Su Tu Minh (chu Han: 史思明; 703-761) la mot vien tuong cua nha Đuong va la nguoi cung An Loc Son cam đau loan An Su noi tieng trong lich su Trung Quoc giua the ky 8. Tung xung đe cua Đai Yen tu nam 759 toi nam 761.


Than the Su Tu Minh dan toc Đot Quyet, nguoi Ninh Di chau, Doanh chau. Ong von co ten la Tot Can, la nguoi đong huong va la ban than thiet cua An Loc Son tu nho, sinh truoc Loc Son đung 1 ngay.


Đai tuong quan nho be Theo mo ta cua su sach, Su Tot Can co voc nguoi nho be, gay go, tinh nong nay hap tap. Tuy nhien, ong cung la nguoi rat thong minh, co the thong hieu đuoc tieng cua cac toc nguoi thieu so, nen đuoc nha Đuong dung lam Ho thi nha lang.
Ban đau ong phuc vu duoi truong cua O Tri Nghia, sau chuyen sang phuc vu duoi truong Tiet đo su U Chau cua nha Đuong la Truong Thu Khue. Nho gan goc, co nhieu muu meo, Su Tot Can đuoc Truong Thu Khue phong lam Troc sinh tuong.
Nam 742, nho lap đuoc chien cong, ong đuoc phong lam tuong quan o Binh Lu . Mot lan toi kinh đo Truong An, ong đuoc Đuong Huyen Tong đe mat toi. Vua Đuong rat yeu men ong, ban cho ten Tu Minh, phong thang len lam đai tuong quan, Thai thu Bac Binh.
Nam 751, An Loc Son kiem nhiem chuc Tiet đo su 3 vung (Binh Lu, Pham Duong, Ha Đong) o đong bac, bi thua nguoi He va Su Tu Minh la nguoi to chuc lai đoi quan đa sup đo đe ngan chan nhung tham hoa tiep theo. Nam 752, An Loc Son tien cu Su Tu Minh lam Binh ma su Binh Lu.


Tro luc cho An Loc Son xung đe Mau thuan giua Loc Son va thua tuong Duong Quoc Trung ngay cang lon. Su Tu Minh nam ro su suy yeu cua nha Đuong ben khuyen An Loc Son lam phan.
Loc Son nghe theo. Thang 11 nam 755, An Loc Son khoi binh o Pham Duong, lay co thanh trung thua tuong Duong Quoc Trung. Tu đo bat đau loan An Su trong lich su Trung Quoc.
Theo lenh cua An Loc Son, Su Tu Minh mang quan tan cong đanh chiem cac quan Ha Bac. Quan Loc Son manh me, nhanh chong tran xuong phia tay, đanh chiem Lac Duong. Quan đoi nha Đuong bac nhuoc, lien tiep bi thua tran. Thang 1 nam 756, Loc Son tu xung la Yen đe o Lac Duong.
Trong khi đo, Su Tu Minh tan cong ha đuoc Thuong Son (nay la huyen Chinh Đinh, Thach Gia Trang, Ha Bac, Trung Quoc), bat đuoc tuong nha Đuong la Nhan Cao Khanh, nguoi đa kien cuong chong tra va cam chan quan Yen trong may thang. Cao Khanh chong cu toi cung va khi bi bat đa mang chui quan Tu Minh nen bi cat luoi truoc khi bi giet..


Quy hang trieu đinh Nam 756, hai tuong nha Đuong la Quach Tu Nghi, Ly Quang Bat mang quan tan cong Ha Bac. Su Tu Minh bi mac muu Quach Tu Nghi, bai tran o huyen Hanh Đuong, sau đo du đa đuoc An Loc Son tiep vien, van bi lien quan cua Tu Nghi va Quang Bat phoi hop đanh bai o Gia Son mot tran nua. Su Tu Minh thu tan quan ve co thu o Bac Lang, bi hai tuong Quach, Ly vay ham.
Trong khi đo, canh quan Yen cua An Loc Son mo rong chien truong ra cac noi. Toi thang 6 nam 756, An Loc Son mang quan tan cong Truong An, bi tuong Kha Thu Han mang 20 van quan an ngu truoc cua ai Đong Quan.
An Loc Son an binh lau ngay o Đong Quan chua đanh đuoc. Giua luc đo, Huyen Tong nghe tin phuong đong thang tran, non nong muon diet Yen, ben ha lenh bat Kha Thu Han ra quan, du Kha Thu Han muon cho quan cua Ly, Quach đanh ve phoi hop nhung vua Đuong khong nghe. Kha Thu Han bat đac di phai xuat quan. Quan Đuong o kinh ky von đong nhung yeu ot, bi quan Yen đanh tan tanh. Hai muoi van quan Đuong bi giet, ban than Kha Thu Han bi bat song. An Loc Son thang lon, keo quan vao Truong An.
Đuong Huyen Tong va Duong Quoc Trung hoi ha bo chay vao Thuc. Tinh trang quan Đuong vo cung hon loan. Cac tuong si oan han anh em Duong Quoc Trung va Duong Quy phi nen noi loan giet Quoc Trung va ep Huyen Tong xu tu Quy Phi, neu khong se khong ho gia nua. Huyen Tong đanh cho Quy Phi that co o Ma Ngoi.
Thai tu Ly Hanh len ngoi o Linh Vu, tuc la Đuong Tuc Tong, vong ton Huyen Tong lam thuong hoang. Hai tuong Quach Tu Nghi, Ly Quang Bat đang thang Su Tu Minh nhung phai mang quan ve Linh Vu hoi voi Tuc Tong. Su Tu Minh thua co phan cong chiem lai 13 quan o Ha Bac. An Loc Son ben phong ong lam Tiet đo su Pham Duong.
Đau nam 757, An Loc Son bi con trai la An Khanh Tu giet chet. Su Tu Minh khong than phuc Khanh Tu, lui ve co thu o Pham Duong. An Khanh Tu ben mang quan toi đanh Tu Minh. Nghe theo loi cac muu si, Su Tu Minh quyet đinh quy hang nha Đuong đe tranh viec bi ca quan Đuong va quan Khanh Tu truy sat. Ong mang 8 van quan duoi quyen cung 13 quan Ha Bac ve hang. Đuong Tuc Tong mung ro, phong ong la Quy Nghia Vuong, kiem Tiet đo su Pham Duong.


Gian vua xung đe = Phat hien mat thu =
Tuy thu nhan cho ong hang nhung nha Đuong van nghi ngai ong vi ong tung giup đac luc cho An Loc Son. Nam 758, Đuong Tuc Tong sai O Thua An đen bo nhiem ong lam Pho soai, song thuc chat la đe cho thoi co sat hai ong.
Viec đo lo ra, Su Tu Minh ben dung ke lua bat song O Thua An. Kham trong nguoi An co mat chieu cua Tuc Tong va thu cua Ly Quang Bat muon tru khu minh, Su Tu Minh vo cung gian du. Trong nguoi Thua An con co danh sach cac tuong đa ve hang can phai tru khu. Ong ben trieu tap cac tuong si lai noi rang:

Ta đem 13 quan, quan đoi 10 van quy thuan trieu đinh, nhung mong doc suc bao đap hoang thuong, chang ngo be ha lai no đoi xu voi ta nhu vay!
Roi ong ha lenh giet chet cha con O Thua An va cac su gia đi cung, va lai day quan chong nha Đuong.


= Cuu Nghiep Thanh =
Trong khi đo, quan cua Yen đe An Khanh Tu ngay cang yeu the, bi quan Đuong đanh thua nhieu lan. Cuoi nam 758, Su Tu Minh mang quan tiep vien cho Khanh Tu đang bi vay khon o Nghiep thanh. Luc đo quan Đuong co 60 van nguoi do Tiet đo su 9 phuong cua nha Đuong chi huy, khi the rat manh me. Su Tu Minh thay vay ben đong quan tu xa o Phau Duong đe tao thanh the.
Khi ra quan, Đuong Tuc Tong thay ca Quach Tu Nghi va Ly Quang Bat đeu nhieu cong lao, nen khong muon đe ai duoi quyen ai, ben cho hoan quan Ngu Trieu An lam thong lanh quyen chi huy. Nghiep Thanh bi vay nhieu thang, luong đa can, quan Đuong lai dan nuoc song Chuong lam ngap thanh, nhung An Khanh Tu van co thu cho Su Tu Minh cuu vien. Ngu Trieu An khong hieu viec quan, khong ha lenh tac chien nen cho du thanh đa rat nguy van chua bi ha.
Nam đuoc tinh hinh đo, Su Tu Minh quyet đinh tan cong. Ong chia quan, mot mat tien sat doanh trai quan Đuong va ngay đem quay roi đanh up vao trai; mat khac ong đieu binh đi cuop luong thao tiep ung khien cho quan Đuong bi đoi.
Quan Đuong thieu an, dao đong. Thang 3 nam 759, Su Tu Minh đich than dan 5 van quan đanh thang vao doanh trai quan Đuong. Quan đoi cua Tu Minh manh me, von la nong cot cua quan do An Loc Son nuoi duong, đanh tan đai quan Tiet đo su 9 phuong cua nha Đuong, giai vay cho Nghiep Thanh. Cac Tiet đo su nha Đuong thua chay tan tac, moi nguoi mot phuong.
Nhung khi vao thanh, Su Tu Minh bat giu Khanh Tu, ke toi Khanh Tu giet cha, roi giet chet Khanh Tu. Sau đo ong mang quan ve Pham Duong.
Thang 4 nam 759, Su Tu Minh tu xung la Yen đe, đat nien hieu la Thuan Thien.


Nghiep chuong oan gia Thang 9 nam 759, Su Tu Minh mang quan nam tien, đanh chiem Bien Chau va Lac Duong. Chien su giua quan Yen va quan Đuong giang co nhieu nam.
Nam 761, Su Tu Minh đung đo voi quan nha Đuong do Ly Quang Bat chi huy o nui Mang Son o phia tay bac Lac Duong. Hai ben giao chien lau ngay khong phan thang bai. Ong ben sai nguoi tra tron vao quan Đuong, phao tin rang: "Quan Yen đeu la nguoi U chau, nho nha, mong ve que".
Thong soai quan đoi nha Đuong la Ngu Trieu An nghe tin đo, ha lenh cho Ly Quang Bat va cac Tiet đo su khac phai thua co đanh up quan Yen ngay. The la quan Đuong ram ro tien cong. Quan Yen gia thua rut chay, lai vut đo ra đay đuong. Quan Đuong tranh nhau nhat đo, bi quan Yen quay lai phan kich, đanh tan quan Đuong o phia bac Mang Son.
Nghe tin quan cac Tiet đo su bai tran, kinh thanh chan đong. Nha Đuong lo so, phai đieu quan Thiem chau ve phong ngu cho Truong An.
Su Tu Minh mang quan đanh Thiem Chau may lan khong thang, ben lui ve Vinh Ninh. Ong sai con lon la Su Trieu Nghia mang quan đi xay mot toa thanh hinh tam giac đe tru luong, hen ro ngay hoan tat.
Trieu Nghia xay xong thanh nhung chua trat bun, đung luc Su Tu Minh đi kiem tra, ben quat hoi Trieu Nghia sao chua trat bun vao thanh. Trieu Nghia đap rang:

Tuong si lao đong đa met roi, cho ho uong nuoc mot luc roi se lam tiep.
Su Tu Minh nong ruot, ben sai may chuc thu ha đi cung minh xuong ngua, lay bun trat len tuong, mot choc đa lam xong. Ong gian mang Trieu Nghia:

Đoi ta ha đuoc Thiem Chau roi ta se day bao nguoi!
Nguyen Su Tu Minh ngay thuong yeu đua con nho la Su Trieu Thanh, đinh lap lam thai tu. Trieu Nghia du lon tuoi nhung khong đuoc cha yeu, nay nhan viec đo, lo so bi tri toi, ben nay y giet cha.
Tuong truyen Su Tu Minh đem nam ngu, mo thay đan huou tren bai song, đan huou boi vuot song thi chet het va nuoc song cung can. Su Tu Minh tinh day hoi nguoi hau khong biet la điem gi. Nhung nguoi hau khong dam noi, roi quay sang bao nhau:

Huou la loc, huou chet la loc mat; nuoc can thi menh cung tan.
Su Tu Minh ben tro day đi ra nha tieu, vua luc Su Trieu Nghia sai nguoi hanh thich. Tu Minh nghe đong, ben treo tuong nhay ra, lay đuoc mot con ngua đinh phong đi tron, nhung quan Trieu Nghia ban theo, ong bi trung mot phat ten nga ngua. Sau đo quan Trieu Nghia lao toi chem chet Tu Minh. Nam đo ong 59 tuoi, o ngoi Yen đe đuoc 3 nam.
Su Trieu Nghia khong đu kha nang đoi pho voi quan Đuong, 2 nam sau (763) bi nha Đuong đanh bai hoan toan. Loan An Su cham dut.
Su Tu Minh sinh cung thang cung nam, truoc An Loc Son 1 ngay, cung Loc Son truong thanh tu duoi tay Truong Thu Khue, cung noi day chong nha Đuong sau khi đuoc vua Đuong het suc tin tuong, cung xung lam Yen Đe va cuoi cung đeu bi con sat hai.


Chu thich Xem them Nha Đuong
Đuong Huyen Tong
Loan An Su
An Loc Son


Tham khao Tuong soai co đai Trung Hoa - Trinh Phuc Đien, Kha Vinh Quyet, Duong Hieu Xuan - Nha xuat ban Thanh nien, 2002