Nguy khoa hoc hay gia khoa hoc bao gom cac phat bieu, niem tin hoac thuc hanh ma tuyen bo la khoa hoc va dua tren su that nhung lai khong tuong thich voi phuong phap khoa hoc. Nguy khoa hoc thuong đuoc đac trung boi cac tuyen bo mau thuan, phong đai hoac khong the bac bo; dua tren thien kien xac nhan thay vi no luc nghiem ngat đe bac bo; thieu su mo long đoi voi đanh gia cua cac chuyen gia khac; su vang mat cua cac thuc hanh he thong khi phat trien cac gia thuyet; va su kien tri lau dai ngay ca sau khi cac gia thuyet nguy khoa hoc đa bi thu nghiem va bac bo.
Phan biet giua khoa hoc va nguy khoa hoc co nhung he qua khoa hoc, triet hoc va chinh tri. Cac nha triet hoc tranh luan ve ban chat cua khoa hoc va cac tieu chi chung đe phan biet giua ly thuyet khoa hoc va cac niem tin nguy khoa hoc, nhung đa so đong y rang "Thuyet sang the, chiem tinh, vi luong đong can, nhiep anh Kirlian, Dowsing, thuyet UFO, thuyet ve nguoi ngoai hanh tinh co đai, su phu nhan Holocaust, thuyet tham hoa Velikovskian va su phu nhan bien đoi khi hau la nguy khoa hoc." Viec phan biet giua khoa hoc va nguy khoa hoc co tac đong toi cham soc suc khoe, su dung chung thuc cua chuyen gia va can nhac chinh sach moi truong. Viec giai quyet nguy khoa hoc la mot phan cua giao duc khoa hoc va phat trien trinh đo hieu biet ve khoa hoc.
Nguy khoa hoc co the gay ra nhung hau qua nguy hiem. Chang han hoat đong chong vac xin va viec quang cao vi luong đong can lam phuong phap đieu tri thay the bi xem la nguy khoa hoc co the dan đen viec moi nguoi tu choi cac lieu phap y te quan trong co loi ich suc khoe đa đuoc chung minh, dan đen tu vong va suc khoe kem. Hon nua, nhung nguoi tu choi cac lieu phap y te hop le đoi voi cac benh truyen nhiem co the đat nguoi khac vao tinh trang nguy hiem. Cac ly thuyet nguy khoa hoc ve phan loai chung toc va dan toc đa dan đen phan biet chung toc va diet chung.
Thuat ngu nguy khoa hoc thuong đuoc coi la tu miet thi, đac biet la đoi voi nhung nguoi cung cap hoac ung ho no, boi vi no ngu y rang mot thu gi đo đuoc trinh bay nhu khoa hoc mot cach khong chinh xac hoac tham chi lua doi. Do đo, nhung nguoi thuc hanh hoac ung ho nguy khoa hoc thuong tranh cai ve viec phan loai nay.


Ranh gioi Ranh gioi giua khoa hoc va nguy khoa hoc la van đe hay đuoc nhac đen trong triet ly khoa hoc, xoay quanh cac co so cua cac quy tac khoa hoc. Thuat ngu nguy khoa hoc (tieng Anh: pseudoscience) co nghia tieu cuc va nguoi trong gioi, ma khoa hoc goi la ke nguy khoa hoc, luon phan đoi cach xep loai nay.
Mot hoc thuyet co the bi coi la nguy khoa hoc tren nhieu nguyen nhan khac nhau. Vi du Karl Popper, triet gia chu nghia duy ly phe phan cho rang chiem tinh hoc la nguy khoa hoc chi boi ngon ngu cua chiem tinh hoc qua lat leo, bat đinh. Trong khi đo Paul R. Thagard ung ho xep loai nay, nhung vi cac nha chiem tinh hoc gan nhu khong co gang phat trien hoc thuyet cua minh, khong them quan tam đen cac phe binh cua nguoi khac va vi cach nhin nhan su kien mot cach thien vi.
Mot so cac hoc thuyet đuoc đa so cong nhan la nguy khoa hoc nhu: chiem tinh hoc, lieu phap vi luong đong can (homeopathy), hoc thuyet Trai Đat rong (hollow Earth), Khoa luan giao (scientology).


Kiem chung khoa hoc Co so đe tien hanh cong tac khoa hoc la tuong tac giua cac buoc sau, ma gioi nguy khoa hoc khong tuan thu:

quan sat, mieu ta su viec
the hien van đe
phan đoan van đe
sang loc cac phan đoan tren co so logic
kiem chung


Nhan biet Mot hoc thuyet goi la nguy khoa hoc, neu no muon bieu hien nhu mot mon khoa hoc va no khong co co so khoa hoc.
Cac bieu hien chinh cua cac phai nguy khoa hoc la:

Su dung cac ket luan nuoc đoi, bat đinh, phong đai va khong co chung cu
Dung qua đo cac nhan đinh va quan tam đen kha nang phu đinh
Tu co lap đoi voi cac kiem nghiem
Khong phat trien đung muc
Co y đua đay cac khuc mac cua hoc thuyet thanh van đe ca nhan


Tham khao Lien ket ngoai