Thoi Tru (chu Han: 崔杼; ?-546 TCN), tuc Thoi Vu tu (崔武子), la tuong quoc nuoc Te thoi Xuan Thu trong lich su Trung Quoc. Ong đa thao tung chinh su nuoc Te mot thoi gian va cuoi cung bi diet ca gia toc.


Giup Te Trang cong Theo Su ky, Thoi Tru lam đai phu tu thoi Te Hue cong (608 TCN-599 TCN) va đuoc long vua Te. Ong von la dong doi quy toc nuoc Te đuoc phong o đat Thoi nen lay Thoi lam ho.
Sau khi Te Hue cong mat, đai phu Cao Quoc – dong ho co the luc lau đoi o nuoc Te - so Thoi Tru chen ep minh nen tim cach đuoi Thoi Tru. Ong phai bo chay sang nuoc Ve.
Đen thoi Te Linh cong, mau thuan lang xuong, Thoi Tru đuoc tro ve nuoc Te va dung lam đai phu nhu truoc.
Trong nuoc Te xay ra viec tranh chap thua ke giua cong tu lon Khuong Quang va cong tu nho Khuong Nha. Te Linh cong yeu con nho ben đieu Khuong Quang đi tran thu noi xa đe lap Nha lam the tu.
Nam 554 TCN, Te Linh cong om nang. Thoi Tru ung ho cong tu Khuong Quang ben đon Quang ve lap lam the tu, Linh cong nam tren giuong benh khong the ngan can. Khuong Quang giet chet me ke Nhung Co.
Đen thang 5 nam 554 TCN, Te Linh cong qua đoi. Khuong Quang giet chet Khuong Nha va len noi ngoi, tuc la Te Trang cong. Ba thang sau, nguoi giup Nha la Cao Hau cung bi Thoi Tru giet chet.


Giet Te Trang cong Thoi Tru co nguoi vo le la Đuong Co von la em gai Đong Quach Yen, vo cu cua Đuong cong. Sau khi Đuong cong mat, du co nguoi can ngan nhung Thoi Tru thay Đuong Co đep nen lay lam vo.
Te Trang cong thay Đuong đep nen thuong len lut đen tu thong. Thoi Tru biet chuyen rat tuc gian, nay y đinh giet Trang cong. Nam 548 TCN, nhan dip Trang cong mo tiec đai vua nuoc Cu, Thoi Tru gia om khong du. Trang cong nghe tin, ben nhan danh đen tham Thoi Tru đe gap Đuong Co. Khi Trang cong vao nha gap Đuong Co, Thoi Tru sai thu ha vay bat. Te Trang cong voi bo chay, treo qua tuong tron nhung khong thoat va bi giet.
Thoi Tru an tang Trang cong tai xom Si Ton. Ta truyen mo ta đam tang Trang cong đuoc Thoi Tru cu hanh khong trang trong nhu nghi le cho vua chu hau: khong dep nguoi đi đuong, so quat it hon va so co xe keo cung it hon quy đinh nghi le.
Thoi Tru lap nguoi em khac me cua Trang cong la Khuong Chu Cuu len lam vua, tuc la Te Canh cong.
Vu an Te Trang cong bi giet đuoc quan Thai su nuoc Te chep: "Thoi Tru giet vua la Quang". Thoi Tru bat quan thai su chep khac đi, thai su khong chiu nen bi Thoi Tru giet chet. Nguoi em quan thai su chep lai nhu anh minh vao quoc su nuoc Te. Thoi Tru noi gian lai giet nguoi đo. Đen nguoi em thu 3 chep nguyen cung bi giet. Toi khi nguoi em thu tu van chep nhu vay, khong chiu thay đoi theo lenh cua Thoi Tru. Ong đanh thoi khong giet nguoi chep su nua.


Mac lua Khanh Phong Thoi Tru lap vua moi, đuoc phong lam tuong quoc, moi Khanh Phong cung du trieu chinh. Hai nguoi chuyen quyen, muon chen ep cac quan nuoc Te, bat ho the theo minh. Quan đai phu An Anh khong chiu theo, chi the trung thanh voi nuoc Te va vua Te. Khanh Phong đinh giet An Anh nhung Thoi Tru can lai vi An Anh rat co uy tin voi nguoi trong nuoc.
Khanh Phong muu tru Thoi Tru đe mot minh chuyen quyen.
Thoi Tru co hai con lon la Thoi Thanh va Thoi Cuong la con nguoi vo ca. Me cua Thanh va Cuong qua đoi, Thoi Tru lay Đuong co, tuc la Đong Quach Thi va sinh ra Thoi Minh. Thoi Tru yeu Thoi Minh, đinh lap Minh ke vi. Hai nguoi con lon la Thoi Thanh, Thoi Cuong bat binh.
Theo loi Đong Quach thi, em ba la Đong Quach Yen va con chong cu la Đuong Vo Cuu đen lam gia nhan cho Thoi Tru. Nhan luc Thoi Thanh co toi, Đong Quach Yen va Vo Cuu tri toi, phe truat quyen thua ke va lap Thoi Minh lam nguoi thua ke.
Thoi Thanh va Thoi Cuong thay tinh hinh bat loi ben xin Thoi Tru đuoc rut đi o ap Thoi. Thoi Tru bang long, nhung Đong Quach Yen va Vo Cuu khong nghe, cho rang ap Thoi la ap to tong ho Thoi, chi co nguoi thua ke la Thoi Minh đuoc o. Vi vay Thoi Tru nghe theo loi Yen va Vo Cuu. Thoi Thanh va Thoi Cuong so hai chay sang nha Khanh Phong cau cuu.
Khanh Phong theo loi luc si Lu Bo Miet, nhan nha ho Thoi co loan ben cap quan cho Thanh va Cuong tro ve đanh giet Vo Cuu va Yen. Ca nha ho Thoi chay tan loan, Thoi Tru cung mot nguoi vo le ho Thoi chay thoat ra ngoai. Thoi Tru khong biet vu Thoi Thanh va Thoi Cuong do Khanh Phong tiep tay, lai sai mot vien hoan quan đanh xe đen gap Khanh Phong cau cuu, tri toi hai nguoi con lon. Khanh Phong gia cach nhiet tinh giup đo, lai sai luc si Luu Bo Miet mang quan sang nha ho Thoi diet tru Thanh va Cuong.
Lu Bo Miet theo lenh Khanh Phong, đi giet Thoi Thanh va Thoi Cuong, nhan the diet toan bo gia quyen ho Thoi. Hai vo chong Thoi Tru tro ve nha thay nha cua tan hoang, ca ho bi giet khong con ai, moi nhan ra muu đo cua Khanh Phong. Ong cung vo tu sat. Đen đem, con nho Thoi Minh đao mot ho giua khu lang tam to tien, vui xac ong xuong đo roi bo tron sang nuoc Lo.
Thoi Tru lam quan nuoc Te hon 50 nam qua 5 đoi vua Te. Sau khi ong qua đoi, quyen hanh nuoc Te lot vao tay Khanh Phong.


Trong Đong Chu liet quoc Thoi Tru xuat hien trong tieu thuyet Đong Chu liet quoc cua Phung Mong Long tu hoi 65 toi hoi 66. Tac gia tap trung mo ta Thoi Tru trong vu giet Te Trang cong va mac muu Khanh Phong.


Xem them Te (nuoc)
Te Trang cong
Khanh Phong
Te Linh cong


Tham khao Su ky Tu Ma Thien, thien:
Te Thai cong the gia
Khong Tu (2002), Xuan Thu tam truyen, tap 4, Nha xuat ban TP Ho Chi Minh
Chu Thieu Hau (2003), Tong tap luoc truyen cac Te tuong trong lich su Trung Quoc, tap 1, Nha xuat ban Van hoa thong tin


Chu thich