Tran Zappolino, hay con đuoc biet đen duoi cai ten Cuoc chien cai xo, dien ra vao thang 11 nam 1325 giua quan đoi cua thanh pho Y la Bologna va Modena. Cuoc chien la mot phan đoan cua mot cuoc đau tranh keo dai 300 nam giua hai phe phai - Guelph-Ghibelline - o mien bac nuoc Y, von la thanh phan cua hai the luc lon hon đoi trong nhau va kiem soat chau Au thoi Trung Co la Hoang đe La Ma Than thanh va Giao hoang.


Boi canh Mac du ranh gioi giua hai phe Guelp va Ghibellines đa đuoc đich than Hoang đe La Ma Than thanh Friedrich II phan đinh san tu mot the truoc đo, su xich mich giua hai thanh pho voi mot ben la Modena theo phe Ghibelline, co Hoang đe la nguoi bao tro, con ben kia la Bologna theo phe Guelf, co Giao hoang la nguoi bao tro, đa bung len nhieu thap ky. Nam 1296, nguoi Bologna đua quan xam chiem thanh cong hai ngoi lang la Bazzano va Savigno cua nguoi Modena, cang thang lai gia tang khi Bologna nhan đuoc su hau thuan tu Giao hoang Boniface VIII khi ong cong nhan quyen so huu cua phe Guelf đoi voi cac phao đai vung bien nay vao nam 1298. Trong ca hai thanh pho, tinh hinh rat phuc tap vi co so luong lon nguoi luu vong va long trung thanh cung bi chia re sau sac.
Trong nhung thang ngay truoc khi tran chien xay ra, cac cuoc xung đot o bien gioi xay ra thuong xuyen hon. Vao thang 7, nguoi Bologna đa xam nhap vao lanh tho Modena tan pha cac đong ruong. Sang thang 8, mot đam đong Bologna do chinh mot quan vien cap cao (podesta) cua thanh pho dan đau đa danh han hai tuan lien đe pha hoai va cuop boc cac vung đat vung thon que thuoc Modena. Vao thang 9 thi đen luot nguoi Mantua nhap cuoc, va vao cuoi thang đo, phao đai Monteveglio cua Bologna bi nhung ke bat man ban đung dang nop cho Modena, ket qua la hai nguoi cai quan lau đai phan trac bi mang đi chem đau.
Theo mot so nguon, thi Su cang thang tang đen đinh điem khi mot nhom binh linh Modena nhan luc khong ai đe y, len vao Bologna va lay trom mot cai xo bang go soi dung đe muc nuoc tu mot cai gieng nam o trung tam thanh pho. Trong khi ban than cai xo nay thuc ra cha co gia tri lich su hay van hoa gi ca, nhung viec no bi đanh cap la mot su si nhuc đoi voi toan thanh Bologna. Gioi chuc Bologna đa sai nguoi đen Modena đoi lai xo nhung nguoi Modena cu tuyet. Đieu nay đa xuc pham nguoi Bologna nghiem trong va ho đa quyet đinh tuyen chien nham đoi lai danh du cho minh.
Tuy nhien cung co nguon cho rang ly do hai ben xay ra chien tranh vi cai xo thuc chat chi la mot giai thoai va cai xo muc nuoc kia thuc chat (dua tren mot so nguon uy tin) đuoc quan Modena tich thu lam chien loi pham sau khi tran đanh ket thuc. Nguyen nhan khien Bologna tuyen chien voi Modena tren thuc te la do Modena chiem lay phao đai Monteveglio tu tay nguoi Bologna.


Dien bien Theo ghi chep cua nha bien nien su Matteo Griffoni nguoi Bologna, thi luc luong dan quan va quan đoi Bologna đuoc chinh podesta cua ho chi huy, đuoc ho tro boi cac đong minh tu Firenze va Romagna, đa bao vay Monteveglio nham chiem lai phao đai nay. Đuong luc bao vay, mot đoi quan cua cac thanh pho Modena, Mantua va Ferrara đa keo đen đe tiep vien cho quan trong thanh, dan đau boi nha lanh đao cua phe Ghibelline Cangrande della Scala, lanh chua Milano Azzone Visconti cung nhieu linh chuyen nghiep nguoi Đuc cua ong ta va Ba tuoc Rinaldo cua Ferrara.
Tran chien dien ra vao ngay 15 thang 11 nam 1325 luc troi chap choang toi. Bologna co tong cong 30.000 quan nhung đa phan co le đuoc trang bi vu khi mot cach bua bai thieu chuyen nghiep va 2.000 ky si. Đoi mat voi ho la mot luc luong bao gom 2.000 ky si va 5.000 bo binh cua Modena. Quan đoi phe Ghibellini dan tran tren đong bang tai vi tri cua lang Ziribega trong khi phe Guelph chiem giu đuoc khu đat cao tren nhung ngon đoi xung quanh đo.
Tuy bi ap đao phai mot choi sau va bi bao vay tu phia boi ke thu, binh si Modena van chien đau dung cam va chi sau vai gio, quan Bologna đa phai vut vu khi bo chay va bi quan Modena truy kich. Quan Modena khong chi đuoi theo tan quan Bologna suot đoan đuong tro lai Bologna, ho con pha vo đuoc mot so cong thanh va pha huy mot so lau đai va mot cua cong tren song Reno, cat đut nguon nuoc cua ca thanh Bologna. Tai thoi điem nay, quan đoi Modena cung co the đa bao vay thanh pho nhung ho đa khong lua chon giai phap nay. Thay vao đo, ho quyet đinh tiep tuc lam nhuc Bologna. Vi vay, binh linh Modena đa cho to chuc hoi the duc the thao ngay ben ngoai cong thanh Bologna, nham "vinh danh nhung binh si đa tham chien cung nhu moi nhuc vinh cuu cua Bologna" (ad æternam memoriam præmissorum et æternam Bononiensium scandalum). Tuong chung nguoi Bologna con chua đu nhuc nha, truoc khi rut quan ve, binh linh Modena con lay trom them mot xo thu hai tu mot cai gieng nam ben ngoai cong Porta San Felice, mot trong nhung cong thanh cua Bologna. Hai muoi sau quy toc Bologna đa bi tong giam o Modena muoi mot tuan moi đuoc tha.


Hau qua Su gia David Abulafia trong cuon The New Cambridge Medieval History cua minh đa khang đinh rang "su anh huong cua Ghibelline trong khu vuc đa đuoc cung co bang chien thang tai Zappolino". Tai cac thoa thuan đam phan hoa binh dien ra 1 thang sau đo đa, nguoi Modena đa quyet đinh trao tra Monteveglio cung mot so lau đai khac cho Bologna, tra lai tinh trang Status quo ante bellum cho đia phuong nay.
Tran chien cung noi tieng vi cai xo go ma nguoi Modena lay lam chien loi pham tu Bologna. Mac du no khong đuoc đe cap boi Griffoni, nhung chien loi pham bat thuong nay đa đuoc ton sung o Modena nhu mot cach đe tuong nho đen chien thang. Lich su cua cai xo đuoc ke trong bai tho cham biem cua Alessandro Tassoni, La Secchia Rapita (1614–15, xuat ban tai Paris nam 1622). Cai xo van con đuoc nhin thay duoi tang ham cua Torre della Ghirlandina vao nam 1911.


Tham khao