Chua Bon Mat, hay con goi la Preah Buone Preah Phek, Wat Nei Rei, Wat Ba Rai, Wat Prha Buong Mut, Wat Buol - Pres - Phek, hoac Wat Pres on Pres Buol Pres Phek theo tieng Khmer, la mot ngoi chua co trong he thong chua Khmer tai tinh Soc Trang. Đuoc xay dung vao đau the ky 16 va đa ton tai gan 500 nam, chua đen nay tong the van con nguyen ven cac cong trinh cong Tam Quan, Chanh đien, nha Sala, khu mai tang, trai đuong, tang đuong, voi phong cach kien truc Angkor-Khmer đac trung o mien Tay Nam Bo Viet Nam.
Noi đay la mot điem đen van hoa cua Soc Trang voi cac thiet ke đac trung va cac hoat đong tu tap, van hoa, day hoc cho con em đia phuong va giai tri hang thang. Hang nam, khuon vien chua cung to chuc nhieu le hoi truyen thong cua nguoi Khmer tai Soc Trang.


Nguon goc Đen nay van co nhieu tranh cai ve lich su cua viec thanh lap chua. Tuy nhien, mot trong nhung phien ban đuoc truyen lai pho bien đo la đau the ky 16, trong luc khai khan đat hoang đe lam nuong ray canh tac va phat trien nong nghiep, nguoi dan đia phuong tinh co phat hien ra mot buc tuong Phat bang đa co bon mat quay ve bon huong, moi huong lai co Nam vi Phat khac. Nguoi ta tin rang đay la mot điem lanh nen nam 1537, nguoi dan trong vung đa cung nhau xay dung ngoi chua đe tho phuong tuong Phat Bon Mat nay. Ban đau, ngoi chua co kien truc bang tre, la; sau đo đuoc tu bo va xay dung kien co dan dan cho đen khi tro nen nhu hien nay.


Kien truc = Khuon vien va chanh đien =

Chua Bon Mat đuoc xay dung tren mot khu đat rong 6,5 ha, toa lac tai ap Phuoc Thuan, xa Phu Tan, huyen Chau Thanh, tinh Soc Trang. Nam cach trung tam thanh pho Soc Trang khoang 6 km ve huong Tay Bac (huyen Ke Sach).
Cong Tam Quan la cong trinh đau tien cua chua Bon Mat, đuoc thiet ke voi ba ngon thap tron cao nam tang. Cac thap đuoc đap noi voi cac hinh tuong cua nhan vat quan trong trong tin nguong Khmer, bao gom than gio Reahu, ran than Naga va chim than Garuda. Trong khuon vien cua chua, co mot hinh tuong đoi ran than Naga chin đau, dai hon 20 met. Theo truyen thuyet Phat giao, ran than Naga đa che mua cho Phat Thich-ca-mau-ni va trong van hoa Khmer đuoc xem nhu bieu tuong cua su an khang, thinh vuong, xua đuoi ta khi va dan loi đen thien gioi. Cac hanh lang, mai chua va loi đi trong chua đeu co hinh anh ran than Naga, the hien su ket noi giua van hoa Khmer va Phat giao.

Chanh đien chua Bon Mat Soc Trang co dien tich 225m2, đuoc xay tu chat lieu truyen thong cua nguoi Khmer la đap rom, cat, đat set roi son vang anh kim trang tri, chat lieu nay tao am thanh đac biet khi go vao tuong. Mai chanh đien thiet ke tam cap, trung tam co đinh thap nhon, co ton than tuong bon mat Maha Prum - sang the than cua đao Ba-la-mon. Chanh đien đuoc mo hai gian thanh bon mat huong đong, tay, nam, bac, đay la loi bo tri kien truc nhin ra bon huong vu tru theo An Đo giao.
Vien va goc canh mai đieu khac hinh tuong rong Khmer, duoi la tien nu Keynor minh chim. Tuong chim than Garuda mieng ngam hong ngoc đung duoi cho tiep giap mai va tru cot, bieu tuong suc manh nang đo Chinh đien. Ben trong, buc tuong Phat Bon Mat bang đa gan lien voi truyen thuyet hinh thanh chua, ton tai 500 nam, tho trong gian truoc chanh đien huong ve huong Tay. Sau gian truoc la khu vuc tho 40 tuong Phat khac. Nam 2020, mot pho tuong co lam bang đa đuoc cho la cua than Vishnu đuoc phat hien trong khu đat Gieng Tien gan chua Bon Mat, sau đo tuong nay đuoc nguoi dan ruoc vao chua đe tho tu.


= Cac cong trinh phu =

Chua Bon Mat Soc Trang đa đuoc tu bo va xay dung them nhieu cong trinh theo thoi gian. Đang chu y nhat la ao Mach Cha Linh voi thap cao 20m, ben trong co tuong Phat Thich Ca ngoi tren ran than Naga cuon tron va xoe mang che cho cho Phat. Xung quanh ao la đieu khac tuong Phat Bon Mat va Muoi hai con giap Khmer: 10 con giong cua nguoi Viet va hai con khac la con meo, con trau đuoc thay bang con tho, con bo cua nguoi Khmer. Đay la cac bieu tuong noi bat cua Phat giao Nam tong Khmer. Xung quanh chua la he thong gom đay đu cac cong trinh phu tro cho viec tu tap: nha sala, khu hoa tang, thap cot, trai đuong, tang đuong, nha tho trai...
Ngoai ra, chua Bon Mat noi tieng boi hai Gieng Tien (Gieng Ong phia truoc va Gieng Ba phia sau chua), lien quan đen truyen thuyet ve tuc đao gieng giua nguoi con trai va con gai trong lang ngay xua, gan gieng co mot ban Te thien, la mot noi tho cung quen thuoc cua nguoi dan đia phuong.


Hoat đong hien tai Theo đung truyen thong cua nguoi Khmer, chua Bon Mat khong chi la noi tu tap Phat giao ma con la trung tam van hoa đac trung voi cac thiet ke đoc đao nhu thu đuong, phong trung bay hien vat. Ngoai ra chua Bon Mat con la đia điem day hoc cho tre em, hoat đong tu thien cong đong, giai quyet mot so mau thuan phat sinh trong cu dan đia phuong, cung nhu noi tu tap hoat đong, tap luyen cua cac nhom nhac ngu am, đoi ca mua nhac truyen thong, mua Shdam, va la noi sinh hoat cua cau lac bo ghe Ngo cua nha chua. Hang thang vao ngay ram, chua Bon Mat thuong co to chuc nhieu hoat đong van hoa va le hoi khac nhau.
Hang nam, nguoi Khmer tai Soc Trang tu hop tai Chua Bon Mat đe tham du cac le hoi truyen thong nhu Le Phat đan, le dang ao ca sa, le đat com vat, le dang bong, cung nhu cac le hoi dan gian nhu Le mung nam moi (Chol Chnam Thmay), le cung trang (Ok Om Bok), le cung ong ba (Sene Dolta), le cung dua (Thac Kon)...


Di tich cap tinh Ngay 11 thang 8 nam 2017, UBND tinh Soc Trang ban hanh Quyet đinh so 1935/QĐ-UBND xep hang Chua Buol Pres Phek la di tich kien truc nghe thuat cap tinh.
Ngay 20 thang 9 nam 2017, chua Bon Mat đon nhan bang xep hang di tich lich su – van hoa cap tinh.


Tham khao