Su kien pha đe Hoa Vien Khau (tieng Trung: 花园口决堤事件; binh am: huayuan kou juedi shijian) la mot tran lut do Chinh phu Quoc dan đang o Trung Quoc tao ra trong giai đoan đau cua chien tranh Trung - Nhat trong mot no luc đe ngan chan toc đo tien quan nhanh chong cua luc luong quan Nhat Ban. No đa đuoc goi la "hanh đong chien tranh moi truong lon nhat trong lich su".


Quyet đinh chien luoc va su kien lu lut Sau khi chien tranh Trung-Nhat lan thu hai bat đau nam 1937, quan đoi Đe quoc Nhat Ban đa nhanh chong tien vao trung tam lanh tho Trung Quoc. Đen thang 6 nam 1938, quan Nhat kiem soat toan bo mien Bac Trung Quoc. Vao ngay 6 thang 6, ho đa chiem đuoc Khai Phong, thu phu tinh Ha Nam, va đe doa se chiem đuoc Trinh Chau, đuong giao cat cua xa lo Pinghan va đuong sat Longhai. Thanh cong cua quan Nhat o đay se gay nguy hiem truc tiep cho cac thanh pho lon Vu Han va Kalani.
Đe ngan chan đa tien quan tiep theo cua quan Nhat vao mien tay va mien nam Trung Quoc, Tuong Gioi Thach, theo đe xuat cua Chen Guofu, quyet tam pha mot đoan đe tren song Hoang Ha gan Trinh Chau. Ke hoach ban đau la pha huy đe tai Zhaokou, nhung do nhung kho khan tai đia điem đo, đoan đe o Hoa Vien Khau, bo phia nam đa bi pha huy vao ngay 5 va 7 thang 6, khien nuoc tran vao Ha Nam, An Huy va Giang To. Lu lut bao phu va pha huy hang ngan kilomet vuong dien tich đat nong nghiep va chuyen mieng cua song Hoang Ha hang tram cay so ve phia nam. Hang ngan ngoi lang đa bi ngap nuoc hoac bi pha huy va hang trieu dan lang buoc phai roi khoi nha cua ho va tro thanh nhung nguoi ti nan. Mot uy ban hau chien chinh thuc cua Quoc Dan Đang uoc tinh rang 800.000 nguoi chet đuoi, cao hon muc tinh toan cac nguon han lam hien đai.


Tranh cai ve chien luoc Gia tri chien luoc cua tran lut đa bi nguoi ta nghi van. Quan đoi Nhat Ban đa o ngoai pham vi, hoac la ve phia bac va đong hoac ve phia nam. Su tien quan cua ho đoi voi Trinh Chau đa bi đinh tre, nhung vao thang 10 ho đa tan cong tu mot huong khac. Nguoi Nhat khong chiem nhieu dien tich cua Ha Nam cho đen cuoi chien tranh va su giu vung cua ho đoi voi An Huy va Giang To van con mong manh. Hau het cac thi tran va đuong giao thong o nhung khu vuc bi ngap nuoc đa bi nguoi Nhat chiem; Sau tran lu ho khong the cung co su kiem soat cua ho đoi voi khu vuc, va phan lon cua no đa tro thanh cac khu vuc du kich.


Tranh cai ve so thuong vong So luong nguoi thiet mang trong tran lut van con gay tranh cai va uoc tinh đa đuoc chinh phu Trung Quoc va cac nha nghien cuu khac sua đoi trong nhieu thap nien sau su kien nay. Khong co cach đanh gia chinh xac so thuong vong: phan lon dan chung, ke ca cac quan chuc, đa tron chay, khong đe lai su kiem soat cua chinh phu va khong ai đem đuoc so nguoi chet. Trong nhung tran giao tranh giua nhung ke cuop, Quoc dan đang, nhung nguoi cong san, va quan Nhat Ban, viec tinh so thuong vong khong phai la mot uu tien cao. Chinh phu Quoc dan đang, sau khi tuyen bo rang vu pha đe nay la nham vao quan Nhat Ban, đa su dung so thuong vong nang đe chung minh quy mo cua su hy sinh ma nhan dan Trung Quoc yeu cau; Ho tuyen bo rang 12 trieu nguoi đa bi anh huong boi tran lut, va nam 1948 uoc tinh so nguoi chet la 800.000 nguoi. Mot tai lieu lich su chinh thuc nam 1994 cua Cong hoa Nhan dan Trung Hoa uoc tinh con so nguoi chet trong tran lut o muc 900.000 nguoi va nguoi ti nan gan 10 trieu nguoi. Cac hoc gia kham pha cac kho luu tru ngay nay đua ra con so thap hon: 400-500.000 nguoi chet, 3 trieu nguoi ti nan, va 5 trieu nguoi bi anh huong (uoc tinh khac cho thay so nguoi chet la 500.000 va so nguoi vo gia cu o muc 500.000)


Hau qua Ben canh so nguoi chet to lon, cac khu vuc ngap nuoc đa bi anh huong trong nhieu nam sau. Cac vung nong thon bi ngap nuoc it nhieu bi bo hoang va tat ca cac cay trong bi pha huy. Khi nuoc rut đi, cac vung đa ngap gan nhu la khong the canh tac đuoc vi phan lon đat bi phu bun. Rat nhieu cong trinh cong cong va nha o cung bi pha huy, khien nhung nguoi song sot song co cuc. Cac kenh tuoi tieu cung bi huy hoai, lam tang them tac hai sinh thai tren đat nong nghiep.
Su pha huy cung co anh huong bat loi đen dan so Trung Quoc. Nguoi dan Trung Quoc thoi đo khong biet đuoc nhom nao đang bi đo loi cho tham hoa nay, hoac Trung Hoa Quoc dan đang hoac la quan xam luoc Nhat Ban, nhieu nguoi song sot đo loi cho ca hai ben. Khu vuc bi ngap lut đa tro thanh mot khu tuyen dung mau mo cho đang Cong san Trung Quoc, nhung nguoi đa tan dung su gian du cua nguoi song sot đoi voi mot ke thu chung đe đua ho gia nhap hang ngu cua minh. Vao thap nien 1940, khu vuc nay đa phat trien thanh mot can cu du kich chinh goi la Can cu đia Du Hoan To (chu Han: 豫皖苏, binh am: Yuwansu).
Vu pha đe đa tro thanh tieu điem đe đang Cong san tuyen truyen chong lai Chinh phu Quoc dan đang. Sau the chien, Quoc dan đang voi su tro giup cua Lien Hop Quoc co va lai cho đe bi pha, đe đuoc đap lai vao nam 1946 va 1947, va song Hoang Ha quay tro lai dong chay cu nhu truoc nam 1938. Vu pha đe đa khien Quoc dan đang mat long dan va mang lai cho đang Cong san mot luc luong lon o mien Bac.


Xem them Lu lut song Hoang Ha nam 1887


Tham khao