Than (hay cat thuong khi noi đen co the loai thu) la mot tang (co quan) trong he tiet nieu, co hai qua, co nhieu chuc nang, đuoc tim thay trong mot so loai đong vat co xuong song va khong xuong song. Chung la mot bo phan quan trong cua he tiet nieu va cung co chuc nang hang đinh noi moi nhu đieu chinh cac chat đien phan, duy tri su on đinh axit-base, va đieu chinh huyet ap. Cac qua than đong vai tro la bo loc mau tu nhien trong co the, va cac chat thai theo nieu quan đuoc dan đen bang quang đe thai ra ngoai. Trong viec tao ra nuoc tieu, cac qua than bai tiet cac chat thai nhu ure, acid uric va amonia; than cung co nhiem vu tai hap thu nuoc, glucose, va cac amino acid. Than cung san xuat cac hoc mon nhu calcitriol, renin, va erythropoietin.


Hinh dang, vi tri giai phau nguoi Than co hinh hat đau nam trong khoang bung sau phuc mac đoi xung nhau qua cot song, ngang đot nguc T11 đen đot that lung L3. Than phai nam thap hon than trai mot chut (Co y kien cho rang than phai bi đe boi gan to nhat trong cac tang nen moi nhu vay). Mat truoc than nhan bong con mat sau thi san sui. Cac qua than nhan mau tu cap đong mach than bat nguon tu đong mach chu bung, va chay vao cac cap tinh mach than. Moi qua than tiet nuoc tieu vao nieu quan, la mot cau truc cap đoi dan nuoc tieu vao bang quang.
Phia tren moi qua than la tuyen noi tiet thuong than


Cau tao = Cau tao chung =
Moi qua than dai khoang 10 - 12.5 cm, rong 5–6 cm, day 3–4 cm va nang khoang 170g, co mot bo loi, mot bo lom va đuoc boc boi vo xo. O bo lom co mot cho lom sau goi la ron than la noi mach mau va cac to chuc than lien quan.Than gom 2 vung: vung ngoai cung la phan vo (co mau hong toi đo hay đo sam) day khoang 7 - 10mm, vung ke tiep la phan tuy va mot khoang rong đuoc goi la be than hay thap than.


= Cau tao vi the va sieu vi the =

Quan sat tren kinh lup co the thay ro o phan vo than gom cac cham đo, nho li ti, đuong kinh khoang 0,2mm. Đo la cac cau than, con đuoc goi la tieu cau Malpighi. Cau than, nang cau than va ong than tao thanh mot đon vi chuc nang. Nang cau than hay con goi la nang Bowman, do nha khoa hoc Bowman phat hien va mo ta no, thuc chat la mot cai tui gom 2 lop ma lop trong tiep giap voi bui mao mach (chinh la cau than).
Nhu mo than: Gom hai phan co mau sac khac nhau: vung vo mau đo nhat o phia ngoai va vung tuy mau đo tham o phia trong.Vung vo: Day khoang 4mm bao gom cac hat than (hay tieu cau than, hay tieu cau Malpighi); phan vo nam giua cac thap than, goi la cot than.Vung tuy: Đuoc cau tao boi cac thap than (thap Malpighi). Moi thap than la mot khoi hinh non co đay huong ve vo than đinh huong ve be than. Đinh cua thap than goi la gai than (nhu than). Thap than thuong nhieu hon nhu than. Moi than co khoang 12 gai than.Tren mat moi gai than co nhieu lo nho (tu 15-20 lo), đo la lo cua cac ong gop mo vao đai than.
Ong than thuc chat cung gom 3 đoan khac biet nhau la ong luon gan, quai Henle va ong luon xa. Ong luon gan va ong luon xa nam trong phan vo, quai Henle nam trong phan tuy.
Tren phan tuy la cac thap than (hinh thap) đuoc tao boi mot phan cac ong than. Moi qua than co the gom hang chuc thap than (hay con goi la thap Manpighi).


Bai tiet nuoc tieu o than Nuoc tieu đuoc tao thanh o cac đon vi chuc nang cua than (nephron). Đau tien la qua trinh loc mau qua mang loc o vach mao mach o cau than đe tao thanh nuoc tieu đau o nang cau than. Moi phut, đong mach than đua 1 lit mau vao than, 40% so đo la hong cau khong qua đuoc lo loc. Nhu vay, chi 60% so đo tuc 600ml huyet tuong vao cau than moi phut, nhung khi đo o đong mach đi chi con 480ml, nghia la co 120ml lot qua lo loc sang nang cau than tao thanh nuoc tieu đau. Lam phep nhan đon gian thi moi ngay se co khoang 172 lit nuoc tieu đau đuoc hinh thanh.
Sau đo la qua trinh hap thu lai. Qua trinh hap thu lai đa bien 172 lit nuoc tieu đau thanh 1,5 lit nuoc tieu chinh thuc moi ngay. Cac chat đoc hai con sot lai trong 480ml huyet tuong qua cau than vao đong mach đi se đuoc loc tiep o ong than nho qua trinh bai tiet tiep.
Nuoc tieu chinh thuc se đo vao be than, xuong ong dan nuoc tieu, tich tru o bong đai (bang quang) roi đuoc thai ra ngoai qua ong đai.


Nhung thoi quen pho bien gay hai cho than 1. Lam dung thuoc giam đau
Su dung lau dai hoac lieu luong lon cac loai thuoc khang viem giam đau nhu cac thuoc giam đau, indomethacin, acetaminophen va aspirin se gay hai cho than rat nhieu.
2. Uong qua nhieu nuoc ngot va nuoc co ga
Muc đo pH binh thuong cua co the con nguoi la 7,35-7,45 trong khi đo nhung thuc uong noi chung co đo axit cao va muc đo pH cua co the se thay đoi đang ke sau khi hap thu cac loai đo uong nhu vay. Than la co quan chinh đe đieu chinh đo pH cua co the, vi the khi ma co the phai hap thu qua nhieu nuoc ngot va nuoc uong co ga trong mot thoi gian dai se lam tang ganh nang cho than va lam tang xac suat gay ton thuong than.
3. Banh my ngot
Co mot loai phu gia thuc pham đuoc goi la kali bromat trong banh my va banh ngot lam cho banh mem va thom ngon hon. Tuy nhien, an qua nhieu chat nay co the gay ra ton hai cho he thong than kinh trung uong, mau va than.
4. An qua nhieu
Ngay nay moi nguoi đeu co rat nhieu co hoi đe gap nhau, tu hop an uong tuy nhien viec nay thuong đuoc noi la vui cau chuyen ma an uong qua muc. Nhat la nhung bua an nhieu đam, ruou, bia, nuoc ngot. Hau het chung đeu loc thai qua than va gan. Vi vay an uong qua nhieu, khong khoa hoc chac chan se lam tang ganh nang cho cac co quan tieu hoa cua ban.
5. Uong tra đac sau khi uong ruou
Mot so nguoi nghi rang tra đac co the "giai" ruou. Thuc te no se gay tac hai đen than thay vi hieu qua nhu moi nguoi thuong nghi. Cac chuyen gia đa chi ra rang chat theophylline trong tra co tac dung lam loi tieu va no co the anh huong kha nhanh đen than. Ruou khong co thoi gian đe phan huy do đo gay ra kich thich ethanol lam anh huong nghiem trong cho than.
7. Lam dung muoi
Mot che đo an man co the dan đen cao huyet ap. Luong mau trong than khong the duy tri luu thong đuoc binh thuong, do đo de gay ton hai cho than.
8. Nhin tieu
Mot so nguoi vi qua ban ron voi cong viec ma quen khong đi tieu, khong co thoi quen đung len đi tieu hoac co nhin đe lam not viec khien nuoc tieu bi giu lai trong bang quang qua lau. Cac chuyen gia cho rang viec nhin tieu qua lau co the gay ra nhiem trung đuong tiet nieu va viem đai be than. Mot khi benh nhiem trung nay bi tai đi tai lai thuong xuyen, no se dan đen nhiem trung man tinh va rat kho đe phuc hoi suc khoe cua than.
9. Uong qua it nuoc
Neu khong uong nuoc trong mot thoi gian dai se lam giam luong nuoc tieu đong nghia voi viec cac chat thai va đoc to trong nuoc tieu se tang len. Cac benh lam sang thong thuong nhu soi than va than u nuoc co moi quan he chat che voi viec khong uong đu nuoc moi ngay.


Cac bien phap giu gin than khoe manh 1. Uong nhieu nuoc
Ban co tu hoi tai sao ban can uong 8-10 ly nuoc moi ngay? Neu co the khong đuoc cung cap đu nuoc, than va mau cua ban se khong hoat đong tot, than se khong the tao ra cac ap luc nuoc đu lon đe đay cac chat thai thong qua đuong tiet nieu đe ra ngoai co the. Chat thai đoc đong lai trong than la nguyen nhan gay ra soi than. Vi vay, đe giu cho than khoe manh, hay uong đu nuoc moi ngay, ke ca cac loai nuoc khac ngoai nuoc loc.
2. An cac loai thuc pham lam sach co the
Trai cay va rau qua giup than loai bo axit du thua ra khoi co the va bai tiet trong nuoc tieu. Thuc pham co chua chat chong oxy hoa co the giup nhieu te bao, trong đo co ca cac te bao o than tranh đuoc cac thiet hai do cac goc tu do trong co the gay ra.
Mot so thuc pham giu cho than khoe manh ban nen an bao gom:

Giam tao dang vien hoac dung dich: thanh phan hoa hoc tu nhien co trong giam tao giup lam tan soi calci hoac nhung can lang co trong than, nhung lai khong gay hai hay lam kich ung lop mang cua than.
Long trang trung: Long trang trung cung cap nhieu protein chat luong cao va cac amino acid thiet yeu hon so voi cac nguon protein khac nhu long đo trung hoac thit. Vi vay, no rat tot cho than.
Bap cai: Ham luong vitamin K, vitamin C, chat xo, vitamin B6 va axit folic... trong bap cai rat cao. Vi vay ma bap cai đuoc coi la thuc pham giup thanh loc mau va thai đoc cho than rat tot.
Ot chuong: Ot chuong (ot ngot) cung la mot loai thuc pham chua rat nhieu lycopene, vitamin C va vitamin A, cung nhu vitamin B6, axit folic va chat xo. Voi ham luong kali khong cao, ot chuong cung co tac dung lam sach than giong nhu bap cai va nhieu loai rau khac. Khi tieu thu vao co the, ot chuong se giai đoc than giup đao thai axit uric du thua tu than.
Qua nam viet quat: Qua nam viet quat co chua mot chat dinh duong thiet yeu va cac chat chong oxy hoa goi la proanthocyanidin. Ngoai ra, no cung giau quinine - mot chat co the chuyen đoi thanh axit hippuric giup loai bo đoc to khoi co the.
3. Bo sung magnesi
Co the ban roi vao tinh trang huyet ap cao va luu tru nhieu chat thai đoc la do ham luong magnesi trong co the bi thieu. Ham luong magnesi bi thieu khien cho chuc nang than co the bi anh huong, đac biet la khong loc thai đuoc het chat đoc. Đe đam bao rang co the ban đang nhan đuoc đu magnesi đe giu than hoat đong tot, ban hay an nhieu loai rau co mau xanh la cay, cac loai hat va ngu coc.
4. Cat giam tieu thu luong natri (muoi) va protein
Co the mat rat nhieu nang luong loai bo nhung thu khong can thiet nhu protein du thua, muoi va tham chi ca nuoc. Neu nhung thanh phan nay qua nhieu trong co the, than la bo loc cua co the se phai lam viec nhieu hon. Natri hay protein la can thiet trong viec duy tri can bang chat long, nhung neu chung du thua trong co the va khong đuoc đao thai ra het thi co the gay ra benh than, cao huyet ap va co the dan đen đau tim va đot quy.


Ung dung Sinh ly hoc than la mon khoa hoc nghien cuu ve chuc nang than, trong khi than hoc la chuyen khoa y hoc nghien cuu cac benh ve than. Benh than rat đa dang, nhung cac ca nhan mac benh than thuong the hien cac đac tinh lam sang đac trung. Cac đieu kien lam sang pho bien lien quan đen than nhu: hoi chung than va hoi chung than hu, than nang, ton thuong than cap tinh, benh than man tinh, nhiem trung đuong tiet nieu, soi than, va tac nghen đuong tiet nieu. Co nhieu kieu ung thu than đa đuoc phat hien; ung thu than pho bien o nguoi lon la ung thu bieu mo te bao than. Ung thu, u nang, va mot so tinh trang than khac co the đuoc khong che bang cach cat bo than. Khi chuc nang than, đuoc đo bang ty le loc cau than, lien tuc giam, su tham tach va cay ghep than co the la mot trong cac lua chon đe đieu tri.


Xem them Benh than đa nang
Than nhan tao
Hien noi tang
Mo cap noi tang
Soi than
Than tiet nieu
Chau than
Ngay Than the gioi


Tham khao Lien ket ngoai The Kidney Foundation of Canada
electron microscopic images of the kidney (Dr. Jastrow's EM-Atlas) Luu tru ngay 14 thang 9 nam 2009 tai Wayback Machine
European Renal Genome project kidney function tutorial Luu tru ngay 28 thang 9 nam 2007 tai Wayback Machine
Kidney Foundation of Canada kidney disease information Luu tru ngay 28 thang 9 nam 2007 tai Wayback Machine
Renal Fellow Network: Structure & Function of Other Animals' Kidneys
Kidney Diseases Luu tru ngay 12 thang 9 nam 2017 tai Wayback Machine