Louvre (tieng Anh: , phat am la Lu-vo), hoac Vien bao tang Louvre (tieng Phap: Musee du Louvre [myze dy luvʁ] ), la mot vien bao tang nghe thuat va di tich lich su tai Paris, Phap. Co vi tri o trung tam lich su thanh pho, ben bo song Seine, Vien bao tang Louvre von la mot phao đai đuoc vua Philippe Auguste cho xay dung vao nam 1190. Cuoi the ky XIV, duoi thoi Charles V, Vien bao tang Louvre tro thanh cung đien hoang gia va sau đo tiep tuc đuoc mo rong qua cac trieu đai. Tu nam 1672, khi trieu đinh Phap chuyen ve lau đai Versailles, bo suu tap hoang gia đuoc luu tru tai Louvre. Vao thoi ky Cach mang Phap, cung đien tro thanh bao tang va mo cua vao ngay 10 thang 8 nam 1793.
Nhung hien vat ban đau cua Louvre chu yeu tu bo suu tap hoang gia va tai san cua giao hoi bi tich thu trong thoi ky cach mang. Duoi thoi Đe Nhat Đe che Phap, nho nhung cuoc chinh phat cua Napoleon, nhieu tac pham nghe thuat va hien vat khao co gia tri đuoc chuyen ve Louvre. Nhung sau that bai cua quan đoi Phap trong tran Waterloo, phan lon cac hien vat nay đa tro ve voi nhung quoc gia chu nhan cu. Bo suu tap cua Louvre tang tro lai duoi thoi Bourbon phuc hoang va ke tu Đe Tam cong hoa, ben canh nhung hien vat mua lai, bao tang con lien tuc nhan đuoc cac di vat va tang pham ca nhan.
Ngay nay, Louvre la mot trong nhung vien bao tang noi tieng nhat the gioi, noi trung bay cac hien vat ve nhung nen van minh co, nghe thuat Hoi giao va nghe thuat chau Au tu the ky XIII cho toi giua the ky XIX. Voi dien tich 210 ngan met vuong, Louvre trung bay 35.000 tren tong so 380.000 hien vat. Trong bo suu tap cua bao tang Louvre hien nay co nhung tac pham noi tieng bac nhat cua lich su nghe thuat, nhu Tuong than Ve Nu, Tuong than chien thang Samothrace, Mona Lisa, Nu than Tu do dan dat nhan dan, cung cac hien vat gia tri ve nhung nen van minh co, nhu phien đa ghi bo luat Hammurabi, tam bia Mesha. Vao nam 2021, Louvre đon 2,8 trieu luot khach, giu vi tri đia điem thu phi đuoc vieng tham nhieu nhat Paris, đong thoi cung la bao tang thu hut nhat tren the gioi.


Lich su = Cung đien =

Lich su cung đien Louvre bat đau vao nam 1190 khi vua Philippe Auguste cho xay dung mot phao đai ben huu ngan song Seine. Cong trinh voi kich thuoc 78 × 72 m, hao nuoc bao quanh, bon goc đuoc tran giu boi cac thap canh, co nhiem vu chinh la giam sat vung ha luu, con đuong tan cong truyen thong cua nhung nguoi Viking. The ky XIV, Paris phat trien rong vuot ra ngoai buc tuong thanh cua vua Philippe Auguste. Trong khoang thoi gian Chien tranh Tram nam, mot lan nua Louvre lai can thiet đe bao ve thanh pho. Tu 1356 toi 1358, Etienne Marcel, nguoi đung đau Paris, cho xay dung mot thanh luy bang đat, sau đo đuoc Charles V tiep tuc. Buc thanh moi nay bao quanh khu vuc ben huu ngan, Louvre khong con chuc nang tran giu Paris.
Tu nam 1394, duoi thoi Charles V, nho kien truc su Raymond du Temple, Louvre tu mot cong trinh quan su tro thanh mot cung đien hoang gia xa hoa. Nhung buc ve con lai đen ngay nay cho thay phan mai long lay cua cong trinh. Cac toa nha chinh bao quanh san giua voi nhung cua so lon tram khac, cau thang xoay oc noi cac tang, noi that đuoc trang tri cac nhung pham đieu khac, tham va đo go. Mot khu vuon cung đuoc bo tri o phia Bac cung đien.
Nhung sau khi vua Charles VI mat, Louvre bi bo quen trong mot the ky. Toi nam 1527, Francois I quay lai Paris, va đe đon chao nha vua, cung đien đuoc sua chua lai. The nhung Francois I khong bang long voi cong trinh đuoc tu sua, quyet đinh cho xay dung mot cung đien moi vao nam 1546 va đuoc tiep tuc duoi thoi vi vua ke nhiem, Henri II. Sau khi Henri II mat, hoang hau Catherine de Medicis khong muon song o đien Tournelles, cho xay dung cung đien Tuileries nam ke ben phia Tay cua Louvre. Cong trinh nay dung lai vai nam sau đo khi đang con dang do. Toi thoi Henri IV, trong khoang thoi gian 1595 đen 1610, mot hanh lang lon đuoc xay dung doc song Seine voi y đinh noi lien Louvre voi Tuileries. Day nha keo dai toi 450 met, va đe tranh đon đieu nen đuoc giao cho hai kien truc su: Louis Metezeau ben phia Đong va Jacques II Androuet du Cerceau ben phia Tay. Cung thoi gian đo, Tuileries cung tiep tuc đuoc mo rong. Nhung sau cai chet cua Henri IV vao nam 1610, viec xay dung lai bi bo roi mot thoi gian dai.
Nam 1625, Louis XIII quyet đinh tiep tuc cong viec xay dung Louvre, thuc hien Grand Dessein ma Henri IV du đinh truoc đo. Louis XIII cho pha bo mot phan day phia Bac cua Louvre tu thoi Trung Co đe keo dai day Lescot. Tong the cong trinh mang tinh đoi xung hoan hao, ca ve trang tri. Giua day nha moi va day nha cu, nam 1639, kien truc su Jacques Lemercier xay dung mot toa nha lon co ten Pavillon de l'Horloge (Toa nha Đong ho), ngay nay la Pavillon Sully (Toa nha Sully).

Tu 1655 toi 1658, Vuong hau Ana, nhiep chinh khi Louis XIV con nho tuoi, cho bo tri mot can phong o tang tret cua Petite Galerie (Hanh lang nho). Tong the cong trinh con tiep tuc voi 6 phan xep thanh day theo nguyen tac pho bien thoi ky đo: phong khach lon, phong đoi, tien sanh, phong lon, phong ngu, phong nho. Viec trang tri đuoc giao cho Giovanni-Francesco Romanelli, hoa si nguoi Y, va Michel Anguier, nha đieu khac nguoi Phap. Nam 1660, kien truc su Louis Le Vau chiu trach nhiem hoan thien Louvre: nhan đoi Petite Galerie, hoan thanh day phia Bac cua Cour Carree (San vuong), keo dai day phia Nam trong khoang 1661 toi 1663, hoan thien toa nha phia Tay, toa nha hoang gia phong cach Phuc Hung va toa nha trung tam đuoc lam thanh đoi xung. Ngay 6 thang 2 nam 1661, mot đam chay thieu huy mot phan Petite Galerie khien Le Vau phai xay dung lai. Tu 1663, Le Vau nhan đoi chieu rong cung đien. Nhung thanh phan cuoi cung cua Louvre thoi Trung Co bi pha bo. Tu 1665, Louis XIV giao cho Cavalier Bernin xay dung day phia Tay cua Cour Carree. Nhung sau đo du an nay khong đuoc hoan thanh, chinh nha vua đa ra lenh dung lai, trieu đinh Phap dan chuyen ve lau đai Versailles. Cho toi 1756, Louis XV moi tiep tuc xay dung Louvre, cac day nha tu thoi Louis XIV đuoc hoan thanh.


= Vien Bao tang Louvre =

Nam 1692, Louis XIV cho chuyen mot bo suu tap cac tac pham đieu khac Co đai ve phong Caryatides tai Louvre. Cung nam đo, Vien Han lam Phap va Vien Han lam Hoi hoa va Đieu khac Hoang gia đuoc đat tai cung đien. Nam 1699, cac nghe si mo cuoc trien lam đau tien o Louvre, trong Grande Galerie (Hanh lang lon). Tu 1725, trien lam nay đuoc mang ten Salon va chuyen ve trung bay tai Salon Carre (Phong vuong), gan van phong cua Vien Han lam. Thang 11 nam 1750, mot cuoc trien lam nghe thuat đuoc to chuc o cung đien Luxembourg gay đuoc tieng vang lon. Thanh cong nay thuc đay Hau tuoc Marigny, nguoi phuc trach cac toa nha hoang gia, va nguoi ke nhiem la Ba tuoc Angiviller xay dung Louvre thanh mot bao tang thuong xuyen.


 Su ra đoi  Ngay 10 thang 8 nam 1793, bao tang Trung tam nghe thuat đuoc mo cua va do Bo Noi vu quan ly. Cac tac pham phan lon tu bo suu tap cua hoang gia đuoc trung bay o Salon Carre va Grande Galerie, mien phi, chu yeu cho cac nghe si va danh cho cong chung vao cuoi tuan. Hiep uoc Campo-Formio nam 1797 đa đem lai cho nuoc Phap rat nhieu tac pham gia tri tu Venezia va bo suu tap cua Giao hoang. Trong so đo, cac hoa pham cung nhung tac pham đieu khac co đuoc chuyen ve Louvre. Ngay 9 thang 11 nam 1800, ky niem cuoc đao chinh ngay 18 thang Suong mu, Napoleon Bonaparte va Josephine khanh thanh bao tang Co đai. Cac tac pham co tu thanh Vatican, Bao tang Capitoline o Roma, Firenze... cung bo suu tap hoang gia đuoc trung bay trong can phong mua he cua Vuong hau Ana truoc đay. Tu đo, Louvre khong ngung nhan đuoc them hien vat nho nhung cuoc vien chinh cua quan đoi Phap. Cung duoi thoi Đe Nhat đe che, bao tang đuoc mang ten Napoleon va Vivant Denon tro thanh giam đoc đau tien vao nam 1802. Trong khoang thoi gian 1804 đen 1811, cung đien đuoc kien truc su Pierre-Francois-Leonard Fontaine mo rong, trang tri lai va Napoleon cho xay dung khai hoan mon Carrousel o giua Louvre va Tuileries. Nhung Đe Nhat đe che sup đo vao nam 1815, cac quoc gia đa lay lai tai san cua minh, gay anh huong truc tiep đen bo suu tap cua Louvre.
Nam 1824, Vien Bao tang Đieu khac Hien đai đuoc mo o tang tret day nha phia Tay san Cour Carree voi cac tac pham chuyen ve tu bao tang Cong trinh Phap va đien Versailles. Nam 1827, cac hien vat Ai Cap co đai cung nhung tac pham Phuc Hung hop thanh bao tang Charles X o day nha phia Nam cua Cour Carree roi Bao tang Hang hai đuoc mo o day phia Bac. Cuoi thap nien 1830 đen thap nien 1840, bo suu tap hoi hoa Tay Ban Nha von đang bi phan tan đuoc tap trung ve Louvre. Tiep đo đen cac hien vat tu Mexico, Algerie... Thoi Đe Nhi đe che, Tuileries đuoc mo rong va lan đau tien đuoc noi voi Louvre. Khoang thoi gian nay, Bao tang Napoleon III cung đuoc thanh lap voi 11.385 tac pham hoi hoa va đieu khac co. Nam 1871, Tuileries bi đot chay roi pha huy sau đo. Con Louvre đuoc kien truc su Hector-Martin Lefuel sua chua lai.


 Louvre hien đai  Nam 1905, mot bo suu tap nghe thuat trang tri đuoc mang tu Palais de l'Industrie ve Louvre va đen nam 1922, phong trung bay nghe thuat Hoi giao đuoc mo o toa nha Horloge. Tu nam 1930, mot so khong gian đuoc tu sua voi muc đich danh cho cac tac pham đieu khac. San Cour du Sphinx đuoc lop mai kinh danh cho đieu khac co. Đieu khac chau Au nam trong day nha Flore. Cac phong Ai Cap va phuong Đong Co đai cung đuoc sua chua lai.
Chien tranh the gioi thu hai no ra, cac hien vat cua Louvre đuoc giau trong nhung tui cat va gui đi khap noi. Nhung cuoc van chuyen dien ra nhieu lan, đau tien ve lau đai Chambord roi chia nho, đua đen khap cac lau đai khac. Mac du gan nhu trong rong, thang 9 nam 1940, khi Quan đoi Đuc chiem giu Paris, Louvre đuoc mo cua tro lai. Nam 1945, cac bo suu tap cua Nha nuoc đuoc phan bo lai. Nhung hien vat ve chau A cua Louvre chuyen ve Bao tang Guimet. Nam 1947, mot chi nhanh cua Louvre, Bao tang Jeu de Paume mo o vuon Tuileries voi cac hoa pham truong phai an tuong. Bo suu tap quan trong nay con o đay cho toi nam 1986 đuoc chuyen ve Orsay.


 Louvre đuong đai  Ngay 26 thang 6 nam 1981, Tong thong Francois Mitterrand tuyen bo toan bo khong gian cung đien Louvre se danh cho bao tang. Bo Tai chinh, von tru so o day Richelieu, đuoc chuyen ve Bercy. Du an mang ten "Grand Louvre" đuoc bat đau. Toi nam 1983, kien truc su noi tieng Ieoh Ming Pei đuoc chon đe thuc hien du an nay. Nam 1986, bao tang Orsay khanh thanh. Cac bo suu tap nghe thuat chau Au tu 1848 toi thoi ky khai sinh truong phai lap the đuoc chuyen tu Louvre ve bao tang moi.
Ngay 30 thang 3 nam 1989, cong trinh gay nhieu tranh cai Kim tu thap kinh khanh thanh tren san Napoleon. Mot khong gian lon đuoc mo ngam duoi kim tu thap, tro thanh loi vao chinh cua bao tang. Sanh lon nay con danh cho cac dich vu gui ao, hieu sach, nha hang, quan ca phe. Nam 1993, day Richelieu mo cua đon cong chung. Ba san phia trong đuoc lop mai tro thanh khong gian ly tuong cho cac tac pham co lon. Toi 1997, mot so phong day Sackler đuoc danh cho phuong Đong Co đai va 1998, Ecole du Louvre đuoc mo o day Flore voi 5000 m² danh cho đieu khac. Mot gian trung bay nghe thuat Hoi giao khac đa hoan thanh vao nam 2012.
Hoat đong thuong xuyen va quan trong nhat cua Louvre la cac cuoc trien lam. Von chi trung bay 35 ngan tren tong so 380 ngan hien vat, cac cuoc trien lam giup cong chung kham kha phan con lai cua bo suu tap. Moi mua, Louvre to chuc cac buoi trien lam, đoi khi gioi thieu cac nghien cuu moi nhat ve nghe thuat. Mot phan lon cac cuoc trien lam cua Louvre nhan đuoc su tai tro cua cac cong ty. Louvre cung ky ket voi Bao tang High Museum of Art cua Atlanta cho muon 142 tac pham trong vong 3 nam. Ben canh đo mot so nhung du an van hoa va khoa hoc cung đuoc xuc tien giua hai bao tang.
Cac hoat đong van hoa quan trong khac cua Louvre la nhung buoi gap go, cac xuong nghe thuat va tham gia linh vuc giao duc, đao tao. Khan phong cua Louvre nam phia duoi Kim tu thap kinh, đuoc hoan thanh cung kim tu thap theo thiet ke cua Ieoh Ming Pei. Khan phong, voi 450 cho, la noi to chuc cac buoi gap go, chieu phim... voi chu đe lich su, khao co hoc. Cac xuong nghe thuat cua Louvre danh cong chung muon tim hieu nghe thuat đuoc thuc hanh cac ky thuat sang tac. Cac xuong nghe thuat đuoc danh cho ca ba đoi tuong: nguoi lon, tre em va nguoi tan tat. Ngoai ra, Ecole du Louvre, nam trong day Flore cua bao tang, cung la mot truong quan trong ve lich su nghe thuat, khao co hoc va bao tang hoc. Trung binh moi nam, Louvre to chuc khoang 8 ky trien lam, 40 buoi hoa nhac, 5 buoi trinh dien va gan 200 buoi chieu phim.


Bo suu tap Bo suu tap cua bao tang Louvre gom hon 380.000 hien vat, nhung chi co khoang 35.000 hien vat đuoc trung bay thuong xuyen. Toan bo Louvre rong 210.000 m², trong đo 60.600 m² danh cho trung bay va đuoc chia thanh 8 khu: Phuong Đong co đai; Ai Cap co đai; Hy Lap, La Ma va Etruria co đai; Nghe thuat Hoi giao; Hoi hoa; Đieu khac; Nghe thuat hoa hinh va Nghe thuat trang tri. Theo chinh sach sap xep, to chuc cua he thong bao tang quoc gia Phap, nhieu bo suu tap gia tri tung o Louvre đa đuoc chuyen đen cac bao tang khac. Hien nay, nhung hien vat cua Louvre bao gom cac tac pham nghe thuat phuong Tay tu Trung Co cho toi nam 1848, cac nen van minh co va nghe thuat Hoi giao.
Ngoai 8 bo suu tap chinh, Louvre con mot khu trung bay lich su cua chinh cung đien va mot bo suu tap nghe thuat chau A, Phi, My va chau Đai Duong.


= Phuong Đong co đai =
Khu vuc trung bay Phuong Đong co đai đuoc thanh lap vao nam 1881. Cac hien vat nay xuat phat tu nhung cuoc khai quat trong khoang the ky XIX cho toi Chien tranh the gioi thu hai. Cuoc khai quat đau tien đuoc tien hanh tu 1843 đen 1854 o Khorsabad, thanh pho do Sargon II cua Assyria cho xay dung cach đay 8 the ky. Bao tang Louvre đong vai tro đong luc trong viec tien hanh cuoc khai quat nay voi tham vong giup cong chung đuong đai kham pha ve Assyria va cac nen van minh đa mat o phuong Đong.
Bo suu tap Phuong Đong co đai cua Louvre tuong đuong voi Bao tang Anh (British Museum) o Luan Đon va Bao tang Trung Đong (Vorderasiatisches Museum Berlin) o Berlin. Cac hien vat đuoc tim thay qua rat nhieu cuoc khai quat gioi thieu mot cai nhin toan canh ve nhung nen van minh co, cac goc re van hoa khu vuc Can Đong. Bo suu tap đuoc trung bay o tang tret, phia ben day Richelieu, chia thanh ba khu vuc nho: Iran, Luong Ha va Levant, gom cac nuoc chau A gan Đia Trung Hai, Syria, Liban, Israel va đao Sip ngay nay.
Mot trong nhung hien vat gia tri nhat cua bao tang Louvre la phien đa Bo luat Hammurabi. Đay la mot trong nhung van ban luat co nhat đuoc tim thay, co tu thoi vua Hammurabi, khoang 1760 truoc Cong nguyen. Mot hien vat gia tri khac la tam bia Mesha, tu the ky IX truoc Cong nguyen.


= Ai Cap co đai =

Viec mo khu vuc trung bay Ai Cap co đai khong phai ket qua truc tiep tu cuoc vien chinh sang Ai Cap cua Napoleon Bonaparte. Nhieu hien vat thu đuoc cua Napoleon đa bi nguoi Anh lay đi nhu mot chien loi pham. Trong so đo co phien đa Rosetta hien trung bay o Bao tang Anh, tung cho Louvre muon lai vao thang 10 nam 1972. Mot so hien vat khac quay tro lai Louvre mot khoang thoi gian dai sau đo.
Vao nam 1802, Vivant Denon, hoc gia lon ve sau tro thanh giam đoc bao tang, xuat ban cuon hoi ky Voyage dans la Haute et la Basse Egypte (Du hanh Thuong va Ha Ai Cap). Tiep đo trong khoang 1810 toi 1830, nhung tap Description de l'Egypte (Mo ta Ai Cap) cua cac thanh vien khoa hoc trong đoan vien chinh xam luoc Ai Cap cung đuoc phat hanh. Nhung cuon sach nay đa goi nen cac quan tam ve Ai Cap co đai trong nhung nam đau the ky XIX. Jean-Francois Champollion, nha Ai Cap hoc noi tieng, đa thuyet phuc vua Charles X mua lai ba bo suu tap lon cua Bernardino Drovetti (nha phieu luu nguoi Y tung theo Napoleon sang Ai Cap), Henry Salt (hoc gia nguoi Anh) va nha suu tam Paul Durand. Mat khac, truoc đo Louvre đa co mot bo suu tap ve Ai Cap cua hoang gia. Toi ngay 15 thang 12 nam 1827, khu vuc trung bay Ai Cap co đai cua Louvre đuoc thanh lap voi khoang 9.000 hien vat va Jean-Francois Champollion tro thanh giam đoc đau tien.
Trong khoang 1852 toi 1868, khu vuc Ai Cap co đai tiep tuc phong phu nho cac hien vat tu mot so nha suu tam chau Au thoi ky đo. Cung khoang thoi gian nay, Auguste-Edouard Mariette nhan nhiem vu cua Louvre đen khai quat o Saqqara. Tu 1852 toi 1953, Mariette gui ve Paris 5.964 hien vat. Nho su đong y cua chinh phu Ai Cap, cac cuoc tim kiem con đuoc tien hanh o Abou Roach, Assiout, Baouit, Medamoud, Tod, Deir el-Medineh. Nha suu tap nguoi My Atherton Curtis cung đa di tang lai cho Louvre 1.500 hien vat trong khoang thoi gian truoc va sau Chien tranh the gioi thu hai.
Bo suu tap Ai Cap co đai hien nay đuoc trung bay trong 30 gian o tang mot va hai gan Cour Carree cung mot phan nho o tang ham. Trong nhung hien vat gia tri o đay co cac buc tuong pharaoh Ramesses II, Akhenaton hay buc tuong Vien thu lai Kai tu 2620 đen 2500 truoc Cong nguyen va mot so xac uop Ai Cap.


= Hy Lap, La Ma va Etruria co đai =
Cac hien vat Hy Lap, La Ma co đai đau tien do nhung nguoi Cach mang thu đuoc tu bo suu tap rat phong phu cua hoang gia. Nam 1800, nhung hien vat nay đuoc trung bay trong cac can phong cua hoang hau Anne truoc đay. Nhung thap nien tiep theo, bao tang mua lai rat nhieu tac pham tu bo suu tap cua cac gia đinh Borghese, Albani... Ben canh đo, cac cuoc khai quat thuc hien trong the ky XIX đem lai cho Louvre mot so luong lon hien vat. Cuoi the ky XIX, đau the ky XX la khoang thoi gian bao tang nhan đuoc rat nhieu tac pham gia tri ve Hy Lap, La Ma co đai nho ket qua cac cuoc khai quat, mua ban va qua tang tu cac ca nhan.
Trong bo suu tap Hy Lap, La Ma co đai cua Louvre co nhung tac pham rat noi tieng. Buc tuong than Ve Nu đuoc Hau tuoc Riviere tang lai cho Louis XVIII vao nam 1821 va đuoc đua ve Louvre. Tuong than chien thang Samothrace đuoc pho lanh su Phap tai Hy Lap kham pha nam 1863. Mot tac pham noi tieng khac la tuong Đau si Borghese tu bo suu tap cua gia đinh Borghese. Hien nay khu vuc Hy Lap, La Ma va Etruria co đai gom 47 phong o tang mot, hai va mot so khong gian nho khac.


= Nghe thuat Hoi giao =
Nghe thuat Hoi giao la khu vuc trung bay moi nhat, đuoc thanh lap nam 2003. Bo suu tap nay la ket qua cua moi quan he đa nhieu the ky giua Phap va cac nuoc thuoc the gioi Hoi giao. Vao thoi gian moi mo cua va đau the ky XIX, nhieu hien vat cua hoang gia va Nha nuoc đuoc chuyen ve Louvre. Tu nhung nam 1890, bo suu tap dan đa dang nho su thuc đay cua hai nha bao tang hoc Gaston Migeon va Emile Molinier. Emile Molinier đa mo gian trung bay ve Hoi giao đau tien vao nam 1893.
Cuoi the ky XIX va đau the ky XX la khoang thoi gian bao tang đuoc tang lai mot so luong rat lon cac hien vat. Cac di tang cua Nu nam tuoc Delort de Gleon nam 1912 đuoc hop thanh phong Delort de Gleon vao nam 1922. Nam 1936, nghe thuat Hoi giao đuoc gop trung voi khu trung bay nghe thuat chau A. Sau Chien tranh the gioi thu hai, cac tac pham thuoc ve Vien Đong đuoc chuyen đen Bao tang Guimet, nghe thuat Hoi giao trung bay chung voi Phuong Đong co đai. Bo Tai chinh roi Louvre nam 1993 đa giup bo suu tap Hoi giao co khong gian rieng. Sau khi ky su Mario Bellini va Rudy Ricciotti chien thang mot cuoc thi trien lam quoc te, mot khong gian moi trai dai 3.000 met vuong mo cua nam 2012. Đuoc du đinh mo cua nam 2009, khu vuc nay đai dien cho kien truc lon đau tien cua Lourve ke tu kim tu thap cua I.M. Pei nam 1989.


= Hoi hoa =

Bo suu tap hoi hoa đuoc bat nguon tu phong tranh cua Francois I trong lau đai Fontainebleau. Francois I đa mua lai nhieu tuyet tac cua cac hoa si lon nguoi Y nhu Michelangelo, Raffaello va moi mot so nghe si khac nhu Leonardo da Vinci, Rosso Fiorentino, Francesco Primaticcio ve cung đinh cua minh. Qua nhieu the he cua hoang trieu Phap, bo suu tap nay dan phong phu theo xu the nghe thuat tung thoi ky va so thich cua tung vi vua. Trong so đo phai ke đen nhung tac pham do Louis XIV mua lai cua chu nha bang Everhard Jabach. Ben canh hoi hoa Y, Louis XVI đa them hoi hoa Tay Ban Nha vao bo suu tap. Cac truong phai phia Bac co mat trong bo suu tap tu the ky XVII va đac biet tang trong the ky XVIII. Nam 1793, khi Louvre mo cua, bo suu tap cua hoang gia la nhung hien vat đau tien cua bao tang. Trong the ky XIX, nhung cua cai do Cach mang Phap tich thu roi chien loi pham cua Napoleon đa giup bo suu tap hoi hoa cua Louvre khong ngung tang.

Ben canh đo, cac tang vat va su giup đo cua cac to chuc bao tro đong vai tro quan trong trong bo suu tap hoi hoa cua Louvre. Dan đau la hoi Nhung nguoi ban cua Louvre, hoi bao tro đa tang lai cho Louvre mot so luong lon cac tac pham, đu thoi ky, trong đo mot so hien vat co gia tri. Nhung tang vat cua La Caze la mot phan quan trong cua cac tac pham the ky XVIII. Fiammetta Lemme giup bao tang bo sung phan con thieu cua hoi hoa Y the ky XVIII. Ba tuoc Epine cung con gai la cong chua Louis de Croy tang Louvre bo suu tap hoi hoa Ha Lan.
Bo suu tap hoi hoa cua Louvre hien nay gom cac tac pham phuong Tay tu the ky XIII cho toi nam 1848. Cac tac pham thuoc truong phai An tuong va Hau an tuong đa đuoc chuyen ve Bao tang Orsay vao nam 1986. Bo suu tap hoi hoa chiem mot khong gian trung bay rat lon cua Louvre. Hoi hoa Y va Tay Ban Nha nam o tang hai, day Denon ben canh hoi hoa Phap va hoi hoa Anh. Con tang ba đuoc danh gan nhu tat ca cho hoi hoa, gom Phap–day nha bao quanh Cour Carree–Đuc, Ha Lan, Bi... Mona Lisa, tac pham đuoc xem nhu noi tieng nhat cua Louvre, cung la mot trong nhung tac pham noi tieng nhat the gioi, nam o phong so 6, tang hai. Ngoai Mona Lisa, bao tang cung so huu mot so hoa pham khac cua Leonardo da Vinci nhu Đuc me đong trinh, Chua Hai đong va Thanh Anne, Đuc me đong trinh trong hang đa... Cac tac pham danh tieng khac cua Louvre co the ke toi Le nozze di Cana (Tiec cuoi o Cana) cua Paolo Veronese, Le Radeau de la Meduse (Chiec mang Meduse) cua Theodore Gericault va La Liberte guidant le peuple (Nu than Tu do dan dat nhan dan) cua Eugene Delacroix...


= Đieu khac =

La cung đien hoang gia, ban than Louvre đa đuoc trang tri boi cac tac pham đieu khac. Mot so tac pham cua hoang gia khong su dung hoac thao do đuoc tap hop tai phong Caryatides ngay nay, tang mot san Cour Carree. Vien Han lam Hoi hoa va Đieu khac cung duy tri mot bo suu tap rieng cua minh. Khi bao tang Louvre đuoc mo cua nam 1793, mot so tac pham đieu khac đa đuoc trung bay. Nam 1794, Louvre nhan them cac hien vat tu tai san tich bien cua nhung nguoi đao vong thoi ky Cach mang. Trong đo co cac buc tuong no le cua Michelangelo cung mot so tuong ban than cac nghe si va nhieu nhat la cac tac pham sao chep loi Co đai. Thoi ky Cach mang, bao tang Cong trinh Phap la noi luu tru nhieu nhat cac tac pham đieu khac. Toi thoi ky nha Bourbon quay lai ngai vang, bao tang Cong trinh Phap đong cua, mot so tac pham gia tri đuoc chuyen ve Louvre.
Nam 1824, Bao tang Đieu khac Hien đai đuoc mo cua o tang tret day nha phia Tay san Cour Carree. Khoang mot tram tac pham thuoc nhieu cac truong phai va thoi ky đuoc trung bay trong 5 gian phong. Nam 1847, Louvre nhan them cac hien vat tu Versailles, trong đo co nhung tac pham cua Germain Pilon va Pierre Puget. Khoang thoi gian tiep theo, chinh sach tim mua lai giup so luong hien vat tang len. Nam 1900, danh muc bo suu tap đieu khac kiem ke đuoc 867 tac pham. Bao tang cung nhan đuoc nhieu tang vat, đac biet tu hoi Nhung nguoi ban cua Louvre. Tu nam 1986, cac tac pham tu nua sau the ky XIX đuoc chuyen ve Orsay.
Hien nay, bo suu tap đieu khac Phap đuoc trung bay o tang tret, day Richelieu, gom ca hai san co mai che Puget va Marly. Gian danh cho cac tac pham đieu khac nuoc ngoai o tang mot va tang ham day Denon. Trong so đo co nhung tac pham noi tieng nhu Chevaux de Marly cua Guillaume Coustou, Captif (hay Nguoi no le hap hoi) cua Michelangelo va đac biet la Amore e Psiche cua Antonio Canova.


= Nghe thuat hoa hinh =

Viec thanh lap khu vuc trung bay nghe thuat hoa hinh bat nguon tu cuoc trien lam ngay 28 thang Nong nam V, tuc ngay 15 thang 8 nam 1797, tai gian Apollon. Cac tac pham nay von cua vua Louis XIV mua lai tu chu nha bang Everhard Jabach. Bo suu tap cua Louvre tang len sau đo nho cac cua cai tich bien tu hoi thanh. Nam 1806, bao tang mua lai 1200 buc hoa do Filippo Baldinucci, nha lich su my thuat nguoi Y, suu tap tu the ky XVII.
Nam 1852, co 36 ngan hien vat đuoc kiem ke. Cac tac pham nghe thuat hoa hinh đuoc bao ve trong khung kinh, trung bay tai hai tang cua toa nha Horloge va doc pho Rivoli. Su phong phu cua bo suu tap con tang them nho viec mua lai cung nhu đuoc tang cac tac pham cua Eugene Boudin, Theodore Chasseriau, Walter Gay... Đac biet, nam 1935, bao tang nhan đuoc mot bo suu tap rat lon cua Nam tuoc Edmond de Rothschild. Nam 1986, mot phan lon cac tranh phan mau the ky XIX đuoc chuyen ve Bao tang Orsay.
Hien nay, nghe thuat hoa hinh la bo suu tap co so luong hien vat lon nhat nhung chiem mot khong gian nho trong bao tang. Do tinh nhay cam voi anh sang va kem ben cua cac tac pham tren giay, nhung hien vat nay đuoc trung bay khong thuong xuyen. Du vay, cong chung van co co hoi kham pha tat ca cac tac pham voi đieu kien yeu cau truoc.


= Nghe thuat trang tri =
Trung bay cac tac pham nghe thuat trang tri o Louvre đa đuoc du đinh trong sac lenh tu nam 1793. Mot vai đo đac đuoc mang ve tu bo suu tap hoang gia. Bo suu tap đo đong va đa quy toi muon hon, vao nam 1796. So luong hien vat tang them nho hai nguon khac: nha tho Sainte-Chapelle va nha tho Saint-Denis. Sac lenh ngay 1 thang Nay mam nam II, tuc ngay 21 thang 3 nam 1794, cho phep bao tang nhan đuoc nhieu hien vat tu tai san nhung nguoi đao vong trong thoi ky Cach mang. Nhung khi đo, khu vuc danh cho nghe thuat trang tri chua đuoc thanh lap. Mat khac, so hien vat bi giam bot khi bao tang ban 16 tac pham von tu nha tho Saint-Denis va Napoleon cung lay đi mot so hien vat mang ve cung đien cua minh. Nhung nho nhung cuoc chinh phat cua Napoleon, so luong hien vat nghe thuat trang tri lai tang len.
Trong thoi ky nha Bourbon phuc hoang, Louvre đa mua lai rat nhieu hien vat tu cac bo suu tap ca nhan. Ben canh đo, nhieu cac pham tu Thu vien quoc gia va ca nhung tang vat đuoc đua ve Louvre. Nam 1870, su sup đo cua Đe Nhi đe che giup Louvre co them cac tac pham tu Tuileries va Saint-Cloud. Đen nam 1893, khu vuc trung bay nghe thuat trang tri đuoc tach ra đoc lap.
Cuoi the ky XIX va trong suot the ky XX, Louvre nhan đuoc di tang rat nhieu bo suu tap ca nhan. Nam 1880, vo Tong thong Adolphe Thiers tang lai bao tang mot bo suu tap lon. Nam 1922, gia đinh Rothschild tang lai cac tac pham Y, Phap thoi ky Phuc Hung va the ky XVIII. Viec Bo Tai chinh chuyen khoi Louvre vao nam 1981 đa giup khu vuc nghe thuat trang tri đuoc mo rong. Cac phong Trung Co va Phuc Hung đuoc mo nam 1993. Phong the ky XIX, voi so luong hien vat rat lon va phong phu, đuoc gioi thieu cho cong chung tu 1996. Hien nay khu vuc nghe thuat trang tri gom 81 phong, chiem chon tang mot day Richelieu.


To chuc = Ngan sach va doanh thu =

Ve mat hanh chinh, tu 1 thang 1 nam 1993, bao tang Louvre la mot co quan nha nuoc, thuoc Bo Van hoa Phap. Hoat đong cua bao tang can toi gan 2000 nhan vien. Trong so đo, luong nhan vien an ninh chiem đong nhat, hon mot ngan nguoi, cong viec ca bay ngay trong tuan, 24/24. Mot luc luong quan trong tiep theo la cac chuyen gia ve bao tang, nhung nguoi cung giu chuc vu cao ve hanh chinh. Đe đat đuoc vi tri nay, ho phai trai qua mot ky thi tuyen ve khao co hoc, lich su, lich su nghe thuat, dan toc hoc hay khoa hoc tu nhien.
Nam 2006, Bao tang Louvre đuoc nha nuoc cap 109,98 trieu euro. Doanh thu bao tang đat 72,74 trieu euro, trong đo hon 40 trieu tu tien ve, 13 trieu tu cac to chuc bao tro, phan con lai nho cac hoat đong van hoa, thuong mai khac. Ngoai ra, Louvre cung cho phep cac cong ty LCL, Accenture va Blue Martini đat logo tren trang web cua bao tang.


= Cac to chuc bao tro =
Đe lam giau them bo suu tap, ben canh bao tang, mot so to chuc cung tham gia vao viec mua lai cac hiet vat. Hoi Nhung nguoi ban cua Louvre (Societe des Amis du Louvre) đuoc thanh lap vao nam 1879, hien nay co 70 ngan thanh vien, đong gop va tai tro moi nam khoang 3 trieu euro cho viec mua hien vat moi. Ke tu khi thanh lap, Nhung nguoi ban cua Louvre đa mua tang lai cho bao tang 704 tac pham nghe thuat. Trong đo co mot so tac pham gia tri nhu La Pieta de Villeneuve-les-Avignon cua Enguerrand Quarton hay Le Bain turc cua Jean-Auguste-Dominique Ingres. Hoi Nhung nguoi ban cua Louvre la nha bao tro quan trong nhat cua bao tang.
Mot to chuc bao tro quan trong khac la hoi Nhung nguoi ban Hoa Ky cua Louvre (American Friends of the Louvre). To chuc nay co muc đich gay dung va giu moi quan he giua bao tang voi cong chung Hoa Ky va tai tro cho mot so du an cua Louvre. Nhung nguoi ban Hoa Ky cua Louvre giup đo bao tang trong viec tiep đon du khach nuoc ngoai, chu yeu ve tieng Anh, va xuc tien cac moi quan he cua Louvre voi nhung co quan tai My. Sau Phap, Hoa Ky la quoc gia co luong khach tham Louvre đong nhat.


= Cac bao tang chi nhanh =


 Bao tang quoc gia Eugene Delacroix  Bao tang quoc gia Eugene Delacroix nam o pho Furstenberg, Quan 6, Paris. Tru so cua bao tang nay von la ngoi nha va xuong ve cua hoa si Eugene Delacroix. Tu nam 1971, Bao tang Eugene Delacroix tro thanh bao tang quoc gia. Qua nho đe co the la mot co quan nha nuoc đoc lap, Bao tang Eugene Delacroix thuoc Louvre ve mat hanh chinh.
Hien nay bao tang so huu mot phan lon nhung hoa pham trong su nghiep cua Delacroix, bao gom ca cac tranh son dau va hoa pham tren giay. Ngoai ra bao tang con co nhung tu lieu ve hoa si va mot bo suu tap nghe thuat chau Phi do Delacroix tap hop trong thoi gian o Maroc.


 Louvre-Lens  Voi chinh sach giam su tap trung ve Paris, ngay 29 thang 11 nam 2004, Thu tuong Phap Jean-Pierre Raffarin đa quyet đinh thanh lap mot bao tang chi nhanh cua Louvre tai Lens. Du đinh nay đuoc cong bo tu nam 2003 va cung voi Lens, con co 5 thanh pho ung vien khac: Amiens, Arras, Boulogne-sur-Mer, Calais va Valenciennes. Nho đia điem thuan loi, ve dien tich, giao thong... Louvre-Lens đa đuoc chon lam bao tang chi nhanh cua Louvre.
Mot cuoc thi kien truc đuoc to chuc vao 2005 va ban thiet ke đuoc chon la cua van phong kien truc su Nhat Ban SANAA voi cac kien truc su Kazuyo Sejima va Ryue Nishizawa. Louvre-Lens du đinh se mo cua vao 2010 voi nhung hien vat tu ca tam bo suu tap cua Louvre. Trong đo mot so se trung bay thuong xuyen o Lens, mot so khac se luan chuyen ve Louvre.


 Louvre Abu Dhabi  Ngay 6 thang 3 nam 2007, chinh phu Phap va chinh phu Cac Tieu vuong quoc A Rap Thong nhat đa ky thoa thuan thanh lap bao tang Louvre Abu Dhabi o thu đo Abu Dhabi. Theo ky ket, bao tang Louvre Abu Dhabi se đuoc dung ten "Louvre" trong 30 nam 6 thang. Chinh phu Cac Tieu vuong quoc A Rap Thong nhat chi tra cho bao tang Louvre 150 trieu euro sau khi ky 30 ngay. Tiep đo, 62,5 trieu khi mo cua bao tang va vao moi thoi điem 5 nam, 10 nam va 15 nam sau ngay mo cua. Đoi lai, Louvre se cho Louvre Abu Dhabi muon 300 tac pham vao thoi điem mo cua, 250 tac pham vao nam thu 4, cuoi cung 200 tac pham tu nam thu 7 toi nam thu 10. Ngoai ra Louvre cung đao tao nhan su cho Louvre Abu Dhabi.
Bao tang Louvre Abu Dhabi du đinh co dien tich 24.000 m², trong đo co 6.000 m² trung bay thuong xuyen va 2.000 m² cho trien lam. Khong gian trung bay se đuoc mo rong voi ba giai đoan: 2.000 m² vao thoi điem mo cua, 4.000 m² sau 4 nam va đat 6.000 m² vao nam thu 7. Cong trinh do kien truc su nguoi Phap noi tieng Jean Nouvel thiet ke.
Du an Louvre Abu Dhabi đa gay nen mot so tranh cai. Trong bai Les musees ne sont pas a vendre (Cac bao tang khong phai đe ban) đang tren Le Monde ngay 12 thang 12 nam 2006, Francoise Cachin, cuu giam đoc cac bao tang Phap, đa chi trich chinh sach mang tinh thuong mai cua mot vai bao tang, đac biet la du an Louvre Abu Dhabi. Tra loi lai, Jack Lang, cuu bo truong Bo Van hoa va Bo Giao duc Phap, đa len tieng bao ve Louvre Abu Dhabi trong bai bao co ten Le Louvre, un musee universel (Louvre, mot bao tang the gioi) đang tren Le Monde ngay 1 thang 2 nam 2007.


Louvre trong nghe thuat Cung đien va Bao tang Louvre đa la đe tai cua khong it tac pham nghe thuat. Tu the ky XVII, cac hoa si đa tai hien Louvre tren tranh cua minh. Trong Ba nguoi linh ngu lam (Trois Mousquetaires) va Marguerite cua Phap (La Reine Margot), Alexandre Dumas đa dung Louvre lam boi canh cho nhieu đoan. Tuong tu, bao tang xuat hien trong Quan ruou (L'Assommoir) cua Emile Zola va Tinh su Angelique (Angelique) cua Anne va Serge Golon. Nam 1927, tieu thuyet trinh tham Belphegor cua Arthur Bernede đang tung ky tren to Le Petit Parisien, Louvre tro thanh boi canh chinh cho tac pham va tap 2 đuoc mang ten Le Mystere du Louvre (Bi an cua Louvre).
Voi đien anh, nam 1957, trong bo phim Funny Face, dien vien huyen thoai Audrey Hepburn buoc xuong cau thang phia duoi Tuong than chien thang Samothrace. Trong Les Amants du Pont-Neuf (1991) voi su tham gia dien xuat cua Juliette Binoche, mot nguoi bao ve cu va mot nu hoa si mu len lut vao tham Louvre ban đem. Bao tang con xuat hien trong cac bo phim khac nhu Mr. and Mrs. Bridge (1990) cua James Ivory, The Age of Innocence (1993) cua Martin Scorsese, The Dreamers (2003) cua Bernardo Bertolucci.
Nam 2003, Louvre tro thanh boi canh chinh cua cuon tieu thuyet noi tieng Mat ma Da Vinci (The Da Vinci Code). Toi mua he 2003, tuc ba thang sau khi xuat ban cuon tieu thuyet tai My, cac huong dan vien đa phai tra loi cac cau hoi moi lien quan toi Mat ma Da Vinci khi đua khach đi tham bao tang. Nhieu du khach noi tieng Anh toi Louvre đe đuoc tan mat thay kim tu thap kinh, Grande Galerie, "phong Mona Lisa"... Khi Mat ma Da Vinci đuoc dich sang cac thu tieng khac, Louvre lai đon them cac nhom khach tuong tu tu Nhat, Tay Ban Nha, Nga, Y... va ca Phap. Toi nam 2006, tieu thuyet đuoc chuyen the thanh tac pham đien anh voi su tham gia dien xuat cua hai dien vien noi tieng Tom Hanks va Audrey Tautou.


Luong khach vieng tham Voi kien truc cua đien hoang gia, vi tri trung tam Paris va cac hien vat gia tri, Louvre la mot trong nhung bao tang noi tieng va thu hut nhat the gioi. Nam 2006, Louvre la đia điem thu phi đuoc vieng tham nhieu nhat Paris. Luong khach cua Louvre đung tren thap Eiffel, chi thua hai đia điem tu do la nha tho Đuc Ba va nha tho Sacre-Cœur. Đong thoi nam 2007, Louvre cung la bao tang thu hut nhat the gioi, vuot hon 2 trieu khach so voi Bao tang Anh o vi tri thu hai. Trong hai nam 2006 va 2007, Louvre đeu đat khoang 8,3 trieu khach vieng tham. Trong so đo, 91% khach tham khu vuc trung bay thuong xuyen, 8% tham cac trien lam, phan con lai la luong khan gia cua trung tam nghe nhin va bao tang Eugene Delacroix. Theo thong ke nam 2006, luong khach nu gioi cao hon, chiem 53%. Đieu nay cung tuong tu nhu nam 2005. Luong khach quoc tich Phap chiem 33% va trong so khach nuoc ngoai, nguoi My chiem so đong nhat.

Thuoc he thong bao tang quoc gia, tu thang 1 nam 1996, Louvre mo cua mien phi vao moi chu nhat đau tien cua thang. Đay la chinh sach huong toi cac khach tham nguoi Phap, chu nhat đau tien von la ngay luong khach nuoc ngoai it nhat trong thang. Tu nam 2004, nhom khach voi muc đich giao duc khong con đuoc mien phi o Louvre. Đong thoi cac nghe si khong thuoc hoi Maison des Artistes cung bat đau phai tra tien mua ve. Nguoc lai, cac nhan vien cua Total, cong ty tai tro cho Louvre sua gian Apollon, đuoc tham bao tang mien phi va khong gioi han. Ngoai ra, nhom khach duoi 18 tuoi van đuoc mien phi o bao tang Louvre.


Xem them He thong bao tang Paris
Danh sach bao tang Paris


Chu thich = Thu muc =


Lien ket ngoai Website chinh thuc 
Vien bao tang Louvre tren Facebook 
Vien bao tang Louvre tren Twitter 
Tranh chinh thuc cua Vien Bao tang Louvre-Lens
Tranh chinh thuc Luu tru ngay 16 thang 4 nam 2008 tai Wayback Machine cua Nhung nguoi ban cua Louvre