Nguoi Hoi (tieng Trung: 回族; Han-Viet: Hoi toc; binh am: Huizu) la mot dan toc thieu so tai Cong hoa Nhan dan Trung Hoa. Ho la mot trong 56 dan toc đuoc nha cam quyen chinh thuc cong nhan. Hau het nhung nguoi Hoi co ngoai hinh va van hoa giong nguoi Han, nhung ho theo Hoi giao (Islam) va vi the co mot so đac điem van hoa rieng. Vi du, ho bi cam an thit lon, loai thit đuoc an nhieu nhat tai Trung Quoc, ngoai ra ho cung khong an thit cho, ngua, va uong ruou. Y phuc cua ho khac nguoi Han vi đan ong nguoi Hoi đoi mu trang va đan ba nguoi Hoi đoi khan quang va thinh thoang dung mang che mat.
Theo cach hieu hien đai, đinh nghia ve the nao la Hoi khong bao ham cac nhom dan toc nhu Duy Ngo Nhi, mot dan toc cung song tren đat nuoc Trung Hoa va theo đao Hoi nhung dan toc nay hoan toan khac biet ve van hoa neu so sanh voi nguoi Han. Vi du, tai Tan Cuong (新疆), noi khoang 10 phan tram so dan la nguoi Hoi, thi nguoi Hoi co đac điem đac trung ve dan toc hoan toan rat khac so voi nguoi Duy Ngo Nhi, Kazakh, va Kyrgyz, la nhung dan toc co đac điem gan gui voi nguoi Turk sinh song o Trung A o ca trong va ngoai pham vi lanh tho cua Trung Quoc.
Trong so nguoi Hoi con co mot so nguoi Trung Quoc theo đao Hoi, khong giong nguoi Han, nhung khong đuoc liet ke thanh mot nhom dan toc rieng, nhu nhung nguoi Hoi o đao Hai Nam (nguoi Utsul) đang su dung mot ngon ngu trong ngu he Nam Đao (tieng Tsat) tuong tu nhu tieng cua nguoi Cham o Viet Nam va đuoc cho la hau due cua nguoi Cham di cu đen Hai Nam.
Trong tieng Viet, ten cua ton giao cua ho đuoc xuat phat tu ten cua nhom nay, co nguon goc Han-Viet (回教 Huijiao; Hoi giao). Trong tieng Trung Quoc hien đai, ton giao cua ho thuong đuoc goi la Y Tu Lan giao (伊斯蘭教 Yisilan jiao), trong đo "Y Tu Lan" (伊斯蘭 Yisilan) la phien am bang tieng Quan thoai cua "Islam".


Nguon goc Nguoi Hoi xuat than tu nhieu nguon goc. Nguoi Hoi vung đong nam la hau due cua cac thuong nhan A Rap đinh cu o Trung Quoc, ket hon voi nguoi Trung Quoc va dan dan bi đong hoa, chi con giu lai ton giao cua minh.
Mot cach giai thich hoan toan khac biet nua la mot so cong đong nguoi Hoa o Van Nam va nguoi Hoi phia Bac von la hau due cua nhung nguoi Mong Co, nguoi Đot Quyet va mot so sac toc khac co goc Trung A đa chuyen sang đao Hoi sau khi bi chinh quyen cac trieu đai nha Minh, nha Thanh thi hanh chinh sach Han hoa. Truoc khi theo đao Hoi, nhung cong đong nay theo Mani giao va Canh giao, mot phai Kito giao theo thuyet cua Nestorius (386-451) đa tung phat trien manh me o phuong Đong thoi trung đai, nhung bi cac giao hoi Kito giao khac coi la lac giao. Tu Hoi hoi (回回), đuoc cho la co nguon goc tu cac ten Hoi Cot (回鶻) hay Hoi Hot (回紇) dung đe chi Han quoc Hoi Cot (the ky VIII va IX), la thuat tu chung dung đe chi nguoi Hoi giao Trung Quoc trong suot thoi nha Minh va nha Thanh.
Đieu nay giai thich tai sao tu "Hoi" ("Hui") theo nghia dan toc hoc lai rat gan voi "Uygur", mac du tu "Hoi" đa đuoc Han hoa va đuoc dung hoan toan khac so voi "Uyghur" (nguoi Uyghur co khong phai la nguoi Hoi giao). Tu "Hoi" ("Hui") mac du đuoc dung trong suot ca mot thoi gian dai (it ra la tu đoi nha Thanh) nhu la mot tu chung đe chi nguoi Trung Quoc theo đao Hoi o moi noi va o mot pham tru rong hon đuoc dung đe chi nguoi Hoi giao noi chung (vi du, nguoi Trung Quoc đoi Thanh co the mieu ta mot nguoi Uygur la mot "Chantou" theo đao Hoi - "Hui"), nhung lai khong đuoc su dung o Đong Nam nhieu bang tu "Qingzhen" (Thanh Chan), mot tu van con đuoc dung pho bien cho đen ngay nay, đac biet la trong truong hop đe chi che đo an theo cac luat le Hoi giao (Halal trong tieng A rap, tieng Han Pho thong Mandarin goi la qingzhen cai 清真菜) va đe chi cac nha thoi Hoi giao (qingzhen si - 清真寺 (Thanh Chan tu) theo tieng Han Pho thong Mandarin).
Nguoi Hoi giao o Đong Nam cung co lich su bi đong hoa boi Khong giao lau đoi hon lich su tiep thu cac giao ly cua đao Hoi, luat Sharia (tieng A rap: شريعة - luat le cua đao Islam) va kinh Koran (tieng A rap القران – kinh thanh cua đao Islam), nhu đuoc ghi chep trong cac van ban la ngay tu thoi Đuong đa tham gia đong gop vao hang ngu khoa cu Nho hoc. Nguoc lai, nguoi Hoi mien Bac, lai chiu anh huong sau đam tu Trung A voi cac giao phai Sufi (tieng A rap:صوف hay con đuoc goi la Irfan trong tieng A rap/Ba Tu: عرفان la mot trao luu Hoi giao truyen thong than bi) nhu Kubrawiyya, Qadiriyya, Naqshbandiyya (Khufiyya va Jahriyya) v.v... ma phan lon đeu la cac giao phai Hanafi Madhab (Madhab tieng A rap la مذهب co nghia la giao phai va Hanafi – tieng A rap حنفي la mot trong bon giao phai cua Hoi giao Sunni). Trong khi tai cac cong đong o mien Đong nam thi giao phai Shafi’i Madhhab lai pho bien hon (Shafi‘i - tieng A rap la شافعي cung la mot trong bon giao phai cua Hoi giao Sunni). Truoc khi co phong trao "Ihwani", mot bien the Trung Quoc cua phong trao Salafi theo tieng A rap - سلفي la mot phong trao tro ve "coi nguon"(Salaf-tieng A rap سلف co nghia la nguoi hoac the he đi truoc) trong Hoi giao Sunni, thi nguoi Hoi Sufi o mien Bac lai đa tung rat ua chuong ket hop Đao giao va vo thuat voi triet ly cua Hoi giao Sufi. Vao đau thoi hien đai, cac lang mac cua nguoi Hoi mien Bac Trung Hoa van con co cac ten goi nhu khu vuc cua "nguoi Hoi Hot mu xanh", "nguoi Hoi Hot mu đen" va "nguoi Hoi Hot mu trang" nhu đa đe lo tay nguon goc co the truoc đay cua ho la Kito giao, Do Thai giao va Hoi giao, cho du đen tan ngay nay cac nghi thuc ton giao cua nguoi Hoi o mien Bac Trung Hoa van phan lon la cac nghi thuc Islam. Hoi (Hui) cung con đuoc su dung nhu mot tu đe chi chung tat ca cac nhom nguoi o Trung Quoc theo đao Hoi ma khong thuoc mot nhom dan toc rieng biet nao.


Danh xung cua nguoi Hoi Cach goi "nguoi Hoi Trung Hoa" gay ra mot so van đe ca ve đinh nghia cung nhu hanh chinh va chinh tri. Truoc nhat, ve mat danh nghia, viec nay xem ra co va cham voi "nguyen tac" rang Trung Quoc la mot nha nuoc vo than. Thu hai, mot khi đa coi đay la mot dan toc nam trong gia đinh 56 dan toc cua Trung Hoa thi cach thuc quan niem voi nhung nguoi cung la dan Trung Hoa nhung theo Phat giao hay Kito giao nhu the nao? Trong "đinh nghia" ve "dan toc Hoi", chinh phu thien ve su đoc đao va đac sac cua ho so voi đinh nghia ve mot toc dan, cung nhu su đong nhat ve phong tuc, loi song va lich su cua toc dan đo đe coi nguoi Hoi la mot dan toc. Nhu vay thi duong nhu chinh phu Trung Hoa đa "bo quen" hoac chua xem xet thuc su thau đao toi khia canh rang hau nhu toan bo nhung su đoc đao, đac sac hay đong nhat đo đeu chi dua tren ton giao cua ho, chu khong dua tren nhung yeu to ve chung toc, nguon goc dan toc - nhung yeu to nhan chung hoc toi can thiet.
Tuy vay, đa so nguoi Hoi cung nhu nhung sac toc khac cho rang viec xac nhan ho la mot trong 56 dan toc Trung Hoa la hop ly vi lich su cua ho, truyen thong van hoa cua ho gan "đu" đe coi rang ho la mot toc dan rieng re, thuc te đa cho thay rang khong phai đon gian cu chuyen sang đao Hoi la mot nguoi Trung Quoc đuoc coi la mot nguoi Hoi. Viec anh ta co đuoc coi la mot nguoi Hoi khong, trong truong hop nay con tuy thuoc vao moi truong anh ta sinh song, nhung moi quan he cua anh ta voi cong đong nguoi Hoa theo Hoi giao co đu chat che, co đu muc đo đe cong đong chap nhan anh ta la mot nguoi Hoi hay khong? Ro rang, yeu to cong đong, moi quan he đoi voi cong đong la mot trong nhung điem co ban nhat đe hinh thanh "dan toc Hoi", mot dan toc đuoc hinh thanh ma khong dua tren nhung yeu to di biet ve chung toc hay nhan chung hoc.
Nhung nguoi Tho Nhi Ky va nguoi Tajik goi nguoi Hoi la "nguoi Dungan", dau rang hoc gia Tay phuong đa chi ra rang chi duy nhat co mot nhom thuoc toc dan Hoi o Kyrgyzstan moi la nguoi Dungan ma thoi. O Thai Lan, nguoi Hoi giao co goc gac Trung Quoc đuoc goi la "Chin Ho", trong khi ho goi nguoi Trung Hoa la "Chin". O Myanmar va Van Nam, nguoi Hoi đuoc la "Panthay". Trong cong đong Hoa kieu hoac co goc gac Trung Hoa o Malaysia chi co mot thieu so đoi sang đao Hoi. Ve mat chinh thuc, nhung nguoi Hoa Hoi (theo nhu cach goi cua mot so nguoi, trong đo co nguoi Viet) nay đuoc coi la mot nhanh cua nguoi Bumiputra, tuc la đuoc xem nhu mot "dan toc" nam trong cong đong nguoi Malaysia - cong đong nguoi Bumiputra. Dau vay, ban than nhung nguoi Hoi nay chi cho rang ho nam trong cong đong nguoi Hoa o hai ngoai ma thoi, ho nam trong cong đong đo chu khong phai ton tai rieng re nhu cach ma chinh phu Malaysia xac đinh cho ho.


Nguoi Hoi noi tieng Truong Van Loi , que o Thien Tan, dien vien tuong thanh noi tieng tai Đuc Van Xa, Trung Quoc
Trinh Hoa, co the la nguoi Hoi noi tieng nhat trong lich su Trung Hoa
Bach Sung Hy, tuong quan, bo truong bo quoc phong Trung Hoa Dan Quoc
Ma Kien, que o Van Nam - TQ, nguoi co cong dich cuon Thien Kinh Koran ra tieng Trung Quoc.
Luu Thi Thi, nu dien vien, vu cong mua ba le noi tieng cua Trung Quoc.
Ma Thien Vu, nam ca si, dien vien noi tieng cua Trung Quoc.
Ma Tu Thuan, nu dien vien noi tieng cua Trung Quoc, tung đoat giai Anh Hau tai LHP Kim Ma lan thu 53.
Tuong Han, nu dien vien noi tieng nguoi Trung Quoc.
Kim Than, dien vien mua va la nu dien vien noi tieng cua nhung bo phim đien anh tren mang Trung Quoc
Vu Loi, cau thu bong đa nguoi Trung Quoc noi tieng nhat, tung choi cho clb Espanyol o La Liga


Tham khao