Serbia (phien am la Xec-bi hay Xec-bi-a, tieng Serbia: Србија, đa Latinh hoa: Srbija, phien am la Xro-bi-a), ten chinh thuc la Cong hoa Serbia  (tieng Serbia: Република Србија, đa Latinh hoa: Republika Srbija) la mot quoc gia noi luc thuoc khu vuc đong nam chau Au. Serbia nam tren phan phia nam cua đong bang Pannonia va phan trung tam cua ban đao Balkan. Đia hinh phia bac nuoc nay chu yeu la đong bang con phia nam lai nhieu đoi nui. Serbia giap voi Hungary ve phia bac; Romania va Bulgaria ve phia đong; Albania va Bac Macedonia ve phia nam; giap voi Montenegro, Croatia va Bosna va Hercegovina ve phia tay. Tinh đen thang 7 nam 2007, dan so cua nuoc nay la 10.150.265 nguoi.
Serbia tung la mot quoc gia co nen van hoa phat trien cao vao thoi ky trung co truoc khi tro thanh thuoc đia cua Đe che Ottoman. Nam 1878, Serbia chinh thuc gianh lai đuoc nen đoc lap cho dan toc. Đuong bien gioi hien nay cua Serbia đuoc hinh thanh sau khi Chien tranh the gioi thu hai ket thuc va nuoc nay tro thanh mot bo phan cua Lien bang Cong hoa Xa hoi chu nghia Nam Tu, mot quoc gia xa hoi chu nghia nhung khong phai la đong minh cua Lien Xo. Khi Lien bang Nam Tu giai the vao thap nien 1990, chi con lai Montenegro o lai voi Serbia trong lien bang Serbia va Montenegro. Nam 2006, Montenegro tach khoi lien bang va Serbia tro thanh mot quoc gia đoc lap. Hien nay van đe vung lanh tho Kosovo tach khoi Serbia đe thanh lap mot quoc gia đoc lap van gay nhieu tranh cai tren the gioi.
Ngay nay Serbia la mot nuoc cong hoa đa đang theo the che dan chu đai nghi. Thu tuong la nguoi đung đau nha nuoc va nam thuc quyen chinh o Serbia. Nen kinh te Serbia hien nay đang tang truong kha nhanh va thu nhap binh quan cua nuoc nay đuoc xep vao nhom trung binh tren cua the gioi. Serbia cung la nuoc co Chi so Phat trien Con nguoi (HDI) cao.


Ten goi Trong khoang thoi gian tu the ky XVII đen the ky XX, Serbia thuong bi goi la Servia trong tieng Anh[3]. Đieu nay khien nguoi Serb rat tuc gian vi no gan voi tu servus trong tieng Latin co nghia la "no le". Nam 1914, Serbia la đong minh cua Anh trong Chien tranh the gioi thu nhat ma viec goi ten nuoc đong minh bang mot tu gan voi "no le" thi chac chac khong he thich hop. Vi vay tu Serbia bat đau đuoc su dung đe thay the cho Servia. Cac hoc gia ngay nay cung tuyen bo ten nuoc Serbia khong he co mot su lien he hay bat nguon nao tu servus trong tieng Latin.
Cai ten Serbia bat nguon tu ten bo toc Serboi song o phia bac day nui Kavkaz va đuoc nhac đen trong cac tac pham cua Tacitus, Plinius va Ptolemy trong the ky I va the ky II. Nguoi Serboi đa di cu đen vung Trung Au ngay nay va lap ra quoc gia Sorbia vao the ky V. Tiep đo nhung nguoi thuoc dan toc nay đuoc cho la đa đen ban đao Balkan vao nam 630, luc đo nguoi ho đa đen đinh cu cung voi nhieu dan toc Slav khac va thanh lap nhung quoc gia Serbia đau tien thoi trung co. Bien nien su Hoang gia Frank đa mieu ta su co mat cua nguoi Serb tai vung Balkan vao nam 822 voi cai ten Sorabi nhu "mot dan toc kiem soat phan lon lanh tho Dalmatia" luc bay gio (Dalmatia la mot vung cua nuoc Croatia ngay nay). Vao thoi ky trung co, nguoi ta hay dung thuat ngu "đat cua nguoi Serb" hay "vua cua nguoi Serb" nhieu hon la "Serbia" hay "vua cua Serbia" vi nguoi Serb luc đo đa phan tan tren rat nhieu vung khac nhau cua ban đao Balkan.
Phien am tieng Viet cua nuoc nay la "Xec-bi" theo ten tieng Phap (Serbie). Tuy nhien cach phien am "Xec-bi-a" theo ten tieng Anh (Serbia) đang dan pho bien hon. Con mot so nguoi Viet van goi Serbia voi ten Nam Tu, co khi con su dung "Nam Tu" đe chi cac nuoc Slovenia, Croatia đeu la cac nuoc thuoc Nam Tu cu gay nham lan nhung phan lon ho van dung tu "Nam Tu" đe goi Serbia la nhieu.


Lich su = Tien su & Buoi đau lich su =

Nguoi Illyrian, Thracian va Dacians co đa sinh song o Serbia truoc nguoi La Ma. Macedon đa mo rong ve phia nam Serbia ngay nay vao the ky thu IV truoc Cong nguyen, điem cuc bac cua đe che cua Alexander Đai Đe la thi tran Kale. Thanh pho phia bac Serbia Sirmium la mot trong nhung thu đo La Ma thoi Tam đau che.


= Vuong quoc Serbia trung co (the ky VII đen the ky XIV) =

Vao the ky VII, nguoi Serb đa di cu đen vung ban đao Balkan ngay nay va chia thanh 6 bo toc lon la Raska, Bosna, Duklja (hay Zeta), Zahumlje, Travunia va Pagania. Khi đo hau het nguoi Serb đa cai theo Co đoc giao, bao gom ca đao Cong giao va đao Chinh thong. Nam 1077 tai Zeta (nay la Montenegro), vua Mihailo đa đuoc Giao hoang phong len ngoi vua. Con trai ong la Konstantin Bodin tiep tuc noi ngoi va cai tri vung đat nay tu nam 1080 đen khi mat vao nam 1101. Thoi gian nay, nhung vuong quoc cua nguoi Serb van bi đe doa boi cac nuoc lon la Đe che Byzantine va Bulgaria.
nguoi Serb khong phai luc nao cung thong nhat voi nhau trong cung mot vuong quoc ma nhieu luc, ho tach ra thanh nhieu vuong quoc nho đoc lap. Trong tat ca cac cong quoc cua nguoi Serb thi Raska la nuoc co tiem luc va lanh tho lon nhat. Ho bat đau thong nhat đat đai voi nhieu vung đat xung quanh roi đoi ten nuoc thanh Serbia. Vuong trieu Serbia thong nhat đau tien la trieu đai Caslav Klonimirovic, thanh lap tai Rascia vao giua the ky X. Trong giai đoan tu nua đau the ky XI đen cuoi the ky XII, vuong quyen lai thuoc ve trieu đai Vojislavljevic cua Zeta.
Vuong quoc Serbia thoi trung co đat su cuc thinh cua no duoi trieu đai cua vua Stefan Dushan. Ong đa mo mang cac tuyen đuong thuong mai cua nguoi Serb khien nen kinh te đat nuoc phat trien manh me, suc manh cua vuong trieu đuoc cung co va Serbia tro thanh mot trong nhung trung tam van hoa hang đau chau Au luc bay gio. Nhan luc Đe che Byzantine suy yeu, Stefan Dushan đa xam chiem cac vung đat o phia nam va phia đong, chiem gan het phan đat lien cua nuoc Hy Lap va mo rong gap đoi dien tich cua Serbia. Nam 1346, ong đang quang danh hieu "Hoang đe cua nguoi Serb va nguoi Hy Lap", thanh lap Đe quoc Serbia, nhung su huy hoang đo đa keo dai khong lau. Nam 1355, vua Stefan Dushan bi đau đoc chet o tuoi 47. Đat nuoc Serbia roi vao khung hoang va hon loan boi nhung trieu đai yeu kem tiep theo trong khi nguoi Tho Nhi Ky Ottoman đang thon tinh Đe che Byzantine tai phia đong.


= Su xam luoc cua Đe che Ottoman =
Cuoi the ky XIV, nhung cuoc chien tranh đau tien giua nguoi Serb va nguoi Tho Nhi Ky bat đau no ra. Nam 1371, anh em Nam tuoc Mrnjavcevic đa đay lui quan Tho Nhi Ky ve lanh tho cua ho nhung sau đo lai bi phan cong ngay tai tran Maritsa. Nam 1386, tuong Milos Obilic cua nguoi Serb đa đanh thang quan Tho Nhi Ky mot tran lon tai tran Plocnik. Tuy nhien đen nam 1389, tran Kosovo voi that bai thuoc ve Serbia đa đinh ro so phan cua nuoc nay khi khong con mot luc luong nao co đu kha nang đay lui nhung cuoc tien cong tiep theo cua nguoi Tho Nhi Ky. Đen nam tiep sau, Kosovo đa bi mat vao tay Đe che Ottoman, Vuong quoc Serbia buoc phai chuyen dan lanh tho cua minh len phia bac. Đen nam 1459, nguoi Tho Nhi Ky cung chiem xong toan bo mien bac Serbia. Chi con lai mot so vung đat con duy tri đuoc tu do la Bosnia va Zeta nhung cuoi cung cung bi sap nhap vao nam 1496. Tu đay tro đi bat đau 4 the ki Serbia bi nam duoi ach đo ho cua Đe che Ottoman.
Tu the ky XIV, mot bo phan lon nguoi dan Serbia đa nhap cu vao Vojvodina, luc đo nam duoi quyen cai quan cua Hungary. Đen khi nhung cuoc chien tranh giua Đe che Ao va Đe che Ottoman bung no trong nhung the ki tiep theo đo, nguoi Serb đa đung ve phe nguoi Ao nham co gang gianh lai nhung vung đat đai đa mat song ho van chua thanh cong.


= Serbia can đai =

Duoi ach cai tri tan bao cua Đe che Ottoman, nguoi Serb đa nhieu lan noi day đau tranh. Sau hai cuoc noi day lon cua nguoi Serb vao nam 1804 (lanh đao boi Karadorde Petrovic) va nam 1815 (lanh đao boi Milos Obrenovic), Đe che Ottoman đa phai trao quyen tu tri cho nguoi Serb. Vao thoi ky can đai, Đe che Ottoman cua nguoi Tho Nhi Ky bat đau suy yeu do nhung mau thuan sac toc sau sac ben trong đe che va su uy hiep cua cac nuoc tu ban phuong Tay. Đay la đieu kien thuan loi cho phong trao giai phong dan toc o nhung quoc gia Co đoc giao song trong su kim kep cua đe che. Trong hoan canh đo, nguoi Serb khong chi đay manh đau tranh vu trang ma con tien hanh nhung cai cach xa hoi voi su xuat hien cua nhung gia tri tu ban phuong Tay. Nhung cuoc chien tranh chong Ottoman bung no manh me đa dan toi viec thanh lap Cong quoc Serbia đoc lap va nhan đuoc su cong nhan cua cong đong quoc te vao nam 1878. Ben canh đo, cong đong nguoi Serb tai Vojvodina nam trong Đe che Ao-Hung cung đoi quyen tu tri cho khu vuc nay.
Tu nam 1882, Cong quoc Serbia đoi thanh Vuong quoc Serbia. Thoi ky tiep theo đo la su luan phien cai tri đat nuoc cua hau due cua Karadorde Petrovic, nguoi lanh đao cuoc noi day lan thu nhat cua nguoi Serb nam 1805 va hau due cua Milos Obrenovic, nguoi lanh đao cuoc noi day lan thu hai nam 1815. Sau khi gianh đuoc đoc lap tu tay Đe che Ottoman, Serbia đa co nhieu buoc phat trien manh me ve kinh te, chinh tri, van hoa. Đieu nay co đuoc do chinh phu Serbia luc đo đa cu nhieu thanh nien Serbia sang cac nuoc chau Au lon hoc tap va khi tro ve, ho đa mang theo nhieu kien thuc quan trong cung nhu ca mot he thong tu tuong moi đe xay dung đat nuoc. Nam 1903, mot cuoc đao chinh dien ra đa đua mot nguoi chau trai cua Karadorde la vua Petar I cua Serbia len ngai vang, mo đuong cho nhung cai cach dan chu tai Serbia. Petar I la nguoi theo tu tuong tu do va tung đuoc hoc tap tai phuong Tay. Ong đa thanh lap mot chinh phu dan chu nghi vien va ban hanh ban hien phap dan chu đau tien cua Serbia. Nam 1912-1913, Serbia lien minh voi Bulgaria, Hy Lap va Montenegro đanh bai quan cua Đe che Ottoman, cham dut hoan toan su đo ho cua nguoi Tho Nhi Ky đoi voi khu vuc Balkan.


= The Chien I =

Ngay 28 thang 6 nam 1914 vu am sat Hoang tu nuoc Ao Franz Ferdinand tai Sarajevo thuoc Bosnia-Herzegovina boi Gavrilo Princip (mot thanh vien cong đoan Nam Tu thuoc Thanh nien Bosnia) va la mot cong dan Ao, đa dan toi viec Ao-Hung tuyen chien voi Vuong quoc Serbia. Đe bao ve đong minh Serbia cua minh, Nga bat đau huy đong binh si, dan toi viec đong minh cua Ao-Hung la Đuc tuyen chien voi Nga. Su tra đua cua Ao-Hung voi Serbia đa dan toi mot loat cac lien minh quan su tao nen mot phan ung day chuyen cac hanh đong tuyen chien tren khap luc đia, dan toi su bung phat cua The Chien I trong vong mot thang.
Quan đoi Serbia đa gianh đuoc nhieu chien thang quan trong truoc Ao-Hung khi bat đau The Chien I, nhu Tran Cer va Tran Kolubara – la nhung thang loi đau tien cua Đong Minh truoc Lien minh trung tam trong The Chien I. Du co nhung thang loi ban đau cuoi cung ho cung bi đanh bai boi cac luc luong lien hop cua Đe che Đuc, Ao-Hung va Bulgaria nam 1915. Đa phan quan đoi Serbia va mot so nguoi phai song luu vong tai Hy Lap va Corfu noi ho phuc hoi, tai to chuc va quay lai Mat tran Macedonia (The Chien I) đe đung đau mot cuoc đot pha cuoi cung qua cac gioi tuyen quan đich ngay 15 thang 9 nam 1918, giai phong Serbia va đanh bai Đe che Ao-Hung cung Bulgaria. Serbia (voi chien dich lon cua minh) la mot Cuong quoc Đong minh vung Balkan quan trong đong gop đang ke vao thang loi cua Đong Minh tai Balkan thang 11 nam 1918, đac biet buoc Bulgaria phai đau hang voi su ho tro cua Phap. Ve quan su nuoc nay đuoc coi la mot tieu cuong quoc Đong minh. Serbia cung la mot trong nhung nuoc gop cong vao viec buoc Ao-Hung đau hang o Trung Au.


= Vuong quoc Nam Tu =

Vung Syrmia la noi đau tien thuoc cac vung đat Habsburg tuyen bo lien minh voi Vuong quoc Serbia ngay 24 thang 11 nam 1918.
Banat, Backa va Baranja - (Vojvodina) – gia nhap Vuong quoc vao ngay hom sau.
Ngay 26 thang 11 nam 1918, Hoi đong Podgorica phe truat Nghi vien Petrovic-Njegos cua Vuong quoc Montenegro, lua chon trieu đinh Karadjordjevic (trieu đinh nam quyen Vuong quoc Serbia), tren thuc te thong nhat hai nha nuoc.
Bosna va Hercegovina tuyen bo thong nhat voi Belgrade
Ngay 1 thang 12 nam 1918, Nha nuoc cua nguoi Slovenia, Croatia va Serbia va Vuong quoc Serbia gia nhap Vuong quoc cua nguoi Serb, Croatia va Slovenia (sau nay la Vuong quoc Nam Tu). Vua Petar I cua Serbia tro thanh Vua Petar I cua Nam Tu.


= The Chien II va noi chien tai Serbia =


 Xam luoc Nam Tu  Vuong quoc Nam Tu co quan điem khong nhat quan trong The Chien II. Lo ngai mot cuoc xam luoc cua Đuc, Nhiep chinh Nam Tu, Hoang tu Paul, đa ky Hiep uoc Ba Ben voi Lien minh Trung tam ngay 25 thang 3 nam 1941, dan toi nhung cuoc bieu tinh tai Belgrade. Ngay 27 thang 3 Hoang tu Paul bi mot cuoc đao chinh quan su lat đo va đuoc thay the boi Vua Petar II. Tuong Dusan Simovic tro thanh Thu tuong va Vuong quoc Nam Tu rut lui su ung ho voi Lien minh Trung tam.
Đe tra đua Adolf Hitler tung ra cuoc xam luoc Nam Tu ngay 6 thang 4. Toi ngay 17 thang 4, thoa thuan đau hang khong đieu kien đuoc ky ket tai Belgrade. Sau cuoc xam luoc, Vuong quoc Nam Tu bi giai tan va, voi su phan chia Nam Tu, Serbia tro thanh mot phan cua Hanh chinh Quan su Serbia, duoi mot chinh phu lien minh Đuc-Serbia lanh đao boi Milan Nedic.
Ben canh viec bi Wehrmacht chiem đong tu nam 1941 toi nam 1945, Serbia cung la noi dien ra mot cuoc noi chien giua Nhung nguoi Chetnik bao hoang cua Draza Mihailovic va nhung nguoi du kich Cong san duoi su lanh đao cua Josip Broz Tito tien hanh. Chong lai cac luc luong đo la cac đon vi cua Nedic thuoc Quan đoan Tinh nguyen Serbia va Ve binh Nha nuoc Serbia. Toi đau nam 1944, quan du kich tro thanh luc luong chinh o Bosnia, Montenegro, Slovenia va Herzegovina. Tuy nhien, tai Serbia, đac biet la cac vung nong thon, dan chung van trung thanh voi Draza Mihajlovic.
Su đong chiem đong cua Xo viet va Bulgaria nam 1944 dan toi thoi co cho quan du kich, khi ay ho tro thanh luc luong lanh đao chinh, voi viec trieu đinh Karadjordjevic bi cam quay tro lai Serbia. Mat tran Srem la đia điem cuoi cung cua cuoc noi chien Serbia.


 Diet chung nguoi boi che đo Ustase trong The Chien II Croatia  Ustase theo chu nghia phat xit va dan toc cuc đoan tim cach thanh trung nguoi Serb, nguoi Do thai va Roma tai Nha nuoc Croatia Đoc lap, ho bi đan ap va diet chung tren quy mo lon, khet tieng nhat la tai trai tap trung Jasenovac. Thu vien Ao Do thai uoc tinh tu 45.000 toi 52.000 nguoi Serb tai Croatia đa bi giet hai tai trai tap trung Jasenovac va khoang 330.000 toi 390.000 nguoi la nan nhan cua chien dich diet chung. Con so uoc tinh tre em Serbia chet trong khoang 35,000 toi 50,000. Trung tam Yad Vashem bao cao rang hon 600.000 nguoi Serb bi giet hai trong NDH, voi khoang 500.000 nguoi thuoc nhieu quoc tich va dan toc bi giet hai rieng tai trai Jasenovac. Sau chien tranh cac nguon chinh thuc cua Nam Tu uoc tinh khoang 700.000 nan nhan, chu yeu la nguoi Serb. Misha Glenny cho rang so luong nguoi Serb bi giet hai trong cuoc diet chung la hon 400,000 nguoi.
Thang 4 nam 2003 tong thong Croatia Stjepan Mesic đa thay mat Croatia xin loi cac nan nhan cua Jasenovac. Nam 2006, trong tinh huong tuong tu, ong đa them rang can giai thich ro voi moi khach toi tham Jasenovac rang "Diet chung nguoi Do thai, diet chung va cac toi ac chien tranh" đa dien ra tai đay.


= Serbia ben trong Nam Tu xa hoi chu nghia =

Sau khi chien tranh cham dut, luat bau cu đuoc thong qua, du đinh tien hanh vao thang 11 nam 1945. Theo luat nay, quyen bau cu đuoc trao cho moi cong dan Nam Tu tren 18 tuoi, cung nhu moi thanh vien cua Mat tran Nhan dan va cac đon vi du kich khong quan tam toi đo tuoi cua ho. Quyen bau cu khong đuoc trao cho cac luc luong trung thanh cu, cac đang ung ho đoc lap tai Serbia va Croatia, (cho rang la) nhung ke cong tac va nguoi Đuc va nguoi Y. Cac đang đoi lap đuoc khuyen khich giai tan va gia nhap danh sach cua Mat tran Nhan dan. Su kiem duyet chat che đuoc tang cuong, va moi thanh vien cua Uy ban Bau cu đeu thuoc Mat tran Nhan dan. Moi đang đoi lap đa thong bao su lam dung cua Ozna, luc luong canh sat mat. Đa so cac đang giai tan va bi sap nhap vao trong mot danh sach mat tran Nhan dan duy nhat, boi ho bi cam tu tham gia vao cuoc bau cu, cac thanh phan đoi lap con lai tay chay cuoc bau cu. Danh sach duy nhat, nhu mot ung cu vien duy nhat tham gia vao cuoc bau cu, gianh thang loi lon. Toi nam 1947, Mat tran Nhan dan "đa sach bong" cac ca nhan lanh đao cu, va moi đang đoi lap ben ngoai danh sach đa bi xoa bo. Cung luc đo, lanh đao toi cao chinh thuc chap nhan chuong trinh cua Đang Cong san nhu cua rieng no.
Tren co so cua cuoc bau cu, Quoc hoi lap hien đuoc thanh lap boi Đang Cong san Nam Tu tuyen bo xoa bo che đo quan chu do nguoi Serb lanh đao tai Nam Tu – va gia đinh hoang gia bi cam quay tro lai đat nuoc. Mot che đo cong san đuoc thiet lap duoi su lanh đao đoc tai cua lanh đao Đang Cong san Nam Tu Josip Broz Tito. Tito, la nguoi Croat- Slovene đa đich than tim kiem su thong nhat giua cac sac toc sau cuoc chia re đat nuoc trong bao luc o The Chien II qua mot chinh sach đuoc goi la Anh em va Thong nhat khuyen khich viec hop tac giua cac sac toc va ung ho mot tinh chat Nam Tu thong nhat thay cho cac tinh chat sac toc va ton giao truoc đang co, ngan chan nhung ke quoc gia cua bat ky nuoc cong hoa nao, va buoc nhung sac toc khac nhau phai cung lam viec đe giai quyet nhung su khac biet. Đieu nay đa gay nhieu tranh cai tai Seriba trong nhung nam cuoi thoi ky cam quyen cua Tito. Serbia la mot trong sau đon vi nha nuoc cua lien bang, Lien bang Cong hoa Xa hoi chu nghia Nam Tu (Socijalisticka Federativna Republika Jugoslavija, hay SFRJ). Voi thoi gian tam anh huong cua Serbia giam đi khi nhung cuoc cai cach do cac nuoc cong hoa khac yeu cau nham giam tap trung quyen luc trao cho ho tieng noi tuong đuong trong he thong tap trung hoa. Đieu nay bat đau voi viec thanh lap cac tinh tu tri Kosovo va Vojvodina von ban đau chi co it quyen luc. Tuy nhien, cac cuoc cai cach nam 1974 đa dan đen nhung thay đoi lon, khien cac tinh tu tri co quyen gan tuong đuong voi cac nuoc cong hoa, theo đo nghi vien Serbia khong giu quyen kiem soat voi cac cong viec chinh tri cua hai tinh, va ve ky thuat chi giu quyen luc voi Trung Serbia. Nhieu nguoi Serb, gom ca nhung nguoi trong Đang Cong san Nam Tu, buc tuc voi nhung quyen luc đuoc trao cho cac tinh tu tri. Cung luc đo, mot so nguoi Albani tai Kosovo trong thap nien 1980 bat đau yeu cau trao cho Kosovo quyen tro thanh mot nha nuoc cong hoa ben trong Nam Tu, vi the trao cho ho quyen ly khai, mot quyen ma cac tinh tu tri khong co. Nhung cang thang sac toc giua nguoi Serb va nguoi Albani tai Kosovo cuoi cung co tam anh huong lon dan toi su sup đo cua Lien bang Cong hoa Xa hoi chu nghia Nam Tu.


= Giai tan Nam Tu va cac cuoc Chien tranh Nam Tu =
Slobodan Milosevic len nam quyen tai Serbia nam 1989 trong Lien đoan Cong san Serbia thong qua mot loat hanh đong tao bao chong lai cac thanh vien trong chinh phu cam quyen. Milosevic hua giam bot quyen luc cua nhung tinh tu tri Kosovo va Vojvodina. Đieu nay lam phat sinh cang thang voi gioi lanh đao cong san cua cac nuoc cong hoa khac cuoi cung dan toi su ly khai cua Slovenia, Croatia, Bosna va Hercegovina va Cong hoa Macedonia khoi Nam Tu.
Che đo dan chu đa đang xuat hien tai Serbia nam 1990, chinh thuc loai bo che đo cam quyen đon đang cong san cu. Nhung loi chi trich chinh phu Milosevic cho rang chinh phu Serbia tiep tuc đoc đoan du đa co nhung thay đoi hien phap va Milosevic duy tri mot anh huong ca nhan manh trong truyen thong nha nuoc Serbia. Milosevic ra lenh tam thoi cam truyen thong voi nhung đai phat đoc lap đua tin ve nhung cuoc phan đoi chong chinh phu cua ong va han che tu do ngon luan thong qua viec cai cach Luat hinh su Serbia voi đe doa tuyen an toi hinh su voi bat ky ai "che gieu" chinh phu va cac lanh đao cua no, khien nhieu nguoi chong đoi Milosevic va chinh phu cua ong bi bat giu.
Giai đoan hon loan chinh tri va xung đot đanh dau su gia tang cang thang sac toc va giua nguoi Serb va cac sac toc khac cua Nam Tu cu khi nhung yeu cau lanh tho cua cac nhom sac toc khac nhau thuong xung đot lan nhau Nhung nguoi Serb von tung chi trich khong khi quoc gia, chinh phu Serbia, hay cac thuc the chinh tri cua nguoi Serb o Bosnia va Croatia đuoc thong bao la đa bi quay ray, đe doa, hay bi giet hai boi nhung nguoi Serb theo chu nghia quoc gia. Nguoi Serb tai Serbia so rang cac chinh phu quoc gia va ly khai cua Croatia lanh đao boi nhung nguoi co cam tinh voi Ustase se đan ap nguoi Serb đang song tai Croatia. Quan điem nay ve chinh phu Croatia đuoc Milosevic ung ho, ong cung buoc toi cac chinh phu ly khai cua Bosna va Hercegovina đang duoi su lanh đao cua nhung nguoi Hoi giao chinh thong. Chinh phu Croatia va Bosnia ve phan minh buoc toi chinh phu Serbia đang tim cach tao ra mot nha nuoc Đai Serbia. Nhung quan điem nay dan toi tinh trang gia tang tinh bai ngoai giua cac dan toc trong cac cuoc chien tranh.
Nam 1992, cac chinh phu Serbia va Montenegro đong y thanh lap mot lien bang Nam Tu moi goi la Cong hoa Lien bang Nam Tu xoa bo phuong huong cong san chinh thuc cua nha nuoc Lien bang Cong hoa Xa hoi chu nghia Nam Tu cu, va thay vao đo bang che đo dan chu.
Truoc nhung cao buoc rang chinh phu Nam Tu đang ung ho cac luc luong quan su cua nguoi Serb tai Bosnia & Herzegovina ve tai chinh va quan su, cac bien phap trung phat đuoc Lien hiep quoc ap dung trong thap nien 1990, dan toi su co lap chinh tri, suy giam kinh te, tinh trang kho khan va sieu lam phat cua đong tien te Nam Tu.
Milosevic đai dien cho nguoi Serb Bosnia tai thoa thuan hoa binh Dayton nam 1995, ky ket thoa thuan cham dut cuoc Chien tranh Bosnia đa lam phan chia Bosnia & Herzegovina chu yeu theo cac vung cu tru sac toc thanh mot nha nuoc cong hoa Serb va mot Lien bang nguoi Bosnia-Croat.
Khi Đang Xa hoi chu nghia Serbia cam quyen tu choi chap nhan cac ket qua cua cuoc bau cu thanh pho nam 1997 theo đo ho đa thua cuoc, nhung nguoi Serb tham gia vao cac cuoc tuan hanh lon phan đoi chinh phu, cac luc luong chinh phu ngan can nhung nguoi bieu tinh.
Trong nam 1998 va 1999, nen hoa binh chinh thuc cua Serbia bi pha vo khi tinh hinh tai Kosovo xau đi voi nhung cuoc xung đot lien tiep tai đay giua mot ben la cac luc luong an ninh Nam Tu va mot ben la Quan đoi Giai phong Kosovo (KLA) cua nguoi Albani, cuoc chien nay hien đuoc goi la Chien tranh Kosovo.


= Chuyen tiep chinh tri =
Thang 9 nam 2000, cac đang đoi lap cao buoc Milosevic đa gian lan trong cac thu tuc bau cu lien bang. Nhung cuoc tuan hanh đuong pho va tu tap tren khap Serbia cuoi cung đa buoc Milosevic nhuong bo va trao lai quyen luc cho phe Đoi lap Dan chu Serbia (Demokratska opozicija Srbije, hay DOS) moi đuoc thanh lap. DOS la mot lien minh rong lon cua cac đang chong Milosevic. Ngay 5 thang 10, su ra đi cua Milosevic đa dan toi viec quoc te ngung co lap Serbia trong nhung nam cam quyen cua Milosevic. Milosevic bi đua toi Toa an Hinh su Quoc te vi nhung cao buoc tai tro cho cac toi ac chien tranh va cac toi ac chong lai loai nguoi trong cac cuoc chien tai Croatia, Bosnia, va Kosovo va ong bi giu đe xet xu cho toi khi chet nam 2006. Voi su ra đi cua Milosevic, cac lanh đao moi cua Serbia thong bao rang nuoc nay se tim cach gia nhap Lien minh chau Au (EU). Thang 10 nam 2005, EU khai truong cac cuoc đam phan voi Serbia ve mot Thoa thuan Lien minh va On đinh (SAA), mot buoc đau tien huong toi su gia nhap Lien minh chau Au.
Khong khi chinh tri Serbia tu su ra đi cua Milosevic van con cang thang. Nam 2003, Zoran Đinđic bi am sat boi mot nguoi Serb theo chu nghia dan toc cuc đoan. Cac luc luong quoc gia va ung ho khoi Lien Au tai Serbia van bi chia re manh ve tien trinh chinh tri cua Serbia ve cac quan he cua no voi Lien minh chau Au va phuong Tay.
Tu nam 2003 toi nam 2006, Serbia đa tro thanh mot phan cua "Lien minh Nha nuoc Serbia va Montenegro." Lien minh nay la thuc the ke tuc Lien bang Cong hoa Nam Tu (FRY/SRJ). Ngay 21 thang 5 nam 2006, Montenegro to chuc mot cuoc trung cau dan y đe quyet đinh tiep tuc hay ngung lien minh voi Serbia. Ngay hom sau ket qua cho thay 55.4% cu tri ung ho đoc lap. Ty le nay chi hoi vuot qua yeu cau can thiet 55%.


= Cong hoa Serbia =
Ngay 5 thang 6 nam 2006, sau cuoc trung cau dan y tai Montenegro, Quoc hoi Serbia tuyen bo nha nuoc "Cong hoa Serbia" la thuc the ke tuc phap ly cua "Nha nuoc Lien minh Serbia va Montenegro." Serbia va Montenegro tro thanh cac quoc gia rieng biet. Tuy nhien, kha nang ve mot quyen cong dan kep cho Nguoi Serb tai Montenegro la mot van đe van đang đuoc đam phan giua hai chinh phu.
Thang 4 nam 2008 Serbia đuoc moi gia nhap chuong trinh Đoi thoai tang cuong voi NATO du su bat hoa ngoai giao voi Lien minh nay ve van đe Kosovo van con.


= Serbia va viec gia nhap EU =
Ngay 21 thang 1 nam 2014 cac cuoc đam phan gia nhap EU bat đau. Vao ngay 14 thang 12 nam 2015, nhung chuong thao luan đau tien đa đuoc ban cai trong đo co chuong 35 ve viec binh thuong hoa quan he voi Kosovo, ngoai ra chuong 32 ve viec kiem soat tai chanh. Ke tiep la chuong 23 va 24 ve nha nuoc phap quyen.
EU giup đo tai chinh đe Serbia thuc hien nhung chuong nay. Tu 2007-2015 Serbia đa nhan đuoc hon 1,8 ty Euro. Rieng nam 2015 la 216,1 trieu Euro. Serbia se nhan đuoc tong cong tu 2014 toi 2020 khoang 1,5 ty EUR.


Đia ly Serbia la nga tu đuong giua Trung Au, Nam Au va Đong Au, giua ban đao Balkan va Đong bang Pannonian. Serbia co tiem nang rat lon ve van tai đuong thuy. Du la mot nuoc nam kin trong luc đia, co khoang 2000 km song va kenh phu hop voi van tai thuy, nhung song lon nhat la: Danube, Sava, Tisa, cung voi cac song Timis va Begej, tat ca chung noi Serbia voi Bac va Tay Au (thong qua đuong Kenh Rhine-Main-Danube – Bien Bac), toi Đong Au (qua Tisa, Timis, Begej va cac đuong ra Bien Đen cua song Donau) va toi Nam Au (qua song Sava). Hai thanh pho lon nhat cua Serbia – Belgrade va Novi Sad, cung nhu Smederevo – co nhung cang lon tren song Danube.
Vung phia bac đat nuoc nam hoan toan ben trong Đong bang Pannonian Trung Au. Mui cuc đong cua Serbia keo toi Đong bang Wallachian. Bien gioi phia bac đat nuoc la day Nui Carpathian, chay suot Trung Au. Day Nam Carpathian gap day Nui Balkan, theo dong Velika Morava, mot con song dai 500 km (co the giao thong thuy mot phan). Đinh Midzor la đinh cao nhat o đong Serbia o đo cao 2156 m. O đong nam, day nui Balkan gap day Nui Rhodope.
Nui Sar cua Kosovo la bien gioi voi Albania, voi mot trong nhung đinh cao nhat trong vung, Djeravica (2656 m). Dinaric Alps cua Serbia chay theo dong chay cua song Drina (voi 350 km co the giao thong thuy voi cac tau nho) nhin len nhung đinh nui Dinaric o bo đoi dien thuoc Bosna va Hercegovina.
Hon mot phan tu dien tich Serbia (27%) la rung. Nam 2010, theo ke hoach, cac vuon quoc gia se chiem 10% tong dien tich lanh tho.


= Khi hau =
Khi hau Serbia thay đoi tu khi hau luc đia o phia bac, voi cac mua đong lanh, va cac mua he nong, am voi luong mua phan bo kha đeu, va mot kieu khi hau thien ve Adriatic o phia nam voi mua he va mua thu nong, kho va mua đong kha lanh voi luong mua kha lon trong đat lien. Nhung khac biet ve đo cao, su gan gui voi Bien Adriatic va cac chau tho song lon, cung nhu nhung con gio la nguyen nhan gay ra nhung su khac biet ve khi hau.
Vojvodina co kieu khi hau đac trung luc đia, voi nhung khoi khong khi tu bac va tay Au tao nen đac trung cua no. Nam va tay nam Seriba thuoc anh huong cua vung Đia Trung Hai. Tuy nhien, day Dinaric Alps va cac rang nui khac cung gop phan lam lanh bot hau het cac khoi khong khi am. Mua đong kha khac nghiet tai Sandzak boi cac day nui bao quanh cao nguyen.

Nhiet đo khong khi trung binh nam trong giai đoan 1961–90 cua vung nay voi đo cao len toi 300 m la 10.9 °C. Cac khu vuc co đo cao tu 300 m toi 500 m co nhiet đo trung binh nam khoang 10.0 °C, va tren 1000 m khoang 6.0 °C. Nhiet đo thap nhat ghi nhan đuoc o Serbia la –39.5 °C (-39 °F, 13 thang 1 nam 1985, Karajukica Bunari tai Pester), va cao nhat la 44.9 °C (113 °F, 24 thang 7 nam 2007, Smederevska Palanka). Vao mua he nam 2007, nhiet đo len toi 46 °C o Serbia (23 thang 7; 114.8 °F).


= Vuon quoc gia =
Serbia co 5 vuon quoc gia:

Fruska Gora (250 km²)
Kopaonik (120 km²)
Tara (220 km²)
Đerdap (640 km²)
Nui Sar (390 km²)


= Moi truong =
Viec bao ve moi truong tai Serbia đuoc giam sat boi Co quan Bao ve Moi truong Cong hoa Serbia (SEPA), thuoc Bo Khoa hoc va Bao ve Moi truong cua Cong hoa Serbia. Nhung cuoc nem bom cua NATO nam 1999 đa gay ra nhung thiet hai lau dai ve moi truong cho Serbia, voi nhieu ngan tan chat đoc hoa hoc đuoc luu tru trong cac nha may bi nem bom đa tham thau ra đat, khong khi va nuoc anh huong toi con nguoi va cac loai vat hoang da.
Viec tai su dung van đang la mot hoat đong moi o Serbia, voi chi 15% rac thai đuoc tai su dung, trong khi Bo Khoa hoc va Bao ve Moi truong đang tien toi viec cai thien tinh hinh.
Co quan Su dung Nang luong Hieu qua Serbia (SEEA) đa đuoc thanh lap thang 5 nam 2002. La mot to chuc phi loi nhuan quoc gia, no phat trien va thuc thi cac chuong trinh va bien phap, phoi hop va khuyen khich cac hanh đong co chu đinh nham huong toi viec su dung tiet kiem va tiet kiem nang luong, cung nhu tang hieu nang cua viec su dung nang luong trong moi khu vuc tieu thu.
Nuoc nay đang huong toi muc tieu su dung nhieu hon nua nang luong tai tao, mot tram đien gio 20 megawatt đang đuoc phat trien tai Belo Blato nhu mot phan cua ke hoach phat trien 300 megawatt đien.


Chinh phu Ngay 4 thang 2 nam 2003 nghi vien Lien bang Cong hoa Nam Tu đa đong y mot hinh thuc hop tac yeu hon giua Serbia va Montenegro ben trong mot nha nuoc lien bang đuoc goi la Serbia va Montenegro. Lien minh ngung ton tai sau khi Montenegro va Serbia tuyen bo đoc lap thang 6 nam 2006.
Sau khi loai bo Slobodan Milosevic ngay 5 thang 10 nam 2000, nuoc nay đuoc lanh đao boi Đoi lap Dan chu Serbia. Cang thang dan gia tang ben trong lien minh cho toi khi Đang Dan chu Serbia (DSS) roi bo chinh phu, đe Đang Dan chu (DS) toan quyen kiem soat chinh phu.
Serbia đa to chuc cuoc trung cau dan y trong hai ngay 28 va 29 thang 10 nam 2006, phe chuan mot hien phap moi thay the hien phap thoi ky Milosevic.
Tong thong Serbia hien tai la Boris Tadic, lanh đao Đang Tien bo Serbia. Ong đam đuong chuc vu nay tu 31 thang 5 nam 2017.
Serbia to chuc cuoc bau cu nghi vien ngay 21 thang 5 nam 2008. Lien minh Vi mot Serbia chau Au do DS lanh đao tuyen bo chien thang, nhung khong co đa so tuyet đoi. Sau nhung cuoc đam phan voi lien minh trung ta quanh Đang Xa hoi chu nghia Serbia (SPS) va cac đang cua cac sac toc thieu so (nguoi Hungary, Bosnia va Albania) mot thoa thuan đa đat đuoc đe hinh thanh mot chinh phu moi, voi thu tuong la Mirko Cvetkovic.
Chinh tri Serbia hien nay co nhieu phe phai va chia re sau sac giua cac đang quoc gia va cac đang tu do ung ho gia nhap Lien minh chau Au. Cac van đe gom cac đe xuat tai lap che đo quan chu Serbia ma cac thanh vien hoang gia đa noi rang ho quan tam toi viec thanh lap mot che đo quan chu lap hien tai Serbia. Tuy nhien, khong mot đang lon nao thuc su ung ho viec tai lap.


= Phan chia hanh chinh =

Serbia đuoc chia thanh 24 quan cong voi Thanh pho Belgrade. Cac quan va Thanh pho Belgrade đuoc chia nho tiep thanh cac đo thi. Serbia co 2 tinh tu tri: Vojvodina voi (7 quan, 46 khu đo thi) va Kosovo va Metohija. Kosovo đa tuyen bo đoc lap va hien tai nam duoi quyen hanh chinh cua EULEX; (Xem Qua trinh vi the Kosovo); Kosovo đa tuyen bo đoc lap ngay 17 thang 2 nam 2008, nhung bi Belgrade phan đoi.
Phan cua Serbia khong thuoc Kosovo cung khong thuoc Vojvodina đuoc goi la Trung Serbia. Trung Serbia khong phai la mot khu vuc hanh chinh, khong giong nhu hai tinh tu tri, va khong co chinh phu đia phuong rieng. Trong tieng Anh vung nay thuong đuoc goi la "Serbia proper" (Serbia chuan) đe bieu thi "phan cua Cong hoa Serbia khong gom cac tinh Vojvodina va Kosovo", nhu Thu vien Ha vien đat ra. Viec su dung nay cung đuoc dung trong Serbo-Croatian trong thoi Nam Tu (duoi hinh thuc "uza Srbija", dich nghia: "Serbia hep"). Viec su dung trong tieng Anh chi đon gian co y nghia đia ly, khong co y nghia chinh tri.


= Nhan quyen =
Trong bao cao nam 2009 cua minh, Hoi đong chau Au ghi nhan nhung cai thien trong quyen con nguoi va quyen cua nguoi thieu so tai Serbia, tuy van chi ra mot so van đe can cai thien hon nua.
An xa Quoc te, du khen ngoi nhung tien bo gan đay cua Serbia trong viec truy tim nhung nghi can va toi pham chien tranh cho toa an hinh su quoc te Hague, đa ket luan trong mot ban bao cao dai 424 trang xuat ban nam 2009 rang ho ghi nhan nhung su lam dung tiep tuc voi cac tu nhan nguoi Albani cung nhu cach hanh xu cua canh sat vi pham vao quyen cua bao chi va dan cu Roma o Serbia. Bao cao cung ghi chu rang su xung đot giua cac đang chinh tri đia phuong va cac nhom Hoi giao tiep tuc gay ra bao luc o vung Sandzak phia nam Serbia va đe doa su on đinh.
Cung co nhung bao cao ve viec cuong buc di cu voi cong đong Roma tai Serbia vao thang 4 nam 2009. An xa Quoc te ghi chu rang "Khoang 250 nguoi Romani, mot so nguoi Roma đa bi doi cho trong noi đia khoi Kosovo, gom ca tre nho, nguoi ga va nguoi om yeu bi buoc phai toi cac khu đinh cu tam thoi".


= Quan đoi =

Cac luc luong vu trang Serbia thuoc Bo quoc phong. Cac luc luong vu trang đuoc chia thanh Bo tu lenh luc quan, Bo tu lenh Phong khong va Khong quan va Bo tu lenh huan luyen. La mot nuoc nam kin trong luc đia, Serbia khong co hai quan nhung co mot Serbian River Flotilla nhu mot đon vi đoc lap. Theo hien phap, tu lenh cac luc luong vu trang la Tong thong đuong nhiem cua Serbia.
Nhung cuoc chien tranh va khung hoang hoi thap nien 1990 la gay anh huong đang ke đen Quan đoi, va ho gap phai tinh trang thieu hut tai chinh, nhan su giam tu 150,000 nguoi, xuong 30,000 va ty le tuyen mo thap. Chi phi quan su cua Serbia đa giam tu khoang 5% GDP hoi cuoi nhung nam 1990 xuong chi con 2.1% nam 2009. Cac bien phap cai cach va chuyen nghiep hoa toan bo (du đinh hoan thanh vao cuoi nam 2010) đang đuoc tien hanh nhung su thieu hut tai chinh đa lam cham qua trinh. Viec đang ky nghia vu quan su van la bat buoc va thoi gian phuc vu la 6 thang, nhung mot so luong lon tan binh tu choi vi ly do đao ly va thay vao đo phuc vu 9 thang trong linh vuc dan su.
Serbia tham gia vao chuong trinh Đoi tac vi hoa binh, nhung khong muon gia nhap NATO, vi su phan đoi kha manh cua cong chung, phan lon boi viec NATO nem bom Nam Tu nam 1999.


Nhan khau Serbia (Đieu tra dan so nam 2002, khong gom Kosovo): 7,498,001
Trung Serbia: 5,466,009
Vojvodina: 2,031,922

Nguoi Serb la nhom sac toc lon nhat, voi nhieu nhom thieu so gom nguoi Hungary, nguoi Bosnia, nguoi Albania, nguoi Roma, nguoi Croat, nguoi Czech va nguoi Slovak, nguoi Macedonia, nguoi Bulgaria, nguoi Romania, nguoi Đuc, va nguoi Trung Quoc. Theo nhung đanh gia cua Lien hiep quoc, tu 450,000 toi 500,000 nguoi Roma song tai Serbia. Cong đong nguoi Đuc thieu so tai Vojvodina đong hon so voi qua khu (336,430 nam 1900, hay 23.5% dan so). Tinh phia bac cua Vojvodina đa dang ve sac toc va ton giao.
Theo cuoc đieu tra dan so chinh thuc moi nhat cac du lieu đuoc thu thap nam 2002, thanh phan sac toc cua Serbia gom:

Cuoc đieu tra dan so khong đuoc tien hanh o tinh Kosovo mien nam Seriba, nam duoi quyen quan ly hanh chinh cua Lien hiep quoc. Tuy nhien, theo nhung uoc tinh cua Lien minh chau Au, tong dan so đuoc uoc tinh la 1,350,000 nguoi, trong so đo 90% la nguoi Albani, 8% la nguoi Serb va cac nhom khac 2%. Cung co khoang 200,000 nguoi Serb va nhung nguoi ti nan khac bi truc xuat khoi Kosovo. Nguoi ti nan va IDPs tai Serbia chiem khoang 7% toi 7.5% dan so - khoang mot nua trieu nguoi ti nan xin ti nan trong nuoc sau mot loat cac cuoc chien tranh Nam Tu (chu yeu tu Croatia, o mot muc đo nao đo la nguoi Bosna va Hercegovina va IDPs tu Kosovo, von la nhom đong nhat voi hon 200,000 nghin nguoi) Serbia la nuoc co so nguoi ti nan đong nhat chau Au.
Mat khac, uoc tinh 500,000 nguoi đa roi Serbia chi rieng trong thap nien 90. Mot so luong lon la nhung nguoi co hoc thuc. Serbia la nuoc co dan so gia thu tu tren hanh tinh, chu yeu boi su di cu lon va ty le sinh thap, va du đoan se tiep tuc trong tuong lai xa.

Cac thanh pho

Cac thanh pho đuoc cong nhan chinh thuc (hon 100,000 o muc đo đo thi)—du lieu cuoc đieu tra dan so nam 2002 (2005/2007 data for Novi Sad/Belgrade).

Cac thanh pho lon trong tinh tranh cai Kosovo va Metohija nhu Pristina, Prizren, Pec va Kosovska Mitrovica khong phai la đoi tuong cua cuoc đieu tra dan so nam 2002.


= Ton giao =

Trong nhieu the ky thay đoi bien gioi ton giao giua Chinh thong giao Đong phuong va Cong giao La Ma, tiep đo la su xuat hien cua Hoi giao, Serbia van la mot trong nhung nuoc đa dang ton giao nhat chau Au. Trong nhieu the ky, cac ton giao khac nhau tai Serbia van chu yeu o tai cac vung đo thi: tinh Vojvodina 25% Cong giao va Tin lanh, trong khi cac vung Trung Serbia va Belgrade co hon 90% dan theo Chinh thong giao. Kosovo gom cong đong đa so 90% nguoi Albania Hoi giao.
Trong cac Giao hoi Chinh thong Đong phuong, Giao hoi Chinh thong Serbia nam xa nhat o phia tay. Theo cuoc đieu tra dan so nam 2002, 82% dan so Serbia (khong gom Kosovo) hay 6,2 trieu nguoi tuyen bo quoc tich la nguoi Serb, đa so ho theo Nha tho Chinh thong Serbia. Cac cong đong Chinh thong giao khac tai Serbia gom Montenegrins, nguoi Romania/Vlachs, Macedonia, Bulgaria van van. Tong cong ho chiem khoang 84% toan bo dan so.
Cong giao hau nhu chi co mat tai Vojvodina (chu yeu o vung phia bac), noi hau het 20% dan so vung la cac nhom sac toc nho nhu nguoi Hungary, nguoi Slovak, nguoi Croat, nguoi Bunjevci, nguoi Czechs... Uoc tinh co 433,000 nguoi đuoc rua toi theo Cong giao tai Serbia, khoang 6,2% dan so, chu yeu o mien bac Serbia.

Tin lanh chiem khoang 1.5% dan so đat nuoc. Hoi giao co mot lich su manh tai cac vung phia nam Serbia – Raska va nhieu khu đo thi o phia đong nam. Nguoi Bosnia la cong đong Hoi giao lon nhat Serbia voi khoang 140,000 nguoi (2%), tiep đo la nguoi Albania (1%), nguoi Tho, nguoi A Rap van van.
Voi viec truc xuat nguoi Do Thai khoi Tay Ban Nha trong thoi ky Tham tra noi tieng, hang nghin gia đinh va ca nhan phai bo chay qua chau Au toi Balkan. Mot so luong lon đinh cu o Serbia va tro thanh mot phan dan cu. Ho đuoc chap nhan va trong nhung the he tiep sau đa so đa đong hoa hay tro thanh truyen thong hay the tuc, chu khong con la nhung nguoi Do thai chinh thong nhu truoc nua. Sau nay voi nhung cuoc chien tranh trong vung dan toi mot phan lon nguoi Do thai Seriba phai di cu khoi chau Au.


Kinh te Voi GDP theo PPP nam 2016 uoc tinh o muc $37.755 ty ($14,939 tren đau nguoi PPP), Cong hoa Serbia la nen kinh te co muc thu nhap tren trung binh theo xep hang cua Ngan hang The gioi. FDI (Đau tu Truc tiep Nuoc ngoai) nam 2006 la $5.85 ty hay €4.5 ty. FDI nam 2007 đat $4.2 ty trong khi GDP tren đau nguoi đuoc uoc tinh đat $6,781 (thang 4 nam 2009). Ty le tang truong GDP tang 6.3% (2005), 5.8% (2006), reaching 7.5% in 2007 and 8.7% in 2008 la nen kinh te tang truong nhanh nhat trong vung. Theo du lieu cua Eurostat, GDP PPS cua Serbia tren đau nguoi đung o muc 37% cua muc trung binh cua EU nam 2008.
O điem đau cuoc chuyen tiep kinh te nam 1989, nen kinh te co nhung dau hieu phat trien tot. Nhung lenh cam van kinh te tu nam 1992 đen nam 1995, cung nhu nhung tan pha voi nganh cong nghiep trong cuoc Chien tranh Kosovo đa huy hoai khong khi kinh te ben trong Serbia. Viec mat cac thi truong Nam Tu cu va khoi Comecon anh huong nang ne đen xuat khau.
Sau khi nhan dan lat đo cuu Tong thong Nam Tu Milosevic thang 10 nam 2000, đat nuoc nay đa co giai đoan phat trien kinh te nhanh chong, va đang chuan bi tro thanh thanh vien cua Lien minh chau Au, đoi tac thuong mai lon nhat cua ho.
Su hoi phuc cua nen kinh te van gap phai nhieu tro ngai, trong so đo co nan that nghiep (14%) tham hut thuong mai xuat/nhap khau cao va khoan no kha lon cua đat nuoc. Serbia hy vong nuoc nay se co mot so xung luc cho phat trien va tang truong cao trong nhung nam toi. Voi ty le tang truong cao trong nhung nam gan đay, trung binh o muc 6.6% trong ba nam qua, nhung nha phan tich nuoc ngoai thinh thoang goi Serbia la "Con ho Balkan".

Mot phan nho thoa thuan thuong mai tu do voi Lien minh chau Au ma Serbia la mot thanh vien lien ket, Serbia la quoc gia duy nhat cua chau Au ben ngoai Lien Xo cu co cac thoa thuan thuong mai tu do voi Nga va, gan đay hon, la Belarus. Mot phan nho nhung thoa thuan kinh te voi ca Đong va Tay Au, nhung buoc đo se som đuoc thuc hien voi Tho Nhi Ky va Iran. Theo cach nay Serbia hy vong tao lap mot nen kinh te theo huong thi truong.
Cac doanh nghiep lon đang đau tu tai Serbia gom: US Steel, Philip Morris, Microsoft, FIAT, Coca-Cola, Lafarge, Siemens, Carlsberg va cac cong ty khac . 
Trong linh vuc nang luong, cac cong ty lon cua Nga Lukoil va Gazprom đa đau tu manh vao đay .
Linh vuc ngan hang đa thu hut cac khoan đau tu tu Banca Intesa (Y), Credit Agricole va Societe Generale (Phap), HVB Bank (Đuc), Erste Bank (Ao), Eurobank EFG va Piraeus Bank (Hy Lap), va cac cong ty khac 
. Citibank co tru so tai My, đa mo van phong đai dien tai Belgrade vao thang 12 nam 2006 .
Trong linh vuc thuong mai, cac nha đau tu nuoc ngoai lon nhat la cong ty Intermarche cua Phap, Metro Cash & Carry cua Đuc, Veropoulos cua Hy Lap, va Mercator cua Slovenia.
Serbia trong khoang mot phan ba so qua mam xoi cua the gioi va đang đung đau ve xuat khau san pham đong lanh.


= Vien thong =

89% ho gia đinh Serbia co đien thoai co đinh, va so luong nguoi su dung đien thoai di đong đa vuot qua so dan Serbia 23%, voi 9,21 trieu so (7,5 trieu cong dan). (Telekom Srbija–5,6 trieu, Telenor co 3,1 trieu nguoi su dung va Vip mobile chiem so con lai). 24 thang 8 nam 2008 42% ho gia đinh co may tinh, 33% su dung internet, va 42% co truyen hinh cap, khien nuoc nay đung truoc mot so thanh vien cua EU.


= Van tai =

Serbia so huud mot trong nhung hang hang khong gia nhat the gioi, Jat Airways, đuoc thanh lap nam 1927. Co 3 san bay quoc te tai Serbia: San bay Belgrade Nikola Tesla, San bay Nis Constantine Đai đe va San bay quoc te Vrsac va mot san bay tai Kosovo, San bay quoc te Pristina.
Cac nha su hoc cho rang toan bo Serbia, va đac biet la chau tho Morava, la "nga tu đuong giua Đong va Tay", đay la mot trong nhung ly do chinh khien nuoc nay co mot lich su đay xao tron. Con đuong chau tho Morava, tranh nhung vung nui non, la con đuong de dang nhat tren bo giua luc đia chau Au toi Hy Lap va Tieu A. Serbia hien đai la nuoc đau tien trong vung xay dung cac tuyen đuong sat nam 1858 tuyen đuong đau tien toi Vrsac, va sau đo toi Ao-Hung (toi nam 1882 tuyen đuong toi Belgrade va Nis đa hoan thanh). Đuong sat Serbian quan ly toan bo mang luoi đuong trong nuoc.
Cac tuyen đuong chau Au E65, E70, E75 va E80, cung nhu cac đuong E662, E761, E762, E763, E771, va E851 đi qua toan bo đat nuoc. Tuyen đuong E70 phia tay tu Belgrade va hau het tuyen đuong E75 la cac đuong cao toc hien đai hay co tieu chuan motorway / autobahn hay gan đat nhu vay. O thoi điem nam 2005, Serbia co 1,481,498 o to đa đang ky, 16,042 xe may, 9,626 xe buyt, 116,440 xe tai, 28,222 phuong tien van tai đac biet, 126,816 may keo va 101,465 xe container.
Song Donau, đuong ket noi Trung Au toi Bien Đen, chay xuyen Serbia. Thong qua kenh Danube-Rhine-Mein cung co the tiep can toi Bien Bac. Song Tisza la đuong ket noi voi hau thet Đong Au trong khi song Sava noi no voi cac nuoc cong hoa phia tay cua Nam Tu cu gan Bien Adriatic.


= Du lich =

xxxxnho|trai|Tu vien Studenica, đuoc UNESCO bao ve]]
Chinh phu, cac doanh nghiep va cong dan Serbia tap trung nganh du lich cua minh vao cac lang va cac ngon nui cua đat nuoc. Cac khu nghi duong noi tieng nhat tai vung nui la Zlatibor, Kopaonik, va Tara. Cung co nhieu khu spa tai Serbia, mot trong nhung khu lon nhat la Vrnjacka Banja. Cac khu spa khac gom Soko Banja va Niska Banja. Co kha nhieu du khach tai cac thanh pho lon nhu Belgrade, Novi Sad va Nis, nhung cung co nhieu nguoi toi cac vung nong thon Serbia nhu ky quan nui lua Đavolja varos, Con đuong hanh huong Thien chua giao xuyen qua đat nuoc va chay doc theo song Danube, Sava hay Tisza. Co nhieu le hoi dan chung đuoc to chuc tai Serbia, nhu EXIT Festival (đuoc tuyen bo la festival hay nhat cua chau Au boi UK Festival Awards 2007 va Yourope, Hiep hoi Festival cua 40 festival lon nhat cua chau Au) va Guca trumpet festival. 2,2 trieu du khach toi Serbia nam 2007, tang 15% so voi nam 2006.


Van hoa Trong nhieu the ky cua su xe dich cac bien gioi giua Đong va Tay, Serbia đa bi chia re giua: Đong va Tay cac phan cua Đe che Roma; giua Vuong quoc Hungary, Đe che Bulgaria, Vuong quoc Frankish va Byzantium; va giua Đe che Ottoman va Đe che Ao (sau nay la Ao-Hung), cung nhu Venice o phia nam. Ket qua cua nhung su chong lan anh huong đo la nhung đac tinh rieng biet va tuong phan manh giua nhieu ton giao Serbia, vung phia bac cua no co nhieu quan he voi Tay Au va phan phia nam nghieng ve vung Balkan va Bien Đia Trung Hai. 

Du co nhung anh huong trai nguoc đac tinh rieng cua Serbia kha vung chac, đuoc mieu ta la "co anh huong phuong tay hoa manh nhat cua nhung nguoi Chinh thong giao phia đong, ca ve xa hoi va van hoa" theo Bach khoa toan thu Lich su The gioi (2001).
Anh huong cua Đe che Byzantine voi Serbia rat sau đam, qua viec truyen ba Chinh thong giao Hy Lap tu the ky thu VII tro ve sau (ngay nay la Nha tho Chinh thong Serbia). Nhung anh huong khac nhau cung xuat hien, đang chu y nhat la Ottoman, Hungarian, Ao va Venetian (nguoi Serb ven bien). Nguoi Serb đa su dung ca ky tu Cyrillic va ky tu Latin. cac tu vien cua Serbia, hau het đuoc xay dung trong Thoi Trung Co, la cac đia điem co gia tri va đang tham quan nhat ve su lien ket thoi Trung co cua Serbia voi Đe che Byzantine va The gioi Chinh thong giao, nhung Serbia cung co quan he chat che voi nguoi Romanic (Tay) chau Au Serbia tu thoi Trung Co. Đa so cac nu hoang Serbia van con đuoc nho toi ngay nay trong lich su Serbia đeu co nguon goc nuoc ngoai, gom Helene d'Anjou (mot nguoi chi/em ho cua Charles I cua Sicilia), Anna Dondolo (con gai cua Doge cua Venice, Enrico Dandolo), Catherine cua Hungary, va Symonide cua Byzantium.
Serbia co tam đia điem van hoa đuoc xep hang trong danh sach đia điem di san the gioi cua UNESCO: cac tu vien Stari Ras va Sopocani (đuoc đua vao nam 1979), Tu vien Studenica (1986), Khu phuc hop Serbia Trung co tai Kosovo, gom: Tu vien Decani, Our Lady of Ljevis, Gracanica va Khu giao truong Pec- (2004, đua vao danh sach gap nguy hiem nam 2006), va Gamzigrad – Romuliana, Cung đien Galerius, đuoc đua vao nam 2007. Tuong tu, co 2 cong trinh tuong niem van hoa đuoc đua vao danh sach cua UNESCO nhu mot phan cua Chuong trinh Tuong niem The gioi: Phuc am Miroslav, viet tay tu the ky XII (đuoc đua vao nam 2005), va thu kho cua Nikola Tesla (2003).
Bao tang noi tieng nhat tai Serbia la Bao tang Quoc gia, đuoc thanh lap nam 1844; no luu giu bo suu tap hon 400,000 vat trung bay, (huon 5600 buc tranh va 8400 ban in va ban ve) gom nhieu bo suu tap hang đau tu nuoc ngoai va cuon Miroslavljevo Jevanđelje. Hien bao tang đang đuoc xay dung lai.
Bao tang nam tai Belgrade.

Xem them Cac cong trinh van hoa rat quan trong


= Phim anh va nha hat Serbia =

Serbia co mot truyen thong san khau manh voi nhieu nha hat. Nha hat Quoc gia Serbia đuoc thanh lap nam 1861 va toa nha đuoc xay dung tu nam 1868. Nha hat bat đau trinh dien opera tu cuoi the ky XIX va nhung vo opera thuong xuyen đa xuat hien tu nam 1947. Nha hat đa thanh lap mot cong ty ballet.
Bitef, Festival Nha hat Quoc te Belgrade, la mot trong nhung festival kich co nhat the gioi. New Theatre Tendencies la phu đe thuong thay cua Festival. Đuoc thanh lap nam 1967, Bitef đa lien tuc đi theo va ung ho nhung khuynh huong kich moi nhat. No đa tro thanh mot trong nam festival lon nhat va quan trong nhat chau Au. Đay cung la mot trong nhung đinh che van hoa đang chu y nhat cua Serbia.
Đien anh đa phat trien manh sau The Chien II. Đao dien noi tieng nhat thoi hau chien la Dusan Makavejev ong đuoc quoc te cong nhan ve vo dien Love Affair: Or the Case of the Missing Switchboard Operator nam 1969 tap trung vao van đe chinh tri Nam Tu. Vo Montenegro cua Makavejev đuoc thuc hien o Thuy Đien nam 1981. Zoran Radmilovic la mot trong nhung dien vien đang chu y nhat giai đoan hau chien.
Đien anh Serbia van tiep tuc phat trien du co tinh trang hon loan trong thap nien 1990. Emir Kusturica đa gianh mot giai Golden Palm cho Best Feature Film tai Cannes Film Festival voi bo phim Underground nam 1995. Nam 1998, Kusturica gianh giai Silver Lion cho đao dien bo phim Black Cat, White Cat.
O thoi điem nam 2001, co 167 rap chieu phim tai Serbia (khong tinh Kosovo va Metohija) va hon 4 trieu nguoi Serb toi rap chieu phim trong nam nay. Nam 2005, San zimske noci (Mot giac mo đem mua đong) đuoc đao dien boi Goran Paskaljevic đa gay ra tranh cai khi no chi trich vai tro cua Serbia trong cac cuoc chien tranh Nam Tu nhung nam 1990.


= Giao duc =

Giao duc tai Serbia đuoc quan ly boi Bo giao duc. Giao duc bat đau tu truong co so cac truong chuan bi. Tre em đang ky vao cac truong co so (tieng Serbia: Osnovna skola / Основна школа) khi len 7 va hoc tai đo trong 8 nam.
Goc re cua he thong giao duc Serbia co tu the ky XI va XII khi nhung truong Cong giao đau tien đuoc thanh lap tai Vojvodina (Titel, Bac). Tuy nhien, giao duc Trung Co Serbia chu yeu đuoc tien hanh thong qua cac tu vien Chinh thong giao Serbia (Sopocani, Studenica, Khu giao truong Pec) bat đau tu su troi day cua Raska o the ky XII, khi nguoi Serb đa so theo Chinh thong giao chu khong phai Cong giao.
Truong đai hoc đau tien o Serbia đuoc thanh lap trong cuoc cach mang Belgrade nam 1808 voi ten goi Truong Cao hoc Belgrade, tien than cua Đai hoc Beograd ngay nay. Vi du, Khoa Luat Đai hoc Belgrade ngay nay la mot trong nhung khoa hang đau ve giao duc phap luat trong vung. Truong (khoa) co nahat ben trong cac bien gioi hien nay cua Serbia co tu nam 1778; đuoc thanh lap tai thanh pho Sombor, khi ay thuoc Đe che Habsburg, no đuoc biet duoi cai ten Norma va la truong su pham co nhat day tieng Slavo o Nam Au.


= Ngay le =
Tat ca cac ngay le o Serbia tuan theo Luat quoc gia va cac ngay le tai Cong hoa Serbia (Zakon o drzavnim i drugim praznicima u Republici Srbiji). Nhung ngay le sau đuoc ap dung tren toan quoc:

Tuong tu, cac thanh vien cua cac ton giao khac co quyen nghi vao ngay le cua ho.


= The thao =

The thao tai Serbia hau het la cac mon tap the: bong đa, bong ro, bong nuoc, bong chuyen, bong nem, va gan đay hon la quan vot. Hai cau lac bo bong đa chinh tai Serbia la Sao Đo Beograd va FK Partizan, ca hai đeu thuoc thu đo Belgrade. Red Star la cau lac bo bong đa duy nhat cua Serbia va Nam Tu cu tung thang mot giai cua UEFA, gianh Cup C1 chau Au 1990-91 tai Bari, Y. Cung nam đo tai Tokyo, Nhat Ban, cau lac bo gianh Intercontinental Cup. Partizan la cau lac bo đau tien cua Serbia tham gia vao vong bang cua UEFA Champions League sau su tan ra cua Nam Tu cu. Cac tran đau giua hai đoi thu đuoc goi la "Derby bat diet" (tieng Serbia: Вечити дерби, Veciti derbi).

Serbia la nuoc đang cai EuroBasket 2005. FIBA coi đoi tuyen bong ro quoc gia Serbia la thuc the thua ke cua đoi tuyen bong ro quoc gia Nam Tu noi tieng. KK Partizan la vo đich chau Au nam 1992, du choi tat ca ngoai tru mot tran (ban ket voi Knorr) o nuoc ngoai; FIBA quyet đinh khong cho phep cac đoi cua Nam Tu cu choi tran san nha tai cac đia điem trong nuoc minh, boi su thu đich cong khai trong vung. KK Partizan khong đuoc pphep bao ve ngoi vo đich o mua giai 1992–1993, vi lenh cam van cua Lien hiep quoc. Cac van đong vien Serbia đa đe lai dau an lon trong lich su bong ro, gat hai nhung thanh cong ca o nhung giai vo đich hang đau chau Au va tai NBA. Serbia la mot trong nhung nuoc co truyen thong bong ro cua the gioi, gianh nhieu FIBA World Championship, nhieu Eurobasket va huy chuong Olympic (mac du voi ten goi Nam Tu).

Thu đo Beograd cua Serbia la noi to chuc Giai vo đich bong nuoc nam chau Au nam 2006. Đoi tuyen bong nuoc quoc gia Serbia truoc kia la đoi tuyen water polo nam quoc gia Nam Tu. Sau khi gianh đoc lap, Serbia đa gianh chuc vo đich chau Au nam 2006, đung thu hai tai giai nam 2008 va gianh huy chuong đong tai The van hoi Mua he 2008 đuoc to chuc o Bac Kinh. VK Partizan đa gianh sau danh hieu vo đich chau Au va la đoi co lich su thanh cong thu hai o chau Au mon water polo.
Serbia va Y la cac quoc gia đong to chuc Giai vo đich bong chuyen nam chau Au 2005. Đoi tuyen bong chuyen nam quoc gia Serbia la đoi ke thua truc tiep cua đoi tuyen bong chuyen nam quoc gia Nam Tu. Sau khi gianh đoc lap, Serbia đa gianh huy chuong đong tai Giai vo đich bong chuyen nam chau Au 2007 to chuc o Moskva.
Cac van đong vien quan vot nguoi Serbia nhu Novak Djokovic, Ana Ivanovic, Jelena Jankovic, Nenad Zimonjic va Janko Tipsarevic rat thanh cong va đa gop phan vao su pho bien cua mon the thao nay tai Serbia.
Milorad Cavic va Nađa Higl mon boi loi, Olivera Jevtic, Dragutin Topic mon đien kinh, Aleksandar Karakasevic mon bong ban, Jasna Sekaric mon ban sung la nhung van đong vien noi tieng o Serbia.


Xep hang quoc te Xem them Hinh anh Ghi chu Tham khao = Chu thich =


= Nguon =


Lien ket ngoai National Tourist Organization of Serbia
Serbian Government
e-Government Portal of Serbia Luu tru ngay 18 thang 10 nam 2009 tai Wayback Machine
President of Serbia Luu tru ngay 12 thang 12 nam 2009 tai Wayback Machine
National Assembly of Serbia Luu tru ngay 10 thang 10 nam 2009 tai Wayback Machine
Ministry of Foreign Affairs of Serbia
National Bank of Serbia Luu tru ngay 5 thang 1 nam 2009 tai Wayback Machine
Serbia Investment and Export Promotion Agency
Statistical Office of Serbia Luu tru ngay 19 thang 2 nam 2009 tai Wayback Machine
Chief of State and Cabinet Members Luu tru ngay 27 thang 7 nam 2009 tai Wayback Machine
General information
Muc “Serbia” tren trang cua CIA World Factbook.
Serbia Luu tru ngay 29 thang 8 nam 2012 tai Wayback Machine from UCB Libraries GovPubs
Serbia tren DMOZ
 Wikimedia Atlas cua Serbia