Tran Van Khe (24 thang 7 nam 1921 – 24 thang 6 nam 2015), con co nghe danh Hai Minh, la mot nha nghien cuu van hoa, am nhac co truyen noi tieng o Viet Nam. Ong la tien si nganh am nhac hoc nguoi Viet Nam đau tien tai Phap va tung la giao su tai Đai hoc Sorbonne, Phap, thanh vien danh du Hoi đong Am nhac Quoc te, UNESCO. Ong la nguoi co be day trong hoat đong nghien cuu, giang day, co cong trong quang ba am nhac Viet Nam noi rieng, van hoa Viet Nam noi chung ra the gioi.


Tieu su Tran Van Khe sinh ngay 24 thang 7 nam 1921 tai lang Đong Hoa, tong Thuan Binh, quan Chau Thanh, tinh My Tho (nay la xa Vinh Kim, Chau Thanh (Tien Giang)) trong mot gia đinh co 4 đoi lam nhac si, nen tu nho ong đa lam quen voi nhac co truyen. Nam len 6 tuoi ong đa đuoc co (Ba Vien) va cau (Nam Khuong) day đan kim, đan co, đan tranh, biet đan nhung ban de nhu "Luu Thuy", "Binh Ban van", "Kim Tien", "Long Ho Hoi". Ong noi ong la Tran Quang Diem (Nam Diem), cha ong la Tran Quang Chieu (Bay Trieu), co la Tran Ngoc Vien (tuc Ba Vien, nguoi đa sang lap ganh cai luong Đong Nu ban), đeu la nhung nghe nhan am nhac co truyen noi tieng. Cu co ngoai ong la tuong quan Nguyen Tri Phuong. Ong ngoai ong la Nguyen Tri Tuc, cung say me am nhac, co ba nguoi con đeu theo nghiep đon ca. Mot trong so đo Nguyen Tri Khuong, thay day nhac va nha soan tuong cai luong noi tieng. Rieng me ong la Nguyen Thi Danh (Tam Danh), som tham gia cach mang, gia nhap Đang Cong san Viet Nam vao nam 1930 va bi thuong roi mat trong nam đo. Cha ong vi thuong nho vo nen qua đoi nam 1931. Ong co mot nguoi anh ho ngoai (con ong Nguyen Tri Lac) la nhac si Nguyen My Ca.
Mo coi tu rat som, me mat nam 9 tuoi, cha mat nam 10 tuoi, nen ong cung voi hai em la Tran Van Trach (ve sau la mot ca si noi tieng, co biet danh Quai kiet) va Tran Ngoc Suong đuoc co Ba Vien nuoi nang. Co Ba Vien rat thuong, cho anh em ong đi hoc vo, hoc đan kim.
Nam 10 tuoi, Tran Van Khe đau tieu hoc, sang Tam Binh, Vinh Long nho nguoi co thu nam nuoi. Đen đay Tran Van Khe đuoc hoc chu Han voi nha tho Thuong Tan Thi. Trong ky so hoc nam 1934 tai Vinh Long đuoc đau so hoc co phan Han Van. Ca tinh chi co Tran Van Khe va Nguyen Trong Danh đuoc đau bang chu Han.
Nam 1934, ong vao truong Trung hoc Truong Vinh Ky, đuoc cap hoc bong. Hoc rat gioi, nam 1938 ong đuoc phan thuong la mot chuyen du lich tu Sai Gon đen Ha Noi, ghe qua Phan Thiet, Đa Nang, Nha Trang, Hue. Nho đau tu tai phan nhat nam 1940, thu khoa phan nhi nam 1941, ong đuoc đo đoc Jean Decoux thuong cho đi vieng ca nuoc Campuchia xem Chua Vang, Chua Bac tai Nam Vang, vieng Đe Thien Đe Thich. Khi ve Viet Nam, nho thay Pham Thieu gioi thieu, ong đuoc Đong Ho tiep đai, dan đi choi trong mot tuan.
Thoi gian nay, ong cung Luu Huu Phuoc, Vo Van Quan lap dan nhac cua truong, va dan nhac cua hoc sinh trong cau lac bo hoc sinh mang ten la Scola Club cua hoi SAMIPIC. Ong la nguoi chi huy hai dan nhac đo. Ngoai ra, ong sang tac ca khuc "Cung nhau hoa đan".
Nam 1942, Tran Van Khe ra Ha Noi hoc y khoa. Tai đay, cung voi Huynh Van Tieng, Luu Huu Phuoc, Mai Van Bo, Phan Huynh Tang (nay đoi thanh Pham Huu Tung), Nguyen Thanh Nguyen, hoat đong trong khuon kho cua Tong hoi Sinh vien. Do the hien mot trinh đo cam nhac xuat sac, ong đuoc cu lam nhac truong cua gian nhac truong, nhan gioi thieu nhung bai hat cua Luu Huu Phuoc. Ong con tham gia phong trao "Truyen ba quoc ngu" trong ban cua GS Hoang Xuan Han, "Truyen ba ve sinh" cua cac sinh vien truong Thuoc, va cung cac ban Luu Huu Phuoc, Mai Van Bo, Huynh Van Tieng to chuc nhung chuyen "đi Hoi đen Hung", va đi vieng song Bach Đang, Ai Chi Lang, đen Hai Ba Trung.
Nam 1943, ong cuoi ba Nguyen Thi Suong, va sau đo co nhieu su kien lam Tran Van Khe phai xin thoi hoc đe tro ve Nam Ky. Con trai đau long cua ong la Tran Quang Hai, sinh nam 1944, sau nay cung la mot nha nghien cuu am nhac dan toc Viet Nam danh tieng. Sau Cach mang Thang Tam, ong tham gia khang chien cho toi đau nam 1946, ong co them nguoi con trai thu hai đat ten la Tran Quang Minh nen ong đuoc to chuc bo tri lui ve vung Phap kiem soat cuoi nam 1946. Nam 1946 cung la nam ong sang tac ban nhac Đi Choi Chua Huong pho nguyen van toan bo bai tho cua Nguyen Nhuoc Phap. Nam 1948, ba Suong sanh tiep cho ong co con gai Tran Thi Thuy Tien.
Ong sang Phap du hoc tu nam 1949 nen chua biet mat co con gai ut Tran Thi Thuy Ngoc con nam trong bung me. He nam 1951, ong thi đau vao truong Chinh tri Khoa giao dich quoc te. Cho đen nam 1958, ong theo hoc khoa nhac hoc va chuan bi luan an tien si duoi su chi đao cua cac Giao su Jacques Chailley, Emile Gaspardone va Andre Schaeffner. Thang 6 nam 1958, ong đau Tien si Van khoa (mon Nhac hoc) cua Đai hoc Sorbonne. Luan van cua ong co ten: "LaMusique vietnamienne traditionnelle" (Am nhac truyen thong Viet Nam).
Tu nam 1963, ong day trong Trung tam Nghien cuu nhac Đong phuong, duoi su bao tro cua Vien Nhac hoc Paris (Institut de Musicologie de Paris). Ong la thanh vien cua Vien Khoa hoc Phap, Vien si thong tan Vien Han lam chau Au ve Khoa hoc, Van chuong va Nghe thuat cung nhu nhieu hoi nghien cuu am nhac quoc te khac; la Chu tich Hoi đong Khoa hoc cua Vien quoc te nghien cuu am nhac bang phuong phap đoi chieu cua Đuc (International Institute for Comparative Music Studies).
Ong đa đi 67 nuoc tren khap the gioi đe noi chuyen, giang day ve am nhac dan toc Viet Nam.
Sau 50 nam nghien cuu va giang day o Phap, nam 2006, ong chinh thuc tro ve sinh song va tiep tuc su nghiep nghien cuu va giang day am nhac dan toc tai Viet Nam. Ong cung la nguoi đa hien tang cho Thanh pho Ho Chi Minh 420 kien hien vat quy, trong đo co nhieu loai nhac cu dan toc va tai lieu am nhac.
Nam 2009, ong la mot trong nhung tri thuc noi tieng ky vao thu phan đoi du an Boxit o Tay Nguyen.
Sau mot thoi gian bi benh, ong qua đoi vao khoang 2 gio sang ngay 24 thang 6 nam 2015 tai benh vien Nhan dan Gia Đinh, Thanh pho Ho Chi Minh.


Thuc hien di nguyen = Mau thuan ve noi đat di cot =
Theo di nguyen noi cua ong Tran Van Khe truoc khi mat, hai cot se đuoc mang ve Vinh Kim (Tien Giang), chon ben canh mo phan cua cha me ong va dong toc bao đoi nay van o đo. Tuy nhien, di nguyen van ban hop phap sau cung ong quyet đinh hoa tang va đe cac con minh ban bac quyet đinh cho luu tro cot.
Ngay 26 thang 12 nam 2015, con thu cua ong la Tran Quang Minh, nguoi con duy nhat con o lai Viet Nam đa di cot cua co giao su tu nha rieng cua ong tai Thanh pho Ho Chi Minh toi an vi tai Linh Hoa Tue Đan thuoc Hoa vien Nghia trang Binh Duong. Hoa vien Nghia trang Binh Duong tai tro toan bo kinh phi xay dung mot khong gian tho phuong va tuong niem co giao su Tran Van Khe tai mot vi tri trang trong, bao gom ca cac bo ban ghe tiep khach va trang thiet bi truyen hinh, am thanh, noi trung bay cac hien vat, tranh anh... đe phuc vu cho nhung cuoc giao luu, nhung nghien cuu am nhac dan toc cua ong. Đay la quyet đinh gay mau thuan. Quyet đinh nay đuoc cac con gai cua ong Khe uy nhiem, nhung lai khong đuoc con truong cua ong la Tran Quang Hai tan thanh.


= Thanh lap nha luu niem =
Di nguyen cua ong Tran Van Khe la sau khi ong mat, toan bo tien phung vieng se đe ra đe thanh lap Quy Tran Van Khe va chuyen ngoi nha 32 Huynh Đinh Hai tro thanh Trung tam Tran Van Khe.
Tuy nhien, ngay 1 thang 1 nam 2016, con trai truong Tran Quang Hai viet thu cho Ban tang le (ban đuoc ong Khe uy nhiem cung con trai truong đe thuc hien di nguyen) xin tu bo y đinh thuc hien di nguyen do mot so ly do: Quy 700 trieu tu tien phung vieng khong the đu đe thanh lap quy (theo quy đinh la 1 ty) va duy tri hoat đong sau nay, ngoi nha 32 Huynh Đinh Hai thu tuc qua nhieu khe va van chua đuoc nha nuoc cap phep.


Gia đinh Ong Tran Van Khe co nguoi em trai la nhac si Tran Van Trach va em gai ut la Tran Ngoc Suong. Nhac si Tran Van Trach la mot trong nhung nhac si noi tieng o Sai Gon truoc nam 1975. Tran Ngoc Suong sinh nam 1925, tung la ca si lay biet hieu la Ngoc Suong, sau đoi lai la Thuy Ngoc trong nhung nam 1948-50, va hien song tai Montreal, Canada.

Nguoi vo duy nhat cua ong Tran Van Khe la ba Nguyen Thi Suong (1921–2014). Ong Tran Van Khe co bon nguoi con voi ba Suong: Tran Quang Hai (1944–2021) la nha nghien cuu nhac dan toc tai Paris, Tran Quang Minh, kien truc su, hien song o Thanh pho Ho Chi Minh, Tran Thi Thuy Tien hien song tai Paris, va Tran Thi Thuy Ngoc, nhac si đan tranh va lam viec cho mot ban nghien cuu Đong Nam A cua trung tam quoc gia nghien cuu khoa hoc o Paris.
Khi ong Khe sang Phap hoc nam 1949, do hoan canh, ong va ba Suong khong con song voi nhau nua. Nam 1960, ba Suong va ong ly di, tuy nhien sau nay van coi nhau la ban. Sau đo ong co nhung nguoi phu nu khac nhung ong khong ket hon them lan nao nua. Ong noi: "Đa tinh thi co the nhung rat may la toi khong phai la nguoi bac tinh va cung chua bao gio cung luc co hai ba nguoi. Chi co nguoi nay đi qua nguoi khac đen. Cung chua co nguoi phu nu nao oan trach toi, khi chia tay chung toi đeu giu lai đuoc tinh ban.". May chuc nam cuoi đoi ong song mot minh.
Khi ong Khe sang Phap hoc nam 1949, nguoi con gai ut cua ong la Tran Thi Thuy Ngoc con nam trong bung me chua ra đoi. Sau nay, nam 1961 Tran Quang Hai (truong nam) sang Phap, toi nam 1969 đen luot Thuy Ngoc (con gai ut) sang Phap o voi cha. Con Tran Quang Minh va Thuy Tien o lai Viet Nam, song voi me. Đen 1986, Thuy Tien qua Phap đinh cu. Tran Quang Hai ket hon voi ca si Bach Yen va song tai Paris. Tran Quang Minh co gia đinh van song o Thanh pho Ho Chi Minh cho đen nay.


Hoi vien Giao su Tran Van Khe la thanh vien cua nhieu hoi nghien cuu am nhac trong nuoc Phap, My, Trung Quoc va tren truong quoc te:

Hoi Nha van Phap (Societe des Gens de Lettres) (Phap)
Hoi Am nhac hoc (Societe Francaise de Musicologie) (Phap)
Hoi Dan toc Nhac hoc Phap (Societe Francaise d'Ethnomusicologie) (Phap)
Hoi Am nhac hoc Quoc te (Societe Internationale de Musicologie)
Hoi Dan toc Nhac hoc (Society for Ethnomusicology) (My)
Hoi Nhac hoc A chau (Society for Asian Music) (My)
Hoi Am nhac A chau va Thai Binh Duong (Society for Asian and Pacific Music)
Hoi Quoc te Giao duc Am nhac (International Society for Music Education)
Thanh vien va chu tich hoi đong khoa hoc cua Vien Quoc te Nghien cuu Am nhac voi Phuong phap Đoi chieu (International Institute for Comparative Music Studies) (Đuc)
Hoi đong Quoc te Am nhac truyen thong (International Council for Traditional Music) nguyen pho chu tich (My)
Hoi đong Quoc te Am nhac (International Music Council/UNESCO), nguyen uy vien ban chap hanh, nguyen pho chu tich, đuong kim Chung sanh hoi truong danh du (Phap)
Vien si thong tan, Han lam vien chau Au, Khoa Hoc, Van chuong, Nghe thuat...


Giai thuong 1949: Giai thuong nhac cu dan toc tai Lien hoan Thanh nien Budapest.
Huy chuong boi tinh hang nhat cua chinh phu Viet Nam Cong hoa.
Van hoa bo binh hang nhat cua Bo giao duc Viet Nam Cong hoa.
1975: Tien si am nhac danh du (Docteur en musique, honoris causa) cua Đai hoc Ottawa (Canada).
1981: Giai thuong am nhac cua UNESCO o Hoi đong Quoc te Am nhac (Prix UNESCO - CIM de la Musique).
1991: Officier de l'Ordre des Arts et des Lettres, Ministere de la Culture et de l'Information du Gouvernement francais (Huy chuong ve Nghe thuat va Van chuong cua Bo Van hoa Phap).
1993: Cu vao Han lam vien chau Au ve Khoa hoc, Van chuong, Nghe thuat; vien si thong tan.
1998: Huy chuong Vi Van hoa Dan toc cua Bo Van hoa Viet Nam.
1999: Huan chuong Lao đong hang nhat do Chu tich Tran Đuc Luong cap.
2005: Giai thuong Đao Tan do Trung tam Nghien cuu bao ton va phat huy van hoa dan toc trao tang.
2011: Giai thuong Phan Chau Trinh ve nghien cuu


Chu thich Tham khao Tieu su ong Tran Van Khe
Giao su am nhac Tran Van Khe va nhung net đoc đao tiem an cua bo mon hat boi. RFA ngay 4 thang 2 nam 2007
"Bao ve tich cuc" di san am nhac Luu tru ngay 24 thang 9 nam 2015 tai Wayback Machine Huu Trinh, 29/08/2007 12:52:48
Mot so bai viet cua ong
Trao giai thuong Đao Tan cho Giao su Tran Van Khe bao Tuoi Tre cap nhat 21/11/2005 15:29 GMT+7 theo TTXVN