Lien Xo hay Lien bang Xo viet, ten chinh thuc la Lien bang Cong hoa xa hoi chu nghia Xo viet, la mot cuu quoc gia nam o phia bac luc đia A-Au, ton tai tu nam 1922 đen cuoi nam 1991. Đay la mot quoc gia đon đang, do Đang Cong san Lien Xo lanh đao, voi Moskva la thu đo cua nuoc cong hoa lon va đong dan nhat Lien Xo, Nga Xo viet. Cac trung tam đo thi lon khac gom Leningrad (Nga Xo viet), Kiev (Ukraina Xo viet), Minsk (Byelorussia Xo viet), Tashkent (Uzbekistan Xo viet), Alma-Ata (Kazakhstan Xo viet) va Novosibirsk (Nga Xo viet). Đay tung la quoc gia co dien tich lon nhat tren the gioi voi khoang hon 22.402.200 kilomet vuong (8.649.500 dam vuong Anh) va trai dai qua 11 mui gio. Nam canh quan chinh cua Lien Xo la lanh nguyen, rung taiga, thao nguyen, sa mac va nui. Cac sac toc đa dang cua quoc gia nay đuoc goi ten chinh thuc la nguoi Lien Xo.
Lien Xo đuoc thanh lap tu cuoc Cach mang Thang Muoi nam 1917 voi ten goi la Lien bang Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet Nga (Nga Xo viet, Р.С.Ф.С.Р), khi Đang Bolshevik do Vladimir Ilyich Lenin lanh đao lat đo Chinh phu lam thoi Nga, chinh phu đa thay the che đo quan chu chuyen che cua Sa hoang Nikolai II trong Chien tranh the gioi thu nhat. Nam 1922, sau cuoc noi chien ket thuc voi chien thang cua Đang Bolshevik, Lien Xo đuoc thanh lap, thong nhat nhung quoc gia cong hoa bao gom Nga, Ngoai Kavkaz, Ukraina va Belarus. Lenin qua đoi vao nam 1924, ke nhiem la Iosif Vissarionovich Stalin len nam quyen trong giua nhung nam thap nien 1920. Stalin đa chinh thuc hoa he tu tuong cua Đang Cong san Lien Xo la chu nghia Marx–Lenin va thay the nen kinh te thi truong bang nen kinh te ke hoach, tu đo mo ra mot thoi ky cong nghiep hoa nhay vot va tap trung hoa. Trong suot thoi ky nay, tang truong kinh te nhanh chong tao nen nhung tien bo an tuong ve muc song, y te va giao duc, đac biet trong nhung khu vuc đo thi; Lien Xo đa vuon len tro thanh cuong quoc đung thu 2 the gioi. Ben canh nhung tien bo nay, mot so that bai đa xay ra. Nan han han, thien tai lien tuc ap đen trong khu vuc, chinh sach tap trung nong nghiep, tat ca đa dan toi mot nan đoi lon trong nam 1932-1933. Nhung hoai nghi chinh tri soi suc, đac biet sau su noi len cua chu nghia phat xit tai nuoc Đuc Quoc xa nam 1933 va nguy co chien tranh the gioi, đa tao ra cuoc thanh loc lon, hang tram nghin nguoi bi buoc toi gian điep hoac chong chinh phu đa bi bat giu hoac xu ban.
Ngay 23 thang 8 nam 1939, sau nhung no luc khong thanh cong đe thanh lap mot lien minh chong phat xit voi cac cuong quoc phuong Tay, Lien Xo đa ky thoa thuan khong xam luoc lan nhau voi Đuc Quoc xa. Sau khi the chien thu hai xay ra, Lien Xo đa tan cong Ba Lan nham gianh lai nhung lanh tho đa bi Ba Lan chiem mat nam 1921, va sap nhap 3 nuoc vung Baltic sau nhung cuoc trung cau dan y đia phuong. Thang 6 nam 1941, Đuc xam chiem Lien Xo, mo man Chien tranh Xo-Đuc. Đay la mat tran co quy mo lon nhat trong chien tranh the gioi thu hai, thuong vong cua Lien Xo chiem so luong cao nhat trong cuoc chien, va cuoi cung ho đa gianh the thuong phong truoc luc luong phe Truc sau nhung tran đanh khoc liet nhu o Stalingrad va Kursk. Trong hau het cac vung lanh tho ma Hong quan đanh chiem khi tien ve nuoc Đuc, nhung nguoi cong san đia phuong đa len nam quyen luc va thanh lap cac chinh phu lien minh voi Lien Xo. Sau The chien 2, chau Au bi phan chia thanh hai vung co he tu tuong khac nhau: tu ban chu nghia o Tay Au va xa hoi chu nghia o Đong Au đa dan đen cang thang gia tang voi Khoi phuong Tay do Hoa Ky lanh đao, đuoc goi la Chien tranh Lanh. Stalin qua đoi nam 1953 va Nikita Sergeyevich Khrushchyov ke nhiem. Đen nam 1956, Khruschev len tieng to cao Stalin va bat đau mot thoi ky cai cach đuoc goi la phi Stalin hoa. Khung hoang ten lua Cuba xay ra trong thoi ky lanh đao cua Khrushchev, mot trong nhieu yeu to dan đen viec ong bi mien nhiem vao nam 1964. Trong nhung nam 1970, co mot giai đoan ngan gon hoa diu trong quan he voi Hoa Ky, nhung nhung cang thang tiep tuc dien ra voi Chien tranh Xo-Afghanistan vao nam 1979. Sau nam 1985, tong bi thu cuoi cung cua Đang Cong san Lien Xo Mikhail Gorbachev đa co gang cai to đoi song chinh tri va nen kinh te cua đat nuoc thong qua cac chinh sach moi mang tinh cuc huu cua glasnost (coi mo) va perestroika (tai cau truc). Nhung chinh sach nay that bai, gay ra su bat on chinh tri phat sinh tu cac phong trao dan toc va ly khai. Nam 1989, chinh phu tai nhung quoc gia ve tinh cua Lien Xo o Đong Au cung lien tuc sup đo, cham dut su lanh đao cua cac Đang cong san.
La mot phan trong no luc ngan chan su tan ra cua đat nuoc, mot cuoc trung cau dan y đa đuoc to chuc vao thang 3 nam 1991, phan lon cu tri đa ung ho viec duy tri nha nuoc Lien Xo. Nhung trong gioi lanh đao lai phat sinh mau thuan khi Tong thong đau tien cua Nga, Boris Nikolayevich Yeltsin đa chong lai mot cuoc đao chinh cua nhung nguoi cung ran trong đang. Cuoi nam 1991, Gorbachev tu chuc, Xo viet Toi cao Lien Xo đa chinh thuc tuyen bo Lien Xo tan ra. Muoi hai nuoc cong hoa Xo Viet con lai tuyen bo đoc lap. Lien bang Nga (truoc đay la Cong hoa Nga Xo viet) đa tiep nhan quyen va nghia vu cua Lien Xo va đuoc cong nhan la quoc gia ke thua tren thuc te cua Lien bang Xo viet. Đong thoi, Ukraina theo luat phap tuyen bo rang ho cung la mot nuoc ke thua nha nuoc cua ca Cong hoa Ukraina Xo viet va Lien Xo. Ngay nay, Nga va Ukraina van đang co tranh chap đoi voi nhung lanh tho va di san đe lai cua Lien Xo truoc đay.
Lien Xo đa tao ra nhieu thanh tuu cong nghe va đoi moi quan trong cua the ky 20, bao gom ca nha may đien hat nhan đau tien, ve tinh nhan tao đau tien cua loai nguoi, nguoi đau tien bay vao vu tru va tau tham do đau tien đap xuong hanh tinh khac (Sao Kim). Truoc khi giai the, đat nuoc nay tung la mot sieu cuong, co nen kinh te lon thu hai the gioi va quan đoi thuong truc lon nhat the gioi. Lien Xo đuoc cong nhan la mot trong nam quoc gia co vu khi hat nhan. Quoc gia nay tung la thanh vien thuong truc cua Hoi đong Bao an Lien Hop Quoc, đong thoi la thanh vien cua To chuc An ninh va Hop tac Chau Au (OSCE), Lien hiep Cong đoan The gioi (WTFU) va la thanh vien hang đau cua Hoi đong Tuong tro Kinh te (CMEA) va Khoi Hiep uoc Warszawa (WP). Lien Xo thuc hien mo rong tam anh huong cua minh o Đong-Trung Au va tren toan the gioi voi suc manh quan su va kinh te, chien tranh uy nhiem, tai tro cho cac nuoc đang phat trien va phat trien nghien cuu khoa hoc, đac biet la trong cong nghe vu tru va vu khi.


Quoc hieu Tu "Lien Xo" la goi tat cua "Lien bang Xo viet" (tieng Nga: Советских Союз, chuyen tu: Sovietskikh Soyuz). Trong tieng Viet, "Xo viet" la tu đuoc viet theo kieu đoc phien am tieng Viet cho tu Soviet. Tu "Soviet" (tieng Nga: Совет, đa Latinh hoa: Soviet) trong tieng Nga co nghia la "hoi chung", "đai hoi", "hoi đong" hay "nghi vien". Nha nuoc Xo viet trong tieng Nga co nghia la mot nuoc cong hoa đuoc thanh lap theo "cau truc nghi vien".
Ten chinh thuc cua 15 quoc gia thanh vien Lien Xo la:

tieng Nga: Союз Советских Социалистических Республик, đa Latinh hoa: Soyuz Sovetskikh Sotsialisticheskikh Respublik
tieng Ukraina: Союз Радянських Соціалістичних Республік, đa Latinh hoa: Soyuz Radyansʹkykh Sotsialistychnykh Respublik
tieng Belarus: Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік, đa Latinh hoa: Sayuz Savyetskikh Satsyyalistychnykh Respublik
tieng Uzbek: Совет Социалистик Республикалари Иттифоқи, đa Latinh hoa: Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi
tieng Kazakh: Советтік Социалистік Республикалар Одағы, đa Latinh hoa: Sovettik Sotsıalıstik Respyblıkalar Odagy
tieng Gruzia: საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი
tieng Azerbaijani: Совет Сосиалист Республикалары Иттифагы, đa Latinh hoa: Sovet Sosialist Respublikaları Ittifaqı
tieng Litva: Tarybu Socialistiniu Respubliku Sajunga
tieng Romania: Униуня Републичилор Советиче Сочиалисте
tieng Romania: Uniunea Republicilor Sovietice Socialiste
tieng Latvia: Padomju Socialistisko Republiku Savieniba
tieng Kyrgyz: Советтик Социалисттик Республикалар Союзу, đa Latinh hoa: Sovettik Sotsialisttik Respublikalar Soyuzu
tieng Tajik: Иттиҳоди Ҷумҳуриҳои Шуравии Сосиалисти, đa Latinh hoa: Ittihodi Cumhurihoji Suraviji Sosialisti
tieng Armenia: Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն, đa Latinh hoa: Khor'hr'dayin Soc'ialistakan Hanrapetut'yunner'i Miut'yun
tieng Turkmen: Совет Социалистик Республикалары Союзы, đa Latinh hoa: Sowet Sosialistik Respublikalary Soyuzy
tieng Estonia: Noukogude Sotsialistlike Vabariikide Liit
Trong so 14 ngon ngu noi tren, ngoai tieng Nga, tieng Uzbek, tieng Kazakh, tieng Azerbaijan, tieng Moldova, tieng Kyrgyz va tieng Turkmen su dung cac tu goc "Xo viet" hoac tu nhan thuc, tu vung nhu dich thuat.
Vi ly do lich su va đia ly (Lien Xo co phan lanh tho ke thua tu Đe quoc Nga, gom chu yeu la Nga va Kazakhstan va cac quoc gia cau thanh Trung A khac, phan lon dan so Lien Xo noi tieng Nga), nen Lien Xo đoi khi bi goi nham la "Nga" hoac "Nga Xo viet". Đieu tuong tu cung đung trong tieng Anh. Vi du, cach giai thich Tu đien tieng Anh Oxford cua tu Russian la "Nga", nghia la "thuong đe cap đen cac quoc gia Lien Xo cu trong lich su".


Đia ly Voi dien tich la 22.402.200 km² (8.649.538 sq mi), Lien Xo la quoc gia rong lon nhat the gioi va vi the nay van đuoc Lien bang Nga (ke thua hon 17 trieu km² lanh tho cua no) giu lai. Lien Xo bao phu 
  
    
      
        1
        
          /
        
        6
      
    
    {\displaystyle 1/6}
  
 be mat Trai Đat, kich thuoc gan tuong đuong voi Bac My, voi dien tich la 24.709.000 km² (9.540.000 sq mi). Lanh tho phia Chau Au chiem mot phan tu dien tich, la 3.960.000 km² (1.528.560 sq mi) đat nuoc va la trung tam van hoa va kinh te. Phan phia đong o chau A dien tich la 13.100.000 km² (5.057.938 sq mi) mo rong ra đen Thai Binh Duong o phia đong va Afghanistan o phia nam, ngoai tru mot so khu vuc o Trung A, it đong dan hon nhieu. Lien Xo trai rong tren 10.000 km (6,200 mi) theo huong đong sang tay qua 10 mui gio tu UTC+2 đen UTC+12 va hon 7.200 km (4.500 mi) tu bac xuong nam. lanh tho co đen nam vung khi hau: lanh nguyen, taiga, thao nguyen, sa mac va nui. Do lanh tho trai dai tu Au sang A nen Lien Xo đuoc xem la mot đat nuoc nua Chau Au, nua Chau A, nua phuong Đong, nua phuong Tay. Vi tri đia ly nhu vay anh huong lon đen van hoa, phong tuc tap quan, tu duy cua Lien Xo cung nhu thai đo cua phuong Tay đoi voi Lien Xo cung nhu nuoc Nga sau nay.
Lien bang Xo viet co đuong bien gioi dai nhat tren the gioi, uoc tinh hon 60.000 km (37.000 mi), hay ​1+1⁄2 chu vi cua Trai Đat. Hai phan ba so đo la đuong bien gioi tren bien. Lien Xo giap voi Afghanistan, Trung Quoc, Tiep Khac, Phan Lan, Hungary, Iran, Mong Co, Bac Trieu Tien, Na Uy, Ba Lan, Romania va Tho Nhi Ky tu 1945 đen 1991. Bang qua eo Bien Bering la Hoa Ky.
Ngon nui cao nhat cua Lien Xo la đinh Cong san (nay la đinh Ismail Samani) o Tajikistan, o đo cao 7.495 met (24.590 ft). Lien Xo cung so huu nhieu ho lon tren the gioi; bien Caspi (cung voi Iran) va ho Baikal, đay la ho nuoc ngot lon nhat va sau nhat the gioi nam hoan toan trong Lien Xo.


Lanh tho Thanh phan Lien bang Xo viet nhu sau:

Theo Hiep uoc ve thanh lap Lien Xo (30 thang 12 nam 1922), 4 nuoc đau tien ki vao hiep uoc thanh lap Lien Xo bao gom:
Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet Lien bang Nga (sau tach ra thanh Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet Uzbekistan, Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet Turkmenia, Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet Tajikistan, Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet Kazakhstan, Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet Kirghizia),
Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet Ukraina,
Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet Belorussia,
Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet Lien bang Ngoai Kavkaz (tu nam 1936 tach thanh Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet Azerbaijan, Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet Armenia va Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet Gruzia).
Nam 1940 co them Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet Moldavia, Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet Latvia, Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet Litva va Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet Estonia
Trong thoi ky 1940 – 1954 ton tai Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet Karelia-Phan Lan, ve sau la Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet Tu tri Karelia trong Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet Lien bang Nga.
O thoi điem 1990, Lien Xo co tong cong 15 nuoc Cong hoa truc thuoc.


Lich su = Cach mang va su hinh thanh =
Su hinh thanh Lien Xo gan lien voi su sup đo cua Đe quoc Nga trong Chien tranh the gioi thu nhat va hoat đong cua Đang Cong san Nga (Bolshevik) do Vladimir Ilyich Lenin lanh đao.
Vao đau the ky XX, Đe quoc Nga la mot nuoc lon o chau Au co tiem luc đat đai va dan so to lon, nhung trinh đo phat trien kinh te – xa hoi con rat lac hau so voi cac cuong quoc chau Au khac nhu Anh, Đuc, Phap... Xa hoi an chua nhieu mau thuan gay gat khong đuoc giai toa: xa hoi Nga la xa hoi chuyen che đoc tai cua quy toc va tu san lon, tu do tu tuong bi bop nghet khong lam hai long gioi tri thuc (интеллигенция – intelligentsia), trung luu thanh thi va gioi tu san quy toc nho. Nuoc Nga lai la noi co phong trao Marxist cap tien manh nhat, do Lenin lanh đao voi đang Bolshevik chu truong lam cach mang xa hoi chu nghia đe xay dung chu nghia cong san.
Nhung mau thuan tren trong Chien tranh the gioi thu nhat khong nhung khong đuoc coi bo ma con tram trong them voi nhung that bai to lon cua quan Nga trong chien tranh, xa hoi Nga đi vao bat on. Quoc kho can kiet, no nuoc ngoai tang cao, lam phat khong kiem soat đuoc, dan chung cuc kho, chien tranh lam pha san hang loat doanh nghiep gay that nghiep đo thi tram trong, nan đoi lan tran tai nong thon, cac tang lop nhan dan, binh linh oan ghet nha cam quyen va chien tranh, trong quan đoi mau thuan giua binh linh va tang lop si quan quy toc phat trien thanh chong đoi. Thang 2 nam 1917 đa no ra Cach mang thang Hai: khoi nghia vu trang tai Petrograd đa lat đo chinh phu Nga hoang va thanh lap Chinh phu Lam thoi do Aleksandr Fyodorovich Kerensky – mot đang vien cua Đang Cach mang Xa hoi đung đau. Chinh phu Lam thoi chu truong pha bo che đo đoc tai chuyen che, tu do hoa xa hoi Nga theo cac tieu chuan nhu cac quoc gia chau Au đuong thoi, đong thoi hua đam bao quyen loi cua giai cap cong nhan, nong dan va cac tang lop xa hoi khac. Nhung Chinh phu Lam thoi van chu truong theo đuoi the chien thu nhat ben phia khoi Hiep uoc voi Anh – Phap, bat chap viec đat nuoc đa kiet que vi chien tranh. Viec khong co đuoc hoa binh nhu mong đoi khien nhan dan va binh sy Nga tro nen bat binh.

Sau Cach mang thang Hai, tai cac đia phuong o Nga đong loat xuat hien cac to chuc "hoi đong" (tieng Nga: совет) hay Xo viet cua cong nhan, nong dan va binh linh đe bao ve quyen loi cua chinh ho. Thoi gian giua hai cuoc cach mang la khi hai chinh quyen song song ton tai: chinh quyen trung uong la cua Chinh phu Lam thoi, nhung cac sac lenh muon đuoc thi hanh phai co su chap thuan cua cac Xo viet gom cong – nong – binh đia phuong, ma cac Xo viet nay lai ung ho su lanh đao cua đang Bolshevik. Đang Bolshevik ram ro tung khuech truong cho cach mang vo san voi khau hieu "tat ca chinh quyen ve tay cac Xo viet" va keu goi nhan dan, binh linh phan chien lam cach mang "Bien chien tranh đe quoc thanh noi chien cach mang".
Chinh phu Lam thoi trong thoi gian tam thang ton tai đa tiep tuc tien hanh chien tranh voi Đuc-Ao-Hung, song đa bat luc trong ca no luc chien tranh va on đinh tinh hinh trong nuoc. Sau mot loat that bai do quan Đuc gay ra, quan đoi tro nen chan nan, binh linh tan ra khong con tuan lenh cap tren, bat giet si quan va tu đong đao ngu. Tuong Kornilov - Корнилов tien quan ve thu đo đe lap lai trat tu theo yeu cau cua Kerensky nhung co am muu thiet lap che đo đoc tai quan su. Chinh phu lam thoi khong con co the kiem soat đuoc tinh hinh, buoc phai dua vao su tro giup cua luc luong cong-nong-binh thuoc cac Xo viet do nhung nguoi Bolshevik lanh đao. Kornilov bi đanh bai, nhung sau bien co nay, Chinh phu lam thoi cung the hien ro su yeu ot, bat luc, khong đu kha nang lanh đao đat nuoc. Nuoc Nga buoc vao đem truoc cua Cach mang Thang Muoi.

Ngay 25 thang 10 nam 1917 (theo lich Julius, thoi đo Nga con dung lich Julius), tuc ngay 7 thang 11 theo lich Gregory, Lenin va cac đang vien Bolshevik lanh đao cac Xo viet lam Cach mang Thang Muoi lap chinh quyen Xo viet cua cong - nong - binh. Sau khi cach mang thanh cong, chinh quyen lap tuc ban hanh sac lenh ve hoa binh, sac lenh ve ruong đat va thuc hien cam ket rut ra khoi chien tranh voi cac đieu kien rat ngat ngheo cua phia Đuc (Hoa uoc Brest-Litovsk).
Su sup đo cua che đo Sa hoang dan đen viec cac dan toc thieu so tren Đe quoc Nga thanh lap cac quoc gia đoc lap. Tai cac quoc gia moi thanh lap cung xay ra tranh chap quyen luc giua nhung nguoi Bolsevik đia phuong va cac xu huong chinh tri khac nhu Melsevik, tu do chu nghia, dan toc chu nghia, vo chinh phu,... tuong tu nhung gi đang dien ra o nuoc Nga.
Ngay sau Cach mang Thang Muoi, nuoc Nga roi vao thoi ky noi chien đam mau (1918-1922). Hong quan Xo viet co thanh phan chu yeu la tang lop duoi cua xa hoi, hoc van thap nhung co so luong đong đao nhu cong nhan, nong dan, cuu quan nhan va mot bo phan cuu si quan cua Đe quoc Nga cu. Phia ben kia la cac thanh phan thuoc luc luong bao hoang, cac đang phai đoi lap, mot bo phan trung luu thanh thi, si quan, mot bo phan nong dan, Cossack... goi chung la Bach ve. Luc luong Bach ve nhan đuoc su giup đo cua cac quoc gia chau Au đe chong lai chinh quyen Xo viet. Đac trung cua cuoc noi chien la tinh ac liet khong khoan nhuong. Đen cuoi nam 1920 ve co ban Hong quan đa gianh chien thang, quan bach ve bi that bai va mat quyen luc hoan toan, thay vao đo nhung nguoi Bolshevik gianh đuoc chinh quyen tren phan lon lanh tho con lai cua Đe quoc Nga. Tuy nhien, tai mot so vung lanh tho nhu Ba Lan, Phan Lan, cac nuoc Baltic, cac luc luong dan toc chu nghia thang the.
Ngay 30 thang 12 nam 1922, đai bieu Xo viet đen tu nhung vung lanh tho con lai cua Đe quoc Nga cu (tru Ba Lan, Phan Lan va cac nuoc Baltic) đa nhom hop va thanh lap lien minh cac nha nuoc tu tri tren lanh tho Đe quoc Nga, thong nhat quoc hieu la Lien bang Cac nuoc Cong hoa Xa hoi Chu nghia Xo viet. Cac nha nuoc hop thanh Lien Xo đeu co điem chung la do nhung nguoi Bolsevik đia phuong lanh đao chinh vi the ve co ban Lien Xo la mot quoc gia đuoc thanh lap tren nen tang y thuc he chung la chu nghia cong san, y thuc he la nhan to gan ket cac nha nuoc nay lai voi nhau.


= Truoc Chien tranh the gioi thu hai =

Sau the chien thu nhat va noi chien, nen kinh te nuoc Nga đung truoc nguy co pha san: o nong thon nan đoi hoanh hanh, cuop boc tho phi noi len khap noi, đat nong nghiep bi tan pha, nong dan đoi chay vao thanh pho an xin; con o thanh pho, cong nghiep đinh đon, that nghiep cuc điem, tien khong con gia tri, nguyen lieu, tai chinh can kiet – tinh hinh xa hoi luc đo cuc ky cang thang. Trong khoang 2 nam 1921-1922, do chien tranh đa tan pha nong nghiep, nan đoi lon đa xay ra tai cac vung nong thon cua nuoc Nga, đac biet la o khu vuc song Volga va Ural, giet chet khoang 2 trieu toi 5 trieu nguoi. Nan đoi đa gay ra mot cuoc khung hoang lon, nha van Nga Maxim Gorky đa len tieng keu goi cong đong quoc te giup đo. Nhieu quoc gia trong đo co My va cac nuoc chau Au đa cung cap vien tro luong thuc đe giup nuoc Nga Xo viet giai quyet nan đoi.
Đe khac phuc nhung kho khan cua nen kinh te nuoc Nga sau cuoc noi chien, Lenin đa cho tien hanh chinh sach kinh te moi, hay NEP (Новая экономическая политика – НЭП), đe thay the cho chinh sach cong san thoi chien đa đuoc ap dung trong noi chien. NEP la chinh sach dung co che kinh te thi truong đe kich thich san xuat, keu goi đau tu tu ban duoi su đinh huong kiem soat cua nha nuoc. Đoi voi nong nghiep, thay vi trung thu va ap gia toi đa len nong san nhu trong thoi chien, NEP dung co che thue đe đieu tiet, nong dan sau khi nop thue thi co the mua ban nong san tren thi truong tu do. Tai thanh pho, chinh sach moi khuyen khich đau tu cua tu ban trong nuoc va nuoc ngoai, nha nuoc chi kiem soat nhung nganh quan trong voi quoc gia nhu đien luc, ngan hang... NEP cua Lenin đa nhanh chong cho ket qua rat tot: nan đoi nhanh chong bi đay lui dan va hoan toan sau đo, cong nghiep, thuong mai đuoc phuc hoi, tinh hinh nong thon va thanh thi đuoc on đinh, xa hoi co tich luy va đoi song nguoi dan tot len nhanh chong. Tu nam 1922, thanh thi đa co đu luong thuc - thuc pham, nam 1925 san xuat nong nghiep đat muc 87%; cong nghiep đat 75% san luong cua nam 1913 (nam cao nhat cua Đe quoc Nga cu); đoi song nhan dan cai thien ro ret, chinh tri on đinh, chinh quyen Lien Xo đuoc cung co, phat trien. Cac nguy co lon đe doa đen su ton vong cua nha nuoc Lien Xo ve co ban đa đuoc giai quyet. Lien Xo buoc vao thoi ky moi: xay dung va phat trien đat nuoc theo mo hinh xa hoi chu nghia.
Ngay sau khi Lenin mat (1924), trong ban lanh đao đat nuoc nay đa dien ra cuoc đau tranh noi bo quyet liet do nhung bat đong ve đuong loi xay dung đat nuoc, chu yeu la giua hai nhom cua Iosif Vissarionovich Stalin va Lev Davidovich Trotsky. Dan dan Stalin thang the, nam vi tri đoc ton trong bo may lanh đao đang va nha nuoc. Đe cung co vi tri lanh đao cung nhu giu vung ky cuong xa hoi, Stalin kiem soat phan lon co cau quyen luc vao tay minh, dung tran ap trong noi bo đang, nha nuoc va ngoai xa hoi đe loai bo moi mam mong bat on ngay tu truoc khi boc lo. Bo may Bo dan uy noi vu (NKVD – Народный коммисариат внутренних дел – НКВД) đuoc dung nhu cong cu đe phat hien cac đoi tuong can phai loai bo, tu nhung nhom đoi lap voi Stalin, cac nhom ly khai vu trang, gian điep cho toi quan chuc tham nhung, toi pham hinh su... Stalin đa dung bo may canh sat mat nhu cong cu ho tro thanh loc chinh tri, ong la nguoi quyet đinh va ra lenh ai la ke phan boi can phai bi loai tru.. Su theo doi, to cao cung đuoc khuyen khich, đe cao trong nhan dan nhu mot pham chat trung thanh voi đang va đat nuoc. Ngay tu trong thap nien 1930 Stalin đa bat đau loai tru nhung nhan vat bi xem la phan boi ra khoi đang Cong san Lien Xo. Cac nhan vat nay co khi bi xet xu thong qua nhung vu an điem đuoc cong khai đe tac đong du luan quan chung hoac xu kin, ban an la xu ban hoac giam giu trong cac trai cai tao lao đong.. Theo cac tai lieu Lien Xo đuoc giai mat, trong khoang thoi gian tu nam 1937 toi nam 1938, co 1.548.367 nguoi bi bat giu, trong đo 681.692 bi xu ban. Su gia Michael Ellman uoc đoan rang so nguoi chet truc tiep hoac gian tiep do cuoc thanh loc cua Stalin trong khoang hai nam đo la chung 950.000 toi 1,2 trieu nguoi 
Stalin coi cac cuoc thanh trung la bien phap chong nan quan lieu, can bo tham nhung va bien chat, đe nang cao trinh đo lanh đao va su liem chinh cua to chuc Đang. Theo mot so nguon thi cac nhom lon nhat bi khai tru trong Đai thanh trung chinh la cac đang vien kem nang luc, nhung nguoi mang trong trach nhung khong nhiet tinh voi cong viec. Tiep đen la nhung ca nhan đa vi pham ky luat đang, quan chuc tham nhung va nhung nguoi đa che giau qua khu pham toi . Mot so nguon khac thi thong ke rang 70% nguoi bi xu ban khong phai la thanh vien cua Đang Cong san Lien Xo ma chu yeu la dan thuong, voi cao trang la hoat đong gian điep hoac tham gia cac nhom tho phi, ly khai vu trang, to chuc bao loan.
Su lanh đao cung ran cua Stalin bat nguon tu 2 nguyen nhan: đau tien la truyen thong chuyen che lau đoi cua nuoc Nga, ket hop voi quan điem "đau tranh giai cap" cua Marx va chu nghia "anh hung sang tao lich su" cua nguoi dan Nga, ket hop voi kinh nghiem tu nhung cuoc cach mang va chien tranh đay bao luc o chau Au va chau My (von la đac trung trong thoi ky nay). Thu hai la viec Lien Xo thoi ky nay bi bao vay boi cac nuoc phuong Tay, phai lien tuc đoi pho voi cac ke hoach lat đo cua nuoc ngoai, can phai co chinh sach tap quyen va bao đam an ninh cao đo đe khong bi tieu diet. Co nhan xet cho rang, ve co ban, chinh sach nay la phu hop voi tinh hinh Lien Xo cung nhu boi canh chinh tri the gioi luc đo Sach giao khoa lich su cua nuoc Nga ngay nay thi đanh gia rang cuoc tran ap cua Stalin nham dap tat cac phong trao ly khai, cung co su thong nhat cua Lien bang Xo-Viet. Van đe thanh loc noi bo cung khong phai đe lam sat, ma ban y cua Stalin la loai bo nhung can bo kem nang luc, suy thoai đao đuc, tham nhung trong noi bo chinh quyen, nham bao đam cho bo may Nha nuoc trong sach va phat huy hieu qua lon nhat.
Đoi song tam ly xa hoi tai Lien Xo trong nhung nam 1920 – 1930 la ket hop cua hai yeu to:

Mot mat, ky luat sat tao nen ky cuong xa hoi: tru Stalin, bat cu ai du o cuong vi hay tang lop nao cung co kha nang bi Bo Dan uy Noi vu đieu tra, noi so bi phap luat đieu tra xu ly la chinh sach nhat quan đe duy tri ky luat xa hoi va đao đuc can bo Nha nuoc. Nguoi ta đa lap ra GULAG (Tong cuc quan ly cac trai lao đong tap trung – Главное управление лагерей – ГУЛАГ) truc thuoc bo dan uy noi vu NKVD. Chuc nang cua Tong cuc quan ly cac trai lao đong khong chi la đe giam giu tu nhan ma con co tac dung tich cuc la cach giai quyet van đe nhan luc đe khai pha nhung vung đat hoang da va thieu thon cua đat nuoc. Ky luat sat cung co tac đong tot trong viec chong nan quan lieu - tham nhung, mot phan do bi nguoi dan giam sat, to cao va phap luat trung tri nang nen đa so can bo, cong chuc Lien Xo trong thoi ky nay rat guong mau va liem chinh, qua đo cung tang them hieu qua quan ly cua Chinh phu.
Mat khac, nhung nhan to giai phong tich cuc cua cuoc song moi xa hoi chu nghia (thanh toan mu chu va giao duc mien phi cho tre em, he thong y te mien phi, thuc hien binh đang nam nu, chia ruong đat cho nong dan, quoc huu hoa tai nguyen va cac nha may, muc song ngay cang đuoc nang cao...) đa tao đong luc lon, gay nen nhung lan song phan khoi trong cuoc song xa hoi, nhung phong trao lon đuoc su huong ung cua nhan dan, tam ly chung cua xa hoi la chap nhan cong hien, hy sinh cho tuong lai tuoi sang cua đat nuoc va Chu nghia xa hoi, voi niem tin tuyet đoi vao lanh tu Stalin va Đang Cong san Lien Xo.
Ve mat kinh te va xa hoi, nhung nam 1920 – 1930 sau Lenin đuoc đac trung boi viec cham dut chinh sach kinh te moi va thiet lap nen kinh te nha nuoc tap trung cao đo theo kinh te ke hoach hoa toan dien. Stalin đa hien thuc hoa y tuong cua Lenin ve chu nghia tu ban đoc quyen nha nuoc ma theo quan điem cua Lenin "Chu nghia tu ban đoc quyen nha nuoc la su chuan bi vat chat đay đu nhat cho chu nghia xa hoi, la phong cho đi vao chu nghia xa hoi" va "chu nghia tu ban nha nuoc la cai gi co tinh chat tap trung, đuoc tinh toan, đuoc kiem soat va đuoc xa hoi hoa", trong đo nha nuoc la nha tu ban duy nhat so huu phan lon tu lieu san xuat cua xa hoi. Lenin cho rang "Khong co ky thuat đai tu ban chu nghia đuoc xay dung tren nhung phat minh cua khoa hoc hien đai, khong co mot to chuc Nha nuoc co ke hoach khien cho hang chuc trieu nguoi phai tuan theo mot cach nghiem ngat mot tieu chuan thong nhat trong viec san xuat va phan phoi san pham, thi khong the noi chu nghia xa hoi đuoc". Đat nuoc đac trung boi su bao trum cua bo may đang trong moi chuc nang xa hoi va cac ke hoach phat trien kinh te.
Mot qua trinh to lon co anh huong lau dai cua Lien Xo o thoi gian nay la viec tien hanh thanh cong qua trinh cong nghiep hoa xa hoi chu nghia. Cho đen nay trong va ngoai nuoc Nga van con nhieu nghien cuu ve su nghiep cong nghiep hoa nay cua Lien Xo trong cac thap ky 1920, 1930. Đau thap nien 1920, cong nghiep Lien Xo tut hau hoang 50 - 100 nam so voi cac cuong quoc phuong Tay. Chi sau 15 nam, Lien Xo đa vuon len tro thanh mot nuoc cong nghiep đung thu 2 tren the gioi trong mot thoi gian rat ngan va đieu nay la nen tang kinh te cho chien thang cua Lien Xo trong Chien tranh the gioi thu hai. Mat khac, cong nghiep hoa voi toc đo va quy mo rat lon đa đoi hoi cac no luc cuc cao cua xa hoi va đa gay ra cac cang thang, mat can đoi kinh te. Đe khac phuc nen nong nghiep manh mun, Ban lanh đao Xo viet đa tien hanh tap the hoa nong nghiep o nong thon, voi muc tieu xoa bo so huu tu nhan ruong đat va bien nen nong nghiep tu san xuat gia đinh nho le thanh nen san xuat tap trung quy mo lon (nong truong) đe co the ap dung co gioi hoa vao hoat đong san xuat nong nghiep, qua đo lam tang nang suat va giam chi phi nho loi the quy mo. Tap the hoa nong nghiep đa vap phai su phan đoi du doi cua tang lop đia chu giau co, la thieu so nhung lai so huu phan lon ruong đat tai Nga (đuoc goi la Kulak). Kulak khong muon chia đat cho nong dan ngheo, ho huy đong nong dan lam thue tien hanh bao đong đe chong lai tap the hoa. Ngoai ra viec tap the hoa đuoc tien hanh khong tuan theo nguyen tac tu nguyen, mang nang tinh cuong ep cung đa khien nhieu nong dan tro nen bat binh. Nam 1929, đa co 1.300 vu bao đong nong dan xay ra voi hon 200.000 nguoi tham gia  Toi thang 3 nam 1930, đa co hon 6.500 cuoc bao đong voi 1,4 trieu nong dan tham gia. Đe ho tro cho tap the hoa, Stalin đa cho tien hanh chien dich cuong buc tang lop Kulak rat quyet liet: toan bo tai san cua Kulak bi tich thu, gia đinh ho bi đua đen nhung vung xa xoi heo lanh, nhung vu bao đong cua nong dan cung bi tran ap manh tay. Thien tai (han han o Kazakstan, mua lon bat thuong o Ukraina), dich benh tren cay trong, viec tap trung tai chinh cho cong nghiep hoa va nhung sai lam trong viec tap the hoa đa tao nen nan đoi quy mo lon o Lien Xo tu cuoi nam 1932 đen đau nam 1933, trong đo khoang 3 trieu nguoi chet, 1/3 la tai Ukraina Đau nam 1933, chinh phu Lien Xo thuc hien chien dich cuu tro lon va gui hon 20.000 cong nhan cong nghiep ve nong thon ho tro nguoi dan, tat ca cac thanh vien Đang Cong san cung tham gia viec đong ang. Bat chap nhung đieu kien tu nhien khung khiep, vu thu hoach rat thanh cong vao nam 1933 đa cham dut nan đoi o hau het cac khu vuc.

Sau tap the hoa, nong thon Lien Xo đa co nhung bien đoi to lon. Viec canh tac thu cong tren cac manh ruong nho, dung gia suc keo cay đa đuoc thay the boi cac nong truong co lon đuoc co gioi hoa. Nong nghiep Lien Xo đa co ban đuoc co gioi hoa, nam 1938 đa co 483.500 may keo va 153.500 may gat đap lien hop, thay the cho ngua keo truoc đay Tu 1938 đen 1940, Lien Xo đa xay dung moi hon 1.200 tram co gioi ky thuat, nen nong nghiep nhan đuoc 92.000 may keo moi. Toi đau nam 1941 đa đien khi hoa hon 10 nghin nong trang va 2.500 tram co gioi ky thuat. San luong luong thuc cua nuoc Nga Sa hoang nam 1913 la 4,8 trieu pud, con Lien Xo nam 1937 đa tang len toi 6,8 trieu pud. Theo cac hoc gia, mac du Stalin đa thuc hien tap the hoa nong nghiep theo loi cuong che, chinh sach nay đa "hien đai hoa đang ke nen san xuat nong nghiep truyen thong o Lien Xo va đat co so cho muc san xuat luong thuc tuong đoi cao vao nhung nam 1970 va 1980"
Lien Xo con thi hanh chinh sach cam phan biet chung toc, bao đam su binh đang giua cac dan toc tren lanh tho Lien bang Xo Viet va thuc hien nam nu binh quyen. Lien Xo cho phep phu nu co quyen bau cu som hon Hoa Ky, đong thoi khuyen khich, tao đieu kien đe phu nu đuoc giao duc o bac cao va tham gia vao cac hoat đong chinh tri - xa hoi. Chinh phu Lien Xo chi ra nhung khoan đau tu lon đe phat trien kinh te xa hoi tai cac vung kem phat trien nhu Trung A, Siberia... nham thuc đay su tien bo cua cac dan toc cham tien tai cac vung nay.
Giao duc o Lien Xo đuoc pho cap va mien phi ngay sau khi che đo xa hoi chu nghia đuoc thanh lap. Cong dan truc tiep tham gia luc luong lao đong co quyen hien đinh ve viec lam va đao tao nghe mien phi. Uoc tinh nam 1917, co 75-85% dan so Nga khong biet chu va cac nha chuc trach cua Lien Xo rat chu trong đen viec loai bo nan mu chu. Nhung nguoi biet chu đa đuoc thue lam giao vien. Trong mot thoi gian ngan, so nguoi đuoc xoa mu chu đa tang nhanh. Vao nam 1940, Lien Xo đa co the tu hao thong bao rang nan mu chu đa đuoc loai bo, đieu ma nhieu cuong quoc tu ban phuong Tay đuong thoi nhu My, Phap... cung chua hoan thanh đuoc. Nen giao duc Lien Xo đa đao tao ra mot đoi ngu tri thuc, chuyen gia, nha khoa hoc đat đang cap quoc te. Chinh vi vay Lien Xo co nen khoa hoc co ban đung đau the gioi cung kha nang nghien cuu phat trien ra cong nghe moi khong he thua kem phuong Tay. Nen giao duc Lien Xo khong nhung đap ung đuoc nhu cau đao tao nhan luc cho nen kinh te ma con thuc đay kinh te phat trien nho su phat trien cua von con nguoi.

Ve y te, nguyen tac xa hoi chu nghia ve cham soc suc khoe đa đuoc hinh thanh ngay trong nam 1918. Cham soc suc khoe đuoc kiem soat boi nha nuoc va se đuoc cung cap mien phi cho moi cong dan, đieu nay đong thoi la mot khai niem mang tinh cach mang, chua tung co tren the gioi vao thoi ky đo. Tuy vay trong thoi ky đau he thong cham soc suc khoe mien phi cua Lien Xo chua đu rong đe pho cap toan dan, đen nam 1969 thi he thong nay moi đuoc pho cap toi toan bo nguoi dan o vung nong thon Đieu 42 cua Hien phap Lien Xo nam 1977 đa quy đinh: tat ca cong dan co quyen đuoc bao ve suc khoe va phuc vu mien phi tai bat ky co so y te nao o Lien Xo. Sau cuoc cach mang xa hoi chu nghia, tuoi tho trung binh cua nguoi dan Lien Xo o tat ca cac nhom tuoi đa tang len. Trong giai đoan 1922-1950, nho viec thiet lap he thong y te rong khap, ty le tu vong tre em đa giam nhanh chong, tu 286,6/1000 tre (nam 1913) xuong con 81/1000 tre (nam 1950). Tieu thu ruou giam 2 lan, cac benh do nghien ruou gay ra cung giam theo. Ty le dan so tu vong hang nam giam tu 2,91% (nam 1913) xuong con 1% (nam 1950).
Viec đuoc tiep can cham soc suc khoe va giao duc mien phi đa giup dap tat cac dich benh nhu sot ret, dich ta... va tuoi tho trung binh cua cong dan Lien Xo đa tang len hang chuc nam. Truoc cach mang Thang Muoi, so luong bac si o Đe quoc Nga la 20.000; con so nay tang len 105.000 vao nam 1937. So giuong benh cung tang tu 175.000 len đen 618.000 Phu nu Lien Xo lan đau tien đuoc sinh đe trong nhung benh vien an toan, voi kha nang tiep can cham soc truoc khi sinh đa lam giam đang ke ty le tai bien khi sinh đe. Cham soc y te rong rai va mien phi đuoc nhin nhan la su uu viet cua he thong xa hoi chu nghia so voi he thong tu ban chu nghia .
Nam 1927, chinh sach cong nghiep hoa đuoc đua ra voi mot no luc rat cao, nham khac phuc tinh trang lac hau, bien Lien Xo thanh mot quoc gia hien đai trong thoi gian ngan. Nha lanh đao Stalin tuyen bo rang "Phai hop luc va ra suc tang toc. Keo dai toc đo cong nghiep hoa la se bi lac hau, ma lac hau thi se phai an đon (bi nuoc ngoai xam chiem)". Thang 2/1931, Stalin phat bieu ve tam quan trong song con cua viec cong nghiep hoa Xo viet truoc su đe doa ngay cang tang tu cac nuoc phuong Tay:

Chung ta lac hau hon so voi cac cuong quoc phuong Tay ca 100 nam. Can phai xay dung nen cong nghiep bat kip phuong Tay trong 10 nam. Nganh cong nghiep nang. Neu khong thi chung ta se bi phuong Tay tieu diet. (thuc te, đung 10 nam 4 thang sau đo, nuoc Đuc Quoc xa đa tan cong Lien Xo)
Trong Ke hoach 5 nam lan thu nhat (1928-1932), Lien Xo đe ra ky luat lao đong nghiem khac đoi voi cong nhan cong nghiep; cac đinh muc san luong cao, đoi hoi tho mo phai lam viec ba ca (khoang 10-12 gio mot ngay). Viec khong hoan thanh đinh muc co the dan đen trach nhiem ca nhan, bi tru luong va giam tieu chuan sinh hoat. Sau khi Ke hoach 5 nam lan thu nhat ket thuc, Lien Xo đa xay dung đuoc nen cong nghiep nang voi ky thuat tien tien voi 1.500 xi nghiep, chu yeu la loai lon va hien đai. Gia tri tong san pham cong nghiep tang 2 lan, trong đo cong nghiep nang tang 2,7 lan. Cong nghiep đa cho ra đoi nhung nganh moi nhu san xuat may keo, o to, may bay, may lien hop, đau may chay đien, san xuat cao su nhan tao, to tong hop va chat deo Ke hoach 5 nam lan thu nhat đa hoan thanh truoc khi thoi han (4 nam 3 thang), nen cong nghiep Lien Xo luc nay co kha nang trang bi ky thuat moi khong chi trong cong nghiep va ca trong cac nganh giao thong van tai, xay dung va nong nghiep.

 
Voi su ho tro cua chuyen gia thue tu nuoc ngoai va sau đo la su tu luc trong nuoc, Lien Xo đa xay dung đuoc mot loat cac to hop cong nghiep khong lo o doc song Dniepr, cac nha may luyen kim nhu Magnitogorsk, Lipetsk va Chelyabinsk, Novokuznetsk, Norilsk va Uralmash, nha may may keo o Volgograd, Chelyabinsk, Kharkov, Uralvagonzavod... va nhieu noi khac.
Ke hoach 5 nam lan thu 2 (1933-1937) đac biet chu trong cong nghiep nang, đa xay dung 4.500 nha may; gia tri tong san pham cong nghiep tang 2,2 lan, trong đo nhom A tang 2,4 lan. Cong nghiep nhe cung tang nhung khong đat ke hoach (do so von đau tu phai rut bot cho cong nghiep quoc phong đe đe phong nguy co chien tranh).
Cong nghiep hoa nong nghiep đuoc chu trong hang đau. Voi su xuat hien cua nganh cong nghiep may keo trong nuoc, nam 1932 Lien Xo đa khong can nhap khau may keo tu nuoc ngoai va trong nam 1934 cac nha may Kirov o Leningrad bat đau san xuat nhan hieu may keo "Universal", nhan hieu may keo đau tien xuat khau ra nuoc ngoai. Trong muoi nam (1932-1941), Lien Xo đa xuat khau khoang 700 nghin may keo, chiem 40% san luong the gioi.
Nam 1935, Lien Xo đa khoi cong giai đoan đau tien cua Tuyen tau đien ngam Moskva voi tong chieu dai 11,2 km, mot cong trinh hien đai thoi bay gio va van đuoc su dung cho toi ngay nay. Toi nam 1940, san luong cong nghiep cua Lien Xo đa tang gap 7,7 lan so voi nam 1922, binh quan hang nam tang 14%. Cong nghiep Lien Xo đa chiem 77,4% co cau nen kinh te va chiem 10% toan the gioi.
Ke hoach 5 nam lan thu ba (1938-1942) đa đe ra nhiem vu "đuoi kip va vuot qua cac nuoc tu ban tien tien ve mat ky thuat va kinh te". Du tinh đen cuoi nam 1942 se tang san luong cong nghiep len 88%, nong nghiep tang 52% so voi nam 1937.

Sau cong nghiep hoa va tap the hoa kinh te, Lien Xo chi con hai thanh phan kinh te nha nuoc va tap the voi đac điem quan ly tap trung hoa va ke hoach hoa cao đo.
Chinh sach cong nghiep hoa cua Lien Xo đa đuoc thuc hien voi mot quyet tam cao đo va ky luat sat: Đe nhanh chong hoan thanh chi tieu đe ra, chinh phu that chat ky luat lao đong, vi du, bo luat lao đong nam 1932 đa thong qua đieu luat sa thai bat cu nguoi lao đong nao vang mat khong co ly do tai noi lam viec. Lao đong bi sa thai se bi mat nhieu quyen loi (bi đuoi khoi nha o do Nha nuoc cap phat, khong đuoc cap tem phieu...) va co nguy co rat lon roi vao tinh trang đoi ngheo. Bo luat lao đong sua đoi nam 1938 quy đinh rang bat cu nguoi lao đong nao vang mat hoac tham chi đi lam tre 20 phut ma khong co ly do đeu phai bi sa thai, trong khi hanh vi tu y bo viec co the bi truy to hinh su va bi phat tu 2-4 thang tu. Viec khong hoan thanh chi tieu co the bi khep vao toi phan quoc. Tien luong thuc te cua cong nhan bi sut giam trong nhung nam 1928-1937, đieu kien lao đong thap, co nhung nguoi tho mo đa phai lam viec 16 - 18 gio moi ngay đe hoan thanh chi tieu. Cac cong đoan bi bai bo, viec xu ly quyen loi lao đong thuoc ve chi bo Đang tai nha may, viec đinh cong hay bai cong cung bi cam. Khoang 127.000 vu tai nan lao đong đa xay ra trong bon nam (tu 1928 đen 1932). Do phan bo toi đa nguon luc cho nganh cong nghiep cung voi nang suat nong nghiep giam ke tu khi tap the hoa, nan đoi đa xay ra. Ngoai ra, Stalin tap trung phat trien cong nghiep nang ma it chu trong toi cac nganh cong nghiep nhe san xuat hang tieu dung, ket qua la nguoi dan Lien Xo thuong phai đoi mat voi tinh trang thieu hang tieu dung. Nhieu hoc gia cho rang cong cuoc cong nghiep hoa cua Stalin mac du đa đat đuoc nhieu thanh tuu lon, nhung nguoi dan Lien Xo cung phai trai qua mot giai đoan phan đau gian kho đe co đuoc nhung thanh tuu đo. Alec Nove cho rang nhung chinh sach cong nghiep hoa cua Stalin khong thuc su can phai cung ran nhu vay, ong cho rang co nhung bien phap khac "it quyet liet" hon đe đua nen kinh te Lien Xo đi len . Tuy nhien, trong boi canh the gioi khi đo, nhat la viec Đuc Quoc xa đang noi len khien the chien thu hai sap no ra, chi mot chut cham tre va thieu kien quyet cung co the khien đat nuoc phai tra gia đat. Ngay tu đau thap nien 1930, Stalin đa biet rang the chien thu hai sap xay ra va Lien Xo se bi tieu diet neu khong co nen cong nghiep đu manh, ong noi "Khong co thoi gian đe mat, Hiep uoc Versailles khong co gi hon mot lenh ngung ban giua hai cuoc chien tranh". Vi vay, co nhan xet cho rang chinh sach cong nghiep hoa quyet liet va ky luat lao đong cung ran ma chinh phu Lien Xo đe ra la đieu can thiet trong boi canh đo.
Toi truoc Chien tranh the gioi thu hai, tu xuat phat điem la Đe quoc Nga voi nen san xuat lac hau voi tong san luong cong nghiep chi đung thu 6 the gioi (nam 1917), Lien Xo đa vuon len tro thanh cuong quoc cong nghiep thu 2 the gioi va đung đau chau Au, vuot qua Anh-Phap-Đuc va chi đung sau My. San luong cong nghiep nam 1937 đa tang gap 4,5 lan so voi nam 1927 (so voi nam 1917 thi tang gan gap 10 lan) va chiem 77,4% tong san pham kinh te quoc dan. San luong nong nghiep tang 2 lan so voi 1927, thu nhap binh quan đau nguoi tang 3 lan so voi 1927. Nan mu chu von chiem gan 90% dan so Nga nam 1917, sau 20 nam đa co ban đuoc thanh toan. San xuat quoc phong tang 2,8 lan chi sau 5 nam, vu khi trang bi va trinh đo co gioi hoa cho quan đoi Lien Xo đa đat tuong đuong voi cac cuong quoc khac tren the gioi.
Neu tong san luong cong nghiep nam 1913 đuoc coi la 100 đon vi, cac chi so tuong ung cua nam 1938 la 93,2 cho Phap; 113,3 cho Anh, 120 cho Hoa Ky; 131,6 đoi voi Đuc va 908,8 cho Lien Xo (tuc la tang gap 9 lan). Trong chuyen tham mua he nam 1944 cua Eric Johnston, Chu tich Phong Thuong mai Hoa Ky, nguoi đa đen tham Ural, Siberia va Kazakhstan, đa tuyen bo rang tien bo kinh te cua Lien Xo tu nam 1928 la "mot thanh tuu phi thuong trong lich su phat trien cong nghiep cua ca the gioi"

Nam 1940, tong san luong kinh te (GDP) cua Lien Xo (quy đoi theo thoi gia USD nam 1990) đat 417 ty USD, so voi Anh la 316 ty USD, Phap la 164 ty USD, Italy la 147 ty USD, Đuc la 387 ty USD, Nhat Ban la 192 ty USD. Nen kinh te Lien Xo đa co quy mo đung đau chau Au va đung thu 2 the gioi, chi kem My (943 ty USD)

 
Trong lich su, nuoc Anh can 200 nam đe tro thanh mot nuoc cong nghiep, nuoc My can 120 nam, Nhat Ban can 40 nam. Trong khi đo, Lien Xo chi can 18 nam đe hoan thanh ve co ban qua trinh cong nghiep hoa cua minh. Đay la toc đo cong nghiep hoa nhanh nhat ma the gioi tung ghi nhan.
Noi mot cach hinh tuong, trong mot khoang thoi gian it hon 1/4 the ky, trinh đo ky thuat cua nuoc Nga đa nhay vot tu the ky XVI đen the ky XX. Kenneth Neill Cameron nhan xet: 

"Ro rang la chung ta đang chung kien mot ​​su tien bo kinh te to lon nhat tung đuoc ghi nhan, ngay ca so voi cac cuoc cach mang cong nghiep. Trong thoi han 10 nam, mot xa hoi ​​chu yeu la phong kien đa thay đoi thanh mot đat nuoc cong nghiep. Va lan đau tien trong lich su, mot buoc tien nhu vay khong phai do chu nghia tu ban, ma la do chu nghia xa hoi tien hanh.
Cac nha kinh te hoc khi nghien cuu nghiem tuc nguon goc su phat trien cua nen kinh te Lien Xo thay rang su phat trien đo kha an tuong nhung khong co gi than bi. San luong cua nen kinh te Xo Viet phat trien nhanh chong co the giai thich bang su phat trien nhanh cua nhung yeu to đau vao cua nen san xuat nhu: so viec lam tang, phat trien giao duc va tren tat ca la đau tu khong lo vao tu lieu san xuat. Su phat trien nhanh chong cua nen kinh te Lien Xo dua hoan toan vao tiet kiem: Nha nuoc han che tieu dung đe don ngan sach cho đau tu phat trien san xuat, đo la viec hy sinh su huong thu hien thoi cho loi ich lau dai đat đuoc trong tuong lai. Theo nghien cuu cua Mankiw, Romer va Weil, ty le tiet kiem cao se dan đen thu nhap cao hon trong tinh trang kinh te on đinh, đong thoi lam tang von đau tu cho con nguoi cung nhu tang nang suat cua nen kinh te. Lien Xo đa su dung cac nguon luc thien nhien va con nguoi hieu qua hon, co mot đinh huong kinh te ro rang hon thoi Sa Hoang, he thong chinh tri co kha nang tap trung cac nguon luc đe thuc hien cac đinh huong đo, do đo đa đat đuoc nhung thanh tuu ma nuoc Nga phong kien khong the nao đat đuoc. Ngoai ra su thanh cong cua Lien Xo duoi thoi Stalin con co su đong gop cua nhung yeu to đac trung cua nuoc Nga nhu lanh tho rong lon, giau tai nguyen; tang lop tri thuc sot lai tu thoi Sa Hoang va tang lop khoa hoc gia moi đuoc đao tao co trinh đo cao; su sieng nang, ham hieu biet, chinh truc va nhung no luc lao đong vuot bac cua nguoi Nga... Neu khong co nhung yeu to nay thi cac chinh sach, bien phap kinh te cua chinh quyen Xo Viet cung khong phat huy đuoc hieu qua đen vay.
Su thanh cong cua Lien Xo trong thoi ky nay cung tao ra suc ep voi cac nuoc tu ban chu nghia. O My thoi ky Đai suy thoai (1929-1933), moi ngay co 350 la đon cua cong dan My muon đuoc di cu sang Lien Xo. Thang 7 nam 1934, Herbert George Wells noi voi Stalin rang: "Bay gio cac nha tu ban nen hoc hoi cac ong đe lanh hoi tinh than chu nghia xa hoi. Toi tin rang voi nuoc My, van đe nam o cho phai cai tao sau sac, xay dung nen kinh te co ke hoach, tuc la kinh te xa hoi chu nghia". Chinh sach kinh te moi cua Hoa Ky nam 1934 nham khac phuc Đai suy thoai chinh la tiep thu nhung the manh trong chinh sach cua Lien Xo
Giao su Kolesov tin rang neu khong co cac chinh sach cong nghiep hoa cua Stalin thi Lien Xo khong the duy tri nen đoc lap chinh tri va kinh te cua đat nuoc. Gia tri cua cong nghiep hoa đa đuoc xac đinh truoc boi tinh trang lac hau ve kinh te va mot thoi han qua ngan đe loai bo no. Lien Xo đa loai bo tinh trang lac hau cua đat nuoc chi trong thoi gian rat ngan la 13 nam (ngay truoc khi Đuc Quoc xa tan cong Lien Xo), thanh qua rat lon nay đa cho phep Lien Xo chien đau va cuoi cung gianh chien thang trong Chien tranh the gioi thu hai.


= Trong Chien tranh the gioi thu hai =
Nam 1939, nguy co chien tranh the gioi đa hien hien rat ro rang tai chau Au. Lien Xo truoc đo vai nam đa theo đuoi chinh sach an ninh tap the, Lien Xo keu goi mot su hop tac voi cac nuoc Anh, Phap đe cung kiem che nuoc Đuc phat xit cua Adolf Hitler đang quan phiet hoa rat manh, nhung Anh-Phap đa khong hoi đap đe nghi nay.

Nam 1939, sau khi Anh-Phap ky voi Đuc Hiep uoc Munchen va lam ngo cho viec Đuc chiem toan bo Tiep Khac, ban lanh đao cua Lien bang Xo viet tin rang Anh-Phap muon huong co may chien tranh Đuc nham vao ho. Phan ung lai, Lien Xo thay đoi đot ngot chinh sach đoi ngoai cua minh: quay sang hoa hoan voi Hitler. Lien Xo va Đuc đa ky hiep đinh khong xam pham lan nhau (Hiep uoc Molotov-Ribbentrop) va đi xa hon nua hai ben ky bien ban thoa thuan bi mat (секретный протокол) phan chia anh huong o cac nuoc khac. Khi Đuc tan cong Ba Lan, phan lanh tho Tay Ukraina, Tay Belarusia von bi quan Ba Lan chiem nam 1919 se đuoc quay tro ve Lien Xo. Lien Xo co quyen đoi lai nhung lanh tho tung thuoc nuoc Đe quoc Nga cu: 3 quoc gia vung bien Baltic (Estonia, Latvia, Litva), phan đat Karelia (bi Phan Lan chiem nam 1921) va Bessarabia (Moldova ngay nay) bi Romania chiem nam 1920. Đoi lai Lien Xo se trung lap trong chien tranh giua Đuc va khoi Anh – Phap.
Theo đung tinh than cua bien ban bi mat, sau khi Đuc tan cong Ba Lan mo đau Chien tranh the gioi thu hai (1 thang 9 nam 1939), Quan đoi Xo viet keo vao Ba Lan, thu hoi lai Tay Belarusia, Tay Ukraina. Vung Bessarabia cung đuoc Romania trao tra đe lap nen nuoc Cong hoa Xa hoi chu nghia Moldavia (ngay nay la Moldova). Nam 1940, Lien Xo sap nhap ba quoc gia vung bien Baltic: Estonia, Latvia, Litva va lap nen ba nuoc cong hoa xa hoi chu nghia vung Baltic (ban đau khong đuoc phuong Tay cong nhan) va gay chien tranh chong Phan Lan đe thu hoi dai đat Karelia (bi Phan Lan chiem nam 1921) đe lap nen nuoc Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet tu tri Karelia. Trong Chien tranh Lien Xo-Phan Lan (1940) quan đoi Xo viet đa boc lo nhung yeu kem, lac hau cua minh va đo cung la mot trong nhung nguyen nhan đe Hitler tan cong Lien Xo nam 1941.
Ngay 22 thang 6 nam 1941, nuoc Đuc Quoc xa tan cong Lien bang Xo viet va bat đau "Chien tranh ve quoc vi đai" cua Lien Xo (1941 – 1945). Lien Xo tham gia vao khoi Đong Minh gom Anh, Phap Tu do va sau nay co them My, Uc, New Zealand, Canada, Trung Quoc... Quan đoi Lien Xo trong giai đoan đau 1941 – 1942 đa chiu nhieu that bai lon, bi đay lui voi ton that rat lon vi nhung nguyen nhan sau:

Quan đoi Xo viet du đa no luc hoan thien nhung nam 1941 van con kem kha xa Wehrmacht (quan đoi Đuc Quoc xa) ve moi mat: quan so, trang bi vu khi (quan đoi Đuc đuoc vu trang tu truoc, rat hien đai, nhat la sau khi chiem đuoc nuoc Phap voi cac nguon cong nghiep chien tranh khong lo cua nuoc nay), trinh đo tac chien, tinh than chien đau va nhat la quan đoi Đuc đa đi truoc cac nuoc khac kha xa ve tu duy quan su trong nghe thuat chien tranh: Đuc đa phat kien ra cac chien thuat chien tranh co đong, đay la cuoc cach mang trong nghe thuat quan su voi su su dung tap trung cac mui nhon xe tang thiet giap, khong quan va bo binh co gioi... Trong khi đo quan đoi Xo viet cung nhu cac quan đoi chau Au khac van con nang ve tu duy chien tranh tran đia cua Chien tranh the gioi thu nhat (tham bai cua lien quan Anh – Phap nam 1940 tai chien truong chau Au cung cho thay rat ro đieu nay).
Nen kinh te cua Đuc đa đuoc chuan bi san sang cho chien tranh, nuoc Đuc von đa co tiem luc cong nghiep khong lo lai đuoc tang cuong them nho cac nha may va nguon nhan cong chat luong cao cua ca chuc nuoc chau Au bi chiem đong hoac quy phuc (Phap, Tiep Khac, Ba Lan, Ao, Ha Lan, Nam Tu, Romania, Hungary...), cong voi lao đong no le cua nguoi Do Thai.
Stalin biet rang chien tranh voi Đuc se no ra nhung khong the som hon nam 1942, do vay ong khong cho phep quan đoi cung nhu toan quoc ap dung cac bien phap quoc phong o muc đo cao vi so la se khieu khich Đuc tan cong som hon.
Cac cuoc thanh loc trong tang lop si quan cua Hong quan Lien Xo tu nam 1937 – 1938 khien nhieu tuong linh, si quan cac cap co kien thuc va kinh nghiem quan su bi cach chuc, bat giam hoac bi xu ban. Cac ton that ve can bo quan su khien Hong quan bi thieu si quan co kinh nghiem chien đau.

Trong hai nam 1941 – 1942, quan Đuc đa chiem đong mot phan lon lanh tho phia tay cua phan chau Au cua Lien Xo, noi co 40% dan so va mot phan đang ke tiem luc kinh te cua đat nuoc. Cuoc chien tranh nay đoi voi Lien Xo la co tinh chat song con: neu ho that bai thi khong chi mat lanh tho ma toan bo dan toc se đung truoc nguy co bi diet chung (đoi voi Đuc, chien tranh chong Lien Xo khong phai la đe ket thuc bang mot hiep uoc co loi nhu cac cuoc chien tranh truoc đo, ma la đe tieu diet so lon giong nguoi Slav "ha đang", đuoi so con lai sang vung Siberia hoang da đe chiem đat cho "khong gian sinh ton" cua giong nguoi Đuc Aryan "thuong đang" (xem ke hoach Barbarossa va chu nghia phat xit).

Đang Cong san Lien Xo lanh đao xa hoi tien hanh khang chien. Cac nha may lon, cac nong truong đeu thanh lap chi bo Đang đe thuc hien nhanh chong chi đao tu trung uong. Nua cuoi nam 1941, hon 1 trieu đang vien nhap ngu, chiem 1/3 so binh sy Hong quan (đen cuoi chien tranh, co toi 2,7 trieu chien sy Hong quan la Đang vien). Chinh phu Lien Xo đa co nhung no luc vo cung to lon đe di chuyen toan bo cac nha may va nguon luc kinh te sang cac vung sau sau day Ural va Siberia va thiet lap day chuyen san xuat tai cho moi. Chi trong 4 thang (tu thang 7 toi thang 11 nam 1941), đa to chuc cho 1500 xi nghiep va 10 trieu nguoi so tan ve phia Đong, xa khoi đon tan cong cua Đuc. Tai noi o moi, nguoi dan bat tay ngay vao san xuat voi nhung day chuyen san xuat đuoc di tan cung ho, tham chi co nha may đuoc dung tam o ngay tren đat trong ngoai troi.
Chi sau mot nam, san xuat đa đat muc truoc chien tranh va sau đo tiep tuc tang len voi toc đo rat cao, nguoi Xo viet đa lao đong tu giac, quen minh vi chien thang voi cac no luc rat phi thuong. Phan lon cac dan toc cac nuoc Cong hoa cua Lien bang Xo viet đa đoan ket hiep luc tin tuong vao su lanh đao cua đang cong san Lien Xo va lanh tu Stalin đe đay lui moi hoa phat xit.
Quan đoi Xo Viet tuy lien tuc gap that bai, bi tieu diet hoac bi bat lam tu binh hang trieu nguoi nhung đa chong tra rat kien cuong theo khau hieu "tu thu" (стоять насмерть) va gay cho quan Đuc nhung ton that lon, khien đa tien cua Đuc cham dan. Đen cuoi nam 1941, ho đa chan đung đuoc quan đoi Đuc quoc xa tai cua ngo thu đo Moskva. Đay cung la tran thua lon đau tien cua quan đoi Đuc quoc xa trong the chien 2, cho thay chien tranh đa đao chieu theo huong bat loi cho Đuc va co loi cho phia Lien Xo.
Khi quan Đuc tan cong, đa co nhung dan toc thieu so muon ly khai nhu nguoi Chechen va nguoi Tho tai Kavkaz, nguoi Tartar o Krym, nguoi Kozak tai Ukraina đa cong tac voi Đuc quoc xa va đuoc tham gia cac luc luong nhu Waffen-SS Đuc, luc luong Don Cossack (Kozak song Đong)... Vi ly do nay, nhieu dan toc thieu so do cong tac voi Đuc Quoc xa đa bi truc xuat khoi que huong va bi tai đinh cu cuong buc. Trong giai đoan tu 1941 đen 1948, Lien Xo truc xuat 3.266.340 nguoi dan toc thieu so đen cac khu đinh cu đac biet ben trong Lien Xo, 2/3 trong so đo bi truc xuat hoan toan dua tren sac toc cua ho, hon mot phan muoi trong so đo qua đoi trong thoi gian nay. Theo so lieu cua Bo Noi vu Lien Xo vao thang 1 nam 1953, so nguoi "đinh cu đac biet" tu 17 tuoi tro len la 1.810.140 nguoi, trong đo co 56.589 nguoi Nga.. Theo Krivosheev, co khoang 215.000 nguoi Lien Xo đa tu tran khi phuc vu trong hang ngu quan đoi Đuc Quoc xa (quan Đuc goi nhung nguoi Lien Xo phuc vu cho ho la Hiwi).
Trong cac nam 1942 – 1943, cac no luc chien tranh va kinh te to lon cua Lien bang Xo viet cong voi su giup đo cua đong minh Anh – My trong Lien minh chong Phat xit đa tao đuoc buoc ngoat co ban cua chien tranh bang cac chien thang lon tai Stalingrad va Kursk. Voi tiem luc cong nghiep rat manh co đuoc nho cong nghiep hoa thanh cong, san luong vu khi cua Lien Xo som bat kip roi vuot xa Đuc, đay la nhan to quyet đinh cho chien thang cua Lien Xo trong chien tranh tong luc voi Đuc. Đen cuoi nam 1944, Lien Xo đa giai phong đuoc toan bo đat đai cua minh va đanh đuoi quan Đuc tren lanh tho cac nuoc Đong Au va Trung Au va đua chien tranh vao chinh nuoc Đuc. Thang 4 nam 1945, Hong quan Lien Xo chiem đuoc Berlin. Nuoc Đuc Quoc xa sup đo va đau hang.

Ngay sau chien thang đoi voi nuoc Đuc, Lien Xo tham chien chong Nhat Ban va vao đau thang 8 nam 1945, đa de dang đanh tan 800.000 quan thuoc đao quan Quan Đong cua Nhat tai Man Chau. Ngay 15 thang 8 nam 1945, Nhat Ban tuyen bo đau hang Đong Minh vo đieu kien va Chien tranh the gioi thu hai cham dut.
Mat tran Xo-Đuc la mat tran co quy mo lon nhat trong the chien thu 2. Đuc đa tung ra 70% binh luc voi cac su đoan manh va tinh nhue nhat, cung voi khoang 81% so đai bac, sung coi; 67% xe tang; 60% may bay chien đau, chua ke binh luc gop them cua cac nuoc đong minh cua Đuc (Y, Romania, Bulgaria, Hungary, Phan Lan...) Co nhung thoi điem hai ben chien tuyen đong thoi hien dien đen 12,8 trieu quan, 163.000 khau phao va sung coi, 20.000 xe tang va phao tu hanh, 18.800 may bay. Ngay ca sau khi My, Anh mo mat tran phia Tay, Đuc van su dung gan 2/3 binh luc đe chien đau voi Lien Xo. Cac tran đanh nhu Tran Moskva, Tran Stalingrad, Tran Kursk, Chien dich Bagration la nhung chien dich co quy mo, suc tan pha va so thuong vong ghe gom nhat trong Chien tranh the gioi thu hai. Ket qua tai mat tran Xo-Đuc, quan Đuc va chu hau đa bi ton that 607 su đoan, trong đo co 507 su đoan Đuc tinh nhue, chiem 75% tong so ton that cua quan Đuc trong chien tranh the gioi 2. Ve trang bi, Đuc bi mat 75% so xe tang, 70% so may bay, 74% so phao binh va 30% so tau hai quan tai mat tran Xo-Đuc. Đe so sanh, cac nuoc đong minh khac (Anh, Phap, My, Uc, Canada...) gop lai đa đanh tan đuoc 176 su đoan.
Chien tranh the gioi thu hai đa lam hon 20 toi 26 trieu nguoi Xo viet thiet mang (bao gom 8,67 trieu binh sy va 12-18 trieu thuong dan), 1.710 thanh pho, thi tran va hon 70.000 lang mac bi pha huy, 32.000 co so cong nghiep, 98.000 nong trang tap the, nhieu cong trinh van hoa cua Lien bang Xo viet bi pha huy, hon 25 trieu nguoi mat nha cua. Tong cong, Lien Xo mat gan 30% tai san quoc gia va gan 1/8 dan so. Cac tran đanh nhu Tran Moskva, Tran Stalingrad, Tran Kursk, Chien dich Bagration la nhung chien dich co quy mo, suc tan pha va so thuong vong ghe gom nhat trong Chien tranh the gioi thu hai. Du vay, moi nguoi dan Lien Xo đa co nhung no luc lao đong phi thuong đe bu đap ton that va gop phan lam nen chien thang chung cuoc. Chi trong 1 nam ruoi (tu thang 6/1941 đen het 1942), Lien Xo đa so tan hon 2.000 xi nghiep va 25 trieu dan va sau trong hau phuong. Cac nha may tang nhanh toc đo san xuat, nam 1942, san luong vu khi đa tang gap 5 lan so voi 1940 va đa bat kip Đuc, toi nam 1944 thi đa cao gap đoi Đuc.

Giai đoan 1941-1945, trung binh moi nam Lien Xo san xuat đuoc 27.000 may bay chien đau, 23.774 xe tang va phao tu hanh, 24.442 khau phao (tu 76mm tro len); con so nay o phia Đuc la 19.700 may bay chien đau, 13.400 xe tang va phao tu hanh, 11.200 khau phao. Nho san luong vu khi khong lo, sau chien tranh, Lien Xo đa co trong tay mot luc luong luc quan manh nhat the gioi voi 11 trieu nguoi, trang bi 40.000 xe tang va phao tu hanh va hon 100.000 khau phao cac loai. Nhieu loai vu khi nhu xe tang T-34, may bay Il-2, phao Kachiusa... đuoc xem la co chat luong đung đau the gioi. Quan đoi Lien Xo co nhieu xe tang va trong phao hon tat ca cac nuoc Anh - Phap - My gop lai va mot so luong lon cac si quan va binh linh co rat nhieu kinh nghiem tran mac.
Sau chien tranh, tai nhung vung lanh tho cua Đe che Nga cu đa xuat hien cac nuoc cong hoa xa hoi chu nghia moi thuoc Lien Xo: Moldavia, Estonia, Latvia, Litva, Karelia.
Voi chien thang trong the chien, Lien Xo tro thanh sieu cuong the gioi, đu suc canh tranh voi Hoa Ky. Nuoc Anh tung la ba chu the gioi trong the ky XIX, nay đa bi tut xuong chi con la cuong quoc hang 2. Thu tuong Anh Winston Churchill đa binh luan ve tinh hinh chau Au tai Hoi nghi Yalta thang 2 nam 1945: "O ben nay la con gau Nga to lon, o ben kia la con voi My khong lo, con o giua la con lua Anh com coi toi nghiep". Sau the chien, Uy ban Tham muu cua Anh đa tung len ke hoach đem 127 su đoan Anh-My tan cong Lien Xo va đay Hong quan ra khoi chau Au, nhung ke hoach bi coi la khong kha thi do quan đoi Lien Xo co luc luong con manh hon gap đoi va ke hoach nay bi goi la "Chien dich Khong tuong".
Mac du co nhung kho khan to lon do hau qua cua chien tranh, Lien Xo buoc ra khoi chien tranh voi tu the nguoi chien thang gop phan quan trong nhat vao viec đanh thang chu nghia phat xit voi uy tin quoc te cuc ky cao va niem phan khoi tu hao lon lao cua nhan dan đoi voi cuong quoc xa hoi chu nghia cua minh tao tien đe đe Lien Xo manh len thanh sieu cuong the gioi sau the chien.


= Sau chien tranh =

Sau chien tranh, Lien Xo đa xay dung lai va mo rong nen kinh te trong khi van duy tri su kiem soat tap trung nghiem ngat. Lien Xo kiem soat hieu qua hau het cac nuoc Đong Au (tru Nam Tu va Albania sau nay) nhu la cac quoc gia ve tinh. Lien Xo đa ket hop cac quoc gia Đong Au vao nam 1955 voi mot lien minh quan su, Khoi Hiep uoc Warszawa va mot to chuc kinh te, Hoi đong Tuong tro Kinh te hoac Comecon (đoi tac cua Cong đong Kinh te chau Au (EEC)). Lien Xo tap trung vao viec tu phuc hoi kinh te, chuyen giao hau het cac nha may cong nghiep cua Đuc va su dung cac tap đoan do Lien Xo lanh đao đe thu tien boi thuong chien tranh tu Đong Đuc, Hungary, Romania va Bulgaria. Lien Xo cung co cac thoa thuan thuong mai đuoc thiet ke đe mang lai loi ich cho đat nuoc. Moskva co anh huong manh len cac Đang cong san tai cac quoc gia Đong Au va ho thuong ung ho cac chinh sach cua Kremlin. Sau đo, Khoi Comecon đa cung cap ho tro cho Đang Cong san Trung Quoc, cuoi cung đa gianh chien thang va anh huong cua no đa phat trien o nhung noi khac tren the gioi. Lo so tam anh huong ngay canh tang cua Lien Xo, cac đong minh thoi chien cua Lien Xo, gom Anh va Hoa Ky, tro thanh đoi thu cua ho. Trong Chien tranh Lanh sau đo, hai ben đa đung đo gian tiep trong cuoc chien uy nhiem, canh tranh ngoai giao, chay đua khoa hoc cong nghe.


 Phuc hoi (1945 – 1955)  Sau khi Chien tranh the gioi thu hai cham dut, ngay lap tuc cac mau thuan tu tuong, chinh tri giua chu nghia tu ban va chu nghia cong san đa phan cac đong minh cu ra hai chien tuyen cua Chien tranh Lanh: Hoa Ky đung đau phe tu ban chu nghia muon han che va triet tieu su phat trien cua chu nghia cong san, con Lien bang Xo viet lanh đao phe xa hoi chu nghia vi muc tieu xay dung chu nghia cong san va truyen ba he tu tuong nay ra khap the gioi.
Su cang thang giua Lien Xo va Hoa Ky va Vuong quoc Anh bat đau gia tang. Lien Xo vao nam 1948 đa thiet lap cac chinh phu ung ho chu nghia cong san o cac nuoc Đong Au ma Lien Xo đa giai phong khoi su kiem soat cua Đuc Quoc Xa trong chien tranh. My va Anh lo so su lan rong cua chu nghia cong san vao Tay Au va tren toan the gioi, vao nam 1949, Hoa Ky, Canada va cac đong minh chau Au đa thanh lap To chuc Hiep uoc Bac Đai Tay Duong (NATO), la lien minh giua cac quoc gia thuoc khoi phuong Tay la mot chuong trinh chinh tri co hieu luc chong lai Lien Xo va cac đong minh. Đe đap tra NATO, Lien Xo nam 1955 đa lien ket quyen luc giua cac nuoc thuoc Khoi Đong duoi mot lien minh co ten la Khoi Warszawa, khoi đau Chien tranh Lanh. Cuoc đau tranh giua 2 khoi trong Chien tranh Lanh đa dien ra tren cac mat tran chinh tri, kinh te va tuyen truyen giua Khoi Đong va phuong Tay, se ton tai duoi nhieu hinh thuc khac nhau cho đen khi Lien Xo tan ra nam 1991.
Sau chien tranh the gioi hai, Lien Xo bi tan pha nang ne. Ton that vat chat uoc tinh la 2,5 nghin ty rup, tuong đuong voi 30% toan bo nguon cua cai cua đat nuoc. Su phat trien cac nganh kinh te quan trong bi thut lui toi 10-15 nam. Khoang 20 toi 27 trieu nguoi Lien Xo đa chet trong chien tranh, hon 5 trieu ngoi nha bi pha huy, 25 trieu nguoi vo gia cu, thu hoach nong nghiep giam 1/3. Hon 70.000 ngoi lang, 7 van thon trang, 32.000 nha may, 65.000 km đuong sat, 1.135 mo khoang san bi pha huy. Truoc nhung ton that nang ne đo, Lien Xo đe ra mot ke hoach 5 nam nham khoi phuc nen kinh te va đa hoan thanh muc tieu nay trong 4 nam 3 thang. Đen nam 1950, gia tri san xuat cong nghiep tang 73% so voi nam 1940, nong nghiep cung khoi phuc 99%. Lien Xo đa đat tong san pham quoc dan la 153 ty đola (thoi gia 1950), đung thu hai the gioi chi sau My (287 ty đola).

Tai chau Au sau chien tranh, cac nuoc Đong Au (Ba Lan, Hungary, Cong hoa Dan chu Đuc, Bulgaria, Tiep Khac, Romania, Albania, Nam Tu) mac nhien đuoc Hoa Ky va phuong Tay coi la khu vuc anh huong cua Lien Xo. Tai đay Lien Xo giup đo tai chinh va quan su cho cac nuoc nay phuc hoi nen kinh te, thanh lap cac nha nuoc xa hoi chu nghia duoi su kiem soat cua minh. Phan lon cac nuoc nay vao nam 1955 đa tham gia Khoi Warszawa voi Lien bang Xo viet lam tru cot đe đoi đau voi khoi quan su Hiep uoc Bac Đai Tay Duong (NATO) cua phuong Tay do Hoa Ky lanh đao. Sau nay cac quoc gia nay tham gia Hoi đong tuong tro kinh te COMECON. Lien Xo thong qua luc luong quan su hung hau cua minh đong tren lanh tho Đong Au va bang thoa thuan kinh te trong COMECON đe uon nan đuong loi chinh tri cua cac đong minh Đong Au va sau nay tung can thiep truc tiep đe ngan chan cac cuoc bao đong tai cac nuoc nay nhu tai Hungary (1956), Tiep Khac (1968) va Ba Lan (1982).
O chau A sau chien tranh, Lien Xo giup Đang Lao đong Trieu Tien thanh lap nuoc Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien cua Kim Nhat Thanh tai phan phia bac ban đao Trieu Tien. Đac biet vao nam 1949, voi su giup đo ve vien tro cua Lien Xo, Đang Cong san Trung Quoc cua Mao Trach Đong đa chien thang trong Noi chien Trung Quoc va thiet lap nha nuoc xa hoi chu nghia tai quoc gia đong dan nhat the gioi, lam cho the va luc cua phong trao cong san tren toan the gioi tang len rat manh. Cung voi Chien tranh Trieu Tien giua Bac va Nam Trieu Tien voi su ung ho tich cuc cua Lien Xo va Trung Quoc cho Bac Trieu Tien, tinh hinh the gioi tro nen rat cang thang: hai phe đa đung đo quan su truc tiep, nguy co su dung vu khi hat nhan la rat nghiem trong.
Sau chien tranh, lanh tho Lien Xo đuoc mo rong tu cac quoc gia that tran: Nam Sakhalin (Южный Сахалин) va quan đao Kuril (Курильские острова) tu Nhat Ban, vung Petsamo (Петсамо – Печенга) tu Phan Lan, Klaipeda (Kлайпеда), Koenisberg (Кёнигсберг, ten Nga la Kaliningrad – Калининград) tu Đong Pho cua Đuc, Ukraina Ngoai Karpat (Закарпатская Украина) tu Romania. Chinh quyen Xo viet tien hanh tran ap rat manh cac cuoc bao loan vu trang ly khai tai Tay Ukraina, Tay Belarus, cac nuoc cong hoa Baltic va tran ap cac thanh phan bat man đac biet la cac quan chuc, si quan quan đoi, canh sat, cac luc luong tu san, đia chu va dan toc chu nghia tung phuc vu cho chinh quyen cu.
Sau Chien tranh the gioi thu hai, tuy khong con quy mo va o muc đo nhu nhung nam 1930 nhung theo doi, bat giu van la mot thanh to cua chinh sach nhat quan giu yen ky cuong xa hoi Lien Xo. Sau chien tranh va đen truoc khi qua đoi (1953), Stalin con kip chi đao NKVD tien hanh vai đot thanh loc nhu vu Leningrad (bat giam thanh vien tinh uy Leningrad), vu cac bac si giet nguoi (bat giam mot so giao su bac si noi tieng cua Lien Xo chu yeu la nguoi Do Thai, vu nay mang sac thai bai Do Thai rat ro), vu chong chu nghia the gioi (cosmopolitism)... Chi sau khi Stalin chet, lanh đao moi Khrushchov phat đong chong sung bai ca nhan Stalin va xu ban Beria (Лаврентий Павлович Берия) (giam đoc NKVD) thi Lien Xo moi đoan tuyet han voi chinh sach ky luat sat cua chu nghia Stalin.

Nhin chung, Thoi ky 1945 – 1955 la thoi ky niem phan khoi tu hao cua dan chung Lien Xo dang cao, nen kinh te hoi phuc va phat trien kha nhanh, lam co so đe phat trien cong nghiep hien đai va chay đua vu trang. Lien Xo luc nay (va ca sau nay) chu yeu phat trien kinh te theo chieu rong: gia tang san xuat bang viec xay dung them cac cong truong, nha may moi, khai pha them cac nguon tai nguyen thien nhien, huy đong them nguon nhan luc... va bat đau buoc vao phat trien theo chieu sau bang cach tang nang suat lao đong va hieu qua kinh te thong qua nghien cuu nhung cong nghe moi (cong nghe hat nhan, cong nghe tu đong hoa, cong nghe vu tru, vien thong, luyen kim). Ca đat nuoc nhu mot cong truong lon voi cac du an rat an tuong nhu chinh phuc Angara, chinh phuc Bac Bang Duong, chinh phuc Taiga va mien Siberia...
Ve khoa hoc - ky thuat va quan su, vao ngay 10/10/1948, Lien Xo đa ban qua ten lua đan đao đau tien (P-1). Tiep đen ngay 29/8/1949, bom nguyen tu đuoc Lien Xo thu thanh cong, pha vo the đoc quyen vu khi hat nhan cua My. Nam 1954, Lien Xo la quoc gia đau tien tren the gioi xay dung đuoc nha may đien nguyen tu (Nha may đien hat nhan Obninsk đuoc xay dung tai thanh pho Obninsk). Đong thoi đat nuoc nay con che tao đuoc tuoc-bin hoi nuoc co cong suat 100 trieu oat, lon nhat the gioi luc bay gio. Cong nghe vu tru đuoc nghien cuu, tao tien đe cho viec phong tau vu tru đau tien tren the gioi vao nam 1957 mang theo ve tinh nhan tao đau tien cua loai nguoi. Nhung su viec nay ngoai nhung y nghia quan su, chien luoc, kinh te con co y nghia tinh than tuong trung rat lon: no đanh dau Lien Xo đa tro thanh sieu cuong the gioi moi voi muc tieu vuon len vuot qua Hoa Ky.


 Sieu cuong the gioi (1955 – 1975)  Thoi ky sau Stalin, nhat la tu đai hoi 20 Đang Cong san Lien Xo (1956) đen nam 1965 khi Bi thu thu nhat Đang Cong san Khrushchyov đa bi bai chuc đuoc goi la thoi ky "tan bang". Trong thoi ky nay Bi thu thu nhat Trung uong Đang Cong san Lien Xo Nikita Sergeyevich Khrushchyov phat đong phong trao chong sung bai ca nhan Stalin: cong khai len an nhung sai lam cua Stalin, phuc hoi danh du cho nhung nguoi bi oan, giai tan cac trai tap trung lao đong cua GULAG va cho phep cac dan toc bi đinh cu cuong buc tro ve que huong, truy cuu trach nhiem hinh su cac lanh đao NKVD va cac co cau quyen luc đa lam quyen trong tran ap, khoi phuc phap che nha nuoc. Viec nay co tieng vang lon va gay ra he qua hai mat:

Mot mat phong trao nay rat đuoc long gioi tri thuc va nhung thanh phan muon noi long kiem soat xa hoi va đuoc ho goi la thoi ky "tan bang", no gay nen mot trao luu tu do tu tuong, van hoa van nghe tu do va cac xu huong moi trong gioi tri thuc, van hoa, khoa hoc. Phan lon cac tac pham van hoa noi tieng, cac truong phai moi gay tieng vang cua Lien Xo la ket qua cua thoi ky tan bang nay. Cac tang lop nhan dan cung phan khoi vi đoi song đuoc nang cao, cac quyen tu do dan chu đuoc mo rong, dan chung khong con song trong tam ly so bi đieu tra xu ly nhu thoi Stalin.
Mat khac phong trao nay cung gay ra cac he luy tieu cuc cho Lien Xo. Viec buong long ky luat, coi nhe đieu tra, giam sat can bo khien te tham nhung, tam ly huong thu trong bo may Nha nuoc bat đau nay sinh tu thoi Khrushchyov (trong khi duoi thoi Stalin, nhung te nan nay la rat hiem boi cong cuoc thanh loc he thong chinh tri, that chat ky luat Đang ma Stalin thuong xuyen tien hanh) Ngoai ra, no cung khien Mao Trach Đong cam thay bi đong cham va gay ra chia re voi Trung Quoc, tao ra su phan ly trong phong trao Cong san the gioi: tu nay phe xa hoi chu nghia phan thanh hai phia coi nhau nhu đoi thu. No đong thoi đong cham đen mot bo phan lon cac can bo ung ho chinh sach thoi Stalin va tao ra bat man voi nha lanh đao moi, nhung nguoi nay bo phieu phan đoi Nikita Khrushchyov va sau nay đa buoc ong tu chuc.

Lien Xo vao thoi ky Khrushchyov đa co su tiep can moi ve đoi ngoai: tim cach hoa hoan voi Hoa Ky, thi hanh chinh sach cung ton tai hoa binh, ngoai giao nhan dan đuoc phat trien, xoa bo tam ly coi đe quoc nhu quy du, tranh gay cang thang co the lam phuong hai đen hoa binh the gioi. Tuy nhien trong thoi ky nay tren the gioi đa xay ra vai su kien lam cang thang tinh hinh the gioi đo la viec tran ap cuoc bao đong tai Hungary (1956) va Khung hoang ten lua Cuba nam 1962.
Thoi ky cua Khrushchyov ngoai su noi long tuong đoi ve ky luat chinh tri, tu tuong con co su chuyen dich lon ve kinh te xa hoi: Cac nguon luc thay vi truoc đay chi don cho cac mat hang cong nghiep nang cho nhiem vu phat trien luc luong san xuat (cong nghiep nhom A) nay nha nuoc Lien Xo tap trung hon đen cac nganh cong nghiep nhe (nhom B) va xay dung, nong nghiep đe đap ung nhu cau tieu dung cua nguoi dan Xo viet. Trong nong nghiep đa cho phep kinh doanh vuon tuoc nho cua cac ho. O thoi ky nay, nguoi dan Lien Xo đa đuoc Nha nuoc cap phat cho cac can ho tien nghi va cac tien nghi sinh hoat cao cap, phat trien tam ly huong thu: co xe o to rieng va nha nghi ngoai o (tuy chua nhieu). Đoi song cua dan chung sung tuc len rat nhieu. Đay la thoi ky Lien Xo phong thanh cong ve tinh nhan tao đau tien va đua nguoi đau tien vao vu tru, bieu tuong cua su vuot len cua Lien Xo đoi voi đoi thu tu ban chu nghia Hoa Ky. Nhung thay đoi to lon nay đa tao ra su phan chan trong cac tang lop nguoi Xo viet.
Ve co ban, chinh sach cua thoi ky nay van la co gang cai cach xa hoi trong khuon kho mot xa hoi tap quyen do Đang lanh đao. Tuy đa đat đuoc mot so thanh qua quan trong, nhung mat trai trong cac cai cach cua Khrushchyov đa gay ra mot so bat man va gap phai su phan đoi trong noi bo đang va cuoi cung cac luc luong phan đoi đa thanh cong trong viec buoc Khrushchyov phai tu chuc.
Nhin chung, đay la giai đoan Lien Xo đat muc phat trien cao nhat va co vi the chua tung co trong lich su, ngay ca khi so voi nuoc Nga đau the ky XXI:

Ve kinh te, nam 1972, tong san luong cong nghiep Lien Xo đa tang 321 lan so voi nam 1922 (nam Lien Xo thanh lap), thu nhap quoc dan tang 112 lan. Nam 1975, chi can 2 ngay ruoi, Lien Xo đa san xuat ra luong san pham bang ca nam 1913 (nam cao nhat cua Đe quoc Nga cu). San luong cong nghiep Lien Xo chiem 20% the gioi, tong san pham quoc noi cua nen kinh te (GDP) chi đung sau My.
Lien Xo la nuoc dan đau tren the gioi ve trinh đo hoc van tai thap nien 1970, voi gan 3/4 cong dan co trinh đo đai hoc va trung hoc.
Nam 1959, Tau pha bang dung nang luong hat nhan (nuclear icebreaker) mang ten Lenin đuoc Lien Xo che tao va thu nghiem thanh cong, đay la mo hinh đau tien cua loai tau nay tren the gioi.
Mot so linh vuc nhu khoa hoc vu tru, đien hat nhan, luyen kim, cong nghe vu khi... Lien Xo đa co đuoc vi tri dan đau the gioi. Lien Xo co rat nhieu thanh tuu ve toan hoc, vat li hoc, đai duong hoc, luyen kim, xuc tac hoa hoc, thuy đong luc hoc tu truong. Cac nha khoa hoc Lien Xo gianh đuoc 14 giai Nobel vat li, 1 giai nobel hoa hoc, 1 giai ve kinh te hoc va ba giai Fields ve toan hoc.
Trong linh vuc the thao, Lien Xo đa vuon len vi the dan đau the gioi. Ke tu khi bat đau tham gia The van hoi (Olympic) vao nam 1952 cho toi nam 1988, trong tong so 9 đai hoi Olympic ma đoan the thao Lien Xo tham gia, ho đung đau the gioi tai 6/9 ky đai hoi, 3 ky đai hoi con lai ho cung chi chiu đung thu 2. Nam 1960, Đoi tuyen bong đa quoc gia Lien Xo đa tro thanh đoi bong đau tien đang quang tai giai vo đich bong đa chau Au (giai đau nam đo co 17 đoi tham du vong loai, 4 đoi lot vao vong chung ket). Danh thu Lev Yashin cua đoi tuyen bong đa Lien Xo tro thanh thu mon đau tien va cung la duy nhat toi nay gianh giai Qua bong vang chau Au.

Đac biet, Lien Xo đa co đuoc vi tri dan đau trong cong nghe vu tru (linh vuc đuoc xem la tap trung tinh hoa cua nhieu linh vuc khac, tu thien van hoc, toan hoc cho toi tu đong hoa, vat lieu sieu ben). Lien Xo đa tro thanh quoc gia đau tien mo man cho ky nguyen tham hiem vu tru cua loai nguoi voi hang loat thanh tuu:

Ngay 4 thang 10 nam 1957, con tau Sputnik 1 đuoc Lien Xo phong len vu tru tu san bay vu tru Baikonur o Kazakhstan, mang theo ve tinh nhan tao đau tien cua loai nguoi đuoc đua vao quy đao Trai Đat.
Ngay 3 thang 11 nam 1957, cho Laika đa tro thanh sinh vat song đau tien tren Trai Đat bay len vu tru tren tau Sputnik 2.
Ngay 19 thang 8 nam 1960, hai chu cho Belka va Strelka đa tro thanh nhung sinh vat song đau tien tren Trai Đat bay vao vu tru va tro ve an toan.
Ngay 12 thang 4 nam 1961, phi hanh gia Lien Xo Yuri Gagarin tro thanh nguoi đau tien cua nhan loai bay vao vu tru tren chuyen bay keo dai 1 gio 48 phut cung con tau Vostok 1. Khi ha canh o mot nong trang, Gagarin gap mot ba gia, anh noi: "Bac đung hoang so. Con la mot nguoi Xo Viet!". Cau noi cua Gagarin the hien niem tu hao ve đat nuoc Xo viet, song anh đa tro thanh anh hung - khong chi o Lien Xo ma tren toan the gioi.
Tiep sau Gagarin la phi hanh gia Gherman Titov voi chuyen bay keo dai 25 gio, Titov la nguoi đau tien ngu trong khong gian vu tru.
Ngay 16 thang 6 nam 1963, Valentina Tereshkova la nguoi phu nu đau tien bay vao vu tru.
Ngay 18 Thang 3 nam 1965, phi hanh gia Alexei Leonov buoc ra khoi tau vu tru Voskhod 2, tro thanh nguoi đau tien đi bo ngoai khong gian vu tru.
Ngay 3 thang 2 nam 1966, tau tham hiem khong nguoi lai Luna-9 đa tro thanh tau vu tru đau tien ha canh tren mat trang.
Ngay 17 thang 11 nam 1970, Lunokhod 1 đa tro thanh chiec xe tu hanh đau tien đuoc đieu khien tu Trai Đat đe đen mot thien the khac (Mat trang). No đa tien hanh phan tich be mat cua Mat Trang va gui hon 20.000 buc anh ve Trai Đat.
Ngay 19 thang 4 nam 1971, Salyut 1 tro thanh Tram khong gian đau tien trong lich su loai nguoi.
Nam 1975, Venera 9 tro thanh con tau tham hiem đau tien ha canh tren mot hanh tinh khac (sao Kim), no cung la con tau tham hiem đau tien đa chup va gui lai hinh anh ky thuat so tu be mat cua mot hanh tinh khac tro ve Trai Đat.

Theo tai lieu cua Chinh phu My thong ke ve kinh te cac nuoc tren the gioi, nam 1975, tong san luong kinh te cua Lien Xo đa đat 943,5 ty USD (đung thu 2 the gioi va bang 62% so voi Hoa Ky), binh quan đau nguoi đat 4.135 USD (bang 52% so voi Hoa Ky) tinh theo thoi gia nam 1977
Cong dan Lien Xo đuoc huong muc phuc loi xa hoi rat tot so voi nhieu nuoc cung thoi:

Lien Xo la mot trong nhung nuoc đau tien tren the gioi quy đinh che đo lam viec 8 gio mot ngay (nuoc đau tien la Uruguay). Nguoi lao đong Lien Xo đuoc phep nghi mot thang moi nam va trong thoi gian nghi phep đo, ho van đuoc huong luong binh thuong. Nguoi lao đong cung se khong bi sa thai neu khong co su chap thuan cua cong đoan,
Nguoi dan Lien Xo đuoc đua toi noi lam viec bang phuong tien cong cong ma khong phai tra tien.
Nguoi dan Lien Xo đuoc mien hoc phi tai moi co so giao duc, tu mau giao cho toi đai hoc.
Nha nuoc đam bao cac sinh vien tot nghiep cao đang, đai hoc đeu co viec lam sau khi nhan bang.
Nguoi dan Lien Xo đuoc kham chua benh mien phi hoan toan (đen nam 1969 he thong cham soc suc khoe mien phi o Lien Xo ve co ban đa đuoc pho cap toi toan the nguoi dan o ca thanh thi lan nong thon ). Moi thanh pho đeu co hang chuc co so y te noi nguoi dan co the gap bac si, đuoc kham benh, chup X-quang, chua rang. Tat ca dich vu đeu khong mat tien. Lien Xo con la nuoc co so luong giuong benh tren đau nguoi lon nhat tren the gioi.
Cac ba me Lien Xo moi sinh se đuoc phat sua mien phi cho toi khi con đuoc ba tuoi. Cac san phu co quyen nghi thai san trong ba nam. Nam đau tien, ho van đuoc nhan luong binh thuong, sau đo neu khong muon tro lai đi lam thi se đuoc nhan tro cap xa hoi.
Nguoi dan Lien Xo đuoc Nha nuoc cap nha o mien phi. Tu nam 1957 Lien Xo đa xay đuoc hon 2,2 trieu can nha moi nam cho nguoi dan nuoc nay.
Tuy vay, mot bao cao cua "Uy ban quoc gia nghien cuu Lien Xo va Đong Au" (thuoc chinh phu Hoa Ky) cho rang mo hinh phuc loi xa hoi cua Lien Xo thoi ki nay van con ton tai nhung han che. He thong y te mien phi cua Lien Xo van co su phan hoa: Nhung nguoi co vi tri cao hon trong xa hoi (vi du quan chuc cap cao, si quan quan đoi, khoa hoc gia noi tieng) thuong se đuoc huong dich vu y te cao cap hon so voi dan thuong. Nhieu co so kham chua benh cua Lien Xo thoi ki nay bi thieu hut thuoc men va cac trang thiet bi y te, nguyen nhan mot phan la do ngan sach chi cho linh vuc y te khong đu (mot thong ke cho thay ty trong GNP danh cho he thong cham soc suc khoe chiem mot ti le kha nho tai Lien Xo, chi bang 1/3 so voi Hoa Ky). He thong y te cua Lien Xo tap trung vao viec chua benh hon la phong ngua, theo mot ban bao cao mat cua CIA trinh len chinh phu Hoa Ky (đuoc cong khai vao nam 1999) thi ty le mac benh thuong han vao nam 1979 o Lien Xo cao gap 30 lan va ty le mac benh soi cao hon gap 20 lan so voi Hoa Ky. Tuy nhien, theo Mark Britnell thi nen y te Lien Xo van xung đang đat huy chuong vang vao thoi ky đo, khi ma vao nam 1985 thi so luong bac sy va so giuong benh binh quan đau nguoi cua Lien Xo đa cao gap 4 lan so voi Hoa Ky. Truyen thong thu thap va nguyen cuu y te giup Lien Xo so huu mot kho du lieu y te va cac thuc nghiem lien quan rat đo so, voi rat nhieu trung tam va vien nghien cuu phat trien vaccine rat manh va đuoc lien ket voi nhau. Cho đen mai 30 nam sau, khi Đai dich COVID-19 xay ra, di san ve y te cua Lien Xo van giup nuoc Nga che tao vacxin voi tien đo rat nhanh chong.
Cung theo Uy ban nghien cuu Lien Xo va Đong Au, nen giao duc cua Lien Xo hay xay ra benh thanh tich khi điem so o cac truong đuoc cham mot cach de dai va nhieu khi khong đung voi nang luc cua hoc sinh. Viec chinh phu Lien Xo xay nha o hang loat đe cap mien phi cho nguoi dan đa dan toi he luy la kien truc dan dung thuong chi coi trong so luong ma khong coi trong chat luong, nen nha o tai Lien Xo thuong co tieu chuan kem hon so voi nha o tai cac nuoc phat trien. Viec cung cap nha o cung co su phan hoa đang ke: nguoi co đia vi cao trong xa hoi thuong đuoc cap cho nhung can nha tot hon han so voi nhung nguoi binh thuong Tinh trang thieu hut hang tieu dung van thuong xuyen xay ra, su san co cua cac loai hang hoa va dich vu giai tri o Lien Xo cung it hon nhieu so voi cac nuoc phuong Tay . Bat chap nhung han che, mo hinh phuc loi xa hoi cua Lien Xo nhin chung đa hoat đong hieu qua, đam bao tuong đoi tot cho đoi song cua moi nguoi dan cho đen nhung nam 1980, khi Lien Xo lam vao khung hoang chinh tri.

Tren binh dien quoc te, Lien Xo xem he thong kinh te - chinh tri cua minh la uu viet đang đe nguoi khac noi theo, ho mo rong anh huong ra toan the gioi va thiet lap he thong cac quoc gia đong minh bang cac bien phap chinh tri, quan su hoac kinh te. Lien Xo tung can thiep vao chinh tri noi bo nuoc khac nhu đua quan đoi vao cac nuoc Đong Au, Afghanistan... Ho cung duy tri mot he thong can cu quan su o nuoc ngoai đe bao ve lanh tho va anh huong cua minh. Nhung hanh đong nay bi chi trich boi cac luc luong chong Lien Xo. Phuong Tay chi trich Lien Xo la Đe quoc Xo viet, cac nhom sac toc theo chu nghia ly khai o Nga thi coi Lien Xo la nha nuoc ke vi cua Đe quoc Nga voi tham vong mo rong lanh tho cho dan toc Nga. Mot so cao buoc Lien Xo la mot nha nuoc thuc dan kieu cu, trong khi nhung nguoi theo chu nghia Mao ke tu sau mau thuan Trung Xo đa cao buoc Lien Xo la mot đe che tra hinh trong hinh thuc quoc gia xa hoi chu nghia. Viec Nga hoa va Xo viet hoa he thong giao duc va xa hoi o cac quoc gia tu tri tren lanh tho Lien Xo cung bi nhung nhom nay chi trich. Nguoc lai, nhung nguoi ung ho Lien Xo bac bo nhung quan điem nay. Ho dan chung rang Lien Xo đa giup đo phong trao giai phong dan toc o A – Phi – Mi Latinh trong cuoc đau tranh gianh đoc lap, chong lai chu nghia thuc dan cua cac nuoc Chau Au, lam đao lon chien luoc toan cau cua Mi va phuong Tay, ung ho cac phong trao đau tranh vi đoc lap dan toc, dan chu va tien bo xa hoi. Nhung nam 1960, trong cao trao đau tranh giai phong dan toc đuoc Lien Xo ung ho, đa co khoang 100 quoc gia gianh đuoc đoc lap dan toc, mot so nuoc khong ngung ung ho manh me phong trao Xa hoi chu nghia, chon đi theo con đuong Xa hoi chu nghia voi nhung muc đo khac nhau. Nguoc lai cung co mot so nuoc chong Cong va mot so nuoc khac theo đuong loi trung lap. Lien Xo đa vien tro kinh te, quan su cho rat nhieu nuoc kem phat trien tren the gioi, giup cho cac nuoc nay cung co nen đoc lap cua ho va phat trien kinh te - xa hoi. Cac nuoc Đong Au la đien hinh ma su tro giup cua Lien Xo đa phat huy tac dung tich cuc nho đo ho nhanh chong phuc hoi sau the chien thu II va xay dung nen tang cong nghiep quoc gia đe tro thanh cac nuoc cong nghiep hoa. Tai hoi nghi o Havana, Lien Minh cac quoc gia chau Phi do Oliver Tambo dan đau đa nhan xet ve nhung loi chi trich Lien Xo tu cac nuoc phuong Tay: "Lien bang Xo viet, Cuba, nhieu nuoc xa hoi chu nghia đa giup cho nhieu đat nuoc o đay ton tai đen ngay hom nay, tro thanh cac quoc gia đoc lap. Đo la mot "toi ac" chong lai cac nuoc đe quoc. Chung toi hieu đieu đo".
Cac nuoc thuoc đia vua gianh đuoc đoc lap tro thanh khu vuc canh tranh anh huong cua Lien Xo, My va Trung Quoc. Khi cac nuoc hau thuoc đia đau tien bat đau xuat hien o chau Phi, Trung Đong, chau A va My Latinh, Lien Xo đa ho tro vat chat to lon đoi voi cac quoc gia nay. Ai Cap cua Gamal Abdel Nasser, Indonesia cua Sukarno va An Đo cua Jawaharlal Nehru đeu đuoc huong loi tu chinh sach nay. Đen nam 1965, vien tro cua Lien Xo cho cac nuoc moi gianh đoc lap đa vuot qua 9 ty USD, gom ca ho tro kinh te lan quan su. Du khong tro thanh mot phan cua he thong xa hoi chu nghia, nha may thep đau tien cua An Đo đa đuoc xay dung nhu la qua tang cua Lien Xo. Khi Vuong quoc Anh, Phap va Israel xam luoc Ai Cap vao nam 1956, Lien Xo đa ho tro nuoc nay đay lui cac the luc thuc dan cu. Nhieu nuoc chau Phi va My La tinh cung đuoc ho tro tuong tu. Hang trieu sinh vien tu cac nuoc ngheo đuoc Lien Xo giao duc mien phi ve ky thuat, nong nghiep va cac nganh khac. Suc manh cua Lien Xo va he thong xa hoi chu nghia co the coi la mot cuc tien bo trong hon 70 nam, khong chi chong lai cac cuoc chien tranh đe quoc ma con la nguon cam hung va co so cho chu nghia xa hoi va phong trao giai phong dan toc.

Voi su tro giup cua Lien Xo, cac quoc gia thuoc khoi xa hoi chu nghia đa co buoc tien rat nhanh. Tu nam 1950 toi 1984, thu nhap quoc dan va san luong cong nghiep Bulgaria tang tuong ung la 14 lan va 29 lan; Hungary la 5,1 lan va 9,2 lan; Đong Đuc la 7,6 lan va 11 lan; Ba Lan la 5,9 lan va 14 lan; Romania la 17 lan va 38 lan; Tiep Khac la 5,3 lan va 9,4 lan. Đe so sanh, trong cung thoi ky, cac chi so cua My tang tuong ung la 1,8 lan va 2,1 lan; Phap la 2,7 lan va 2,9 lan; Tay Đuc la 3,4 lan va 3,9 lan. Tu nam 1948 toi 1984, Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien cung tang truong rat nhanh voi su ho tro ve ky thuat cua Lien Xo: san luong cong nghiep nam 1984 tang 431 lan so voi nam 1946, san xuat luong thuc tang 5,6 lan, thu nhap binh quan tang 65 lan, đat toi 2.400 USD theo thoi gia nam 1986. O ben kia ban cau, đat nuoc Cuba voi su ho tro cua Lien Xo cung đa đat đuoc nhung thanh tuu lon ve kinh te (tang truong binh quan 7% trong thap nien 1970, 8% trong nua đau thap nien 1980), nen giao duc va y te đat muc tuong đuong cac quoc gia phat trien tren the gioi.
Nam 1958, Giao su Viktor Zhdanov, Thu truong Bo Y te Lien Xo, đa keu goi Đai hoi đong Y te The gioi thuc hien mot chien dich toan cau đe diet tru benh đau mua, va đe nghi đuoc Lien hiep quoc thong qua nam 1959. Lien Xo đa cung cap mot ty ruoi lieu vac-xin chong đau mua cho cac nuoc ngheo tu nam 1958 đen nam 1979, cung nhu cac nhan vien y te đe giup đo cac nuoc nay Benh đau mua, can benh đa giet hang tram trieu nguoi khap the gioi trong the ky 20, đa đuoc thanh toan vao nam 1979. Cho đen nay, đau mua la can benh truyen nhiem tren nguoi duy nhat ma loai nguoi đa tieu diet dut điem.
Su lon manh cua Lien Xo trong giai đoan nay đa tao suc ep canh tranh rat lon đoi voi cac nuoc phuong Tay. Do suc hut tu mo hinh phuc loi xa hoi cua Lien Xo, trong noi bo cac nuoc phuong Tay no ra nhieu phong trao đoi quyen loi cho nguoi lao đong, đoi tang luong va giam gio lam, chong sa thai tuy tien... Cac đang phai canh ta tai phuong Tay nhan đuoc su ung ho rong rai cua cong chung nho nhung cuong linh cai cach xa hoi theo huong tang phuc loi xa hoi, giam bat cong va bat binh đang, mo rong dan chu. Đe thu hut cu tri, cac đang phai canh huu cung phai đua nhung chinh sach tuong tu vao chuong trinh hanh đong cua minh. Đieu nay dan đen viec chinh phu cac nuoc phuong Tay du do canh huu hay canh ta lanh đao cung phai đe ra nhung bien phap cai to kinh te, tang ngan sach an sinh xa hoi cho y te, giao duc, tang quyen loi cho nguoi lao đong... đe lam diu đi nhung mau thuan noi bo. Trong thap nien 1970, o mot so nuoc phuong Tay nhu Đuc, Thuy Đien, Phan Lan... đa hinh thanh nhung kieu Nha nuoc xa hoi voi mo hinh kinh te thi truong xa hoi, cac nuoc nay van ap dung kinh te thi truong nhung Nha nuoc đe ra cac chinh sach an sinh xa hoi rong khap đe lam giam đi nhung khiem khuyet va bat cong cua chu nghia tu ban đong thoi lam giam suc hap dan cua mo hinh xa hoi chu nghia do Lien Xo tao ra. Co the noi rang: trong cuoc chay đua voi Lien Xo, nhieu nuoc phuong Tay cung phai tu bien đoi minh, giam bot su bat cong xa hoi va nguoi lao đong đa co quyen loi tot hon so voi truoc.
Tong thong Nga Putin nhan đinh: "mo hinh xa hoi va y thuc he noi chung khong tuong đo, ma nha nuoc moi thanh lap co gang thuc hien luc đau sau cach mang 1917, đa la đau may chuyen hoa manh me tren toan the gioi (đieu nay la ro rang va cung phai thua nhan), cai mo hinh đo đa khien nguoi ta phai đanh gia lai cac mo hinh phat trien, tao ra canh tranh va mau thuan, tu đo co loi ich ma theo toi phan lon do phuong Tay đuoc huong... Nhieu thanh tuu phuong Tay cua the ky XX la phan ung truoc thach thuc cua Lien Xo. Toi con đang noi ve viec nang cao chat luong song, hinh thanh gioi trung luu manh, cai to thi truong lao đong va khong gian xa hoi, thuc đay giao duc, đam bao nhan quyen gom ca quyen cho nguoi thieu so va phu nu, vuot qua phan biet chung toc ma quy vi nho đa tung la hanh vi xau ho o nhieu nuoc ke ca My, chi vai thap nien truoc đay."
Nhin chung, trong thoi ky nay, voi tu cach la nha nuoc Xa hoi chu nghia lon va hung manh nhat, Lien Xo đa tro thanh đoi trong can bang voi khoi Tu ban chu nghia do My đung đau va la nguon vien tro chinh cho cac phong trao giai phong dan toc tai cac nuoc A-Phi-My latinh. Cac phong trao cach mang tai chau A, chau Phi va My Latinh lien tiep thanh cong, nhieu phong trao coi Lien Xo la đong minh huu hao, khien vi the quoc te cua Lien Xo tang len rat cao, khien My va phuong Tay lo ngai rang "lan song Đo" duong nhu sap bao vay ho.


 Tri tre (1980 – 1985)  Nam 1964, Hoi nghi bat thuong cua Ban Chap hanh Trung uong Đang Cong san Lien Xo đa bai nhiem Bi thu thu nhat Khrushchov va đua Leonid Ilyich Brezhnev (Леонид Ильич Брежнев) vao cuong vi Bi thu thu nhat (tu ngay 8 thang 4 nam 1966 goi la Tong Bi thu). Phan lon thoi gian tu nam 1965 đen 1985 la nhung nam nam quyen cua Brezhnev, thuong đuoc goi đon gian la thoi ky "tri tre" mac du that ra "tri tre" chi thuc su dien ra vao nua cuoi giai đoan lanh đao cua Brezhnev (tuc la tu nam 1980 tro ve sau) va khai niem nay co tinh tuong đoi (tuc la co nguoi cho rang nhu vay, nhung co nguoi thi khong).

Thoi ky nay la thoi ky ma nhung mau thuan cua xa hoi Lien Xo đa chin muoi va phat tac gay nhung he qua xau cho nen kinh te va đoi song chinh tri, xa hoi. Trong kinh te, nen san xuat duy tri theo phuong thuc ke hoach hoa va bao cap khong tao đuoc kich thich quyen loi cho cac đon vi san xuat nen ky luat lao đong suy giam, nang suat tang cham. Viec tra luong theo muc chi tieu ke hoach va ke hoach hoa theo san luong đa triet tieu đong luc cua viec ap dung tien bo khoa hoc ky thuat: san pham che tao cang nhanh hoan thanh va vuot chi tieu ke hoach san luong thi cang co loi cho nguoi san xuat, viec nang cao chat luong it đuoc tinh đen, nen hang hoa cua Lien Xo nhanh chong kem hon ve chat luong, mau ma so voi hang hoa cua Tay Au. Nen kinh te khong đuoc khuyen khich chuyen sang phat trien theo chieu sau, ap dung tien bo ky thuat ma van dua nhieu vao khai thac o at cac nguon tai nguyen thien nhien nen o nhiem moi truong gia tang. Hang hoa trong thi truong noi đia bi thua cac san pham kho tieu thu đong thoi lai khan hiem hang hoa de tieu thu, lam phat sinh đau co, tich tru va cac loai kinh te ngam bat hop phap. Lien Xo co gang tang thu nhap quoc dan bang cach tang đau tu nhung hieu qua đau tu ngay cang giam, nang suat lao đong tang cham do ky thuat san xuat cham cai tien, trong khi đo phuong Tay tang truong bang viec cai tien cong nghe va phat trien cac nganh cong nghiep moi khien nang suat lao đong va hieu qua đau tu đeu tang. Lien Xo co trinh đo khoa hoc co ban va kha nang nghien cuu phat trien ra cong nghe moi khong thua kem phuong Tay nhung ho thieu đong luc ung dung nhung tien bo khoa hoc - ky thuat đo vao nen kinh te, nen viec ung dung cong nghe moi vao nen kinh te dan dung cua Lien Xo ngay cang cham so voi Hoa Ky, Tay Au va Nhat Ban. Nhieu nha may cua Lien Xo trong thap nien 80 van su dung cac loai may moc co tu nhung nam 1930. Nguyen soai Lien Xo Nikolai Ogarkov trong cuoc phong van voi mot nha bao nguoi My vao nam 1982 đa noi rang "O My, đen ca tre con cung co the choi voi may tinh. Trong khi đo chung toi tham chi con khong co bat cu chiec may tinh nao trong tat ca cac van phong cua Bo Quoc phong. Va ban biet li do roi đo, chung toi đa khong the lam cho may tinh tro nen pho bien rong rai trong xa hoi" .
Tam ly dan chung tro nen tho o đoi voi cac chinh sach cua Đang va Chinh phu. Cong tac giam sat, ky luat can bo cua Đang va nha nuoc – bo may theo chi đinh (Номенклатура) bi buong long khien te tham nhung gia tang va lam suy thoai đao đuc xa hoi ma nhu sau nay Mikhail Gorbachov đa tung goi la cac vi "cuong hao moi" gay bat binh lon trong xa hoi. Trong noi bo Lien Xo cac mau thuan dan toc cang ngay cang sau sac. Tuy đuoc chinh quyen kiem che nhung o nhieu nuoc Cong hoa (đac biet la o ba nuoc cong hoa Baltic – điem đau cua su phan ra Lien Xo sau nay), dan đia phuong khong che giau thai đo cam ghet nguoi Nga, xuat hien rat nhieu cang thang giua cac nhom sac toc giua cac nuoc Cong hoa va trong noi bo tung nuoc. Trong noi bo cac nuoc cong san Đong Au thai đo chong Lien Xo cung đuoc boc lo cong khai. Nam 1968 Quan đoi Xo viet đa phai can thiep đe ngan can Tiep Khac thoat khoi tam anh huong cua chu nghia cong san va đieu nay cang lam gia tang chu nghia bai Nga trong dan chung cac nuoc Đong Au, ho coi su hien dien cua Lien Xo đa kim ham su phat trien cua dan toc minh. Viec Lien Xo đem quan tien vao Afghanistan (1979) va sa lay tai đay lai cang lam nuoc nay bi mat đi nguon luc cho phat trien đat nuoc.
Đay la thoi ky Lien Xo chay đua vu trang va chay đua vu tru voi cuong đo cao va coi uu the quan su va vu tru so voi Hoa Ky nhu mot minh chung cho tinh uu viet cua chu nghia xa hoi va đa co luc Phuong Tay cho rang Lien Xo đa pha vo the can bang chien luoc. Thoi ky nay đoi đau giua hai phe kha cang thang nhung ca hai ben đeu co y thuc kiem che trong pham vi an toan. Trong thoi gian nay, Lien Xo con giup đo cac luong luong canh ta tren the gioi chong lai su can thiep cua phuong Tay va vien tro kinh te - quan su cho cac nuoc đong minh. Viec su dung mot ty le lon ngan sach cho quoc phong, chinh phuc khong gian va vien tro cho cac nuoc đong minh khien Lien Xo khong the nhanh chong cai thien he thong an sinh xa hoi, tang muc song cho nhan dan, tao ra ganh nang rat lon cho ngan sach cua Xo viet va sau nay nhieu nguoi Nga cho đo cung la mot trong cac nguyen nhan khien Lien Xo tan ra.

Trong cuon sach The Politics of Bad Faith, tac gia David Horowitz đa đua ra nhung thong ke cho thay rang tieu chuan song cua nguoi dan Lien Xo trong nhung nam 1980 ngay cang sut giam. Tinh trang thieu hut hang tieu dung xay ra thuong xuyen boi Lien Xo han che phat trien cong nghiep nhe va tap trung nguon luc cho cac nganh cong nghiep nang. Đen cuoi thap nien 70, chi co 1/20 so ho gia đinh tai Lien Xo so huu o to, trong khi chi co 1/7 so ho gia đinh tai thanh thi so huu đien thoai. Ti le so huu TV o Lien Xo vao nam 1976 la 223 tren 1000 dan, chua bang mot nua so voi Hoa Ky (571 tren 1000 dan) Nhieu noi o Lien Xo nguoi dan đa phai đoi mat voi tinh trang khong co giay ve sinh đe su dung (mac du Lien Xo co dien tich rung lon nhat tren the gioi). Cung theo Horowitz, 1/3 so ho gia đinh o Lien Xo khong co he thong cap nuoc, 2/3 so ho gia đinh khong co he thong nuoc nong. He thong y te tung la niem tu hao cua Lien Xo cung đoi mat voi nhieu kho khan: 1/3 cac benh vien o Lien Xo thoi ky nay khong co he thong cap nuoc tu đong, trang thiet bi y te tai nhieu benh vien tro nen loi thoi, tinh trang khan hiem thuoc men tiep tuc dien ra. Viec hoi lo cac bac si, y ta đe co đuoc su cham soc y te tot va ca nhung tien nghi co ban nhat nhu chan o cac benh vien cua Lien Xo đa tro nen pho bien. Mot he qua la tuoi tho trung binh cua nguoi dan Lien Xo bi tut thap hon so voi cac nuoc co nen kinh te tu ban phat trien (kem hon 9 tuoi so voi nguoi dan Hoa Ky va 12 tuoi so voi nguoi dan Nhat Ban) . Co nhung thoi điem ma cac loai thuc pham pho bien nhu sua, thit, pho mat, đuong, rau qua, banh mi, khoai tay, va ke ca ruou vodka tro nen khan hiem, con xa phong, bot giat, va kem đanh rang thi gan nhu khong con tai cac cua hang mau dich tren ca nuoc. Tinh trang thieu hut nha o tai Lien Xo cung bat đau dien ra, hang ngan nguoi vo gia cu o thu đo Moscow đa phai song trong nhung can leu dung tam hoac nhung tram xe đien .
Tinh trang thieu hut dien ra khong phai vi quy mo san xuat cua Lien Xo thap, ma boi tinh cung nhac cua kinh te ke hoach tap trung. Viec kinh te tang truong nhanh trong suot 25 nam (1950-1975) khien nhu cau tieu dung cua nguoi dan Lien Xo tang len nhanh chong va ngay cang đa dang, khien cac ke hoach kinh te tap trung khong the tinh toan đuoc het nhu cau cua thi truong dan dung. Vi du, nam 1979, cong nghiep xe hoi Lien Xo đa đat muc san luong 1,32 trieu xe o-to va 776.000 xe tai moi nam, quy mo đung thu 5 the gioi, nhung theo ke hoach đinh truoc, phan lon so xe đuoc dung đe phuc vu san xuat, van tai cong cong hoac xuat khau ra nuoc ngoai, so xe ban ra thi truong dan dung chi chiem ty le nho. Do vay, nguon cung o-to dan dung bi thieu, du san luong che tao o-to cua Lien Xo lon toi muc đu đe xuat khau đuoc hon 400.000 xe moi nam Nam 1976, so xe o to rieng o Hoa Ky la 98 trieu, trong khi cua Lien Xo chi la 5 trieu. Rat nhieu nguoi dan Lien Xo co đu đieu kien so huu o to rieng, the nhung ho thuong phai cho tu 4-6 nam, tham chi la toi 10 nam đe co the mua mot chiec xe. Ty le nguoi so huu o-to rieng o Lien Xo nam 1985 la 45 xe/1.000 dan, thap hon so voi muc cua cac quoc gia phat trien trong cung thoi ky đo.
Thoi ky nay Lien Xo tiep tuc lap ke hoach va trien khai cac du an lon rat ton kem, đuoc tuyen truyen ram ro va pho truong nhung sau nay thuc te cho thay hieu qua kinh te thap, nang ve y nghia tuyen truyen hinh thuc... Ty le tiet kiem lon đe đau tu mo rong san xuat đa khong the tao ra tang truong cao nhu duoi thoi Stalin vi Lien Xo khong con kha nang su dung co hieu qua cac nguon luc ma ho co đuoc. Đay la bang chung cho thay neu khong co ap luc cua thi truong va tien bo ky thuat thi tiet kiem se bi lang phi, trong khi su phat trien cua ky thuat va nhu cau cua thi truong se dan đen tiet kiem. Cung chinh vi khong co đong luc kinh te nen du đat đai rong lon, phi nhieu nhung san xuat nong nghiep cua Lien Xo lai bi sa sut trong thap nien 1970, khong đap ung đu nhu cau xa hoi, đen đau thap nien 1980 thi đa that su nong bong. Tai lieu cua Uy ban nghien cuu Lien Xo va Đong Au (cua chinh phu My) cho rang du tong GDP cao nhung muc song o Lien Xo van thap hon nhieu muc song o My va Tay Au. Đieu nay bat nguon tu viec chinh quyen Lien Xo co truyen thong han che tieu dung đe tap trung nguon luc cho cong nghiep nang, vi the ho chi su dung mot phan nho hon nhieu trong tong thu nhap quoc dan Lien Xo cho tieu dung so voi phuong Tay, do vay nguoi dan thuong bi thieu hang tieu dung. Nguoi Lien Xo phai dung đen 2/3 thu nhap cua ho cho cac nhu cau co ban nhu thuc pham va quan ao, đieu nay giong cac nuoc đang phat trien hon la cac nuoc phat trien đa cong nghiep hoa. Tuy nhien, cac nhu cau co ban khac la nha o, cham soc y te va giao duc o Lien Xo thi nguoi dan đuoc cung cap hoan toan mien phi.
Đe khac phuc nhung kho khan, chinh quyen Xo Viet đa co co gang cai cach ma đien hinh nhat la co gang cai cach kinh te cua thu tuong Aleksei Nikolayevich Kosygin (Алексей Николаевич Косыгин), cai cach đat mot so ket qua tuy chua xu ly đuoc nguyen nhan goc re gay ra su tri tre. Kinh te Lien Xo khong lam vao suy thoai va van tiep tuc tang truong, nhung khong nhanh nhu giai đoan truoc. Toc đo tang truong kinh te giai đoan 1965-1970 la 7,7% moi nam, đen giai đoan 1980-1985 giam xuong con 3,6% moi nam. Nam 1980, san luong cong nghiep cua Lien Xo van giu vung vi tri thu 2 the gioi va bang 80% so voi My, san luong nong nghiep van đung đau chau Au.

Trong 18 nam (tu 1965 toi 1982), hon 1,6 ty met vuong nha o đuoc Lien Xo xay dung va cung cap mien phi cho hon 160 trieu nguoi dan. Đong thoi, chi tieu sinh hoat trung binh khong vuot qua 3% thu nhap cua gia đinh, boi cac nhu cau co ban la nha o, cham soc suc khoe va giao duc đuoc mien phi hoac co gia ca phai chang. Theo khao sat đuoc thuc hien tai Nga vao nam 2006, 75% so nguoi tu 36 toi 54 tuoi (nhung nguoi đa song vao thoi ky nay) cho rang giai đoan 1964-1982 van la mot thoi ky thinh vuong cua đat nuoc va chi co 14% đanh gia tieu cuc ve tieu chuan song trong giai đoan nay.
Đen cuoi nhung nam 1980, Lien Xo van duy tri đuoc vi the sieu cuong voi nen kinh te lon thu hai the gioi (chi kem My) voi GDP theo suc mua tuong đuong đat 2,66 nghin ty USD (nam 1990). Thu nhap binh quan đau nguoi cua Lien Xo đat 9.500 USD, đung thu 28 the gioi va thuoc nhom cac nuoc phat trien (cua Nhat la 15.600 USD, My la 21.082 USD, Singapore la 10.300 USD, Hong Kong la 10.000 USD, Đai Loan la 6.000 USD, Han Quoc la 4.600 USD).
Tuy van giu thu hang cao, song nen kinh te Lien Xo đa boc lo nhieu khiem khuyet so voi cac nuoc phuong Tay phat trien nhat gom My, Nhat va Đuc. Vao nam 1984 Bo truong ngoai giao Lien Xo la Eduard Shevardnadze noi voi Gorbachov rang: "Moi thu đa tro nen thoi rua. Can co mot su thay đoi" . Cac mau thuan cang ngay cang tich tu va đen nam 1985 thi Lien Xo can co mot cai cach co ban sau rong va đo la nguyen nhan đe Tong bi thu Gorbachov tien hanh cai cach cai to (perestroika).
Nam 1986, Lien Xo đe ra cai cach moi, tap trung vao trang bi may moc moi, tu đong hoa bang ro-bot, cong nghe may tinh, vi xu ly, tang cuong đau tu cho nong nghiep va cong nghiep nang luong. Hau het cac nha quan sat tin rang it nhat mot phan cua cai cach se co hieu qua, tao đong luc phat trien moi va khac phuc nhung điem yeu cua nen kinh te Tang truong kinh te Lien Xo giai đoan 1986-1990 van đat muc 1,5% moi nam Tuy nhien nhung cai cach ve mat chinh tri cua Gorbachov lai that bai, dan toi pha vo co cau nha nuoc va su tan ra cua Lien bang Xo Viet.


= Cai to va tan ra =

Nam 1982, Brezhnev qua đoi. Hai nguoi ke nhiem ong cung khong tai vi đuoc lau. Yuri Andropov len nam quyen vao nam 1982 va chet hai nam sau đo. Konstantin Chernenko tro thanh Tong bi thu vao nam 1984 va qua đoi chi sau đo mot nam. Nam 1985 Mikhail Sergeyevich Gorbachev đuoc bau lam Tong bi thu moi. Gorbachev va nhung nguoi cung chi huong voi ong nhu Aleksandr Nikolayevich Yakovlev bat đau tien hanh chinh sach cai to (perestroika – Перестройка) va cong khai hoa (glasnost – Гласность) đe thuc đay cac tiem nang chua đuoc khai thac cua xa hoi. Cai to tim cach noi long su kiem soat tap trung cua Đang va nha nuoc trong mot so linh vuc kinh te, chinh tri, xa hoi, tu do hoa ngon luan, bau cu canh tranh va tien đen loai bo su can thiep cua cac co cau đang vao kinh te va mot so mat cua đoi song chinh tri xa hoi. Theo Gorbachev hoi tuong - trich dan boi Sputnik - "Niem tin sau sac cua toi nam o con đuong dan đen chu quyen chinh tri cua cac nuoc cong hoa, đua đen su đoc lap kinh te, giu gin ban sac cua ho, cung nhu phat trien van hoa thong qua cai to lien bang, chuyen đoi thanh mot nha nuoc lien bang dan chu, thuc chat, hieu qua, ma cac nuoc cong hoa đuoc uy quyen". Nhung nhung no luc cai cach đa khong thu đuoc ket qua nhu mong đoi. Su tich cuc cua dan chung dang cao nhung lai đi theo huong khien khung hoang chinh tri tro nen sau sac: cac to chuc phi chinh phu, cac nhom dan toc chu nghia xuat hien ngay cang nhieu va ngay cang co xu huong chong chinh quyen trung uong, đoi ly khai đoc lap.
Toc đo va quy mo cua cac su kien lam nhung nguoi chu xuong cai cach khong con kiem soat đuoc tinh hinh. Nen kinh te chua co chuyen bien đang ke thi khung hoang chinh tri đa tro nen tram trong: cac luc luong ly khai dan dan nam cac vi tri lanh đao cua cac nuoc cong hoa va ra cac tuyen bo ve đoi ly khai đoc lap. Xung đot sac toc tro nen phuc tap co đo mau, tham chi co noi chinh quyen nuoc cong hoa thanh vien lai xung đot voi cac nuoc cong hoa lan can. Mau thuan dan toc rat lon trong long Lien Xo truoc đay đuoc kiem che thi nay đa boc lo va tien trien khong the kiem soat đuoc. Mot khi tinh hinh hon loan thi cac moi lien he kinh te giua cac vung mien va cac nuoc cong hoa cung bi gian đoan lam tinh hinh kinh te tro nen sa sut, tinh hinh xa hoi tro nen hon loan. Cac đang vien cong san khong con chiu su kiem soat va khong tuan thu ky luat cua Đang, nhieu nguoi quay sang tro thanh cac luc luong dan toc chu nghia đoi ly khai. Ngay ca cong hoa Xo viet Nga, nuoc tru cot cua Lien Xo, cung ra nghi quyet đat luat phap nuoc cong hoa Xo viet Nga cao hon hien phap Lien Xo, quyen luc cua nha nuoc trung uong Lien Xo dan dan bi tan ra.
Trong boi canh đo, noi bo Đang Cong san Lien Xo lai dan bi khong che boi nhung nhan vat do Gorbachev bo nhiem. Thang 4/1989, Gorbachev keu goi cac uy vien Trung uong Đang Cong san Lien Xo tuoi đa cao hay nghi huu. 115 uy vien Ban Chap hanh Trung uong Đang đa tu viet đon xin nghi huu vi tin rang đat nuoc se phat trien hon voi đoi ngu đuoc tre hoa. Đay chinh la sai lam cua nhung nguoi cong san trung thanh voi cac nguyen tac Marx-Lenin trong Đang Cong san Lien Xo. Chi trong ba nam 1987-1989, đa co 8 uy vien Bo Chinh tri va Ban Bi thu Trung uong Đang, hon 20 bo truong, 92,5% trong 150 bi thu tinh uy đa bi cach chuc hoac thay the; khoang 50% can bo co quan chien luoc trong quan đoi, hon 100 can bo chinh tri cap chien dich - chien luoc va 30% tuong linh bi cach chuc hoac loai khoi quan đoi voi ly do "tu tuong bao thu, khong ung ho cai to", thay the ho la nhung phan tu "cap tien" Suc khang cu cua nhung Đang vien trung thanh dan suy yeu va cuoi cung đa te liet.
Nam 1988, Gorbachev cu Vadim Bakatin lam Bo truong Bo Noi vu (MVD). Bakatin đa lam te liet Luc luong Canh sat Lien Xo khi biet phai nhieu si quan sang cac co quan, to chuc khac va xoa bo mang luoi đac tinh cua luc luong nay. Sau đo, Bakatin đa huy bo chinh MVD, khi cho tach luc luong nay thanh 15 co quan rieng biet cho cac nuoc Cong hoa tu tri. Nhu vay, ve co ban Bakatin đa xoa so luc luong canh sat cua Nha nuoc trung uong Lien Xo.

Nhung nhan vat ung ho Gorbachev cung đuoc bo nhiem tai cac co quan truyen thong, bao chi, tuyen truyen lon cua Lien Xo. Thang 7/1985, Gorbachev bo nhiem A. Yakovlev lam Truong ban Tuyen truyen Trung uong Đang Cong san Lien Xo. Yakovlev co su thu han đac biet đoi voi Cach mang Thang Muoi va luon muon phu đinh chu nghia cong san tai Lien Xo. Tu 1986 đen 1988, mot loat can bo chu chot cua cac to bao lon tai Lien Xo đuoc Yakovlev thay the boi nhung nguoi co tu tuong giong nhu Yakovlev, mat tran bao chi cua Đang Cong san Lien Xo dan bi "đanh chiem". Tu đo, bao chi Lien Xo lien tuc gay khuynh đao du luan khi ngam ngam (roi sau đo cong khai) viet bai chi trich lich su cach mang, xet lai lich su, trong khi lai tan duong phuong Tay. Anh huong tu bao chi, tu tuong Đang vien va nhan dan Lien Xo tro nen dao đong du doi, ngay cang co nhieu nguoi bi quan ve đat nuoc trong khi lai ao tuong ve "thien đuong giau co" o phuong Tay Đuoc su che đo cua Yakovlev, truyen thong Lien Xo cung bat đau khai thac cac mat trai ve kinh te xa hoi, gom đieu kien nha o xuong cap, nan nghien ruou, su dung ma tuy, o nhiem, cac nha may tu thoi Stalin đa qua cu ky va tinh trang tham nhung trong bo may Nha nuoc, nhung sai lam cua chinh phu Lien Xo duoi thoi Stalin, đay von la nhung đieu ma truyen thong chinh thuc đa co tinh bo qua. Hon nua, cuoc chien tranh đang dien ra tai Afghanistan va viec xu ly kem trong tham hoa Chernobyl nam 1986, cang lam xau đi hinh anh cua chinh phu Xo viet o thoi điem su bat man đang gia tang.
Gorbachev cung khuyen khich đay manh su tiep xuc giua cong dan Lien Xo va the gioi phuong Tay, đac biet la voi Hoa Ky. Han che ve du lich, viec kinh doanh va giao luu van hoa voi nuoc ngoai đuoc noi long. Chinh sach nay đa gop phan lam cho chu nghia tu ban va chu nghia ca nhan kieu phuong Tay tran vao Lien Xo de dang, khien nhieu nguoi dan Lien Xo bi dao đong ve tu tuong, ngay cang mat niem tin vao chu nghia xa hoi cung nhu Đang va chinh phu Lien Xo. Hang hoa phuong Tay dan đuoc nguoi dan ua chuong hon la hang hoa o trong nuoc, khien cho cac nganh cong nghiep nhe đac biet la cong nghiep san xuat hang tieu dung cua Lien Xo gap nhieu kho khan  Loi song phuong Tay đuoc du nhap o at thong qua phim anh, sach bao... đa gay anh huong ngay cang sau sac ve tu tuong, đac biet la trong gioi tre. Chung đa khien tam ly sung bai phuong Tay ngay cang gia tang, lam suy yeu ly tuong chinh tri va tinh than phan đau vi tap the cua nguoi dan, đong thoi kich đong tu tuong chong lai Đang va nha nuoc Xo viet..

Trong giao duc, mon triet hoc Marxist bi bao chi che nhao va nam 1989, chinh phu Lien Xo ra lenh bai bo mon hoc Chu nghia Marx - Lenin trong truong đai hoc. Nam 1994, nha van Yuri Boldarev khi nhin lai su bien chat cua bao chi, truyen thong Lien Xo trong thoi ky nay đa noi: "Trong sau nam, bao chi Lien Xo đa thuc hien đuoc muc tieu ma quan đoi Đuc Quoc xa voi hang trieu quan tinh nhue nhat cung khong the thuc hien đuoc khi xam luoc nuoc ta, đo la đanh đo Nha nuoc Lien Xo. Quan đoi Đuc co thiet bi ky thuat hang đau nhung thieu mot thu, đo la hang trieu an pham mang vi khuan huy diet tu tuong cua nhan dan Lien Xo".
Tai Hoi nghi toan quoc lan thu 19 cua Đang Cong san Lien Xo (tu 28/6 đen 1/7/1988), Gorbachev đa giai tan 23 uy ban truc thuoc Trung uong Đang, nhu vay la gan nhu xoa bo vai tro lanh đao cua Đang Cong san Lien Xo. Thang 7/1990, Gorbachev cong khai phe phan nguyen tac tap trung dan chu, đieu le Đang chinh thuc xoa bo nguyen tac quan trong nhat cua Đang ma Vladimir Ilyich Lenin đa lap ra.
Bat binh truoc nhung chinh sach cua Gorbachev, ngay 19 thang 8 nam 1991, mot so nha lanh đao theo đuong loi cung ran (Chu tich Quoc hoi Lukyanov, Chu tich KGB Kryuchkov, Pho Tong bi thu Yanaev, Thu tuong Pavlov) tien hanh đao chinh voi muc tieu cham dut su hon loan do Gorbachev gay ra, bao toan su thong nhat cua Lien bang Xo viet, lap Uy ban nha nuoc ve tinh trang khan cap, đua quan đoi vao thu đo Moskva đe phe bo chuc vu cua Gorbachev. The nhung phe đao chinh đa that bai khi khong the gianh đuoc su ung ho cua quan chung. Nguoi dan Moscow đa tap trung gan Toa nha Quoc hoi Lien bang Nga đe bay to su ung ho cho Yeltsin va Gorbachev, ho cung nhau xay cac chuong ngai vat xung quanh Toa nha Quoc hoi đe chan xe tang cua phe đao chinh.. Phe đao chinh đa co gang bat giu Yeltsin nhung that bai, va chinh Yeltsin đa huy đong nguoi dan tham gia chong lai cuoc đao chinh. Mot đon vi xe tang roi bo hang ngu quan đao chinh đen bao ve toa nha quoc hoi. Hon 200.000 nguoi dan o thanh pho Leningrad đa to chuc tuan hanh đe phan đoi cuoc đao chinh
Chu tich Hoi đong Bo truong Lien Xo Nikolai Ryzhkov nhan xet rang cac thanh vien Uy ban khan cap đa lap ke hoach mot cach thieu nghiem tuc: "Tat ca nhung chuyen đo, co cai gi đo giong nhu tro choi cua tre tho vay. Khong nghiem tuc... neu nhu nhung nguoi đo suy nghi mot cach nghiem tuc thi ho đa khong hanh đong nhu vay. Ho đua xe tang vao, moi nguoi chac con nho rat ro canh cac co gai ngoi tren đui cac anh linh tang va tren thap phao. Nhu the la the nao? Tat ca nhung cai đo that la gan do. Toi biet la cung thoi gian ay Elsin đang o Kazakhstan va đa uong o đay kha kha... Nhung nhung nguoi o đay (dan Kazakhstan) la nhung con nguoi thong minh va tim cach đuoi kheo... Nhu vay la ong ta đa bay toi (Matxcova), đi đen nha nghi ngoai o, the thi bat ong ta đi, ai ngan can anh lam viec đo? Ca mot nhom KGB ngoi trong bui cay va nhin Elsin ngat nguong đi ve nha ngu.". Sau 3 ngay, ngay 21 thang 8 nam 1991, đai đa so quan đoi đuoc gui toi Moskva cong khai đung ve phia nhung nguoi phan đoi cuoc đao chinh, ung ho Yeltsin, nhu vay cuoc đao chinh đa hoan toan that bai. Nhung nguoi cam đau cuoc đao chinh bi bat giu. Cuoc đao chinh khong đat đuoc muc tieu ma cang lam tang them mau thuan giua cac nuoc cong hoa thanh vien va cac nha nuoc trung uong.

Sau đao chinh, ngay 24/8/1991, Gorbachev tu y tuyen bo giai tan Ban Chap hanh Trung uong Đang va tu chuc Tong bi thu va tu phong minh la "Tong thong Lien Xo". Ngay 29/8/1991, Gorbachev ra lenh giai the cac co quan chinh tri, cham dut cac hoat đong Đang trong quan đoi. Hong quan Lien Xo, thanh tri quan trong nhat bao ve nha nuoc Xo Viet va Đang Cong san Lien Xo, du co luc luong hung manh nhung đa hoan toan bi Gorbachev vo hieu hoa do khong con cong tac chi huy chinh tri.
Khong con phai e ngai su chong tra cua Hong quan Lien Xo, tong thong Cong hoa Xo viet Nga la Boris Yeltsin ra sac lenh quoc huu hoa tat ca cac tai san, tru so cua Đang Cong san Lien Xo o Nga. Yeltsin cung ra sac lenh cam tat ca cac hoat đong cua Đang Cong san Lien Xo o Nga (du ban than ong ta cung tung la đang vien Đang Cong san Lien Xo). Đau nam 1991, chinh phu 6 nuoc cong hoa thanh vien nho (gom Armenia, Estonia, Georgia, Latvia, Lithuania, va Moldova), chiem 3,5% dan so Lien Xo, tuyen bo tay chay va khong to chuc cuoc trung cau dan y ve viec duy tri Lien Xo (tuy nhien cac điem bo phieu van đuoc chinh phu Trung uong to chuc, cu tri tai cac nuoc nay khong bi cam đi bau cu neu muon va phieu cua ho van đuoc tinh, vi du nhu Moldova van co 841.507 cu tri đi bau va 98,7% ung ho duy tri Lien Xo) Sau cuoc đao chinh, ngay 24/8/1991, Gorbachev tu y tuyen bo giai tan Ban Chap hanh Trung uong Đang, chinh phu Lien Xo ve co ban đa tan vo tu cuoi thang 8/1991. Tam ly nguoi dan Lien Xo va cac nuoc cong hoa thanh vien bi khung hoang du doi khi he thong chinh tri đau nao cua đat nuoc đa khong con ton tai. Ngay lap tuc trong ngay hom đo, Xo viet toi cao Ukraine tuyen bo đoc lap, đoi ten thanh Cong hoa xa hoi chu nghia Xo viet Ukraine. Trong cuoc trung cau dan y tai Ukraine vao đau thang 12 nam 1991 voi cau hoi "Ban co ung ho Đao luat Tuyen ngon Đoc lap cua Ukraine khong?", 92.3% cu tri đa bo phieu ung ho đoc lap (ket qua nay hoan toan trai nguoc voi ket qua cua cuoc trung cau dan y đuoc to chuc vao thang 3 nam đo khi đa so cu tri van ung ho duy tri tu cach cua Ukraine la mot nuoc cong hoa thanh vien thuoc Lien Xo)  Mot so nuoc thanh vien khac cung to chuc cac cuoc trung cau dan y ve viec ly khai, ket qua la đa so đeu ung ho đoc lap va tach khoi Lien Xo (o Estonia ti le ung ho đoc lap la 78,4%, o Litva la 93%, o Georgia la 99,5%, o Latvia la 74,9%, o Armenia la 99,5%) Lien Xo đuoc thanh lap dua tren su đoan ket cac nuoc cong hoa thanh vien co chung y thuc he la chu nghia cong san, khi y thuc he nay bi lanh đao cac nuoc cong hoa thanh vien tu bo thi Lien Xo cung tan ra.
Đen thang 10, do khung hoang chinh tri va viec chinh phu trung uong bi giai the, kinh te đat nuoc khong con đuoc đieu phoi va lam vao đinh đon. Luong thuc thuc pham khan hiem tren dien rong, nhieu nong dan tu choi thanh toan bang tien rup Lien Xo, trong khi ti le lam phat đa len toi hon 300%, cac nha may gio đay khong con đu kha nang đe tra luong cho cong nhan, nguon nhien lieu du tru o mot so noi thi chi đap ung 50-80% nhu cau cho mua đong đang đen. Uoc tinh kinh te Lien Xo đa sut giam 20% do cuoc khung hoang chinh tri nam 1991. Tong thong Gorbachev keu goi su ho tro tu cac nuoc phuong Tay nhung bi tu choi . Cac to chuc kinh te- tai chinh toan cau nhu IMF va WB cung tuyen bo rang nen kinh te cua Lien Xo hien đa te liet va moi su giup đo cua ho vao thoi điem nay la vo ich. Chinh phu Lien Xo đa buoc phai nhan vien tro luong thuc va thuoc men tu An Đo - mot nuoc con kem phat trien.
Ngay 8 thang 12 tai Minsk, thu đo cua Belarus, lanh đao ba nuoc cong hoa Nga, Belarus va Ukraina ra tuyen bo ky thoa thuan thanh lap Cong đong cac quoc gia đoc lap (SNG – Содружество Независимых Государств), cham dut su ton tai cua Lien bang Cong hoa Xa hoi Chu nghia Xo viet. Ngay 21 thang 12 tai Alma Alta, thu đo cua Kazakhstan, tat ca cac nuoc cong hoa tru ba nuoc vung bien Baltic ky tuyen ngon ton trong cac ton chi va muc đich cua thoa thuan thanh lap Cong đong cac quoc gia đoc lap. Trong la thu ngay 24 thang 12 nam 1991, Boris Yeltsin, Tong thong Lien bang Nga, thong bao cho Tong thu ky Lien Hop Quoc rang vi tri cua Lien Xo trong Hoi đong Bao an va tat ca cac co quan Lien hop quoc khac se đuoc Lien bang Nga ke tuc.
Vao thoi điem 19 gio 32 phut ngay 25 thang 12 nam 1991, la co cua Lien Xo tren noc đien Kremlin bi ha xuong va thay bang la co cua Lien Bang Nga, tieng chuong cua thap Đang cuu the vang len, đanh dau su kien Lien bang Xo Viet chinh thuc cham dut ton tai. Khi Lien bang Xo-viet tan ra, tuong ung voi Cong uoc Vien nam 1983, phan đinh ty le lanh tho cua tung quoc gia tren co so phan tich đong gop va phan cua cac nuoc Cong hoa đuoc phan chia nhu sau: Nga co 61,34 %, Ukraina - 16,37%, Belarus - 4,13%, Kazakhstan - 3,86%, Uzbekistan - 3,27%, Gruzia - 1,62%, tiep theo it dan đen Estonia voi 0,62%. Sau nay, mot so cuu quoc gia cong hoa Xo viet van giu quan he gan gui voi Nga va đa thanh lap nhung to chuc đa phuong nhu CIS, Cong đong kinh te A Au, Lien bang quoc gia (Union State), Eurasian Customs Union va Eurasian Economic Union đe nang cao kinh te va hop tac an ninh.
Ngay 17/3/1991, tai Lien Xo đa co mot cuoc trung cau dan y toan Lien bang ve viec co duy tri Lien bang Xo Viet nua hay khong. Tong cong 148.574.606 cu tri tai cac nuoc cong hoa thanh vien đa tham gia bo phieu, voi ket qua la 113.512.812 phieu (76%) ung ho duy tri Lien Bang Xo Viet. Tai hai nuoc cong hoa lon nhat la Nga va Ukraine, chiem 70% dan so cua Lien Xo, đa so cu tri van ung ho duy tri Lien bang. Nhu vay, phan lon nguoi dan Lien Xo van muon đat nuoc ton tai. Nikolai Ivanovich Ryzkov, nguyen Thu tuong Lien Xo tu nam 1985 đen 1991 cho rang: "Su tan ra cua Lien Xo khong bat nguon tu y nguyen cua đa so nhan dan, ma thuc chat no la quyet đinh cua gioi lanh đao cap cao Lien Xo: thay vi cai cach mo hinh kinh te thi nhung nha lanh đao nay đa quay sang đap pha he thong chinh tri, lam suy yeu bo may Nha nuoc, roi chinh ho tu y ra quyet đinh giai tan Nha nuoc Lien Xo (du đieu nay trai voi ket qua trung cau dan y truoc đo chi vai thang)"
Theo bao Quan đoi nhan dan:"Tu khi dung nuoc, Lien Xo đa trai qua rat nhieu kho khan thu thach va đa vuot qua tat ca: Nam 1917, 35 van đang vien Bolshevik đa lanh đao giai cap cong nhan Nga lat đo ach thong tri cua Sa hoang, cung nhan dan đanh bai su can thiep vu trang cua 14 nuoc phuong Tay đe bao ve thanh cong cach mang. Nam 1941, 5.540.000 đang vien đa cung nhan dan chien thang quan đoi phat xit Đuc trong cuoc chien tranh Ve quoc vi đai, roi sau đo lanh đao cong cuoc xay dung Lien Xo tro thanh sieu cuong the gioi. Vay nhung, nam 1991, Lien Xo lai sup đo, khong phai do quan đoi ke thu tan cong, cung khong phai do kinh te hay khoa hoc ky thuat yeu kem, ma chinh la vi cac quan chuc cap cao ben trong noi bo Đang va Nha nuoc Lien Xo".


 Nguyen nhan  Nguyen nhan su tan ra Lien Xo đuoc nghien cuu rat nhieu. Tai Trung Quoc, quoc gia co he thong chinh tri co nhieu điem chung voi Lien Xo, co lanh tho rong lon, đa sac toc, nhieu ngon ngu nhu Lien Xo va cung khao khat vuon len vi tri sieu cuong, van đe nay cang đuoc quan tam. Nam 2000, Vien Khoa hoc xa hoi Trung Quoc xac lap viec nghien cuu nguyen nhan Lien Xo tan ra la đe tai cap quoc gia. Nam 2006, bo phim tai lieu 8 tap, dai tong cong 5 gio dua tren đe tai nay đuoc phat hanh, rut ra nhung canh bao sau sac. Uy ban Kiem tra ky luat Đang Cong san Trung Quoc va Uy ban Chinh phap Trung uong đa yeu cau tat ca cac đon vi truc thuoc đeu phai xem va nghien ngam. Cac nha nghien cuu Trung Quoc ket luan rang: Cung voi viec canh giac truoc "suc manh cung" thi con phai song song ngan chan "suc manh mem" tu cac nuoc phuong Tay nham lam phan hoa noi bo Trung Quoc, ngan chan su suy thoai tu tuong trong noi bo Đang, đe phong cac phuong thuc moi nhu chien tranh tien te, thao tung van hoa, to chuc phi chinh phu tham nhap... Muc tieu la tranh đe Trung Quoc lap lai bi kich cua Lien Xo Chu tich Đang Tieu Binh tung noi: Trung Quoc phai biet lay bai hoc Lien Xo lam tam guong soi, bien viec xau thanh viec tot, vinh vien khong quen to tong, to tong đo chinh la chu nghia Marx, "chung ta noi đuong loi co ban cua Đang phai on đinh suot 100 nam, muon nuoc nha yen on lau dai, cai thuc su lien quan đen đai cuc chinh la viec nay... chi can co mot Bo Chinh tri tot thi cai loan nao xuat hien cung ngan chan đuoc"
Co nhieu nguyen nhan dan toi su sup đo cua Lien Xo, bao gom ca nguyen nhan khach quan lan chu quan:

Đuong loi cai cach sai lam: Nhung cai cach cua Gorbachev đa đay nhanh su sup đo cua Lien Xo hon la cuu van tinh hinh. Nhung cai cach noi long quyen kiem soat đoi voi nguoi dan va cai cach chinh tri va kinh te lai khien chinh phu Lien Xo tro nen ngay mot yeu đuoi va de bi ton thuong do ho khong con quyen luc manh me nhu truoc đay. Nhieu nguoi Lien Xo đa su dung quyen han moi cua minh đe to chuc phe phan chinh phu va vao nam 1991, nhung nguoi nay đa thanh cong trong viec khien chinh quyen Lien Xo tan ra. Nhom cai cach do Mikhail Sergeyevich Gorbachyov đung đau đa mac nhung sai lam moi: bien phan bien xa hoi thanh mot qua trinh khong kiem soat đuoc, nhieu khi thanh mot hoat đong bua bai, mang tinh vo chinh phu. Khong con bi kiem soat, cac luc luong chong Xo Viet đa tien hanh nhung hoat đong "dien bien hoa binh", gay mau thuan giua cac sac toc cua Lien Xo. Cac bien phap bao gom: boi nho Chu nghia Mac-Lenin, gay mat long tin cua nguoi dan vao chinh quyen bang cac bien phap chup mu, tao tin đon gia.
Dien bien hoa binh cua phuong Tay: Chinh sach cua Gorbachev khien Nha nuoc Lien Xo dan mat đi su kiem soat voi truyen thong, bao chi va gioi ly luan. Xuat hien rat nhieu bai viet xet lai lich su, xet lai chu nghia xa hoi, phu nhan vai tro cua Cach mang Thang Muoi tren bao chi ma khong bi ngan chan va xu ly. Cac "to chuc phi chinh phu" xuat hien rat nhieu (hon 30.000 to chuc vao nam 1987), trong đo nhieu to chuc nhan tai tro nuoc ngoai, van đong ngam hoac cong khai truyen ba tu tuong phu nhan Nha nuoc Lien Xo. Nhieu đon vi xuat ban, phat thanh, truyen hinh đuoc phuong Tay tai tro đa quay sang chi trich lich su cach mang, khien tu tuong chinh tri cua Đang vien va nhan dan Lien Xo tro nen dao đong du doi, long tin vao su nghiep cach mang sut giam nghiem trong
Su tha hoa trong noi bo Đang va nha nuoc: nhung nam 1960 va 1970 chung kien su tha hoa cua mot bo phan Đang vien co chuc vu cao trong Đang Cong san. Thoi ky Lenin va Stalin, ky luat Đang đuoc thi hanh nghiem khac, tham nhung bi trung tri rat nang nen phan lon Đang vien cac cap đeu liem chinh. Tu thoi Khrushchev, do ky luat đang bi buong long, trach nhiem cua tung to chuc, ca nhan trong he thong to chuc cua Đang khong ro rang, cong tac giam sat khong chat che dan đen mot so nguoi loi dung quyen luc đe cat nhac nguoi than, cung co loi ich nhom, thu ven loi ich cho ca nhan nen mot phan đang vien tro nen tha hoa, ho khong con so bi xu phat nghiem khac nen đa tham nhung đe song xa hoa, gay ra su bat binh cho nguoi dan Lien Xo. Trong the he tre co nhieu nguoi khong con cam tinh voi Đang khi thay co nhung đang vien bien chat, khong con tu cach mau muc nhu duoi thoi cha me cua ho. Khi Lien Xo roi vao khung hoang trong nhung nam 1980, nhung nguoi tre tuoi nay khong muon đung len bao ve mot nha nuoc ma ho khong co cam tinh. Ngay ca bo phan Đang vien tha hoa nay cung muon pha bo Lien Xo, gat bo nhung Đang vien trung kien va su rang buoc cua đieu le Đang đe ho co the truc loi đuoc nhieu hon. Truoc khi Đang Cong san Lien Xo sup đo khong lau đa co mot cuoc đieu tra xa hoi hoc voi cau hoi: "Đang Cong san Lien Xo đai dien cho ai?". Ket qua la, so nguoi cho rang Đang Cong san Lien Xo đai dien cho nhan dan chiem 7%, đai dien cho cong nhan chiem 4%, đai dien cho toan the đang vien chiem 11%. Trong khi đo, co toi 85% so nguoi đuoc hoi cho rang: Đang Cong san Lien Xo đai dien cho quan chuc, can bo va nhan vien nha nuoc". Theo ong Ta Ngoc Tan, nhieu phan tu co hoi, pham chat đao đuc kem đa xam nhap vao hang ngu Đang vien, dung muu meo vu loi đe thang tien, nhung Đang vien thuc su tai nang va đao đuc thi lai bi can tro phat trien. Gooc-ba-chop la mot nhan vat đac trung cho đieu đo, khi ong ta len toi vi tri Tong Bi thu thi đa quay sang phan boi che đo.
Tinh trang thieu dan chu: Đang Cong san Lien Xo đa dan tro thanh mot to chuc chinh tri đoc ton quyen luc, đung tren phap luat, nguyen tac tap trung dan chu bi giai thich sai lac đe bao ve nhung nhom loi ich cua cac quan chuc bien chat. Hau het cac y kien, quan điem khac voi chu truong, đuong loi cua Đang, nha nuoc đeu khong đuoc khuyen khich, tham chi con bi quy chup cho nhung toi danh nang ne. Cac to chuc quan chung cua Đang bi hanh chinh hoa, khong con đai dien cho tieng noi va quyen loi cua cac nhom xa hoi ma no đai dien. Tinh trang thieu dan chu anh huong tieu cuc đen su sang tao va vai tro cua nhan dan trong giam sat quyen luc, phan bien cac chinh sach xa hoi, dan đen nhung buc xuc ve tu tuong, ran nut ngam trong quan he giua nhan dan voi Đang va nha nuoc. Lien Xo con sai lam o phuong phap khong đung khi tiep can voi chu nghia Marx - Lenin, co thai đo bao thu đoi voi nhung gia tri ben ngoai, nhat la nhung gi lien quan đen chu nghia tu ban, khien he thong ly luan khong phat trien khoa hoc, đung đan.
Suc ep tu chien tranh kinh te cua Phuong Tay: Su lanh đao cua Ronald Reagan đa dan đen su gia tang lon trong chi tieu quan su cua My, cung nhu nghien cuu va phat trien nhieu vu khi moi va tot hon. Đieu nay khien cho Lien Xo cung phai gia tang chi tieu cua ho danh cho quoc phong trong boi canh nen kinh te đang dan roi vao tinh trang tri tre. Hoa Ky ung ho cac phong trao phan khang o Đong Au cung luc luong Hoi giao tai Afghanistan buoc Lien Xo phai đua quan can thiep lam tang chi phi quan su, đong thoi ho phai tang vien tro cho cac chinh phu o đay nham duy tri anh huong tai cac noi nay. Reagan khong chi tan cong Lien Xo bang chi tieu quan su; ong cung tan cong nen kinh te cua ho. Hoa Ky đa phoi hop voi A Rap Saudi tang xuat khau dau mo sang Chau Au đe đay gia dau xuong va han che san luong xuat khau cua Lien Xo sang phuong Tay, ben canh đo ho con han che Lien Xo tiep can cong nghe cao cua phuong Tay. Khong co nguon thu tu dau mo, nen kinh te Lien Xo bat đau lam vao tri tre.
Cac su kien trong nuoc va ngoai nuoc: cuoc chien tai Afghanistan cua Lien Xo cung la mot yeu to quan trong dan toi su sup đo cua Lien Xo. Hong quan Lien Xo, đoi quan tung đanh bai phat xit Đuc trong The chien II, tung dap tat thanh cong cac cuoc bao đong tai Hungary va Tiep Khac, đa sa lay trong cuoc chien khoc liet tai đay. Co toi mot trieu binh linh Lien Xo đa tham gia cuoc chien, voi khoang 14.000 nguoi đa thiet mang va hang ngan nguoi khac bi thuong, đong thoi đa khien ngan sach Lien Xo hao ton nhieu cho cuoc chien nay. Đen nam 1986, vu tai nan hat nhan Chernobyl xay ra cung khien Lien Xo bi ton that nang ve kinh te.
Chinh sach kinh te cung nhac: Nen kinh te cua Lien Xo tap trung qua nhieu vao cong nghiep nang va cong nghiep quan su, ma khong chu trong phat trien cong nghiep nhe san xuat hang tieu dung. Đieu nay đa dan đen su thieu hut hang hoa tieu dung, đieu kien đe duy tri muc song cao. Trong nhung nam 1960-1970, kinh te tang truong nhanh, suc mua cua nguoi dan Lien Xo tang manh, nhung cong nghiep nhe khong tang đu nhanh, nen đen thap nien 1980 cac mat hang tieu dung nhu quan ao hay giay dep bi thieu nguon cung, nhieu cong dan cua Lien Xo co tien nhung lai khong co hang đe mua. Su thieu hut đa day len nhung nghi ngo ve tinh uu viet cua he thong Xo viet, khien cho nhieu nguoi mat niem tin vao chinh phu va hi vong ve mot su thay đoi ve he thong chinh tri.
Chu nghia dan toc va phong trao ly khai: Nam 1989, phong trao dan toc chu nghia o Đong Au đa mang lai su thay đoi che đo o Ba Lan va phong trao nay nhanh chong lan sang Tiep Khac, Nam Tu va cac nha nuoc ve tinh cua Lien Xo o Đong Au. Đieu nay đa thuc đay cac phong trao ly khai o nhieu nuoc Cong hoa thuoc Lien Xo, đac biet la o Ukraina, Belarus va cac nuoc vung Baltic. Khi cac nuoc Cong hoa Xo viet nay tuyen bo đoc lap va tach khoi Lien Xo, quyen luc cua nha nuoc trung uong bi suy yeu nghiem trong va đen nam 1991, Lien Xo bi giai the.
Ngay 17/3/1991, tai Lien Xo đa co mot cuoc trung cau dan y toan Lien bang ve viec co nen duy tri Lien bang Xo Viet nua hay khong. Trong so 148.574.606 cu tri tham gia bo phieu, đa co 113.512.812 phieu (76%) ung ho duy tri Lien Bang Xo Viet. Nhu vay, y nguyen cua phan lon nguoi dan Lien Xo la van muon đat nuoc ton tai. Nguyen nhan su tan ra cua Lien Xo khong bat nguon tu y nguyen cua đa so nhan dan, ma thuc chat đo la hau qua do gioi lanh đao cap cao Lien Xo tu gay nen: ho đa tu pha huy he thong chinh tri, lam suy yeu bo may Nha nuoc, roi sau đo tu y ra quyet đinh giai tan Nha nuoc Lien Xo (du đieu nay trai voi ket qua trung cau dan y truoc đo chi vai thang).
Thang 5/1993, Gorbachev tham Phap đa tra loi phong van bao "Le Figaro" ve kha nang "ho tro ben ngoai" trong viec xoa bo chu nghia cong san tai Lien Xo, Gorbachev lan đau tien cong nhan rang trong cuoc gap voi Tong thong My Ronald Reagan tai Reykjavik, ong đa "trao Lien Xo vao tay My" (trong hoi ky cua minh, Reagan noi rang ong ta đa bi soc vi vui mung khi biet mot bo phan trong gioi chinh tri cap cao Lien Xo lai co tu tuong chong Cong). Sau nay, nam 1999, tai truong đai hoc My o Tho Nhi Ky, Gorbachev tu thu nhan: "Muc tieu cua toan bo đoi toi la tieu diet chu nghia cong san. Chinh vi đe đat đuoc muc tieu nay toi đa su dung đia vi cua minh trong Đang va trong Nha nuoc... Va đe đat đuoc no, toi đa phai thay đoi toan bo Ban lanh đao Đang cong san Lien Xo va Xo viet Toi cao cung nhu Ban lanh đao o tat ca cac nuoc Cong hoa. Toi đa tim kiem nhung nguoi ung ho đe hien thuc hoa muc tieu đo, trong so nay đac biet co A. Yakovlev, Shevardnadze...".
Tuy nhien, mot so nguoi khac cho rang Gorbachev la mot chinh khach yeu kem nen cac chinh sach cua ong ta moi dan toi su tan ra cua Lien Xo. Nikolai Ryzhkov nhan xet "Nhung du khong kinh trong Gorbachev, toi van phai noi lai la ong ta khong muon lam tan ra đat nuoc, khong muon. Chi đon gian la bang nhung hanh đong ngu ngoc cua minh, ong ta đa đua đat nuoc đen tham canh đo... Sai lam cua Gorbachev la: bao gio cung bat đau tu kinh te, khong quan tam gi đen van đe Đang va Nha nuoc.". Con Ly Quang Dieu cho rang "Cai ngay ong Gorbachev noi voi quan chung tai Moskva: khong viec gi phai so KGB, toi đa hit mot hoi that sau. Toi nghi con nguoi nay la mot thien tai that su... Cho toi khi toi gap ong ay va toi thay ong ay hoan toan lung tung truoc nhung gi đang xay ra quanh minh. Ong ay đa nhay xuong phan rat sau cua be nuoc ma khong he biet cach boi.". Ly Quang Dieu nhan xet Gorbachev kem xa Đang Tieu Binh, nguoi đa cai cach dan dan ma khong he lam Trung Quoc tan ra. Đen nam 2016, tra loi phong van cua đai BBC, Gorbachev cho rang "Nhung gi xay ra cho Lien Xo la tan kich đoi toi. Va la tan bi kich cho moi nguoi song o Lien Xo". Ong cho rang cac cac lanh đao Cong hoa Xo viet Nga, Belorussia va Ukraina, nhung nguoi đa ky van ban giai the Lien Xo đa "Phan boi ngay sau lung toi... Ho đot ca ngoi nha chi đe cham đieu thuoc. Chi đe co quyen luc... Ho khong the lam thong qua bien phap dan chu (vi trung cau dan y cho thay 76% cu tri van ung ho duy tri Lien Xo). The la ho pham toi. Đo la đao chinh." va quyet đinh tu chuc Tong thong Lien Xo la vi "Chung toi đang đi toi noi chien va toi muon tranh no. Toi khong the đe đieu đo xay ra chi đe bam niu quyen luc. Tu chuc la thang loi cua toi.".
Theo Leon Aron, viec Lien Xo tan ra la mot đieu rat bat ngo, ngay ca voi đa so nha nghien cuu ve Lien Xo thoi ky ay. "Nhieu nguoi cho rang Lien Xo tan ra la do tinh trang kinh te yeu kem, nhung su thuc khong phai nhu vay". Vao nam 1985, Lien Xo van co nguon luc kinh te, khoa hoc va nhan su rat manh me. Tinh trang thieu hut hang tieu dung co dien ra, đieu kien song cua nguoi dan Lien Xo thap hon so voi hau het cac nuoc Đong Au va chac chan khong bang so voi cac nuoc phat trien o Phuong Tay, nhung van on đinh va tot hon nhieu cac nuoc đang phat trien, va Lien Xo đa tung trai qua nhieu giai đoan gian kho hon nhieu ma van vuot qua đuoc. Tu nam 1981 đen nam 1990, muc tang truong GDP cua Lien Xo, mac du co cham lai, nhung van đat 1,9% mot nam, toc đo nay khong cham hon so voi nhieu nuoc phat trien cung thoi ky. Tham hut ngan sach van o duoi muc 9% GDP cho đen het nam 1989, ty le ma hau het cac nha kinh te cho la hoan toan co the khac phuc đuoc. Muc thu nhap cua nguoi dan Xo viet van tiep tuc gia tang trong 5 nam 1985-1990, o muc đo trung binh tren 7% moi nam. Chi phi cho cuoc chien o Afganistan la khoang 4 - 5 ty đola (thoi gia nam 1985), khong đang ke khi so voi GDP cua Lien Xo. Nguyen nhan cot loi cua viec Lien Xo tan ra, theo Leon Aron, chinh la tu tren xuong: nhung chinh sach pha vo nguyen tac Xo Viet, vua lieu linh lai vua bac nhuoc cua Gorbachev; su chia re nhan tam đuoc kich đong boi nhung bai viet cua cac nha van, nha bao chong Nha nuoc Lien Xo ma khong bi ngan chan..
Sau nay, Tong thong Nga Vladimir Putin cho biet ong phan đoi su tan ra cua Lien Xo. Ong cho rang le ra Lien bang Xo Viet đa khong bi sup đo, neu nhu Đang Cong san Lien Xo tien hanh cai cach đung huong va khong "tha cua" cho nhung tu tuong pha hoai đat nuoc cua gioi bao chi bien chat cung nhu cac phan tu co hoi trong noi bo Đang.. Mac du vay, ban than Putin khong co y đinh đua mo hinh Nha nuoc Lien Xo quay tro lai nuoc Nga boi no khong phu hop voi boi canh hien nay "Bat cu ai khong cam thay tiec nuoi vi su sup đo cua Lien Xo la ke khong co trai tim. Bat cu ai muon khoi phuc no thi la ke khong co nao". Khi nhan đuoc cau hoi ve su kien nao trong lich su Nga ma ong muon thay đoi nhat, Tong thong Putin đap ngan gon rang: "Su sup đo cua Lien bang Xo Viet".


 Hau qua sau khi tan ra  Sau khi Lien Xo tan ra, lop Đang vien trung thanh voi chu nghia cong san trong Đang Cong san Lien Xo vua cam phan cuc đo, vua bat luc. Tong Tham muu truong quan đoi, Anh hung Lien Xo, nguyen soai Sergei Fyodorovich Akhromeev đa tu sat bang khau sung ngan tung theo ong suot cuoc đoi. Trong buc thu tuyet menh, ong đe lai su phan no va than tho: "Tat ca nhung gi toi phan đau cho Đang đeu đa tieu tan... Toi khong the song khi to quoc cua toi bi huy hoai va moi thu ma toi coi la y nghia nhat trong cuoc đoi minh bi pha huy".
Nguoc lai, bo phan cuu Đang vien chong chu nghia cong san nay đa đat đuoc muc đich. Ho gianh rat nhieu đac quyen đac loi trong chinh phu moi: 75% so quan chuc ben canh tan tong thong, 57,1% can bo trong nhung chinh đang moi va 73,4% quan chuc cua chinh phu moi o Nga la cuu Đang vien. Ho loi dung su hon loan ve thuong mai hoa, thi truong hoa đe truc tiep chiem đoat tai san nha nuoc thanh tai san rieng.. Sau khi Lien Xo tan ra, theo "lieu phap soc" do nguoi My tu van, chinh phu Nga tien hanh cuong che tu huu hoa trong linh vuc kinh te. Hoi thap nien 1980, Chu tich Hoi đong Bo truong Lien Xo Nikolai Ryzhkov khi thao luan ve ke hoach chuyen đoi nen kinh te Lien Xo sang co che thi truong đa tung canh bao "Cac đong chi se pha nat đat nuoc nay mat, nuoc ta tuyet đoi chua san sang (cho nhung buoc đi nhu vay)! Cac đong chi hay tuong tuong xem, vi du suot ca cuoc đoi toi, co ai đo luon bao toi can phai lam cai gi va đot nhien tat ca bo het va noi: tu xoay xo lay! Va đe ma co the tu xoay xo đuoc, it nhat cung phai mat co 1 đen 2 nam mo mam! Chung ta hay thuc hien mot giai đoan chuyen đoi nao đo. Cu the la truoc mat giao cho cac nha may 50% cong viec bang cac đon đat hang nha nuoc, con 50% con lai cac nha may tu tim đon đat hang. It nhat, ho cung co cai gi đe ma lam viec chu.". Nen kinh te - chinh tri thoi hau Lien Xo hoan toan chua chuan bi gi cho giai đoan qua đo va "lieu phap soc" cuoi cung đem lai vo so hau qua bi kich: cac cong ty quoc doanh bi ban cho tu nhan voi muc gia rat re mat (vi du nhu Zil, hang san xuat xe tai rat lon voi 100.000 cong nhan, lai đuoc ban voi gia chi 16 trieu USD). Cac trum tai phiet nhanh chong thau tom nen kinh te va lung đoan chinh truong Nga. Ket qua rat nhanh la đua đen mot nen kinh te tieu đieu va suy thoai nghiem trong. Đat nuoc ngheo đi nhanh chong, he thong an sinh xa hoi suy yeu, xa hoi roi vao hon loan, pham toi xay ra tran lan, phan hoa giau ngheo tang manh. Hang chuc van nha khoa hoc va lao đong co trinh đo cao di cu sang phuong Tay.
Theo tai lieu cua Bo Noi vu Nga, luc đo toan quoc xuat hien hon 8.000 bang nhom toi pham co to chuc co lon. Trong Thong điep tinh hinh đat nuoc nam 1996, Boris Yeltsin thua nhan: "Nuoc Nga hien nay đa vuot Italia, tro thanh vuong quoc bang đang mafia lon nhat the gioi". So vu giet nguoi tang nhanh, tu 14.300 vu (nam 1990) tang len 29.800 vu vao nam 2001. Binh quan cu 100.000 dan thi co 1000 nguoi pham toi, ty le nay o muc cao nhat the gioi. Nan buon nguoi đe phuc vu cho cong nghiep tinh duc va cac nganh cong nghiep khac phat trien tai nuoc Nga sau khi Lien Xo sup đo la đieu chua tung co duoi thoi Xo Viet. 

Tu nam 1991 đen nam 1999, tong gia tri san xuat trong nuoc (GDP) cua Nga giam xuong 52% so nam 1990 (trong khi đo vao thoi ky chien tranh tu nam 1941 đen nam 1945 chi giam 22%). Theo Ngan hang The gioi, GDP danh nghia binh quan đau nguoi cua Nga đa giam tu 3.429 USD/nguoi nam 1989 xuong con 1.331 USD/nguoi vao nam 1999, nghia la chi con 38,8% so voi khi Lien Xo con ton tai. Muc suy thoai cua Nga trong giai đoan nay tham chi con dai hon va lon hon so voi muc suy thoai cua My trong thoi ky Đai khung hoang (keo dai 4 nam va chi sut giam o muc 27%). San xuat cong nghiep giam 64,5%, san xuat nong nghiep giam 60,4%. Vat gia tang cao hon 5.000 lan.
So nhan cong ky thuat o Nga đa giam tu 2,5 trieu xuong con 800.000 trong giai đoan 1991-2001, rat nhieu nhan tai khoa hoc đa bo ra nuoc ngoai. Chay mau chat xam rat nang ne, nghien cuu khoa hoc ky thuat cung bi đinh tre
He thong y te mien phi va rong khap cua Lien Xo bi huy bo, hang loat benh vien cong bi tu huu hoa. Vien phi theo đo tang chong mat, nhieu nguoi dan khong co đu tien đi chua benh (đieu chua tung xay ra duoi thoi Lien Xo), ty le tu vong do benh tat cung tang len. Tu nam 1992 tro đi, dan so nuoc Nga luon co xu the giam. Tuoi tho binh quan cua nguoi Nga nam 1990 la 69,2 tuoi, đen nam 2001 sut con 65,3 tuoi. Tham chi, tuoi tho binh quan cua nam gioi o mot so vung giam xuong chi con 50 tuoi. Dan so Nga đa giam tu 147 trieu (1990) xuong con 145 trieu vao nam 2002
Duoi the che đa đang, he thong nha nuoc yeu ot va viec thieu vang mot ly tuong đoan ket xa hoi, tinh than dan toc chu nghia o cac nuoc cong hoa cu thuoc Lien Xo đa khong ngung dang cao, khuynh huong ly khai, dan toc hep hoi ngay cang tro nen tram trong. Thap nien 1990, hang loat cac cuoc chien tranh ly khai no ra tai cac nuoc thanh vien thuoc Lien Xo cu, khien hang tram ngan nguoi thiet mang.
Quan niem đao đuc - tinh than trong xa hoi cung tro nen hon loan, luan ly xa hoi va nang luc phan đinh đung - sai bien mat, nen tang đao đuc khung hoang toan dien. Cac gia tri đao đuc cu mat hieu luc, bi thuc te cuoc song phu đinh trong khi cac gia tri đao đuc moi chua hinh thanh. Mot so phuong tien truyen thong tu nhan chi biet tap trung truyen ba cac gia tri quan phuong Tay, thuc chat la khuyen khich nguoi dan kheo leo vo vet va theo đuoi loi ich ca nhan, đat đong tien len tren het, tu đo mat đi pham chat chinh truc, yeu lao đong von co cua nguoi dan Xo Viet.
Tai Nga va cac nuoc Đong Au, tam anh huong cua cac Đang cong san xuong thap. Trong cuoc bau cu Duma Quoc gia Nga nam 2016, Đang Cong san Nga đat đuoc 13.4% tong so phieu bau, qua đo gianh đuoc 42 ghe, đung thu 2 toan quoc nhung van thap hon nhieu so voi Đang nuoc Nga thong nhat.
Su sup đo cua Lien Xo sau nay đuoc tong thong Nga Putin goi la "tham hoa đia chinh tri toi te nhat the ky XX. Đoi voi nuoc Nga, no đa tro thanh mot bi kich thuc su. Hang trieu cong dan va nhung nguoi yeu nuoc cua chung ta bong nhien thay ho đang song ben ngoai lanh tho Nga.". Ong cho rang "Hau qua sup đo con toi te hon nhieu so voi nhung gi moi nguoi nghi va nhung gi ho co the nghi ngo ngay ca trong nhung giac mo toi te nhat cua minh". Cuu Thu tuong Nga Evgeny Primakov cho rang: "Cai gia cua su sup đo Lien Xo la rat khung khiep, nen kinh te Nga ton that con nhieu hon Chien tranh the gioi thu hai. Se la đien ro neu noi rang đat nuoc nay đuoc huong loi tu nhung nam 1990."
Đang Cong san Lien Xo bien mat, Lien Xo tan ra đa mang lai hau qua tai hai cho nhan dan Lien Xo. Rat nhieu hoc gia Nga cung rut ra ket luan rang, Lien Xo tan ra lam cho phat trien kinh te - xa hoi tai Nga thut lui may chuc nam. Vien sy khoa hoc xa hoi Dobrinkov nhan xet vao nam 2003 rang: "Tren thuc te, cai goi la cai to khien kinh te nuoc Nga thut lui 20-30 nam, mot so ton that tinh than thi khong the nao đo đem đuoc" Ngay ca nha van chong Xo viet la Maksimov, truoc khi qua đoi vao nam 1994 cung cam thay an han ve viec xoa bo Lien Xo: "Toi chua bao gio nghi minh lai cam thay đau long nhu vay... To quoc cua minh bi giay xeo thanh nhu vay, cu nhu giuong mat ma nhin me minh bi ham hiep vay. Khong con gi đau long hon the". Cuu Tong thong Ukraina Leonid Kravchuk, mot trong ba nhan vat hang đau tham gia ky ket hiep đinh giai the Lien Xo sau nay đa noi: "Neu nhu nam 1991, toi biet đuoc đat nuoc se phat trien đen nhu cuc dien nhu ngay hom nay thi khi đo toi đa nhat quyet chat đut canh tay minh chu khong ky vao Hiep đinh đo.
Phai đen khi Tong thong Nga Vladimir Putin (mot cuu sy quan tinh bao Lien Xo) len nam quyen nam 2000, nuoc Nga moi dan khoi phuc, đen nam 2005 thi GDP đau nguoi cua Nga cuoi cung cung đa tro lai muc cua nam 1990. Neu tinh GDP đau nguoi cua Nga theo suc mua cua nam 2010 thi đen nam 2007, GDP đau nguoi cua Nga đa ve lai muc nam 1989 va sau đo tiep tuc tang truong. Toi nam 2010, nguoi Nga đa đat muc thu nhap binh quan đau nguoi cao hon duoi thoi Lien Xo. So nguoi ung ho viec khoi phuc Nha nuoc Lien Xo voi he thong chinh tri giu nguyen nhu truoc kia đa giam dan, theo mot khao sat nam 2016 chi co 12% so nguoi đuoc hoi ung ho viec khoi phuc nguyen trang nha nuoc Lien Xo, tuy nhien 46% ung ho viec đoan ket cac nuoc cong hoa Xo viet cu trong mot lien minh moi tuong tu nhu Lien minh chau Au..
Theo cuoc khao sat cua Sputnik Mneniya tai 9 nuoc trong so 11 quoc gia thuoc Lien Xo cu vao nam 2016, phan lon cu dan tren 35 tuoi (nhung nguoi đa trai qua cuoc song duoi thoi Lien Xo) cho rang cuoc song o Lien Xo tot hon so voi thoi ky sau khi đat nuoc tan ra. O Nga, 64% so nguoi đa trai qua thoi ky Lien Xo đanh gia rang chat luong cuoc song thoi đo cao hon. O Ukraina, đong y voi tuyen bo nay co 60% so nguoi tra loi, con ty le cao nhat la o Armenia (71%) va Azerbaijan (69%) Trong mot cuoc tham do do Trung tam Levada to chuc vao thang 4/2016, 56% nguoi đuoc hoi cho biet ho mong muon Lien Xo van ton tai. Mot đieu tra cua Trung tam Cong luan Toan Nga (VTsIOM) cho thay 64% nguoi Nga se bo phieu cho viec gin giu Lien Xo neu nhu to chuc mot cuoc trung cau dan y vao nam 1991. Trong cuoc khao sat cua Trung tam Levada nam 2016, 53% so nguoi đuoc hoi nuoi tiec vi su sup đo cua he thong kinh te ke hoach hoa, 43% nuoi tiec cam giac đuoc song trong mot sieu cuong.
Khao sat cua hai co quan đieu tra du luan o Nga cho thay: đa so nguoi dan Lien Xo cung khong muon đat nuoc Lien Xo tan ra. Cuoi nam 2005, ket qua mot cuoc đieu tra du luan cua hai co quan đoc lap noi tieng o Nga cho thay: 66% nguoi Nga ngay nay cam thay nuoi tiec cho su sup đo cua Lien Xo; 76% so nguoi cho rang Lien Xo co rat nhieu điem đang đe tu hao. 72% va 80% so nguoi đuoc hoi lan luot cho rang Gorbachev va Yeltsin đa đay đat nuoc vao con đuong sai lam; chi co 1% so nguoi đuoc hoi mong muon song duoi thoi Yeltsin., 60% nguoi Nga tin rang: su sup đo cua Lien Xo gay nhieu tac hai nhieu hon la loi ich. Trong con đai hong thuy đo, nhieu nuoc cong hoa hau Xo viet đa roi vao bao luc sac toc sau khi co đuoc đoc lap, khien ca tram ngan nguoi thiet mang.
Mot cuoc tham do đa đuoc tien hanh trong nam 2016 cho thay co 35% nguoi Ukraina nuoi tiec ve su sup đo cua Lien Xo, 50% khong nuoi tiec va 15% thay phan van. Trong so nay, nguoi mien Đong Ukraina (đa so la nguoi goc Nga) co ty le tiec nuoi cao gap đoi so voi nguoi mien Tay (muon Ukraina gia nhap EU va NATO). Nhung nguoi gia tung song trong thoi ky đo, hoac nguoi đang that nghiep co ty le tiec nuoi cao hon.
Nam 1991, Tong thong Hoa Ky George H.W. Bush đa bay to cam xuc sung suong cua minh nhan su kien Lien Xo sup đo: "Su kien vi đai nhat tung dien ra tren the gioi trong suot cuoc đoi cua toi, trong toan bo cuoc đoi cua moi chung ta, chinh la su kien nay đay: Nho vao an sung cua Thien Chua, nuoc My đa chien thang cuoc Chien tranh Lanh" . Voi viec Lien Xo sup đo, Hoa Ky tro thanh sieu cuong duy nhat con ton tai tren the gioi.
Theo su gia Geoffrey Roberts, tren binh dien the gioi, su sup đo cua Lien Xo khien phuong Tay khong con mot đoi trong đu manh me, the gioi ngay nay van con xa moi co the goi la an toan. Theo tien si Marcus Papadopoulos, mot chuyen gia ve Nga, viec Lien Xo sup đo khien cho su can thiep cua My va phuong Tay vao cong viec noi bo cua cac nuoc tang manh, voi cac vi pham luat phap quoc te o muc đo chua tung thay. Neu Lien Xo con ton tai thi nhung cuoc chien tranh cua phuong Tay tan cong Nam Tu, Iraq, Libya, Syria... su troi day cua chu nghia khung bo va Hoi giao cuc đoan se khong bao gio xay ra.


Chinh tri = Lap phap =
Lien Xo la quoc gia theo mo hinh xa hoi chu nghia đau tien tren the gioi, mo hinh chinh tri cua nha nuoc Lien Xo la hinh mau chung cho cac quoc gia xa hoi chu nghia khac.
Khac voi đa so cac nha nuoc cong hoa khac tren the gioi theo nguyen tac tam quyen phan lap, he thong chinh tri Xo viet theo nguyen tac tap trung dan chu. Đang Cong san lanh đao toi cao va toan dien moi mat: chinh tri, xa hoi, kinh te, van hoa (đieu 6 Hien phap Lien Xo). "Co quan quyen luc cao nhat" cua Lien Xo la Xo viet Toi cao Lien Xo (Верховный Совет), co ca ba quyen lap phap, hanh phap va tu phap va truc tiep đam nhiem chuc nang lap phap. Co quan thuong truc cua Xo viet Toi cao la Đoan Chu tich Xo viet Toi cao Lien Xo. Đoan Chu tich Xo viet Toi cao Lien Xo la nguyen thu quoc gia tren danh nghia, nhung Tong Bi thu Uy ban Trung uong Đang Cong san moi la nhan vat so mot. (Tu nam 1988 "co quan quyen luc cao nhat" la Đai hoi Đai bieu Nhan dan, co quan thuong truc cua no la Xo viet Toi cao). O cac cap đia phuong "co quan quyen luc cao nhat" la Xo viet đia phuong do nhan dan bau.


= Tu phap =
Xo viet Toi cao bau ra Chu tich Hoi đong Bo truong (Thu tuong) va phe chuan thanh phan Hoi đong Bo truong (Chinh phu) la co quan chap hanh cua no, đam nhiem chuc nang hanh phap o trung uong. Tuong tu, Xo viet đia phuong bau ra Uy ban hanh chinh (Испольнительный коммитет, viet tat la Исполком - Ispolkom) đe đam nhiem chuc nang hanh phap o đia phuong.
Xo viet Toi cao cung bau Chanh an Toa an Toi cao đung đau co quan tu phap trung uong la Toa an Toi cao. Xo viet đia phuong bau chanh an toa an cac cap đia phuong.
Hien phap Lien Xo cung quy đinh ve cac quyen co ban cua cong dan nhu quyen tu do ngon luan, quyen tu do hoi hop, tu do tin nguong... nhu cac nha nuoc hien đai khac tren the gioi.
Nhung ve thuc chat đac điem noi bat cua he thong chinh tri cua Lien Xo la su bao trum cua Đang Cong san len he thong chinh tri. Đang Cong san Lien Xo (Коммунистическая партия Советского Союза - КПСС) la co quan lanh đao theo hien phap quy đinh, khong do dan bau. Đe bao đam su lanh đao cua Đang, Lien Xo ap dung he thong nhan su theo "Nomenclatura" nghia la he thong co cau can bo theo su chi đinh cua Đang: o moi cap chinh quyen hanh chinh, Xo viet hoac tu phap thi luon song hanh voi đang uy (Parkom - Партийный коммитет viet tat la Парком). Cac đang vien lanh đao đang uy (hay Parkom) luon nam cac vi tri chi phoi cua cac Xo viet theo mot ty le đam bao su lanh đao: ung cu vien vao cac Xo viet đeu phai đuoc su đe cu cua cac Parkom va cac lien danh ung cu cua đang vien va nguoi ngoai đang bao gio cung co mot ty le ap đao cua đang vien. Đoi voi co quan hanh phap cung vay cac chuc vu lanh đao cua cac Ispolkom la tu cac Parkom, thuong thi cac pho bi thu đang uy la chu tich cac uy ban hanh chinh (Ispolkom). Cac Xo viet va cac Uy ban hanh chinh cac cap phai chap hanh cac chi thi cua cap tren theo nganh doc cua minh va cac chi thi, nghi quyet cua Uy ban đang đong cap cua đia phuong minh va thuong cac chi đao nay la nhat quan voi nhau. O cap cac nuoc Cong hoa va cap Lien bang cung vay: Chu tich Hoi đong Bo truong, Chu tich Xo viet toi cao, Chanh an Toa an toi cao thuong la cac Uy vien Bo chinh tri cua Đang, đoi khi Tong bi thu kiem luon Chu tich Đoan Chu tich Xo viet toi cao (nhu Brezhnev) hoac Chu tich Hoi đong Bo truong (nhu Khrushchov). Cac Bo truong thuong la Uy vien Bo chinh tri hoac Trung uong Đang. Khi hop Chinh phu hoac Đoan Chu tich Xo viet toi cao thi thuc te la hop Bo Chinh tri mo rong. Nhan su cac nhiem ky cua cac co quan chinh tri, nha nuoc trung voi nhan su cua đai hoi Đang, khi mot ca nhan thoi chuc tai Parkom thi ho cung thoi nhiem vu tai Xo viet hoac Ispolkom... Tai Lien Xo chi đao cua Đang la truc tiep: Đang uy co the đua ra cac chi đao thang đen cac Xo viet va cac Uy ban hanh chinh chu khong can thiet phai bien cac nghi quyet đang đo thanh cac van ban cua cac co quan nay nua.
He thong chinh tri nhu vay cua nha nuoc Lien Xo lam xa hoi Xo viet mang đac tinh tap trung quyen luc rat lon cua Đang. Co luc nao đo đac tinh nay co the mang lai tac dung tot, đam bao su lanh đao va thuc hien nhanh chong, nhat quan ve mot chinh sach ma khong bi cuon vao nhung tranh cai mat thoi gian, nhung đong thoi cac cap uy gan nhu khong bi nhan dan kiem soat ma chi phai chiu su giam sat tu he thong kiem tra trong noi bo đang, neu he thong giam sat ma bi buong long thi de dan đen hien tuong lam dung quyen luc cua cac cap uy, hien tuong vi pham cac quyen tu do cua cong dan đuoc hien phap quy đinh, cung nhu cac tieu cuc khac vi du tinh trang khong quy đuoc trach nhiem ca nhan... Trong giai đoan sau cua Lien Xo, he thong giam sat bat đau bi buong long vao thoi Khruschov, va phat tac vao thoi ky đuoc goi la "thoi ky tri tre" thap nien 1980.
Đe han che cac khiem khuyet cua he thong chinh tri mot đang lanh đao tap quyen tap trung nhu vay, nam 1985 Tong bi thu Gorbachov đa tien hanh cai cach chinh tri. Cuoc cai cach chinh tri cua Gorbachov co muc đich giam bot su lanh đao cua Đang đoi voi cac co cau nha nuoc va xa hoi, cho phep thanh lap hang loat cac to chuc hoi đoan, xa hoi dan su, to chuc phi chinh phu... nhung chinh sach nay la phan tac dung, gay ra khung hoang chinh tri va dan đen su tan ra cua Lien Xo.


= Danh sach lanh đao =


Kinh te Mo hinh he thong kinh te Lien Xo co ban la kinh te nha nuoc, la nen kinh te phi canh tranh, khong đinh huong theo thi truong, chiu su lanh đao cua Đang va tap trung hoa, ke hoach hoa cao đo ca o cap vi mo va vi mo. Đay cung la mo hinh kinh te chung cua cac Quoc gia xa hoi chu nghia.

Nen kinh te nha nuoc tap trung: Tuy trong nen kinh te Xo viet con co thanh phan kinh te tap the trong nong nghiep la cac nong trang tap the (Kolkhoz – Коллективное хозяйство, viet tat la Колхоз), nhung ty trong ap đao trong kinh te la thanh phan nha nuoc voi cac nha may xi nghiep trong cong nghiep va nong truong quoc doanh Sovkhoz (Советское хозяйство, viet tat la Совхоз) trong nong nghiep, đay la nen kinh te nha nuoc, tap trung đien hinh nhat.
Đang lanh đao toan bo nen kinh te: Cac đinh huong dai han cua nen kinh te đat nuoc va đia phuong đuoc thong qua tai Đai hoi Đang cac cap va cac cap uy Đang chi đao truc tiep viec thi hanh chinh sach kinh te va giai quyet cac khuc mac trong qua trinh kinh te.
Ke hoach hoa cao đo: Đai hoi Đang xac đinh cac nhiem vu uu tien cua nen kinh te va phac thao ra cac chi tieu kinh te quan trong cua mot thoi ky dai thuong la 5 nam va đinh huong dai 10 nam, đo la co so đe ke hoach hoa. Sau đo Gosplan Lien Xo (Co quan ke hoach nha nuoc – Госплан) se lap ra ke hoach cho cac ke hoach nam nam, đoi khi co ke hoach bay nam voi cac chi so kinh te cu the cho thoi han 5 nam va tung nam cu the. Cac ke hoach cua Gosplan se đuoc chuyen giao cho cac Bo kinh te. Bo se lap ke hoach chi tiet cho nganh minh va giao cac chi tieu kinh te cho cac doanh nghiep duoi su chu quan cua bo. Cac doanh nghiep tren co so ke hoach đuoc giao se tinh toan cac nguon luc va co the đe trinh ke hoach san xuat len cac co quan chu quan đe đe nghi hieu chinh. Mot khi ke hoach đuoc thong qua đo se la phap lenh nha nuoc. Đe đam bao tai chinh cho cac ke hoach san xuat cac doanh nghiep se nhan đuoc tien theo ke hoach tu Gosbank (Ngan hang nha nuoc – Госбанк) va nhan nhien, nguyen vat lieu va cac san pham trung gian theo ke hoach tu Gossnab (Cung ung nha nuoc – Госснабжение). Viec lap ke hoach đuoc thuc hien rat chi tiet: tham chi Gosplan quy đinh đen ca gia ban buon va ban le cua cac loai san pham, nhu vay se rat phuc tap, Gosplan cua Lien Xo thuc su la mot co quan ngang bo voi chuc nang đac biet cua chinh phu Lien Xo thuong do mot Uy vien Bo chinh tri - Pho chu tich hoi đong bo truong phu trach kinh te chi đao voi đoi ngu đong đao cac chuyen gia kinh te, cac nha quan ly ke hoach. Vi nhung ly do tren nen kinh te cua Lien Xo la nen kinh te phi canh tranh va phi thi truong.
Nhung đac điem tap trung hoa, ke hoach hoa cao đo duoi su lanh đao cua Đang nhu vay co tac dung de dang tap trung đuoc nguon luc quoc gia cho cac muc tieu trong điem, nhung uu tien cua đat nuoc vi du đien hinh nhu qua trinh Cong nghiep hoa nhung nam 1930 đa thanh cong bat ke cac cang thang cua nen kinh te, cung nhu cac du an cong nghiep quoc phong va cac du an khoa hoc lon khac cua Lien Xo sau nay. Kinh te co ke hoach va tach xa thi truong nen kinh te Lien Xo tranh đuoc lam phat, tranh đuoc cac khung hoang va cac rui ro cua thi truong nhu trong cac nen kinh te tu ban chu nghia, gia ca co khi đuoc duy tri co đinh trong vai chuc nam.
Nhung ve sau, thi kinh te Lien Xo thuong khong gan lien voi hieu qua kinh te nen thuong gay lang phi rat lon: kinh te phat trien nhanh nho khai thac cac nguon tai nguyen thien nhien nhung nang suat lao đong tang khong tuong xung. Viec lap ke hoach chi tiet van khong the nao sat đuoc voi thuc te cuoc song, khong the tinh đuoc het cac yeu to cung cau, muc gia lam cho cung can bang voi cau. Cac ke hoach kinh te khong the phan phoi va su dung tai nguyen mot cach hieu qua nhat, cac chi tieu phat trien đuoc duy tri cao nhung muc song cua nguoi dan tang ngay cang cham lai.
Nen kinh te khong linh hoat: mot doanh nghiep khong hoan thanh ke hoach se anh huong lay lan, do đo ke hoach đuoc coi nhu phap lenh nha nuoc va co tinh bat buoc rat cao. Vi ke hoach hoa mang nhieu tinh menh lenh quan lieu va khong sat nhu cau xa hoi khien hang hoa Lien Xo co chat luong va tinh canh tranh ngay cang thap so voi nuoc ngoai. Gia ca co đinh trong mot thoi gian kha dai cong voi thu nhap tang đeu, đieu nay la co loi cho đoi song cua cac tang lop dan cu, suc mua cua nguoi dan tang cao, nhung nguoc lai suc mua tang ma san luong va chat luong hang tieu dung khong tang kip theo yeu cau cua xa hoi nen gay nen nan khan hiem hang hoa, tao "van hoa xep hang" o moi noi, gay buc xuc trong dan chung nhat la dan thanh thi.
Loi ich doanh nghiep va nguoi lao đong phu thuoc vao viec hoan thanh va vuot chi tieu ke hoach đuoc giao ma it co ap luc canh tranh (o Lien Xo canh tranh chi duoi hinh thuc thi đua Xa hoi chu nghia). Tu nhung nam 1960, khi thi hieu cua nguoi dan nang cao, viec thi đua vuot chi tieu tao nen mot so loai hang hoa du thua lon trong xa hoi, nhung mot so loai hang hoa khac thi lai bi thieu do chinh phu khong đau tu san xuat. Ket qua la mot so loai hang hoa thi thua nhieu, mot so khac thi lai thieu gay mat can đoi trong nen kinh te. Hang hoa du thua cung it khi đuoc Lien Xo xuat khau đe kiem loi nhuan, ma nhieu khi đuoc vien tro cho cac nuoc ngheo o chau A, chau Phi duoi hinh thuc vien tro khong hoan lai.
Viec khong co canh tranh va san xuat theo ke hoach đong thoi thieu nhung bien phap khuyen khich tang nang suat lam cho nguoi lao đong mat đong luc dan đen su sa sut ky luat va su hang hai lao đong, lam nay sinh thoi bang quan, vo trach nhiem. Vao nhung nam Stalin va trong chien tranh, nguoi lao đong lam viec duoi anh huong cua tinh than yeu nuoc va ky luat sat, chinh sach cong nghiep hoa co hieu qua cao nen khong co su sa sut, nhung ve sau vi kem đong luc kinh te nen chieu huong lam bieng dan tro nen pho bien trong tam ly nguoi lao đong. Đong thoi cach tra luong lao đong mang tinh binh quan chu nghia khong khuyen khich tinh nang đong va lam bat man nhung nguoi muon lam giau. Đe khuyen khich nguoi lao đong, tu nhung nam cuoi thap ky 1970 Lien Xo cho ap dung khoan san pham trong cac xi nghiep cong nghiep o pham vi to đoi lao đong (Бригадный подряд) nhung ket qua chi thanh cong han che va khong gay đuoc đong luc lon.
Tac gia Gregory o Vien Hoover, trong mot bai luan nam 2018, tom tat cac điem yeu cua nen kinh te Lien Xo gom: điem yeu lon nhat la lap ke hoach dua tren can đoi nguyen vat lieu, va o muc đo nhe hon la rang buoc ngan sach mem. Lien Xo chi lap ke hoach chi tiet đen tung giao dich cho mot so san pham chien luoc, con cac san pham khac chi đuoc lap ke hoach o muc đo tong san luong. Tat ca moi ke hoach đeu chi la du thao, co the đuoc đieu chinh bat cu luc nao. Viec ap dung cong nghe moi hoac lam giam chi phi san xuat khong đuoc đua vao ke hoach. Co quan lap ke hoach khong the can đoi cung cau bang cach nang hoac ha gia, vi vay ho can đoi cung cau bang cach so sanh nhung vat lieu nao đang co san voi nhung vat lieu can co - goi la can đoi nguyen vat lieu. Nam 1938 chi co 379 su can đoi nguyen vat lieu o trung uong đuoc chuan bi cho mot nen kinh te co hang trieu mat hang. Nhung su can đoi nay lai dua tren nhung thong tin sai lech. Cac nha san xuat phai van đong đe đuoc phan bo nhung muc tieu thap, che giau nang luc san xuat that cua ho. Nhung nguoi su dung san pham cong nghiep trong phep can đoi, nguoc lai, lai khai vong len nhung gi ho can, đe bao đam viec hoan thanh ke hoach cua rieng ho. Ke hoach cua moi nam la ke hoach cua nam truoc đo cong them mot so đieu chinh nho. Viec nay đuoc ap dung đen thap nien 1980, lam cho nen kinh te giam đong luc tao ra san pham moi va ap dung cong nghe moi boi vi chung đoi hoi phai thiet ke lai he thong cac can đoi. Janos Kornai, trong mot nghien cuu nam 1986, chi ra rang buoc ngan sach mem - xay ra khi tuong quan thu bu chi cua doanh nghiep khong đuoc ton trong - la mot nguyen nhan khac lam suy yeu kinh te xa hoi chu nghia. Cac doanh nghiep thua lo khong đuoc phep pha san, vi se lam anh huong day chuyen toi toan bo ke hoach, do đo ngan hang trung uong đa thuong xuyen phat hanh tien đe cuu chung.
Nhung điem yeu nay tac đong nhieu vao nong nghiep Xo viet khien no tro nen gia coi, nong nghiep va nong thon cham hien đai hoa, khoang cach thanh thi – nong thon ngay cang lon, thanh nien nong thon don het vao thanh pho, san xuat nong nghiep sa sut. Đen giua nhung nam 1980 nong nghiep va nong thon đa la mot van đe mat can đoi cua kinh te Xo viet. Tuy tong san luong nong nghiep Lien Xo van đung đau chau Au, nhung mot so san pham nong nghiep lai phai nhap khau tu nuoc ngoai. Đang va chinh phu Lien Xo đa co nhung co gang đau tu cho nong nghiep trong nhung nam 1970 – 1980 bang cac du an thanh lap cac to hop nong – cong nghiep nhung vi chua đanh gia het nhung nguyen nhan goc re va cach tiep can cung mang tinh quan lieu menh lenh nen chuong trinh nhieu tham vong nay cung khong thanh cong.
Đen giua nhung nam 1980, nen kinh te Xo viet đa boc lo nhung điem yeu rat lon. Tuy van duy tri đuoc vi the nen kinh te lon thu hai the gioi (chi kem My) voi GDP đat 2,66 nghin ty USD (nam 1990), co nen khoa hoc ky thuat tien tien, nhung nen kinh te Lien Xo đa bi lac hau hon so voi cac nuoc kinh te thi truong phat trien nhat nhu My, Nhat, Đuc. Vao nam 1987, hang tieu dung chi chiem 24% san luong hang hoa o Lien Xo, phan con lai la danh cho đau tu cong nghiep va nhu cau quoc phong. Trong nen kinh te tich tu rat nhieu mau thuan anh huong lon len xa hoi va đo la nguyen nhan đe Tong bi thu Gorbachov tien hanh cai cach cai to (perestroika), tuy nhien cai cach chi tap trung vao co cau chinh tri trong khi khong quan tam đen cai cach mo hinh kinh te nen đa that bai va Lien Xo sup đo.
Cac quoc gia thanh vien cua Hoi đong Tuong tro Kinh te:

 Bulgaria – thang 1 nam 1949
 Tiep Khac – thang 1 nam 1949
 Hungary – thang 1 nam 1949
 Ba Lan – thang 1 nam 1949
 Romania – thang 1 nam 1949
 Lien Xo – thang 1 nam 1949
 Albania – thang 2 nam 1949
 Cong hoa Dan chu Đuc – 1950
 Cong hoa Nhan dan Mong Co– 1962
 Cuba – 1972
 Viet Nam – 1978
Ngoai ra con mot so quan sat vien.

 Algerie
 Lao
 Bac Trieu Tien
 Ethiopia
Hoi đong Tuong tro Kinh te con ky hiep đinh voi mot so nuoc nhu:

 Nam Tu
 Mexico
 Phan Lan
 Nicaragua
 Trung Quoc
 Iraq
 Angola
 Mozambique
 Afghanistan
 Cong hoa Dan chu Nhan dan Yemen


Nhan khau = Dan so =
Đe quoc Nga bi mat vung lanh tho voi khoang 30 trieu nguoi sau khi Cach mang Nga (Ba Lan: 18 trieu; Phan Lan: 3 trieu; Romania: 3 trieu; Cac nuoc Baltic khang đinh 5 trieu va Kars đen Tho Nhi Ky 400 nghin nguoi). Theo Vien Han lam Khoa hoc Nga, Lien Xo đa chiu 26,6 trieu thuong vong trong chien tranh the gioi thu hai, bao gom su gia tang ty le tu vong o tre so sinh la 1,3 trieu. Tong thiet hai chien tranh bao gom cac vung lanh tho do Lien Xo sap nhap nam 1939-1945.
Mac du toc đo tang dan so giam theo thoi gian, nhung no van tich cuc trong suot lich su cua Lien Xo o tat ca cac nuoc cong hoa, va dan so tang len hon 2 trieu moi nam tru thoi ky chien tranh, tap the hoa va nan đoi.


= Sac toc =

Theo đieu tra dan so nam 1989 l, dan so Lien Xo bao gom 70% Đong Slav, 12% Tho Nhi Ky va phan con lai la cu dan thieu so voi ty le duoi 10% moi nguoi. Mac du phan lon dan so Lien Xo chap nhan chu nghia vo than 60%, nhung co đen 20% ton giao Chinh thong giao Nga, 15% theo Hoi giao, va con lai la cac ton giao khac.


= Ngon ngu =

Lien Xo đang thinh hanh trong cac linh vuc chau Au cua Nhom ngon ngu Đong Slav (tieng Nga, tieng Belarus va tieng Ukraina), trong Nhom ngon ngu goc Balt la tieng Litva va tieng Latvia va tieng Phan Lan, tieng Estonia va tieng Moldova (mot ngon ngu thuoc Nhom ngon ngu Roman) đa đuoc su dung ngoai sang tieng Nga. O vung Kavkaz, ngoai tieng Nga, con co tieng Armenia, tieng Azerbaijan va tieng Gruzia. O phia Nga, co mot so nhom thieu so noi Ngu he Ural khac nhau; hau het cac ngon ngu o Trung A la Ngu chi Iran ma boi tieng Tajik tru la Ngu he Turk.
Mac du Lien Xo khong co ngon ngu chinh thuc la "de jure" trong phan lon lich su cua no truoc nam 1990 va tieng Nga ngon ngu giao tiep giua cac quoc gia (язык межнационального общения) theo quy đinh tuy nhien, tren de facto đa tro thanh ngon ngu chinh thuc. Đoi voi vai tro va anh huong cua no tai Lien Xo.


= Ton giao =

Lien Xo co nhieu ton giao khac nhau nhu Chinh thong giao (co so luong tin đo lon nhat), Cong giao, Bap-tit va nhieu giao phai Tin lanh khac. Phan lon Hoi giao o Lien Xo la Sunni, ngoai tru đang chu y la Azerbaijan, phan lon la nguoi Shia. Do Thai giao cung co nhieu tin đo. Cac ton giao khac, đuoc thuc hanh boi mot so it tin đo, bao gom Phat giao va Shaman giao.


Chuong trinh vu tru = Mo đau =

Vao thang 8 nam 1957, Lien Xo đa thuc hien thu nghiem thanh cong đau tien đoi voi R-7 Semyorka, ten lua đan đao lien luc đia (ICB) đau tien tren the gioi. R-7 la đinh cao cua nghien cuu va phat trien dua tren ten lua V-2 cua Đuc Quoc xa, đa đuoc phong vao cac quoc gia Đong minh trong Chien tranh the gioi thu hai. Chiec đau tien trong so nay, ten lua R-1, la mot ban sao cua chiec V-2, do cac tu nhan Đuc che tao duoi su huong dan cua Sergey Korolyov. Korolyov la mot ky su ten lua, nguoi đa som cai tien thiet ke ban đau cua Đuc. R-2 co the bay xa gap đoi so voi R-1 va vao thoi R-7, ten lua đa co tam ban gan nhu toan cau, khien chung tro thanh lua chon ly tuong cho mot phuong tien phong vao khong gian. Cuoc chay đua vao khong gian đa bat đau.


= Tien xa hon, đua con nguoi ra ngoai vu tru =

Chi hai thang sau khi Semyorka đuoc thu nghiem, Korolyov đa thanh cong trong viec đua vat the nhan tao đau tien len quy đao quanh Trai đat. Ve tinh nay đuoc goi la Sputnik. Sau đo mot thang la Sputnik 2 mang theo đong vat du hanh vu tru đau tien, chu cho Laika. Vu phong cua chung la mot thanh cong lon ve mat tuyen truyen đoi voi Hoa Ky va ngay sau đo Korolyov đuoc giao nhiem vu xay dung dua tren nhung thanh tuu cua Lien Xo trong khong gian.

Viec lap ke hoach cho mot su menh co nguoi lai bat đau vao nam 1958 va ket qua la chuong trinh Vostok, chay tu nam 1960 đen nam 1963. Chuong trinh đa thanh cong ruc ro va vao thang 4 nam 1961, Yuri Gagarin tro thanh nguoi đau tien len quy đao Trai đat tren tau Vostok 1, ong đa bay mot vong quanh Trai đat va ha canh thanh cong xuong thao nguyen Kazakhstan. Ong đa tham gia cung 5 nha du hanh vu tru đong hanh trong vong 2 nam toi, bao gom ca Valentina Tereshkova, nguoi phu nu đau tien len vu tru. Chuong trinh Vostok đuoc noi tiep boi chuong trinh Voskhod, chuong trinh đa chung kien ​​Lien Xo đat đuoc nhung cot moc quan trong hon. Đieu quan trong nhat trong so nay la do phi hanh đoan cua Voskhod 2 đat đuoc, khi Aleksei Leonov thuc hien chuyen đi bo ngoai khong gian đau tien vao ngay 18 thang 3 nam 1965.


= Chay đua voi Hoa Ky =
Muc tieu tiep theo cua Korolyov la co gang ha canh mot nguoi đan ong len mat trang truoc Hoa Ky. Đe đat đuoc muc tieu nay, ong đa thiet ke ten lua N1 cung voi cac nhan vien tai phong thiet ke OKB-1 cua minh, cung nhu lam viec tren thiet ke cho tau vu tru co nguoi lai Soyuz. Sau đo, vao thang 1 nam 1966, Korolyov qua đoi vi mot con đau tim trong mot cuoc phau thuat thuong le. Chi đen thoi điem nay, the gioi moi biet đuoc danh tinh cua thiet ke truong nguoi Nga. Danh tinh cua ong đa đuoc giu bi mat trong suot nhung nam 1950 va 1960, nhung gio đay ong đa đuoc chon cat voi danh du nha nuoc tai nghia trang đien Kremli.
Trach nhiem ha canh mot nguoi len mat trang gio đuoc giao cho chi huy thu hai cua Korolyov, Vasily Mishin, nguoi đa phe duyet vu phong Soyuz 1 vao nam 1967. Con tau vu tru gap su co, giet chet nha du hanh vu tru Vladimir Komarov. Cac van đe khac đa xay ra khi moi chuyen bay thu nghiem N1 khong nguoi lai đeu phat no. Nhung buoc lui nay đa chung kien ​​My vuot len truoc Lien Xo trong cuoc chay đua khong gian va vao ngay 21 thang 7 nam 1969, Neil Armstrong va Buzz Aldrin đa ha canh thanh cong len mat trang. Mac du cac ke hoach cho mot su menh cua Nga van tiep tuc keo dai đen nhung nam 1970, chuong trinh nay cuoi cung đa bi huy bo vao nam 1974.


= Xay dung tram vu tru Hoa Binh =

Tram vu tru thanh cong nhat do Lien Xo xay dung đa bay tu nam 1986 đen nam 2001. No đuoc goi la Mir (co nghia la "hoa binh") va đuoc lap rap tren quy đao. No đa to chuc mot so thanh vien phi hanh đoan tu Lien Xo va cac nuoc khac trong mot buoi bieu dien hop tac khong gian. Y tuong la giu mot tien đon nghien cuu lau dai trong quy đao Trai đat thap va no ton tai nhieu nam cho đen khi nguon tai tro bi cat. Mir la tram vu tru duy nhat đuoc xay dung boi che đo cua mot quoc gia va sau đo đuoc đieu hanh boi nguoi ke nhiem che đo đo. Đen vao nam 2001, Nga đa thuc hien pha huy tram Mir, vi no ton tai qua lau, phuc vu nhan loai gap ba lan thoi han thiet ke ban đau la 5 nam va don đuong cho Tram Vu tru Quoc te vi Nga khong co đu kinh phi đe van hanh ca hai tram vu tru cung mot luc. Mir cung voi tau Progress sau đo chay va tan vo trong khi quyen, nhung manh vo sot lai đa roi xuong mat Thai Binh Duong.


= Sau cuoc đua khong gian =
Ngoai cac tau tham do hanh tinh cua minh, Lien Xo con rat quan tam đen cac tram vu tru quay quanh quy đao, đac biet la sau khi My cong bo (va sau đo huy bo) Phong thi nghiem tren quy đao co nguoi lai. Khi Hoa Ky cong bo Skylab, Lien Xo cuoi cung đa xay dung va đua vao hoat đong tram Salyut. Nam 1971, mot phi hanh đoan đa đen Salyut va danh hai tuan lam viec tren tram. That khong may, ho đa chet trong chuyen bay tro ve do ro ri ap suat trong khoang chua cua tau Soyuz 11.
Cuoi cung, Lien Xo đa giai quyet đuoc cac van đe ve Soyuz va tram Salyut đa dan đen mot du an hop tac chung voi NASA ve du an Apollo–Soyuz. Sau đo, hai nuoc đa hop tac xay dung mot loat tau con thoi-Mir va viec xay dung Tram Vu tru Quoc te cung voi quan he đoi tac voi Nhat Ban va Chau Au.


= Ke tuc chuong trinh vu tru cua Lien Xo =

Chuong trinh khong gian cua Lien Xo phai đoi mat voi nhung kho khan khi Lien Xo tan ra. Thay vi co quan vu tru Lien Xo, Mir va cac phi hanh gia Lien Xo cua ho (nhung nguoi đa tro thanh cong dan Nga khi đat nuoc thay đoi) đen duoi su quan ly cua Co quan Vu tru Nga (Roscosmos), đuoc thanh lap vao nam 1992. Nhieu phong thiet ke tung thong tri khong gian va thiet ke hang khong vu tru đa bi đong cua hoac đuoc tai thiet thanh cac tap đoan tu nhan. Nen kinh te Nga trai qua nhung cuoc khung hoang lon khien chuong trinh vu tru bi anh huong. Cuoi cung, moi thu on đinh va đat nuoc tien len voi ke hoach tham gia vao Tram vu tru Quoc te (ISS), cung voi viec tiep tuc phong cac ve tinh thong tin va thoi tiet.
Ngay nay, Roscosmos đa vuot qua nhung thay đoi trong linh vuc cong nghiep vu tru cua Nga va đang tien len voi cac thiet ke ten lua va tau vu tru moi. No van la mot phan cua to hop ISS va đa tuyen bo thay vi chuong trinh vu tru Lien Xo, Mir va cac phi hanh gia Lien Xo cua ho (nhung nguoi đa tro thanh cong dan Nga khi đat nuoc thay đoi) thuoc ve Roscosmos, Co quan Vu tru Nga moi thanh lap. No đa tuyen bo quan tam đen cac su menh mat trang trong tuong lai va đang nghien cuu cac thiet ke ten lua moi va cap nhat ve tinh. Cuoi cung, Nga muon len đat chan len sao Hoa va tiep tuc kham pha He Mat troi.


Khoa hoc va cong nghe Mot trong nhung chu truong chinh sach quan trong nhat cua Nha nuoc Xo viet la viec đau tu, phat trien khoa hoc. Trong giai đoan 1921-1930 đau tu cho khoa hoc hang nam tang 30%, tinh trung binh trong suot thoi ky Xo viet la 3% đen 3,5% GDP, con cao hon cac nuoc tu ban phat trien khi đo. Ngay trong đieu kien kinh te kiet que do chien tranh the gioi va cuoc noi chien 1918-1922, nha nuoc Xo viet van danh mot nguon luc lon đe xay dung co so nghien cuu cho cac nha khoa hoc lon nhu Ivan Pavlov (giai Nobel nam 1905), Ilya Mechnikov (giai Nobel 1908) va nhieu nha khoa hoc ten tuoi khac.
Toc đo phat trien đoi ngu khoa hoc ki thuat cua Nha nuoc Xo viet het suc nhanh chong, neu trong 1913 la 11,6 ngan thi đen 1975 con so nay đa tang len gan 1,2 trieu, đen nam 1989 la 1,6 trieu nguoi, chiem 1/4 so luong can bo khoa hoc cua toan the gioi.
Lien Xo la cuong quoc khoa hoc hang đau the gioi, đac biet la ve toan hoc, vat ly li thuyet, đai duong hoc, luyen kim, xuc tac hoa hoc, thuy đong luc hoc tu truong. Lien Xo la nuoc đau tien xay dung nha may đien nguyen tu (1954), che tao tau pha bang đau tien, phong ve tinh nhan tao đau tien (1957), đua nguoi đau tien bay vao vu tru (1961), va xay dung tram vu tru đau tien cua loai nguoi. Lien Xo cung dan đau trong nghien cuu phan ung nhiet hach va bom khinh khi, phat minh ra may phat luong tu (laser) cung luc voi My. Nganh vien thong, tu Internet toan cau đen cac thiet bi di đong đeu la san pham dua tren phat minh cua Vien si Zhores Alferov (Nobel nam 2000), va con rat nhieu thanh tuu khoa hoc đinh cao khac.
Nhung thanh tuu khoa hoc Lien Xo đuoc ghi nhan qua 14 Giai Nobel ve vat li, 1 giai nobel ve hoa hoc, 1 giai ve kinh te hoc va ba giai Fields ve toan hoc. A. Gurshtein, nha khoa hoc My đa viet:


Di san Hoai niem Lien Xo van la mot quan niem pho bien, va khong chi đoi voi Nga. Trong cuoc trung cau dan y dien ra vao thang 3 nam 1991 voi đe nghi duy tri Lien Xo, rang đo se la "lien bang đoi moi cua cac nuoc cong hoa co chu quyen binh đang, trong đo quyen con nguoi va quyen tu do cua moi nguoi thuoc moi quoc tich se đuoc bao đam hoan toan", hon 76% cu tri đa bo phieu ung ho; Belarus (83%) tham chi con nhiet tinh hon Ukraina (70%) va Nga (71%), va cu tri o Trung A nhiet tinh voi viec duy tri Lien Xo hon bat ky ai trong so ho. Co rat it su phan khang đoi voi cuoc đao chinh đa co gang bao ve Lien Xo vao thang 8 nam 1991, va co rat it su ung ho cho quyet đinh voi vang va co the vi hien đe cham dut Lien Xo vao thang 12 nam 1991 - mot "hiep uoc" kha ky di, đuoc thuc hien boi tong thong Nga Boris Yeltsin, nguoi đa khong co lap luan ro rang nao (theo nhung nguoi tham gia, ong ta "say đen muc nga ra khoi ghe"), va trong bat ky truong hop nao, khong co cam ket nao truoc đo ve viec giai the lien bang. Muc đo ho tro cua nguoi dan cho nguyen tac cua mot nha nuoc Lien Xo đa luon rat cao; trong cuoc khao sat nam 2008 tai Nga, hon mot nua nguoi dan (57%) phan lon hoac hoan toan đong y rang su sup đo cua Lien Xo đa la mot "tham hoa", va gan hai phan ba (64%) cho rang cac nuoc cong hoa thuoc Lien Xo cu đa thanh lap Cong đong cac quoc gia Đoc lap (CIS) nen tai lap Lien Xo nhu mot quoc gia duy nhat hoac it nhat la hop tac chat che hon.
Nhung con so đang ke, thuc su, tiep tuc khang đinh rang se tot hon neu he thong cua Lien Xo van con, va o dang ma no đa co đuoc truoc khi perestroika. Chang han, khoang mot nua trong so nhung nguoi đuoc Trung tam Levada hoi vao thang 1 nam 2005, đa nghi rang "se tot hon neu moi thu van giu nguyen nhu truoc nam 1985. Tai sao? Boi vi chung ta la mot quoc gia lon, thong nhat va trat tu" (26%); Ngoai ra, co "su chac chan trong tuong lai" (24%) va "gia hang tieu dung thap va on đinh" (20%). Đoi voi perestroika, chi 21% nghi rang đo la mot su phat trien tich cuc, nhung gan gap ba lan (56%) co quan điem nguoc lai. Va ngay ca khi co nhieu nguoi tin rang perestroika la can thiet, thi ho cung tin no nen đuoc tien hanh theo mot cach khac: "khong pha huy trat tu xa hoi chu nghia" (33%), hoac "phat trien vung chac quan he thi truong trong nen kinh te, nhung khong thuc đay phat trien he thong đa đang" (19%). Nhin lai, qua trinh cong nghiep hoa vao cuoi nhung nam 1920 va 1930 đuoc coi la thoi ky tich cuc nhat trong toan bo the ky XX cua Nga, tiep theo la nhung đong thai huong toi chinh phu hien phap vao đau the ky va 'tan bang' duoi thoi Khrushchev o nhung nam 1950 va đau nhung nam 1960; perestroika đuoc coi la gay thiet hai nhat trong tat ca cac thay đoi dien ra trong cung thoi ky, theo sat sau đo la su chuyen đoi sang nen kinh te thi truong trong nhung nam 1990 va tap the hoa nong nghiep trong nhung nam 1930.
Khi đuoc hoi vao thang 10 nam 2007, quan điem cua nguoi Nga ve cuoc cach mang thang Muoi, hon mot nua nghi rang no đa "mo ra mot ky nguyen moi trong lich su Nga" (24%) hoac "kich thich su phat trien kinh te va xa hoi" (31%), thay vi chia se y kien ​​nay vao nam 1990. Lenin la nhan vat trong lich su Nga, hon ai het, khoi day su ung ho lon nhat (27%); ong đuoc theo sau boi Giam đoc cuc an ninh chinh tri Felix Dzerzhinsky va sau đo la Joseph Stalin. Ty le 17% cho biet ho se ung ho nhung nguoi Bolshevik trong su kien gia thuyet ve mot cuoc cach mang thang Muoi khac va 13% khac it nhat se hop tac voi ho, nhieu hon 6% se ung ho đoi thu cua ho, mac du so luong lon hon se o the trung lap hoac di cu. O ca ba quoc gia, nhung thay đoi dien ra ro rang phuc tap hon so voi "qua trinh chuyen đoi sang dan chu": đo hau nhu khong phai la qua trinh chuyen đoi dan chu, ma la do quyet đinh cua mot bo phan gioi lanh đao. Nguoi Nga, it nhat, thuong thich su dung thuat ngu trung lap "su sup đo cua Lien bang" (raspad soyuza) cho nhung gi đa xay ra vao cuoi nam 1991, ma khong đua ra nhung đanh gia gia tri lon hon va phuc tap hon.


Anh huong Lien Xo đuoc cho la đa xay dung nhung anh huong sau:

Co ghe thuong truc tai Hoi đong Bao an Lien Hop Quoc. Quan he chat che voi Đong Au va cac nuoc đang phat trien.
La nguon vien tro lon cho cac nuoc ngheo o chau A, chau Phi.
Anh huong manh tren cac nuoc xung quanh, đa dang va giau co ve lich su va van hoa. Van dung anh huong thong qua cac chinh phu va cac to chuc tren toan the gioi. Cac tu tuong cong san chu nghia rat hap dan đoi voi nhieu nguoi tren the gioi.
La nen kinh te ke hoach tap trung lon nhat the gioi, va đung hang thu hai the gioi ve tong san luong nen kinh te trong suot giai đoan 1940-1990 (đat 2,7 nghin ty USD vao nam 1990). Kha nang tu cung tu cap lon, tung san xuat 20% luong hang cong nghiep the gioi, quy mo cong nghiep bang 80% so voi Hoa Ky.


= Cac nuoc đong minh/ve tinh =

Nhung quoc gia lien minh voi Lien Xo la thanh vien cua Hoi đong Tuong tro Kinh te (đong minh kinh te), hoac la thanh vien Khoi Warszawa (đong minh quan su) va thuoc khoi Đong Au. Cac quoc gia nay đeu co (hoac tung co) quan Lien Xo tru đong tren lanh tho va bi Lien Xo chi phoi ve mat chinh tri va quan su.

 Bulgaria
 Cuba
 Tiep Khac
 Đong Đuc
 Hungary
 Mong Co
 Ba Lan
 Romania
 Luc luong khang chien Nam Tu/Nam Tu (ket thuc lien minh nam 1948 do Chia re Tito–Stalin)
 Viet Nam (1976-1991)
 Albania (cham dut lam thanh vien Comecon nam 1961)
 Bac Trieu Tien tu 1945 toi 1950. Sau chien tranh Trieu Tien, Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien tiep tuc lam đong minh cua Nga, song lai su dung Tu tuong Chu the. Viec linh Trung Quoc rut quan nam 1958, va Lien Xo tan ra nam 1991 đua nuoc nay tro thanh mot trong so nhung quoc gia co lap nhat the gioi.
 Afghanistan (1978-1990) tuy khong la thanh vien cua Comecon va thuoc khoi Đong Au nhung van đuoc xem la mot quoc gia ve tinh cua Lien Xo khi keu goi Lien Xo can thiep quan su, gay ra cuoc chien tranh Afghanistan lan 1 va hoan toan bi Lien Xo chi phoi ve mat đoi noi va đoi ngoai.


= Cac quoc gia than thiet =
Đay la nhung quoc gia thuong khong tham gia vao ben nao, thuoc ve cac nuoc The gioi thu ba, song co cac chinh phu than Lien Xo ton tai. Khong phai chinh the nao cung la đong minh cua Lien Xo ma hau het no đeu chi mang tinh tam thoi.

Cac quoc gia than Lien Xo song khong theo chu nghia cong san đuoc đe nghieng:

 Ai Cap (1954–1973)
 Syria (1955–1991)
 Iraq (1958–1963, 1968–1991)
 Guinee (1960–1978)
 Mali (1960–1968)
 Burma (1962–1988)
 Cong hoa Dan chu Somalia (1969–1977); nam 1977, voi viec Somalia xam luoc Ethiopia, Lien Xo cat ngoai giao voi nuoc nay. Phan ung lai, Somalia cat ngoai giao voi Lien Xo va Hoa Ky sau đo ung ho nuoc nay thay the.
 Algerie (1962–1991)
 Ghana (1964–1966)
 Peru (1968–1975)
 Sudan (1968–1972)
 Guinea Xich Đao (1968–1979)
 Libya (1969–1991)
 Cong hoa Nhan dan Congo (1963–1991)
 Chile (1970–1973)
 Cape Verde (1975–1991)
 Cong hoa Dan chu Nhan dan Yemen (1967–1990)
 Uganda (1969-1971)
 Indonesia (1959–1965)
 An Đo (1971–1989)
 Bangladesh (1971–1975)
 Cong hoa Dan chu Madagascar (1972–1991)
 Guinee Bissau (1973–1991)
 Derg (1974–1987)/ Cong hoa Dan chu Nhan dan Ethiopia (1987–1991)
 Lao (1975–1991)
 Cong hoa Nhan dan Benin (1975–1990)
 Cong hoa Nhan dan Mozambique (1975–1990)
 Cong hoa Nhan dan Angola (1975–1991)
 Chinh phu Cach mang Nhan dan Grenada (1979–1983)
 Nicaragua (1979–1990)
 Kampuchea (1979–1989)
 Burkina Faso (1983–1987)
 Viet Nam Dan chu Cong hoa (1945–1976).


= Cac nuoc cong san đoi lap =
Co mot so cac quoc gia đoi lap voi Lien Xo va ho gan nhu khong bi Moskva chi phoi, trong khi van chia se quan điem tuong đong ve y thuc he:

 Nam Tu (tu 1948)
 Albania (do Chia re Trung – Xo)
 Trung Quoc (do Chia re Trung -Xo)
 Kampuchea (1975–1979, do Chien tranh Campuchia-Viet Nam)
 Somalia (1977–1991), boi cuoc chien tranh Ogaden)


= Cac nuoc trung lap =
Phan Lan la quoc gia hiem hoi o phuong tay giu the trung lap. Trong Chien tranh the gioi thu hai, Phan Lan đa chong cu thanh cong cac cuoc tan cong tu Lien Xo, va cung la quoc gia tu ban voi kinh te thi truong. The nhung, Hiep uoc Phan Lan-Lien Xo nam 1948 đa phan nao han che su đoc lap cua Phan Lan trong chinh sach ngoai giao cua nuoc nay. Hiep uoc buoc Phan Lan phai bao ve Lien Xo neu co chien tranh, đong nghia voi viec Phan Lan khong the gia nhap NATO va giup Lien Xo co cho đung trong van đe ngoai giao Phan Lan. Đe ung pho, Phan Lan phat trien chinh sach Paasikivi–Kekkonen đe vua phat trien ngoai giao voi phuong Tay va kinh te, cung nhu giup ho can bang ngoai giao voi Nga. The nhung o phuong Tay, no vo tinh tao nen noi so Phan Lan hoa ve nguy co cac nuoc phuong Tay khong the ho tro nhau truoc su tan cong cua Lien Xo.


Phan cap hanh chinh Giai đoan 1954–1991, Lien Xo bao gom 15 nuoc cong hoa xa hoi chu nghia Xo viet:

Va phan lon cac nuoc nay lai đuoc phan chia thanh cac tinh (ngoai tru 5 nuoc Latvia, Litva, Estonia, Moldavia va Armenia).
Cong hoa Xa hoi Chu nghia Xo viet Lien bang Nga (RSFSR) đuoc phan chia thanh 16 nuoc cong hoa tu tri (avtonomnaya respublika-автономная республика), 6 khu (krai-край) va 49 tinh (oblast-область). Duoi cap khu co the co tinh tu tri, duoi cap tinh va khu con co the co cac vung dan toc (thieu so) (nationalny okrug-национальный округ), đen nam 1977 đuoc đoi ten thanh vung tu tri (avtonomny okrug-автономный округ). Co tat ca nam tinh tu tri, 10 vung tu tri.
Trong mot so nuoc cong hoa (Nga, Gruzia, Azerbaidjan, Uzbekistan, Tadjikistan) con co cac nuoc cong hoa tu tri va tinh tu tri.
Tat ca cac đon vi hanh chinh-lanh tho noi tren đuoc phan chia thanh cac huyen (rayon-район) va thanh pho truc thuoc tinh, vung va nuoc cong hoa.


Van hoa Đen the ky 19, nghe thuat van hoc Nga đa đat đen đinh cao cua su noi tieng the gioi nhu Aleksandr Pushkin, Lev Tolstoy, Fyodor Dostoyevsky va Anton Chekov đeu đuoc coi la bieu tuong cua van hoc co đien. Mac du co truyen thong vi đai nay, tuy nhien, cac nha van va nghe si Lien Xo cua the ky 20 đa bi anh huong sau sac boi bau khong khi chinh tri thay đoi.
Thoi ky xung quanh Cach mang Nga nam 1917 đuoc đanh dau bang mot đot bung no thu nghiem va sang tao van hoa. Anna Akhmatova va Marina Tsvetaeva đa san xuat tho tuyet đep, trong khi cac tac gia van xuoi nhu Isaak Babel lam chu truyen ngan va tieu thuyet. Marc Chagall va Vasily Kandinsky quay sang buc tranh truu tuong, va Ballets Russes cua Sergei Diaghilev đuoc cong chieu mot cach gay soc khi Nghi le mua xuan cua Igor Stravinsky. Giam đoc nha hat Vsevolod Meyerhold đa tinh chinh cac phuong phap dien xuat đuoc cach đieu cao cua ong, đieu nay anh huong đen nha lam phim Sergei Eisenstein trong cac bo phim nhu Chien ham Potemkin.
Khi nhung nam 1920 phat trien, cac nha lanh đao chinh tri đa canh giac voi cac loai hinh nghe thuat thu nghiem nay va su kiem duyet đuoc that chat. Chinh phu đa tiep quan bao in, thay the cac hiep hoi cua cac nha van va nhac si bang cac cong đoan do nha nuoc kiem soat, va đong cua cac nha hat va xuong ve nghe thuat. Nhung chien thuat nay đa ngan chan mot cach hieu qua bat ky tai lieu nao đuoc coi la khong phu hop ve mat chinh tri va su sang tao bi kim ham nghiem trong.
Nam 1934, chu nghia hien thuc xa hoi chu nghia đuoc tuyen bo chinh thuc la phuong phap duy nhat đuoc chap nhan đe the hien nghe thuat. Cac nha lanh đao cam thay rang nghe thuat nen khong qua phuc tap, nen đuoc sang tac voi muc đich chinh la tuyen truyen va ton vinh Đang cong san, va thuc te la mo ta van hoa vo san. Su chi trich đoi voi Đang bi nghiem cam. Cac nghe si chon o lai Lien Xo đa bi buoc phai lam viec trong gioi han cua Chu nghia hien thuc xa hoi chu nghia. Nhung phan ung đoi voi mot so quy đinh nay la khong the tuong tuong: nhieu nguoi di cu, nhung nguoi khac đa tu sat, trong khi mot so bi cam tu va tham chi bi xu tu.
Mot su hoi sinh cua van hoc va nghe thuat cuoi cung đa xuat hien sau cai chet cua Stalin. Nam 1954, Thoi bao New York đa goi cuon tieu thuyet cua Ilya Ehrenburg la The Thaw, vu đanh bom nho, vi cuoc kiem tra quan trong ve cuoc song o mot thi tran nha may va thao luan ve cac chu đe cam ky truoc đay. Mot phong cach van xuoi moi khac do Vasily Aksyonov va Vladimir Voinovich dan đau đa mo ta van hoa gioi tre hien đai theo phong cach cua J. D. Salinger. Tho cua Yevgeny Yevtushenko đa đuoc đoc trong cac san van đong bong đa đong đuc va Mot ngay trong cuoc đoi cua Ivan Denisovich Solanchitsyn đa đuoc xuat ban. Tuy nhien, vao cuoi nhung nam 1960, nhung xu huong nay đa bi đao nguoc mot lan nua va nhieu nha van tro lai im lang hoac roi khoi đat nuoc.
Trong suot the ky 20, đoi song van hoa o Lien Xo đa chiu su kiem soat chinh tri. Mac du phan lon tac pham cua ho đuoc tao ra trong bi mat va bi chinh phu len an, nhung cac nghe si Lien Xo đa đat đuoc su cong nhan đung đan trong lich su van hoa the gioi.


The thao Truyen thong chuong the thao tu Nga truoc Chien tranh the gioi thu nhat van tiep tuc ton tai o Lien Xo, ngoai tru viec tap the thao khong con la đac quyen cua gioi thuong luu, ma mo cua cho toan dan. The duc, the thao pho bien cung nhu the thao hang đau, đuoc nha nuoc Lien Xo thuc đay manh me. Co mot to chuc đuoc thanh lap đac biet trong thuc the lien bang, co nhiem vu la lam cong tac thanh nien va tim kiem nhung tai nang đay trien vong, đuoc đao tao trong cac truong the thao.
Trong Chien tranh Lanh, the thao la mot trong nhieu linh vuc cua Lien Xo va phuong Tay đa canh tranh gay gat. The thao co y nghia rat lon đoi voi chinh quyen Lien Xo cung nhu cac giai thuong va huy chuong vang. Cac van đong vien thuong danh phan lon thoi gian cua ho đe đao tao trong cac co so đang cap the gioi mac du ho co the la cong nhan nha may hoac si quan quan đoi.
Su kien the thao lon nhat tung đuoc Lien Xo to chuc la The van hoi Mua he 1980 tai Moskva. No tro thanh mot dau moc trong lich su hien đai khi tong cong 65 quoc gia (chu yeu la Tay Au) tay chay su kien do Chien tranh Lien Xo–Afghanistan. Truoc thang 7 nam 1980 đa dien ra The van hoi mua đong thang hai o Lake Placid, New York va mot tran đau khuc con cau tren bang ma sau đo đuoc biet đen voi ten goi Phep mau tren bang.
Ket qua cua Lien Xo trong cac giai đau the thao quoc te lon:

The van hoi mua he: 395 vang 319 bac 296 đong, tong cong đoat 1010 huy chuong (hang 1 o chau Au, hang 2 tren the gioi)
The van hoi mua đong: 78 vang 57 bac 59 đong 194, tong cong đoat 194 huy chuong (hang 3 o chau Au, hang 4 tren the gioi)
Đai hoi The thao Sinh vien Mua he: 407 vang 329 bac 253 đong, tong cong đoat 989 huy chuong (hang 1 o chau Au, hang 2 tren the gioi)
Đai hoi The thao Sinh vien Mua đong: 95 vang 85 bac 63 đong, tong cong đoat 243 huy chuong (hang 2 o chau Au, hang 2 tren the gioi)
Đai hoi The thao The gioi: 15 vang 13 bac 8 đong, tong cong đoat 36 huy chuong (hang 11 o chau Au, hang 18 tren the gioi)


Ngay le Lien Xo chu yeu co 8 ngay le, va cac ngay le va ngay le khac tong cong khoang 30 ngay.


Xem them Nga
SNG
Đang Cong san Lien Xo
Danh sach lanh tu Lien Xo
Quoc ca Lien Xo
Quoc te Cong san
KGB (КГБ, tuc Комитет Государственной Безопасности, Uy ban An ninh Nha nuoc)
He thong xa hoi chu nghia
Khoi Warszawa
Su sup đo cua Lien Xo va Đong Au
Lien Xo tan ra
Cuoc đao chinh Xo viet nam 1991
Đoi Thanh Gia
The thao Lien Xo
Đien anh Lien Xo
Van hoc Lien Xo


Ghi chu Chu thich Tham khao The Cambridge Encyclopedia of Russia and the former Soviet Union. (1994). Cambridge, UK: Cambridge University Press.
Kasack, W. & Atack, R. (1988). Dictionary of Russian literature since 1917. New York, NY: Columbia University Press.
Minahan, J. (2012). The Former Soviet Union's Diverse Peoples: A Reference Sourcebook. Santa Barbara, CA: ABC-CLIO.
Smith, S. A. (2014). The Oxford Handbook of the History of Communism. New York, NY: Oxford University Press.
Vronskaya, J. & Cuguev, V. (1992). The Biographical Dictionary of the Former Soviet Union: Prominent people in all fields from 1917 to the present. London, UK: Bowker-Saur.


Đoc them Borit Enxin (Boris Yeltsin), Nhung ghi chep cua tong thong, Ha Noi: Nha xuat ban Chinh tri quoc gia, 1995
V.A.Metveđep (Medvedev), E kip Goocbachop – Nhin tu ben trong.
V.G.Aphanasiev, Quyen luc thu tu va bon đoi tong bi thu Ha Noi: Nha xuat ban chinh tri quoc gia, 1995.
E.K.Ligachov, Inside Gorbachev's Kremlin The memoirs of Yegor Ligachev – Ben trong đien Cremli cua Gorbachov, Hoi ky cua Egor Ligachov, Pantheon Books, New York 1993.
Giai ma nhung bi mat cua CIA, Nha xuat ban Thong tan, 2007


Lien ket ngoai Wikimedia Atlas cua Lien Xo
Cau Chuyen Xo Viet Youtube
Suy nghi ve cuoc Cach mang thang Muoi Nga
Hien phap Lien Xo 1924
Hien phap Lien Xo 1936
Hien phap Lien Xo 1977
Lien Xo
Nhat ky cua nhan chung mot giai đoan lich su