Takahata Isao (高畑 勲 (Cao Đien Huan), Takahata Isao 29 thang 10 nam 1935 – 5 thang 4 nam 2018) la mot đao dien, nha bien kich va nha san xuat phim. Nam 1985, ong đong sang lap Studio Ghibli voi đong su lau nam Miyazaki Hayao cung cac cong tac vien cua Miyazaki la Suzuki Toshio va Tokuma Yasuyoshi. Takahata đa gianh đuoc su hoan nghenh tren truong quoc te voi cong viec đao dien cua cac bo phim hoat hinh Nhat Ban, noi bat trong so đo la Mo đom đom (1988), Omohide Poro Poro (1991), Pom Poko (1994), va Gia đinh nha Yamada (1999). Bo phim cuoi cung ma ong đao dien la Chuyen nang cong chua Kaguya (2013), đuoc đe cu giai Oscar cho hang muc Phim hoat hinh hay nhat tai Le trao giai Oscar lan thu 87.


Tieu su va su nghiep = Nhung nam đau su nghiep =
Takahata đuoc sinh tai Ujiyamada (nay la Ise), Mie, Nhat Ban, vao ngay 29 thang 10 nam 1935, la con ut trong mot gia đinh co bay anh chi em va la con trai thu ba.. Cha ong, Takahata Asajiro (1888–1984), la mot hieu truong truong trung hoc co so, đa tro thanh giam đoc so giao duc quan Okayama sau chien tranh. Ngay 29 thang 6 nam 1945, khi Takahata đuoc 9 tuoi, ong va gia đinh đa song sot sau mot cuoc khong kich lon cua Hoa Ky tai thanh pho Okayama.
Takahata tot nghiep Đai hoc Tokyo nam 1959 voi tam bang cu nhan nganh Van hoc Phap. Trong thoi gian o truong, ong đa đuoc xem bo phim Phap Le Roi et l'Oiseau (Nha vua va con chim nhai), bo phim đa khien ong bat đau co hung thu voi hoat hinh. Takahata quan tam nhieu hon đen hoat hinh nhu mot phuong tien, va muon viet va chi đao cho cac tac pham hoat hinh hon la tu tao ra nhung hinh anh đong. Mot nguoi ban goi y rang ong nen nop đon xin mot cong viec chi đao tai Toei Animation; Takahata đa vuot qua ky thi tuyen va đuoc thue lam tro ly cho mot so chuong trinh truyen hinh va phim truyen hinh cua Toei—bao gom Okami Shonen Ken (Cau be nguoi soi Ken), do Otsuka Yasuo lam co van. Otsuka cuoi cung đa yeu cau Takahata chi đao mot bo phim hoat hinh cua rieng minh; bo phim đau tien cua ong la Chuyen phieu luu vi đai cua Hols, Hoang tu Thai Duong (1968). Otsuka đong vai tro Giam đoc Hoat hinh trong bo phim, trong khi mot nhan vien khac cua Toei, Miyazaki Hayao, đong vai tro nguoi dien hoat chinh. Mac du sau nay đuoc cong nhan la mot trong nhung tac pham đinh hinh đau tien cua hoat hinh Nhat Ban hien đai, bo phim la mot that bai ve thuong mai, va Takahata bi giang chuc.
Khong the tim đuoc co hoi thang tien tai Toei, Takahata roi xuong phim nay nam 1971, cung voi Miyazaki va Kotabe Yoichi. Takahata va Miyazaki đa đua ra y tuong tao ra mot bo phim hoat hinh dua tren nhung cau chuyen ve Pippi tat dai. Ho đa phat trien y tuong cung voi "A Production," mot xuong phim hoat hinh đuoc thanh lap boi mot cuu dien hoat vien khac cua Toei, Kusube Daikichiro (cong ty nay se tro thanh Shin-Ei Animation). Takahata va Miyazaki đa phat trien mot so bang phan canh va đa bay sang Thuy Đien đe chup anh đia điem, gap go tac gia cua cuon sach, Astrid Lindgren, va đam bao ban quyen cho nhan vat. Tuy nhien, ho khong the đat đuoc thoa thuan voi nguoi giu ban quyen, va buoc phai tu bo du an. Takahata va Miyazaki van la cong tac vien trong mot so du an phim hoat hinh khac trong suot nhung nam 1970, bao gom ca viec san xuat loat phim hoat hinh dai tap Lupin đe tam theo yeu cau cua Otsuka, do xep hang kem cua bo phim. Takahata, Kotabe, va Miyazaki đa đuoc xuong phim Zuiyo Enterprise tiep can nham đat hang mot loat phim hoat hinh dai tap dua tren tieu thuyet Heidi, voi ket qua la loat phim Heidi, co be vung Alps (co ket hop mot so ban mau truoc đo danh cho Pippi tat dai).
Bo phan san xuat phim hoat hinh cua Zuiyo đuoc thanh lap nhu mot cong ty con ten la Zuiyo Eizo, sau nay tro thanh Nippon Animation, noi ma Takahata va Miyazaki gia nhap. Takahata tiep tuc lam viec tai Nippon trong khoang mot thap ky; tac pham cua ong o đo bao gom mot phim chuyen the Anne toc đo (1979) dua tren Anne toc đo duoi chai nha xanh, mot du an khac co su tuong đong ve chu đe voi cac ban phac thao tu Pippi tat dai.
Khoang nam 1981, Takahata roi Nippon đe tham gia Telecom Animation Film Co., Ltd. (ngay nay đuoc biet đen la Tokyo Movie Shinsha hoac TMS Entertainment), noi ong la truong bo phan san xuat mot bo phim hoat hinh dua tren manga Jarinko Chie, va mot loat phim truyen hinh spinoff tiep theo. Khoang nam 1982, Telecom đa đua ra y tuong ve bo phim hoat hinh Nemo be bong: Cuoc phieu luu đen Xu so mong đep, chuyen the tu bo truyen tranh Nemo be bong, ket hop su chi đao chung ve ki thuat hoat hinh giua Nhat Ban va Hoa Ky. Mac du ca Takahata va Miyazaki đeu tham gia, ho đa chon roi khoi du an va ca Telecom vi su bat đong ve huong chi đao du an giua Nhat Ban va Hoa Ky.


= Studio Ghibli =
Đong thoi voi nhung su kien nay, Miyazaki cung đa co bo phim đao dien đau tay trong bo phim Lau đai Cagliostro co su gop mat cua nhan vat Lupin đe tam vao nam 1979, la mot thanh cong ve mat phe binh. Lay cam hung tu viec nay, Miyazaki bat đau phat trien manga cua minh, Nausicaa cua Thung lung gio, va đao dien bo phim chuyen the nam 1984 cua no, cung la mot thanh cong thuong mai va phe binh. Miyazaki đa tiep can Takahata voi y tuong đong sang lap studio hoat hinh cua ho dua tren su thanh cong cua Nausicaa; Studio Ghibli sau đo đuoc thanh lap nam 1985 boi Miyazaki, Takahata, va cac cong su cua Miyazaki la Suzuki Toshio va Tokuma Yasuyoshi.
Xuong phim chu yeu phat hanh cac bo phim hoat hinh đuoc đao dien boi Miyazaki, voi Takahata đam nhiem vai tro nha san xuat hoac cac vai tro khac. Takahata cung đa đao dien nhieu bo phim cua Studio Ghibli. Tac pham đau tien cua ong, Mo đom đom, ra mat nam 1988, đuoc dua tren truyen ngan ban tu truyen cung ten cua Nosaka Akiyuki, nhung Takahata cung lay cam hung tu nhung trai nghiem cua ong tu vu đanh bom thanh pho Okayama. Mo đom đom nhan đuoc su hoan nghenh tu gioi phe binh vi anh huong cam xuc va cac chu đe phan chien cua no, va đuoc coi la bo phim thanh lap su kinh trong tren truong quoc te danh cho Studio Ghibli, va nha phe binh phim uy tin Roger Ebert đa phat bieu, "Đay la bo phim hoat hinh nhan van nhat ma toi đa tung xem." Nhung bo phim cua Ghibli khac ma Takahata tung lam đao dien bao gom Chi hom qua (1991) va Pom Poko (1994). Ngoai đao dien va san xuat, ong con la chi đao am nhac cho bo phim cua Miyazaki, Dich vu giao hang cua phu thuy Kiki nam 1989.


= Cuoc đoi sau nay va qua đoi =
Takahata tuyen bo ong se đam nhiem vai tro đao dien cho mot bo phim cuoi cung cho Studio Ghibli, Chuyen nang cong chua Kaguya (Kaguya-hime no Monogatari, 2013), cung khoang thoi gian ma Miyazaki cung tuyen bo ke hoach nghi huu cua ong voi xuong phim. Khi bo phim tiep can cac thi truong phuong Tay vao nam sau, no đa nhan đuoc đe cu Phim hoat hinh hay nhat tai Le trao giai Oscar lan thu 87. Takahata tiep tuc lam viec tai Ghibli, đam nhiem vai tro nha san xuat nghe thuat cho Rua đo (2016), bo phim đau tien co su hop tac cua nha dien hoat va đao dien nguoi Ha Lan Michael Dudok de Wit voi Ghibli. Bo phim ra mat vao thang 9 nam 2016.
Takahata đa đuoc chan đoan bi ung thu phoi va qua đoi ngay 5 thang 4 nam 2018 tai mot benh vien o Tokyo, o tuoi 82.


Anh huong va phong cach Takahata chiu anh huong tu chu nghia hien thuc moi Y, cac tac pham cua Paul Grimault, mot nha dien hoat nguoi Phap, cung nhu nha bien kich Jacques Prevert va cac đao dien thuoc Lan song moi Phap, bao gom Jean-Luc Godard. Chinh Takahata đa trich dan bo phim Y noi tieng Ke cap xe đap nhu la tac pham đa tao cam hung cho ong lam loat phim hoat hinh Hanh trinh đi tim me (Haha wo Tazunete Sanzenri, dua theo tieu thuyet Nhung tam long cao ca cua Edmondo de Amicis). Ong cung chiu anh huong tu đao dien nguoi Phap Frederic Back, bao gom cac tac pham Croc! va Nguoi trong cay. Chinh nhung anh huong ve mat nghe thuat nay đa giup cho nhung tac pham cua Takahata tro nen khac biet voi phan lon cac bo phim hoat hinh Nhat Ban khac von tap trung vao cac yeu to tuong tuong. Trai nguoc voi ho, nhung bo phim cua ong co tinh hien thuc cao va mang mau sac cua chu nghia bieu hien.
Ong cam thay đieu quan trong la co the đat đuoc trompe-l'œil, ao giac ba chieu su dung mot phuong tien hai chieu.
Anh huong cua chu nghia hien thuc moi trong phim cua Takahata co the thay ro qua viec ong rat chu y toi viec mieu ta chi tiet hien thuc xa hoi. Nhung tap phim hoat hinh đau tien cua ong tren truyen hinh đeu tap trung vao nhung su viec thuong ngay nhu đi nha tho, lau rua chai lo, hay cong viec đong ang mot cach chi tiet. Tuy phan lon tac pham cua Takahata co boi canh la cuoc song hien thuc, cung co mot vai ngoai le nhu trong Hols: Hoang tu Thai Duong (mot bo phim hoat hinh ca nhac theo kieu Disney nhung mang mau sac chinh tri va u am hon), Pom Poko (bo phim ve đe tai moi truong voi nhung chu chon tanuki co phep thuat co gang giu gin đat đai cua minh) va Nghe si cello Gauche (bo phim noi ve mot nghe si cello đuoc su giup đo cua thu rung đe thoat khoi cuoc song chat vat).
Chu nghia bieu hien trong nhung bo phim cua Takahata thuong the hien qua nhung canh nhan vat tuong tuong giua đoi thuc. Vi du trong Chi hom qua, sau khi Taeko gap lai moi tinh đau cua minh, co vua chay va vua troi minh vao bau troi đo ruc, canh phim ket thuc khi co nhe nhang ha xuong giuong va cat canh bang hinh anh ben ngoai ngoi nha cua Taeko voi mot trai tim khong lo hien len tu cua so.
Cac bo phim cua Takahata co anh huong lon đen Miyazaki Hayao, voi nha lam phim hoat hinh Otsuka Yasuo đa ke lai rang Miyazaki đa y thuc đuoc trach nhiem voi nhung van đe xa hoi thong qua Takahata va rang neu khong co Takahata, Miyazaki chac chan se chi tap trung vao nhung chat lieu lay tu truyen tranh. Cung giong nhu Miyazaki, Takahata va Michel Ocelot la nhung nguoi nguong mo tac pham cua nhau. Ocelot liet ke cac tac pham Mo đom đom va Pom Poko cua Takahata trong nhung bo phim yeu thich cua ong.


Tac pham chinh Đao dien
Hols: Hoang tu Thai Duong (tieng Nhat: 太陽の王子　ホルスの大冒険 Taiyo no Oji - Horusu no Daibouken), 1968
A-tarou nguoi tham cong tiec viec (truyen hinh) (Moretsu Ataro), 1969
Đoi bong chay Apache (truyen hinh) (Apatchi Yakyugun), 1971
Lupin đe tam (truyen hinh) (Rupan Sansei), 1971
Tien len Gau truc! (ハンタ・コハンタ Panda Kopanda), 1972
Noi thap nhat cua vung đat thap Kitarou (truyen hinh) (Gegege no Kitaro), 1972
Xe tang Suzunosuke (truyen hinh) (Akado Suzunosuke), 1973
Co be Heidi (truyen hinh) (Arupusu no Shojo Haiji), 1974
Hanh trinh tim me (truyen hinh) (Haha wo Tazunete Sanzen-ri), 1976
Conan – Cau be tuong lai (truyen hinh) (Mirai Shonen Konan), 1978
Anne toc đo (truyen hinh) (Akage no An), 1979
Chie Co be hat tieu (truyen hinh) (しゃリン子チエ Jarinko Chie), 1981
Gauche nghe si cello (セロ弾きのコーシュ Serohiki no Goshu), 1982
Cau chuyen ve nhung kenh đao vung Yanagawa (Yanagawa Horiwari Monogatari), 1987
Mo Đom đom (火垂るの墓 Hotaru no Haka), 1988
Ngay hom qua (おもひてほろほろ Omohide Poro Poro), 1991
Pom Poko (総天然色漫画映画　平成狸合戦ほんほこ Heisei Tanuki Gassen Pon Poko), 1994
Gia đinh nha Yamada (ホーホケキョ　となりの山田 Hohokekyo Tonari no Yamada-kun), 1999
Nhung ngay mua Đong (冬の日 Fuyu no Hi) (đong đao dien), 2003
Chuyen cong chua Kaguya (かくや姫の物語 Kaguya-hime no Monogatari), 2013
Nha san xuat
Hols: Hoang tu Thai Duong (Taiyou no Ouji - Horusu no Daiboken), 1968
Nausicaa cua thung lung Gio (Kaze no Tani no Naushika), 1984
Lau đai tren khong Laputa (Tenku no Shiro Rapyuta), 1986
Nhung đot song (Umi ga Kikoeru), 1993
Bien kich
Chie Co be hat tieu (Jarinko Chie), 1981
Gauche nghe si cello (Sero Hiki no Goshu), 1982
Cau chuyen ve nhung kenh đao vung Yanagawa (Yanagawa Horiwari Monogatari), 1987
Mo Đom đom (Hotaru no Haka), 1988
Ngay hom qua (Omohide Poro Poro), 1991
Pom Poko (Heisei Tanuki Gassen Pon Poko), 1994
Gia đinh nha Yamada (Houhokekyo Tonari no Yamada-kun), 1999


Tham khao Lien ket ngoai Trang chu cua hang phim Ghibli (tieng Nhat)
Thong tin ve Takahata tai Nausicaa.net
GhibliWorld.com: a Personal Conversation with Isao Takahata
Takahata Isao  tai tu đien bach khoa cua Anime News Network
Takahata Isao tren IMDb 
Isao Takahata anime at Media Arts Database