Sua lac đa la sua uong đuoc vat tu loai lac đa. Xuat hien trong cac nen van hoa du muc va muc đong ke tu  luc thuan hoa lac đa hang thien nien ky truoc. Nguoi du muc co the song sot theo thoi ky chi nho sua khi chan dat lac đa an co tren quang đuong dai trong moi truong sa mac kho can. Nganh chan nuoi lac đa sua đa phat trien o Uc va Hoa Ky, nhu mot giai phap thay the than thien voi moi truong cho chan nuoi bo sua bang cach su dung mot loai thich nghi tot voi cac vung kho han.
Sua lac đa co đac điem dinh duong khac voi sua bo, nhung ty le dinh duong co the rat đa dang dua tren vai yeu to, bao gom loai va tuoi cua lac đa, khi hau, nhung gi chung an va phuong phap vat sua. Sua co the dung đe lam cac san pham nhu sua chua va kem lanh, nhung khong de bi bien thanh bo hoac pho mat.


Lich su Cac bo lac du muc tren sa mac su dung sua lac đa, co the de dang che bien thanh sua chua, nhu mot loai thuc pham thiet yeu, va co the song sot đen mot thang chi nho sua lac đa.


San xuat Nam 2017, san luong sua lac đa nguyen chat tren the gioi la 2,85 trieu tan, dan đau la Somalia va Kenya voi 64% tong san luong toan cau (bang). Mali va Ethiopia la nhung nha san xuat quan trong khac.


= Uc =
Sau khi du nhap vao Uc vao nhung nam 1840 đe ho tro tham do va giao thuong trong vung noi đia khac nghiet truoc khi bi cac phuong thuc giao thong va lien lac hien đai vuot qua, quan the lac đa hoang da đa phat trien vuot qua 1,2 trieu, lon nhat the gioi. Co so chan nuoi lac đa đau tien cua Uc mo cua vao nam 2014 va so luong đa tang len ke tu đo, voi nhu cau ngay cang tang o ca noi đia va quoc te. Vao nam 2016, chinh phu Uc đa bao cao vao nam 2016 rang "5 nam đen 2021 du kien se chung kien su gia tang lon đoi voi san luong sua lac đa cua Uc". San luong đa tang tu 50.000 lit (11.000 gal Anh) nam 2016 len 180.000 lit (40.000 gal Anh) hang nam vao nam 2019. Mot trang trai phat trien tu ba con lac đa hoang da vao nam 2014 len hon 300 con vao nam 2019. Chu yeu xuat khau sang Singapore, cung cac chuyen hang gom ca san pham tuoi lan bot se bat đau xuat sang Thai Lan va Malaysia.
Mot lit sua lac đa tiet trung co gia A$15 (10 đo la My; 8 bang Anh) o Uc vao nam 2019, đat hon sua bo khoang 12 lan. Tinh đen thang 4 nam 2020, Uc co bay co so chan nuoi lac đa, san xuat my pham duong da ben canh sua va pho mat. Co mot san pham sua lac đa thuong mai huu co đuoc chung nhan.


= Hoa Ky =
Tinh đen  nam 2014, Hoa Ky nhap khau 5.000 con lac đa. Chi phi san xuat sua lac đa cao hon đang ke so voi sua bo. O Hoa Ky, lac đa cai rat hiem; chung truong thanh cham va co the đuoc lai tao mot cach an toan chi sau bon tuoi. Thoi gian mang thai muoi ba thang cua chung phai ket thuc bang mot ca sinh truc tiep, sau đo la bu sua me. Neu khong lac đa cai se ngung san xuat sua. Khong giong nhu bo sua đuoc tach ra khoi be non khi moi sinh ra va sau đo cho sua tu sau đen chin thang, mot con lac đa co the chia se sua voi nguoi nuoi va con non trong 12-18 thang.


San luong sua va gia tri dinh duong Ca san luong va thanh phan dinh duong cua sua lac đa đeu bi anh huong boi nhieu yeu to, bao gom "so luong va chat luong thuc an cho gia suc, tan suat uong nuoc, khi hau, tuoi sinh san, lua đe, tan suat vat sua, cho con bu, phuong phap vat sua (vat bang tay hay may), suc khoe, va tinh trang sinh san".


= San luong =
Lac đa Pakistan va Afghanistan đuoc cho la co san luong sua cao nhat, len đen 30 lit moi ngay. Lac đa hai buou san xuat 5 lit moi ngay. Lac đa mot buou san xuat trung binh 20 lit moi ngay. Chan nuoi bo tham canh đa tao ra loai đong vat co the san xuat 40 lit moi ngay trong đieu kien ly tuong. Con đoi voi lac đa, voi kha nang đi đuoc 21 ngay ma khong can uong nuoc va cho sua ngay ca khi cho an thuc an kem chat luong, la mot lua chon ben vung cho an ninh luong thuc trong moi truong kho khan.


= Gia tri dinh duong =
Theo Cuc Quan ly Thuc pham va Duoc pham Hoa Ky (FDA), sua lac đa chua 3% chat beo. Tuy nhien, cac tai lieu bao cao rang ty le chat beo trong sua khac nhau giua cac quoc gia va khu vuc, cung nhu phu thuoc vao che đo an uong, muc đo hydrat hoa cua con vat va loai lac đa. Trong mot bao cao chi tiet do To chuc Luong thuc va Nong nghiep Lien Hop Quoc cong bo nam 1982, mot bang cho biet ham luong chat beo thay đoi tu thap đen 1,1% (o cac vung kho han cua Israel) đen 5,5% (Ethiopia). Mot đanh gia co he thong vao nam 2015 bao cao rang ham luong chat beo trong sua lac đa mot buou la tu 1,2% đen 6,4%.
Đuoc vi nhu "vang trang", sua lac đa chua luong chat sat cao gap 10 lan, luong vitamin nhieu gap 3 lan va luong chat beo bao hoa chi bang mot nua so voi sua bo thong thuong. Chua it chat gay di ung hon sua bo, sua de va hau nhu khong chua đuong lactose. Sua co ham luong insulin va chat beo khong bao hoa cao. Ngoai ra, sua lac đa con co luong lon globulin mien dich va cac enzym khang khuan tang cuong he mien dich.
Nguoi nuoi lac đa co the cung cap muc đo kiem soat cac yeu to anh huong đen ham luong dinh duong trong sua do lac đa tiet ra. Cac nha san xuat sua lac đa o Uc tuyen bo rang san pham cua ho co ham luong chat beo thap va luong lactose thap hon sua bo.


San pham sua lac đa Sua lac đa co huong vi gan giong sua bo nhung man hon đoi chut.
Sua lac đa co the de dang dung lam sua chua, nhung chi co the lam thanh bo neu sua bat đau chua đi, khuay đeu va tac nhan loc gan đuoc them vao.
Pho mat tu sua lac đa kho lam hon pho mat tu sua cua loai vat khac. Trong cong đong chan nuoi lac đa, pho mat sua lac đa su dung qua trinh len men tu phat hoac len men lactic đe đat đuoc sua đong chua. Trong nganh chan nuoi lac đa o Sudan, bo lac Rashaida su dung phuong phap nay đe tru luong sua du thua vao mua mua, nghien thanh sua đong kho va them nuoc đe dung vao mua kho. Tai Mong Co, sua lac đa đuoc tieu thu nhu mot san pham o nhieu giai đoan khac nhau cua quy trinh lam sua đong. Tuy nhien, sua khong đong lai de dang do men dich vi khien sua loang, khong the đong tu mot cach hieu qua. Phat trien cach dung sua it lang phi hon, FAO đa uy quyen cho Giao su JP Ramet cua Ecole Nationale Superieure d'Agronomie et des Industries Alimentaires (ENSAIA), nguoi co the san xuat sua đong bang cach bo sung canxi photphat va men dich vi thuc vat vao nhung nam 1990. Pho mat đuoc tao ra tu qua trinh nay co ham luong cholesterol thap va de tieu hoa, ngay ca đoi voi nhung nguoi khong dung nap lactose. Pho mat kieu chau Au, đuoc ban tren thi truong voi ten Caravane, đuoc tao ra thong qua su hop tac giua hang sua lac đa Mauritanie Tiviski, FAO va Ramet. Nhung nha lam pho mat nay tuyen bo no la pho mat sua lac đa duy nhat tren the gioi.
Sua lac đa cung co the đuoc lam thanh kem lanh. O Trung A, mon uong co ten chal hoac shubat đuoc nau tu sua lac đa len men.


Thuong mai Theo uoc tinh, sua lac đa co gia thanh đat gap 30 lan sua bo thong thuong. San pham nay đuoc san xuat o nhieu nuoc Trung Đong va chau Phi cung nhu bat đau tro thanh mot loai san pham moi tai khu vuc chau Đai Duong va chau Au. Tai Anh, sua lac đa đuoc bay ban tren cac ke hang thuoc chuoi sieu thi Asda. Trong khi đo, o Ha Lan mot cong ty cung cap sua lac đa san sang giao sua đen nha khach hang. Kem sua lac đa cung đa co mat tren thuc đon o nhung nha hang va quan bar sang trong.


Tham khao Đoc them The Technology of Making Cheese from Camel Milk (Camelus dromedarius) Animal Production and Health Paper Issued by FAO, United Nations. (2001)
Camels and Camel Milk Report Issued by FAO, United Nations. (1982)
Whetham, Bec (ngay 18 thang 7 nam 2020). "Aboriginal elders taught Warwick Hill to catch camels in Central Australia, and changed his life". ABC News. Australian Broadcasting Corporation.
"A Dairy Solution for Australia's Out-of-Control Feral Camels". Modern Farmer. ngay 30 thang 11 nam 2020. Truy cap ngay 1 thang 12 nam 2020.