Mil V-12 (con đuoc goi la Mi-12, ten ma NATO Homer) la mot mau truc thang lon nhat va nang nhat tung đuoc che tao.


Phat trien va thiet ke Nghien cuu ve mot sieu truc thang khong lo đuoc Mil manh nha tu hoi nam 1959 va nhan đuoc su phe chuan chinh thuc boi Uy ban Nha nuoc ve Cong nghe May bay (Gosudarstvenny Komitet Po Aviatsionny Tekhnike - GKAT), chi đinh hang nay phat trien mot loai truc thang co suc nang tuong đuong 20 đen 25 t (44.000 đen 55.000 lb). Mot chi thi chi tiet hon đuoc ban hanh sau đo, yeu cau loai truc thang moi nay phai co thong so kich thuoc nang giong nhu may bay van tai Antonov An-22, tuc la phai van chuyen đuoc cac vat the co lon vi du nhu cac ten lua lien luc đia (ICBM) 8K67, 8K75 va 8K82.
Nhung han che trong thiet ke gay nhieu kho khan cho Mil trong viec lua chon co cau canh quat. Cac thu nghiem va nghien cuu cho thay co cau canh quat nang đon truyen thong khong the nao kha thi, con kieu canh quat nang kep truoc-sau giong nhu loai Boeing CH-47 Chinook đa boc lo nhieu van đe nghiem trong. Cuoi cung, kieu canh quat nang kep đat hai ben trai-phai đa đuoc chon lua. Hai canh quat nang cua V-12 đuoc đat o hai đau cua hai chiec "canh" co sai canh dai 30 met nam o phan đau may bay. Viec su dung hai canh quat nang quay trai chieu nhau khien V-12 khong can canh quat đuoi nhu cac truc thang khac. Đay la lan đau tien Mil su dung co cau canh quat nhu the nay, nhung kieu canh quat kep trai-phai đa xuat hien o mot so kieu may bay khac ti nhu Focke-Wulf Fw 61, Focke-Achgelis Fa 223 Drache va Kamov Ka-22 Vintokryl.

Sau nhieu thu nghiem cang thang voi cac mo hinh va thiet bi thi nghiem, bao ham mot he thong truyen đong hoan chinh, viec xay dung mau thu đau tien cua chiec truc thang V-12 cuoi cung cung bat đau tai Panki vao nam 1965. Khung suon may bay đuoc thiet ke theo kieu tieu chuan thong thuong, su dung vo chiu luc ket hop voi cac bo phan co đo ben co hoc cao, đuoc gia cong tu phoi nguyen khoi. Than may bay co kich thuoc lon, bao ham buong lai kich thuoc 28,15 × 4,4 × 4,4 met va khoang phi hanh đoan o đau mui may bay, trong đo phan phia duoi la noi lam viec cua phi cong chinh, phi cong phu, ky su may bay, ky su đien tu, con phan tren la noi cua hoa tieu va nguoi xu ly he thong lien lac vo tuyen. Phan đuoi cua than may bay noi thong voi buong lai bang cac cua đong kieu vo so va thang đong mo theo kieu sap voi cac gia đo co the thu gon đuoc. Khoang chinh cung co the voi khoang chua hang hoa bang 2 cua o man phai va 3 cua o man trai. Phia tren phan sau cua than la canh đuoi voi hai mat gan cac canh thang bang.
Phan khung gam va cang banh xe may bay đuoc lap đat mot cap bo phan banh xe voi he thong giam xoc dang đon bay su dung ket hop khi nen va chat long, đat tren khop noi cua mot he thong thanh giang chong đo cho hai đong co canh quat quay va đoi "canh" lap o phan đau may bay, va đuoc noi voi phan giua cua than may bay boi mot he thong thanh giang kieu kieng 3 chan voi phan chan dang mui gan o vao cho sau đuoi cua buong phi hanh đoan. Hai banh giam xoc đuoc đat o phan đuoi cua đay than may bay va co đinh cac mieng đem chiu luc, giup cho ram cua khoang hanh ly nam o vi tri on đinh. Cac thanh giang đuoc gia co cung noi he thong truyen đong voi phan sau cua than may bay, phia truoc canh thang bang. Viec tai hang thuc hien boi cac tam nang ha, can truc đien, hay cac đon thang bang.
He thong đong co va canh đuoc lap đat o tren so voi phan trung tam cua than, voi cac truc noi lien va tuong tac voi nhau, co tac dung đong bo hoa cac canh quat quay chinh, voi muc đo chong lan vao khoang 3 m (9,8 ft). That thoat luc keo va nang đuoc giam thieu boi hai "canh" noi canh quat voi than co dang thon dan tu ngoai vao trong, va đo cong toi thieu tai noi dong khi chay lech xuong duoi manh nhat. Truc noi lien hai đong co canh quat cung co tac dung phan tan đeu luc nang cua đong co trong truong hop mot trong hai đong co bat thinh linh khong hoat đong. Đe tang toi đa hieu qua viec đieu khien cac cu đong quay trai-phai va nghieng trai-phai, cac đong co quay đuoc sap đat đe xoay theo huong nguoc nhau voi canh quat o ben trai quay nguoc chieu kim đong ho, con canh quat ben phai quay theo chieu kim đong ho, đam bao rang moi canh quat khi di chuyen "ve phia truoc mat" thi no luon chay qua than may bay. Moi he thong canh quat quay su hai đong co tuoc bin truc Soloviev D-25VF gan o duoi hop truyen đong. Mot he thong bao gom 5 canh quat, co đuong kinh 35 m (115 ft), va truc đong bo chat tu đau canh than ben nay sang đau canh than ben kia. Moi cap đong co co cac cua sap đe ky thuat vien mo ra, tiep xuc voi cac bo phan ben trong đe thuc hien cong tac bao duong, sua chua.
Khoi luong va kich thuoc cuc lon cua may bay cung nhu viec bo tri cac canh quat quay khien viec thiet ke co che đieu khien bay cua V-12 nay sinh mot so van đe. Phi cong chinh va phi cong phu ngoi o tang duoi cua buong lai, noi co cua so rong đe tang toi đa tam nhin. Nguoi phi cong su dung co cau đieu khien thay đoi luc nang, huong nghieng va huong quay theo quy chuan giong nhu cac may bay truc thang khac. Viec nghieng truoc-sau đuoc đieu tiet boi thay đoi goc tan chung cua cac canh quat ben trai hoac ben phai, đam bao luc nang do chung tao ra đu đe ngan chan hien tuong nghieng khong kiem soat. Đong tac nghieng trai-phai đuoc thuc hien boi viec nghieng đia roto ve truoc hay ve sau, tuy theo huong nghieng mong muon. O toc đo cao, viec đieu khien cac roto khac nhau đuoc thay the boi đuoi lai lon o canh thang bang. Nang va ha đo cao đuoc đieu khien bang cach thay đoi goc tan chung cua ca hai canh quat cung mot luc. Bo phan nang lon tai đuoi đieu khien dang đieu than may bay va giup phan ung voi momen doc tu canh va tu cac goc nghieng khac nhau cua đia roto.
Nhin chung, kich thuoc lon, ma sat cuc lon tai đon bay va can đieu khien, nhu cau kiem soat đo bien dang cua cau truc khien he thong đieu khien truc thang kha phuc tap. Mot he thong kiem soat đuoc tich hop theo tung chu ki đe giam thieu luc đieu khien cam nhan boi phi cong. Chu ky thu nhat la đieu khien truc tiep bang co hoc, luc tac đong cua phi cong giup kich hoat mo man chu ki thu hai. Chu ky thu hai la giai đoan chuyen tiep voi he thong khuech đai thuy luc cong suat nho đuoc kich hoat, chuyen tin hieu đieu khien sang chu ky thu ba. O chu ky cuoi nay, đia dan đong đieu khien cong suat cao, phan ung nhanh tai hop so chinh se truc tiep đieu khien hoat đong cua đia lac.


Hoat đong Mau thu nghiem hoan chinh đau tien đuoc hoan tat vao nam 1968. Truoc đo, chuyen bay đau tien cua mot mau thu nghiem khong hoan chinh vao ngay 27 thang 6 nam 1967 ket thuc that bai vi nhung truc trac cua khau đieu khien, gay ra rung lac may bay; mot banh xe chinh cham đat qua manh gay no lop va lam cong o truc banh. Nguyen nhan cua su rung lac nay la do khuech đai cong huong cua san buong lai, truyen nguoc vao bo phan đieu khien khi phi cong du tinh cho may bay quay len-xuong bang cach đieu khien can goc tan chu ky (cyclic). Bao chi phuong Tay đa ram ro đang tin may bay bi pha huy trong tai nan, nhung tin tuc nay la sai su that.
Phien ban thu nghiem nam 1968 đuoc đat ten ma đang ky la SSSR-21142 va thuc hien chuyen bay đau tien vao ngay 10 thang 7 nam 1968 tai san bay cua nha may Mil o Panki, bay toi đich la san bay danh cho viec thu nghiem may bay cua Mil tai Lyubertsy. Thang 2 nam 1969, mau thu nghiem đau tien nay đa thuc hien ky luc nang mot luong hang can nang 31,030 kg (68,41 lb) len cao 2.951 m (9.682 ft). Ngay 6 thang 8 nam 1969, may bay lai nang 44,205 kg (97,46 lb) len đo cao 2.255 m (7.398 ft), mot lan nua lap ky luc the gioi. Mau thu nghiem thu hai đuoc Mil lap rap o Panki, nhung đa phai "đap chieu" suot mot nam đe cho lap đong co, va cuoi cung đa bay thu vao thang 3 nam 1973 tai đay, tu Panki toi Lyubertsy. Giong nhu mau thu nhat, mau thu hai cung mang ten đang ky la SSSR-21142.
Hoat đong cua cac mau Mil V-12 nay to ra tot hon ca mong đoi, chung đa lap nhieu ky luc ve hang khong ma trong so đo van con đung vung đen thoi điem gan đay, va khien cho nhung nguoi thiet ke ra chung nhan đuoc nhieu giai thuong danh gia, vi du nhu Giai Sikorsky trao thuong boi Hiep hoi Truc thang Hoa Ky danh cho nhung thanh tuu xuat sac trong cong nghe truc thang. Thiet ke cua V-12 đa đuoc cap bang sang che o Hoa Ky, Anh quoc va o nhieu nuoc khac. Trong thang 5 va 6 nam 1971, mau thu nghiem đau tien cua V-12 đa thuc hien nhieu chuyen bay bieu dien o chau Au, trong đo co mot lan bieu dien tai trien lam hang khong Salon international de l'aeronautique et de l'espace de Paris-Le Bourget tai Le Bourget voi ma so tham du la H-833.
Mac du đat đuoc nhieu thanh tuu, V-12 sau cung khong đuoc đua vao su dung trong Khong quan Xo Viet vi nhieu ly do. Ly do quan trong nhat la nhu cau su dung cua V-12 - viec van chuyen cac ten lua đan đao chien luoc - đa khong con nua. Đo cung la ly do khien viec san xuat may bay van tai Antonov An-22 bi giam xuong. Viec phat trien V-12 cham dut hoan toan vao nam 1974. Mau thu nghiem đau tien van đuoc trung bay o nha may truc thang cua Mil tai Panki-Tomilino, quan Lyuberetsky gan Moskva. Mau thu hai đuoc quyen tang cho Bao tang Khong quan Monino cach Moskva 50 km (31 mi) ve phia Đong.


= Ky luc the gioi =
Thong tin lay tu Lien đoan Hang khong quoc te (Federation Aeronautique Internationale - FAI)
Mau thu nghiem đau tien cua V-12 thuc hien đuoc 8 ky luc tinh theo bang phan loai E1 cua FAI danh cho truc thang thong thuong. 4 trong so đo van con đuoc giu. Thanh vien cua to lai V-12 đo la:

22 thang 2 nam 1969
Phi cong - Vasily Kolochenko
Phi hanh đoan - L.V. VLASSOV, V.V. JOURNALIOV, V.P. BARTCHENKO, S.G. RIBALKO, A.I. KRUTCHKOV
6 thang 8 nam 1969
Phi cong - Vasily Kolochenko
Phi hanh đoan - L.V. VLASSOV, V.V. JURAVLEV, V.P. BARTCHENKOV, S.G. RIBALKO, A.I. KRUTCHKOV


Cac phien ban V-12
Hai mau thu nghiem cua Mil.
Mi-12
Phien ban thiet ke du tinh cho viec san xuat hang loat.
V-16
Phien ban cai tien "sieu nang" du kien cua V-12, du đinh co tai trong len đen 40.000 đen 50.000 kg (88.000 đen 110.000 lb). Ban đau du tinh su dung 3 he thong canh quat quay van hanh boi 6 đong co Soloviev D-25VF, nhung sau quay tro lai he thong 2 canh quat quay, moi he canh quat quay van hanh boi mot tuoc bin ap suat cao nhan khi tu 2 bo phan tao khi va truyen đong cho mot hop so chinh.
Mi-16
Phien ban thiet ke du tinh cho viec san xuat hang loat V-16.
Mi-12M
Phien ban cai tien cua V-16 voi hai đong co tuoc bin canh quat Soloviev D-30V (V - Vertolyotny - truc thang) cong suat 15.000 kW (20.000 hp), moi he thong canh quat quay co 6 canh va co kha nang van chuyen 20.000 kg (44.000 lb) hang hoa trong quang đuong 500 km (310 mi), hay 40.000 kg (88.000 lb) trong 200 km (120 mi). Tuy nhien, viec phat trien Mi-12M chi dung o giai đoan "mo hinh" vi ban than du an V-12 trong thoi gian đo đa bi huy bo.


Tinh nang ky chien thuat (V-12) Du lieu lay tu Jane's All The World's Aircraft 1975-76Đac điem tong quat
To lai: 6
Tai trong: 
VTOL 25.000 kg (55.000 lb) hoac
STOL 30.000 kg (66.000 lb) ()  ky luc 40.200 kg (88.636 lb)
Chieu dai: 37.00 m (121 ft 4 in)
Đuong kinh ro-to: 2x 35.00 m (114 ft 10 in)
Chieu cao: 12,50 m (41 ft 0 in)
Trong luong co tai: 97.000 kg (213.850 lb)
Trong luong cat canh toi đa: 105.000 kg (231.500 lb)
Đong co: 4 × Soloviev D-25VF đong co tuoc bin truc, 4.048 kW (6.500 shp)  moi chiec
Khoang hang hoa: 28,15 m x 4,40 m x 4,40 m (92 ft 4 in x 14 ft 5 in x 14 ft 5 in)
 Hieu suat bay 

Van toc cuc đai: 260 km/h (140 kt)
Tam bay: 500 km (310 dam)
Tran bay: 3.500 m (11.500 ft)


Xem them May bay lien quan
Mil Mi-6
May bay tuong tu
Mil Mi-26
Yakovlev Yak-60


Ghi chu Tham khao Lien ket ngoai Mil Mi-12 data and photos Luu tru ngay 14 thang 5 nam 2006 tai Wayback Machine at aviation.ru
about Mil V-12 CCCP-21142 at Avia-dejavu.net
Mil Mi-12 'Homer' on Airliners.net
Mil-12 video in English