Đong vat giap xac (Crustacea) con goi la đong vat vo giap hay đong vat than giap la mot phan nganh đong vat Chan khop đuoc đac trung boi bo xuong ngoai bang kitin va vo ngoai bang calci đuoc voi hoa. Giap xac la mot phan nganh lon va đa dang gom hon 44.000 loai nhu cua, tom hum, tom cang, tom, tom nuoc ngot, lan ha, Oniscidea, oc muon hon va ha bien. Chung thuong song duoi nuoc va ho hap bang mang. Đa so cac loai giap xac song o bien, ben canh đo cung co nhieu loai song o nuoc ngot. Mot vai nhom giap xac song o tren can khong phai la nhung đong vat thuc su thanh cong ve mat tien hoa nhung hau het chung van đoi hoi mot moi truong am uot đe ton tai. Ran nuoc co kich thuoc khoang 2mm. Di chuyen nho van đong cua đoi rau lon. Ran nuoc mua ha chi sinh san toan con cai, la thuc an chu yeu cua ca.


Kich thuoc Đong vat giap xac co the đuoc chia thanh hai nhom chinh dua tren kich thuoc cua chung.

Nhom co kich thuoc lon: Bao gom cac đai dien cua cac lop Branchiopoda (Chan mang), Copepoda (Chan cheo), Cirripedia (Chan to)
Nhom co kich thuoc nho: Bao gom cac loai co kich thuoc hien vi cho toi kich thuoc khoang 5 cm. Hau het cac loai nay song o bien va la thanh phan quan trong cua sinh vat phu du, đong vai tro lon trong chuoi thuc an.
Nhieu loai chan cheo la nguon thuc an cho ca nho, tham chi chung la nhung con vat ky sinh tren da hay mang ca. Trong nhom nay, đuoc biet ro nhat la cac thanh vien trong giong Daphnia (ran nuoc) va Cyclops (thuoc bo chan cheo).
Bo chan đeu (Isopoda) la nhom duy nhat co đai dien la thanh vien tren can thuc su. Trong nhom nay co the ke đen ran cay, mot go, hay rep tron. Nhung sinh vat nho nay co the đuoc tim thay o duoi cac khuc cay đo, duoi cac tang đa va nhung noi am thap khac. Khi bi lam phien chung thuong cuon nguoi lai vao ben trong bo xuong ngoai (lop vo kitin).


Hinh dang Tat ca đong vat giap xac co hinh dang phan đau-nguc giap voi nhau, co the đuoc bao boc voi mot bo xuong ngoai bang kitin, nho lop vo tham calci va voi hoa lam cho vo giap xac rat cung cap, co loai vo co mau rat đep hay rat mong manh va trong suot (nhu o ran nuoc). Vi lop vo co đinh nen no phai đuoc thay the đinh ky khi con vat tien hanh qua trinh bien thai (tu dang au trung boi tu do cho đen khi truong thanh) hay chi đon gian la phat trien nho ra ngoai lop vo. Dang au trung boi tu do đac trung cho giap xac đuoc goi la au trung Nauplius, la dang co co the khong phan đot, mot mat va 3 cap chan gia.
Cung nhu tat ca cac thanh vien khac trong nganh Đong vat chan đot, giap xac truong thanh co co the va chan phan đot. Cac đot thuong lien ket lai tao thanh 2 phan phan biet la đau-nguc va bung. Phan lon đong vat giap xac trong nhom lon co phan đau va nguc hop lai thanh phan đau-nguc, phan nay đuoc bao ve boi mot phan cua bo xuong ngoai kha lon va đuoc goi la giap đau nguc. Tren đau co hai cap rau, mot mat điem (điem mat), hai mat kep va 3 cap phu mieng. Cac phan phu cua giap xac đa trai qua qua trinh tien hoa đe thich nghi mot cach đa dang voi cac chuc nang khac nhau nhu: boi, bo, co quan cam giac. Nhieu loai co cap chan nguc thu nhat bien đoi thanh vuot hoac cang. Cac mang thuong đuoc gan o phan goc cua cac cap chan nguc, van đong cua chan nguc se tao dong nuoc chay qua mang, giup cho qua trinh ho hap dien ra.


Sinh san Tru chan mang la phan lop nguyen thuy co sinh san đon tinh, con lai hau het lop giap xac đeu sinh san huu tinh, co gioi tinh phan chia ro rang. Nhieu loai trung đuoc giu o duoi cac đot bung cua con cai.


Lich su đia chat hoc Mac du cac hoa thach giap xac hiem hon so voi trung ba la nhung so luong cac dang cua chung kha pho bien trong cac lop đia chat thuoc ky Creta cung nhu trong Đai Tan sinh. Hau het nhung giap xac nho nhu tom co bo xuong ngoai kha mong manh, do vay cac hoa thach cua chung thuong khong đay đu. Tuy nhien, cac nhom giap xac nhu cua va tom hum co bo xuong ngoai day hon va no thuong đuoc lam cung boi CaCO3, do vay cac hoa thach cua chung thuong tot hon. Cac hoa thach cua đong vat hau nhu rat hiem va nguoi ta biet rat it ve lich su cua chung tu Đai Trung sinh tro ve truoc. Cac mau đuoc bao ton tot nhat đuoc tim thay trong cac hoa thach thuoc ky Creta va Đai Tan sinh...


Phan loai va phat sinh loai Tham khao Lien ket ngoai ITIS Taxonomy Luu tru ngay 17 thang 2 nam 2006 tai Wayback Machine Taxonomic Serial No.: 83677
Crustacea.net, an online resource on the biology of crustaceans
Cyclops, fresh water crustacean (copepod) Luu tru ngay 22 thang 11 nam 2017 tai Wayback Machine