Ida Haendel,  (15 thang 12 nam 1928 – 1 thang 7 nam 2020) la mot nghe si vi cam nguoi Canada goc Ba Lan. Ngoai viec la mot than đong, ba đa hoat đong su nghiep hon bay thap ky va tro thanh mot trong nhung giao vien co tam anh huong lon.


Su nghiep ban đau Ida Haendel sinh nam 1928 trong mot gia đinh nguoi goc Do Thai o Chełm, Ba Lan. Tai nang cua ba đa som boc lo ro khi ba đuoc tiep xuc voi cay đan cua chi gai minh vao nam ba tuoi. Nam 1933 khi moi 5 tuoi, ba đa bieu dien ban Concerto cho Violin cua Beethoven va gianh đuoc huy chuong vang cua Nhac vien Warszawa va giai thuong Huberman đau tien trong cuoc đoi. 7 tuoi, ba đa canh tranh voi nhung nghe si vi cam đieu luyen va hon ba nhieu tuoi nhu David Oistrakh va Ginette Neveu đe tro thanh mot trong nhung nguoi chien thang cua Cuoc thi vi cam quoc te Henryk Wieniawski đau tien vao nam 1935.
Nhung đong luc đau đoi đa giup ba theo hoc chuyen nghiep voi cac nha su pham danh tieng Carl Flesch o London va George Enescu o Paris. Trong The chien thu hai, ba đa bieu dien phuc vu trong cac nha may, phuc vu cho quan đoi Anh, My va bieu dien trong cac buoi hoa nhac tai Phong trung bay Quoc gia cua Myra Hess. Nam 1937, buoi ra mat cong chung o London cua ba duoi su chi huy truong cua Henry Wood đa mang lai cho ba mot su hoan nghenh tu gioi phe binh tren toan the gioi, trong khi nguoi chi huy lien tuong viec ba bieu dien giong voi nhung ky niem cua ong ve Eugene Ysaye. Nho gan bo suot đoi voi le hoi am nhac Proms ma ba co voi le hoi nay 68 lan xuat hien.


Su nghiep bieu dien Sau khi bieu dien ban concerto cua Sibelius o Helsinki vao nam 1949, ba nhan đuoc mot la thu tu nha soan nhac. "Chau đa choi no mot cach thuan thuc o moi khia canh," Sibelius viet va noi them: "Ta tu chuc mung ban than rang ban concerto cua ta đa tim thay mot nguoi xuat sac cho trinh đo hiem co cua chau". Haendel thuc hien cac chuyen luu dien hang nam đen Chau Au, va cung xuat hien thuong xuyen o khu vuc Nam My va Chau A. Song o Montreal, Canada tu nam 1952 đen nam 1989, su hop tac cua ba voi cac dan nhac Canada đa khien ba tro thanh mot nhan vat noi tieng quan trong cua su nghiep am nhac tai Canada. La nguoi co quoc tich Anh song tai Canada, ba cung đa nhap quoc tich Canada. Nam 1973, ba la nghe si đoc tau phuong Tay đau tien đuoc moi đen Trung Quoc sau cuoc Cach mang Van hoa cua nuoc nay khi bieu dien cung dan nhac giao huong Luan Đon. Mac du ba lam viec chu yeu voi Sergiu Celibidache, nhung ba cung đuoc hop tac voi nhung nhac truong noi tieng nhu Thomas Beecham, Adrian Boult, Eugene Goossens, Malcolm Sargent, Charles Munch, Otto Klemperer, Georg Solti, Vladimir Ashkenazy, Bernard Haitink, Rafael Kubelik, Lorin Maazel, Zubin Mehta va Simon Rattle, nguoi ma ba đa thu am cung cac ban concerto đoc tau vi cam cua Elgar va Sibelius.
Nam 1993, ba to chuc buoi hoa nhac cua minh voi dan nhac giao huong Berliner. Nam 2006, ba bieu dien cho Giao hoang Bien Đuc XVI tai trai tap trung cu cua Đuc Quoc xa Auschwitz-Birkenau. Sau đo ba to chuc mot buoi hoa nhac tuong nho tai Phong trung bay Quoc gia cua Luan Đon đe vinh danh cac buoi hoa nhac tuong niem chien tranh cua Myra Hess va xuat hien tai Le hoi Sagra Musicale Malatestiana nam 2010. Cay vi cam cua Haendel la cay đan cua Stradivarius đuoc che tac tu nam 1699. Haendel song o Miami, Florida trong nhieu nam va ba cung tich cuc tham du Lien hoan Piano Quoc te Miami.


Thu am Cac ban thu am cua Haendel voi nhung hang thu am lon đa nhan đuoc nhieu loi khen ngoi tu gioi phe binh. Hiep hoi Sibelius đa trao tang ba Huan chuong Sibelius vao nam 1982. Ba cho biet minh luon co niem đam me voi am nhac Đuc. Su nghiep thu am cua ba bat đau vao ngay 10 thang 9 nam 1940 cho Decca, ban đau chi la cac tac pham đoc tau ngan va cac tac pham thinh phong. Vao thang 4 nam 1945, ba thu am ca hai ban concerto cua Tchaikovsky va Mendelssohn, sau đo la ban concerto cua Dvorak vao nam 1947. Su nghiep thu am cua ba keo dai gan 70 nam cho cac hang lon nhu EMI va Harmonia Mundi. Khoang nam 1948–49, ba thu am ban Concerto cho Violin cua Beethoven voi Rafael Kubelik chi huy Dan nhac giao huong. Vao nam 2014, hang thu am Supraphon đa phat hanh mot bo 5 CD gom cac ban thu am truc tiep va ban thu am phong thu cua ba đuoc thuc hien tai Praha tu nam 1957 đen nam 1965.
Mot so ban thu am khac đuoc đanh gia cao cua ba co the ke đen nhu concerto cho violin cua Brahms (bao gom mot ban voi Dan nhac Giao huong London do Sergiu Celibidache chi huy, chinh la ban thu am phong thu cuoi cung cua ong), va mot ban concerto cho violin cua Tchaikovsky voi Dan nhac Giao huong Quoc gia do Basil Cameron chi huy. Nha phe binh am nhac Geoffrey Norris cua to The Telegraph đa ca ngoi ban thu am concerto cho violin cua Sibelius nam 1993 cua ba đuoc phat hanh boi hang đia Testament rang "chi đon gian la tuyet voi." Trong so cac ban thu am sau nay cua ba con co ban Sonata va partita danh cho violin đoc tau, BWV1001-1006 cua J. S. Bach, đuoc thu am tai Studio 1 Abbey Road, London, vao nam 1995 duoi hinh thuc thu am bang analogue va đuoc phat hanh boi Testament.
Ba cung co mot niem đam me am nhac cua the ky 20 nhat đinh, bao gom mot so tac gia nhu Bela Bartok, Benjamin Britten hay William Walton. Trong so cac buoi bieu dien ra mat cua ba co Tartiniana Seconda cua Luigi Dallapiccola va concerto cho violin so 2 cua Allan Pettersson, đuoc sang tac đe danh rieng cho ba. Đe to long thanh kinh voi nguoi thay George Enescu, ban thu am Decca cua ba ve sonata cho violin cua Geogre Enescu voi Vladimir Ashkenazy vao nam 2000 đa mang ve cho ba giai Diapason d'Or.


Giang day Nhung man bieu dien đay cam xuc cua Haendel đa truyen cam hung cho nhieu nguoi thuoc the he nghe si vi cam moi ve sau, bao gom Anne-Sophie Mutter, David Garrett va Maxim Vengerov.
Vao thang 8 nam 2012, ba la nghe si danh du tai Le hoi đan day Quoc te Cambridge. Ba thuong xuyen la trong tai trong cac cuoc thi vi cam, bao gom Sibelius, Carl Flesch, Benjamin Britten va Cuoc thi vi cam Quoc te. Ba tro ve que huong Ba Lan đe lam giam khao Cuoc thi Violin Henryk Wieniawski o Poznan trong mot so dip, va la chu tich danh du cua cuoc thi vao nam 2011.


Qua đoi Haendel qua đoi tai mot vien duong lao o Pembroke Park, Florida vao ngay 1 thang 7 nam 2020, o tuoi 91. Theo loi ke cua chau trai ba, vao thoi điem qua đoi, ba bi ung thu than.


Chung nhan va trao thuong Nam 1991, ba đuoc Nu hoang Elizabeth II trao Huan chuong Đe quoc Anh (CBE). Ba nhan bang tien si danh du cua Đai hoc Am nhac Hoang gia, London, vao nam 2000 va tu Đai hoc McGill vao nam 2006.


Hoi ky Haendel xuat ban cuon tu truyen cua minh mang ten Woman With Violin (tam dich: Nguoi phu nu voi cay vi cam) vao nam 1970 (Gollancz; ISBN 978-0-575-00473-3).


Tren truyen hinh Cuoc đoi cua ba la chu đe cua mot so bo phim tai lieu truyen hinh, bao gom Ida Haendel: A Voyage of Music (1988), I Am The Violin (2004) va Ida Haendel: This Is My Heritage (2011). Vao thang 6 nam 2009, ba xuat hien tren mot chuong trinh truyen hinh cua kenh Channel 4, mang ten Nhung than đong am nhac vi đai nhat the gioi, trong đo ba đa tu van nha soan nhac nguoi Anh khi đo 16 tuoi la Alex Prior đe chon nhung đua tre nao đe choi cac sang tac cua minh.


Chu thich Nguon Lien ket ngoai Nguoi bao tro cua cac nghe si xuat sac
Ida Haendel bieu dien Concerto cho violin cua Sibelius
Danh sach đia nhac cua Ida Haendel tren Discogs