Chuyen đi cuoi cung cua chi Phung (tieng Anh: Madam Phung's Last Journey) la mot bo phim đien anh tai lieu Viet Nam, phat hanh nam 2014. Phim do Nguyen Thi Tham đao dien va ghi hinh, voi phan san xuat chinh cua Sylvie Blum. Đay la bo phim dai đau tay cua Nguyen Thi Tham, ke ve hanh trinh cua mot đoan hat gom đa phan la nhung nguoi chuyen gioi tai khu vuc Nam Bo.
Lay cam hung tu nhung lan đen ganh hat hoi cho luc nho, Nguyen Thi Tham len y tuong va thuc hien bo phim tu nam 2009. Co o lai đoan hoi cho Bich Phung va ghi hinh theo phong cach tai lieu truc tiep trong vong 13 thang, đong may vao thang 10 nam 2010. Sau mot thoi gian tim kiem ho tro, co bat đau dung phim voi hon 70 gio phim tho va đen Phap đe thuc hien cong đoan hau ky. Bo phim hoan chinh vao thang 3 nam 2014.
Chuyen đi cuoi cung cua chi Phung cong chieu tai Lien hoan Đien anh Hien thuc, Paris vao ngay 24 thang 3 nam 2014 va Hang phim Xanh phan phoi o Viet Nam ngay 13 thang 12 nam 2014. Bo phim nhan nhieu phan hoi tich cuc tu cac nha phe binh đien anh va pha đo moi ky luc phat hanh phim tai lieu o Viet Nam. Bo phim đoat giai "Special Mention" tai Lien hoan Phim tai lieu Đong Nam A Chopshots va đat bang khen trong hang muc Phim tai lieu tai giai Canh dieu vang 2013.


Noi dung Nam 2004, đoan dien hoi cho Bich Phung đuoc thanh lap, gom 35 thanh vien cua đoan đen tu nhieu vung mien khac nhau trong ca nuoc. Phan lon trong so ho la nguoi chuyen gioi, it hoc, ngheo kho, khong co gia đinh hay nghe nghiep. Ho bieu dien quanh nam tai nhieu đia phuong tu Đa Nang đen mui Ca Mau. Cac hoat đong hoi cho cua ho bao gom xo so, đi tau đien mini, nha bom hoi, vong quay ngua go, bong bay, phi tieu va ban sung nham vao cac thanh vien đang hat hay ve phac hoa. Truong đoan la chi Bich Phung, mot nguoi chuyen gioi tu nam sang nu, thieu thoi đi tu, phai long mot nam phat tu nen quyet đinh hoan tuc, lap ganh hoi cho quy tu nguoi đong canh lang thang kiem song. Chi My Hang, nguoi lam chu gian hang ban sung, gap nhieu no nan. O tuoi 46, chi la nguoi lon tuoi nhat cua ganh hat.
Doc đuong đi, ho phai đoi mat voi nhieu bat trac. Vao cuoi nam 2009, đoan hat bi mot nhom thanh nien tan cong, an trom va nem đa vao doanh trai. Tai Phan Rang, co nguoi đen trom đo o gian hang roi nem xang phong hoa, tieu huy hau het von lieng cua chi Phung va phai don đi vao hom sau. Cuoi phim la hinh anh Phung nam tren vong ngan cau hat buon, canh mot đam lua chay va nhung tui nhua bay trong gio va đuong pho thua thot xe qua lai. Loi thuat tiet lo chi Phung va Hang đa qua đoi sau nhieu thang đong may tai Sai Gon.


San xuat = Boi canh thuc hien =

Sau khi tot nghiep tai Truong Đai hoc San khau - Đien anh Thanh pho Ho Chi Minh nam 2007 va tham gia khoa hoc đien anh truc tiep cua Hiep hoi Đien anh Varan, Nguyen Thi Tham đa thuc hien nhieu bo phim tai lieu ngan nhu Chao con chao baby (2005), Ong va chau (2006) va tac pham nhan bang khen cua Lien hoan phim Viet Nam 2013, Xe om (2011). Nguyen Thi Tham bat đau dung y tuong thuc hien du an phim dai đau tay cua minh mot cach tinh co, lay cam hung tu nhung lan "đi xem cac đoan hoi cho ve cho toi bieu dien" va nhan thuc ve luc "moi nguoi noi pe-đe đay, toi chi biet ho la nhung nguoi nam an mac giong nu". Co chia se "Nhieu nguoi hoi toi vi sao chon nguoi đong tinh đe lam phim. Toi khong he co chu đich chon nguoi đong tinh đe lam phim... Thuc ra, cai thu hut toi đau tien đe toi chon du an la o tinh phieu luu cua đoan hat nay đay mai đo, khong biet truoc tuong lai... Thu hai, la ca nhan toi luon thich tang lop lao đong, thich su tung trai ve thoi gian tren guong mat ho - luon tao cho toi cam xuc".


= Ghi hinh =
Đe bat tay thuc hien phim, Nguyen Thi Tham phai bo mot thoi gian tim kiem thong tin ve cac đoan hoi cho, khi chung khong con nhin thay o cac thanh pho nua. Trong mot lan cong tac o Nha Trang, co tim đuoc thong tin ve mot đoan hoi cho đang bieu dien o mot huyen gan đo, truoc khi ngo y hop tac voi đoan cua Phung tai huyen Ninh Phuoc, tinh Ninh Thuan vao thang 8 nam 2009. Nguyen Thi Tham xem đay la cai duyen vi "voi tat ca cac bo phim minh đa thuc hien, trong qua trinh khao sat nhan vat cho chu đe, nhan vat đau tien minh gap bao gio cung tro thanh nhan vat trong phim. Chi Phung va đoan hoi cho do chi quan ly cung vay". Ban đau ca đoan giu khoang cach voi Nguyen Thi Tham do nghi co la mot nha bao chuyen viet bai ve mat tieu cuc cua đoi song cac đoan lo-to cung nhu nguoi chuyen gioi, dan dan ho moi coi mo va ket than voi co. Tu đo, co gia nhap đoan hat cua Phung va ghi hinh lien tuc theo the loai đien anh truc tiep. Trong mot cuoc phong van vao thang 7 nam 2014, Nguyen Thi Tham chia se viec ghi hinh cua phim nhu "la trai nghiem mot cuoc song hoan toan khac. No hap dan minh, cuon minh đi. Con voi cac nhan vat, minh co gang hoa vao voi moi truong song cua ho. Nhung phan đoan quan trong trong phim đeu la nhung phan đoan minh đa co su gan bo nhat đinh, đa an chung, ngu chung… voi cac chi ay. Đem lang nghe ho noi chuyen, nghe nhung cau chuyen rieng tu cua ho roi minh va ho thay gan gui hon. Nhung phan đoan quan trong khi quay minh đeu co cam giac đang khong cam may quay, chiec may quay bien mat".
Phim trai qua thoi gian 5 nam đe hoan thien, trong đo co tong cong 13 thang ghi hinh. May moc va thiet bi su dung vay muon tu Hiep hoi Varan, cung kinh phi cua Nguyen Thi Tham, nguon tai tro tu mot kenh truyen hinh cua Đuc va Phap, va nhieu co ban đoan hat. Trong khi vua thu hinh vua đao dien, phan thu thanh đuoc cac ban cua co giup đo. Voi 4 thang đau tien ghi hinh, Nguyen Thi Tham tap trung quan sat, chu yeu it phan đoan quan trong. Sau đo, co đem ban nhap ve nop cho Hiep hoi Varan đe chung thuc va nhan ho tro chi phi tu ho. Co tiep tuc co them 7 thang ghi hinh nua, voi nhieu tinh huong kich tinh va thu vi chinh xuat hien tren phim, truoc khi chinh thuc đong may vao thang 10 nam 2010.


= San xuat hau ky =
Trong suot gan mot nam ke tu ngay đong may, Nguyen Thi Tham đen khap noi keu goi đau tu kinh phi, trong đo co mot so quy lien quan đen cong đong nguoi đong tinh cua Viet Nam, nhung khong thanh. Luc tim kiem nha đau tu tu cac quy tu Phap va chau Au, co gap nha dung phim nguoi Phap Aurelie Ricard vao thang 7 nam 2013, cung la giao vien giang day tai Hiep hoi Varan va đong nghiep Pham Thi Hao, nhung nguoi đa giup đo cho co trong viec dung phim ma khong lay cong. Co tao hinh cho phim trong vong 5 thang, gian luoc tu đoan phim tho dai 70 tieng xuong thanh 4 tieng. Trong phan dung phim cuoi cung, Nguyen Thi Tham buoc phai cat xuong con 80 phut, đieu ma co mo ta "la mot su hy sinh đau đon", khi phai bo đi "hai tuyen nhan vat cung rat cam đong" đe "moi phan đoan khong qua ngan khong qua dai, đu giu khan gia chim đam ma khong bi xao nhang khoi cau chuyen". O ban sau cung cua phim, Nguyen Thi Tham muon "tap trung cau chuyen vao chi Phung tu vai tro thu linh ran đe đan em, to chuc cong viec, ngoai giao đia phuong… đen đoi song tam linh, tinh cam, mo uoc rieng tu…"
Vao đau thang 2 nam 2014, co đen Phap đe thuc hien phan san xuat hau ky cho phim, voi su ho tro cua Ina—mot cong ty lam hau ky phim lon o Phap. San xuat chinh cho phim la Sylvie Blum, nguoi ho tro phoi am thanh, chinh mau, ra bang đia va hoan thanh phim. Cung trong thoi gian dung phim tai Phap, Nguyen Thi Tham biet tin Phung va My Hang đa qua đoi vi can benh AIDS vao khoang thang 5 nam 2011, tuc chi 7 thang sau khi Nguyen Thi Tham đong may, khi ca hai khong đuoc chan đoan kip thoi. Đoan hat sau đo đuoc giao lai cho mot thanh nien tre nhung chi mot thang thi tan ra. Phim hoan thanh vao ngay 14 thang 3 nam 2014, hai tuan truoc khi tham du va cong chieu lan đau tai Lien hoan Đien anh Hien thuc Paris. Vao ngay 15 thang 4, co thong tin phim đa đuoc he thong thu vien Phap mua lai.


Phat hanh = Cong chieu lan đau =

Chuyen đi cuoi cung cua chi Phung cong chieu lan đau tien tai Trung tam van hoa Pompidou o Paris, thuoc khuon kho Lien hoan Đien anh Hien thuc vao ngay 24 thang 3 nam 2014. Tai đo, phim chinh thuc tham gia tranh giai hang muc "Phim đau tay quoc te xuat sac nhat", cung voi 8 bo phim đen tu nhieu nuoc khac. Phan ung cua khan gia trong buoi cong chieu đuoc trang RFI Tieng Viet mo ta bang cum tu "đa chieu". Ket thuc buoi cong chieu, Nguyen Thi Tham co buoi đam thoai ve thuc trang giam sut cua cac the loai ganh hat tai Viet Nam va qua trinh san xuat phim voi khan gia.
Khong lau sau buoi cong chieu, Nguyen Thi Tham co chia se cam giac hao huc luc đo, khi "lan đau tien toi đuoc đen mot lien hoan lon nhu the nay, khan gia đen rat la đong va ho thich thu voi tat ca cac phim đuoc chieu o đay. Toi rat bat ngo khi nhin thay nhu vay va cam thay vo cung phan khoi, nhin thay đoan nguoi lan luot xep hang vao rap, nguoi lam phim nhu minh đuoc khich le vo cung. Đuoc khan gia đen nhu vay la mot hinh thuc nguoi ta cong nhan minh, tran trong minh, thi minh cam thay vo cung phan khich va co them đong luc đe lam nghe."


= Trinh chieu tai quoc te =
Sau buoi cong chieu tai Lien hoan Đien anh Hien thuc vao ngay 24 thang 3 nam 2014, phim xuat hien tai Lien hoan Phim tai lieu Đong Nam A Chopshots, to chuc tai Indonesia vao ngay 23 thang 4. Phim tiep tuc gioi thieu tai Lien hoan phim Lasalle tai Phap vao thang 5, Lien hoan phim Quoc te Human Rights Human Dignity tai Myanmar va Lien hoan Phim tai lieu Viet Nam–chau Au tai Ha Noi va Thanh pho Ho Chi Minh vao thang 6, Lien hoan phim Tu do tai Selangor vao thang 9, Lien hoan phim Margaret Mead tai New York va Lien hiep phim Women Make Wave tai Đai Loan vao thang 10, Lien hoan phim tai lieu the nghiem tai Ha Noi, Lien hoan phim Traces de vie va Lien hoan phim LGBT vao thang 11. Phim gop mat tai Lien hoan Phim Luang Prabang tai Lao vao thang 12 nam 2014.


= Phat hanh tai Viet Nam =
Vao cuoi thang 10 nam 2011, Nguyen Thi Tham tim gap Hong Anh, nguoi cong tac cung co trong phim ngan Xe om thuoc du an 86.000km+, voi muc đich xin tai tro cho du an phim tai lieu dai đau tay—thoi gian nay mang tua đe "Đoan Hoi cho Bich Phung"—o giai đoan hau ky. Hong Anh sau đo đa tu choi va hua giup co khi co đieu kien. Vao thang 6 nam 2014, Nguyen Thi Tham moi Hong Anh đen xem bo phim đa hoan thien cua minh tai Truong Đai hoc Hoa Sen, Thanh pho Ho Chi Minh. Khi cam thay an tuong voi bo phim, co đe nghi giup đo Nguyen Thi Tham phat hanh bo phim nay tai Viet Nam. Hong Anh cho biet viec chuan bi phat hanh phim gap khong it kho khan, boi the loai mang tinh "kho nuot" cua phim, nhung khang đinh "toi van tin khan gia yeu đien anh thuc su se tim đen bo phim nay. Vi hon ca mot tac pham đien anh, đay co le la mot trai nghiem quy gia ma moi nguoi chung ta hiem co co hoi đuoc chung kien, đi qua..."
Vao ngay 9 thang 12, Hang phim Xanh to chuc buoi hop bao ra mat bao chi va suat chieu đau tien tai cum rap BHD, thanh pho Ho Chi Minh, noi ma hai nhan vat Ai Khanh va Ngoc Phung xuat hien truoc cong chung va giao luu, chia se voi truyen thong va khan gia ve qua trinh lam phim. Phim phat hanh tai Viet Nam o quy mo nho va mang tinh thu nghiem trong khau phat hanh phim tai Viet Nam đe nhung bo phim it tinh giai tri nhung co gia tri cao ve nghe thuat co the đen voi cong chung. Phim chinh thuc trinh chieu tai Thanh pho Ho Chi Minh vao ngay 13 thang 12, tai Đai hoc Phan Chau Trinh, Hoi An vao ngay 16 thang 11 nam 2014, Trung tam Van hoa Phap tai Ha Noi vao ngay 29 thang 12 nam 2014 va tai Đa Nang vao ngay 30 thang 1 nam 2015. Phim đuoc chon trinh chieu tro lai tai Thanh pho Ho Chi Minh trong du an CGV Art House vao ngay 5 thang 1 nam 2015.


Tiep nhan = Phong ve =
Phim la mot thanh cong thuong mai, pha đo moi ky luc phat hanh phim tai lieu o Viet Nam. Tai Thanh pho Ho Chi Minh, phim tang tu 16 suat chieu ban đau len 30 suat đe đap ung nhu cau cua khan gia, voi hon 5.000 ve tieu thu trong 18 suat đau tien. Trong lan cong chieu tai Ha Noi, phim chia thanh 18 suat, moi suat co khoang 240 ghe, voi gan 1.500 ve tieu thu va ba suat chay ve. Theo thong ke, đa co 10.000 ve ban ra trong vong 11 ngay trinh chieu tai Thanh pho Ho Chi Minh, cung khoang 30.000 khan gia o Ha Noi va Thanh pho Ho Chi Minh tiep can đen phim, voi 80% khan gia xem phim thuoc cong đong LGBT.
Truyen thong goi Chuyen đi cuoi cung cua chi Phung la "mot cot moc lich su cua viec phat hanh phim tai lieu Viet Nam" va "đa lam đuoc đieu ma chua bo phim tai lieu nao cua Viet Nam gan đay lam đuoc". VTV goi thanh cong cua phim "khong chi la cau chuyen cua nguoi đa chon phat hanh bo phim ma no con la mot kinh nghiem đe cho nhung nguoi đang lam phim hom nay, cho he thong phat hanh phim cua nha nuoc cung nhu cho nhung nha lam phim đoc lap co them mot kinh nghiem nua, đe biet rang khi chung ta co tac pham tot nghia la chung ta co co hoi đuoc đen voi cong chung." Phan ung truoc thanh cong cua bo phim, Nguyen Thi Tham chia se "Đay la mot đieu bat ngo, niem vui va su đong vien vo cung lon voi toi cung nhu đon vi phat hanh. Khi thuc hien du an nay, moi nguoi khong he tuong tuong suc lan toa cua bo phim lai lon nhu vay."


= Đanh gia chuyen mon =
Chuyen đi cuoi cung cua chi Phung gay tieng vang lon voi khan gia trong va ngoai nuoc, đuoc cac nha phe binh đien anh đe cao noi dung, phong cach tai lieu moi me va ky thuat quay cua Nguyen Thi Tham. Tren trang tong hop ket qua đanh gia Rotten Tomatoes, bo phim nhan 100% đanh gia tich cuc đuoc tong hop dua tren 5 bai binh luan, voi điem so trung binh tuyet đoi 10 tren 10. Tai Metacritic, mot trang chuyen cho điem so trung binh dua tren 100 đanh gia hang đau tu cac nha phe binh chinh thong, bo phim nhan 77 điem dua tren 4 bai đanh gia, đuoc xep hang "nhin chung la y kien tan thanh".
Tac gia Clayton Dillard tu Slant Magazine đanh gia bo phim 4 sao, so sanh su khac biet giua loi tuong thuat khong theo du tinh cua Nguyen Thi Tham voi su "nhan manh vao sac thai rieng va tinh đa chieu" cua đao dien nguoi Y Federico Fellini trong Amarcord (1973). Ong goi chu đe bao quat cua Tham la ve ky uc, "nhu mot su lien ket giua nhung chu đe ngam cua bo phim, tu đe bat nen nhung y nghia cua chung. Tuong tu, hoi cho, la noi tri tuong tuong kich hoat, khong the tach roi theo cach ma no anh huong đen đoi song thuong ngay cua nghe si đoan hat. Mot khi ha man xuong, ho cung khong con la nhung nguoi mua vui nua." Helen T. Verongos cua The New York Times mo ta nhan vat Bich Phung la "mot nha lanh đao bam sinh" va la "mot ngoi sao [...] trong phan mat lap lanh, mi gia day va tram cai long." Ben Sachs cua Chicago Reader khen ngoi Nguyen Thi Tham khi "đat đen muc đo gan gui mot cach thuyet phuc voi nhung chu đe cua minh" va cho rang "Đay la mot bo phim song đong nhung cung đuom buon—hau het nhung con nguoi nay gan lien voi cuoc song ganh hat vi khong the hoa nhap o đau khac."

Trong khuon kho Lien hoan phim tai lieu chau Au–Viet Nam lan thu 6, Van Bay tu The thao & Van hoa co mo ta phim bang cum tu "rat đang xem". Tac gia Lam Le tu Tuoi Tre cam thay phim "Gan nhu khong co mot vo boc nao, khong co mot su đe phong nao can phai che giau, ho chia se nhung cau chuyen cua cuoc đoi ho, chap nhan than phan cua minh nhu mot 'kiep nan', mot nghiep chuong (karma) phai tra no cho kiep truoc". Nu đao dien, nha phe binh Viet Linh goi bo phim "song đong, đay ap tinh nhan van" cung nhu khien co hi vong lai vao tuong lai đien anh Viet. Lu Mai tu Gia đinh & Xa hoi khang đinh chinh "Tinh hien thuc, nhan van trong Chuyen đi cuoi cung cua chi Phung đa mang đen cho khan gia niem xuc đong manh me cung nhu long nguong mo ve su dan than quyet liet cua nu đao dien bo phim."
Sau lan chieu mien phi tai Hoi An, nha bao Hong Thuy cam thay phim "đa mo ra nhung chan troi rong lon, nhieu cam xuc menh mang, sau tham trong long khan gia ben song Han. Ket thuc bo phim, nhieu nguoi đa thot len rang khong ngo mot đao dien tre nhu Tham lai co the lam phim hay đen the, xuc đong đen the". Thoi bao Kinh te Sai Gon cho rang voi "thu phap mo ta hien thuc đay chat phieu luu va dan than", bo phim đa "đac ta cuoc đoi, so phan, loi song, su vuot len đinh kien xa hoi nghiet nga cua nhung nguoi đong tinh giau nghia tinh va khat vong song". Trang RFI Tieng Viet co đe cao cach ma phim mo ta "canh đoi va tieng long cua nhung con nguoi mang nghiep cam ca, lay viec mua vui cho cong chung lam sinh ke. Đang sau anh đen ruc ro tren san khau, la bao noi đau vi bi nguoc đai, miet thi, khinh re; noi so vi nhung đe doa hanh hung, cuop boc rinh rap; noi that vong vi khong đuoc cam thong…", đong thoi cho rang "Du an lam phim cua đao dien Nguyen Thi Tham đa mang lai mot co hoi đuoc chia se, giai bay, mot co hoi đuoc thau hieu." Đong y kien, tac gia Thoai Ha tu bao VNExpress nhin nhan phim o viec "gay an tuong khi tim đuoc nhung chi tiet rat thuc, rat đoi đua vao bo phim", cung nhu lot ta đuoc "cuoc đoi nhung con nguoi khao khat đuoc xa hoi cong nhan va ton trong".
Frank Scheck cua The Hollywood Reporter chu y đen viec "su dung phong cach đien anh hien thuc đe kham pha mot tieu van hoa it đuoc biet đen, đao dien gioi thieu mot buc chan dung diu mem ve nhung con nguoi bi lan at trong xa hoi tren đat nuoc cua ho. Phim ket thuc nhu mot not buon, lam tang them tinh lang le bi thuong cua bo phim." David Noh tu Film Journal International cho rang Nguyen Thi Tham ghi lai bo phim "bang mot con mat khach quan nhung triu men mot cach ro rang—mang su hoai niem ve tuoi tho va goi nho ve cha me minh bang su hien dien cua ho." Tren trang The Village Voice, Stephanie Zacharek cho rang nhung canh quay o canh ga, khi đoan hat thay trang phuc hay chinh toc gia, pho bay "su kin đao" trong phong cach ghi hinh cua Nguyen Thi Tham, mo ta đay la "mot bo phim tai lieu nhe nhang va gian di."


= Giai thuong =


Xem them Danh sach phim Viet Nam nam 2014
Phim tai lieu


Tham khao Ghi chu

Chu thich


Lien ket ngoai Chuyen đi cuoi cung cua chi Phung tren Internet Movie Database
Chuyen đi cuoi cung cua chi Phung tai Allmovie
Chuyen đi cuoi cung cua chi Phung tai Metacritic
Chuyen đi cuoi cung cua chi Phung tai Rotten Tomatoes
Chuyen đi cuoi cung cua chi Phung - Trailer(HD) tren YouTube. Đoan gioi thieu chinh thuc cua Hang phim Xanh