Mat tran Dan toc Giai phong mien Nam Viet Nam (phia Hoa Ky, Viet Nam Cong hoa va cac đong minh thuong goi la Viet Cong) la mot to chuc lien minh chinh tri hoat đong chong lai Hoa Ky, Viet Nam Cong hoa va cac đong minh khac trong thoi ky Chien tranh Viet Nam. Đay la to chuc đuoc thanh lap theo đuong loi cua Đang Cong san Viet Nam tai Đai hoi III voi phuong cham lien minh nhung nguoi dan mien Nam Viet Nam co muc tieu đau tranh chong My va Viet Nam Cong hoa, thuc hien đau tranh gianh đoc lap dan toc, thong nhat đat nuoc Viet Nam. Nam 1969, mat tran nay cung Lien minh cac Luc luong Dan toc, Dan chu va Hoa binh Viet Nam thanh lap Chinh phu Cach mang lam thoi Cong hoa mien Nam Viet Nam tai Nam Viet Nam. Mat tran nhan đuoc su vien tro va giup đo cua Viet Nam Dan chu Cong hoa va chiu su lanh đao linh hoat cua Đang Lao đong Viet Nam.
Đay la to chuc ke thua Mat tran To quoc Viet Nam (Mat tran cua ca nuoc tu Bac đen Nam) o mien Nam (cong nhan boi cac tai lieu sau nam 1975) nham chong lai Hoa Ky va che đo Viet Nam Cong hoa o mien Nam Viet Nam, ra đoi trong phong trao Đong khoi cua nguoi dan o mien Nam Chu truong cua Mat tran la: "Đoan ket toan dan, kien quyet đau tranh chong đe quoc My xam luoc va gay chien, đanh đo tap đoan thong tri Ngo Đinh Diem, tay sai đe quoc My; thanh lap mot chinh quyen lien minh dan toc dan chu rong rai o mien Nam, thuc hien đoc lap dan toc, tu do, dan chu, cai thien dan sinh, giu vung hoa binh, thi hanh chinh sach trung lap, tien toi hoa binh thong nhat To quoc, tich cuc gop phan bao ve hoa binh o Đong Duong, Đong Nam A va the gioi."
To chuc nay đuoc thanh lap duoi su hau thuan va đuoc ho tro tai chinh, thiet bi va nhan su boi nhieu bo phan dan cu tai mien Nam Viet Nam cung nhu cua chinh phu va quan đoi cua Viet Nam Dan chu Cong hoa. Truoc khi Chinh phu Cach mang lam thoi Cong hoa Mien Nam Viet Nam thanh lap, Mat tran Dan toc Giai phong mien Nam Viet Nam ton tai nhu mot phong trao chinh tri va co quan Uy ban Trung uong hoat đong nhu la mot co quan hanh phap lam thoi, đai dien cho cac vung thuoc quyen kiem soat, quan ly cac vung do Mat tran quan ly. Ban đau, nhung nguoi hoat đong trong linh vuc dan su va chinh tri Viet Minh van đuoc o lai mien Nam đe tham gia Tong tuyen cu thong nhat đat nuoc đuoc du kien dien ra trong nam 1956 (Hiep đinh Geneve quy đinh chi nhan vien quan su la tap ket bat buoc, con can bo chinh tri đuoc o nguyen tai cho đe chuan bi Tong tuyen cu). Tuy nhien, phia chinh quyen Ngo Đinh Diem tien hanh đan ap nhung thanh vien va nhung nguoi ung ho Viet Minh. Đe phan khang, cac luc luong Viet Minh to chuc Phong trao Đong khoi. Sau nay, do yeu cau ve viec huy đong rong rai cac thanh phan xa hoi khac nhau va ung ho rong rai cua quoc te chong My va Viet Nam cong hoa, thuc hanh "cach mang dan toc dan chu nhan dan" theo chu truong cua Đang Lao đong, Mat tran Dan toc Giai phong mien Nam Viet Nam đuoc thanh lap. Viec thanh lap đa tao vi the moi cho luc luong cach mang o mien Nam Viet Nam.
Mat tran lien tuc to chuc, lanh đao cac hoat đong nham chong lai su can thiep cua My va cac đong minh, nham đau tranh thong nhat đat nuoc Viet Nam. Đe thuc hien muc đich đo, Quan Giai phong Mien Nam đa đuoc thanh lap ngay 15 thang 2 nam 1961, do Trung uong cuc mien Nam lanh đao, sau đo gia nhap Mat tran Dan toc Giai phong mien Nam Viet Nam. Quan Giai phong Mien Nam đa thuc hien chien tranh nhan dan chong lai Hoa Ky va chinh phu Sai Gon, voi chi vien ve vu khi va nguoi tu mien Bac.
Truoc 1975, Mat tran tuyen bo la to chuc hoat đong đoc lap, song cung cong nhan tuyen bo chu quyen tren ca nuoc cua chinh phu Viet Nam Dan chu Cong hoa (tai tuyen ngon đoc lap nam 1945), cho đen khi Cong hoa Mien Nam Viet Nam tuyen bo chu quyen o mien Nam nam 1969. Tu 31 thang 1 nam 1977, to chuc nay sap nhap hoan toan voi Mat tran To quoc Viet Nam. Ngay nay Nha nuoc Viet Nam khang đinh Mat tran Dan toc Giai phong mien Nam Viet Nam, cung nhu cac mat tran truoc đo va sau nay la cac to chuc chinh tri - xa hoi duoi su lanh đao cua Đang Cong san Viet Nam, thuc hien cac nhiem vu đoan ket toan dan đe đat muc tieu chinh tri do Đang đe ra.
Tai cac nuoc đang phat trien, luc luong Mat tran dan toc giai phong mien Nam Viet Nam đuoc nguong mo rong khap nhu mot hinh mau cua tinh than chong chu nghia đe quoc va cam ket cai cach chinh tri - kinh te. Vi du nhu thiet ke co ban cua quoc ky Burkina Faso co the đa đuoc lay cam hung tu la co cua Mat tran dan toc giai phong mien Nam Viet Nam


Ten goi khac Phia Hoa Ky va Viet Nam Cong hoa thuong goi Mat tran Dan toc Giai phong mien Nam Viet Nam la Viet Cong (viet tat cua "Viet Nam Cong san") hoac VC. Ngoai ra Quan đoi Hoa Ky con goi to chuc nay la Victor Charlie ('Victor' va 'Charlie' va hai chu cai đai dien cho V va C trong Bang phien am chu cai NATO) hay đon gian chi la Charlie. Sau nay thuat ngu Charlie đuoc linh My mo rong đe goi nhung nguoi Cong san noi chung o ca Bac va Nam Viet Nam.


Boi canh chinh tri - xa hoi Theo nhan đinh cua nguoi My, theo Hiep đinh Geneve, 190.000 quan cua Quan đoi vien chinh Phap, va 900.000 thuong dan (75% la nguoi Thien chua giao va so luong con lai thuong la nguoi than cua cac binh sy Phap hoac Quoc gia Viet Nam) cung quan đoi Quoc gia Viet Nam di chuyen tu mien Bac Viet Nam đe vao mien Nam Viet Nam; bo đoi Viet Minh va nhung nguoi tham gia khang chien... tong so tren 140.000 nguoi đuoc tap ket ra Bac. Tuy nhien, tap ket ve chinh tri khong bat buoc nen Viet Minh tiep tuc duy tri luc luong chinh tri cua minh tai mien Nam. Voi chinh quyen Ngo Đinh Diem, viec mot so luong lon nguoi di cu vao Nam la mot thanh cong lon, coi nhu bang chung phan khang chinh quyen Viet Nam Dan chu Cong hoa, bang chung thuyet phuc đuoc nguoi My rang luc luong nay se ho tro cho chinh quyen cua ong. Tren thuc te, CIA va chinh quyen Ngo Đinh Diem đa loi dung niem tin ton giao va gieo rac noi so hai đe tang so nguoi vao Nam. Sau đo nhung nguoi di cu nhan đuoc vien tro cua My con cao hon dan đia phuong (100 USD, cao hon thu nhap binh quan hang nam cua nguoi mien Nam).

Hiep đinh Geneve dan đen Viet Nam tam thoi bi phan chia thanh hai vung tap ket quan su. Phia Bac vy tuyen 17 la noi tap ket cua Quan đoi Nhan dan Viet Nam con phia Nam vy tuyen 17 la noi tap ket cua Quan đoi Phap cung quan đoi Quoc gia Viet Nam (luc nay Quan đoi Quoc gia Viet Nam van nam duoi su chi huy cua Phap). Tai mien Nam, voi su hau thuan cua nguoi My, Thu tuong Ngo Đinh Diem cua chinh phu Quoc gia Viet Nam đa gian lan trong cuoc trung cau dan y đe phe truat Quoc truong Bao Đai, thanh lap chinh the Viet Nam Cong hoa.
Thang 1-1955, Ngo Đinh Diem tuyen bo tay chay bau cu Hiep đinh Geneve, voi ly do ong đua ra la khong the co bau cu tu do tai mien Bac đuoc cai tri boi "nha nuoc canh sat". Ong khong loai tru kha nang thong nhat đat nuoc trong hoa binh va dan chu voi đieu kien bau cu khong co su cuong ep hay đe doa cu tri. Viet Nam Dan chu Cong hoa nhieu lan đa co gang đe nghi Chinh phu Viet Nam Cong hoa trong thang 7 nam 1955, thang 5 va thang 6 nam 1956, 1958, thang 7 nam 1959, va thang 7 nam 1960, đe xuat tham van đam phan "cac cuoc bau cu tu do chung bang cach bo phieu kin" va tu do hoa quan he Bac-Nam noi chung. Chinh phu Viet Nam Cong hoa hoac tu choi, hoac im lang.
Theo nhan đinh cua My, Ngo Đinh Diem trong mot thoi gian ngan đa lam đuoc nhieu hon ho mong đoi, trong vong 10 thang vuot qua cac cuoc đao chinh, on đinh tinh hinh, soan thao mot hien phap moi, va mo rong kiem soat Chinh phu Viet Nam Cong hoa toi cac khu vuc đuoc Viet Minh kiem soat trong suot Chien tranh Đong Duong... Theo uoc tinh cua Phap, vao nam 1954, Viet Minh kiem soat 60% - 90% nong thon mien Nam Viet Nam.
Chinh phu My cung cho rang so voi thoi nhung nguon tin khac nhau chi ra cho Tong thong My Eisenhower thay 80% dan chung se bo phieu cho Ho Chi Minh thi su chenh lech nay se đuoc rut ngan lai do ong Ngo Đinh Diem đa đat đuoc mot so thanh cong. Tuy nhien, su that thi cac cai cach cua ong Diem keo theo cac bien phap ap buc. Ong nam quyen khi ma ngoai Sai Gon va cac vung phu can, mien Nam Viet Nam đuoc phan chia thanh cac vung đat do Viet Minh kiem soat va lanh đia cac giao phai "than quyen" nhu Cao Đai va Hoa Hao. Ong ta chong lai bat đong chinh kien, va đoi hoi long trung thanh tuyet đoi ca nhan voi cac quan chuc hang đau. Tai lieu cua My cung cho biet Ngo Đinh Diem la mot nguoi Cong giao bao thu. Ngo Đinh Diem luc đau đa đuoc chao đon nong nhiet trong mot so nguoi tung la thanh vien Viet Minh. Nhung chuong trinh cai cach đien đia cua ong ta đa that bai va dung lai nam 1959.
Trong thang 6 nam 1956, Ngo Đinh Diem huy bo cuoc bau cu hoi đong lang, co ve nhu vi lo ngai rang mot so luong lon Viet Minh co the gianh chien thang, thay vao đo la cac quan chuc Chinh phu bo nhiem, la nguoi mien Bac, Cong giao hoac than can. Nam 1956, Chinh phu Viet Nam Cong hoa tiet lo rang khoang 15.000-20.000 nguoi cong san đa bi giam giu trong cac "trai tap trung chinh tri", trong khi Devillers đua ra con so 50.000 nguoi. Trong nhung nam 1954 - 1959, tren toan mien Nam đa co 466.000 nguoi bi bat, trong đo khoang 400.000 nguoi bi đi đay va 68.000 nguoi bi xu tu.
Thang ba nam 1958, sau mot bai xa luan, chinh phu Ngo Đinh Diem đong cua cac to bao lon nhat o Sai Gon. Mua xuan nam 1960, mot nhom cac nha lanh đao dan toc chu nghia khong cong san đen voi nhau - ban hanh Tuyen ngon Caravelle, mot cuoc bieu tinh bat binh chong che đo Ngo Đinh Diem. Chinh sach cua Ngo Đinh Diem hau nhu đam bao rang nhung thach thuc chinh tri voi ong ta se bi liet nam ngoai luat phap. Cuoi cung, nhung cuoc noi day tu cac luc luong o mien Nam Viet Nam nhu luc luong vu trang cong san, cac giao phai ton giao, va nong dan vu trang. Đen nam 1958, khoang 1/3 tinh truong la si quan quan đoi, đen nam 1960, đa tang len đen gan 2/3; 1962, 7/8 cua tat ca cac tinh đa đuoc lanh đao boi cac si quan. Ong lap luan cac moi đe doa tu nhung nguoi cong san đe bien minh cho su tap trung cua minh ve an ninh noi bo.
Nguoi My cung nhan thuc đuoc su yeu kem cua chinh quyen Viet Nam Cong hoa. Theo nhan đinh cua nguoi My, My cung thay đuoc su vo mong "đac biet la o cac tang lop co hoc", su "bat man trong cac si quan quan đoi", "no luc cua che đo bao đam an ninh noi bo khi cho rang mot chinh phu đoc tai la can thiet đe xu ly cac van đe cua đat nuoc se dan đen mot ap luc lien tuc cua cac yeu to đoi lap tiem nang", "trong mot khoang thoi gian dai, su tich tu bat binh giua cac nhom khac nhau va cac ca nhan co the dan đen su phat trien cua phong trao đoi khang quoc gia"... My thay can ung ho viec thanh lap mot chinh phu moi o mien Nam Viet Nam. Hoi đong an ninh quoc gia cua My đua ra quan điem "Ho tro mien phi Viet Nam đe phat trien mot chinh phu manh me, on đinh, va hien phap đe cho phep Viet Nam Tu Do, đe khang đinh mot su tuong phan ngay cang hap dan đoi voi cac đieu kien trong vung Cong san hien nay". Tu nam tai chinh 1946 - nam tai chinh 1961, Viet Nam đung thu ba bang xep hang nuoc ngoai NATO đuoc My ho tro, va tren toan the gioi xep thu bay. 75% vien tro kinh te cua My cung cap trong cung thoi ky đa đi vao ngan sach quan su cua Chinh phu Viet Nam, va nhieu du an dan su đa lot vao chi tieu phuc vu quan su. Tuy nhien can thiep cua My ngay cang tang vao chinh phu Viet Nam Cong hoa dan đen viec Tong thong Ngo Đinh Diem len tieng phan đoi.
Hoa Ky uoc tinh đuoc khuyet tat do su phu thuoc cua Chinh phu Viet Nam Cong hoa vao vien tro cua Hoa Ky đe đau tu vao co so ha tang, vao cac chuong trinh phat trien kinh te - xa hoi, vao cac lang o nong thon. Co nhung bang chung tich luy đu đe khang đinh nong dan oan gian chong lai Ngo Đinh Diem. Khi Kennedy nham chuc 1960, 90% dan chung nong thon "tan ta va om yeu".
Theo Hoa Ky, Tuyen ngon cua Mat tran thang 12 nam 1960 đanh vao su bat man nay trong dan chung. Mat tran Dan toc Giai phong dung khau hieu lang nhuc Ngo Đinh Diem (My-Diem) do đo gianh lai su than bi cua chu nghia dan toc trong Chien tranh Đong Duong, ket hop tam ly bai ngoai tu nhien cua nong thon Viet Nam. Hoa Ky bi xem la đang khien trach nhu mot luc luong hien đai hoa mot xa hoi hoan toan truyen thong, nhu ke cung cap vu khi va tien bac cho mot chinh phu đang ghet, nhu la mot nguoi nuoc ngoai pha hoai hy vong giai quyet van đe thong nhat đat nuoc bang Hiep đinh Geneve, 1954 va nhat la nhu mot ke xam luoc muon bien Viet Nam thanh thuoc đia nhu nguoi Phap. Con cac quan chuc đia phuong thi "tham nhung va tan bao" trong khi "Ngo Đinh Diem hua nong dan nhieu, thuc hien it".
Trong chuong trinh di dan tu ven bien len Tay Nguyen, chi co 2% nguoi dan mien Nam Viet Nam, đa hap thu 50% vien tro cho nong nghiep cua Hoa Ky, va gay bat binh cho cac toc nguoi Tay Nguyen. Tuy nhien that vong va gay bat binh nhat la cac "Ap Chien luoc". Diem cung bi cho la đa sai lam khi len an tat ca nhung nguoi dan toc chu nghia khong ung ho Diem nhu la cong cu cua Bao Đai hay Phap.
Chinh tat ca nhung đieu nay đa kich thich cac phong trao đau tranh hoa binh đoi thong nhat đat nuoc cua dan chung o mien Nam. Tuy nhien, tat ca đeu bi chinh quyen Viet Nam Cong hoa đan ap, nhat la nhung nguoi Cong san va Viet Minh cu con o lai mien Nam, nhung nguoi ma Tong thong Ngo Đinh Diem cho la đoi thu tiem tang nguy hiem nhat. Bi đan ap, nhung nguoi cong san mien Nam cung voi nhung đong minh cua minh tap hop va to chuc ra co mot so to chuc vu trang, ban vu trang đe chong chinh quyen Viet Nam Cong hoa mot cach tu phat. Tu giua 1957, nhung nguoi cong san mien Nam đa ap dung chien thuat du kich phu hop hoc thuyet quan su Mao - Giap.
Viet Nam Cong hoa le thuoc qua nhieu vao My. Chinh sach kinh te cua ho tuy co mot so uu điem khuyen khich kinh te phat trien nhung ho sau phan hoa xa hoi lon, cung voi viec chia lai ruong đat, ma phan lon đa đuoc chinh quyen Viet Minh tai mien Nam chia cho cac nong dan ngheo, nay lai tap trung lai cho cac đia chu cu. Trong khi đo, nhung nguoi cong san đa tham gia đau tranh gianh đoc lap, uy tin co đuoc tu thoi tien cach mang, Cach mang Thang Tam va Khang chien chong Phap. Đieu nay đa huong nhieu nguoi dan tin tuong vao nguoi cong san.
Ngoai ra thi su phan chia đat nuoc khien cho nhieu gia đinh phan ly, nhung nguoi co tinh than dan toc cung bat binh. Do vay, nhung nguoi cach mang o mien Nam đa ung ho cho giai phap khoi nghia gianh chinh quyen. Sau khi Hoi nghi Trung uong 15 cua Đang Lao đong thang 1 nam 1959 tan thanh khoi nghia o mien Nam, phong trao cach mang co bien chuyen. Viet Nam Dan chu Cong hoa khong muon can thiep truc tiep vao tinh hinh mien Nam, trong khi van đe cap bach la can co mot luc luong co chinh sach đoc lap chong My va Viet Nam Cong hoa. Tu nhu cau đo Mat tran Dan toc Giai phong mien Nam Viet Nam đuoc thanh lap.


Lich su = Thanh lap =

Du đinh thanh lap Mat tran đuoc cong khai noi đen lan đau tien trong Đai hoi toan quoc lan thu ba cua Đang Lao đong Viet Nam. Tai đai hoi, Chu tich Ton Đuc Thang đa noi rang Mat tran se đuoc dua tren cac khai niem cua Lenin ve lien minh 4 giai cap, nhung đe phu hop voi su phuc tap cua xa hoi mien Nam, Mat tran can bao gom ca cac nhom ton giao va dan toc khac nhau; muc tieu đau tranh cua Mat tran phai rong đe keu goi đuoc đong đao quan chung; Mat tran can nhan manh cac chu truong dan toc va cai cach, đat ra muc tieu cuoi cung la su xay dung mot nuoc Viet Nam hoa binh, thong nhat, dan chu va phon vinh. Cung nhu tien than Viet Minh cua no, Mat tran moi nay se can đuoc to chuc thanh nhieu cap, tu uy ban trung uong đen cac to chuc o cap lang; chu nghia cong san se khong đuoc noi đen .
Theo Nghi quyet Đai hoi III cua Đang Lao đong Viet Nam, đuoc đang tai tren bao Nhan dan khi đo "nhiem vu truoc mat cua cach mang mien Nam la: đoan ket toan dan, kien quyet đau tranh chong đe quoc My xam luoc va gay chien, đanh đo tap đoan thong tri đoc tai Ngo Đinh Diem tay sai cua đe quoc My, thanh lap mot chinh quyen lien hop dan toc dan chu o mien Nam, thuc hien đoc lap dan toc, cac quyen tu do dan chu, cai thien đoi song nhan dan, giu vung hoa binh, thuc hien thong nhat nuoc nha tren co so đoc lap va dan chu, tich cuc gop phan bao ve hoa binh o Đong - Nam A va the gioi... Đe bao đam cho cuoc đau tranh cach mang o mien Nam gianh đuoc toan thang, đong bao ta o mien Nam can ra suc xay dung khoi cong nong binh lien hop va thuc hien mot mat tran dan toc thong nhat rong rai chong My - Diem lay lien minh cong nong lam co so. Mat tran nay phai đoan ket cac giai cap va cac tang lop yeu nuoc, dan toc đa so, cac dan toc thieu so, cac đang phai yeu nuoc va cac ton giao, va tat ca nhung nguoi co khuynh huong chong My - Diem. Muc tieu phan đau cua mat tran nay la hoa binh, đoc lap dan toc, tu do dan chu, cai thien dan sinh, hoa binh thong nhat To quoc. Cong tac mat tran phai nham đoan ket tat ca nhung luc luong co the đoan ket, tranh thu bat cu luc luong nao co the tranh thu, trung lap nhung the luc can phai trung lap, thu hut đong đao quan chung nhan dan vao phong trao đau tranh chung chong My - Diem nham giai phong mien Nam, hoa binh thong nhat To quoc. Nghi quyet cua Đang cung neu ro: "Muc đich cua Đang la hoan thanh cach mang dan toc dan chu nhan dan, thuc hien chu nghia xa hoi va chu nghia cong san o Viet Nam" (nghia la khong xuat khau cach mang sang cac nuoc khac, va nhiem vu truoc mat cua cach mang mien Nam la cach mang dan toc dan chu, chu chua quyet đinh ve đuong loi xay dung Chu nghia xa hoi).
Ve mat phap ly Mat tran hoan toan đoc lap voi cac to chuc chinh tri o mien Bac tuy nhien ca Mat tran va chinh phu Viet Nam Dan chu Cong hoa, sau nay co them Chinh phu Cach mang lam thoi Cong hoa mien Nam Viet Nam đeu khong phu nhan su tuong đong ve chinh tri cung nhu muc tieu giai phong dan toc, thong nhat đat nuoc. Ben canh đo, nhung nguoi Cong san o mien Nam cung thanh lap Đang Nhan dan cach mang Viet Nam đe hoat đong cong khai va ngan can su đan ap cua chinh quyen Sai Gon. Đang nay cung la thanh vien cua Mat tran. Trung uong Cuc Mien Nam voi tien than la Xu uy Nam Bo tro thanh to chuc đai dien Đang Lao đong trong Nam (do Hiep đinh Geneve khong bat buoc tap ket chinh tri nen luc luong chinh tri nay van đuoc o lai mien Nam). Do su đan ap cua chinh quyen Ngo Đinh Diem, Trung uong Cuc hoat đong bi mat, nhung ve sau ngay cang cong khai hon. Viet Nam Dan chu Cong hoa đat đai dien tai can cu đia cua Mat tran (va Chinh phu cach mang lam thoi sau nay), va Mat tran (Chinh phu cach mang lam thoi) đat đai dien tai Ha Noi.
Trong thang 11 va 12 nam 1960, Bo Chinh tri va Ban Bi thu gui nhieu cong đien cho Xu uy Nam Bo va Lien khu uy khu V ban ve đau tranh cach mang o mien Nam, bao gom thanh lap mat tran va chinh quyen cach mang (đien cua Bo Chinh tri So 17-NB ngay 11-11-1960, đien cua Bo Chinh tri So 20-NB ngay 12-11-1960, đien cua Ban Bi thu So 34/NB ngay 16-11-1960, đien cua Ban Bi thu So 35/NB ngay 20-11-1960, đien cua Ban Bi thu So 40/NB ngay 24-11-1960, đien cua Ban Bi thu so 49/NB ngay 3-12-1960 v.v.). Trong đien cua Ban Bi thu ngay 24-11-1960, co đe ra chu truong rut lai chu truong truoc đo cua Bo Chinh tri ve thanh lap Chinh phu lien hiep, sau khi cuoc đao chinh o Sai Gon khong thanh, "Trung uong đong y voi Xu uy Nam Bo la o nhung noi khong con đon bot va te, ta se lay danh nghia Uy ban Mat tran dan toc giai phong mien Nam đe bao ve quyen loi nhan dan va giu gin an ninh trat tu. O nhung noi chua hoan toan giai phong, ta van dung loi chinh quyen hai mat. Nhu the nhan dan se khong bi han che trong cuoc đau tranh chinh tri rong rai nhu hien nay."
Mat tran Dan toc Giai phong mien Nam đuoc chinh thuc thanh lap vao ngay 20 thang 12 nam 1960 tai xa Tan Lap, huyen Chau Thanh (nay la Tan Bien) trong vung can cu cua minh o tinh Tay Ninh, voi thanh phan chu chot la luc luong Viet Minh hoat đong bi mat o mien Nam. Lanh đao ban đau la Phung Van Cung, Nguyen Van Cuc, Le Thanh. Ong Nguyen Huu Tho khi đo đang bi giam long o Tuy Hoa, đuoc ong Le Duan sau khi ban bac voi Xu uy Nam Bo va Lien khu uy khu V, lua chon lam chu tich Mat tran, va ve sau lap ke hoach giai thoat thanh cong, đua ve can cu.  Cac phuong tien truyen thong mien Bac ban đau khong nhac đen vai tro cua Đang Lao đong va chinh quyen Viet Nam Dan chu cong hoa trong thanh lap Mat tran, chi hoan nghenh Mat tran đuoc thanh lap, trong khi Uy ban TW Mat tran To quoc Viet Nam cong khai "Đay manh đau tranh chong My - Diem, ho tro cho phong trao đau tranh cua đong bao mien Nam" (Luc nay, Viet Nam Dan chu cong hoa van gui đien cho Uy ban quoc te to cao chinh quyen mien Nam Viet Nam vi pham đieu 14(c) Hiep nghi Gionevo).
Đong thoi, Mat tran đua ra Chuong trinh 10 điem:

Đanh đo che đo thuoc đia tra hinh cua đe quoc My va chinh quyen đoc tai Ngo Đinh Diem, tay sai cua My, thanh lap chinh quyen lien minh dan toc, dan chu.
Thuc hien che đo dan chu rong rai va tien bo.
Xay dung nen kinh te đoc lap, tu chu, thuc hien cai thien dan sinh.
Thuc hien giam to, tien toi giai quyet van đe ruong đat cho nong dan, giup nguoi cay co ruong.
Xay dung nen van hoa giao duc dan toc, dan chu.
Xay dung mot quan đoi bao ve To quoc, bao ve nhan dan.
Thuc hien dan toc binh đang, nam nu binh quyen, bao ho quyen loi chinh đang cua ngoai kieu va kieu bao.
Thuc hien chinh sach ngoai giao hoa binh, trung lap.
Lap lai quan he binh thuong giua hai mien, tien toi hoa binh thong nhat To quoc.
Chong chien tranh xam luoc, tich cuc bao ve hoa binh the gioi.
Tu khi ra đoi, Mat tran đuoc to chuc đe thu hut tat ca cac nha hoat đong chong Chinh phu Viet Nam Cong hoa, bao gom ca nhung nguoi theo va khong theo chu nghia cong san, voi muc tieu ket noi tat ca nhung nguoi đoi nghich voi "My Diem". Ve mat phap ly, Mat tran Dan toc Giai phong mien Nam Viet Nam la mot phong trao giai phong, lien minh cua cac đang phai, to chuc chinh tri - xa hoi tai mien Nam va co lap truong, chu quyen kiem soat rieng. Phia Mat tran va Chinh phu Cach mang lam thoi Cong hoa mien Nam Viet Nam bac bo su hop phap cua chinh quyen Sai Gon.
Theo uoc tinh cua My, trong vong vai thang thanh lap, so thanh vien cua Mat tran tang gap đoi, gap đoi mot lan nua vao mua thu nam 1961, va sau đo tang gap đoi vao đau nam 1962, uoc tinh khoang 300.000 nguoi.
Ngay 15-12-1961 (mong mot Tet Tan Suu), tai vung giai phong Tay Ninh, mat tran đa lam le ket nap Luc luong vo trang giai phong la thanh vien chinh thuc. Tai cuoc mit-tinh nay, Ban to chuc đa gioi thieu đoan chu tich (cung la bo phan lam thoi cong khai cua mat tran) gom cac vi: Bac si Phung Van Cung thay mat gioi tri thuc Sai Gon; Ong Nguyen Van Linh thay mat Đang nhan dan cach mang Viet Nam; Ong Ung Ngoc Ky thay mat Đang dan chu Viet Nam; Ong Nguyen Van Hieu thay mat Đang xa hoi cap tien Viet Nam; Ong Le Thanh thay mat Luc luong quan giai phong. Chu tich Uy ban Trung uong Mat tran la Nguyen Huu Tho (1961).


= Đai hoi lan I =
Đai hoi lan thu nhat khai mac ngay 16 thang 2 nam 1962 tai Tan Bien (Tay Ninh) chinh thuc bau Nguyen Huu Tho lam Chu tich; Phung Van Cung, Vo Chi Cong, Huynh Tan Phat, Y Bih Aleo, Đai đuc Son Vong va Tran Nam Trung va Nguyen Van Hieu lam Pho Chu tich. Uy vien Đoan Chu tich gom co: Tran Bach Đang, Phan Van Đang, Nguyen Huu The, Tran Buu Kiem, ba Nguyen Thi Đinh, Hoa thuong Thich Thuong Hao, Ngoc đau su Nguyen Van Ngoi, Le Quang Thanh va ong Đang Tran Thi. Huynh Tan Phat giu chuc Tong Thu ky Mat tran.
Mat tran đa ra "Tuyen ngon" va "Chuong trinh hanh đong 10 điem" voi muc tieu đai dien cho quyen loi cua nhan dan mien Nam Viet Nam đau tranh nham đanh My va chinh quyen Viet Nam Cong hoa, tien toi su thong nhat cua Viet Nam. Mat tran cung quyet đinh lay la co nua đo, nua xanh co ngoi sao vang nam canh va bai "Giai phong mien Nam" lam co va bai hat chinh thuc cua Mat tran...
Chuong trinh cua Mat tran: "Tu khi thuc dan Phap xam luoc nuoc ta, dan toc Viet Nam ta đa chien đau khong ngung cho đoc lap va tu do cua To quoc. Nam 1945, đong bao ca nuoc đa đung len đanh đo Nhat - Phap gianh chinh quyen va đa anh dung khang chien 9 nam, đanh bai xam luoc Phap va can thiep My, đua cuoc khang chien oanh liet cua dan toc ta đen thang loi ve vang.Tai hoi nghi Gio ne vo thang 7-1954, đe quoc Phap buoc phai cam ket rut quan khoi Viet Nam va cac nuoc tham du hoi nghi đeu trinh trong tuyen bo cong nhan chu quyen, đoc lap thong nhat va toan ven lanh tho cua nuoc Viet Nam... Vi quyen loi toi cao cua To quoc, quyet phan đau đen cung cho nhung nguyen vong chinh đang cua nhan dan, thuan theo trao luu tien bo cua the gioi, Mat tran dan toc giai phong Mien Nam Viet Nam ra đoi.Mat tran dan toc giai phong Mien Nam Viet Nam chu truong đoan ket tat ca cac tang lop nhan dan, cac giai cap, cac dan toc, cac đang phai, cac đoan the, cac ton giao, cac nhan si yeu nuoc o mien Nam Viet Nam khong phan biet xu huong chinh tri đe đau tranh đanh đo ach thong tri cua đe quoc My va tap đoan tay sai cua My o mien Nam Viet Nam, thuc hien đoc lap, dan chu, cai thien dan sinh, hoa binh trung lap o mien Nam, tien toi hoa binh thong nhat to quoc...Vi hoa binh, đoc lap, tu do, thong nhat cua To quoc, vi van mang cua dan toc, vi đoi song cua chung ta, vi tuong lai cua ta va con chau ta. Tat ca hay đung len !Tat ca hay đoan ket lai! Hay xiet chat hang ngu, tien len chien đau duoi ngon co cua Mat Tran Dan toc giai phong Mien Nam Viet Nam đe đanh đo ach thong tri tan ac cua đe quoc My va tay sai Ngo Đinh Diem đe cuu nuoc, cuu nha.Chung ta nhat đinh thang, vi luc luong đoan ket cua nhan dan ta la luc luong vo đich, vi chinh nghia thuoc ve chung ta, vi chu nghia thuc dan đa loi thoi ngay nay đang tan ra va đi toi diet vong. Tren the gioi, phong trao hoa binh dan chu, đoc lap dan toc đang phat trien rong rai, manh me va ngay cang thu đuoc nhieu thang loi moi. Tinh hinh đo het suc thuan loi cho su nghiep cuu nuoc cuu nha cua chung ta. Đe quoc My va tay sai cua My nhat đinh se that bai! Su nghiep giai phong dan toc o mien Nam Viet Nam nhat đinh se thanh cong! Hay đoan ket, tin tuong va phan đau anh dung ! Tien len gianh lay thang loi huy hoang cho dan toc ta, cho To quoc ta."


= Đai hoi lan II =
Ngay 1-11-1964, Mat tran dan toc giai phong mien Nam Viet Nam đa hop Đai hoi lan thu 2. Co 150 đai bieu tham du. Đoan Chu tich Mat tran đuoc bau gom co: Chu tich: Nguyen Huu Tho - đai dien lien minh cac đang yeu nuoc, Pho chu tich: Abil Aleo - đai dien nhung nguoi Tin Lanh yeu nuoc, nguoi dan toc Eđe, chu tich Phong trao tu tri cac dan toc Tay Nguyen, Phung Van Cung - đai dien lien minh cac đang yeu nuoc, Vo Chi Cong - chu tich Đang Nhan dan cach mang VN, Huynh Tan Phat - Tong thu ky Đang Dan chu, Thich Thom Me The Nhem - đai dien nguoi Khmer yeu nuoc (mat 1966), Tran Nam Trung - đai dien Quan giai phong Mien Nam. Cac uy vien: Nguyen Thi Đinh, Tran Bach Đang, Thich Thien Hao, Tran Buu Kiem, Nguyen Van Ngoi, Pham Xuan Thai (Phan Van Đang), Nguyen Huu The, Đang Tran Thi. Ban Thu ky: Huynh Tan Phat (TTK), Le Van Huan, Ho Thu, Ung Ngoc Ky, Ho Xuan Son (pho TTK) . Sau ong Nguyen Van Hieu lai tham gia Đoan chu tich.
Ngay 8-1-1967, Mat tran hop Đai hoi bat thuong, cong bo Cuong linh moi, ke tuc va phat trien chuong trinh hanh đong 10 điem. Đai hoi đa thong qua mot chuong trinh moi phac thao cach nham thu hut luc luong nguoi Viet Nam tham gia đe đanh đuoi đe quoc My, lat đo chinh quyen Viet Nam Cong hoa, va tao ra mot nen đoc lap, hoa binh, dan chu, trung lap, va thinh vuong Nam Viet Nam, tien toi hiep thuong thong nhat đat nuoc. Cuong linh cung đua ra cac cai cach dan chu va su phat trien cua nen kinh te va van hoa dan toc.


= Thanh lap Chinh phu Cach mang lam thoi Cong hoa mien Nam Viet Nam =
Tu ngay 6 đen 8 thang 6 nam 1969, Mat tran Dan toc Giai phong mien Nam la nong cot, cung voi Lien minh cac Luc luong Dan toc, Dan chu va Hoa binh Viet Nam do Trinh Đinh Thao lam chu tich, đa lap ra Chinh phu Cach mang Lam thoi Cong hoa mien Nam Viet Nam đe đoi choi voi chinh phu Viet Nam Cong Hoa. Chinh phu cach mang lam thoi do kien truc su Huynh Tan Phat lam chu tich, va Hoi đong co van Chinh phu do luat su Nguyen Huu Tho lam chu tich. Hoi đong lam viec voi Chinh phu theo co che hiep thuong, song thuc ra co quyen hon. Chinh phu thuc hien cac chuc nang hanh chinh nha nuoc bao gom đai dien va quan ly hanh chinh lanh tho. Ngay sau khi thanh lap, Viet Nam Dan chu Cong hoa va cac nuoc Xa hoi chu nghia cung nhieu nuoc thuoc Quoc te thu Ba đa cong nhan Chinh phu Cach mang Lam thoi Cong hoa mien Nam Viet Nam la nguoi đai dien hop phap cua nhan dan mien Nam. Ngay trong thang 6 nam 1969 đa co 23 nuoc cong nhan Chinh phu "Cach mang Lam thoi" cua Cong hoa mien Nam Viet Nam, trong đo co 21 nuoc thiet lap quan he ngoai giao. Toi đau(24/1) nam 1976, đa co 90 nuoc tren the gioi cong nhan va đa thiet lap quan he ngoai giao (trong đo co nhieu nuoc tu ban chu nghia) cong nhan va lap quan he ngoai giao. Nguoi My va chinh quyen Sai Gon khong phan biet đuoc quyen luc cua Chinh phu Cach mang Lam thoi Cong hoa mien Nam Viet Nam voi quyen luc cua Viet Nam Dan chu Cong hoa. Bo truong Quoc phong Tran Nam Trung, Truong ban Quan su cua Mat tran cung cong khai la uy vien Trung uong Đang Lao đong, thanh vien Trung uong Cuc, Thu truong Bo Quoc phong Đong Van Cong cong khai la thanh vien Trung uong Cuc Mien Nam cua Trung uong Đang Lao đong Viet Nam, trong khi Nguyen Van Cuc (Tong bi thu Đang Nhan dan Cach mang, tham gia thanh lap chinh phu) tuy khong cong khai la uy vien Trung uong cua Đang Lao đong, nhung cong khai la đai dien Đang Nhan dan Cach mang trong Trung uong Cuc Mien Nam cua Đang Lao đong (theo bao cao thang 12 nam 1969 ve "Uy ban quan su Mien Nam", mot so thanh vien cua Bo tu lenh cac luc luong vu trang giai phong Mien Nam cung cong khai la thanh vien Trung uong Cuc).
Ngay tu khi Hoi nghi Paris bat đau voi su tham gia cua 4 ben, My va Viet Nam Cong hoa đa phai chap nhan su ton tai cua Chinh phu Cach mang Lam thoi Cong hoa mien nam Viet Nam. Ngay 27 thang 1 nam 1973, Hiep đinh Paris đuoc ky ket. Hiep đinh cong nhan tai mien Nam cua nuoc Viet Nam đoc lap, thong nhat co ton tai hai chinh phu, hai vung kiem soat, hai quan đoi va se tong tuyen cu đe thanh lap chinh phu lien hiep ba thanh phan truoc khi tong tuyen cu ca nuoc đe thong nhat ve mat nha nuoc voi Viet Nam Dan chu Cong hoa. Tuy nhien, do chinh quyen Sai Gon co cac hanh đong quan su đe pha hoai Hiep đinh nen Chinh phu cach mang lam thoi buoc phai tiep tuc đay manh đau tranh vu trang, lat đo chinh quyen Viet Nam Cong hoa va đa gianh đuoc quyen kiem soat mien Nam vao nam 1975.


= Hop nhat voi Mat tran To quoc Viet Nam =
Duoi su chi đao cua Đang Lao đong Viet Nam, tu ngay 15 đen 21 thang 11 nam 1975, hoi nghi hiep thuong chinh tri đuoc to chuc đe tien toi thong nhat ve mat nha nuoc. Đoan Chinh phu Viet Nam Dan chu Cong hoa do ong Truong Chinh đung đau, đoan Chinh phu Cach mang lam thoi Cong hoa mien Nam Viet Nam do ong Pham Hung đung đau. Hoi nghi đa tan thanh to chuc bau cu Quoc hoi thong nhat.
Ngay 25 thang 4 nam 1976 tong tuyen cu trong ca nuoc đuoc to chuc, bau ra 492 đai bieu cua Quoc hoi Viet Nam thong nhat. Tu ngay 24 thang 6 đen ngay 2 thang 7 nam 1976, Quoc hoi hop phien đau tien, đat ten nuoc la Cong hoa xa hoi chu nghia Viet Nam, thong qua quoc ky, quoc huy, quoc ca, xac đinh Thu đo, bau chinh phu, đoi ten thanh pho Sai Gon - Gia Đinh thanh Thanh pho Ho Chi Minh. Tu đay, chinh quyen Cong hoa Mien Nam Viet Nam chinh thuc hop nhat voi chinh quyen Viet Nam Dan chu Cong hoa đe ra đoi chinh quyen Cong hoa Xa hoi Chu nghia Viet Nam cua mot quoc gia Viet Nam thong nhat.
Sau khi hop nhat ve mat nha nuoc, cac đon vi đoan the khac cung tiep tuc hop nhat. Đai hoi Mat tran Dan toc Thong nhat bat đau ngay 31 thang 1 nam 1977 đa tuyen bo hop nhat Mat tran voi Mat tran To quoc Viet Nam va Lien minh cac Luc luong Dan toc Dan chu va Hoa binh Mien Nam Viet Nam thanh Mat tran To quoc Viet Nam.


To chuc = Co cau to chuc =
Mat tran la mot lien minh bao gom ca nhung nguoi cong san lam nong cot, va la mot to chuc lien ket rat rong gom nhieu to chuc đuoc to chuc o cac cap khac nhau tham gia. Theo Nguyen Khac Vien (1970), Mat tran la mot lien minh chinh tri - xa hoi, voi Đang Nhan dan cach mang theo chu nghia Marx-Lenin lam nong cot va lanh đao, gom nhieu to chuc tham gia, va con so thanh vien trong cac to chuc đuoc to chuc tu cap thon đen cap trung uong la hon 70 van nguoi.
O cap trung uong, Uy ban Trung uong bau ra Đoan chu tich, la cap cao nhat, giup viec co cac Ban chuyen mon cua Mat tran, hay cac Hoi đong chuyen mon cua Trung uong Mat tran. Cac cap đia phuong cung co cac ban thanh lap theo quy đinh. Trong đo co ca Ban Quan su, nhung tuong tu nhu Bo Quoc phong sau nay no chi lam nhiem vu hanh chinh. Quan giai phong Mien Nam la luc luong tham gia Mat tran cong khai la do Bo Tu lenh cac Luc luong Vu trang Giai phong chi đao, nhung thuc chat đeu do cac cap uy đang, quan uy lanh đao, theo co che phuc tap, nhu co che hien nay voi quan đoi nhan dan. Bo Tu lenh chi đao chuyen mon thuan tuy quan su theo phan cong đia ban cua Đang Lao đong. Uoc tinh cua My, đau 1969 co 750.000 thanh vien, trong đo 300.000 thanh vien dan su.
Cac to chuc Mat tran to chuc tai cap duoi theo vung: Tay Nam Bo, Trung Nam Bo, Đong Nam Bo, Nam Trung Bo, Sai Gon - Gia Đinh (Huynh Tan Phat đung đau), Trung Trung Bo, Tay Nguyen, tinh Tay Ninh. To chuc Mat tran cap vung chiu su lanh đao cua cap Trung uong.
Uy ban Mat tran giai phong đia phuong đuoc to chuc o 4 cap: cap mien, cap tinh, cap huyen, cap xa. Tu nam 1960-1967, Uy ban Mat tran giai phong đia phuong cac cap thuc hien chuc nang cua chinh quyen cach mang o cap minh. Đen nam 1968 mot so đia phuong nhu Thua Thien-Hue, Sai Gon-Cho Lon-Gia Đinh, Đa Nang... thanh lap Uy ban nhan dan cach mang thi Uy ban nhan dan cach mang lam nhiem vu cua chinh quyen. Sau khi Chinh phu cach mang lam thoi ra đoi thi chinh phu va Uy ban nhan dan cach mang cac cap lam nhiem vu chinh quyen.


Cac to chuc thanh vien Sau khi Mat tran ra đoi, hang loat cac to chuc cua Mat tran đuoc thanh lap va cac to chuc cach mang ra đoi tham gia Mat tran. Nam 1973, Mat tran bao gom hon 30 đang chinh tri va cac to chuc xa hoi va ton giao tham gia, hoat đong cong khai.


= Cac đang phai =
 Đang Nhan dan Cach mang Viet Nam (mot bo phan cua Đang Lao đong Viet Nam o mien Nam): do Trung uong Cuc mien Nam lanh đao; Chu tich la Vo Chi Cong, Tong Bi thu la Nguyen Van Linh; cac Uy vien Trung uong cong khai gom Nguyen Van Linh va Phan Van Đang; thanh lap ngay 15/1/1962
Tap tin:Đang ky Đang Xa hoi Viet Nam.png Đang Xa hoi Cap tien Mien Nam Viet Nam (mot bo phan cua Đang Xa hoi Viet Nam o mien nam): Tong Thu ky la Nguyen Van Hieu, sau la Nguyen Van Tien; Pho Tong Thu ky la Nguyen Ngoc Thuong; Uy vien Trung uong la Le Van Tha; thanh lap ngay 1/7/1961
 Đang Dan chu Mien Nam Viet Nam (mot bo phan cua Đang Dan chu Viet Nam tai mien nam): Chu tich la Tran Buu Kiem, Tong Thu ky la Huynh Tan Phat, Pho Tong Thu ky la Ung Ngoc Ky; thanh lap ngay 31/1/1961


= Cac to chuc ton giao =
 Hoi Luc Hoa Phat tu Viet Nam: Hoi truong la Thich Thien Hao; thanh lap nam 1954; hop nhat voi Giao hoi Luc Hoa Tang thanh Giao hoi Phat giao Co truyen Viet Nam vao nam 1969
 Hoi Luc Hoa Tang Viet Nam: Tang truong la Thich Hue Thanh; thanh lap thang 2/1952; hop nhat voi Giao hoi Luc Hoa Phat tu thanh Giao hoi Phat giao Co truyen Viet Nam vao nam 1969
 Giao hoi Phat giao Co truyen Viet Nam: sau khi hop nhat vao nam 1969 thi Tang thong la Thich Hue Thanh va Chu tich la Thich Thien Hao
 Hoi Đoan ket Su sai Yeu nuoc Vung Tay Nam Bo (phat giao Nam Tong): Hoi truong la hoa thuong Thach Som, Chu tich la đai đuc Son Vong; thanh lap nam 1964
 Hoi Nhung nguoi Cong giao kinh Chua Yeu nuoc Viet Nam: Chu tich la Joseph Marie Ho Hue Ba ; thanh lap thang 4/1961
 Hoi thanh Cao Đai Tien Thien: đung đau la Nguyen Van Ngoi; thanh lap nam 1931
 Hoi Chan hung Đao đuc Hoa Hao


= Luc luong vu trang =
 Quan Giai phong mien Nam Viet Nam (mot bo phan cua Quan đoi Nhan dan Viet Nam tai mien nam): ve cong khai do Bo tu lenh Cac Luc luong Vu trang Giai phong mien Nam Viet Nam chi huy; cac Tu lenh qua cac thoi ky gom: Nguyen Huu Xuyen, Tran Van Quang, Tran Van Tra va Hoang Van Thai; thanh lap ngay 15/2/1961


= Cac đoan the xa hoi =
Đoan Thanh nien Nhan dan Cach mang Viet Nam (sau đoi ten thanh Đoan Thanh nien Nhan dan Cach mang Ho Chi Minh): Chu tich la Tran Bach Đang; thanh lap thang 3/1962
Hoi Lien hiep Thanh nien Giai phong mien Nam Viet Nam: Chu tich la Tran Bach Đang; thanh lap ngay 24/4/1962
Hoi Lien hiep Sinh vien - Hoc sinh Giai phong mien Nam Viet Nam: Chu tich la Tran Buu Kiem, Pho Chu tich la Le Van Thanh; thanh lap ngay 9/1/1961
Hoi Lien hiep Phu nu Giai phong mien Nam Viet Nam: Chu tich la Nguyen Thi Tu, sau la Nguyen Thi Đinh; thanh lap ngay 8/3/1961
Hoi Nong dan Giai phong mien Nam Viet Nam: Chu tich la Nguyen Huu The; thanh lap ngay 21/4/1961, co tai lieu ghi la ngay 20/2/1961
Hoi Lao đong Giai phong mien Nam Viet Nam (sau đoi ten thanh Lien hiep Cong đoan Giai phong mien Nam Viet Nam): Chu tich la Phan Van Đang (con co ten khac la Pham Xuan Thai), Pho Chu tich la Đang Tran Thi; thanh lap ngay 27/4/1961
Hoi Van nghe Giai phong mien Nam Viet Nam: Chu tich la Tran Huu Trang, sau la Luu Huu Phuoc; Tong Thu ky la Ly Van Sam; thanh lap ngay 15/7/1961
Hong thap tu Giai phong mien Nam Viet Nam: Chu tich la Phung Van Cung; thanh lap ngay 27/2/1961
Hoi Nha giao Yeu nuoc mien Nam Viet Nam: Chu tich la Le Van Huan; thanh lap ngay 20/11/1963
Hoi Nha bao Yeu nuoc va Dan chu mien Nam Viet Nam: Chu tich la Vu Tung; thanh lap ngay 11/11/1961
Phong trao Dan toc Tu tri Tay Nguyen (con goi la Mat tran Tay Nguyen Tu tri hoac Uy ban Dan toc Tu tri Tay Nguyen): Chu tich la Y Bih Aleo, Pho Chu tich la Ong Sat; thanh lap thang 10/1960, mot so tai lieu ghi la ngay 19/5/1961
Tong hoi Lien hiep Hoa kieu Giai phong mien Nam Viet Nam (nguoi Hoa tai mien nam): Chu nhiem la Truong Đuc, cac  Pho Chu nhiem la Ngo Lien va Trang Dung; thanh lap ngay 1/7/1950
Hoi Nhung nguoi Khang chien cu o mien Nam Viet Nam: Chu tich la Phan Van Đang, Pho Chu tich kiem Tong thu ky la Tran Bach Đang
Nhom nhung nguoi đau tranh cho hoa binh thong nhat đoc lap To quoc Viet Nam: bao gom nhung binh si trong quan đoi Viet Nam Cong hoa theo cach mang; thanh lap ngay 4/1/1961


= Cac uy ban đoi ngoai =
Uy ban Đoan ket Nhan dan A - Phi: Chu tich la Nguyen Ngoc Thuong
Uy ban Bao ve Hoa binh The gioi cua mien Nam Viet Nam: Chu tich la Phung Van Cung
Uy ban Nhan dan mien Nam Viet Nam Đoan ket voi Nhan dan My: Chu tich la Ho Thu
Uy ban hoa binh the gioi Nam Viet Nam: Chu tich la Ung Ngoc Ky
Uy ban đoan ket voi nhan dan My Latinh: Chu tich la Thich Thien Hao, Tong thu ky la Pham Van Quang va Le Van Huan


= Cac co quan bao chi =
Thong tan xa Giai phong: lanh đao la Đo Van Ba (ten that la Nguyen Van Hang); thanh lap ngay 12/10/1960
Bao Giai phong: Chu nhiem la Huynh Tan Phat, sau la Nguyen Huu Tho; thanh lap ngay 20/12/1964


= To chuc hop tac ngoai vi =
 Lien minh cac Luc luong Dan toc, Dan chu va Hoa binh Viet Nam: Chu tich la Trinh Đinh Thao, Tong Thu ky la Ton That Duong Ky; thanh lap ngay 20/4/1968


= Vai tro cua Đang Nhan dan Cach mang Viet Nam =

Trong cac to chuc tham gia Mat tran, đang bo mien Nam cua Đang Lao đong Viet Nam co ten cong khai la Đang Nhan dan Cach mang Viet Nam (tuyen bo tach tu Đang bo mien Nam cua đang Lao đong) co vai tro quan trong nhat, "linh hon" Mat tran. Trong suot qua trinh ton tai Đang Nhan dan Cach mang Viet Nam cong khai quan he than huu voi Đang Lao đong Viet Nam nhung sau chien tranh Đang Cong san Viet Nam xac nhan no thuc chat chi la đang bo cua Đang Lao đong Viet Nam o mien Nam, do Trung uong Đang, Khu uy Tri Thien (sau khi tach khoi Khu V, truc thuoc Trung uong), Khu uy Khu V (sau khi tach khoi Trung uong Cuc mien Nam, truc thuoc Trung uong), Trung uong cuc mien Nam va cac Khu uy truc thuoc (đia ban B2 cuc nam Nam Trung Bo va Tay Nguyen tro vao, sau khi tach Khu V ve Trung uong) lanh đao. Đieu nay hoan toan phu hop voi quy đinh cac luc luong chinh tri tap ket tai cho do Hiep đinh Geneve (1954) quy đinh.
Ngay 18/1/1962 tren song Đai Tieng noi Viet Nam tuyen bo Đang Nhan dan cach mang đa thanh lap ngay 1/1/1962, la to chuc co lap truong chong thuc dan, đe quoc va phong kien. Tuy khong đe cap truc tiep la to chuc cong san, nhung tuyen bo ung ho chu nghia Marx - Lenin tai mien nam Viet Nam. Trung uong Cuc mien Nam va cac khu uy lanh đao truc tiep, đieu le đang do Trung uong Đang Lao đong đe ra. Đung đau la bi thu Trung uong Cuc, va Vo Chi Cong đai dien đang tai Mat tran. Đang Dan chu tren co so mot phan Đang Dan chu nam 1944, do Tran Buu Kiem, Huynh Tan Phat đung đau, va Đang Xa hoi Cap tien thanh lap nam 1961 do Nguyen Van Hieu đung đau, đeu la đang vien cong san. Theo tai lieu cua My, Đang Nhan dan Cach mang Viet Nam co lien he voi Trung uong Đang o Ha Noi, con Đang Dan chu va Đang Xa hoi Cap tien, la đoi tac cua Đang Dan chu va Đang Xa hoi trong Mat tran To quoc Viet Nam.
Đang Nhan dan Cach mang theo đieu le la đai dien giai cap cong - nong mien Nam Viet Nam.


Lanh đao Sau Đai hoi Mat tran lan I nam 1962, Uy ban Trung uong chinh thuc đuoc bau ra nhu sau:

Chu tich: Nguyen Huu Tho
Cac Pho Chu tich:
Y Bih Aleo (Chu tich Phong trao Dan toc Tu tri Tay Nguyen)
Vo Chi Cong (đai bieu Đang Nhan dan Cach mang mien Nam)
Phung Van Cung (Truong ban Y te Uy ban Trung uong)
Tran Nam Trung (đai bieu Quan Giai phong mien Nam Viet Nam va cac luc luong vo trang nhan dan)
Đai đuc Son Vong (phat tu Khmer)
Tong Thu ky: Huynh Tan Phat (đong thoi la Pho Chu tich Mat tran, Tong Thu ky Đang Dan chu mien Nam); co tai lieu ghi rang Nguyen Van Hieu la Tong Thu ky
Cac Pho Tong Thu ky:
Le Van Huan
Ung Ngoc Ky
Le Van Quy
Ho Thu
Cac Uy vien Chu tich đoan gom:
Tran Bach Đang (Chu tich Hoi Lien hiep Thanh nien Giai phong, Tong Thu ky Hoi Nhung nguoi Khang chien cu)
Nguyen Thi Đinh (Uy vien Ban Mat tran mien Trung Nam Bo)
Tran Buu Kiem (Chu tich Hoi Lien hiep Sinh vien Hoc sinh Giai phong)
Nguyen Huu The (Chu tich Hoi Nong dan Giai phong)
Hoa thuong Thich Thien Hao (phat tu, Hoi truong Giao hoi Luc hoa Phat tu Viet Nam)
Nguyen Van Ngoi (Ngoc đau su Hoi thanh Cao Đai Tien Thien)
Đang Tran Thi (Pho Chu tich Hoi Lao đong Giai phong)
Mot so tai lieu ghi rang Chu tich đoan con co Phan Van Đang va Le Quang Thanh
Cac Uy vien Uy ban Trung uong gom:
Nguyen Thi Binh (Pho Chu tich Uy ban Nhan dan mien Nam Đoan ket voi Nhan dan My)
Ma Thi Chu
Truong Thi Hue
Huynh Cuong (nguoi Khmer)
Nguyen Thuy Duong
Vo Đong Giang
Tran Van Thanh
Le Van Thinh
Nguyen Ngoc Hien
Duong Ky Nam
Tran Thien Vi (co tai lieu ghi la Pham Thien Vi)
Nguyen Thach
Nguyen Van Tu
Huynh Đang
Nhu Son
Ong Sat (nguoi Thuong, Pho Chu tich Phong trao Cac Dan toc Tu tri Tay Nguyen)
Chu Phat (linh muc Cong giao)
Huynh Thien Tu (su thuc Hoa Hao)
Vo Van Mon (trung ta, cuu Quan đoi Binh Xuyen)
Nguyen Van Tien
Đang Quang Minh
Tu Vo Oanh
Nguyen Van Tri
Le Thi Rieng
Joseph Marie Ho Hue Ba (tin đo Cong giao, Chu tich Hoi Nhung nguoi Cong giao kinh Chua Yeu nuoc)
Thich Huong Tu (phat tu)
Nguyen Ngoc Thuong (Pho Tong Thu ky Đang Xa hoi Cap tien mien Nam)
Eo Senthep (?)
Ve Van Tha
Luu Huu Phuoc
Nguyen Minh Phuong
Nguyen Van Hieu
Vu Tung (Chu tich Hoi Nha bao Yeu nuoc)
Tran Huu Trung
Nguyen Tien
Mot so tai lieu cua My va Viet Nam Cong hoa thi rang mot so uy vien trung uong khac con co:

Than Me The Nhon (con goi la Thom Me The Nhon hoac Thom Me The Nhem, phat tu Khmer)
Nguyen Van Tieu
Thich Hung Tu (phat tu)
Le Van Tha


Moi quan he voi Đang Lao đong Viet Nam Trong Chien tranh Viet Nam tu 1954 đen 1975 thi van đe phap ly cua ben cach mang kha phuc tap. Nam 1960 Đai hoi III đe ra đuong loi cho cach mang mien Nam cong khai voi the gioi chu truong thanh lap mot Mat tran o mien Nam. Tuy nhien khi thanh lap Mat tran, thi khong cong khai rong rai su lien he voi Đai hoi III cua đang, tuc hieu la nguoi mien Nam tu to chuc. Sau đo ve cong khai đang bo mien Nam tach ra ve to chuc va tham gia vao Mat tran. Quan Giai phong do Đang thanh lap cung la thanh vien cua Mat tran. Đen nam 1969 khi mien nam co chinh the moi, thi van đe phap ly cung thay đoi, moi quan he cua Mat tran voi mien Bac cung co su thay đoi. Tuy nhien Đang Lao đong cong khai ve Trung uong Cuc mien Nam nhu đai dien cua Đang tai mien Nam. Đen nam 1973 theo quan điem cua ben cach mang, Hoi nghi Paris lap lai hoa binh cong nhan mien Nam co hai chinh quyen, hai quan đoi va ba luc luong chinh tri, tuc thua nhan mien Nam khong co Quan đoi nhan dan ma chi co Quan giai phong, va cac luc luong tu ngoai Bac đa vao se thuoc bien che cua Quan Giai phong (phia cach mang tu truoc chi goi quan đoi tham chien o mien Nam la Quan giai phong).
Tren thuc te thi o mien Nam, ve mat cong khai Mat tran, chinh quyen va cac đoan the la đoc lap voi mien Bac. Rieng Đang Nhan dan Cach mang, tuy la to chuc rieng voi Đang Lao đong nhung lai khong co van ban nao noi ro la no co tinh đoc lap voi Đang Lao đong, ben phia cach mang van cho biet no co moi lien he chat che voi Đang Lao đong. Do đo Quan giai phong do Đang Nhan dan Cach mang lanh đao van chiu su chi đao cua Đang Lao đong. Ve mat cong khai phia cach mang tach bach vai tro chi đao chinh tri va vai tro chi đao quan su. Chi đao chinh tri la Mat tran va Chinh phu cach mang lam thoi, chi đao quan su (duoi chi đao chinh tri) la Đang Nhan dan cach mang va Đang Lao đong, ma truc tiep la Bo chi huy (Bo Tu lenh) Quan giai phong. Đang Lao đong ve cong khai chi co vai tro chi đao phoi hop ve quan su. Ve moi quan he voi Quan đoi nhan dan, thi Quan giai phong xem minh la em cua Quan đoi nhan dan, va cong khai voi đoi phuong la khong chi chap hanh menh lenh cua Mat tran va Chinh phu cach mang, ma pho bien ca đuong loi cua Đang Lao đong va Bo Tong tu lenh ngoai Bac. Sau nam 1975 nha nuoc Viet Nam chinh thuc cong khai đang Nhan dan cach mang la đang bo mien Nam cua đang Lao đong, Quan giai phong mien Nam la bo phan cua Quan đoi nhan dan, va khang đinh vai tro lanh đao toan dien cua đang Lao đong ca ve mat chinh tri va mat quan su đoi voi cach mang (bao gom ca su lanh đao voi Mat tran va Chinh phu cach mang lam thoi), va sau đo chi co su hop nhat ve mat phap ly cua cac đoan the va bo may nha nuoc.
Trong suot chien tranh Viet Nam, Đang Nhan dan Cach mang Viet Nam luon tuyen bo cong khai ro rang rang ho la mot đang cong san o mien Nam, la tien phong lanh đao Quan giai phong Mien Nam thong qua Bo Tu lenh cac luc luong vu trang mien Nam Viet nam, thanh vien chu chot cua Mat tran cung chung muc đich voi Đang Lao đong Viet Nam la thong nhat đat nuoc, mang lai hoa binh cho Viet Nam, bao ve đoc lap va dan chu trong ca nuoc. Theo tai lieu My co đuoc luc đo quan he voi đang Lao đong tren tinh huynh đe cong san. Tuy nhien Đang Lao đong cong khai cu đai dien tham gia Trung uong Cuc Mien Nam, la bo phan đat o phia nam cua Trung uong Đang Lao đong (Hiep đinh Geneve khong bat buoc viec tap ket ve chinh tri). Tuy nhien, thuc chat Đang Nhan dan Cach mang Viet Nam la su đai dien cong khai tai mien Nam cua Đang Lao đong Viet Nam nham thuc hien cuoc noi day chong lai chinh quyen Sai Gon. Trong Đieu van cua Ban Chap hanh Trung uong Đang Lao đong Viet Nam do Tong Bi thu Le Duan đoc tai le truy đieu Ho Chi Minh van khang đinh vai tro cua Đang Lao đong đoi voi phong trao cach mang mien Nam. Theo Đe cuong Cach mang mien Nam, thang 8/1956, Đang Lao đong Viet Nam khang đinh: "Phong trao cach mang mien Nam la mot bo phan cua phong trao cach mang ca nuoc. Đay manh cach mang mien Nam la thuc hien mot trong ba nhiem vu chien luoc cua cach mang ca nuoc. Cuoc đau tranh cach mang o mien Nam va cong cuoc cach mang o mien Bac cung nham muc đich chung la giu gin hoa binh, thuc hien thong nhat, hoan thanh đoc lap, dan chu trong ca nuoc" hay noi cach khac la Đang lao đong Viet Nam va Đang Nhan dan Cach mang Viet Nam co chung muc đich, ly tuong.
Theo tai lieu cua My, Trung uong Cuc Mien Nam la Ban Chap hanh Trung uong cua Đang Nhan dan cach mang Viet Nam, nhung nam 1969 khi thanh lap Cong hoa Mien Nam Viet Nam, Trung uong Cuc Mien Nam lai la đai dien cua Đang Lao đong Viet Nam (đuoc hieu nhu co tru so tai Mien Bac) tai mien Nam Viet Nam, va đoc lap voi Ban chap hanh Trung uong Đang Nhan dan cach mang).
Theo nhan đinh cua My dua vao cac tin tinh bao, gioi lanh đao cong san tai mien Bac đung đang sau ho tro su hinh thanh Mat tran va cac cuoc noi day o mien Nam. Ho ho tro Mat tran đe ra chien luoc quan su lan chinh tri cho cac nha lanh đao Mat tran tai mien Nam. Tuy nhien, phia My va Viet Nam Cong hoa van khong nam ro su tac đong cua Mien Bac đen muc nao giai đoan truoc nam 1959 do Viet Minh chu truong đau tranh chinh tri va cong khai ung ho đuong loi đau tranh chinh tri ket hop đau tranh vu trang tu nam 1959.
Theo Xa luan bao Nhan dan ngay 3 Thang Hai 1968 nhan thanh lap Đang van viet "Mien Nam, tien tuyen, duoi su lanh đao cua Mat tran dan toc giai phong", "nhung chien cong lung lay cua đong bao va chien si mien Nam se đuoc ghi vao cuon su vang cua dan toc Viet Nam ta va cua Đang ta" va keu goi cac đang vien "chung ta hay gop phan to lon nhat cua minh vao cuoc chien đau chung cua toan quan va toan dan đanh thang hoan toan giac My xam luoc giai phong mien Nam, bao ve mien Bac, tien toi thong nhat nuoc nha..." cho thay Mat tran lanh đao nhung cung khang đinh vai tro cua Đang Lao đong Viet Nam voi cach mang mien Nam.


= Ve chien luoc =
Theo nhan đinh cua My, Mat tran tuyen truyen tranh thu thanh phan dan chung bat man, va thanh lap luc luong "Phong trao giai phong nhan dan Viet Nam", mot đon vi quan su bao gom cac cuu chien binh Cao Đai, Hoa Hao, Binh Xuyen, tu nhan chinh tri chay thoat, va cac can bo cong san (1957). Mot vi du sau nay la "Hoi Phat giao Viet Nam-Campuchia", mot trong cac to chuc tuyen truyen cho khau hieu "Hoa binh va Hoa Hop dan toc." Tren thuc te, đoi tuong tham gia va ung ho Mat tran con bao gom nhung nguoi ung ho tien trinh thong nhat đat nuoc, khong co thien cam voi cuoc chien xam luoc cua My tai Viet Nam cung nhu phan đoi su đan ap cua chinh quyen Sai Gon.
Theo nhan đinh cua My, truoc nam 1959, Viet Nam Dan chu Cong hoa bi giang xe giua chinh sach than Lien Xo "cung ton tai hoa binh", va chinh sach than Trung Quoc co vu cho cho bao luc cach mang vo san cho du Trung Quoc khong thich vien tro nhieu cho Viet Nam. Tuy nhien, ve chien luoc va hanh đong tren thuc te, Viet Nam hoan toan đoc lap voi Lien Xo va Trung Quoc. Chu truong cua Viet Nam Dan chu Cong hoa la đau tranh bang suc manh cua chinh minh, ket hop keu goi su ung ho cua cac nuoc Xa hoi chu nghia, cu xu kheo leo đe dung hoa moi quan he voi Lien Xo va Trung Quoc. Ve kinh te, mien Bac cung đat đuoc thanh tich ve kinh te tu 1959, nhat la cong nghiep.
Đen nam 1959, sau khi chien luoc đau tranh chinh tri khong co tac dung, cac co so cach mang bi chinh quyen Ngo Đinh Diem đan ap manh me va nguy co bi xoa so, luc luong Cong san o ca hai mien tien hanh thay đoi chien luoc, chuyen tu chi đau tranh chinh tri sang ket hop đau tranh chinh tri voi đau tranh vu trang. Nghi quyet 15 nam 1959 va Nghi quyet đai hoi Đang III, Đang Lao đong cong khai ho tro cho cuoc chien o Mien Nam.
Trong suot thoi gian chien tranh Mien Bac luon khang đinh la chi chi vien toan dien ve moi mat đe ho tro Mat tran Dan toc Giai phong mien Nam Viet Nam, bao gom ca phoi hop chi đao quan su chu khong can thiep truc tiep vao chinh sach đoi noi - ngoai cua Mat tran. Sau chien tranh, nha nuoc Cong hoa Xa hoi Chu nghia Viet Nam luon khang đinh cach mang mien Nam la mot bo phan cua cach mang ca nuoc, nhung trong vai nam đau tien cac hoat đong vu trang do cac cap chi huy đia phuong tu quyet đinh ngoai cac chi thi tu trung uong Đang Lao đong Viet Nam tai mien Bac.
Philippe Devillers, nha phan tich nguoi Phap nhan đinh: nhung nguoi khang chien buoc phai hanh đong, cho du co su ho tro tu Ha Noi hay khong, boi cac đong đoi cua ho bi bat, bi bo tu va bi tra tan. Ong nay cung cong bo tai lieu cua Nambo Veterans of the Resistance Association, thang 3/1960, Mat tran tuyen bo keu goi "đau tranh" đe "giai phong minh khoi su phuc tung My, loai bo tat ca cac can cu cua My o mien Nam Viet Nam, truc xuat cac co van quan su My..." va ket thuc "che đo thuc dan va che đo đoc tai cua nha Ngo". Ong cung nhan đinh "chinh quyen Sai Gon cuoi cung đa pha huy su tin tuong cua nguoi dan, ma no đa gianh đuoc trong nhung nam đau, va thuc te đa đua ho vao cuoc noi loan va tuyet vong". Arthur Schlesinger, Jr. cung co nhan đinh tuong tu.
Uy ban giam sat thi hanh Hiep đinh lai khong the kiem tra het cac co so đe khang đinh kha nang hai ben su dung vu luc. Nam 1959 va 1961 Uy ban nay đa cong bo rang Hoa Ky va Viet Nam Cong hoa đa trang tron vi pham cac quy đinh kiem soat vu khi cua Hiep đinh Geneve, cho du luu y van đe lat đo o mien Nam Viet Nam.
Chinh phu Hoa Ky, trong sach trang ve Viet Nam nam 1961 va 1965, đa cho rang su noi day o mien Nam la hanh vi "xam luoc" cua Ha Noi mac du khai niem xam luoc khong the đuoc ap dung o mot đat nuoc khong bi chia cat (Hiep đinh Geneve quy đinh gioi tuyen quan su tam thoi chu khong đuoc coi la bien gioi quoc gia), to chuc Mat tran Dan toc Giai phong mien Nam Viet Nam luon la cong cu cua Viet Nam Dan chu Cong hoa. Đoi phuong đap lai cac cuoc noi day bat đau nhu la mot cuoc noi loan chong lai chinh phu ap buc cua Ngo Đinh Diem, va chi tu cuoi nam 1960, khi Hoa Ky se cam ket nguon luc lon đe giup chinh phu Diem trong cuoc chien cua minh, Viet Nam Dan chu Cong hoa thuc đay cuoc chien voi khau hieu giai phong mien Nam Viet Nam khoi su xam luoc cua My.


= Ve to chuc =
Theo nhan đinh cua My, co cau chi huy cua Đang cong san kha phuc tap voi mot loat cac hoi đong, uy ban, ban lanh đao long vao nhau. Tat ca đeu đuoc kiem soat boi Uy ban Trung uong Đang Lao đong Viet Nam Ha Noi. Cau truc to chuc chong cheo, trung lap va du thua đe tao tinh đan hoi, va cung đe tang tinh linh hoat, co the đieu chinh đe tach roi hay loai tru giua cac thanh vien trong to chuc.
Tong the cau truc Đang cong san tai mien Nam theo phia My gom 3 thanh phan:

Đang Nhan dan Cach mang Viet Nam: truc tiep va cong khai chi đao phong trao chong My va chinh quyen Sai Gon tai mien Nam. Trung uong Cuc mien Nam la bo phan cua Đang Lao đong Viet Nam tai mien Nam bao gom mot so hoat đong cong khai la mot uy ban đieu hanh cua Đang Nhan dan Cach mang Viet Nam, voi đoi ngu nhan vien co lien quan đe phoi hop cac no luc chien tranh. Đang Lao đong Viet Nam thuc hien viec chi đao cong cuoc chong My tai mien Nam thong qua lien lac voi cap lanh đao tai Van phong Trung uong Cuc Mien Nam va cac Khu uy truc thuoc Trung uong. Tat ca cac quyet đinh chi đao cua Đang Lao đong Viet Nam đeu bi mat, chi cong khai trong đoi ngu nhung nguoi cach mang, cac đang anh em. Cac chinh sach lien quan đen xa hoi chu nghia chi đuoc pho bien trong đang vien va quan chung theo cach mang, chu khong cong khai ben ngoai. Su lanh đao cua Trung uong Cuc mien Nam voi Mat tran Dan toc Giai phong mien Nam Viet Nam cung bi mat đe tao ra mot to chuc hoan toan đoc lap chinh sach cua Viet Nam Dan chu Cong hoa.
Mat tran Dan toc Giai phong mien Nam Viet Nam la tap hop cua cac nhom chong Diem va nhung nguoi thua ke, co cam tinh voi Viet Minh. Vai nhom thuoc Đang Nhan dan Cach mang Viet Nam, mot so khong thuoc, hay co su lien ket long leo hoac cam tinh. Mat tran Dan toc Giai phong mien Nam Viet Nam la vo boc chinh tri va tap hop luc luong rong rai cho su lanh đao cua Đang Lao đong Viet Nam thong qua Đang Nhan dan Cach mang Viet Nam đoi voi toan bo phong trao cach mang tai mien Nam Viet Nam. Mat tran thanh lap con đe bao đam tinh phap ly cho cuoc chien o mien Nam va thu hut nhung thanh phan xa hoi khong thuoc Đang cong san nhung co chung muc tieu la chong My, thuc hien thong nhat đat nuoc. Ve phia Đang Lao đong Viet Nam, ho goi đay la chien luoc "Tuy hai ma mot, tuy mot ma hai". Theo đo, "hai ve mat phap ly; mot ve mat chinh tri, đuong loi, ly tuong, sach luoc va hanh đong". Ho cho rang đieu nay la phu hop voi thuc te la Viet Nam van la mot nuoc thong nhat, chi tam thoi bi chia cat thanh hai vung tap ket quan su va Hiep đinh Geneve khong cam viec Đang Lao Đong Viet Nam co co so o mien Nam. Đoi voi mat quan su, quan đoi duoi su lanh đao chinh tri cua Đang Nhan dan Cach mang Viet Nam con Chinh phu Cach mang lam thoi lanh đao ve mat chien đau.
Quan giai phong mien Nam Viet Nam bao gom luc luong tinh nguyen ngoai Bac vao va luc luong đuoc tuyen mo tai cho do Trung uong Cuc nhan chi đao tu Tong quan uy. Ben canh mot ban lanh đao con co cac thanh vien Đang Nhan dan Cach mang Viet Nam giu vi tri chi huy quan trong nhat trong quan đoi, va giam sat hoat đong tat ca cac nhom khac đen cap thon, ban. Quan giai phong mien Nam Viet Nam co binh sy xuat than tu ca hai mien đat nuoc, tat ca cung sinh hoat va chien đau, khong he co su phan biet Nam - Bac. Phia My thuong cho rang luc luong chinh quy la cua mien Bac, con luc luong đia phuong, du kich la cua mien Nam. Quan điem nay đuoc viet nhieu trong sach vo nghien cuu cua My. Sau khi Cong hoa mien Nam Viet Nam thong nhat voi Viet Nam Dan chu Cong hoa thanh Cong hoa Xa hoi chu nghia Viet Nam, luc luong nay hop nhat voi Quan đoi nhan dan Viet Nam.
Đang Lao đong Viet Nam chia chien truong mien Nam thanh 5 khu vuc B-5 - Quang Tri (giap vi tuyen 17), B4- Binh Tri Thien - Hue, B3 - Tay Nguyen, B1 - Quan khu 5, gom cac tinh Quang - Đa (nay thuoc cac tinh Quang Nam, Đa Nang, Binh Đinh, Phu Yen, Khanh Hoa), B2 - Nam Bo (tu cuc Nam cua Nam Trung bo va Tay Nguyen vao - tuong ung tu Quang Đuc, Tuyen Đuc va Ninh Thuan, gom Khu VI, VII, VIII, IX, X, Sai Gon - Gia Đinh), co su thay đoi ranh gioi va phan chia theo thoi gian. Bo Tu lenh cac Luc luong Vu trang Giai phong chi huy toan bo quan Giai phong tren toan mien Nam. Bo Tong tu lenh Quan đoi Nhan dan Viet Nam tai Ha Noi giam sat tat ca nhung truc tiep phu trach cac khu Quang Tri, Tri Thien, Khu V va Tay Nguyen. Ve mat chinh tri, phan vung co khac, Khu uy Tri Thien va Khu uy Khu V (đia ban rong hon Khu V ve quan su) nhan chi thi truc tiep tu Trung uong Đang Lao đong Viet Nam chu khong phai tu Trung uong Cuc mien Nam. Tai moi Khu, Khu uy thuc hien chi đao đoi voi luc luong vu trang đia phuong tren đia ban Khu. Ban Thong nhat thuoc Ban Chap hanh Trung uong Đang Lao đong Viet Nam đieu phoi cac van đe phuc tap.
Theo nhan đinh cua My, Trung uong Cuc mien Nam co vai tro noi bat trong viec giam sat luc luong vu trang tai Nam Bo (B2). Tren danh nghia, Quan Giai phong la mot phan cua mot phong trao dan toc giai phong. Theo nhan đinh cua My, trong thuc te no đa đuoc kiem soat boi Trung uong Cuc Mien Nam, ma lan luot đuoc kiem soat boi Đang Lao đong. Quan đoi Nhan dan Viet Nam khi vao cac đia ban nay cung chiu su chi đao cua Bo Tong Tu lenh Quan đoi Nhan dan Viet Nam va Trung uong Cuc, Quan uy va Bo Tu lenh Mien.
Theo đinh nghia thong thuong cua My, Quan giai phong đe chi Quan đoi thuoc phia cach mang o đia ban B2. Nhung cung co đinh nghia khac. Su phan biet cua phia My co tinh chat chien luoc trong quan su chu khong vi cac muc đich thuan tuy chinh tri. Thuc chat tat ca luc luong vu trang do Ban Chap hanh Trung uong va Bo Chinh tri, Quan uy Trung uong chi đao, truc tiep la cac Khu uy va Quan uy tung quan khu hay Trung uong cuc Mien Nam va Quan uy Mien, Khu. Cac to chuc khac cua Mat tran đeu do Trung uong Đang lanh đao va đeu ton vinh Ho Chi Minh lam lanh tu, du co cau to chuc va tuyen bo ben ngoai đoc lap voi he thong chinh tri Viet Nam Dan chu cong hoa .
Tren thuc te co cau to chuc cua phia cach mang phuc tap va bien chuyen hon cac tin tuc tu phia đoi phuong khai thac đuoc. Tuu trung, đe tao cho luc luong cach mang o mien Nam mot vi the chinh tri đoc lap voi vi the cua Viet Nam Dan chu Cong hoa, nang cao vi the cua ho tren binh dien quoc te, co loi cho cach mang, nhat la trong thu hut luc luong, tranh thu ung ho quoc te, va tren ban đam phan, tranh mang tieng Mien Bac "xam luoc"... nen co cau to chuc cua luc luong cach mang o mien Nam đoc lap voi cac thiet che o mien Bac, bao gom ca Đang, Mat tran, chinh quyen, quan đoi,... Sau 30/4/1975 moi cong khai đang Nhan dan Cach mang la bo phan cua Đang Lao đong, Quan Giai phong mien Nam Viet Nam la bo phan cua Quan đoi Nhan dan Viet Nam. Rieng Mat tran Dan toc Giai phong mien Nam Viet Nam va chinh quyen Cong hoa Mien Nam Viet Nam thi sap nhap voi Mat tran To quoc Viet Nam va Viet Nam Dan chu Cong hoa sau cac hoi nghi hiep thuong, bau cu va đai hoi thong nhat.


= Ve lanh đao =
Trong thoi gian đau, chinh quyen Viet Nam Dan chu Cong hoa cong nhan Chinh phu Cach mang lam thoi Cong hoa mien Nam Viet Nam, va khong cong nhan chinh phu Viet Nam Cong hoa. Cac cuoc đau tranh o Mien Nam giai đoan nay Viet Nam Dan chu Cong hoa co ban khong kiem soat đuoc hoan toan, ma do cac đang bo mien Nam tu chi đao, co khi vuot ngoai chi đao cua Trung uong. Sau Hoi nghi Trung uong 15 va sau nay ra đoi Mat tran, Viet Nam Dan chu Cong hoa khong cong nhan Viet Nam Cong hoa va cong khai ung ho cho phia cach mang Mien Nam.
Trong thoi gian đau khi luc luong chong My o mien Nam con yeu, Viet Nam Dan chu Cong hoa chi ung ho ve mat chinh voi phong trao cach mang o mien Nam, nhung sau thi My va chinh quyen Sai Gon su dung vu luc đe đan ap phong trao Cach mang, mien Bac bat đau ung ho phong trao cach mang o mien Nam noi day vu trang bang viec chi vien qua đuong mon Ho Chi Minh. Tuy nhien ngoai tham gia giup đo ve mat quan su đe hoan thanh muc tieu chung, mien Bac khong thua nhan chi đao ve đuong loi chinh sach đoi ngoai đoi noi cua phai Mat tran, tao uy the co tinh đoc lap trong chinh sach cua phia Mat tran, nham thu hut them quan chung ung ho cach mang, phan hoa ke thu, va tao them su ung ho tu cac luc luong chinh tri khac trong va ngoai nuoc, nhat la cac nuoc nam ngoai phe xa hoi chu nghia. Ve phia đoi phuong, ho luc thi khang đinh Mat tran la do Viet Nam Dan chu Cong hoa thanh lap đe phan đoi "Mien Bac xam luoc", nhung nhieu khi ho luon khai thac su đa dang ve mat chinh tri, y thuc he cua cac thanh phan tham gia Mat tran cung ve ngoai đoc lap cua Mat tran nham loi cuon cac thanh phan chinh tri phi cong san tu bo su hop tac voi nguoi cong san.
Ve hop nhat Mat tran, cac đoan the va chinh quyen la mang tinh nguyen tac tren co so phap ly. Sau 30/4/1975, tren thuc te ton tai hai chinh quyen co lanh tho rieng va chinh sach rieng, nhung luc nay Đang Lao đong cong khai chi đao ca Chinh phu Cach mang Lam thoi. Trong thoi gian con chien tranh thi cac chi đao chinh sach voi Mat tran va Chinh phu Cach mang la mang tinh bi mat, đoi khi Viet Nam Dan chu Cong hoa va Chinh phu Cach mang Lam thoi co tuyen bo khong giong nhau the hien sach luoc cua đang. Do Chinh phu khi đat tru o tai Tay Ninh hay Campuchia, hay Quang Tri, hay phan lon thanh vien o ngoai Bac, do đo cac chi thi tu Trung uong Đang la truc tiep hay thong qua Trung uong Cuc Mien Nam. Cac lanh đao Mat tran va chinh quyen la đang vien cong khai hay bi mat nhieu lan tham gia vao cac cuoc hop ra quyet đinh cua Đang lien quan cong tac cua ho.
Đoi phuong thuong cho rang Mat tran khong co thuc quyen, ma thuc quyen thuoc Viet Nam Dan chu Cong hoa cung khong chuan xac. Vi cac thiet che nha nuoc Viet Nam Dan chu Cong hoa nhu Quoc hoi, Chu tich nuoc, Chinh phu Viet Nam Dan chu Cong hoa chi ra cac van ban chi đao tren lanh tho mien Bac, va cac van ban ung ho cho Mien Nam chu khong co cac van ban chi đao. Cac van ban chi đao thuoc thiet che cua Đang, ma Đang đuoc phia cach mang đinh nghia khong chi thuoc Mien Bac nhu sau nay thua nhan. He thong cua Đang tru so tai Ha Noi nhung chi đao xuyen suot tu mien Bac đen mien Nam, nhieu uy vien Bo Chinh tri va Trung uong Đang cung cong tac trong Nam, trong đo mot bo phan tham gia Trung uong Cuc Mien Nam. Trong khi đo chinh quyen Viet Nam Dan chu Cong hoa gom nhieu nguoi ngoai Đang hay cac đang Xa hoi va Dan chu.
Đang lanh đao toan bo (sau nay đuoc cong khai), nhung đuong loi chinh sach cua Mat tran co tinh đoc lap be ngoai vi Mat tran gom nhieu thanh phan, nhung chiu chi đao bi mat tu cac cap lanh đao Đang theo nguyen tac xac lap trong noi bo Mat tran. Cac lanh đao cua Mat tran nhieu nguoi khong cong khai la đang vien cong san (tru cac vi cong khai la lanh đao Đang Nhan dan Cach mang), sau nay moi cong khai, nham tao ra mot vi the đa thanh phan tranh thu ung ho quoc te, va thu hut luc luong rong rai hon, nhat la cac thanh phan o đo thi, tang lop tren tu san dan toc hay tri thuc, hay tin đo va chuc sac cac ton giao,... Điem nay rat giong voi Mat tran Viet Minh truoc đay, nhieu đang vien trong Mat tran hoat đong danh nghia tri thuc hay cua đang Dan chu va đang Xa hoi.
Nhin chung to chuc cua phia cach mang đeu do Đang lanh đao toan bo nhu sau nay thua nhan, va cac tin tuc bop meo co tinh chat chia re noi bo đoi phuong khai thac thoi chien tranh va ca sau nay đeu khong co so so, nhu khong biet Mat tran la Cong san hay hai quan đoi rieng đoc lap nhau hay mau thuan giua Mat tran va Viet Nam Dan chu Cong hoa. Mat khac su chi đao toan bo nay chi cong bo sau chien tranh, the hien ro sach luoc phan hoa ke thu, "đanh lac huong" va tranh thu luc luong cua Đang. Cang ve cuoi cuoc chien thi Mat tran cang the hien tu tuong ung ho chu nghia cong san cua minh qua cac khau hieu tuyen truyen ve xa hoi chu nghia, hay cac bieu tuong Lenin, Ho Chi Minh,...


= Ve quan su =

Mat tran Dan toc Giai phong mien Nam thanh lap Quan giai phong mien Nam, mot luc luong quan su ma nong cot la nhung nguoi tung tham gia Viet Minh đong thoi bao gom ca mot so nguoi tung la thanh vien Cao Đai, Hoa Hao, Binh Xuyen.
Phia đoi phuong co khi phan chia Quan giai phong (voi Quan đoi nhan dan) đe chi luc luong o B2 la can cu vao tham quyen chi huy, vi tu B2 tro vao la do Bo tu lenh cac luc luong vu trang mien Nam chi huy - la chi huy Quan giai phong cong khai khi Quan giai phong moi thanh lap. Tren thuc te, B2 la đia ban xa, Trung uong can mot ban chi đao truc tiep nen thiet lap Trung uong Cuc Mien Nam đe chi đao nhung Trung uong Cuc van chiu su chi đao thong suot tu Trung uong Đang. Co cau to chuc cua luc luong cong san tren đia ban nay cung khac biet voi cac đia ban do Trung uong truc tiep chi đao. Tai B2 co cac thiet che tuong tu nhu o Trung uong nhu Trung uong co Trung uong Đang thi B2 co Trung uong Cuc, Trung uong co Bo Tong tu lenh, thi B2 co Bo Tu lenh Mien, Trung uong co quan uy Trung uong thi B2 co quan uy Mien... duoi nua moi đen cac Khu hay quan khu.
Theo nhan đinh cua My, luc luong quan chu luc gom tu ca ngoai Bac vao, đuoc trang bi vu khi hang nang, ty le đang vien cao (o bo binh, cap đai đoi đuoc bien che it nhat 2 đang vien), trinh đo hoc van tot nghiep pho thong, đuoc huan luyen chu đao. Quan đia phuong thuong chien đau gan tinh nha cua ho, khong la can đang vien, chi can biet chu, du hoat đong chuyen nghiep. Du kich hau het la nong dan ngheo hoat đong ban thoi gian o đia phuong, tham gia xay dung cong su, van chuyen khi tai, đanh đich... nhan chi đao cua quan giai phong o muc đo thap hoac cua to chuc Mat tran cap xa. Đoi khi co su thieu hut nhan luc phai bo sung nhung it co hoan chuyen va quan chu luc luon bao đam tinh nhue nhat. Linh mien Bac khi vao Nam van giu phu hieu, du co ca nhan đon vao luc luong tieu đoan Quan giai phong mien Nam Viet Nam. Cac đon vi tu mien Bac di chuyen sau hon ve phia Nam can phoi hop nhieu hon voi Quan Giai phong va cac luc luong tai đia phuong. Ve cong khai tat ca cac luc luong vu trang tai mien Nam đeu do Bo Tu lenh cac Luc luong Vu trang Giai phong thuoc Mat tran Dan toc Giai phong mien Nam Viet Nam chi huy. Viec phan chia Quan đoi nhan dan Viet Nam va quan Giai phong mien Nam cung mot phan nham muc đich chia re, nhung chu yeu đe co chien thuat quan su thich hop, vi quan chu luc tu mien Bac vao đuoc huan luyen tot hon luc luong du kich tai cho. Tren thuc te, nhan đinh sai lam cua My đa dan đen nhung that bai tren chien truong khi Quan Giai phong bao gom ca nguoi mien Bac va nguoi mien Nam nen co su ung ho cua quan chung nhan dan, thong thuoc đia phuong hon linh My.
Rieng tai cac đo thi, do đac trung đia hinh va dan cu đong, cho nen Quan Giai phong khong to chuc luc luong chinh quy hay du kich, ma ho đao tao rieng luc luong "biet đong thanh" chuyen tac chien trong thanh pho va thi xa. Ho chinh la nhung cu dan sinh song ngay tai đo thi, co can cuoc hop phap va hoat đong bi mat; đuoc đao tao bai ban theo loi đanh vua đac cong vua du kich. Biet đong thanh hoat đong nho vao dan va cac co so nuoi quan bi mat trong thanh pho, neu tach khoi dan thi mang luoi nay bi xoa so. Tiep vien nhan luc cho ho la cac đoi thanh nien xung phong đen tu ven đo va ngoai thanh.
Theo nhan đinh cua My, trong khi mien Bac va đong minh cua ho co gang nguy trang to chuc thuc su chi đao chien tranh, đieu quan trong can luu y la ca Quan Giai phong va cac chien binh thuong xuyen cua quan mien Bac đeu thuoc mot luc luong. Moi bo phan đeu co đac tinh rieng biet cua đia phuong, cach tuyen dung, cac nhiem vu, nhung tuu chung ho đeu đuoc kiem soat boi bo chi huy o Ha Noi. Theo phia Viet Nam, đay la mot phan cua chien luoc "tuy hai ma mot, tuy mot ma hai" cua ho. Chien luoc nay xuat phat tu viec đat nuoc khong bi chia cat ve chinh tri hay thanh hai quoc gia rieng ma chi bi chia cat thanh hai vung tap ket quan su nen chuyen luc luong cua ho tap hop đuoc nguoi co xuat than tu ca hai mien la chuyen hien nhien.


Hoat đong Đuong loi, chinh sach, cuong linh, tuyen ngon đua ra cua Mat tran trong thoi gian chien tranh luon co su thay đoi tuy theo tinh hinh, mien co loi cho phia Cach mang. Tuy nhien nhin chung khong thua nhan chinh quyen Sai Gon la chinh quyen hop phap, va chinh the Viet Nam Cong hoa la chinh the đoc lap. Quan điem cua Mat tran la Mien Nam chua co đoc lap, chinh the va chinh quyen Viet Nam Cong hoa chi la bu nhin tay sai cho My, con My la ke đi xam luoc, thi hanh chinh sach thuc dan moi.
Mat tran luon cho rang mien Nam chua co đoc lap, nen goi đo la cuoc chien tranh giai phong. Viet Nam dan chu cong hoa va sau nay thi Nha nuoc lai hay dung tu Khang chien chong My, đe khang đinh Viet Nam đa đoc lap tu 1945, va chong cac ke thu xam luoc mot nuoc đa co chu quyen, hay dung tu cach mang dan toc dan chu, hay cach mang tu san dan quyen, đe chi mot giai đoan trong chinh sach cua Đang cong san. Giai đoan cach mang tiep theo la cach mang xa hoi chu nghia. Đay la cach dung tu theo quan điem hai giai đoan cach mang cua Lenin rut ra tu thuc tien đau tranh gianh chinh quyen tai Nga.
Đuong loi cua ho la chong My, va trong mot so hoan canh chap thuan thuong luong voi phia chinh quyen Viet Nam Cong hoa, tuy thuoc chinh quyen đo do ai lanh đao, va hoan canh cu the. Mat tran con chu truong chong chinh phu Viet Nam Cong hoa ma theo ho la che đo đoc tai, đoi thi hanh dan sinh dan chu, bao gom ca cai cach ruong đat, xay dung Mien Nam la mot chinh the tu do dan chu va đi đen hiep thuong voi mien Bac thong nhat nuoc nha. Mat tran thong qua nhieu to chuc khac do ho đieu khien, to chuc bieu tinh chong chinh quyen Viet Nam Cong hoa, tuyen truyen keu goi "Hoa binh va Hoa giai dan toc" đe thu hut quan chung, co lap va phan hoa đoi phuong.
Mat tran con chu truong cho Tay Nguyen tu tri va ket nap to chuc Phong trao Cac Dan toc Tu Tri Tay Nguyen. Tuy nhien sau chien tranh chu truong nay khong đuoc thuc hien, vi đat nuoc đa thong nhat roi thi khong the chia se thanh cac lanh tho tu tri nua.
Cac van đe lien quan đen Chu nghia Cong san hay Chu nghia Xa hoi khong đuoc nhac đen trong Cuong linh Mat tran tuong tu Viet Minh truoc đay. Cac khai niem "chuyen chinh vo san", "quoc huu hoa", "tap the hoa", nha nuoc cua giai cap cong nhan khong đuoc pho bien cong khai va rong rai. Tuy nhien đoi phuong luon khang đinh Mat tran la cong san, vi trong thanh phan Mat tran, Đang Nhan dan cach mang theo chu nghia Marx-Lenin la luc luong nong cot. Ngoai ra do cac nguon tin khac nhau ho biet su chi đao tu Đang Lao đong Viet Nam o mien Bac đoi voi Mat tran.


Lanh tho My uoc tinh vao giua 1962, mien Nam Viet Nam co khoang 2.500 lang nong thon, chiem khoang 85% tong dan so. Mat tran Giai phong kiem soat hieu qua 20% so lang, uoc tinh 9% dan so nong thon, tong dien tich nhung ngoi lang nay bao phu mot ty le lon hon nhieu o vung nong thon. Nguoc lai, che đo Viet Nam Cong hoa kiem soat co hieu qua khoang 47% dan cu nong thon va 33% so lang, phan lon nam o vung ven cua cac thanh pho lon, thi xa va cac khu vuc dan cu đong đuc hon doc theo cac đuong chinh. Trong 53% vung nong thon va 67% dan cu nong thon con lai, khong phai la Chinh phu Viet Nam Cong hoa cung khong phai la Mat tran Giai phong kiem soat co hieu qua, mac du Chinh phu Viet Nam Cong hoa anh huong duong nhu lon hon trong hau het nhung ngoi lang nay. Tuy nhien, do su yeu kem cua Viet Nam Cong hoa (đac biet la sau cuoc đao chinh nam 1963), ty le kiem soat cua Mat tran Giai phong tang len nhanh chong. Theo tai lieu cua My, toi nam 1965, Mat tran Dan toc Giai phong đa kiem soat len đen 50% vung nong thon o mien Nam Viet Nam.
Theo tai lieu phia cach mang, nam 1962 phia cach mang kiem soat 76% lanh tho va 50% dan so toan mien Nam. Tu 1964 đen 1965, vung do Mat tran kiem soat chiem 3/4 dien tich va 2/3 dan so mien Nam . Nam 1968, Mat tran đa quan ly 10 trieu trong tong so 14 trieu nguoi mien Nam, trong đo "4 trieu song trong vung giai phong va it nhat 6 trieu ruoi nguoi nua thuoc quyen cai tri bi mat cua Mat tran trong cac vung danh nghia la cua My va Sai Gon kiem soat".


Quan he voi Viet Nam Dan chu Cong hoa Viet Nam Dan chu Cong hoa la mot chinh the lanh đao thuc te mien Bac Viet Nam tu 1954, nhung tuyen bo chu quyen hop phap đoi voi toan the lanh tho Viet Nam. Đieu nay đuoc ghi nhan trong Loi noi đau va Đieu 1 Hien phap nam 1959. Đong thoi, Hiep đinh Gevene (1954) va Hiep đinh Paris (1973) đeu quy đinh gioi tuyen quan su tam thoi tai vy tuyen 17 khong đuoc coi la bien gioi quoc gia, do đo chu quyen cua Viet Nam Dan chu Cong hoa khong bi gioi han o vy tuyen 17. Ben canh đo, viec Viet Nam Dan chu Cong hoa to chuc thanh cong cuoc Tong tuyen cu nam 1946 tren pham vi ca nuoc đa cho thay tinh chinh danh cua nha nuoc Viet Nam Dan chu Cong hoa va chu quyen cua Viet Nam Dan chu Cong hoa khong bi gioi han o mien bac.
Trong suot nhung nam 1954-1975, Viet Nam Dan chu Cong hoa khong he thua nhan Viet Nam Cong hoa la mot chinh the hop phap o mien Nam Viet Nam ma luon coi la thuc the ke thua cac nghia vu cua Lien hiep Phap tai Viet Nam sau nam 1954, trong đo co nghia vu to chuc Tong tuyen cu đe thanh lap chinh phu hoa hop dan toc tai Viet Nam. Sau khi Hiep đinh Paris đuoc to chuc, Viet Nam Dan chu Cong hoa tiep tuc khong cong nhan Viet Nam Cong hoa ma coi Chinh phu Cach mang lam thoi Cong hoa mien Nam Viet Nam la nguoi đai dien hop phap cua nhan dan mien Nam. Trong nhung nam 1954-1959, Viet Nam Dan chu Cong hoa lien tuc đe nghi Viet Nam Cong hoa thuc hien trach nhiem to chuc Tong tuyen cu đong thoi đua ra cac bang chung ve viec Viet Nam Cong hoa khong tuan thu Hiep đinh Geneve, đan ap nhung nguoi yeu nuoc va đau tranh hoa binh o mien Nam đe thong nhat đat nuoc. Do lap truong nhu vay nen đen nam 1959, sau khi thay kha nang khong the thong nhat trong hoa binh, lanh đao Đang Lao đong Viet Nam ngam ung ho cho khoi nghia o Mien Nam thi moi cong bo Hien phap moi tiep tuc khang đinh Viet Nam la mot nuoc khong the chia cat va Viet Nam Dan chu Cong hoa la chinh the co đia vi hop phap, chu quyen hop phap toan Viet Nam bang cach vien dan Cach mang Thang Tam, bau cu Quoc hoi nam 1946 va Hien phap 1946 ma Hien phap 1959 la ke thua.
Nghi quyet Quoc hoi khoa I ky 11 ngay 31-12-1959 (khi đo van co cac đai bieu Mien Nam đuoc bau nam 1946 đu tu cach) - khi đo van xem la Quoc hoi Viet Nam thong nhat - khang đinh "Nuoc Viet Nam la mot, dan toc Viet Nam la mot. Quoc hoi nuoc Viet Nam Dan chu Cong hoa tieu bieu cho tinh chat thong nhat cua nuoc ta va tieu bieu cho y chi tranh đau cua nhan dan ca hai mien Nam - Bac". Nhung ghi nhan nay khang đinh Viet Nam Dan chu Cong hoa la chinh the duy nhat co quyen luc phap ly tren toan lanh tho Viet Nam va cong khai khong thua nhan Viet Nam Cong hoa la mot nha nuoc hop phap, mien Nam chua đuoc giai phong.
Hien phap nam 1959 cung ghi nhan Đang Lao đong la lanh đao cach mang trong Loi noi đau, nhung khong quy đinh la luc luong lanh đao nha nuoc va xa hoi trong đieu khoan nao nhu Hien phap 1980 va 1992 sau nay nham đe ngo kha nang hiep thuong voi chinh quyen Mien Nam va đong vien nhung nguoi khong co lap truong cong san nhung chong My va Viet Nam Cong hoa đung ve phia cach mang. Đen 1960 Viet Nam Dan chu Cong hoa van cong khai đua ra đe nghi thuong luong lan cuoi (khau hieu đau tranh hoa binh thong nhat van đuoc khang đinh tai Hien phap, va ca van kien cong khai cua đai hoi III Đang Lao đong).
Phia Viet Nam Cong hoa truoc đo ban hanh Hien phap rieng 1956 va bau cu rieng tai mien Nam, cung thua nhan đia vi hop phap cua chinh quyen nay dua tren Quoc gia Viet Nam truoc đay va tuyen bo chu quyen đoi voi toan bo lanh tho Viet Nam tren co so ke thua Quoc gia Viet Nam. Đieu nay đuoc phia ben kia xem la mot cu chi the hien su "hieu chien" chuan bi cho "Bac tien".
Sau Đong khoi, thi mot vung do Đang Lao đong va cach mang kiem soat o Mien Nam hinh thanh, đong thoi mien Bac bat đau vien tro cho phong trao khang chien tai mien Nam mot luong lon vu khi, quan trang, quan dung va cu nhieu can bo, binh si vao Nam chien đau. Trong khi My va Viet Nam Cong hoa đa đua ra nhung chung co ma ho cho la Mien Bac vi pham Hiep đinh, do đo chu truong cua Đang Lao đong la thanh lap mot Mat tran lay danh nghia giai phong Mien Nam đe kiem soat cac vung đat nay, va tach đang bo mien Nam lap Đang Nhan dan Cach mang. Mat tran lay danh nghia la Viet Nam đa đoc lap nam 1945 va khang chien chong Phap thang loi, nhung mien Nam chua co đoc lap đe đau tranh vu trang giai phong mien Nam - tinh đoc lap ve phap ly voi Mien Bac khong ro rang bang khi lap chinh the Cong hoa Mien Nam nhu sau nay. Mat tran thua nhan mien Bac đa đuoc giai phong, va Viet Nam Dan chu Cong hoa la chinh the hop phap ca nuoc. Tuy nhien tinh chat đoc lap ve phap ly đuoc đua ra khi van kien Mat tran khang đinh Mat tran se hiep thuong voi Mien Bac đe thong nhat. Tinh đoc lap nay chi la tuong đoi va khop voi van kien cua Viet Nam Dan chu Cong hoa (khi khang đinh chu quyen voi toan lanh tho). Chuong trinh hanh đong cua Mat tran (điem IX):
Yeu cau buc thiet cua đong bao tren toan quoc la phai hoa binh thong nhat To quoc. Mat tran Dan toc Giai phong mien Nam chu truong thong nhat nuoc nha tung buoc bang phuong phap hoa binh, tren nguyen tac hai mien cung nhau thuong luong, cung nhau ban bac moi hinh thuc va bien phap co loi cho dan toc, cho To quoc Viet Nam. Trong khi nuoc nha chua thong nhat, chinh phu hai mien cung nhau thuong luong cam ket khong tuyen truyen chia re dan toc, khong tuyen truyen chien tranh, khong dung binh luc đoi voi nhau. Thuc hien trao đoi kinh te van hoa giua hai mien. Cho nhan dan hai mien đuoc tu do đi lai buon ban, tham vieng, tu do gui thu tu cho nhau.
Sau khi Mat tran ra đoi thi Viet Nam Dan chu Cong hoa cong khai khang đinh Mat tran đai dien nhan dan mien Nam, nhung khong sua lai Hien phap. Đieu nay phu hop voi thuc te mot đat nuoc co nhieu chinh phu (tuong tu nhu nha nuoc lien bang, nha nuoc lien hiep, theo đo moi vung lanh tho trong mot quoc gia co 1 chinh phu rieng). Ho Chi Minh trong tra loi phong van cua Daily Worker nam 1965 khang đinh Mat tran co đuong loi rieng cua ho, phu hop voi hoan canh moi mien, nhung Viet Nam la mot. Sau nay Cong hoa mien Nam Viet Nam thanh lap thi Viet Nam Dan chu Cong hoa chinh thuc xem Cong hoa mien Nam Viet Nam la mot chinh the va nha nuoc đoc lap voi nha nuoc Viet Nam Dan chu Cong hoa nhung chi gioi han o Mien Nam va Viet Nam Dan chu Cong hoa cung khong sua lai Hien phap. Tuy vay Cong hoa mien Nam Viet Nam va Viet Nam Dan chu Cong hoa khong đat quan he binh thuong nhu thiet lap đai su hay quan he ngoai giao voi cac nuoc khac ma đat đai dien nhu mo hinh nha nuoc lien bang. Muc tieu hiep thuong thong nhat hai nha nuoc luon the hien trong cac tuyen bo hai phia va hai ben đat đai dien tai Ha Noi va Tay Ninh the hien y chi nay.
Ben canh đo, Đang Lao đong be ngoai van thua nhan Đang Nhan dan Cach mang co tinh đoc lap tuy nhien sau nay thua nhan Trung uong Cuc la đai dien Đang Lao đong tai mien Nam. Lap truong quoc te noi chung đa so van thua nhan Viet Nam co hai chinh quyen o hai mien theo mo hinh nha nuoc lien bang chu khong noi la hai nuoc theo cach hieu thong thuong, va sau nhieu nuoc thua nhan Cong hoa mien Nam Viet Nam la chinh quyen hop phap tai Mien Nam. Do lap truong cua Mat tran va Cong hoa mien Nam Viet Nam la Mien Nam chua co đoc lap nen ho su dung cum tu "giai phong", va Viet Nam Dan chu Cong hoa dung tu "khang chien" đe chi cuoc khang chien hai mien nam - bac vi mot muc tieu chung la đoc lap, tu do, toan ven lanh tho.
Lap truong Viet Nam Dan chu Cong hoa va phia Mat tran thuong giong nhau, tru viec Mat tran khong he đe cap đen cac chinh sach cai tao xa hoi chu nghia o mien Nam. Nam 1955 va nam 1960 Mien Bac cho thanh lap cac khu tu tri, co y nghia trong chinh sach loi keo nguoi dan toc thieu so mien Nam đung ve phia cach mang (khi đo chinh quyen Viet Nam Cong hoa phu nhan su tu tri ma Phap trao cho cac dan toc thieu so). Phia Mat tran va Chinh phu Cach mang Lam thoi cung cho thanh lap cac Uy ban tu tri dan toc thuoc đia phan vung kiem soat cua minh, trong thoi gian chien tranh nhu mien Bac co khu tu tri cho cac dan toc thieu so. Tuy nhien sau 1975 thi do van đe Trung Quoc, Khmer Đo va cac van đe an ninh... nen cac khu tu tri, uy ban tu tri o mien Bac lan mien Nam đeu bi giai tan, quyen chi đao đuoc thong nhat o trung uong.
Ve phia Mat tran, ho chi cong khai cac chuc danh do hiep thuong bau cu ra (cua Mat tran hay chinh quyen cac cap), hay chuc vu cua cac to chuc, Đang (ca đang Nhan dan cach mang) trong Mat tran, cung nhu quan giai phong (Bo tu lenh cac luc luong vu trang,...), nhung truoc khi Hiep đinh Paris ky ket khong cong khai cac chuc danh hay can bo thuoc ve phia Đang Lao đong chi đinh (nhu uy vien Trung uong hay Bo Chinh tri hay trong Trung uong Cuc, va cac cap lanh đao đang o đia phuong, cung nhu nhieu chi huy quan đoi,...) đe the hien ro lap truong Mien Bac chi chi vien giup đo mien Nam va phoi hop quan su, ke ca cu can bo chi huy Quan giai phong, luc luong cach mang, chu khong chi phoi chinh sach cua phia Mat tran do su hiep thuong cua cac luc luong tham gia quyet đinh, mat khac the hien nguyen tac bi mat trong thoi chien.


Quan he ngoai giao Ngay 25 thang 2 nam 1962, Mat tran va Chinh phu Cach mang lam thoi đat đai dien thuong truc tai Cuba, đen thang 2 nam 1963 đat đai dien thuong truc tai Algerie, sau đo tai Lien Xo, Cong hoa Dan chu Đuc, Campuchia, Ba Lan, Tiep Khac, Mong Co, Romania, Trung Quoc, Albania, Thuy Đien, Iraq, Mali, Nam Yemen, Somalia, Tanzania,...
Moi quan he voi Đang Cong san Trung Quoc, the hien qua đien cua Luat su Nguyen Huu Tho gui Chu tich Ban Chap hanh Trung uong Đang Cong san Trung Quoc Mao Trach Đong ngay 26-12-1967, co đoan "Quan va dan mien Nam Viet Nam, duoi su lanh đao cua Mat tran dan toc giai phong, nhan thuc sau sac rang "bay tram trieu nhan dan Trung Quoc la hau thuan vung manh cua nhan dan Viet Nam, đat nuoc Trung Quoc bao la la hau phuong đang tin cay cua nhan dan Viet Nam", rang thang loi cua chung toi khong the tach roi su ung ho va giup đo chi tinh, to lon va co hieu qua cua nuoc Cong hoa nhan dan Trung Hoa anh em"


Đanh gia Nhin chung, cung giong nhu Mat tran Viet Minh truoc đo trong thoi Khang chien chong Phap, cac chu truong thanh lap Mat tran nay va su lanh đao cua Đang Lao Đong (sau nay đuoc đoi ten lai la Đang Cong san) chi đuoc cong khai voi the gioi sau nay. Tuy theo tinh hinh va hoan canh thuc te thi co khi Đang lai khong the hoan toan chi phoi truc tiep đuoc tat ca cac chinh sach cua Mat tran boi vi trong qua khu thi co rat nhieu cac to chuc khac mang tinh trung lap (khong cong san) o mien Nam Viet Nam đa tung co tham gia Mat tran, noi cach khac thi tat ca đeu la khong cong san va trung lap ngoai tru chi co moi rieng mot to chuc truc thuoc Đang tham gia vao Mat tran nay la Mat tran To quoc Viet Nam sau nay ma thoi, va cho nen do đo thi tinh chat that su ro ret cua cac to chuc ke tren ben trong Mat tran khong hoan toan nhu to chuc đang o Viet Nam hien nay va đa khong nhu cac luc luong chong đoi Đang Cong san tung luon đanh gia do khong co đu tu lieu ke ve tat ca ho:
Neu so voi Mat tran Dan toc Giai phong mien Nam Viet Nam thi Viet Minh truoc đay cung la mot lien minh gom nhieu đang phai, to chuc va ca nhan bao gom ca Đang Cong san (nong cot). Sau khi Đang Cong san Đong Duong giai tan va Viet Minh tro thanh lien minh chinh tri cua nguoi cong san trong mot hai nam đau, chu yeu nhat giai đoan truoc khang chien toan quoc, con Mat tran Dan toc Giai phong mien Nam Viet Nam luon la mot lien minh trong đo nhung nguoi cong san lam nong cot.
Theo đanh gia cua William Colby, cuu giam đoc CIA (My) va nguoi tung chi huy Chien dich Phuong Hoang, đe lam mo đi ly lich đang vien cong san va thu hut nhieu nguoi tham gia hon, Mat tran Dan toc Giai phong mien Nam đuoc coi la mot phong trao cua rieng nguoi Nam Viet Nam san sang đon nhan moi đang phai va nhung nhan vat mien Nam ma ten tuoi đuoc tung ra nhu la nhung nguoi lanh đao to chuc thi tren thuc te ho khong co may quyen hanh kiem soat mat tran cung nhu nhung nguoi trong mat tran Viet Minh thoi Chien tranh Đong Duong. Quyen chi phoi Mat tran chu yeu thuoc ve chinh phu Viet Nam Dan chu Cong hoa. Tuy nhien, tren thuc te, nhung lanh đao cua to chuc thuc su la nguoi lanh đao phong trao chong My va chu hau, ho la nhung nguoi Cong san voi vo boc phi Cong san. Ong Le Van Hao, tung la Chu tich Uy ban Nhan dan Cach mang Thua Thien – Hue cua Mat Tran Dan toc Giai Phong Mien Nam trong thoi tong tan cong Tet Mau than, cho biet: khi len tren nui, ong biet ngay Mat Tran Dan toc Giai Phong Mien Nam la mot to chuc do Viet Nam Dan chu Cong hoa chi đao, va ho cung khong giau đieu đo voi ong. Theo RFA, Giao su Triet Nguyen Van Trung, la nguoi tung đuoc cong luan tai mien nam truoc nam 1975 xem la thuoc Thanh phan thu ba, đua ra nhan xet: Nhung nguoi tham gia Mat tran giai phong mien Nam cung la nhung nguoi co thien tam thien chi, sau nam 1975 thi mot so moi nhan thay mat tran tuan thu su chi đao tu Viet Nam Dan chu Cong hoa..
Tren thuc te thi la voi su ung ho cua nhan dan ca hai mien, nhung nguoi Cong san đa gianh đuoc thang loi cuoi cung. Su ung ho cua nguoi dan đuoc coi la yeu to then chot trong thang loi cua Quan đoi Nhan dan Viet Nam va Quan Giai phong mien Nam Viet Nam, von co nguon goc la nhung nguoi dan binh thuong. Moi quan he quan-dan thuong đuoc nguoi cong san so sanh voi quan he ca-nuoc. Su bao boc cua nhan dan đa chung minh đieu đo.
Xet theo đinh nghia hien nay thi cac Mat tran do đang lanh đao hay chu truong thanh lap (ngam hay cong khai) đeu la cac to chuc Mat tran Dan toc Thong nhat duoi su lanh đao cua Đang, va trong khoi dan van. Nhu vay ve thuc te cac to chuc nay lam dan van cho đang, đoan ket dan toc duoi su lanh đao cua đang, cho du thuc te ve mat qua khu cong khai nhu Viet Minh đuoc xem nhu la mot đang: 1945-1951, hay Mat tran Dan toc Giai phong la mot lien minh chinh tri "đoc lap" voi Đang Lao đong Viet Nam.
Nha nuoc Viet Nam hien nay đanh gia rat cao vai tro cua mat tran trong viec thu hut moi nguoi dan o mien Nam thuoc cac thanh phan xa hoi khac nhau đa đi theo Mat tran, đac biet cac tang lop tri thuc, nhan si, đoan ket chong My va Viet Nam Cong hoa: "Trong cuoc khang chien o mien Nam, Mat tran co mot vai tro lich su het suc to lon. Ve mat cong khai, Mat tran Giai phong la nguoi to chuc va la ngon co đong vien lanh đao nhan dan mien Nam trong cuoc chong My, cuu nuoc; cung voi Lien minh cac Luc luong Dan toc Dan chu va Hoa binh Viet Nam va cac đoan the, cac to chuc khang chien, Mat tran la hau thuan vung manh cua chinh quyen cach mang; mat khac sau khi Chinh phu Cach mang ra đoi, Mat tran Giai phong van con co vai tro quan trong ve mat đoi ngoai"


Xem them Danh sach nhung vu tan cong cua Mat tran Dan toc Giai phong mien Nam Viet Nam
Quan Giai phong Mien Nam Viet Nam
Đoi quan toc dai


Tham khao Lien ket ngoai Mat tran Dan toc Giai phong mien Nam Viet Nam Luu tru ngay 28 thang 5 nam 2010 tai Wayback Machine, Website Mat tran To quoc Viet Nam