Chu nghia co yeu hay chu nghia toan thong (tieng Anh: fundamentalism) đe cap đen niem tin nghiem ngat, trung thanh tuyet đoi voi nhung nguyen tac co ban, trong thuc te thuong noi đen ton giao, hoac y thuc he chinh tri. Nhin rong ra, chu nghia co yeu thuong chong lai nhung đoi moi đe thich hop voi thoi the va đoi hoi quay tro ve nguon goc cua mot ton giao, hoac y thuc he nao đo, neu can thi phai dung nhung bien phap cuc đoan va mot phan cung khong bao dung đe đat đuoc muc đich. Nhung chi trich ve chu nghia co yeu cung bao gom cac nhom xa hoi hay chinh tri, ma đat nang y thuc he len cao va tranh đau đe đat đuoc vi tri thong tri trong xa hoi.
Bat nguon tu phong trao Tin Lanh Bac My, xuat hien vao đau the ky 20, chu nghia co yeu nhan manh tinh khong the sai lac theo nghia đen cua Kinh Thanh. Ngay nay, chu nghia co yeu cung đuoc su dung ben ngoai Co Đoc giao, trong cac ton giao khac nhu Hoi giao, Do Thai giao, An Đo giao va Phat giao.
Tuy thuoc vao ngu canh, tu fundamentalism co the mang đac tinh phe phan hon la quan điem trung lap, gan giong nhu cach goi cac quan điem chinh tri la "canh huu" hoac "canh ta" co the mang ham y tieu cuc.


Nen tang Chu nghia co yeu dua tren tien đe mot so nguon tu tuong la hoan hao khong the sai lam, thuong la mot kinh thu. Trong nen tang Tin Lanh thi đo la Kinh thanh con đoi voi nen tang Hoi giao la kinh Qur’an va Hadith. Đoi voi fundamentalist (nguoi theo chu nghia co yeu), nguon kinh thu nay la đu cho ho. Truoc đay, nhung nguoi co yeu thuong hinh tuong hoa loai cau truc xa hoi hoan hao đai dien cho ton giao chan chinh. Nhung fundamentalist cuc đoan nhin nhan xa hoi nay la Arcadia khong tuong cua giao hoi so khai, tuong tu trong Hoi giao la thanh đia Mecca vao the ky 6.
Chu nghia co yeu la su phan ung lai voi hien đai hoa. O phuong Tay, ton giao gan đay phai tung buoc rut lui va nhuong bo truoc nhung thay đoi hien đai: chuyen tu chung sang rieng, chiu su cai tri cua the tuc, thay "chan ly đoc ton" bang chu nghia tuong đoi va bat đau phai chap nhan them nhung van đe moi nhu phu nu giu vi tri chuc sac. O cac nuoc Hoi giao, noi cay đang ve su lac hau cua ban than va nhung anh huong hien đai tu phuong Tay đa đat nen tang cho chu nghia co yeu.
Chu nghia co yeu khong tim cach bao ton ma cai cach đuc tin nguyen thuy đe van co the duy tri lien tuc khi đoi mat voi cac moi đe doa. Muc tieu cua nhung nguoi co yeu la khoi phuc long nhiet thanh ton giao ban đau tung lam nen ban sac truoc đay. Ho khong phan đoi cong nghe hien đai, tham chi con thuong dung phuong tien truyen thong tien tien đe truyen ba y tuong minh, nhu o cac quoc gia Hoi giao noi ma nha nuoc the tuc nam giu cac phuong tien truyen thong đai chung.
Chu nghia co yeu phat sinh vao thoi hien đai. Đieu kien tien quyet cho chu nghia co yeu ra đoi la ton giao cua no ton tai tu lau va co kha nang đe phuc hoi lai quyen luc. Nhung đieu kien đe chu nghia co yeu troi day xuat hien vao the ky 19. Kinh Thanh bat đau đuoc xem xet đe dien giai va van đe ve tham quyen cung nhu đo chinh xac đuoc đat ra. Chi khi nhung khai niem cot loi, nhung tham quyen vung chac lau nay bi đem ra thach thuc mot cach pho bien, chu nghia co yeu moi xuat hien.


Đac điem Mot nghien cuu cua Đai hoc Chicago nam 1988-1993 đa xac đinh chin đac điem he tu tuong va to chuc, hau het đeu bat gap o tat ca cac nhom theo chu nghia co yeu:

Ung pho voi viec ton giao bi gat ra ngoai le xa hoi
Co tinh chon loc ve truyen thong va cac truoc tac cua minh
Thuyet nhi nguyen (dualism) ve đao đuc: phan chia thien ac ro rang
Tinh tuyet đoi va tinh khong the sai lam: Thanh thu đuoc coi la đung đan hoan toan theo nghia đen, khong the sai lam va co tham quyen tuyet đoi, mac du cach dien giai co the khac nhau
Thuyet thien hy nien (millennialism) va thuyet Đang Cuu The (Messianism): Y niem ve cai thien gianh chien thang khai hoan cuoi cung va ky tan the chung ket the gioi nay
Tu cach nhung nguoi đuoc chon: Tin đo bao gom ban than ho la nhung nguoi đa đuoc (Thuong đe) chon lua mot cach đac biet va biet rieng ra (thanh)
Ranh gioi nghiem ngat: Co su tach biet voi cac cong đong khac, tham chi ap dung huu hinh len ca noi song nhu giao khu phan biet voi the gioi ben ngoai
Lanh đao co suc loi cuon va đoc đoan
Yeu cau ve hanh vi: Thuong la nghiem cam, đac biet ve trang phuc, đo an thuc uong, chat kich thich, ket hon, hay cac loai hinh giai tri va loai sach bao đuoc phep hay khong. Moi nhom co mot bieu tuong ghi đam dau an van hoa va tro thanh ban sac cua nhom đo
Ngoai y nghia ban đau, chu nghia co yeu đoi khi đuoc dung mang tinh che nhao đe chi cac nhom ton giao khong đuoc ua thich hoan nghenh, thuong hay chi ve cac nhom bao thu. Hoac cung co khi thuat ngu nay đuoc dung đe mo ta ve ban than nhom minh mot cach ton trong chi ra su noi bat hon nhung nguoi xung quanh, hoac muon nhan manh vai tro cua ton giao trong chinh tri. Ve ton giao, nhung nguoi theo chu nghia tu do đoi khi su dung thuat ngu nay đe mo ta su non not ve tri tue cua nhung nguoi bao thu.
Ngay nay, chu nghia co yeu khong chi bo hep trong boi canh ton giao ma con ap dung cho cac linh vuc chinh tri va y thuc he.


Bieu hien Chu nghia co yeu đoi khi keo theo trao luu manh me đe phan biet ban than no voi "di giao", đo la ly do tai sao chu nghia co yeu co the dan đen xung đot va bao luc. Tuy vay, bao luc khong phai la đac điem dung đe xac đinh chu nghia co yeu vi nhung nguoi co yeu ung ho bao luc chi chiem thieu so.
Theo nha nhan chung hoc Pascal Boyer, chu nghia co yeu la su mong muon duy tri mot he thong thu bac nhat đinh dua tren lien ket tam ly truoc kha nang boi đao tuong đoi de dang ngay cang tang. Bao luc co yeu la hoat đong đat ra nham ngan chan nhung nguoi co the boi đao qua viec biet truoc cai gia phai tra. Theo Boyer, chu nghia co yeu bieu hien ra bon điem chinh:

Cac nhom theo chu nghia co yeu tim cach kiem soat hanh vi cong khai cua nhau.
Cac nhom theo chu nghia co yeu tim cach trung phat nhung hanh vi vi pham chuan muc ton giao mot cach noi bat va cong khai.
Muc tieu bao luc theo chu nghia co yeu la huong vao tin đo (thanh vien) cung mot cong đong van hoa đuc tin, chu khong nham đen nguoi ngoai.
Muc tieu đa pha chinh cua nhung nguoi theo chu nghia co yeu thuong la truyen thong ton giao cua chinh ho bi hien đai hoa trong pham vi đia phuong.
Theo cac nha nghien cuu Gabriel Almond, Emmanuel Sivan va Scott Appleby (1995), nhung nguoi theo chu nghia co yeu co the tuong tac voi the gioi ben ngoai qua mot trong bon cach:

Chinh phuc the gioi: chiem lay cau truc xa hoi thong qua hanh đong lat đo, thuong la bao luc (vi du: trao luu Tai cau truc Co Đoc)
Thay đoi the gioi: anh huong đen cau truc, the che, luat phap va phong tuc cua xa hoi tu ben trong (Chu nghia phuc am nhu Billy Graham lam đai dien)
Kien tao the gioi: thiet lap cac cau truc va the che xa hoi thay the bang su banh truong mo rong co so cua chinh minh
Tu choi the gioi: duy tri mot xa hoi rieng biet, đac biet thong qua giao duc, co so gia đinh va nghi le đac trung (Do Thai giao chinh thong)
Cac trao luu theo chu nghia co yeu đac biet thu hut nhung nguoi thien lanh bi gat ra ngoai le xa hoi: nguoi Tin Lanh mat quyen luc tai Hoa Ky hay nguoi Hoi giao o chinh tai cac nuoc Hoi giao ngan can xa hoi đi len.


Ton giao = Co Đoc giao =
Nguon goc chu nghia co yeu Co Đoc giao bat đau vao thap nien 1880 tai Than hoc vien Princeton (Princeton Theological Seminary). Khi đo, truoc nhung chi trich khoa hoc - lich su, Archibald Alexander Hodge va Benjamin B. Warfield đa đung ra bao ve tham quyen Kinh Thanh. John Gresham Machen ke nhiem Warfield tiep tuc bao ve tinh khong sai lac cua Kinh Thanh trong thap nien 1920 va chuyen tu Than hoc vien Westminster (Westminster Theological Seminary) sau nhung bat đong tai Princeton.
Cuoi the ky 19, Phong trao Ngu tuan noi len anh huong toi su phat trien cua chu nghia co yeu. Sau con phan hung Pho Azusa noi tieng o Los Angeles, viec noi tieng la tro nen pho bien hon trong phai Ngu tuan. Chu nghia co yeu phat trien manh lien quan đen viec xuat ban va truyen ba cuon sach The Fundamentals (Nen tang) trong nhung nam 1910–1915 tai Los Angeles do cac trieu phu dau mo Lyman va Milton Stewart tai tro. Mai đen nam 1919, chu nghia co yeu moi tro thanh phong trao co to chuc khi 6,000 nguoi tham du hoi nghi World's Christian Fundamentals Association (Hiep hoi Nen tang Co Đoc nhan The Gioi) đau tien tai Philadelphia. Nam 1920, lien minh nhung nguoi co yeu đuoc thanh lap trong vong Lien hiep Baptist Bac phuong (Northern Baptist Convention), su kien tuong tu xay ra trong vong Giao hoi Truong lao.
Phong trao Nen tang suy yeu sau nam 1925. Tuy nhien, hang trieu nguoi van tin vao tinh khong sai lac cua Kinh Thanh va su tai lam cua Đang Christ sap xay đen. Sau Chien tranh the gioi thu hai, mot phong trao truyen đao đa phuc hung va thong nhat cac nhom Tin Lanh bao thu cung nhu giu lai đuoc mot so quan niem cua chu nghia co yeu bi nhat nhoa.
Chu nghia co yeu bat đau troi day tro lai vao thap nien 1970. Nhung nguoi co yeu moi la muc su cac giao đoan nho phi he phai, phan lon thuoc Ngu Tuan, Baptist Đoc lap hoac Baptist Nam phuong. Ho tro tai chinh cho ho la hoat đong truyen hinh cua cac hoi thanh phi he phai. Jerry Falwell va Pat Robertson nam trong so nhung nha giang đao noi tieng nhat thap nien 1980. Nhung nguoi co yeu gay quy va to chuc tap hop danh sach van đong gui thu đe anh huong truc tiep đen chinh tri Hoa Ky. Ngoai nhung muc tieu nen tang chung, tu thap nien 1970, Tin Lanh Hoa Ky con tap trung van đong chong pha thai va phan đoi tinh duc đong gioi, cac bien phap tranh thai cung nhu đinh huong giao duc khong quan he tinh duc truoc hon nhan, khoi phuc vai tro cua gia đinh va cha me nhu truoc đay, đua cau nguyen va thuyet sang tao tro lai truong hoc cung nhu phan đoi giang day thuyet Tien hoa nhu mot chan ly. Ho cung đe cu ung vien cua minh vao bau cu Đang Cong hoa.


= Hoi giao =
Nhung nguoi Hoi giao theo chu nghia co yeu nhan thay co su mau thuan giua the gioi đa thay đoi va cac nen tang Hoi giao bat bien la Kinh Qur’an va truyen thong sunnah (سنة). Đoi voi ho, nguyen nhan mau chot la Kinh Qur’an va loi Tien tri luon đung, the gioi hien đai phai sai lam. Vi vay, ho yeu cau phu nhan tu duy hien đai va quay lai nen tang Hoi giao ban đau, tren phuong dien đao đuc xa hoi va ca nhan. Ho khong phu nhan viec su dung cong nghe phuong Tay. Tham chi khi chiu nhung anh huong cua phuong Tay, nhung nguoi co yeu Hoi giao cung nhin nhan boi canh lich su the gioi Hoi giao đuong đai, noi vo boc Hoi giao che khuat nhieu yeu to phi Hoi giao.
Trong boi canh Hoi giao, thuat ngu fundamentalism thuong đuoc dich la toan thong va bi nghi ngo ve tinh chinh xac khi su dung. Ve mot mat nao đo, co the coi tat ca nhung nguoi theo đao Hoi đa la theo chu nghia toan thong vi ke ca mot nguoi Hoi giao "on hoa" nhat van coi Kinh Qur’an la chinh xac tung tu theo nghia đen do Thuong Đe chan than mac khai. Theo nha phe binh ton giao Sam Harris, su khac biet giua nguoi Hoi giao toan thong voi nguoi Hoi giao on hoa nam o cach ho nhin nhan cac hoat đong chinh tri va quan su đe bay to đuc tin nhu the nao. Voi khac biet nhu vay, thuat ngu nay đuoc đe xuat thay the bang cac tu ngu nhu chu nghia Hoi giao, chu nghia phuc hung, chu nghia cuc đoan, chu nghia quan su,... Tuy nhien, theo hoc gia thanh chien Atte Kaleva, nhung nguoi Hoi giao truyen thong thuc su khong nhin ve qua khu huy hoang xa xoi nhu cac fundamentalist cung nhu khong thay loi song hien đai mau thuan voi kinh thu Hoi giao đe ma phai thay đoi xa hoi.
Khai niem ve chu nghia toan thong bat đau đuoc ap dung voi Cach mang Iran nam 1979. Nhung nguoi Hoi giao toan thong muon tat ca đeu phai tuan theo luat shari'a dua tren Kinh Qur'an. Tuy thuoc vao xu huong, cac nha Hoi giao toan thong se đat cac nguyen tac khac nhau lam nen tang. Vi du, Ruhollah Khomeini coi giao ly Shia hon mot nghin nam tuoi la đieu kien tien quyet đe co the dien giai đuoc Kinh Qur’an.
Chu nghia toan thong Qur’an ngay nay am chi nhung phong trao choi tu sunnah, chi lay Kinh Qur’an lam nen tang. Trai voi y nghia cua thuat ngu nay, chu nghia toan thong Qur’an lai đuoc coi la mot xu huong tu do trong Hoi giao va nhan đuoc nhieu ung ho vao đau the ky 20, đac biet tu nhung nguoi Hoi giao bi phuong Tay hoa.
Mot so phong trao toan thong Hoi giao la phong trao chinh tri, chang han nhu To chuc Anh em Hoi giao Ai Cap.


= Do Thai giao =
Chu nghia co yeu Do Thai giao (Jewish fundamentalism) dung đe mo ta Chu nghia Phuc quoc ton giao qua khich, Ashkenazi va Sephardi cua Do Thai giao Haredi. Ian S Lustik mo ta chu nghia toan thong Do Thai la "mot he tu tuong theo chu nghia cuc đoan, dua tren thuyet mat the va thuyet phuc hoi lanh tho."


= Phat giao va An Đo giao =
Chu nghia co yeu An Đo giao va Phat giao gan lien voi khai niem ve thuan khiet van hoa va dan toc hon la thuan khiet giao ly. Chu nghia co yeu An Đo giao va Phat giao khong ro net boi thuc te cac tong phai bi phan cach đen muc khong xu huong nao co the tu xung la đai dien cho đuc tin nguyen thuy. Đoi voi cac nhom co yeu An Đo giao va Phat giao, chinh tri thuong quan trong hon ton giao. Ho bi anh huong boi Hoi thong thien hoc Phuong Tay the ky 19.
Cac hoc gia nhan dien mot so phong trao chinh tri An Đo giao tich cuc chinh la thuoc ve "dong toc co yeu An Đo giao".


Ngoai ton giao Viec su dung thuat ngu fundamentalism (chu nghia toan thong) trong chinh tri đa bi chi trich. Cac nhom chinh tri dung tu nay đe miet thi đoi thu hay tuy bien linh hoat sao cho co loi voi minh. Giao su Judith Nagata cua Vien Nghien cuu Chau A tai Đai hoc Quoc gia Singapore phat bieu: "Cac mujahiddin Afghanistan, tung chien đau voi ke thu Lien Xo vao thap nien 1980, co the đuoc nhung nguoi ung ho My ca ngoi la chien binh tu do vao luc ay, con Taliban hien nay đuoc coi la nguoi che cho cho ke thu cua My - Osama bin Laden, mot ke fundamentalist ro rang".
"Chu nghia co yeu" đuoc dung mot cach miet thi khi chi ve cac triet ly đuoc cam nhan suy tuong theo nghia đen hoac nguy bien la nguon duy nhat cho su that khach quan, bat ke co đuoc goi la ton giao hay khong. Vi du, Tong giam muc xu Wales chi trich "chu nghia co yeu vo than" (atheistic fundamentalism) mot cach rong rai va noi rang "Bat ky loai chu nghia co yeu nao, du la Kinh Thanh, vo than hay Hoi giao, đeu nguy hiem". Ong cung noi "chu nghia co yeu moi cua thoi đai chung ta... dan đen nhung tieng noi chong đoi va đoc đoan, cuc đoan va phan cuc, va tuyen bo rang, boi vi Chua đung ve phia chung toi, Ngai khong ve phia cac nguoi." Ong cho la đieu nay se dan đen cac tinh huong nhu hoi đong thanh pho goi Giang Sinh la "Le hoi mua đong", truong hoc khong cho dien kich Giang Sinh va thap gia bi bo khoi nha nguyen. Y kien phan bac cho rang nhung chu y nham vao Giang Sinh chi truyen thuyet đo thi, truong hoc khong dien kich Chua giang sinh vi chon cac vo truyen thong khac nhu A Christmas Carol hoac Ba chua Tuyet va vi cang thang ton giao gia tang nen can thay hinh anh Chua giang sinh noi cong cong đe bay to su trung lap cua chinh quyen.
Trong The New Inquisition (Toa an Di giao moi), Robert Anton Wilson chi trich thanh vien cac to chuc hoai nghi nhu Committee for Skeptical Inquiry (Uy ban Đieu tra hoai nghi) theo chu nghia duy vat co yeu, cao buoc nhung nguoi nay đa giao đieu bac bo bat ky bang chung nao mau thuan voi chu nghia duy vat ma coi đo la khong co that hoac tro lua gat.
Tai Phap, trong cuoc tuan hanh phan đoi viec ap đat han che đoi khan trum đau trong cac truong cong lap, bieu ngu mo ta lenh cam la "chu nghia co yeu the tuc" (secular fundamentalism). Tai Hoa Ky, viec phu nu đoi khan trum đau va hoat đong chinh tri cua nguoi Hoi giao cung bi gan cho la "chu nghia co yeu the tuc".
Thuat ngu fundatmetalism đoi luc đuoc ap dung đe bieu thi su xac tin van hoa phan khang đoi voi nhung nguyen tac truyen thong, nhu truong hop thuat ngu gay tranh cai market fundamentalism (chu nghia nguyen ly thi truong) dung đe am chi niem tin (giong nhu trong ton giao) qua muc vao kha nang cua tu do kinh te ma khong bi rang buoc theo quan điem chu nghia tu ban thi truong tu do đe giai quyet cac van đe kinh te xa hoi. Theo nha kinh te hoc John Quiggin, đac điem co ban cua "luan đieu theo nguyen ly co yeu kinh te" đeu la nhung khang đinh "giao đieu" va phu nhan bat ky ai co quan điem nguoc lai đeu khong phai la mot nha kinh te hoc thuc thu. Giao su nghien cuu ton giao đa ve huu Roderick Hindery liet ke nhung đac điem tich cuc cua chu nghia co yeu van hoa voi chinh tri, kinh te hay cac linh vuc khac nhu "ben bi, nhiet tinh, san sang hanh đong thay cho loi noi va khong de dang thoa hiep"; đong thoi đua ra cac mat tieu cuc nhu thai đo tam ly, đoi khi co cai nhin ngao man va yem the, trong mot so truong hop la cung nhac theo nghia đen.


Đanh gia phe binh Elliot N. Dorff phe binh ve chu nghia co yeu:

Trong chuong trinh ve ton giao The Long Search cua đai BBC cuoi thap nien 1970, Howard Thurman tra loi phong van:

Nhung loi phe binh anh huong đen chu nghia co yeu gom co cac tac pham cua James Barr đoi voi chu nghia co yeu Co Đoc giao va Bassam Tibi danh cho chu nghia toan thong Hoi giao.
Mot nghien cuu tai Đai hoc Edinburgh phat hien ra rang trong sau chieu kich đo đuoc cua tin nguong, "chi so thong minh cang thap thi gan voi muc đo co yeu cang cao".


Tranh cai Trong AP Stylebook cua Associated Press co khuyen cao khong đuoc su dung thuat ngu fundamentalism cho nhung nhom khong su dung chinh tu đo cho minh. Nhieu hoc gia co quan điem tuong tu. Tuy nhien, cac hoc gia khac van dung thuat ngu nay theo nghia rong hon đe chi nhung nhom khac nhau trong cac truyen thong ton giao khac nhau bao gom ca nhom đa phan đoi khi bi xep loai nhu vay (vi du nhu trong Fundamentalism Project).
Tex Sample khang đinh rang that sai lam khi đe cap mot nguoi theo chu nghia co yeu la Hoi giao, Do Thai hay Co Đoc. Đung hon, voi nhung nguoi theo chu nghia co yeu thi đo la moi quan tam chinh cua ho, hon ca nhung xem xet ve giao phai hoac niem tin khac.


Xem them Chu thich Thu muc Armstrong, Karen (2001), The Battle for God: A History of Fundamentalism [Tran chien cho Chua: Lich su chu nghia co yeu] (bang tieng Anh), New York: Ballantine Books, ISBN 0-345-39169-1
Appleby, R. Scott; Almond, Gabriel Abraham; Sivan, Emmanuel (2003), Strong Religion [Ton giao manh] (bang tieng Anh), Chicago: University of Chicago Press, ISBN 0-226-01497-5
Boyer, Pascal (2007), Ja ihminen loi jumalat: kuinka uskonto selitetaan [Va con nguoi tao ra than thanh: cach dien giai ve ton giao] (bang tieng Phan Lan), Helsinki: WSOY, ISBN 978-951-0-31815-7
Brasher, Brenda E. (2001), The Encyclopedia of Fundamentalism [Bach khoa toan thu ve Chu nghia co yeu] (bang tieng Anh), New York: Routledge, ISBN 0-415-92244-5
Brekke, Torkel (2012), Fundamentalism: Prophecy and Protest in an Age of Globalization [Chu nghia co yeu: Tien tri va Tu choi trong thoi đai toan cau hoa] (bang tieng Anh), Cambridge University Press, ISBN 9781139504294
Bruce, Steve (2000), Fundamentalism [Chu nghia co yeu] (bang tieng Anh), Cambridge: Polity Press, ISBN 0-7456-2365-4
Caplan, Lionel (1987), Studies in Religious Fundamentalism [Nghien cuu chu nghia co yeu ton giao] (bang tieng Anh), London: The MacMillan Press Ltd.
Dorff, Elliot N.; Rosett, Arthur (1988), A Living Tree; The Roots and Growth of Jewish Law [Cay hang song; coi nguon va su phat trien Luat Do Thai] (bang tieng Anh), New York: SUNY Press
Gorenberg, Gershom (2000), The End of Days: Fundamentalism and the Struggle for the Temple Mount [Cuoi ngay: Chu nghia co yeu va đau tranh cho nui đen] (bang tieng Anh), New York: The Free Press.
Hameen-Anttila, Jaakko (1999), Islamin monimuotoisuus [Đa dang đao Hoi] (bang tieng Phan Lan) (an ban thu 6), Helsinki: Gaudeamus, ISBN 951-662-749-8
Harris, Harriet A. (2006), Partridge, Christopher (bien tap), Uusien uskontojen kasikirja: uudet uskonnolliset liikkeet, lahkot ja vaihtoehtoisen henkisyyden muodot [So tay Ton giao moi: Cac phong trao ton giao, giao phai va dang thuc thuoc linh thay the moi] (bang tieng Phan Lan), ban goc 2004, Helsinki: Kirjapaja, tr. 409-414, ISBN 951-607-327-1
Harris, Harriet (2008), Fundamentalism and Evangelicals [Chu nghia co yeu va Tin Lanh] (bang tieng Anh), Oxford: Nha xuat ban Đai hoc Oxford, ISBN 978-0-19-953253-7, OCLC 182663241
Harris, Sam (2007), Uskon loppu: Uskonto, terrori ja jarjen tulevaisuus [Su ket thuc đuc tin: Ton giao, khung bo va ly tri ngay mai] (bang tieng Phan Lan), Helsinki: Terra Cognita, ISBN 978-952-5202-99-1
Hindery, Roderick (2001), Indoctrination and Self-deception or Free and Critical Thought? [Day đao va tu huyen hay tu duy tu do va phe phan?] (bang tieng Anh), Mellen Press: aspects of fundamentalism, tr. 69–74
Kaleva, Atte (2018), Jihad ja terrori [Jihad va khung bo] (bang tieng Phan Lan), Otava, ISBN 978-9511323808
Lawrence, Bruce B. (1989), Defenders of God: The Fundamentalist Revolt against the Modern Age [Ho ve Thien Chua: Cach mang co yeu chong lai thoi hien đai] (bang tieng Anh), San Francisco: Harper & Row
Marsden, George M. (1980), Fundamentalism and American Culture: The Shaping of Twentieth Century Evangelicalism, 1870-1925 [Chu nghia co yeu va van hoa My: Đinh hinh chu nghia Phuc Am the ky 20] (bang tieng Anh) , Oxford University Press
Marty, Martin E., Appleby, R. Scott (bien tap), The Fundamentalism Project [Du an Chu nghia co yeu] (bang tieng Anh), Chicago: University of Chicago Press
—— (1991), Volume 1: Fundamentalisms Observed [Quan sat Chu nghia co yeu], ISBN 0-226-50878-1
—— (1993), Volume 2: Fundamentalisms and Society [Chu nghia co yeu va xa hoi], ISBN 0-226-50880-3
—— (1993), Volume 3: Fundamentalisms and the State [Chu nghia co yeu va nha nuoc], ISBN 0-226-50883-8
—— (1994), Volume 4: Accounting for Fundamentalisms [Trach nhiem cho Chu nghia co yeu], ISBN 0-226-50885-4
—— (1995), Volume 5: Fundamentalisms Comprehended [Thau hieu Chu nghia co yeu], ISBN 0-226-50887-0
McGrath, Alister; McGrath, Joanna Collicutt (ngay 15 thang 2 nam 2007), The Dawkins Delusion? Atheist Fundamentalism and the Denial of the Divine [Huyen tuong Dawkins? Chu nghia co yeu vo than va su khuoc tu thien thuong] (bang tieng Anh), Society for Promoting Christian Knowledge (SPCK), ISBN 978-0-281-05927-0
Nagata, Judith (2001), "Toward an Anthropology of "Fundamentalism"" [Huong toi nhan chung hoc "chu nghia co yeu"], American Anthropologist (bang tieng Anh), quyen 105, Toronto: Blackwell Publishing
Noll, Mark A. (1992), A History of Christianity in the United States and Canada [Lich su Co Đoc giao tai Hoa Ky va Canada] (bang tieng Anh), Grand Rapids: Eerdmans
Wilson, Robert Anton (1986), The New Inquisition: Irrational Rationalism and the Citadel of Science [Toa an Di giao moi: Chu nghia duy ly phi ly va toa thanh khoa hoc] (bang tieng Anh), ISBN 1-56184-002-5
Ruthven, Malise (2005), Fundamentalism: The Search for Meaning [Tim kiem y nghia chu nghia co yeu], Oxford: Oxford University Press, ISBN 0-19-280606-8
Torrey, R.A., bien tap (1909), The Fundamentals [Nen tang] (bang tieng Anh), Los Angeles: The Bible Institute of Los Angeles (B.I.O.L.A. now Biola University), ISBN 0-8010-1264-3


Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Chu nghia co yeu tai Wikimedia Commons
Fundamentalism (religious movement) tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Cac nha hoat đong ve quyen phu nu xac đinh chu nghia co yeu ton giao(tieng Anh)
Suc hut va moi nguy tu Chu nghia co yeu(tieng Anh)
The Fundamentals(tieng Anh)
Suy nghi ve ban sac "Chu nghia co yeu ton giao" o Trung A Luu tru ngay 2 thang 2 nam 2015 tai Wayback Machine(tieng Anh)
RAWA - Revolutionary Association of the Women of Afghanistan: Hiep hoi cach mang phu nu Afghanistan(tieng Anh) va (tieng A Rap)
Van đe tam ly cua nhung nguoi tung tham gia cac nhom ton giao kin(tai lieu ban đau danh cho nhung nha tam ly lam viec voi nhung nguoi tung theo chu nghia co yeu) (tieng Anh)
Hoi đap ve chu nghia toan thong Hoi giao(tieng Anh)
Blessed Quietness Journal - Tap chi tinh nguyen phuoc lanh(tieng Anh) trang web Co Đoc bao thu do Steve van Natten duy tri
Women Against Fundamentalism (UK) - Phu nu chong lai chu nghia co yeu (Anh Quoc) (tieng Anh)
From Bhindranwale to Bin Laden: The Rise of Religious Violence - Tu Bhindranwale toi Bin Laden: Su troi day cua bao luc ton giao(tieng Anh)
Yahya Abdul Rahman's Take On Fundamentalists And Fundamentalism
Roots of Fundamentalism traced to 16th-century Bible translations - Nguon goc chu nghia co yeu vet tich tu bien dich Kinh Thanh the ky 16(tieng Anh) Khoa Nghe thuat va Khoa hoc Đai hoc Harvard, ngay 7 thang 11 nam 2007.
The nao la ton giao cuc đoan - Tinh Dong Đa Minh Viet Nam(tieng Viet)
Nguyen Minh - Hoi giao đai cuong - The nao la fundamentalism? Luu tru ngay 19 thang 4 nam 2021 tai Wayback Machine(tieng Viet)