Khong luc Viet Nam Cong hoa (tieng Anh: Republic of Vietnam Air Force, RVNAF) la luc luong khong quan cua Quan luc Viet Nam Cong hoa. Tien than la nhung phi co nem bom nho va cu do quan đoi Lien hiep Phap chuyen giao cho Quan đoi Quoc gia Viet Nam sau khi rut khoi Viet Nam, sau đo dan đuoc bo sung cai tien bang nhung phi co toi tan, hien đai do Hoa Ky cung cap, tro nen ngay cang manh me ve so luong cung hoa luc tren khong. Khong quan đa đong vai tro quan trong trong viec yem tro Bo binh Viet Nam Cong hoa tren mat đat.
Vao nam 1972, Khong luc Viet Nam Cong hoa la luc luong khong quan lon thu 6 tren the gioi ve so luong may bay, chi sau Hoa Ky, Lien Xo, Trung Quoc, Phap va Tay Đuc.
Luc cao điem Khong luc Viet Nam Cong hoa co toi tren 2.300 may bay va truc thang cac loai, tuc la con nhieu may bay hon khong quan cac cuong quoc đuong thoi nhu Anh, Phap, Đuc, Nhat Ban... Tuy nhien khi so sanh voi Khong quan Hoa Ky thi Khong luc Viet Nam Cong hoa chi co Khong quan chien thuat đe ho tro tien tuyen ma khong co Khong quan chien luoc (cu the la phao đai bay B-52). Đong thoi luc luong nay bi Hoa Ky kiem soat va khong che viec chi huy cac chien dich, khien phi co chi co the hoat đong gioi han tai Nam Viet Nam, khong đuoc phep thuc hien nhung phi vu oanh tac sau trong lanh tho mien Bac Viet Nam cung nhu 2 nuoc lang gieng la Lao va Campuchia. Sau khi đe mat cac đao trong Hai chien Hoang Sa ve phia Trung Quoc, Nguyen Van Thieu đa len ke hoach huy đong khong luc Viet Nam Cong hoa oanh tac Hoang Sa đe chiem lai nhung sau đo bi huy bo do phia My ngan chan. Trong Su kien 30 thang 4 nam 1975, cung voi su sup đo cua Quan luc Viet Nam Cong hoa, luc luong khong quan cung chinh thuc tan ra.
Trong so 2.750 may bay va truc thang cac loai cua Khong luc Viet Nam Cong hoa (toan bo do Hoa Ky trang bi), chi co 308 chiec song sot qua chien tranh (240 chiec bay thoat sang Thai Lan hoac ra tau san bay My, 68 chiec đuoc gui ve My, hon 2.440 chiec con lai đa bi ban roi, pha huy hoac bi tich thu. Trong so đo, 877 chiec may bay va truc thang đa bi Quan đoi Nhan dan Viet Nam tich thu vao nam 1975.


Luoc su hinh thanh va phat trien Luc luong khong quan Viet Nam Cong hoa đuoc hinh thanh tu mot so phi cong nguoi Viet đuoc tuyen chon bay cung voi cac phi cong Phap voi tu cach la si quan cua quan đoi Phap. Khi Quoc gia Viet Nam, đuoc thanh lap, cac si quan nguoi Viet nay đuoc chuyen sang co cau Quan đoi Quoc gia.
Ban than Tong tham muu truong Quan đoi Quoc gia Viet Nam Nguyen Van Hinh cung xuat than la mot si quan phi cong, vi vay, ong rat chu trong viec xay dung Luc luong Khong quan. Thang 6 nam 1951, mot co quan phu trach ve nganh Khong quan truc thuoc Bo Tong Tham muu Quan đoi Quoc gia Viet Nam đuoc thanh lap voi ten goi la Ban Khong quan, ban đau chi lam nhiem vu phu trach Phi đoi Lien Lac. Tren thuc te, cac phi cong nguoi Viet chi lam nhiem vu bay cung voi cac phi cong Phap trong cac phi vu. Cac chuc vu chi huy va Phi cong chinh đeu la si quan Phap. Ngay ca chuc vu Truong ban Khong quan, kiem Phu ta Khong quan cho Tong tham muu truong cung la si quan Phap.
Thang 4 nam 1952, thanh lap Trung tam Huan luyen Khong quan tai Nha Trang nhung van do cac si quan Phap đam nhiem Chi huy truong va truc tiep huan luyen. Nam 1953, thanh lap them 2 phi đoi Quan Sat va Tro Chien tai Tan Son Nhut va Nha Trang. Nam 1954, Ban Khong quan đuoc đoi thanh Phong Khong quan.
Nam 1955, Khong quan Phap ban giao lai cho Khong quan Quoc gia Viet Nam khoang 25 van tai co C-47, 2 Phi đoan quan sat L-19 va 25 Khu truc co canh quat F8F Bearcat loi thoi. Thang 7 nam 1955, lan đau tien mot nguoi Viet đuoc giu chuc vu Phu ta Khong quan la Trung ta Nguyen Khanh. Giai đoan đau nganh Khong quan chi đuoc quy đinh voi quan so 40 si quan, 120 ha si quan va 500 binh si.


= Đe Nhat Cong hoa =

Sau cuoc trung cau dan y thang 10 nam 1955, Thu tuong Ngo Đinh Diem tuyen bo thanh lap Viet Nam Cong hoa. Luc luong Khong quan Quoc gia Viet Nam cung đuoc đoi ten thanh Khong quan Viet Nam Cong hoa. Thieu ta Tran Van Ho, đuong kim Phu ta Khong quan, đuoc thang Trung ta, va tro thanh Tu lenh đau tien cua Quan chung Khong quan Viet Nam Cong Hoa.
Nam 1957, theo chuong trinh hop tac vien tro, mot phai đoan Khong quan Hoa Ky sang nghien cuu tinh hinh đe soan thao ke hoach huan luyen cho Khong quan Viet Nam Cong hoa. Nhieu si quan, ha si quan đuoc tuyen chon sang tu nghiep tai cac truong Khong quan Hoa Ky. Cac phi truong Tan Son Nhat, Bien Hoa, Đa Nang đuoc xay dung mo rong. Trung tam Huan luyen Khong quan Nha Trang cung đuoc xay dung quy mo hon, nham đao tao tai cho cac khoa hoa tieu va quan sat vien, va cac khoa đao tao chuyen vien đe bo sung cho cac đon vi.
Thang 9 nam 1959, mot Phi đoi đau tien gom 6 phi co A-1 Skyraider (Thien tuong) đuoc Hoa Ky chuyen giao cho Khong quan Viet Nam Cong hoa. Sau đo trong vong 1 nam co them 25 chiec Skyraider khac đuoc ban giao tai Can cu Khong quan Tan Son Nhut. Nam 1960, Phi đoan 1 Khu truc co đuoc thanh lap va bat đau hoat đong tu Ben Hai đen Ca Mau đe yem tro cho Bo binh Viet Nam Cong hoa
Nam 1961, chuong trinh tro giup cua Hoa Ky co ten Farm Gate đa đua cac loai phi co canh quat huan luyen T28, Oanh tac co hang nhe B26 va van tai co C.47 cung khoang 124 si quan va 228 quan nhan Hoa Ky sang giup huan luyen. Cac he thong huong dan va kiem soat khong luu đuoc thiet lap tai cac phi truong Tan Son Nhut, Đa Nang va Pleiku. Lien đoan 1 Khong van đau tien đuoc thanh lap voi Trung ta Nguyen Cao Ky đuoc chi đinh lam Lien đoan truong. Hoa Ky cung trao cho Khong quan Viet Nam Cong hoa them 16 Van tai co hang trung C.123 trong thang 12 nam 1961.
Ngay 26 thang 2 nam 1962, hai phi cong Pham Phu Quoc va Nguyen Van Cu tren đuong bay huan luyen đa đot ngot bay tro lai doi bom muu toan giet chet Tong thong Viet Nam Cong hoa Ngo Đinh Diem. Ngay lap tuc Tong thong Ngo Đinh Diem ra lenh đinh chi vo han đinh cac phi vu chien đau. Cung vi ly do nay ma đuong kim Tu lenh Khong quan la Đai ta Nguyen Xuan Vinh bi that sung, phai xin giai ngu voi ly do sang Hoa Ky hoc nganh Tien si Khong gian.
Nam 1962, cac đon vi Khong quan tac chien va Yem tro tac chien đuoc tang len cap Khong đoan tai moi vung Chien thuat: Khong đoan 41 (can cu o Đa Nang), Khong đoan 62 (Pleiku), Khong đoan 23 (Bien Hoa), Khong đoan 33 (Tan Son Nhat), Khong đoan 74 (Can Tho)


= Đe Nhi Cong hoa =
Sau cuoc "Chinh ly" len nam quyen, tuong Nguyen Khanh thuc hien mot so cai to trong Quan đoi. Ngoai viec đat ra them cap bac Chuan tuong, ong con cho thay đoi ten goi "Quan đoi Viet Nam Cong hoa" thanh "Quan luc Viet Nam Cong hoa". Danh xung Khong Luc Viet Nam Cong Hoa cung đuoc su dung chinh thuc tu luc đo.
Nam 1965, Khong luc Viet Nam Cong hoa co them cac Phi đoan Khu truc co A-37 Dragonfly va sau đo la cac Phi đoan Khong van canh quat loai lon Lockheed C-130 Hercules va truc thang CH-47 Chinook.
Ngay 3 thang 2 nam 1965, mot Phi đoan gom 24 chiec A-1H Skyraider do Thieu tuong Nguyen Cao Ky chi huy cat canh tu Can cu Khong quan Đa Nang va tham gia vao Chien dich Mui ten lua (Flaming Dart) do Hoa Ky vach đinh, tan cong cac đia điem o phia bac Vi tuyen 17
Ngay 11 thang 2 nam 1965, Đai ta Nguyen Ngoc Loan, Tu lenh pho Khong luc Viet Nam Cong hoa, lam Phi đoan truong 28 chiec Skyraider cua Viet Nam Cong hoa cung voi 28 chiec F100 cua Khong quan Hoa Ky mo cuoc tan cong thu hai vao lanh tho phia bac Vi tuyen 17. Trong đot nay phi cong Pham Phu Quoc bi ban roi tren bau troi mien Bac Viet Nam
Vao nam 1965, Khong luc Viet Nam Cong hoa co 12.000 quan, đen 1966 la 16.000 quan. Bao gom 5 khong đoan chien thuat, 1 khong đoan tiep van. Trung tam huan luyen trong nuoc duy nhat đat tai Nha Trang.
Nam 1967, Khong Luc Viet Nam Cong hoa co them 1 Phi đoan Khu truc trang bi phan luc co F-5. So hieu cua cac đon vi cap Phi đoan đuoc cai to xep thanh 3 so. Theo đo, chu so đau trong 3 chu so cua đon vi cap phi đoan đuoc dung đe chi cong dung cua phi đoan đo: so 1 la lien lac, so 2 la truc thang, so 3 la đac vu, so 4 la van tai, so 5 la khu truc, so 7 la quan sat, so 8 la may bay cuong kich, va so 9 la huan luyen.
Nam 1970, voi đa phat trien nhanh cua Khong Luc Viet Nam Cong Hoa, cac Khong đoan Chien thuat phat trien thanh 4 Su đoan khong quan, tac chien ho tro cho 4 Vung Chien thuat. Nam 1971, Su đoan 5 Khong quan đuoc thanh lap va tro thanh Luc luong Khong quan Tru bi cua Bo Tong Tham muu. Nam 1972, thanh lap them tai Quan khu 2 Su đoan 6 chiu trach nhiem vung troi chien truong Cao nguyen Trung phan.
O thoi điem 28/1/1973, Khong Luc Viet Nam Cong hoa co 2.073 may bay cac loai: 79 A-1, 248 A-37, 66 C-119G/K, 32 C-130, 239 O-1, 35 O-2, 24 T-37, 10 U-6, 85 U-17, 19 C-123, 56 C-7, 76 C-47, 24 T-41, 70 CH-47, 859 UH-1, 151 F-5 A/B/E
Tinh đen cuoi nam 1974, Khong luc Viet Nam Cong hoa co tong so quan len toi 62.583, trong đo co 6.788 phi cong; tong so may bay len toi 1.850 chiec, trong đo co 260 may bay tiem kich, so con lai la may bay nem bom, trinh sat, van tai va truc thang. Chat luong may bay cung cai tien (thay F-5A bang F-5E).
Nam 1975, Khong luc Viet Nam Cong hoa co 5 Su đoan Khong quan tac chien (20 Phi đoan Khu truc co voi khoang 550 phi co A-1H Skyraider, A-37 Dragonfly, va F-5, 23 Phi đoan Truc thang voi khoang 1.000 truc thang UH-1 Iroquois va CH-47 Chinook, 8 Phi đoan quan sat voi khoang 200 phi co O-1 Bird Dog, O-2 Skymaster, va U-17), 1 Su đoan Van tai (9 Phi đoan van tai voi khoang 150 phi co C-7 Caribou, C-47 Skytrain, C-119 Flying Boxcar, va C-130 Hercules), 1 Khong đoan Tan trang Che tao, 4 Phi đoan hoa long (attack squadron) voi cac phi co Fairchild AC-119, Lockheed AC-130. Ngoai ra con co cac Phi đoan Trac giac (tinh bao ky thuat), Phi đoan Quan sat, va Biet đoan Đac vu 314.


To chuc Quan so vao luc cao điem la tren 60.000 quan nhan voi hon 2.000 phi co cac loai.


Su đoan, Khong đoan va Phi đoan So hieu cua cac Phi đoan gom co 3 chu so. Theo đo, chu so đau trong 3 chu so cua phi đoan đuoc dung đe chi cong dung cua Phi đoan đo va đuoc quy đinh nhu sau:


Bo Tu lenh va cac đon vi truc thuoc thang 4/1975 Ho ten, cap bac, chuc vu chi huy Quan chung va cac đon vi truc thuoc


Tu lenh qua cac thoi ky Tuong lanh xuat than tu Khong quan VNCH Trang bi Phi co Hoa long (thuat ngu ma Khong Luc Viet Nam Cong hoa goi loai Phi co cuong kich)
Douglas A-1 Skyraider
Cessna A-37 Dragonfly
Douglas AC-47 Spooky
Fairchild AC-119G Shadow
Fairchild AC-119K StingerOanh tac co
Douglas A-26 Invader - nhan đuoc trong chuong trinh Farm Gate
Martin B-57 Canberra - Khong quan Hoa Ky cho muon đe dung cho huan luyen - chua bao gio đuoc Khong Luc Viet Nam Cong Hoa khai trien cho tac chienKhu truc co
Grumman F8F Bearcat
Northrop F-5A/B/C Freedom Fighter
Northrop F-5E Tiger IIPhi co quan sat va tham thinh
Douglas RC-47 Dakota
Northrop RF-5A Freedom Fighter
Cessna L-19/O-1A Bird Dog
Cessna O-2A Skymaster
Morane-Saulnier MS 500 CriquetTruc thang
Aerospatiale AS-318 Alouette II
Aerospatiale AS-319 Alouette II
Bell UH-1 Iroquois/Huey
Sikorsky H-19 Chickasaw
Sikorsky H-34 Choctaw
Boeing CH-47 ChinookPhi co huan luyen
Pazmany PL-1
North American T-6 Texan
North American T-28 Trojan - nhan đuoc trong chuong trinh Farm Gate
Cessna T-37 Tweet
Cessna T-41 MescaleroPhi co đa dung va van tai
L-26 Aero Commander
de Havilland Canada C-7 Caribou
Beechcraft C-45 Expeditor
Douglas C-47 Dakota
Douglas DC-6/C-118 Liftmaster
Fairchild C-119 Flying Boxcar
Fairchild C-123 Provider
Lockheed C-130 Hercules
Dassault MD 315 Flamant
de Havilland Canada U-6 Beaver
Cessna U-17A/B Skywagon
Republic RC-3 Seabee
CASA C212 Aviocar
Vao thoi điem 28/1/1973, Khong Luc Viet Nam Cong hoa co 2.073 may bay cac loai: 79 A-1, 248 A-37, 66 C-119G/K, 32 C-130, 239 O-1, 35 O-2, 24 T-37, 10 U-6, 85 U-17, 19 C-123, 56 C-7, 76 C-47, 24 T-41, 70 CH-47, 859 UH-1, 151 F-5 A/B/E


Ghi chu Chu thich = Sach tieng Viet =
Cuc Tam Ly Chien (1965). Chien si Cong Hoa. Cuc Tam Ly Chien.
Pham Phong Dinh (thang 6 nam 1998), Quan luc Viet Nam Cong hoa trong mau lua, Tu sach Vinh Danh.


= Sach tieng Anh =
Istvan Toperczer (2001). MiG-21 Units of the Vietnam War. Bloomsbury USA. ISBN 9781841762630.
United States. Congress. Senate. Committee on Appropriations. Subcommittee on Department of Defense (1973). Dept. of the Air Force. U.S. Government Printing Office.


Đoc them Tran Ngoc Thong, Ho Đac Huan, Le Đinh Thuy (2011). Luoc su Quan Luc Viet Nam Cong Hoa. Nha xuat ban Huong Que. ISBN 9780985218201.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: nhieu ten: danh sach tac gia (lien ket)


Lien ket Cac đon vi Quan luc Viet Nam Cong hoa Luu tru ngay 14 thang 12 nam 2013 tai Wayback Machine