HMS Exeter (68) la mot tau tuan duong hang nang cua Hai quan Hoang gia Anh Quoc thuoc lop York. No đa phuc vu trong Chien tranh The gioi thu hai khi đoi đau voi thiet giap ham bo tui Đuc Admiral Graf Spee trong tran River Plate vao ngay 13 thang 12 nam 1939, va bi hu hai nang khien phai mat thoi gian đe sua chua. Sau đo Exeter đuoc gui sang Vien Đong va bi tau chien Nhat Ban đanh chim vao nam 1942.


Thiet ke va che tao Exeter đuoc đat hang hai nam tre hon con tau chi em York, nen thiet ke cua no tich hop nhung cai tien nho kinh nghiem hoat đong cua chiec dan truoc. Man thuyen rong hon 0,3 m (1 ft) đe chiu đung trong luong ben tren nang hon, Va lo thoat khi cua cac noi hoi đuoc sap nhap ra phia sau, cho phep cac ong khoi thang đung cach xa cau tau, thay vi dang nghieng nhu tren chiec York đe giu cho khoi thoat ra cach xa cau tau. Ket qua la cac cot an-ten đuoc đat thang đung, va ong khoi phia sau day hon cho hop kieu dang. Cung vi the, cau tau đuoc ha thap, trong khi York đuoc nang cao do du tinh bo tri may bay phia truoc, va thiet ke cau tau cua Exeter la kieu vay kin hien đai, đuoc tich hop tren moi thiet ke tau tuan duong sau nay. Vi noc cua thap phao chinh 203 mm (8 inch) khong đu manh đe mang may phong du đinh cho chiec York, Exeter co mot cap may phong co đinh huong cheo ra o giua tau, va mot can cau thu hoi ben man phai.
Exeter đuoc đat luon vao ngay 1 thang 8 nam 1928 tai xuong hai quan Devonport, Plymouth, Devon. No đuoc ha thuy vao ngay 18 thang 7 nam 1929 va hoan tat vao ngay 27 thang 7 nam 1931.


= Cai bien =
Vao nam 1932, Exeter đuoc them nhung tam thep hong giua tau cho đen san phia tren đe đong kin san chinh dang mo keo dai đen ong khoi phia sau (khong nhu lop County, lop York khong co san tau phang). Đieu nay cung cap them nhung khoang kin đe o va lam viec. Đen nam 1935, cac sung may Vicker nhieu nong đuoc du đinh cuoi cung cung đuoc thay the bang phao phong khong QF 2-pounder. Vao đau chien tranh, cac khau phao 102 mm (4 inch) nong đon đuoc thay the bang kieu Mark XVI nong đoi hien đai, va khau đoi Oerlikon 20 mm nong đon đuoc bo sung tren ca hai thap phao 'B' va 'Y'. Radar canh bao tren khong Kieu 286 đuoc bo sung, đoi hoi phai thay the cot an-ten bang kieu ba chan, loai radar buoc song met đon so nay co cac an-ten truyen (Tx) va nhan tin hieu (Rx) rieng biet, moi chiec tren mot đau cot. Radar Kieu 284 đuoc trang bi tren thap kiem soat hoa luc ben tren cau tau đe cung cap thong tin tam xa va điem roi cua đan phao.


Lich su hoat đong Khi hoan tat, Exeter gia nhap Hai đoi Tuan duong 2 thuoc Ham đoi Đai Tay Duong, noi no phuc vu tu nam 1931 đen nam 1934. Vao nam 1935 no đuoc bo tri đen chau My va West Indies Station cho đen nam 1939, va đuoc tam thoi bo tri đen Đia Trung Hai trong cuoc khung hoang Abyssinia trong nhung nam 1935 va 1936.


= Chien tranh The gioi thu hai =
Khi Chien tranh The gioi thu hai bung no, Exeter cung voi tau tuan duong HMS Cumberland tham gia hinh thanh nen Hai đoi Nam My. Cung voi cac tau tuan duong hang nhe HMS Ajax va HMNZS Achilles thuoc lop Leander, no đa đoi đau voi thiet giap ham bo tui Đuc Admiral Graf Spee trong tran River Plate vao ngay 13 thang 12 nam 1939, ma cuoi cung đa đua đen viec Admiral Graf Spee phai tu đanh đam nhieu ngay sau đo. Trong tran nay, Exeter đa hoat đong nhu mot đoi rieng cua chinh no, trong khi Achilles va Ajax thuoc đoi ben kia, nham chia tach phan tan hoa luc cua Graf Spee. Exeter bi ban trung bay qua đan phao 279 mm (11 inch) cung nhieu phat suyt trung gay hu hai đang ke boi manh đan phao, khien 61 thanh vien thuy thu đoan thiet mang cung 23 nguoi khac bi thuong. Tat ca ba thap phao 203 mm (8 inch) đeu bi loai khoi vong chien, va toc đo cua con tau bi giam con 33 km/h (18 knot), buoc no phai rut lui khoi tran chien. Exeter huong đen cang Stanley thuoc quan đao Falkland đe đuoc sua chua khan cap, von keo dai cho đen thang 1 nam 1940, roi sau đo quay tro ve Devonport bang chinh đong luc cua no đe đuoc sua chua toan dien tu thang 2 nam 1940 đen thang 3 nam 1941. Trong khi đang đuoc sua chua, vi chi huy cua no, Đai ta Hai quan W.N.T. Beckett MVO DSC tu tran vao ngay 10 thang 3 nam 1941 tai benh vien Saltash, do bien chung cua cuoc phau thuat lien quan đen nhung vet thuong ma ong mac phai truoc đo. Ong tu tran đung vao ngay Exeter du đinh hoat đong tro lai. Vi tri cua ong đuoc thay the boi Đai ta Hai quan Oliver Loudon Gordon.
Khi quay tro lai ham đoi vao nam 1941, Exeter tham gia ho tong cac đoan tau van tai vuot Đai Tay Duong, bao gom đoan tau van tai WS-8B đi đen Trung Đong vao luc dien ra viec đanh chim thiet giap ham Bismarck. Sau đo, no chuyen sang Vien Đong. Khi Đe quoc Nhat Ban tham chien vao thang 12 nam 1941, Exeter nam trong thanh phan luc luong hai quan cua ABDA đe bao ve Đong An thuoc Ha Lan (Indonesia) khoi su xam chiem cua Nhat Ban.


= Bi mat =

Vao ngay 27 thang 2 nam 1942, Exeter bi hu hai trong tran chien bien Java khi no trung phai mot qua đan phao 203 mm (8 inch) vao mot phong noi hoi, va bi buoc phai quay tro ve Surabaya đe sua chua. Tau khu truc HMS Electra đuoc cu đi theo ho tong cho viec rut lui cua no bi đanh chim.
Hai ngay sau, khi tim cach đi đen eo bien Sunda, no bi đanh chan boi cac tau tuan duong hang nang Nhat Ban Nachi, Haguro, Myoko va Ashigara cung cac tau khu truc Akebono, Ikazuchi, Inazuma, Yamakaze va Kawakaze vao sang ngay 1 thang 3 nam 1942. Tran chien bien Java thu hai dien ra, goi đung la Tran chien ngoai khoi đao Bawean, va Exeter nhanh chong bi hu hai boi hoa luc phao, mot phat ban trung đa lam mat đien toan the con tau. Thuoc no đuoc cho kich no đe tu đanh đam va con tau bat đau chim, thoat tien bi nghieng sang man trai nhung roi trung phai mot qua ngu loi phong tu tau khu truc Inazuma ben man phai, khien no can bang tro lai truoc khi lat nghieng sang man phai va bi chim vao khoang giua trua. Cac tau khu truc theo ho tong no HMS Encounter va USS Pope cung bi mat; Pope tam thoi thoat ra khoi tran đanh, đe roi bi khong kich đanh chim chi vai gio sau đo. Khoang 800 thuy thu Đong Minh, bao gom chi huy cua chiec Exeter, Đai ta Hai quan Oliver Gordon, đuoc quan Nhat vot len va tro thanh tu binh chien tranh.


Tai phat hien Xac tau đam cua Exeter đuoc tim thay va xac đinh vao thang 2 nam 2007. No nam trong vung bien Indonesia o đo sau 60 m (200 ft), o cach khoang 167 km (90 dam) ve phia Bac đao Bawean – cach khoang 110 km (60 dam) so voi vi tri đam tau đuoc thuyen truong cua no đua ra.


Xem them Tu lieu lien quan toi HMS Exeter (68) tai Wikimedia Commons


Tham khao Colledge, J. J.; Warlow, Ben (1969). Ships of the Royal Navy: the complete record of all fighting ships of the Royal Navy (Rev. ed.). London: Chatham. ISBN 978-1-86176-281-8. OCLC 67375475.
British and Empire Warships of the Second World War, H T Lenton, Greenhill Books, ISBN 1-85367-277-7
"L'Encyclopedie des Armes, Les Forces Armees du Monde: Les Croiseurs de la Seconde Guerre Mondiale, vol 41", Edition Atlas
WWII cruisers
HMS Exeter at Uboat.net
The discovery of Exeter Luu tru ngay 3 thang 3 nam 2016 tai Wayback Machine


Lien ket ngoai HMS Exeter Final Days
How H.M.S. Exeter Fought Her Last Battle Luu tru ngay 9 thang 3 nam 2019 tai Wayback Machine, The War Illustrated, 1 thang 2 nam 1946.
Photos of Exeter Luu tru ngay 6 thang 5 nam 2009 tai Wayback Machine