Tran Chojnice (tieng Ba Lan: Bitwa pod Chojnicami, tieng Đuc: Schlacht bei Konitz, tieng Anh: Battle of Chojnice hoac Battle of Konitz) la tran đanh trong Chien tranh Muoi ba nam dien ra vao ngay 18 thang 9 nam 1454 gan Chojnice tai Gdansk Pomerania, ket thuc voi chien thang quyet đinh cua quan đoi linh đanh thue giao đoan Hiep si Teuton truoc lien quan Ba Lan va Lien hiep Pho. Đay cung la that bai nang ne nhat cua Vuong quoc Ba Lan trong lich su đoi đau voi Hiep si Teuton.
Giai đoan chien thang tu phat cua Lien hiep Pho chong lai giao đoan Hiep si Teuton ket thuc khi Heinrich Reuß von Plauen (tre) dan cac đon vi linh đanh thue Teuton chiem đuoc thanh luy Chojnice kien co vao ngay 23 thang 3 nam 1454. That bai nay buoc cac thanh vien Lien hiep phai trien khai mot chien luoc moi. Lien hiep Pho tap trung quan va linh đanh thue bao vay cac phao đai cua Teuton o Malbork va Sztum trong vung đong bang Wisla. Tu ngay 21 thang 4 nam 1454, Vuong quoc Ba Lan gia nhap phe chong Teuton. Quan Ba Lan phong toa Chojnice va tuyen đuong tu Đuc đen Pho. Vua Ba Lan Casimir IV Jagiellon khong chieu mo linh đanh thue (co the do thieu tai luc) đa giao pho viec bao vay thanh Chojnice cho quan Kujawy va Dobrzyn. Cac luc luong nay that bai trong viec tai chiem thanh Chojnice.
Đe đoi pho voi vien binh Teuton đen Pomerania gom cac đoan quan chuyen nghiep tu Đuc va Bohemia vao cuoi mua he nam 1454, vua Casimir IV khong nghe theo loi khuyen cua Hong y Zbigniew Olesnicki cung nhu khong lay y kien quoc hoi, đa tien hanh trieu tap Hoi đong lanh chua Đai Ba Lan va Kujawy. Ngay 15 thang 9 nam 1454, gioi quy toc hop tai Cerekwica thong nhat ra đac quyen chong thuong vien va uy quyen lanh đao cho Wielkopolskie. Cac chi huy quyet đinh dung cong ham Chojnice ma thay vao đo quyet chien voi vien binh Teuton tai bo ho gan thanh.
Ngay 18 thang 9 nam 1454, mac du co đuoc thang loi trong đung đo đau tien voi đoi quan Teuton do Rudolf von Sagan chi huy, quan Ba Lan von lac hau, trang bi cung chi huy kem coi đa tham bai truoc binh đoan chuyen nghiep cua Bernhard von Zinnenberg va von Plauen. Vua Casimir IV buoc phai thao chay. Hiep si Teuton chiu ton that 100 quan bao gom ca chi huy la hoang than Rudolf nhung đa đanh tan quan trieu đinh Ba Lan, ha 3.000 quan va bat song 300 quan. Ket qua tran chien đa giai vay cho Chojnice va Malbork, tao tien đe giup Hiep si Teuton phat binh chiem lai cac thanh va phao đai o Wistula va Powisle.
Tran đanh be gay mui tan cong Ba Lan huong vao Hiep si Teuton, khien uy tin cua Vua Casimir IV Jagiellon va Ba Lan suy giam nghiem trong, lam mat kha nang hop nhat cac thanh bang Pho vao Vuong quoc Ba Lan, niem tin cua dan thanh thi Pho đoi voi Lien hiep Pho bi lung lay. Đong thoi, tran chien minh chung cho su kem hieu qua cua trong ky binh khi gap phai nhung đoi quan trang bi vu khi tam ngan nhung đoi hinh vung chac su dung phao binh hoac cac đoi linh đanh thue chuyen nghiep dung xe hang xep vong tron phong ngu.


Nguon goc tran chien = Cuoc noi day chong Teuton o Gdansk Pomerania =

Lien hiep Pho bat đau tuyen bo chong Teuton tai Gdansk Pomerania khi nhan đuoc tin bao ve cuoc noi day o Torun. Ngay 5 thang 2 nam 1454, hoi đong thanh pho chinh o Gdansk đa chiem giu Coi xay lon Gdansk. Ngay 6 thang 2 nam 1454, chinh quyen thanh pho chinh thuc chong lai Teuton. Ngay 11 thang 2 nam 1454, sau cuoc bao vay tam thoi, quan do hoi đong Gdansk đieu đong gianh quyen kiem soat lau đai Teuton o Gdansk, mua chuoc binh linh đa mat hy vong vao su tro giup cua Đai thong linh Ludwig von Erlichshausen. Tuy chua đuoc Lien hiep Pho chap thuan, chinh quyen thanh pho quyet đinh pha huy ngay cac đon luy moi chiem đuoc. Đieu nay nham ngan can cac the luc ve sau su dung chong lai chinh quyen.
Phao đai Teuton vung chac o Gdansk sup đo gay ra mot cu soc đoi voi toan bo Gdansk Pomerania: nhung thanh phan ngam chong đoi Teuton nhanh chong gia nhap cuoc noi day, gioi tang lu thi bi xuong tinh than bat đau di tan khoi Pomerania ma khong tham chien. Ngay 6 thang 2 nam 1454, Tczew gia nhap Lien hiep duoi su chi huy cua uy vien hoi đong Gerd Mylingdorp; đong thoi quan Jan Maydenburg chiem đuoc Tuchola. Hoi đong thanh Pomerania gui yeu cau đuoc bao ve Gdansk, mo đuong cho Lien hiep Pho gianh quyen kiem soat Bytow vao ngay 19 thang 2, Puck, Koscierzyna, Skarszewy va Lebork vao ngay 20 thang 2.
Cac hiep si Pomerania do Jan z Jani (Jon von der Jene) chi huy đa đanh chiem Nowe va Osiek. Ngay 7 thang 2, Jan z Jania bao vay Gniew va chiem đuoc phao đai. Theo thoa thuan voi chinh quyen Starogard, Jan tu xung la nguoi đung đau Pomerania. Thang 2 nam 1454, quan Gdansk đot pha co so Teuton o Sobowidz va cac phao đai o Grabiny va Kiszewo gan Gdansk. Ho khong pha huy ma chiem đoat cua cai Teuton dan đen tranh gianh va bat đong giua hoi đong Gdansk va cac hiep si Pomerania, khien tri hoan cac hanh đong đanh vao Teuton.
Phao đai Teuton o Swiecie bi đia phuong quan Pomerania bao vay tu ngay 6 thang 2 roi tiep tuc bi siet chat do quan cua Otto Machwic tang cuong tu Chełmno, đanh chap nhan đau hang trong danh du vao ngay 20 thang 2 nam 1454. Chi huy Jan Rabe co gang tap trung luc luong bao ve Chojnice dua tren hoi đong thanh ve phe Teuton. Tuy nhien, ngay 15 thang 2 nam 1454, hoi đong bi hoi thuong nhan noi len lat đo, Jan Rabe phai chuyen co so chi huy toi Człuchow. Ngay 21 thang 2, quan Gdansk đanh vao khi thanh chi con mot it luc luong co kha nang khang cu. Ngay 26 thang 2, phao đai o Człuchow cung nhu o Czarne va Debrzno that thu, Pomerania sach bong quan Teuton.


= Hiep si Teuton tai chiem Chojnice =
Ngay 22 thang 2 nam 1454, theo thoa thuan o Berlin, Đai tu lenh Sachsen la Frederick von Polenz cam ket Neumark Brandenburg đong so tien 40.000 florin Rhine vao ngan quy cua Giao đoan Teuton đe tam ung cho quan đanh thue. Đong thoi, Teuton van nam quyen Brandenburg cho đen khi Frederick II Zelazny tiep quan. Co đuoc su ho tro tu Neumark, Heinrich Reuß von Plauen (tre) dan khoang 1.000 linh đanh thue tien vao Pomerania. Trong luc đo, hoi đong Gdansk va gioi hiep si Pomerania lai đang tranh gianh noi bo tang cuong anh huong khien bau khong khi them hoang loan. Ngay 23 thang 3 nam 1454, hoi đong lam thoi thanh Chojnice đau hang Heinrich. Đen ngay 25 thang 3, hoi đong than Teuton truoc đay đuoc phuc hoi. Ngay 24 thang 3 nam 1454, linh đanh thue mo cuoc hanh quan nham chiem phao đai Człuchow nhung bi Vincent Stolle chi huy quan Gdansk đay lui.


= Tam quan trong cua phao đai phong ngu =

Vi tri đia ly cua Gdansk Pomerania đat ra nhung van đe đang ke ve hau can cho cac ben tham gia Chien tranh Muoi ba nam. Đia hinh voi rung chiem đen 70% dien tich cung nhieu vung đat ngap nuoc khien cho cac lang đinh cu chi tap trung o phia nam Gdansk Pomerania va luu vuc song Vistula. Ket qua la cac cuoc hanh quan lon chi co the tien hanh doc theo bo song va tuyen đuong giao thuong, boi vi neu xa khu dan cu thi khong cung ung đuoc cho binh ma.
Đon luy va phao đai kien co co tam quan trong đac biet cho quan su va kinh te. Chung la nhung trung tam chinh cua cac lang nong nghiep quay quan va ket noi chat che voi nhau xung quanh. Tai đo, quan linh đuoc tuong thanh bao ve, co the nho vao nguon cung ung tu cac lang hoac tham chi trung dung va cuong ep dan lang. Hon nua, cac phao đai nay con la noi cung cap thuc an cho ngua, luong thuc va vu khi cho cac hoat đong quan su tai vung lan can.


= Bao vay Chojnice =
Mat vi tri chien luoc Chojnice khien tinh the Lien hiep Pho tro nen phuc tap, buoc phai đua thanh nay vao ke hoach tac chien ben canh Malbork va Sztum. Thoi ky bat ngo đanh nhanh de dang quy phuc cac đon Teuton đa qua cung voi su hien dien binh đoan đanh thue cua Teuton tai Gdansk Pomerania, dan chung cung đa giam si khi chong lai Teuton. Lien hiep buoc phai tinh đen chien luoc truong ky. Jan z Jani voi tu cach đung đau Gniew đa huy đong Đai uy Mikołaj Szarlejski dan 2.200 quan cung voi mot so linh đanh thue Sec va Ba Lan ho tro đanh vao Chojnice. Ngay 1 thang 4 nam 1454, quan Lien hiep that tran gan Kałdow trong ke hoach bao vay Malbork nen buoc phai tap trung quan tai đong bang Vistula đe tai bao vay Malbork vao thang 5. Ngay 8 thang 8 nam 1454, phao đai Sztum cua Teuton buoc phai đau hang.
Do tap trung luc luong vao Malbork nen cuoi thang 4, Lien hiep khong the chi vien hay cung ung cho mat tran bao vay Chojnice von la noi phong ngu rat vung chac. Chi huy Szarlejski khong nhan đuoc 600 quan tiep vien va quan phi nhu yeu cau, linh đanh thue khong đuoc tra tien đa khong chiu chien đau nua.
Cuoc hoi kien tai Torun giua vua Casimir IV va đai dien Lien hiep Pho đua ra quyet đinh cu the: Lien hiep tap trung toan bo luc luong đanh chiem thu phu Teuton con vuong quoc Ba Lan se nhan trach nhiem tiep tuc bao vay Chojnice. Mua he nam 1454, vua đieu quan Kujawy đen, sau đo tiep tuc tang vien quan trieu đinh va quan tu Dobrzyn, hau nhu đa thay the het quan Lien hiep Pho bao vay Chojnice.
Bat chap nan đoi va mot phan thanh đa bi pha, quan Teuton đon tru o Chojnice đa đay lui moi cuoc tan cong cua Lien hiep va Ba Lan. Ho khong chiu đau hang ma trong cho quan Đuc tiep vien.


= Binh van Hoi đong lanh chua =

Hong y Zbigniew Olesnicki la nguoi kien quyet phan đoi viec trieu tap Hoi đong Ba Lan đe tap hop binh luc va khuyen vua Casimir IV kiem che hanh đong quan su cho đen khi tuyen đuoc mot đoi quan đanh thue manh. Ong bat đau tien hanh lac quyen cho muc đich nay trong giao phan cua minh. Ngoai viec cho rang quan đia phuong tu cac lanh đia mang lai hieu qua quan su thap, hong y Olesnicki con e ngai ve y đo chinh tri khi gioi quy toc trung luu co kha nang lien ket lai ap đat yeu sach len nha vua lam suy yeu anh huong the luc cua minh.
Quan tiep vien Teuton đen Pomerania buoc vuong quoc Ba Lan phai hanh đong ngay lap tuc, Đai thuong thu hoang gia Jan Taszka Koniecpolski hop lai voi cac quan su. Hoi đong hoang gia bi thuyet phuc ve kha nang tap hop cac luc luong đe giai quyet chien tranh bang quan su. Tinh canh ngan kho can kiet ma khong co đu nguon thu bat buoc phai trieu tap Hoi đong lanh chua Đai Ba Lan va Kujawy. Nha vua cong bo quyet đinh nay o Torun ma khong hoi y kien quoc hoi. Cach Chojnice hai dam (khoang 15 km) ve phia nam, Cerekwica đuoc chi đinh la noi hoi kien.
Ngay 15 thang 9 nam 1454, gioi quy toc tap hop lai. Loi dung tinh the chien tranh va kho khan cua vua Casimir IV, cac lanh chua đua ra cac yeu cau chinh tri nhu tang cuong vai tro cua gioi quy toc trung luu, giam chi phi va anh huong cua gioi tang lu len viec đieu hanh vuong quoc. Thuc hien cac yeu sach nay la đieu kien phat binh chong Teuton. Cac van đe đat ra cung phu hop voi chinh sach cua vua Casimir IV đang muon cung co tap quyen trung uong, han che quyen luc cua gioi tu si chuyen cho cac lanh chua đai dien cho gioi quy toc trung luu. Viec nha vua chap nhan cac yeu cau cua gioi quy toc va ban hanh đac quyen giup cac đoi quan lanh chua đia phuong co the trien khai hanh đong. Duoi ap luc cua hoi đong con đang gay tranh cai, nha vua giao quyen cho nhung nguoi thieu kinh nghiem quan su tu Wielkopolska va ky thoa thuan tra luong voi cac chi huy linh đanh thue Pho.


Luc luong va chien luoc cac ben = Vuong quoc Ba Lan va Lien hiep Pho =
Quan Ba Lan đuoc thanh lap vao the ky 14 duoi thoi tri vi cua Casimir III Đai đe va chi đuoc cai to nho vao đau trieu đai Jagiellon. Tat ca cac lanh chua so huu quan đoi đeu co nghia vu huong ung loi hieu trieu cua nha vua tham gia chien tranh. Cac giao si thay vi đich than tham gia, đuoc quyen tra tien nguoi đai dien cho minh trong chien tran. Đon vi quan co ban đuoc huy đong la mot ky binh (kopia) bao gom mot hiep si va phu ta đanh xe cho trang thiet bi đi theo. Cac ky binh đuoc nhom theo đoan duoi co cua lanh chua, tu si hoac theo dong toc. Ngoai ra, nha vua cung co san cac đoi quan cua minh tu cac thanh hoang gia va đoi ky binh trieu đinh do thong che chi huy.

Khi co lenh hanh quan quy mo lon, moi hiep si phai mang toan bo trang thiet bi cua minh đen điem tap ket. Nhu vay, chien luoc hanh quan hieu qua phai bao gom tu hoach đinh thoi gian va đia điem hop ly đe co the nhanh chong tac chien tren đia ban đich quan. Viec nay chi co the thuc hien đuoc khi tuan thu ky luat va đoi hoi chien luoc gia đinh chinh xac va chi huy nhat quan.
Nhiem vu chinh cua ky binh nang la pha vo đoi hinh đoi phuong bang đon xung kich. Cung thu đi kem co vai tro bao ho linh ky con bo binh yem tro bao vay hoac bao ve đoan xe va doanh trai. Nhuoc điem cua hanh quan lon nam o khau hau can va tiep te: can nhieu co xe lon đe chuyen cho va viec đong trai lau ngay se khong the cung ung noi. Tinh trang thieu thuc an cho ngua la đac biet nghiem trong, phai tim kiem bo sung o cac khu vuc quanh trai. Huy đong nhieu ky binh cua lanh chua lai co tac dung nguoc vi anh huong đen chien tran khi bao vay phong toa dai ngay. Do đo, cac hoat đong quan su chi co the thuc hien ben trong hoac lan can cac lang mac dan cu hay cac thanh. Ben ngoai khu vuc dan cu chi co the hanh quan tren cac tuyen đuong co the van chuyen đuoc.
Đac quyen Kosice nam 1374 giup gioi quy toc khi tham gia quan dich se đuoc mien thue va huong thu lao, nhung đong thoi khien quan trieu đinh Ba Lan bi giam suc chien đau, viec vuong quoc Ba Lan co the tham gia chien tranh phu thuoc hoan toan vao kha nang chi tra cua quoc kho. Vao the ky 14 va 15, Władysław II Jagiełło luc đau co gang duy tri ky luat cao quan lanh chua, nhung đa dan đen su lam quyen cho gioi tang lu va quy toc trung luu canh tranh voi nhau. Khi đuoc huy đong, gioi quy toc luon đua ra cac yeu sach, neu đuoc đap ung thi moi chiu xuat quan. Viec Ba Lan tham gia chien tranh Hungary va bai tran Varna đa lam can kiet quoc kho, bat buoc moi khi hieu trieu đeu phai đap ung yeu sach cua gioi quy toc.


= Giao đoan Hiep si Teuton =

Cuoc noi day tai Pomerania va chien thuat chiem nhanh đon Teuton cua Lien hiep Pho đa bi chung lai va khong con hieu qua tu đau nam 1454. Cac co so chinh cua Teuton thuong nhom lai thanh tu vien. Đay thuong la noi con cai cua cac nghi vien Đuc dan than đi tu vao giao đoan. Tin tuc ve cac đon that thu khien hau het cac tu si bo ve Đuc, mot so o lai hoac chua kip di chuyen thi bi giet hai. Cac tu vien bi đong cua va đa so khong đuoc mo lai nua.
Giai phap duy nhat đe duy tri phong ngu la su dung linh đanh thue. Thu quy giao đoan Eberhard Kinsberg mang toan bo khoan tien lon (von du đinh dung mua chuoc Ba Lan) đen Bohemia đe tien hanh phuong an nay. Ngay 7 thang 4 nam 1454, giao đoan cung lay them đuoc tien tu Brandenburg theo cam ket cua Neumark.
Cuoc khung hoang kinh te the ky 14 cung su suy giam tam quan trong cua gioi hiep si đa thuc đay thi truong linh đanh thue o cac bang toc Đuc phat trien. Đe bao ve loi ich cua chinh minh, cac thanh pho thue nhung đoi quan chuyen nghiep, ban đau chu yeu la ky cung thu. Thi truong linh đanh thue dan phat trien đa dang tuy theo muc đich nhu bo binh phong ve hoac linh dung thang cong thanh.
Teuton tuyen mo cac binh đoan linh đanh thue nham chiem uu the ban đau tren chien truong nhung tiem luc kinh te cua giao đoan vao đau chien tranh con rat han che.
Cac cang roi vao tay Lien hiep Pho khien khong the chuyen quan đen Pomerania bang đuong bien, bat buoc phai khai thong tuyen đuong bo noi Frankfurt tren song Oder voi Malbork, chay qua Chojnice. Ngay 23 thang 3 nam 1454, thanh pho chien luoc nay bi vi chi huy tai ba cua Teuton la Heinrich Reuß von Plauen (tre) đanh chiem. Heinrich la mot tuong day dan kinh nghiem tung tham gia tran Pillenreuth mang tinh quyet đinh giua Brandenburg va Nuremberg ngay 11 thang 3 nam 1450.


Tran chien = Đoi hinh =


 Quan trieu đinh Ba Lan  So luong quan trieu đinh uoc khoang 16.500 nguoi. Chu luc la 12.000 ky ma chia thanh 7 đoan (choragiew), tro chien co 1.000 hiep si Pomerania ung ho Lien hiep Pho, 1.500-2.000 ky binh đanh thue, 500 ngu lam quan, 1.000 linh bo binh đanh thue va linh Gdansk. Ngoai ra con toi 4.000 hau can nhung chi mot bo phan nho đuoc trang bi vu khi. Tu tuong chien thuat truyen thong luc nay la su dung ky binh nang tan cong don dap hang loat voi muc đich quan chu luc giai quyet tran chien trong mot cuoc đung đo ngan va nhanh gon. Ap dung chien thuat nay, viec bao vay Chojnice tam dung lai, tat ca quan Ba Lan va Lien hiep tap trung lai o bo đong ho Teuton gan thanh. Tu sang ngay 18 thang 9 nam 1454, quan Ba Lan chia nhom phong thu va tan cong an ngu tren tuyen đuong tu Chojnice đen Tuchola va Krojanty. Đoi hinh nay nham đuong đau voi quan Teuton chu yeu la ky binh nang đuoc ky cung thu yem tro va tranh bi phan cong tu vi tri thuan loi vao doanh trai đong tren đoi. Trai phia đong khong nam trong ke hoach tac chien cua quan Ba Lan.
Quan Ba Lan hoan toan khong co tong chi huy đieu binh khien tuong. Vua Casimir IV voi nang luc yeu kem đa khong chi đinh ai lam tong chi huy, phan cung vi kha nang chien truong cua cac tuong Mikolaj Szarlejski, Łukasz I Gorka, Dziersław xu Rytwiany va Stanisław Ostroroga đeu ngang nhau.


 Hiep si Teuton  Gan 15.000 quan tiep vien Teuton đen tu huong Debrzno bao gom 60% ky binh va 40% bo binh, dan theo đoi xe hang tham gia vao tran chien. Ben canh đo, quan Teuton con co the trong cay vao khoang 1.000 quan o Chojnice. Linh đanh thue Teuton bao quanh la ky binh ho tong bat đau di chuyen men theo bo ho tu phia tay huong ve Chojnice ma khong he co dau hieu se tan cong quan Ba Lan hoac muc đich chinh chi la du quan đoi phuong ra khoi cac vi tri phong thu thuan loi.


= Dien bien =


 Giai đoan I - Quan Ba Lan tan cong  Đoi hinh cho đoi qua lau đa mat kien nhan cong voi quan Teuton đang dieu qua nhu khieu khich truoc mat, quan Ba Lan khong the kiem che noi nua. Lua chon phuong phap tac chien thieu linh hoat va khong luong đen hieu qua suc manh vu khi khac nhau, quan Ba Lan đon thuan chi huy đong toan luc ky binh vao chien thuat đanh nhanh. Truoc suc ep cua ky binh lanh chua vo ky luat, cac chi huy quyet đinh tien đanh quan Teuton tren đia the bat loi. Quan Ba Lan xong toi đe chan ho voi y đo choc thung lop ky binh phong thu Teuton.
Sau khi vuot qua con đe, ky binh nang Ba Lan tan cong ky binh Teuton đong hon va trang bi kem hon, de dang pha vo đoi hinh buoc quan Teuton phai bo chay. Chi huy quan ho tong Rudolf von Sagan tu tran con Bernhard von Zinnenberg bi bat lam tu binh (ve sau tron thoat đuoc). Mot phan ky binh Teuton thoat khoi tran chien chay ve Chojnice, con đa so bai quan rut lui ve phia bo binh va xe hang.


 Giai đoan II - Teuton phan cong  Bat chap viec mat hai tuong chi huy, bo binh Teuton đieu khien xe hang khong he roi loan, khang cu va đung vung truoc cac cuoc tan cong tiep theo. Tan cong khong hieu qua, ky binh Ba Lan buoc phai dung lai đe lap the tran bao vay trai chinh Teuton. Thoi gian nay đu đe ky binh Teuton bi tan loan trong giap cong đau tien tap hop lai. Đong thoi, quan trong thanh Chojnice đuoc tang cuong them ky binh chay ve tu tran chien đa to chuc xuat binh qua Cong Gdansk.
Quan Teuton roi thanh Chojnice tan cong doanh trai va hau quan Ba Lan khong he đuoc phong thu. Quan Ba Lan lap tuc roi loan. Ky binh đang vay trai Teuton voi bo chay. Mot phan ky binh tim cach rut lui ve phia Człuchow, phan con lai co gang thoat than theo con đe dan ve bo đong cua ho. Bernhard von Zinnenberg tu thoat ra va dan quan truy đuoi gay ton that đang ke cho quan Ba Lan đang chay tron. Nhieu ky binh bi đay ra khoi đe chet đuoi trong ho hoac bi quan Teuton truy sat trong khu vuc đam lay quanh đo. Tinh the tram trong hon sau khi Piotr xu Szczekociny tu tran va Poznan Łukasz Gorka, Brzeg-Kuyavian Mikołaj Szarlejski cung Wojciech Kostka chi huy quan Postupice Pomerania bi bat. Doanh trai that thu, vua Casimir IV đuoc quan ho tong thoat khoi chien truong chay tron.
Quan Ba Lan tham bai, đoi hinh quan lanh chua đia phuong tan vo hoan toan. Hon 3.000 quan chet tai tran va 300 bi bat lam tu binh. Ben Teuton chi voi 100 linh tu tran đa chiem đuoc trai Ba Lan cung toan bo vat tu, luong thuc cua vua Casimir IV. Quan thang tran cung thu nhan lai đuoc tai vat va chien loi pham đang ke do binh linh Ba Lan cuop boc nha tho va thuong dan khi hanh quan qua Pho. Tai cam quan cua chi huy Teuton la Bernhard von Zinnberg đuoc chung thuc va tan duong rong rai.


Anh huong Tran chien ket thuc voi that bai quan su lon nhat cua Ba Lan trong thoi Trung co. Đong thoi, đay cung tran thua tham hai nhat cua Vuong quoc Ba Lan khi đoi đau Hiep si Teuton. Cu soc bai tran keo theo ca vuong trieu suy sup, lam lung lay tinh than ung ho Lien hiep Pho moi khai mao vao mua xuan 1454. Tin bai tran cua Casimir IV giang đon tam ly cho đoan quan đang bao vay Malbork so hai bo cuoc. Ngay 21 thang 9 nam 1454, quan Gdansk bo trai Wielbark rut lui, chinh thuc cham dut bao vay Malbork.


= He qua tuc thoi =
Tan dung thang loi mang tinh quyet đinh nay, Bernhard von Zinneberg nhanh chong xua quan Teuton ve lanh tho đoi phuong. Dau an Chojnice khiep hai đen muc mot so quan chuc đa chay khoi Pomerania va Powisle la nhung thanh luy tieu bieu chong Teuton truoc đo. Tinh the nay tao co hoi cho nhung nguoi ung ho Teuton o lai. Đap lai loi keu goi cua Đai thong linh, mot so thanh đa xin an xa tha toi phan loan va đuoc tai nhap tro lai duoi quyen luc giao đoan. Ngay 27 thang 9 nam 1454, sau hai ngay bi vay, Tczew đau hang von Zinnenberg. Cung ngay, Teuton chiem đuoc Gniew do quan cua Jan z Jani bo roi vi chu tuong đa bi bat trong tran Chojnice. Phao đai Kwidzyn đuoc tiep vien tu Grudziadz  va phao đai Nowe o Wisła đuoc tang cuong tu Starogard nen van trung thanh voi vua Casimir IV.
Lo so Teuton chiem tiep cac thanh khac, vua Casimir IV uy quyen cai quan cac quan vung bien cho Cong quoc Słupsk, trao vinh vien thanh Lebork va Bytow ve Cong tuoc Słupsk va Eric xu Pomenaria.


= Chien tranh Muoi ba nam =
An tuong ve that bai cua Casimir IV tai tran Chojnice khien cac thanh bang Pho co xu huong quay ve voi giao đoan Teuton, gia tang niem tin rang viec hop nhat Lien hiep Pho vao Vuong quoc Ba Lan chi la tinh trang tam thoi. Tinh the nay buoc vua va cac thu linh Lien hiep Pho phai ngung tan cong Teuton va tap trung mot so đon vi linh đanh thue tai cac thanh Pho chien luoc phong ngua bi tai chiem. Nhung ke hoach nay chi thanh cong mot phan. Lien hiep Pho co gang duy tri quyen kiem soat bang cach tran ap cac cuoc noi day ung ho Teuton o Torun, Gdansk va Chełmno. Mua xuan nam 1455, phe Casimir IV khong con đu tiem luc phong ngu dan trai nen đa mat 23 tren 56 thanh ve phe Hiep si Teuton. Hau qua lon nhat co the ke đen viec quan Lien hiep phai rut khoi Konigsberg va bo trong cac thanh Ha Pho do luu vuc song Pregolya va song Łyna noi day muon tro lai than phuc Đai thong linh Teuton. Ket qua la Hiep si Teuton khoi phuc đuoc quyen luc o Pho.


= Lien minh Ba Lan - Litva =
Tham bai tai Chojnice lam vuong quoc Ba Lan yeu the khi tranh chap quyen luc noi bo voi Đai cong quoc Lietuva trong Lien minh Jagiellon. Viec nay the hien ro nhat qua su phan chia Volhynia va Podolia sau khi anh trai cua Władysław II Jagiełło la Swidrygiełło von cai tri o đay qua đoi. Ke hoach di chuyen nghi vien Hoi đong Lien minh đen Ba Lan cung bat thanh vi phai cung ung quan binh bao ve cac thanh than Ba Lan chong lai Teuton. Tran Chojnice mang lai cho Đai cong quoc Lietuva nhung phan lanh tho gia tri tu Teuton, bao gom ca cua song Neman va song Pregolya. Trong khi cac ben giao tranh hao ton nhieu tai luc, Litva lai van thu đuoc ich loi nen đa khong tich cuc tham gia Chien tranh Muoi ba nam cho du co nhung no luc cua vua Casimir IV.


Dien bien tiep theo = Tinh hinh Gdansk Pomerania =

Đa tien quan cua Teuton dung lai do thieu tien. Mua thu nam 1454, Teuton thoa thuan dung binh voi mot so the luc manh trong Lien hiep Pho. Sau khi chiem Tczew, luc luong linh đanh thue lam nen đai thang Chojnice đen Malbork đua ra yeu cau tai chinh voi Đai thong linh von Erlichshausen. Ket qua cua thuong thao Malbork khong giai quyet đuoc so tien con no cung nhu cung cap tai luc cho hoat đong quan su tiep theo nen linh đanh thue tu choi tien binh. Nhung thang đau tien sau tran chien, quan con lai o Chojnice an binh bat đong.
Cuoi nam 1454 va đau nam 1455, cac hoat đong quan su đuoc chuyen sang huu ngan song Vistula, Vuong quoc Ba Lan to chuc đanh lon vao Malbork. Ngay 18 thang 12 nam 1454, quan Ba Lan that bai khi bao vay thanh Łasin kien co o Chełmno, do thieu phao va đan duoc nen khong ha đuoc thanh. Ngay 9 thang 1 nam 1455, thanh tiep tuc đay lui quan Ba Lan trong cuoc tan cong duy nhat. Ngay 13 thang 1, quan Ba Lan rut lui do met moi trong đieu kien thoi tiet mua đong khac nghiet.

Loi dung tinh hinh quan Ba Lan đang tap trung o Đong Chelmno, Đai thong linh von Erlischhausen tap hop mot đao quan gom binh đoan cap baliwat cong voi linh đanh thue o Malbork, đuoc thuong dan ho tro xe hang va xe truot tuyet. Sau khi đuoc tang cuong them tu Tczew, tong đoan quan khoang 2.000 binh si. Đoan quan khoi hanh nham huong Vinh Gdansk, tien hanh cuop pha lang mac doc theo bo song Radunia. Chieu ngay 13 thang 1 nam 1455, đoan quan toi đoi Biskupia Gorka, chuan bi huong toi Thanh Moi Gdansk than Teuton. Quan Gdansk roi thanh đon đanh va giet 600 quan Teuton buoc đoan quan cua Đai thong linh phai rut lui. Tran thang Biskupia Gorka giup Lien hiep Pho duy tri kiem soat Gdansk va tao nen thanh cong lon ve si khi, đong thoi giup cho thanh Gdansk co vi tri chinh tri chien luoc trong Lien hiep Pho. Đau thang 4 nam 1455, Gdansk va Torun hoan tat đam phan hiep uoc phong thu chung song Vistula..


= Kaspar Nostitz o Chojnice nam 1455 =

Ngay 21 thang 12 nam 1454, quan Teuton tru đong Chojnice đuoc tang cuong 500 linh duoi su chi huy cua mot tuong đanh thue thien chien la Kaspar Nostitz. Nostiz đen thay the cho Mikołaj Wolfersdorf đa khong co bat ky hanh đong nao sau thoa thuan Malbork ngay 9 thang 10 nam 1454.
Ngay 13 thang 6 nam 1455, loi dung Lien hiep Pho gap kho khan, binh si tai Stargard va Nowy khong đuoc tra luong va tu choi cam vu khi, Nostitz dung muu lua ha thanh Czarne va tan sat nhung nguoi ung ho Lien hiep. Ngay 24 thang 6, ong chieu hang Debrzno. Nostitz tiep tuc đot pha chiem Krajna va thieu rui Łobzenica, Złotowo va Krajenka. Quan Teuton chi bi chan lai o Człuchow vao thang 7 nam 1455. Chien loi pham cung voi nguon thue thu tu cac lang Pomerania bi chiem đong đa cai thien đang ke chien phi cho Teuton.
Ngay 10 thang 7 nam 1455, quan Teuton o Gniew đot kich thanh cang Swiecie, tieu diet hoac bat song quan Pomerania đon tru nhung khong đanh vao phao đai Swiecie.
Mua he nam 1455, Gdansk van giu vung vi tri trung tam than Ba Lan quan trong duy nhat o Pomerania.
Tu đo, vua Casimir IV no luc chiem lai Chojnice va cac thanh khac o Pomerania vao nam 1461. Teuton chinh thuc mat uu the quan su o tinh nay sau tran Swiecino nam 1462.


= Ba Lan cai cach quan đoi =

Đai bai Chojnice cho thay can phai xay dung lai he thong quan su Ba Lan von khong đuoc cai to ke tu trieu đai Piast cuoi cung. Hiep si ky binh nang khong con thich hop trong hoat đong bao vay hoac khi đoi đau voi cac luc luong linh đanh thue chuyen nghiep. Ngoai nhu cau hau can lon phai đong trai gan điem bao vay, nhuoc điem chinh la hanh quan hang loat ma khong đa dang đuoc vu khi va chien thuat. Hon nua, gioi hiep si trung luu luon loi dung co hoi trieu tap hoi đong quy toc đe đua ra yeu sach chinh tri va đoi hoi đac quyen. Ngoai ra, hiep si đia phuong con it tap luyen, suc chien đau kem, vo ky luat lam suy giam kha nang tren chien truong.
Duoi anh huong cua that bai Chojnice, vua Casimir IV đa no luc cai to quan đoi trong suot Chien tranh Muoi ba nam đen tan nam 1461 nhung khong may thanh cong. Tuy ap dung mot so bien phap nhu đua xe hang vao hang phong ngu (wagenburg) trong chien đau hay siet chat hinh phat voi cac lanh chua khong đap ung hieu trieu, nhung quan đoi Ba Lan van khong đuoc cai to toan dien do quoc kho can kiet. That bai ve sau cua quan lanh chua đia phuong buoc nha vua phai hanh đong va thuyet phuc gioi quy toc va giao si thanh lap quan đoi chuyen nghiep va ap đat nghia vu quan su bat buoc đoi voi cac thanh pho. Quyet đinh nay chinh thuc đuoc đua ra sau tran vay ham Chojnice bat thanh tiep theo ngay 18 thang 9 nam 1461. Lanh chua quy toc đong y đong gop chi phi cho cac hoat đong quan su ke tiep va tu đo cho đen cuoi the ky 15, vua Ba Lan chi trieu tap hanh quan chung hai lan.


Trong van hoa Ngay nay, tran Chonjnice đuoc tuong nho qua cac giai đau hiep si va su tai hien lich su ben bo hao thanh co.


Chu thich Thu muc Barkowski, Robert (2017). Historia wojen gdanskich.Sredniowiecze [Lich su chien tranh Gdansk thoi trung co] (bang tieng Ba Lan). Warszawa: Bellona. ISBN 978-83-11-14343-2.
Knopek, Jacek; Kuffel, Bogdan (2004). Bitwa pod Chojnicami 18 IX 1454 r. w tradycji historycznej i regionalnej [Tran Chojnice ngay 18 thang 9 nam 1454 theo truyen thong lich su đia phuong] (bang tieng Ba Lan). Chojnice: Urzad Miejski w Chojnicach. ISBN 8391940578.
Dyskant, Jozef (2009). Zatoka Swieza 1463 (bang tieng Ba Lan). Warszawa: Bellona. ISBN 978-83-11-11571-2.
Biskup, Marian (1952). "Stosunek Gdanska do Kazimierza Jagiellonczyka w okresie Wojny Trzynastoletniej 1453-1466" [Thai đo Gdansk đoi voi Casimir Jagiellon trong Chien tranh Muoi ba nam 1453-1466]. Roczniki Towarzystwa Naukowego w Toruniu (bang tieng Ba Lan). Torun.
Biskup, Marian (1990). Wojna trzynastoletnia i powrot Polski nad Bałtyk w XV wieku [Chien tranh Muoi ba nam va Ba Lan tro lai bien Baltic the ky 15] (bang tieng Ba Lan). Krakow: Krajowa Agencja Wydawnicza. ISBN 978-83-11-11571-2.
Biskup, Marian (2014). Trzynastoletnia wojna z Zakonem Krzyzackim 1454-1466 [Chien tranh Muoi ba nam voi Giao đoan Teuton 1454-1466] (bang tieng Ba Lan). Oswiecim: Napoleon V. ISBN 978-83-7889-288-5.
Baczkowski, Krzysztof (1999). Dzieje Polski poznosredniowiecznej (1370–1506) [Lich su Ba Lan cuoi trung co] (bang tieng Ba Lan). Krakow: Fogra. ISBN 83-85719-40-7.
Davies, Norman (1996). Boze igrzysko [Van co cua Chua] (bang tieng Ba Lan). Quyen I . Krakow: Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak”. ISBN 83-7006-506-6.
Jasienica, Paweł (1992). Polska Jagiellonow [Ba Lan trieu đai Jagiellon] (bang tieng Ba Lan). Warszawa: Panstwowy Instytut Wydawniczy. ISBN 83-06-01796-X.
Jasienica, Paweł (1992). Polska Piastow [Ba Lan trieu đai Piast] (bang tieng Ba Lan). Warszawa: Panstwowy Instytut Wydawniczy. ISBN 83-06-01795-1.
Jasienica, Paweł (2009). Ostatnia z rodu [Nguoi cuoi cung trong gia toc] (bang tieng Ba Lan). Warszawa: Proszynski Media sp. z o.o. ISBN 978-83-7648-135-7.
Jedrzej, Moraczewski (1846). Dzieje Rzeczypospolitej Polskiej z drugiej połowy pietnastego wieku [Lich su Cong hoa Ba Lan tu nua sau the ky 15] (bang tieng Ba Lan). Poznan: Napoleon Kamienski i Społka.
Łopatecki, Karol (2013). Organizacja, prawo i dyscyplina w polskim i litewskim pospolitym ruszeniu (do połowy XVII wieku) [To chuc, luat phap va ky luat trong Hoi đong lanh chua Ba Lan va Litva (đen giua the ky 17)] (bang tieng Ba Lan). Białystok: Instytut Badan nad Dziedzictwem Kulturowym Europy. ISBN 978-83-64103-00-1.
Nowak, Andrzej (2017). Dzieje Polski. Tom 3: 1340-1468 Krolestwo zwycieskiego orła [Lich su Ba Lan. Tap 3: 1340-1468 Vuong quoc đai bang chien thang] (bang tieng Ba Lan). Krakow: Biały Kruk. ISBN 978-83-7553-223-4.
Nowaczyk, Bernard (2012). Chojnice 1454. Swiecino 1462 (bang tieng Ba Lan). Warszawa: Bellona. ISBN 978-83-11-12337-3.
Rogalski, Leon (1846). Dzieje Krzyzakow oraz ich stosunki z Polska, Litwa i Prussami [Lich su Hiep si Teuton va quan he voi Ba Lan, Litva, Pho] (bang tieng Ba Lan). Quyen II. Warszawa: Samuel Orgelbrand.
Schultz, Franz (1887). "Bernhard von Zinnenberg, Heerfuhrer im dreizehnjahrigen Stadtekriege" [Bernhard von Zinnenberg, tuong chi huy trong chien tranh Muoi ba nam]. Zeitschrift des Westpreussischen Geschichtsvereins (bang tieng Đuc). Quyen XXII.
Zamoyski, Adam (2009). Polska. Opowiesc o dziejach niezwykłego narodu 966-2008 [Ba Lan - Cau chuyen lich su ve mot quoc gia phi thuong 966-2008] (bang tieng Ba Lan). Wydawnictwo Literackie. ISBN 978-83-08-04684-5.
"1454 do 1466. Bez ducha walki..." [1454-1466 Khong tinh than chien đau] (bang tieng Ba Lan). Historia Chojnic. Luu tru ban goc ngay 14 thang 1 nam 2020. Truy cap ngay 15 thang 9 nam 2020.
Malotka, J. "Geschichte der Czerlinski" [Lich su Czerlin] (bang tieng Đuc). czerlinski.de. Luu tru ban goc ngay 2 thang 9 nam 2018. Truy cap ngay 15 thang 9 nam 2020.
"Jubileuszowy Turniej Rycerski" [Giai đau hiep si Jubilee] (bang tieng Ba Lan). ngay 23 thang 8 nam 2016. Luu tru ban goc ngay 15 thang 2 nam 2019. Truy cap ngay 18 thang 9 nam 2020.
"Reuss von Plauen Henryk - Wielki Mistrz Krzyzacki" [Reuss von Plauen Henryk - Đai thong linh Hiep si Teuton] (bang tieng Ba Lan). Dawny Tczew. Ban goc luu tru ngay 12 thang 6 nam 2018. Truy cap ngay 17 thang 9 nam 2020.
"Zaproszenie bractw rycerskich na 11 Turniej Rycerski" [Moi tham du Giai đau hiep si lan thu 11] (bang tieng Ba Lan). chojnice.com. ngay 12 thang 7 nam 2017. Luu tru ban goc ngay 15 thang 2 nam 2019. Truy cap ngay 18 thang 9 nam 2020.