Flying Spaghetti Monster (FSM, tam dich Quai vat Spaghetti bay) la vi than cua ton giao nhai (parody religion) Giao hoi Flying Spaghetti Monster hay Pastafarianism. Đuoc Bobby Henderson tao ra vao nam 2005 voi muc đich co đong cham biem viec Hoi đong Giao duc bang Kansas cho phep giang day thiet ke thong minh thay the cho thuyet tien hoa tai cac truong cong. Trong mot la thu ngo gui Hoi đong Giao duc bang Kansas, Henderson nhai lai khai niem thiet ke thong minh bang viec bay to niem tin ve mot vi than sang tao sieu nhien giong voi mi spaghetti voi thit vien. Henderson con goi đo la ly thuyet sang tao "Pastafarian" (ket hop tu pasta (mot loai mi) va Rastafarian (mot phong trao ton giao) can đuoc day trong cac lop khoa hoc voi khoang thoi gian ngang bang voi Thiet ke thong minh va thuyet tien hoa. Henderson giai thich ke tu khi phong trao Thiet ke thong minh su dung nhung vien chung map mo ve mot nguoi thiet ke, bat cu thuc the nao tuong tuong đuoc đeu hoan toan co the đam nhan vai tro đo, ke ca Flying Spaghetti Monster.
Sau khi đang buc thu len website cua minh, no nhanh chong tro thanh mot hien tuong Internet va la bieu tuong phan đoi viec giang day Thiet ke thong minh trong cac truong cong. Henderson tu nhan la "nha tien tri" va xuat ban sach "The Gospel of the Flying Spaghetti Monster" (Phuc am cua Flying Spaghetti Monster), đuoc Villiard Press xuat ban nam 2006.


Lich su Lan xuat hien đau tien cua Giao hoi Flying Spaghetti Monster đuoc cho la vao thang 1, nam 2005 khi Bobby Henderson, 25 tuoi, tot nghiep vat ly Đai hoc Tieu bang Oregon, gui mot la thu ngo ve Flying Spaghetti Monster đen Hoi đong Giao duc bang Kansas. La thu gui truoc vu xem xet thuyet tien hoa tai bang Kansas nhu mot luan cu phan đoi viec giang day Thiet ke thong minh trong cac lop sinh hoc. Henderson, tu mieu ta minh la mot "cong dan co lien quan" đai dien cho 10 trieu nguoi khac, phat bieu rang ca thuyet cua anh va Thiet ke thong minh co gia tri ngang nhau. Trong buc thu cua minh, anh viet

Toi nghi chung ta đeu mong đoi đen luc ca ba thuyet đeu đuoc danh nhung khoang thoi gian bang nhau trong cac lop khoa hoc tren ca nuoc, va tham chi la ca the gioi; Mot phan ba cho Thiet ke thong minh, mot phan ba cho Flying Spaghetti Monster, va mot phan ba cho su suy đoan logic dua tren nhung bang chung xac thuc quan sat đuoc.

Theo Henderson, ke tu khi phong trao Thiet ke thong minh su dung nhung vien chung map mo ve mot nguoi thiet ke, bat cu thuc the nao tuong tuong đuoc đeu hoan toan co the đam nhan vai tro đo, ke ca Flying Spaghetti Monster. Henderson giai thich, "Toi khong gap rac roi gi voi ton giao. Rac roi toi gap la viec ton giao ap đat len khoa hoc. Neu co mot thuong đe va ong ay thong minh, toi đoan ong phai la nguoi co oc hai huoc."
Vao thang 5 nam 2005, khong nhan đuoc phan hoi tu Hoi đong Giao duc Kansas, Henderson đang la thu len website cua minh, thu hut su chu y cua cong luan. Khong lau sau, Pastafarianism tro thanh mot hien tuong Internet. Henderson đang nhung phan hoi tu cac thanh vien cua Hoi đong. Ba thanh vien cua hoi đong, trong so nhung nguoi phan đoi viec sua đoi chuong trinh giang day, phan hoi tich cuc; thanh vien thu tu phan hoi voi binh luan "Đo la su xuc pham nghiem trong khi nhao bang Thuong đe." Henderson cung đang mot luong lon nhung la thu thu han, ke ca loi đe doa giet ma anh nhan đuoc. Trong vong mot nam khi gui la thu, Henderson nhan đuoc hang ngan thu đien tu ve Flying Spaghetti Monster, tong cong tren 60.000, anh noi "khoang 95 phan tram ung ho, trong khi nam phan tram noi toi se xuong đia nguc".


= Phat trien khac =

Vao thang 8 nam 2005, trong mot thu thach danh cho đoc gia, blog Boing Boing thong bao khoan tien thuong $250.000, sau đo tang len $1.000.000—trong "loai tien đuoc thiet ke thong minh" cho bat cu nguoi nao đua ra bang chung kiem nghiem đuoc rang Jesus khong phai la con trai cua Flying Spaghetti Monster. No dua tren mot thach thuc tuong tu do Kent Hovind, mot nguoi theo sang tao luan Trai Đat Tre hua tra $250.000 cho bat cu ai đua ra bang chung tien hoa "la cach kha thi duy nhat" ma Vu tru va su song xuat hien. Thach thuc nay day nen moi quan tam va su pho bien Flying Spaghetti Monster.
Theo Henderson, nhung bai bao ve Flying Spaghetti Monster đa thu hut su chu y cua cac nha xuat ban; anh cho biet trong cung mot thoi điem, co đen sau nha xuat ban quan tam đen Flying Spaghetti Monster. Vao thang 5 nam 2005, Henderson nhan loi đat viet The Gospel of the Flying Spaghetti Monster (Phuc am cua Flying Spaghetti Monster) tu Villard.


Niem tin Henderson đa đe xuat nhieu tin nguong cua Pastafarian nham phan bac cac ly le cua nhung nguoi ung ho thiet ke thong minh. Nhung "đuc tin quy tac" nay đuoc Henderson trinh bay trong buc thu cho Hoi đong Giao duc Kansas, Phuc am cua Flying Spaghetti Monster, va tren website cua Henderson, noi ma anh đuoc mieu ta nhu la mot nha tien tri. Nhung tin nguong nay thuong che gieu chu nghia thiet ke thong minh.
Đuc tin chinh cua ton giao la vu tru đuoc tao ra boi mot con Yeu quai vo hinh va khong the tim ra đuoc voi ten goi la "Flying Spaghetti Monster", sau "mot cuoc nhau nhet". Theo cac đuc tin nay, su say xin cua Yeu quai la ly do Trai Đat khong đuoc hoan thien. Them vao đo, tat ca nhung chung co ve tien hoa đa đuoc Yeu quai đat ra tren Trai Đat nham đe thu thach niem tin cua nhung tin huu — viec nay nhai lai niem tin cua nhung nguoi tin tuong toan bo vao Kinh thanh. Trong nhung su đo luong khoa hoc, Yeu quai đa hien dien va "thay đoi ket qua voi ban tay mi soi cua Ngai". Theo tin nguong Pastafarian, tren Thien đuong co mot nui lua phun bia va mot nha may tao nhung vu cong thoat y. Theo ho, đia nguc cung tuong tu, nhung bia đa bi nhat nheo va cac vu cong thoat y bi nhiem benh lay truyen qua đuong tinh duc.
Tin nguong cua ton giao con đuoc mo rong qua nhung nghi thuc le tiet. Moi ngay thu sau la mot ngay le. Khi cau nguyen, loi ket thuc phai la chu "R'amen"; đuoc ghep lai tu chu "Amen" khi ket thuc cau nguyen theo Thien chua giao, va mon mi an lien Nhat Ban ramen.


= Hai tac va su am len toan cau =

Theo tin nguong Pastafarian, hai tac la "sinh vat hoan toan thieng lieng" va la nhung tin đo Pastafarian đau tien. Them vao đo, nhung tin huu tin rang hinh anh hai tac la nhung ke cuop ngoai vong phap luat la thong tin sai bi nhung nha than hoc Thien chua giao thoi Trung Co va nhung nguoi Hare Krishna co tinh phat tan nham giam uy tin cua ton giao nay. Thay vao đo, tin đo Pastafarians tin rang hai tac la "nhung nha tham hiem yeu chuong hoa binh va nhung nha truyen ba thien chi" thuong cho keo cho tre nho, va nhung hai tac ngay nay khong lien quan gi đen nhung hai tac trong lich su. Cac tin huu Pastafarian tham gia "Ngay Quoc te Noi chuyen nhu Hai tac" vao ngay 19 thang 9.
Viec them vao hai tac trong đuc tin Pastafarian la mot phan cua buc thu ban đau cua Henderson, nham minh hoa y tuong "tuong quan khong đong nghia voi he qua". Henderson đua ra ly giai rang "su am len toan cau, đong đat, bao, va nhung thien tai khac la ket qua truc tiep cua su giam đi cua so luong hai tac tu nhung nam 1800." Mot đo thi đuoc kem theo buc thu cho thay khi con so hai tac giam xuong, nhiet đo toan cau tang len. Viec nay che gieu y kien cua mot so to chuc ton giao rang su gia tang cua cac thien tai, chien tranh, chet choc tren the gioi la vi nguoi ta khong ton kinh va thuc hanh cac nghi le ton giao. Nam 2008, Henderson dung su gia tang cua cac hoat đong hai tac o Vinh Aden đe ung ho y tuong nay, noi rang Somalia "co so luong hai tac cao nhat va luong phat thai cacbon thap nhat trong tat ca cac quoc gia."


Xem them Thiet ke thong minh


Chu thich Tham khao Henderson, Bobby (2006). The Gospel of the Flying Spaghetti Monster. Villard Books. ISBN 0-8129-7656-8.


Lien ket ngoai Website cua Giao hoi Flying Spaghetti Monster