Co phieu (tieng Anh: share, so nhieu: shares hoac stock hoac capital stock) la giay chung nhan so tien nha đau tu đong gop vao cong ty phat hanh. Co phieu la chung chi do cong ty co phan phat hanh hoac but toan ghi so xac nhan quyen so huu mot hoac mot so co phan cua cong ty đo.
Nguoi nam giu co phieu tro thanh co đong va đong thoi la chu so huu cua cong ty phat hanh.


Khai niem Lich su ra đoi Co phieu gan lien voi lich su hinh thanh Cong ty co phan - Co phieu chinh la san pham rieng cua cong ty co phan. Von đieu le cua cong ty co phan đuoc chia thanh nhieu phan bang nhau goi la co phan. Nguoi mua co phan goi la co đong. Co đong đuoc cap mot giay xac nhan so huu co phan goi la co phieu. Co phieu la bang chung va la chung chi xac nhan quyen so huu cua co đong đoi voi cong ty co phan. Quyen so huu cua co đong trong cong ty co phan tuong ung voi so luong co phan ma co đong nam giu. Vi vay, co phieu con đuoc goi la chung khoan von.


Cac dang Co phieu Khi xem xet Co phieu cua Cong ty co phan, thuong co su phan biet co phieu đuoc phep phat hanh, co phieu đa phat hanh, co phieu quy, co phieu đang luu hanh.

Co phieu đuoc phep phat hanh: Khi cong ty co phan đuoc thanh lap, thi đuoc phep phat hanh co phieu đe huy đong von. Nhung luat phap cac nuoc quy đinh cong ty phai đang ky tong so co phieu cua cong ty va phai ghi trong đieu le cong ty va đuoc goi la co phieu đuoc phep phat hanh' hay co phieu đang ky. Co phieu đuoc phep phat hanh la so luong co phieu toi đa cua mot cong ty co the phat hanh tu luc bat đau thanh lap cung nhu trong suot qua trinh hoat đong. Khi can co su thay đoi so luong co phieu đuoc phep phat hanh thi phai đuoc đa so co đong bo phieu tan thanh va phai sua đoi đieu le cong ty.
Co phieu đa phat hanh: la co phieu ma cong ty đuoc ban ra cho cac nha đau tu tren thi truong va cong ty đa thu ve đuoc toan bo tien ban so co phieu đo, no nho hon hoac toi đa la bang voi so co phieu đuoc phep phat hanh.
Co phieu quy: la co phieu đa đuoc giao dich tren thi truong va đuoc chinh to chuc phat hanh mua lai bang nguon von cua minh. So co phieu nay co the đuoc cong ty luu giu mot thoi gian sau đo lai đuoc ban ra; luat phap mot so nuoc quy đinh so co phieu nay khong đuoc ban ra ma phai huy bo. Co phieu quy khong phai la co phieu đang luu hanh, khong co von đang sau no; do đo khong đuoc tham gia vao viec chia loi tuc co phan va khong co quyen tham gia bo phieu.
Co phieu đang luu hanh: la co phieu đa phat hanh, hien đang luu hanh tren thi truong va do cac co đong đang nam giu. So co phieu đang luu hanh đuoc xac đinh nhu sau:
So co phieu đang luu hanh = So co phieu đa phat hanh - So co phieu quy
Trong truong hop cong ty co ca hai loai co phieu thuong va co phieu uu đai, nguoi ta se xac đinh cu the cho tung loai mot. So co phieu thuong đang luu hanh la can cu quan trong đe phan chia loi tuc co phan trong cong ty.
Dua vao hinh thuc co phieu, co the phan biet co phieu ghi danh va co phieu vo danh.

Co phieu ghi danh: la co phieu co ghi ten nguoi so huu tren to co phieu. Co phieu nay co nhuoc điem la viec chuyen nhuong phuc tap, phai đang ky tai co quan phat hanh va phai đuoc Hoi đong Quan tri cua cong ty cho phep.
Co phieu vo danh: la co phieu khong ghi ten nguoi so huu. Co phieu nay đuoc tu do chuyen nhuong ma khong can thu tuc phap ly.
Dua vao quyen loi ma co phieu đua lai cho nguoi nam giu, co the phan biet co phieu pho thong (co phieu thuong) va co phieu uu đai - Đay la cach phan loai pho bien nhat. Khi noi đen co phieu cua mot cong ty, nguoi ta thuong noi đen co phieu pho thong (co phieu thuong) va co phieu uu đai.

La loai co phieu co thu nhap phu thuoc vao hoat đong kinh doanh cua cong ty. Nguoi so huu co phieu pho thong đuoc tham gia hop Đai hoi đong co đong va đuoc bo phieu quyet đinh nhung van đe quan trong nhat cua cong ty, đuoc quyen bau cu va ung cu vao Hoi đong Quan tri cua cong ty.
Co phieu cua cong ty khong co thoi han hoan tra, vi đay khong phai la khoan no đoi voi cong ty.
Co đong đuoc chia phan gia tri tai san con lai khi thanh ly cong ty sau khi cong ty đa thanh toan cac khoan no va thanh toan cho cac co đong uu đai.
Nguoi gop von vao cong ty khong đuoc quyen truc tiep rut von ra khoi cong ty, nhung đuoc quyen chuyen nhuong so huu co phan duoi hinh thuc ban lai co phieu hay duoi hinh thuc qua tang hay đe lai cho nguoi thua ke. Chinh đieu nay đa tao ra tinh thanh khoan cho co phieu cong ty, đong thoi cung hap dan nha đau tu.
Đuoc quyen uu tien mua co phieu khi cong ty phat hanh co phieu moi đe tang von.
Đuoc quyen trieu tap đai hoi đong co đong bat thuong theo luat đinh.
Co đong thuong cung phai ganh chiu nhung rui ro ma cong ty gap phai, tuong ung voi phan von gop va chi chiu trach nhiem gioi han trong pham vi so luong von gop vao cong ty.


 Cac hinh thuc gia tri cua Co phieu thuong  Menh gia cua co phieu thuong: Menh gia hay con goi la gia tri danh nghia la gia tri ma cong ty co phan an đinh cho mot co phieu va đuoc ghi tren co phieu.
Menh gia co phieu thuong đuoc su dung đe ghi so sach ke toan cua cong ty. Menh gia co phieu khong co gia tri thuc te đoi voi nha đau tu khi đa đau tu, nen no khong lien quan đen gia thi truong cua co phieu đo. Menh gia co phieu chi co y nghia quan trong vao thoi điem cong ty phat hanh co phieu thuong lan đau huy đong von thanh lap cong ty. Menh gia the hien so tien toi thieu Cong ty phai nhan đuoc tren moi co phieu ma Cong ty phat hanh ra.
Mot so nuoc luat phap cho phep Cong ty co phan co the phat hanh co phieu thuong khong co menh gia.
Gia tri so sach: cua co phieu thuong la gia tri cua co phieu đuoc xac đinh dua tren co so so lieu so sach ke toan cua cong ty.
Truong hop cong ty chi phat hanh co phieu thuong thi gia tri so sach cua mot co phieu thuong đuoc xac đinh bang cach lay von chu so huu hoac tong gia tri tai san thuan (phan gia tri chenh lech giua gia tri tong tai san voi tong so no) cua cong ty chia cho tong so co phieu thuong đang luu hanh.
Truong hop cong ty phat hanh ca co phieu uu đai, thi phai lay tong gia tri tai san thuan tru đi phan gia tri thuoc co phieu uu đai roi moi chia cho so co phieu thuong đang luu hanh.
Phan gia tri cua co phieu uu đai đuoc tinh theo menh gia hoac gia mua lai tuy thuoc loai co phieu uu đai cong ty phat hanh va cong voi phan co tuc cong ty con khat lai chua tra cho co đong uu đai trong cac ky truoc đo (neu co).
YViec xem xet gia tri so sach, cho phep Co đong thay đuoc so gia tri tang them cua co phieu thuong sau mot thoi gian cong ty hoat đong so voi so von gop ban đau.
Gia tri thi truong: la gia tri thi truong hien tai cua co phieu thuong, đuoc the hien trong giao dich cuoi cung đa đuoc ghi nhan. Gia tri thi truong hay con đuoc goi la gia thi truong. Thuc te, gia thi truong cua co phieu khong phai do cong ty an đinh va cung khong do nguoi nao khac quyet đinh, ma gia thi truong cua co phieu đuoc xac đinh boi gia thong nhat ma nguoi ban san sang ban no va gia cao nhat ma nguoi mua san sang tra đe mua no.
YTom lai, Gia thi truong cua co phieu đuoc xac đinh boi quan he cung - cau tren thi truong. Gia tri thi truong co phieu cua mot cong ty phu thuoc rat nhieu yeu to, do vay no thuong xuyen bien đong.


= Co phieu uu đai =


 Khai niem va Quyen loi  Co phieu uu đai la chung chi xac nhan quyen so huu trong mot cong ty, đong thoi cho phep nguoi nam giu loai co phieu nay đuoc huong mot so quyen loi uu tien hon so voi co đong pho thong. Nguoi nam giu co phieu uu đai đuoc goi la co đong uu đai cua cong ty.
Co đong nam giu co phieu uu đai co cac quyen loi sau:

Quyen đuoc nhan co tuc truoc cac co đong thuong, mac du nguoi co co phieu uu đai chi đuoc quyen huong loi tuc co phan gioi han nhung ho đuoc tra co tuc truoc khi chia loi tuc cho co đong thuong. Khac voi co tuc cua co phieu pho thong, co tuc cua co phieu uu đai đuoc xac đinh truoc va thuong đuoc xac đinh bang ty le phan tram co đinh so voi menh gia cua co phieu hoac bang so tien nhat đinh in tren moi co phieu.
Quyen uu tien đuoc thanh toan truoc, khi giai the hay thanh ly cong ty, nhung sau nguoi co trai phieu.
Khac voi co phieu pho thong, nhung co đong so huu co phieu uu đai khong đuoc tham gia bau cu, ung cu vao Hoi đong Quan tri va quyet đinh nhung van đe quan trong cua cong ty.
Co phieu uu đai co the co menh gia hoac khong co menh gia va menh gia cua no cung khong anh huong toi gia thi truong cua co phieu uu đai. Menh gia cua co phieu uu đai co y nghia hon đoi voi menh gia cua co phieu pho thong, vi no la can cu đe tra co tuc va la can cu đe hoan von khi thanh ly hay giai the cong ty.
Co tuc cua co phieu uu đai la co đinh,va co đong uu đai cung van đuoc nhan co tuc khi cong ty lam an khong co loi nhuan (thua lo).
"Lich su kien đuoc chia thanh cac loai nhu sau":
Su kien nhan co tuc, chia tach, co phieu thuong, mua co phieu uu đai đeu đuoc thuc hien tai "NGAY GIAO DICH KHONG HUONG QUYEN".
NGAY GIAO DICH KHONG HUONG QUYEN la ngay thuc hien quyen cua 1 co phieu đa đuoc cong ty thong bao truoc đo. Neu nhu co đong nam giu co phieu truoc ngay giao dich khong huong quyen co đong đo se nhan đuoc co tuc hoac quyen mua co phieu đo.
Quyen đuoc chia lam ba loai:
Quyen nhan co tuc bang tien: co tuc se đuoc tra bang tien tren moi co phieu. Ti le co tuc se đuoc quy ra tren menh gia, moi co phieu niem yet tren thi truong chung khoan Viet Nam đeu co menh gia la 10,000. Vi du cong ty chia co tuc bang tien 10% ban se đuoc nhan 1,000 đong tren moi co phieu.
Co phieu thuong, co phieu chia tach: co phieu se đuoc chia nho theo ti le cong ty đa cong bo. Vi du cong ty cong bo ti le thuong hoac chia tach la 10:2 => nghia la 10 co phieu se thanh 12 co phieu, neu ban đang co 10 co phieu ban se đuoc nhan them 2 co phieu.


 Cac loai Co phieu uu đai  Co phieu uu đai tich luy: la loai co phieu uu đai co tinh chat đam bao thanh toan co tuc. Khi cong ty gap kho khan, khong thanh toan đuoc hoac chi thanh toan mot phan co tuc, thi so chua thanh toan đo đuoc tich luy hay cong don va cong ty phai tra so co tuc nay truoc khi cong bo tra co tuc cho co đong thuong. Hau het co phieu uu đai cua cac cong ty la loai co phieu uu đai tich luy va khong tham du.
Co phieu uu đai khong tich luy: la loai co phieu uu đai ma khi cong ty gap kho khan khong tra đuoc co tuc trong nam tai chinh, thi co đong uu đai đo cung mat quyen nhan so co tuc trong nam đo.
Co phieu uu đai tham du: la loai co phieu uu đai ma co đong nam giu chung, ngoai viec huong co tuc uu đai theo quy đinh con đuoc huong them phan loi tuc phu troi theo quy đinh khi cong ty kinh doanh co loi nhuan cao.
Co phieu uu đai khong tham du: la loai co phieu uu đai ma co đong nam giu chung chi đuoc huong co tuc uu đai co đinh theo quy đinh, ngoai ra khong đuoc huong them bat cu phan loi nhuan nao.
Co phieu uu đai co the mua lai: la loai co phieu uu đai ma cong ty co quyen thu hoi lai. Cong ty phat hanh co quyen yeu cau mua lai co phieu nay vao bat cu luc nao, khi cong ty co kha nang tai chinh. Gia mua lai đuoc xac đinh tu thoi điem phat hanh, gia nay thuong tinh bang menh gia cua co phieu uu đai cong them phan co tinh chat đen bu cho cac nha đau tu khi cong ty mua lai loai co phieu uu đai nay.
Co phieu uu đai co the chuyen đoi: la loai co phieu uu đai cho phep nguoi mua co quyen chuyen đoi co phieu uu đai nay sang cac loai chung khoan khac.


= Co phieu chua phat hanh =
La loai co phieu ma cong ty chua bao gio ban ra cho cac nha đau tu tren thi truong.
La loai co phieu ma Cong ty co du đinh phat hanh tren thi truong, ban ra khi co nhu cau cua nha đau tu.


Đac điem cua Co phieu = Khong co ky han va khong hoan von =
Co phieu la chung nhan gop von cua cac co đong vao cong ty co phan. Chi co chieu gop vao, khong the hien thoi han hoan von; khong co ky han. (Khi cong ty pha san hoac giai the, thi se khong con ton tai co phieu).


= Co tuc khong on đinh va phu thuoc vao ket qua SXKD cua doanh nghiep =
Co tuc co phieu thuong tuy thuoc vao ket qua kinh doanh cua doanh nghiep, va vi ket qua kinh doanh khong on đinh nen co tuc cung khong the co đinh. Khi doanh nghiep lam an phat đat thi co đong đuoc huong loi nhuan nhieu hon so voi cac loai chung khoan khac co lai suat co đinh. Nguoc lai, khi lam an kho khan hoac thua lo, co tuc co the rat thap hoac khong co co tuc.


= Khi pha san, co đong la nguoi cuoi cung nhan đuoc gia tri con lai cua tai san thanh ly =


= Gia co phieu bien đong rat manh =
Gia bien đong nhieu nhat la tren thi truong thu cap, do gia chiu su tac đong cua nhieu nhan to, va nhan to quan trong đo la ket qua kinh doanh cua cong ty.
"Ben canh đo, theo quan điem cua nhung nha đau tu, Co phieu co cac đac điem sau:"


= Tinh thanh khoan cao =
Co phieu co kha nang chuyen hoa thanh tien mat de dang. Tuy nhien tinh thanh khoan cua co phieu phu thuoc vao cac yeu to sau:

Thu nhat, ket qua kinh doanh cua to chuc phat hanh (cong ty co co phieu niem yet). Neu to chuc phat hanh hoat đong kinh doanh co hieu qua, tra co tuc cao, co phieu cua cong ty se thu hut nha đau tu va co phieu thuc su de mua ban tren thi truong. Nguoc lai neu cong ty lam an kem hieu qua khong tra co tuc hoac co tuc thap, co phieu cua cong ty se giam gia va kho ban.
Thu hai, la moi quan he cung - cau tren thi truong chung khoan: Thi truong co phieu cung nhu cac loai thi truong khac đeu chiu su chi phoi cua quy luat cung cau. Gia co phieu tren thi truong khong chi phu thuoc vao chat luong cong ty ma con phu thuoc rat lon vao nhu cau cua nha đau tu. Tuy mot loai co phieu rat tot nhung thi truong đang bao hoa nguon cung (nhieu hang ban) thi co phieu đo cung kho tang gia. Nguoc lai khi thi truong khan hiem hang hoa thi ngay ca nhung co phieu chat luong kem hon cung co the ban de dang. Tuy nhien cung can chu y đen su đau co trong thi truong, mot so nha đau tu so huu mot phan lon luong co phieu trong thi truong, đay gia len xuong theo y minh đe truc loi.


= Co tinh Luu thong =
Tinh luu thong khien co phieu co gia tri nhu mot loai tai san thuc su, neu nhu tinh thanh khoan giup cho chu so huu co phieu chuyen co phieu thanh tien mat khi can thiet thi tinh luu thong giup chu so huu co phieu thuc hien đuoc nhieu hoat đong nhu thua ke tang cho đe thuc hien nghia vu tai san cua minh.


= Tinh Tu ban gia =
Co phieu co tinh tu ban gia tuc la co phieu co gia tri nhu tien. Tuy nhien co phieu khong phai la tien va no chi co gia tri khi đuoc đam bao bang tien. Menh gia cua co phieu khong phan anh đung gia tri cua co phieu.


= Tinh Rui ro cao =
Tinh Rui ro phu thuoc vao thong tin va tinh hinh phat trien, chinh tri. Gia tri co phieu luon bien đong theo cac yeu to nay.


Tham khao Lien ket ngoai Pho Wall xanh mau nho co phieu tai chinh - VnExpress, Thu nam, 11/3/2010, 09:03 GMT+7.
Co phieu gia cao, thu nhap beo Luu tru ngay 14 thang 3 nam 2010 tai Wayback Machine - Tuoi tre Online, Thu Nam, 11/03/2010, 04:22 (GMT+7).