Tieng Phan hay Sanskrit (chu Han: 梵; samskrta vak संसकृता वाक, hoac ngan hon la samskrtam संसकृतम) la mot co ngu An Đo va la mot ngon ngu te le cua cac ton giao nhu An Đo giao, Phat giao Bac Tong va Jaina giao. No co mot vi tri quan trong trong van hoa An Đo va cac van hoa vung Đong Nam A tuong tu nhu vi tri cua tieng Latinh va tieng Hy Lap trong chau Au Trung Co; no cung la ket cau trong điem cua truyen thong An giao/Phe-đa, nhung o mot muc đo cao cap hon. Ngay nay no la mot trong nhieu ngon ngu chinh thuc cua An Đo, mac du tieng Hindi (hindi हिनदी) va cac thu tieng đia phuong khac ngay cang đuoc dung pho bien.
Khac voi quan niem pho bien, tieng Phan khong phai la mot ngon ngu chet. No van con đuoc day trong cac truong hoc va tai gia khap nuoc An, tuy chi la ngon ngu thu hai. Mot so nguoi Ba-la-mon van xem tieng Phan la tieng me đe. Theo mot thong tin gan đay, tieng Phan đuoc phuc hung nhu mot tieng đia phuong thuc dung tai lang Mattur gan Shimoga, Karnataka.
Tieng Phan phan lon đuoc dung nhu mot ngon ngu te tu trong cac nghi le cua An Đo giao duoi dang ca tung va chan ngon (sa. mantra). Tien than cua tieng Phan co la tieng Phe-đa (zh. 吠陀, en. vedic sanskrit), mot ngon ngu đuoc xem la mot trong nhung thanh vien co nhat cua he ngon ngu An-Au, va van ban co nhat cua no la Le-cau-phe-đa (zh. 棃俱吠陀, sa. rgveda). Bai nay nhan manh vao Hoa van Phan ngu nhu no đuoc he thong hoa boi Ba-ni-ni (zh. 巴尼尼, sa. panini) vao khoang 500 truoc CN. Hau het nhung bai van tieng Phan đuoc truyen mieng qua nhieu the ki truoc khi đuoc ghi lai tai An Đo trong thoi ki trung co.


Lich su = Tu nguyen =

Samskrta la mot qua khu phan tu thu đong đuoc hinh thanh tu tiep đau am sam, co nghia la "gom lai", "đay đu" va goc đong tu √kr voi nghia la "lam". Nhu vay thi samskrta co nghia la "đuoc lam đay đu". Theo quan niem An Đo, cai đuoc lam đay đu, tron ven la tot nen samskrta cung đuoc hieu la "toan hao". Cac nha dich kinh Phat tu Phan sang Han dich samskrta la Phan (Pham 梵), co nghia la thuoc ve Brahma, thuoc coi troi thanh tinh, thieng lieng va theo nghia nay danh tu Phan ngu (zh. 梵語) đuoc dung. Mot cach goi khac la Nha ngu (zh. 雅語).
Theo đinh nghia tren thi tieng Phan luon la mot ngon ngu cao cap đuoc dung trong nhung linh vuc ton giao va khoa hoc, đoi nghich voi nhung loai ngon ngu binh dan. Bo van pham co nhat con đuoc luu lai la Sach ngu phap tam chuong (sa. astadhyayi) cua Ba-ni-ni (sa. Panini), đuoc bien tap vao khoang the ki thu 5 truoc CN. Bo nay co ban la mot bo ngu phap quy đinh, phan đinh (prescriptive) the nao la tieng Phan đung, thay vi mang tinh chat mieu ta (descriptive). Tuy nhien, no van ham dung nhung phan mieu ta, phan lon mieu ta nhung dang tu ngu Phe-đa đa khong con pho bien vao thoi cua Ba-ni-ni (sa. Panini).
Mac du hau het nhung nguoi hoc tieng Phan cung đa nghe cau truyen truyen thong la tieng Phan đa đuoc sang tao va tinh che qua nhieu the he (theo truyen thong la hon mot thien nien ki) cho đen luc đuoc xem la toan hao. Khi danh tu Sanskrit (samskrta) xuat hien tai An Đo, no khong đuoc hieu la mot ngon ngu đac thu, khac biet so voi nhung ngon ngu khac (nguoi An Đo thoi đo thuong xem ngon ngu la phuong ngon, tuc la nhung thu tieng đia phuong), ma chi la mot cach an noi tao nha đac biet, co mot moi tuong quan voi cac ngon ngu đia phuong nhu truong hop tieng Anh "chuan" co moi tuong quan voi nhung loai phuong ngon đuoc dung tai Vuong quoc Anh hoac Hoa Ky. Kien thuc tieng Phan la mot dau hieu cua đia vi xa hoi va hoc vi, đuoc truyen day qua su phan tich chat che nhung nha van pham Phan ngu nhu Ba-ni-ni. Hinh thai cua ngon ngu nay xuat phat tu dang Phe-đa co truoc va cac hoc gia thuong phan biet giua tieng Phan Phe-đa (vedic sanskrit) va tieng Phan co (classical sanskrit). Tuy nhien, hai ngon ngu nay rat giong nhau ve nhieu mat, chi khac nhau phan lon o mot vai khia canh am van, tu vi va ngu phap. Cung mot so nguoi cho rang, An Đo thoi xua co nhieu phuong ngon khac nhau va tieng Phan co la mot trong nhung phuong ngon, Phe-đa la mot cap bac co hon cua mot trong nhung phuong ngon nay. Tieng Phe-đa co khuynh huong chuyen cac tu An-Au l ल thanh r र, chuyen d ड va dh ढ thanh l ऌ va lh ळ giua cac nguyen am (voi l uon luoi).
Tieng Phe-đa la ngon ngu cua nhung bo kinh Phe-đa, nhung thanh đien xuat hien som nhat tai An Đo va cung la co so cua An Đo giao. Bo kinh Phe-đa co nhat, Le-cau-phe-đa, đuoc bien tap trong thien nien ki thu hai truoc CN. Cac dang tu ngu Phe-đa đuoc luu truyen cho đen giua thien nien ki thu nhat truoc CN. Vao khoang thoi gian nay, tieng Phan thuc hien mot buoc chuyen bien tu mot ngon ngu thu nhat thanh mot ngon ngu thu nhi cua ton giao va hoc thuc, đanh dau buoc khoi đau cua thoi ki Hoa van. Mot dang tieng Phan đuoc goi la tieng Phan su thi (epic sanskrit) đuoc tim thay trong nhung truong su thi nhu Mahabharata va nhung su thi khac. Dang tieng Phan nay ham dung nhieu thanh to prakrta, la nhung thanh phan vay muon tu ngon ngu "binh dan", so voi Hoa van Phan ngu chuan. Cung co mot ngon ngu đuoc cac hoc gia goi la Phat giao tap chung phan ngu (Buddhist Hybrid Sanskrit); no that su la mot dang prakrta voi nhung thanh phan tieng Phan đuoc dung đe to hoa them.
Nguoi ta tim thay mot moi quan he rat gan giua nhung dang tieng Phan va nhung dang phuong ngon Trung An (Middle Indo-Aryan Prakrits), hoac giua nhung ngon ngu đia phuong (phan lon kinh đien Phat giao va Jaina giao đuoc ghi lai duoi dang nay) va nhung ngon ngu An-Au hien đai. Cac dang ngon ngu Prakrit co le xuat phat tu tieng Phe-đa va nguoi ta cung tim thay su anh huong giua cac dang tieng Phan sau nay va cac dang Prakrit khac nhau. Va cung co su anh huong hai chieu giua tieng Phan va cac ngon ngu Nam An thuoc he ngon ngu Dravida nhu tieng Tamil.
Cong trinh nghien cuu tieng Phan tai chau Au, đuoc khoi cong boi Heinrich Roth va Johann Ernst Hanxleden, đa dan đen su đe nghi mot he ngon ngu An-Au cua Sir William Jones va vi the đa giu mot vai tro quan trong cho su phat trien cua nganh ngu hoc chau Au. That nhu vay, nganh Ngu ngon hoc (cung voi Am van hoc v.v...) xuat phat đau tien trong gioi nghien cuu van pham An Đo, nhung nguoi đa tim cach muc luc hoa va lap đieu le cac quy tac trong tieng Phan. Ngu ngon hoc hien đai chiu anh huong rat lon cua nhung nha van pham nay va cho đen ngay nay, nhung thuat ngu then chot cho su phan tich hop tu đeu đuoc lay tu tieng Phan.


= He ngon ngu An-Au =
Tieng Phan thuoc nhom ngon ngu An-Aryan cua he ngon ngu An-Au va, nhu vay, no co cung goc voi phan lon cac ngon ngu chau Au hien đai, va cung cung nguon voi nhung ngon ngu chau Au co nhu tieng Latinh va tieng Hy Lap. Moi quan he co the đuoc minh hoa qua hai tu cha va me sau đay:

Tieng Phan: pitr पितृ va matr मातृ
Tieng Latinh: pater va mater
Tieng Hy Lap co: πατηρ va μητηρ
Điem đang chu y la su tuong đong trong cau truc ngu phap, vi nhu gioi tinh (hay giong), chuc nang cua cac su kien (hay cach), thoi thai va hinh thuc (hay trang).
Tieng Phan con giu tat ca tam cach ngu phap cua tieng An-Au nguyen thuy:

Danh cach (nominative)
Đoi cach (accusative)
Cach dung cu (instrumental)
Du cach (dative)
Li cach (ablative)
Sinh cach (genitive)
Cach vi tri (locative)
Ho cach (vocative)
Them vao so mot va so nhieu, tieng Phan con co so hai khi chia đong tu hoac bien hoa danh tu. Điem giong nhau giua cac tieng Latinh, co Hi Lap va Phan đa đong vai tro quan trong cho su phat trien cua nganh nghien cuu ngon ngu An-Au.


Am van va cach viet Bang chu cai tieng Phan bao gom 13 mau am, 33 phu am va 2 am bo sung. Cho 46 + 2 am nay thi he thong chu viet Devanagari danh cho moi chu mot ky tu rieng biet. Vi co nhieu am va ky tu hon bang chu cai Latinh nen khi phien am chuan muc, nguoi ta can co mot loat dau đac biet—nguoi Au chau goi la diacritics, Han goi la Khu biet phat am phu hieu (zh. 區別發音符號)—hoac phoi hop cac ky tu khac nhau đe ghi cach phat am. Qua viec bo sung nam phat am phu hieu

Dau sac cho am ham tren co xat rang (palatal sibilant) nhu truong hop s
Dau nga cho giong mui luoi đung ham tren (palatal nasal), trong truong hop n
va phoi hop mot phu am +h cho nhung am co hoi đua ra (aspiration), nhu truong hop kh, nguoi ta co the trinh bay tat ca nhung am tieng Phan bang cac ky tu Latinh.


 Nguyen am đon   = Nguyen am mang tinh chat phu am  =
r, r, and l đuoc xem la nguyen am, nhung cung mang tinh chat phu am (do đo thuong đuoc biet nhu consonantal vowel). Mot vai nha van pham truyen thong nhac đen chu l ॡ, dang dai cua l, nhung chu nay khong đuoc tim thay trong cac van ban that su, chi co o mot vai tac pham van pham đac thu, co le đuoc đua ra chi đe tao tinh tuong đong voi nhung nguyen am khac.


 Phuc hop am  Tat ca cac phuc hop am (diphthongs) đeu đuoc phat am dai.

Nguyen am co the đuoc tang them am mui (ti am hoa, nasalized).


= Phu am =

Tuy am ं m bien đoi theo nguyen am đi truoc, tang thanh phan giong mui cua nguyen am. Vi du: samsara đoc nhu sang|sara, samhita đoc nhu sang|hita. Tuy am tang phan am mui cua nguyen am truoc nhung phu am y, r, l, v, s, s, s.


= Nhan giong (pitch) =
Trong tieng Phan, đac biet la tieng Phan Phe-đa, cac am tiet đuoc nhan manh bang mot dau thanh am đieu, co nghia la am tiet đuoc nhan manh co mot thanh đieu khac. Cac nha van pham An Đo truyen thong đinh nghia ba thanh: udatta "cao thanh", anudatta "khong cao thanh" va svarita "co am đieu". Thong thuong, khi ky am nguoi ta dung dau acute  đe trinh bay am cao udatta, va dung dau grave  cho an-udatta. Thanh đieu svarita chi xuat hien nhu ket qua cua su phoi hop giua cac nguyen am theo quy tac tao am đieu nghe em tai (euphony) va vi the, no it xuat hien.


= Hop bien (sandhi) =
Neu hai chu truc tiep đi theo nhau thi ta thuong thay su bien đoi trong am ket thuc cua chu đau va khoi am cua chu thu hai vi nguyen do gian hoa va em tai (euphony)
abcd efgh → abcx efgh, hoac abcd yfgh, hoac abcx yfgh
Trong van canh nhat đinh, hai chu đa bien đoi thuong đuoc viet chung va nhu vay, viec phan biet va nhan ra mot chuoi chu đa bien đoi, tham chi chua quen khong phai la de. Vi du nhu nhan chu:
abcxyfgxzjkl
la chuoi chu
abcd efgh ijkl
Su bien đoi am cung co the xay ra trong mot chu, vi du nhu truong hop am ket thuc cua than va am đau cua phan đuoi (suffix) gap nhau, voi ket qua la am ket thuc cua than va khoi am cua phan đuoi bien đoi. Su bien đoi ve am nay đuoc ngu phap Phan ngu truyen thong goi la sandhi, dich sat nghia la "ket hop", "lien hop". Vi am đoc bien đoi nen tu "hop bien" cung trinh bay rat chinh xac su viec.
Nguoi ta phan biet hai loai hop bien, hop bien trong cau (ngoai hop bien) va hop bien ngay trong mot chu (noi hop bien). Tom tat het cac luat hop bien thi co khoang 25 luat. Sau đay la mot vai vi du cho nhung quy luat am van cuc ki phuc tap nay:

ramah atra tisthati → ramo 'tra tisthati
tatra + udyanam krsati → tatrodyanam krsati
grhe + acaryah + tisthati → grha acaryastisthati


= Chu viet =

Tieng Phan khong co mot chu viet đac thu nhin theo khia canh lich su. Vua A-duc dung chu Brahmi ghi lai loi van cua minh tren nhung cot tru (khong phai tieng Phan ma la nhung ngon ngu khac hoac nhung phuong ngon khac). Khoang cung thoi voi chu Brahmi, nguoi ta cung đung chu Kharosthi (đang đuoc hiep hoi Unicode duyet nhap). Sau mot thoi gian (the ky 4 đen the ky 8), chu Gupta, von đuoc phat trien tu chu Brahmi lai thinh hanh. Tu khoang the ki thu 8 tro đi, chu Sarada đuoc phat trien tu chu Gupta va tro nen thong dung, nhung lai đuoc thay the hoan toan boi chu Devanagari, voi trung gian la chu Siddham (Tat-đam tu). Nhung chu khac đuoc dung đe ghi tieng Phan la Kannada o mien Nam, chu Grantha o nhung vung noi tieng Tamil, chu Bengali va nhung chu khac o nhung vung mien Bac An.
Tu thoi trung co va đac biet trong thoi hien đai, chu Devanagari (Thien thanh tu hinh, la "chu đuoc dung o thanh cua chu thien") rat thong dung va tro thanh chu viet chinh cho tieng Phan. O nhung vung chu Devanagari khong la chu viet cua tieng đia phuong thi nguoi ta co the tim thay nhung van ban tieng Phan van đuoc viet bang nhung phuong ngon nay.
Tai An Đo, chu viet đuoc đua vao tuong đoi tre va cung khong tro thanh mot phuong tien quan trong vi khau truyen van đuoc xem la phuong tien hang nhat đe truyen trao kien thuc. Thomas William Rhys Davids đua kien nghi la chu viet co le đuoc du nhap tu Trung Đong boi cac thuong gia. Nhung tieng Phan, von đuoc dung gan nhu chi trong khung canh ton giao linh thieng van giu chuc nang ngon ngu truyen mieng cho đen thoi ki Hoa van.
Tu the ki 19, tieng Phan đa đuoc ky am dung bang chu cai Latinh. Tieu chuan pho bien nhat la IAST (International Alphabet of Sanskrit Transliteration), đuoc dung lam chuan hoc thuat tu 1912. Cac phuong an khac cung đuoc phat trien khi nguoi ta phai đoi đau nhung kho khan khi trinh bay chu Phan tren may tinh. Thuoc vao nhung phuong an nay la Harvard-Kyoto va ITRANS, mot phuong an ky am khong ton that đuoc dung nhieu tren mang toan cau (đac biet la Usenet).
Cho nhung tac pham hoc thuat, chu Devanagari đuoc chuong dung đe trinh bay toan van ban tieng Phan va nhung trich dan dai. Tuy nhien, su trich dan nhung thuat ngu đac thu va ten rieng trong nhung van ban đuoc viet bang chu Latinh van đoi hoi cach ky am tieng Phan bang chu Latinh.

 Sanskrit in modern Indian scripts. 


Ngu phap = He thong đong tu =


 Huu han đinh, vo han đinh  He thong đong tu Phan ngu phan biet giua đong tu huu han đinh (finite) va đong tu vo han đinh (infinite). Khac cac dang đong tu vo han đinh, tat ca cac đong tu huu han đinh đeu co đuoi đuoc lap theo ngoi xung (personal suffix). Cac dang đong tu huu han đinh phan biet giua cac loai ngoi xung, so, thoi gian, hinh thuc va dang (phan biet chu/thu đong). Nen biet la he thong đong tu huu han đinh trong tieng Phan rat phuc tap va ham chua rat nhieu cach chia.


 Thoi thai, so va hinh thuc  Cac đong tu huu han đinh (finite verb) trong Phan ngu phan biet giua thoi thai, so va hinh thuc.
Ve thoi thai, tieng Phan co sau thoi thai:

Hien tai (present)
The chua hoan thanh (imperfect)
The hoan thanh (perfect)
Qua khu bat đinh (aorist)
Tuong lai (future). Phan ngu phan biet giua mot thoi vi lai đon gian va mot vi lai noi vong (periphrastic), va vi lai đon gian la dang thuong gap hon.
Cau đieu kien (conditional) dien đat mot su kien co the xay ra neu cac đieu kien quy tu, hoac cam than. Vi du: "Gia ma co ay co o nha!"
Trong ba dang qua khu thi Bat đinh qua khu it xuat hien so voi hai dang kia. Ca ba dang qua khu von khac nhau mot cach vi te ve mat ngu nghia (semantic): Vi hoan thanh the chi mot hanh đong nam trong qua khu xa hon truoc loi tran thuat va đuoc thay boi nguoi noi; Hoan thanh the cung chi mot hanh đong nam trong qua khu xa truoc ngay loi tran thuat đuoc noi nhung khong đuoc chung kien boi nguoi tran thuat; Bat đinh qua khu thi lai trinh bay qua khu gan, chi mot hanh đong xay ra ngay ngay noi. Tuy nhien, trong Hoa van Phan ngu (classical sanskrit) thi nhung điem khac nhau ve ngu nghia đa mat va ca ba đeu đuoc su dung khong khac nghia.
Them vao đo Phan ngu con co ba hinh thuc:

Chi thi (indicative) hay Bieu thi
Menh lenh (imperative), bieu thi yeu cau, menh lenh. Vi du: "Hay đi cho khac!"
Ki nguyen (optative), dien đat mot uoc nguyen, vi du: "Cau mong toi thi đau!". Cach su dung gan giong nhu cau đieu kien.
Cac dang chia đong tu tieng Phan con phan biet giua: Ngoi thu va So.
Ngoai so it va so nhieu, tieng Phan con co them mot so thu ba la so hai (dual). Tuy nhien, so hai rat it thay so voi so it va so nhieu.

So it: anh/co ay/no đi
So hai: hai anh/co, hai no đi
So nhieu: cac anh/co ay, chung no đi.
Ngoi thu cung co ba: ngoi thu nhat (toi, chung toi), ngoi thu hai (anh, cac anh) va ngoi thu ba (co ay, cac chi ay).
Nhu vay thi moi cach chia đong tu cho tung 6 thoi thai (present, imperfect, perfect, aorist, future, conditional) va tung 3 hinh thuc (imperative, optative, indicative) bao gom 3 (ngoi) × 3 (so) = 9 dang. Vi du nhu đong tu đi, √gam, co 9 dang chia nhu sau:


 Phan loai đong tu  Co tong cong 10 nhom đong tu. Muoi nhom nay lai đuoc phan thanh hai loai, thematic, tam dich la hop quy tac va athematic, tam dich la bat quy tac. Cac nhom hop quy tac bao gom 1, 4, 6, 10. Đac điem cua cac nhom nay la đuoi cua than đong tu luc nao cung la –a. Nhu vay thi than đong tu hien tai luc nao cung đuoc gan them tiep vi am –a hoac mot tiep vi am co đuoi –a. Them vao đo la than đong tu hien tai cua nhung nhom thematic khong bien đoi khi đong tu đuoc chia. Tat ca nhung nhom khac — 2, 3, 5, 7, 8, va 9 — đeu la athematic. Cac nhom đong tu nay thieu đac điem –a va than đong tu bien đoi khi đuoc chia.


 Vi tha ngon, vi tu ngon  Khi chia đong tu cho 6 thoi thai va 3 hinh thuc thi tieng Phan con phan biet giua hai dang: Vi tha (sa. parasmaipada) va Vi tu (sa. atmanepada). Parasmaipada nguyen nghia la "cau noi lien he đen nguoi khac", đuoc dich o đay la Vi tha ngon va theo cac nha ngu phap An Đo thi đay co nghia la chu the thuc hien mot hanh đong cho nguoi khac, trong khi atmanepada, "cau noi cho chinh minh", Vi tu ngon, thi lai chi mot hanh đong đuoc chu the lam cho rieng minh. Vi du:

Parasmaipada: "(anh ay/co ay/no) cung te (cai gi đo cho/giup mot nguoi khac)"
Atmanepada: "(anh ay/co ay/no) cung te (cai gi đo cho chinh minh)"
Tuy nhien, Hoa van Phan ngu thuong khong phan biet giua hai cach chia đong tu nay va cach phan chia parasmaipada/atmanepada thuong chi la hinh thuc be ngoai. Nhu the thi moi dang trong nam thoi thai va ba hinh thuc cua Phan ngu lai co them hai cach chia khac nhau. Ca hai loai chia parasmaipada/atmanepada đeu mang nghia chu đong.


 Chu đong, bi đong  Tieng Phan cung phan biet giua hai dang nang/chu đong (active) va bi/thu đong (passive). Nhung nguoi ta chi tim thay cach chia the bi đong trong 2 cua 6 thoi cung nhu ba hinh thuc. Trong bon thoi con lai thi the bi đong đuoc thay the bang cach bien hoa đong tu theo vi tu cach (sa. atmanepada).


 Goc đong tu, than đong tu  Trong tieng Phan, moi đong tu đeu co mot dang truu tuong đuoc liet ke trong tu đien va đuoc goi la goc đong tu (verb root). Cac dang khac nhau cua mot đong tu đeu đuoc hinh thanh tu goc đong tu nay.
Trong khi mot đong tu trong Anh va Đuc ngu đuoc thau nhap vao tu đien duoi dang bat đinh (infinitive, co khi goi khong chinh xac lam la "nguyen mau") thi trong tieng Phan, no đuoc ghi lai duoi dang goc. Nhu the thi tat ca cac đong tu trong Phan ngu đeu đuoc liet ke trong tu đien duoi dang goc.
Mot dang đong tu huu han đinh (finite) đuoc hinh thanh khi ta lap mot than đong tu tu goc đong tu bang cach bien đoi hoac mo rong goc đong tu, vi du nhu them vao mot tiep vi am (hay hau to), hoac mot tiep đau am (hay tien to), hoac mot tu trung (reduplication) hoac mot cach chuyen mau am ngay trong goc đong tu. Sau đo, cac nhan xung tiep vi am đuoc gan them vao. Vi du:

Nhu vay thi dang đong tu ngoi thu ba, so it, hien tai, vi tha cua √pac "nau an", đuoc hinh thanh truoc het qua su tao mot than đong tu dang hien tai bang tiep vi am –a, sau đo nhan xung tiep vi am danh cho ngoi thu ba la –ti đuoc them vao. Truong hop hinh thanh dang vi lai cung tuong tu nhu vay. Truoc het, than đong tu vi lai pak-sya đuoc tao, sau đo nhan xung tiep vi am đuoc gan vao.
Nhung thanh phan đuoc dung đe tao mot than va chia đong tu bao gom đong tu tiep đau am (hay tien to đong tu), đong tu tiep vi am (hay hau to đong tu) va đong tu sap nhap am (hay noi to đong tu). Hien tuong phan đo nguyen am (vowel gradation) cung thuong đuoc thay.


 Phan đo nguyen am  Duoi "phan đo nguyen am" cac nha van pham hieu mot su chuyen bien cua nguyen am hoac phuc hop am duoi nhieu dang cua mot am tiet can ban. Cac dang khac nhau nay co the đuoc hinh thanh qua su bien đoi am cuoi cua danh tu (flexion) hoac mot su dien sinh tu mot chu goc nhat đinh (derivation).
Theo cac nha van pham truyen thong thi cac mau am đon nhu a, a, i, i, u, u, r, r, l, thuong đuoc bien đoi, va su bien đoi nay lai co hai phan đo, đuoc goi la guna, co the goi la cuong hoa, la tang đo manh, va vrddhi tuc la keo dai.
Hai cap guna va vrddhi cua cac mau am đon nhin cu the nhu sau:

Cac nguyen am cua hai cap guna va vrddhi tren tuong ung voi bien am khi cac mau am đon can ban đuoc bien hoa bang cach đat mau am a– phia truoc. Neu luu y la a khong bien đoi o cap guna va a van giu dang goc o ca hai cap guna va vrddhi.
Khi goc đong tu đuoc bien hoa, vi du nhu khi than đong tu hien tai đuoc hinh thanh, ta thuong thay su bien đoi am theo hai phan đo tren. Vi du nhu r—ar—ar. Mot vi du tieu bieu khac la đong tu hr "nam lay, giu lay". Than đong tu voi mau am r đuoc thay the bang ar o cap guna har-a-ti, va khi chia o dang sai khien (causative) thi đuoc thay bang ar o cap vrddhi har-aya-ti.


 He thong đong tu hien tai  He thong đong tu thoi hien tai bao gom hien tai voi nhung hinh thuc khac nhau la ki nguyen (optative), menh lenh (imperative) va hu nghi (subjunctive), cung nhu vi hoan thanh qua khu (imperfect) vi hai thoi thai nay đeu co cung than đong tu hien tai. Than đong tu hien tai đuoc lap bang nhieu cach, đuoc trinh bay ben duoi. So đi truoc chi so nhom cua chung, von đuoc cac nha van pham truyen thong liet ke nhu vay.
Cac đong tu hop quy tac, thematic, co than hien tai đuoc hinh thanh nhu sau:

Nhom 1: Them tiep vi am a vao than voi am tiet chinh đa đuoc chuyen sang cap guna. Vi du: √ruh "lon len, truong thanh", roh-a.
Nhom 4: Them tiep vi tu ya vao goc, va goc giu nguyen dang. Vi du: √tus, "vui suong", tus-ya.
Nhom 6: gan tiep vi am a vao goc va khac truong hop nhom 1, goc cua nhom 6 van đuoc giu nguyen. Vi du: √vis "buoc vao", vis-a.
Nhom 10: Nhom nay đuoc cac nha van pham truyen thong quy ve mot qua trinh co ban chat dien sinh va nhu the, khong la mot nhom that su.
Cac đong tu bat quy tac, athematic, co than hien tai đuoc hinh thanh nhu sau:

Nhom 2: Khong co bien đoi. Vi du: √ad "an", ad.
Nhom 3: Trung tu hoa (reduplication) đau goc đong tu. Vi du: √hu "cung te", juhu.
Nhom 5: Them tiep vi tu nu (no o phan đo guna). Vi du: √nu "ep", sunu.
Nhom 7: Them sap nhap am (infix) na hoac chu n truoc phu am cuoi cua goc đong tu. Vi du: √rudh "can tro", rundh hoac runadh
Nhom 8: Them tiep vi tu u (o o phan đo guna). Vi du √tan "trai tra", tan-u
Nhom 9: Them tiep vi tu na (cap so 0 la ni hoac n). Vi du: √kri "mua", kri-na hoac kri-ni.


 He thong đong tu hoan thanh qua khu  He thong nay chi bao gom mot thoi thai duy nhat, la hoan thanh qua khu (perfect tense). Than đong tu cua hoan thanh qua khu đuoc lap bang cach trung tu hoa nhu cac đong tu nhom 3 cua he thong hien tai. He thong nay cung bao ham hai dang than manh va yeu cua đong tu. Than manh đuoc dung voi ba ngoi xung so it, chu đong. Than yeu đuoc dung voi nhung ngoi xung con lai.


 He thong đong tu đe tam qua khu  He thong nay bao gom đe tam qua khu that su (voi y nghia chi qua khu, vi du: abhuh "Anh đa la") va mot vai dang that xua cua chi lenh (指令, injunctive, thuong đuoc dung voi tieu tu ma chi su cam chi, vi du ma bhuh "cho co la...!"). Su khac biet đang ke nhat o đay la su co hoac vang mat cua am gia tang a- (augment) lam tiep đau am. Cach lap than đe tam qua khu kha phuc tap va chi can biet o đay la co tong cong 7 dang đe tam qua khu.


 He thong đong tu vi lai  Trong he thong nay, than đong tu đuoc lap bang cach gan tiep vi tu sya hoac isya vao goc đong tu o phan đo guna.


= Đong tu: Cach chia =
Moi đong tu đeu co mot the ngu phap (grammatical voice), hoac la the chu đong (active), bi đong (passive) hoac trung gian (medium). Cung co mot the khach quan co the đuoc xem la the bi đong cua nhung đong tu bat cap vat (intransitive verbs). Đong tu tieng Phan co ba hinh thai đang luu y la chi thi (indicative), ki nguyen (optative) va menh lenh (imperative). Co Phan van cung co dang subjunctive, chi su lo toan hu cau nhung chung đa bi loai gan het tu khi Hoa van Phan ngu thinh hanh.


 Hau to đong tu can ban  Cac hau to cua đong tu tieng Phan ham chua ngoi xung, so va cach chia theo vi tu ngon/vi tha ngon. Cac dang hau to khac nhau đuoc dung tuy theo than đong tu thuoc thoi thai va hinh thuc nao chung đuoc gan vao. Than đong tu va chinh ngay nhung hau to nay co the bien đoi vi quy luat hop bien.

Hau to đe nhat đuoc dung cho hien tai chi thi (present indicative) va tuong lai. Hau to đe nhi đuoc dung voi qua khu chua hoan thanh, đieu kien, qua khu bat đinh va ki nguyen (imperfect, conditional, aorist, optative). Hau to cua qua khu hoan thanh va menh lenh đuoc dung voi qua khu hoan thanh va menh lenh cach.


 Cach chia đong tu thoi hien tai  Chia đong tu thoi hien tai xu ly tat va nhung dang cua đong tu bang cach dung thoi hien tai. No bao gom thoi hien tai cua tat ca hinh thuc cung nhu đe nhat qua khu chi thi (imperfect indicative). Su tuong phan cua than manh/yeu đuoc phan anh khac nhau tuy vao nhom đong tu:


 = Cach chia cac đong tu bat quy tac  =
He thong hien tai phan biet giua than manh va yeu cua đong tu. Than manh xuat hien o 13 dang:

Ngoi thu 1, 2 va 3 so it o thi hien tai va parasmaipada khong hoan thanh.
Ngoi thu nhat so it, kep, so nhieu o thi parasmaipada va atmanepada menh lenh
Ngoi thu ba so it o thi parasmaipada menh lenh
O tat ca nhung dang khac thi than yeu xuat hien.

Sau đay la bang chia đong tu dvis दविष "ghet" thuoc nhom 2:

Ki nguyen hay mong moi (optative) dung đe nhi tiep vi am. ya đuoc gan vao than o the chu đong, va i o the thu đong.

Hinh thuc menh lenh dung tiep vi am rieng cua menh lenh.


= He thong danh tu =
Nguoi ta phan biet hai loai than danh tu (substantive va adjective) tuy theo tu vi cua chung, va goi chung than nguyen am (vowel stem) hoac than phu am (consonantal stem). Moi than danh tu đeu co, nhu truong hop tieng Đuc, mot trong ba gioi tinh:

Nam tinh (masculine)
Nu tinh (feminine)
Trung tinh (neuter)
Ngoai truong hop cac danh tu chi nguoi ra thi gioi tinh cua mot danh tu phan lon đeu la tuy tien. Chung loai gioi tinh cua moi than danh tu đeu co san va nguoi ta cung khong ghi chu them.Vi du nhu cac danh tu voi đuoi –i va –u đeu đuoc tim thay o ba gioi tinh. Tuy nhien, ta co the nhan ra gioi tinh o mot vai danh tu, vi du nhu truong hop danh tu co đuoi –a va –i. Chung đeu la nu tinh.
Ve mat bien đoi (flexion), cac danh tu khac nhau o so (numerus) va su kien (casus).
Ve mat so thi co ba so nhu truong hop cac đong tu huu han đinh.
Ve mat su kien (casus), Phan ngu khong nhung co cac su kien nhu trong tieng Đuc la Nominative, Accusative, Dative va Genitive hoac nhu tieng Latinh voi them hai su kien Ablative va Vocative, ma con co them hai phan nua la Instrumental va Locative. Nhu vay, Phan ngu phan biet 8 su kien theo thu tu sau:

Nominative: Chu cach.
Accusative: Truc bo cach, Truc tiep thu cach.
Instrumental: Dung cu cach
Dative: Gian bo cach, Du cach, Vi cach.
Ablative: Nguyen uy, Đoat cach, Li cach
Genitive: Thuoc cach, So huu cach.
Locative: Vi tri cach
Vocative: Ho cach.
Tu 3 so va 8 su kien ta co tat ca ba x 8 = 24 dang bien hoa o đuoi cua mot chu.
So luong cua tu vi bien hoa tuy thuoc vao am cuoi cua than danh tu va chung loai cua no. Hai đac tinh nay xac đinh mot hang danh tu. Cac than danh tu voi đuoi phu am la –i hoac –u đeu co mat o ba gioi tinh va vi vay, chung hinh thanh ba hang danh tu (nam, nu va trung tinh voi mau am cuoi la –i). Vi du:

Nam tinh kavi "thi si"
Nu tinh mati "tri"
Trung tinh vari "nuoc"
Moi hang danh tu tren đeu co tu vi bien hoa rieng. Tren co so nay ma nguoi ta phan biet tren 20 hang danh tu va tu vi bien hoa. Tuy nhien, cac hang nay khong khac nhau het o 24 cach. Mot vai loai tu vi bien hoa chi khac nhau o mot hoac hai su kien. Nguoi ta phan biet nhu sau:


 Than mau am  (vowel stem)

Nam tinh –a
Trung tinh –a
Nu tinh –a
Nam tinh –i
Nu tinh –i
Trung tinh –i
Nam tinh –u
Nu tinh –u
Trung tinh –u
Nu tinh –i
Nu tinh –u
Nu tinh –i, đon am tiet (monosyllable)
Nu tinh –u, đon am tiet (monosyllable)
Nam tinh –r (danh tu chi nguoi lam, nguoi thuc hien, agent-noun)
Nu tinh –r (danh tu chi nguoi lam, nguoi thuc hien, agent-noun)
Trung tinh –r (danh tu chi nguoi lam, nguoi thuc hien, agent-noun)
Nam tinh –r (danh tu chi nguoi than, noun of relations)
Nu tinh –r (danh tu chi nguoi than, noun of relations)
Nam tinh –phuc am
Nu tinh –phuc am


 Than phu am  (consonantal stem)

Nam tinh –phu am (ngoai –s,n)
Nu tinh –phu am (ngoai –s,n)
Trung tinh –phu am (ngoai –s,n)
Nam/Nu tinh –as, –is, –us
Trung tinh –as, –is, –us
Nam/Nu tinh –an
Trung tinh –an
Nam tinh –in
Trung tinh –in
Ngoai nhung dang tren ta con tim thay mot vai tu vi bien hoa cho mot vai hinh dung tu va phan tu nhat đinh. Đieu can biet nua la cac đai danh tu (pronoun), đai danh tu chi thi (demonstrative pronoun) va so tu — ca ba đeu đuoc xep vao danh tu — đeu co tu vi bien hoa rieng.


 Than co am ket thuc -a  Nhom than co am ket thuc -a la nhom lon nhat. Cac danh tu loai nay chi co the la nam hoac trung tinh.


 Than co am ket thuc -i va -u   Than co am ket thuc la nguyen am dai, đon am tiet   Than co am ket thuc -r  Than -r phan lon chi nguoi lam, thuc hien mot hanh đong, vi nhu datr "nguoi đua", mac du than nay cung bao ham mot so danh tu chi quyen thuoc, vi du nhu pitr "cha", matr "me", va svasr "chi/em gai".


= Nhan xung đai danh tu =
Ngoi xung thu nhat va thu hai đuoc bien hoa song song va co nhieu điem tuong đong.
Luu y: O ba su kien Accusative, Dative va Genitive thi hai nhan xung đai danh tu nay co di dang. Nhung dang nam trong ngoac thuoc loai phu đoi ngu (enclitic) nen chung khong bao gio đung o đau cau hoac sau nhung tieu tu bat bien nhu च ca, वा va va एव eva.

Đai danh tu chi thi tad (demonstrative pronoun) đuoc bien hoa ben duoi cung giu chuc nang nhan xung đai danh tu ngoi thu ba.


= Hop thanh tu =
 (compounds)
Mot trong nhung điem đac thu noi bat nhat cua tieng Phan la so luong lon va cau truc phuc tap cua tu hop thanh. Tuong tu trong tieng Đuc, hop thanh tu cung đuoc ghi chung va xuat hien nhu mot đon vi tu thai.
Tuy nhien, mot hop thanh tu trong tieng Phan chi la mot tu ve mat hinh thai. Ve mat van pham thi hop tu nay khong phai la mot tu, ma la mot cau truc ngu nghia đuoc hinh thanh tu nhieu chu. Trong Phan van, moi hinh dung tu đuoc phoi hop voi mot danh tu trong mot phien ngu (phrase) đeu co the đuoc phoi hop voi mot that danh tu (substantive). Vi du nhu santa शानत "tinh lang" co the xuat hien

trong mot đoan cau:
santam nagaram शानतं नगरम "thanh pho tinh lang"
hoac trong mot hop thanh tu:
santanagaram शानतनगरम "thanh pho tinh lang"
Hop thanh tu co the đuoc tao mot cach rat tu do, cu the la lam sao tao cho tuong ung voi nhung quy tac, nhung hop thanh tu đa đuoc tim thay trong nhung tac pham van hoa. Nhu vay thi trong Phan van, hop thanh tu co the đuoc tao tuong tu nhu nhung phien ngu hoac nhung cau mot cach ad hoc. Va cung nhu truong hop lap đoan cau va nhung cau, ta khong thay su han che nao ve mat tao hop thanh ngu trong Phan van ca. Chi mot vai quy tac nho đuoc cac nha van pham truyen thong liet ke ra.


 Quy tac tao hop thanh tu  Cach tao hop thanh tu luon luon theo mot quy tac giong nhau:

Nhung tu nhu that danh tu (substantive), hinh dung tu (adjective), qua khu phan tu thu đong (participle preterite passive) cung nhu nhung tu khong bien đoi nhu pho tu (adverb) đuoc noi lai voi nhau va thanh phan đi truoc — co nghia la tat ca nhung thanh phan ngoai thanh phan cuoi — xuat hien duoi dang than nguyen thuy, tuc la khong đuoc bien hoa.
Trong luc noi nhung thanh phan cua hop tu lai thi luat ngoai hop bien đuoc ung dung (mot vai ngoai hang tham khao them Stenzler §307)
Thanh phan thu hai (hoac thanh phan cuoi) đi sau cua hop tu đuoc bien hoa tuy ngu canh.
Nguoi ta phan biet nam loai hop thanh tu tuong ung voi cac nhom ngu can (than/goc cua tu) xuat hien o phan truoc hoac sau cua mot hop tu, tuong ung voi moi quan he ngu phap/nghia giua phan truoc va sau cua hop tu. Nhung thuat ngu sau đay đuoc dung nhu cach trinh bay cua cac nha Phan hoc truyen thong. Cach goi trong ngoac lay tu van pham cua nhung nhom ngon ngu chau Au.

Tatpurusa: Hop thanh tu xac đinh (determinative compound)
Karmadharaya: Hop thanh tu mieu ta (descriptive compound)
Bahuvrihi: Hop thanh tu mang tinh chat đinh ngu (attributive compound)
Dvandva: Hop thanh tu lam đong đang (coordinative compound)
Avyayibhava: Hop thanh tu mang tinh chat pho tu (adverbial compound)
Ngoai ra nguoi ta cung liet ke mot loai thu nam nua la Amredita, chi su lap đi lap lai. Vi du: dive-dive "ngay qua ngay", "moi ngay".


= Cu phap =
Vi cac tiep vi tu chi ro cac su kien he thuoc va cac ngoi xung, so nen thu tu cua cac loai tu trong cau tuong đoi tu do, voi khuynh huong Chu tu-Đoi tuong-Đong tu.


= So tu =
So 1 đen 10 la:

Cac so 1 đen 4 đuoc bien hoa theo cac su kien. Eka đuoc bien hoa nhu mot nhan xung đai danh tu (chi khac o giong trung, so it, cach chu ngu va bo truc la ket thuc bang –म thay vi –त). Tri va Catur đuoc bien hoa khong co quy tac:


Anh huong = An Đo ngay nay =
Anh huong lon nhat cua tieng Phan co le la nhung gi no đa mang đen nhung ngon ngu lay co so van pham va tu vi tu no ra. Đac biet trong gioi tri thuc An Đo, tieng Phan đuoc ca ngoi la mot kho bau kinh đien va nhung bai tung niem cua An Đo giao. Nhu tieng Latinh đa anh huong đen nhung ngon ngu chau Au, tieng Phan đa anh huong lon đen hau het nhung ngon ngu cua An Đo. Trong khi nhung bai tung niem thuong đuoc ghi duoi dang ngon ngu binh dan thi nhung chan ngon tieng Phan đuoc tri tung boi hang trieu nguoi theo An giao va trong hau het nhung đen tho, cac nghi thuc te le đeu đuoc thuc hien voi tieng Phan, thuong duoi dang Phe-đa phan ngu. Nhung dang ngon ngu cao cap cua phuong ngon (vernacular) An Đo nhu tieng Bengali, tieng Gujarati, tieng Marathi, tieng Telugu va tieng Hindi - thuong đuoc goi la "thanh tinh" (sa. suddha), "cao quy" - đeu co đo Phan hoa rat cao. Trong cac ngon ngu hien đai, trong khi tieng Hindi dang noi co khuynh huong chiu anh huong nang cua tieng A Rap va tieng Ba Tu thi Bengali va Marathi van luu giu mot co so tu vi to lon. Bai quoc ca Jana Gana Mana đuoc viet duoi dang Bengali cao cap, đuoc Phan hoa nang nen co ve co xua. Bai quoc ca tien than cua Jana Gana Mana la Vande Mataram, mot truoc tac cua Bankim Chandra Chattopadhyay đuoc trich tu quyen Anandmath cua ong ta, la mot bai tho tieng Phan thuan tuy. Tieng Malayalam, mot ngon ngu đuoc dung tai bang Kerala, cung phoi hop mot so luong tu vi tieng Phan đang ke voi cau truc ngu phap tieng Tamil. Tieng Kannada, mot ngon ngu Nam An khac cung ham dung tu vi tieng Phan. Đuoc xem la phuong tien truyen day nhung khai niem tam linh, tieng Phan van con đuoc ca ngoi va pho bien tai An Đo.
Tieng Phan đuoc noi nhu tieng me đe tai Mattur gan Shimoga, mot thon lang nam o trung tam Karnataka. Dan o đay, bat cu giai cap nao, đeu hoc va đam thoai bang tieng Phan tu nho. Ngay nhung nguoi ban xu theo Hoi giao cung noi tieng Phan. Nhin theo khia canh lich su thi lang Mattur đuoc vua Krsnadevaraja cua vuong quoc Vijayanagara pho uy cho cac hoc gia Phe-đa va than quyen cua ho.
Tu ngu tieng Phan đuoc tim thay o nhieu ngon ngu ngoai An Đo. Vi du nhu tieng Thai bao gom nhieu tu muon tu tieng Phan, nhu ten Ravana - hoang đe Tich Lan - đuoc nguoi Thai goi la Thoskonth, mot tu ro rang xuat phat tu biet danh tieng Phan khac la Dasakantha, "Nguoi co muoi co". Ngay nguoi Philippines cung dung chu guro, von la tu Guru cua tieng Phan đung đe chi bac đao su. Mot so tu đa đi vao tu vi cua cac ngon ngu chau Au nhu: Yoga, Dharma, Nirvana (sa. nirvana), Ashram (sa. asrama), Mandala (sa. mandala), Aryan (sa. arya), Guru, Bhagavan (sa. bhagavat), Avatar (sa. avatara) v.v...


= Tuong quan giua tieng Phan va cac ngon ngu he Han-Tang =
Qua viec pho bien Phat giao bang cac ban dich, tieng Phan va nhung phuong ngon he thuoc đa anh huong cac nuoc lan can voi he ngon ngu Han-Tang. Phat giao đuoc truyen sang Trung Quoc qua cac vi cao tang theo Phat giao Đai thua, qua viec phien dich nhung kinh luan đuoc viet theo Phat giao tap chung phan ngu (Buddhist Hybrid Sanskrit) cung nhu Hoa van Phan ngu, va rat nhieu thuat ngu đuoc dich am thang sang Han van, bo sung rat nhieu tu vi cho tieng Han co. Vi du nhu tu Phan bodhisattva đuoc phien am la Bo-đe-tat-đoa hoac viet tat la Bo Tat. Trong khi cac chu đon Đe 提 "Nang len, nang đo, keo cho tien len" va Đoa "đo đat thanh đong" mang nghia rieng, thi khi đuoc dung đe phien am tieng Phan chung bi mat nghia, khai niem cua tu nguyen bodhisattva phai đuoc trinh bay va hieu rieng.
Sau đay la mot vai vi du tieu bieu cho cac thuat ngu Han-Viet đuoc phien am tu tieng Phan:

Bat-nha va Bat-nha-ba-la-mat-đa cho tu prajna va prajnaparamita.
Bat-đa-la, hoac goi tat la "bat", cho tu patra voi nghia la cai bat đi khat thuc cua cac vi tang, va cung la cai bat an com cua ta.
Mac du Phat giao tap chung phan ngu khong phai la Hoa van Phan ngu (neu noi chinh xac) nhung tu vi cua no van tuong tu tu vi tieng Phan vi co cung goc, va vi nguoi viet kinh muon ghi theo loi tieng Phan Hoa van đe pho bien. Vi du cho cac bo luan đuoc viet dang tieng Phan Hoa van la cac tac pham cua Trung quan tong.


= Cai "chet" cua tieng Phan =
Nhung loi phe binh viec day va hoc tieng Phan thuong lien quan đen su pho bien va viec no khong đuoc noi nua. Tuy nhien, tieng Phan la mot ngon ngu co mot khong hai, vuot thoi gian. Mot he thong kinh đien rat đo so đuoc bien tap vao luc no khong con đuoc noi boi thuong dan. Su that tieng Phan la mot ngon ngu bat bien, đuoc chi đao bang nhung quy luat van pham khat khe cua Ba-ni-ni đa khien nguoi ta chon lua đe ghi van ban voi dung y pho bien va luu the lau dai. Viec truoc tac bang tieng Phan chua tung bi gian đoan, đa đuoc tiep tuc trong thoi ki Hoi giao nam quyen va van đuoc tiep noi ngay trong thoi nay.


Chu thich Xem them IAST
Bat chuong ngu phap thu
Ba-ni-ni
Thien thanh tu the
Van ban tieng Phan
Truong hoa
Cuong hoa
Ngon ngu An Đo
Tam cach cua tieng Phan
Danh sach ngon ngu An Đo theo so nguoi


Tham khao The Sanskrit Language - T. Burrow - ISBN 81-208-1767-2
Sanskrit Grammar - William D. Whitney - ISBN 81-85557-59-4
Sanskrit Pronunciation - Bruce Cameron - ISBN 1-55700-021-2


Lien ket ngoai Online Sanskrit Dictionary Luu tru ngay 10 thang 1 nam 2006 tai Wayback Machine
An Analytical Cross Referenced Sanskrit Grammar By Lennart Warnemyr. Phonology, morphology and syntax, written in a semiformal style with full paradigms.
Spiritual Sanskrit-English Dictionary Luu tru ngay 8 thang 1 nam 2006 tai Wayback Machine
Sanskrit Discussion Forum Luu tru ngay 17 thang 1 nam 2006 tai Wayback Machine
Sanskrit Documents Luu tru ngay 1 thang 8 nam 2005 tai Wayback Machine Documents in ITX format of Upanishads, Stotras etc. and a metasite with links to translations, dictionaries, tutorials, tools and other Sanskrit resources.
Free Sanskrit Word Processor: Madhyam developed by Balendu Sharma Dadhich
Sanskritweb Cac bo chu Phan va van ban.
GiirvaaNi - Sanskrit Classical Literature with translation
The earliest dated illustrated Sanskrit manuscript in the world Luu tru ngay 14 thang 1 nam 2006 tai Wayback Machine
A list of Chinese words originated from Sanskrit
Monier-Williams Dictionary - Searchable Luu tru ngay 13 thang 6 nam 2005 tai Wayback Machine
Monier-Williams' Sanskrit-English Dictionary: DICT & HTML Downloadable Versions Luu tru ngay 18 thang 4 nam 2008 tai Wayback Machine
Indica-et-Buddhica.org Lexica (searchable Monier-Williams included) Luu tru ngay 16 thang 6 nam 2006 tai Wayback Machine
Monier-Williams Dictionary - Searchable Digital Facsimile Edition Luu tru ngay 27 thang 3 nam 2010 tai Wayback Machine Freeware CD
Monier-Williams Dictionary - Printable
Samskrita Bharati Luu tru ngay 26 thang 11 nam 2007 tai Wayback Machine
Sanskrit Studies, Links and Information
pAnini’s Grammar and Computer Science
Ethnologue's Sanskrit report
American Sanskrit Institute
A brief Sanskrit Glossary Luu tru ngay 9 thang 2 nam 2010 tai Wayback Machine Lists commonly used words in spiritual writings
Tranliterator Luu tru ngay 2 thang 7 nam 2006 tai Wayback Machine Transliterates from romanized to Unicode Sanskrit transliterator.
Sanskrit Translations
A Sanskrit Tutor Luu tru ngay 1 thang 4 nam 2007 tai Wayback Machine
Sanskrit & Sanscrito Sanskrit language, Yoga, Indian philosophies, blog, names, names of hatha yoga postures, Directory of Free Sanskrit Links, translations and much more (English-Spanish).
Tu hoc viet chu Phan Siddham
Tu đien Phan Monier-Williams, phien ban offline chay tren Windows Luu tru ngay 31 thang 8 nam 2010 tai Wayback Machine