Trinh Giang (chu Han: 鄭杠, 14 thang 10 nam 1711 – 30 thang 12 nam 1762),  con co ten khac la Trinh Khuong (鄭橿), hay Trinh Cuong, thuy hieu la Du To Thuan vuong (裕祖順王), la vi chua Trinh thu 6 thoi Le Trung hung trong lich su Viet Nam.
Voi tu cach la con trai truong cua Trinh Cuong – vi Chua tien nhiem, Trinh Giang tro thanh nguoi nam quyen thuc su cua Đang Ngoai tu sau cai chet cua cha minh vao thang 10 nam 1729 đen khi bi lat đo thang 1 nam 1740. Trong thoi gian cai tri cua minh, Trinh Giang lam nhieu viec mat long nguoi nhu giet hai vua Le va nhieu đai than đuoc trong vong; lai sa vao con đuong an choi xa xi, tin dung hoan quan, gian ninh khien chinh su ngay cang đo nat. Đen nua cuoi giai đoan tri vi cua ong, cac cuoc khoi nghia nong dan no ra, thanh mot lan song manh me khap Đang Ngoai. Cac su gia thuong xep thoi ky cua ong la bat đau giai đoan suy vong cua ho Trinh.
Tu nam 1739, Trinh Giang mac benh va tu nhot minh trong cung đien duoi long đat, trong khi tinh hinh đat nuoc ngay cang roi ren boi cac cuoc khoi nghia nong dan. Đe cuu van tinh the, vao đau nam 1740, me ong la Thai phi Vu thi cung mot so đai than trong phu chua đa lat đo ong va đua nguoi em trai la Trinh Doanh len cam quyen. Trinh Giang đuoc ton lam Thai thuong vuong nhung bi giam long trong cung đien cho đen khi qua đoi.


Than the va cuoc song ban đau Du To Thuan vuong Trinh Giang la con trai truong cua Hy To Nhan vuong Trinh Cuong, mau than la ba Vu Thi Ngoc Nguyen, nguoi xa Mi Thu, huyen Đuong Yen, tran Hai Duong, nguyen la vo thu cua Trinh Cuong voi tuoc ham la Chieu vien. Ong chao đoi vao ngay 14 thang 10 nam 1711 duoi trieu Le Du Tong.
Mua đong thang 10 nam 1717, theo le cu danh cho con truong cua Chua, Trinh Giang – 7 tuoi đuoc ra o phu rieng, co Boi tung Đam Cong Hieu lam Tan thien, Nguyen Hieu lam Ta tu giang, Nguyen Quy An lam Huu tu giang. Ngay 29 thang 9 nam 1727, Trinh Giang khi đo 17 tuoi đuoc phong lam Kham sai Tiet che cac xu thuy bo chu quanh kiem nam cac viec chinh su, co mat, Thai uy, Thinh quoc cong cho mo phu Đien Quoc. Tu đay đia vi cua ong chinh thuc đuoc cong nhan la nguoi se noi ngoi Chua. Chua Trinh Cuong con đich than lam bai Bao huan va hai bai tho ban day cho Trinh Giang.
Khi ong con lam the tu, quan te tuong la Nguyen Cong Hang đa dang mat so nhan xet rang ong la nguoi uon hen, khong the ganh vac đuoc ngoi Chua. Trinh Cuong đa co y đinh thay đoi ngoi The tu, nhung van chua kip tien hanh. Mua đong nam 1729, Trinh Cuong đi tuan du o Nhu Kinh, giua đuong thi bi benh chet, cac quan bi mat đua ve phu chua roi phat tang. Trinh Giang voi tu cach the tu len noi ngoi Chua.
Mua ha nam 1730, ong tu tien phong cho minh la Nguyen soai Thong quoc chinh Uy Nam vuong, ton to mau Truong Thi (vo ca cua Trinh Binh, nguoi xa Nhu Kinh, huyen Gia Lam, phu Thuan An, xu Kinh Bac) lam Thai ton Thai phi, me đe la Chieu vien Vu thi lam Thai phi. Moi khi truyen đat loi cua Thai ton Thai phi thi goi la "theo huy chi", loi cua Thai phi la "theo y chi", truy phong cho ong ngoai (tuc cha cua ba Thai phi) la Tuan quan cong Vu Tat To lam Tuan Trach cong. Lai ton nguoi me đich la Trinh thi (vo ca cua Trinh Cuong nhung đa mat ma khong co con) lam Thai phu nhan, lap đen tho o kinh đo. Cac thay giao vo long cua Chua cung đuoc phong chuc: Đam Cong Hieu lam Thai te, Nguyen Quy An (đa mat) đuoc truy tang Huu Thi lang bo Hinh, tuoc quan cong.


Tri vi = Nhung chinh sach moi =
Sau khi len ngoi, Trinh Giang co y thuc hien mot so cai cach voi quy mo nho. Đau tien la xa 3/10 thue vu ha va 2/10 thue vu đong trong nam Chua len chap chinh, đem cac ao trong cung uyen va ao ngu tri tra lai cho dan...
Theo loi đe nghi cua Nguyen Cong Hang, vao đau nam 1730, chua ra lenh giam bot thue to cho ruong tu theo cac hang; Thanh Hoa va Nghe An khong co đuong đe cung mien cho tien thue đieu, hang chinh đinh đuoc giam bot mot nua, hang hoang đinh va hang lao (tren 60 tuoi) thi nhat luat mien tru; sau đo con co lenh đinh lai nien han lam so đinh.
Trinh Giang la nguoi hay nghi ky, lay co rang cac vien tran thu tri nham o tran lau ngay, đuoc long quan dan, e se sinh ra viec bien đong, ben đoi Nguyen Minh Chau, hien tran thu Kinh Bac, đi tran thu Nghe An, đai tu ma Đang Đinh Lan đi tran thu Son Nam. Nhung vien tran thu khac o cac xu, phan nhieu thay đoi.
Thang 6 AL, Trinh Giang muon biet so tai chinh, thue khoa thu chi thua thieu the nao, ben sai Nguyen Hieu va Pham Khiem Ich hoi đong vien chuc trong luc phien đe kiem điem tra xet viec chi dung cua luc cung. Lai theo loi ban cua cac quan, tang tien thue dung, thue đieu nhung ho bo lang đi tru ngu (khach ho) va bon tap luu. Vi co lan giac gia, phai chi tieu nhieu cho đen nam (1731), Trinh Giang lap so chi thu bien ro đong nien thu vao đuoc bao nhieu va chi ra mat bao nhieu, đe lieu su chi dung cho vua; lai đat quan chuc đe cung Ho phien trong nom cac so ay.
Mua đong nam 1731, cac vien giu chinh quyen trong phu chua ban luan ve ky thi tuyen chon vo quan. Theo the le khi truoc, ki đau hoi ve nghia sach vo kinh thi nguoi co gioi vo nhung khong gioi ghi nho se bi loai ca. Đen đay đinh lai ky 1 thi ban cung, mua sieu đao; ky 2 thi mua mua kiem, cuoi ngua va chay bo ban ten; ky 3 moi thi van sach, hoi so luoc ve y nghia 7 bo sach binh thu, đe xem suc hoc, roi hoi ky ve phuong phap muu luoc viec binh. Sau đo lai nhan thay rang khoa thi bat cu lay đo co han đinh, co khi con bo sot nhan tai, ben phong theo the le khoa thi hoanh tu ve ben van, đat them khoa hoanh tuyen, đe khao thi vo nghe, nguoi nao co tai nang se đuoc bieu duong va bo dung.
Mua xuan nam 1732, chua Trinh Giang theo loi ban đinh cua cac quan, ve viec thue tho san. Can cu theo te nan truoc đo: 

he thay ai co nghe nghiep gi cung can cu vao đay ma đanh thue, ben đi đen cho: co nguoi vi phai nop thue son song ma đan ca cay son; vi phai nop thue vai  lua ma huy bo khung cui; thu thue go, thue nua ma nguoi ta vut bo ca bua riu; thu thue ca, thue tom ma nguoi ta cat giau ca vo luoi, đanh thue mat đo ma khong ai trong mia; đanh thue bong, thue che ma vuon tuoc bo hoang. Thanh ra lang xom tieu đieu, thue hang nam bo thieu chong chat, do đay ma tai dung trong nuoc phai thieu thon

Tu đo co lenh đinh bai cac thue tho san, duy nguoi nao tinh nguyen moi cho phep ma thoi. Dan chung thay đieu đo la tien loi. Mua đong cung nam, vi cho rang thue muoi đanh qua cao (2 phan 10) khien dan chung phai an uong kham kho, ong cho bai bo phep đanh thue nay.
Đau nam 1733, Chua ha lenh han che viec xay tuong Phat. Cac tuong chi đuoc dung go hoac đa đe khac, chieu dai khong qua 3 thuoc ta, muc đich la han che su lang phi. Chi nhung truong hop ca biet thi phai lam đon xin roi moi xet cho lam.
Thang 2 nam 1733, mien viec bat linh tron o tu tran, bai bo viec mo linh. Truoc đay, vi co đinh trang bi hao hut, nen so linh o tu tran đuoc giam bot. Đen nay lai ban tuyen bo. Tham tung Nguyen Hieu ban rang nhung noi nao truoc kia đa đuoc giam tru bat linh thi nay cho xa mien". Trinh Giang theo loi. Giang lai lay co viec mo linh trong khoang nam Bao Thai (1720 – 1728) toan la nguoi bo vo noi đau đuong quan cho, ma so ruong cap cho lai nhieu, nen het thay bai bo. Thang 3, vi gia gao o Thanh Hoa đat đo, chua theo loi cua Luu thu Nguyen Tho Truong, mien đanh thue buon cho thuyen tai gao đi qua hat ay, đe binh on gia gao. Thang 8, lay co rang đat bai o song khi boi khi lo con phai mot thoi gian lau, ma nguoi giu viec kham xet hang nam đi bat bo đoc thuc, lai them nhieu dan, ben ban bo bot chuc ay đi. Pham đat bai o hat nao, giao cho vien phu, vien huyen hat ay than đi kham xet, roi đem đu su that dang len phu chua.
Truoc kia nguoi theo nghiep đen sach trong nuoc ta hoc chu Nho ma nhung sach hoc nhu la Tu thu, Ngu kinh đeu dung sach nhap tu Trung Quoc. Đen nam 1734, Trinh Giang cho bat khac ban in, in cac sach phat ra moi noi va cam khong cho mua sach in cua Tau nua. Đieu nay đuoc Tran Trong Kim đanh gia la mot su loi cho su tai chinh .
Can cu vao thuc trang co nhieu nguoi tra xung la cong sai trong Luc phien phu chua, ma khong co gi xet nghiem ca, nen thang 3 nam 1738, ong cho đuc an Luc phien đe tien viec kiem tra. Sau đo lai thi hanh phep cho quan huyen coi viec tram dich, nhung nha tram doc đuong đi, cho cac quan huyen quan giam, cat luot lai dich danh truc, ma khi co van thu giao pho thi cho dan chuyen.
Bay gio trong nuoc chinh su nghiem khac, nhieu ke vi tu thu ma to giac nguoi khac ve viec long hanh, dung duong bon con đo, thong muu voi giac hoac bi bat đi mot cach bi mat... Thuong nguoi bi to giac bi pha nha ma đen khi xet ra la bi vu cao ma ke to giac đa tron mat. Cho nen đen mua thu nam 1739, Trinh Giang quy đinh rang ai to cao thi phai trinh bay ro rang su thuc, co loi cung khai đinh vao đon, va nguoi nao đi to cao nguoi ta cung bi giu lai đe tra xet chu khong co chuyen nop đon roi đi ngay.
Ke tu đoi chua Trinh Giang, luc phien trong phu Chua đa cuop mat ca quyen quan luc bo, lay chuc truong thu tham boi lam quan chinh phu đai than. Cac quan vao tau chua Trinh thi đoi xung la "than" thay vi xung "ngu" nhu truoc đo. Chua Trinh ra coi chau thi goi la "thi trieu", ra tiep khach thi goi la "khach trieu". Quan đai than o chon phu bo, phai co chi cua nha chua cho ngoi moi đuoc ngoi, goi la "toa đuong". Hang nam cu đau xuan ngay khai bao, thi yet to linh chi moi ra ngoai phu đuong hoac ngoai cua cac. Cac chuc vo quan, chuc cau ke trong sau cung đeu phai co linh chi ban cho ca. Con cac viec khac do nha chua truyen ra thi xung la "chi truyen" hay "chi du" va thuong xung la "ngu" hay "thanh", y het nhu noi đien cua vua Le. Con le nha chua vao trieu bai vua Le thi bo han khong he nhac đen.


= Cac vu giet choc =


 Thay đoi ngoi vua Le  Ngay 28 thang 6 nam 1731, Trinh Giang ha du cau loi noi thang cua cac quan. Thai thuong khanh Bui Si Tiem ben dang so trinh bay 10 đieu, đai khai la ve viec truyen ngoi nam truoc va viec chan hung nho hoc, lai chi trich nhung su te hai luc bay gio. Vi the cac quan lai ra suc phan bac Bui Si Tiem, cuoi cung Trinh Giang cach chuc, đuoi Si Tiem ve que.
Trinh Giang tim cach ra uy voi thien ha, bang viec phe lap vua Le. Thang 5 nam 1732, ong lay co Ta thi lang bo Le la Bui The Huy giu viec giang kinh sach cho nha vua ma chi dua dam phu hoa, dang cac sach am duong boi toan khong giup đuoc vua ve mat đao đuc, nen biem chuc The Huy lam Thua chinh su Yen Quang. Sau đo cac đai than do Trinh Quan đung đau ban nhau lam viec quyen bien, vi co nha vua hoang dam can ro khong kieng ki gi. Trinh Giang ep vua roi khoi chinh đien ra cung ben canh, lai lay co Thai hau khong biet ran bao vua ma giang ba lam Quan quan. So cung đon cho vua đeu cat xen bot đi. Đen thang 8 thi lay co Le Đe Duy Phuong tu thong voi phi tan cua Trinh Cuong roi truat lam Hon Đuc cong. Sau đo trieu 12 nguoi con cua Le Du Tong vao phu Chua đe xem mat. Le Duy Tuong la con truong, truoc kia tung đuoc o Đong cung roi bi phe bo, đen nay lai đuoc chon lam vua. Giang sai quan Huu ty ho ve ra o cung Tho Phuc. Ngay 14 thang 10 nam 1732, Duy Tuong len ngoi Hoang đe, tuc vua Le Thuan Tong. Đen nam 1735, Trinh Giang sai giet Phe đe Duy Phuong bang cach that co.
Ngay 5 thang 6 nam 1735, Le Thuan Tong mat. Trinh Giang bo hoang truong tu Duy Dieu đa lon ma lap con thu 11 cua Du Tong la Duy Than, tu nho đuoc nuoi day trong phu chua len ngoi, la vua Le Y Tong.


 Giet Nguyen Cong Hang, Le Anh Tuan  Ngay 16 thang 10 nam 1732, Trinh Giang đuoc tien phong Đai nguyen soai Thong quoc chinh Thuong su Uy vuong, đac cach vao chau khong phai lay, so tau khong phai viet ten. Ong bo dung Nguyen Hieu lam Thuong thu bo Le, vao phu chua giu chuc Tham tung; bai chuc cua te tuong Le Anh Tuan va Nguyen Cong Hang, chuyen ra đia phuong. Thang 12, Trinh Giang va tay chan vu cao Nguyen Cong Hang cac toi: cung ket thanh be đang, Cong Hang muu tinh viec chon cat hai cot tien to o mot kieu đat to; roi bat đay đi lam Thua chinh su Tuyen Quang, khong lau sau lai buoc Hang phai tu tu.
Cung nam 1736, Trinh Giang lai tin loi giem pha ma giet quan te tuong cu la Le Anh Tuan – luc nay đa bi biem lam Thua chinh su Lang Son, rang ong nay tung cung Nguyen Cong Hang ban muu thay đoi ngoi Chua. Nguoi trong kinh, ngoai tran đeu khoc thuong cho Le Anh Tuan.


 Giet Đo Ba Pham  Mua thu nam 1733, vien Tri cong phien te tuu la Vu Cong Tran vi chap phap nghiem minh, khong a dua nguoi quyen quy, khi xet kien lam trai y chua, nen bi bai chuc. Mua thu nam 1734, do ghet Noi giam Van quan cong Đo Ba Pham, Chua đa truat ong nay lam tuan thu o Yen Quang, lai muon giao cho te tuong Nguyen Hieu tim co đinh toi. Hieu vi co y bao ve cho Đo Ba Pham nen chan chu va trai y Chua, nen bi giang chuc lam Thuong thu bo Hinh. Sau đo Chua bat ep Ba Pham phai tu tu. Cuoi nam nay, Trinh Giang tu tien phong Đai nguyen soai Tong quoc chinh Thuong su Thai phu Thong Đuc Anh Nghi Thanh Cong Uy vuong. Khong lau sau đo, Nguyen Hieu đuoc khoi phuc lam Thuong thu bo Lai va đuoc vao phu chua giu chuc Tham tung nhu cu, đong thoi dung Pham Khiem Ich lam Thuong thu bo Le.


 Vu Truong Nhung va Nguyen Minh Chau  Thang 5 AL nam 1736, hoan quan Hoang Cong Phu to nho truoc mat Trinh Giang rang Thiem quan cong Truong Nhung (em ruot Thai ton Thai phi ho Truong, Trinh Giang goi la ong cau) đang giu chuc tran thu Nghe An co y lam phan. Vi the, chua sai Dat Trung hau đem thuoc đoc đe giet Truong Nhung, dung Huu đo đoc Sieu quan cong Nguyen Minh Chau thay giu cong viec tran Nghe An.
Sau đo, Trinh Giang lai toan dung ke đe giet Nguyen Minh Chau. Thang 10 cung nam, chua sai Dan quan cong Đang Tien Mien va Dat Tu hau đem ngu tuu vao Nghe An thuong cho Minh Chau, nhung thuc ra đo la ruou đoc. Nguyen Minh Chau đa co phong bi tu truoc, nen khi thay quan phung sai vua toi dich quan ngoai dinh, thi lap tuc sai ho ve cam đoan đao canh giu, ma tu cua ngoai đen Trung quan đat hon 10 tram quan mon canh chung nghiem ngat, moi khi đoan nguoi cua quan noi sai đi qua moi cua thi đeu bat 3 nguoi giu lai, vi the khi đen noi o cua Minh Chau roi thi đoan su gia chi co may nguoi ma thoi. Vi the am muu am sat bat thanh, Đang Tien Mien sau đo cung phai ve kinh su.


= Huong lac =
Thang 10 nam 1730, Trinh Giang cho sua chua xay dung hai ngoi chua Quynh Lam (Đong Trieu) va Sung Nghiem (Chi Linh, Hai Duong). Sua chua xay dung hai ngoi chua nay, cong viec phien phuc nang ne, phai do lay go o phu Co Bi tha xuong song cho xuoi đe cung cap vao viec xay dung. Lai ha lenh cho dan ba huyen Đong Trieu, Thuy Đuong va Chi Linh phai ganh vac cong viec nay, bat dan khoi đuong song đe viec van tai đuoc luu thong, dan phai keo go, xe đa, thuong co hang van nguoi lam, ngay đem khong đuoc nghi ngoi.
Luc ay nhan lau ngay đuoc binh yen, Trinh Giang ha lenh cho bay toi ban đinh le nhac. Khi ban đinh xong, ngay chua Trinh ra coi chau, phuong nhac sap hang o phu đuong, cua phu đuong ben ta va ben huu đa mo, thi bat đau cu nhac, cac quan van quan vo lay xong, luc ay tieng nhac se ngung. Pham khi chua đi tuan du hoac xuat phat quan linh, thi ban ba tieng sung, buoi trua luc đi nghi, ban đem luc đi nam cung theo quy tac nhu the; khi ra đi thi co co lenh, phuong nhac chia nhau đi truoc dan đuong... Nhung buoi khong co trieu hoi, ong thuong moi cac quan đen cung ngam tung tho ca, binh luan van sach va cac loi viet chu; ra đe tai cho cho moi nguoi cung lam thi va co thuong. Trinh Giang con khuyen khich cac nho than suu tam tho van. Cao Huy Trac, Nguyen Cong Thai, Nguyen Trac Luan, Duong Mai, Nguyen Đuc Huy, Nguyen Kieu vi van tho hay, đuoc chua rat yeu quy.
Trinh Giang thich choi boi, cung quan chua chien xay dung ke tiep. Đau nam 1736, chua cho xay chua Ho Thien tran Kinh Bac va chua Huong Hai o tran Hai Duong, bat dan phai phuc dich. Tu đuong, phu đe o cac lang ngoai thich nhu Tu Duong va My Thu xay dung cuc ky nguy nga đep đe. Nhung nguoi xung la noi su toa ra bon phuong bat lay vat lieu, vi bon nay uc hiep ha khac, nen nguoi lam ruong, nguoi đi buon mat het nghe nghiep. Nhan dan tro nen khon cung.
Trinh Giang co nguoi em thu ba la Trinh Doanh, tuoi con tre nhung co tai kiem van vo, đuoc ong rat tin tuong. Do khong tha thiet viec chinh su, lai khong co con trai, nen vao nam 1736 Giang phong cho Doanh – luc đo moi 17 tuoi – lam Tiet che thuy bo chu quan, chuc Thai uy, tuoc An Quoc cong, cho mo phu Luong Quoc. Moi thang ba lan, Doanh thay Giang trieu kien tram quan o Trach Cac đe nghe tau trinh cong viec. Giang ranh tay vao an uong, choi boi, tin dung hoan quan Hoang Cong Phu. Giang cho xay dung rat nhieu cung quan, chua chien rat nguy nga va ton kem: Chua Ho Thien, hanh cung Que Trao, Tu Duong, phu đe o cac lang ho ngoai nhu lang Tu Duong, lang My Thu. Viec xay cat, choi boi cua Trinh Giang lam ton kem nhieu tien cua nen Giang ra lenh tang cac thu thue khoa va bat dan lao dich nang ne khien nhan dan rat bat binh.
Bay gio trong nuoc đa nhieu ki thi Đinh ma khong lay đo Trang nguyen; nen vao khoa thi nam 1736, Trinh Giang nghe loi noi giam Hoang Cong Phu cho trieu si tu vao thi Đinh o phu đuong thay vi phep cu la o cung vua; roi cat nhac Trinh Tue la nguoi cung ho Trinh đo cap đe đe nhat danh (Trang Nguyen), con cac si tu khac đo cap đe va xuat than co nguoi cao nguoi thap khac nhau. Trinh Tue von choi than cung Hoang Cong Phu, cho nen bi moi nguoi che bai khong sao thanh minh đuoc. It lau sau đo cho Huan quan cong Truong Nhieu lam Tran thu Son Tay, Huan quan cong Đang Đinh Gian tran thu Kinh Bac, Binh quan cong Vu Tat Than, Giang quan cong Le Tang lam Thu phu su, Thuong thu Pham Đinh Kinh lam Nhap thi Tham tung.
Ngoai ra đe co tien chi xai, Trinh Giang đay manh viec buon ban quan tuoc. Nam 1736, chua ra lenh: 

Trong khoang tu nam 1736 đen nam 1740, Trinh Giang đa 4 lan cho phep quan lai đuoc nop tien đe thang chuc va nguoi dan nop tien đe bo lam quan.
Thang 9 nam 1738, Pham Khiem Ich tu chuc Tham tung, con Ngo Đinh Thac mot minh lam tuong. Mua thu nam 1739, chua bo dung Trinh Tue lam Thuong thu bo Hinh, vao phu đuong giu chuc tham tung.
Truoc kia trieu đinh chi co hai ban van va vo. Đen đay, hoan quan Hoang Cong Phu long quyen, nen vao mua ha nam 1739, Trinh Giang đat ra them giam ban, ngang hang voi hai ban tren; ha lenh: ai thi khao trung cach se đuoc trao cho quan chuc. Cac quan lay the lam ho then, nhung khong ai dam noi.
Thang 9 AL nam 1739, Trinh Giang tien xung la Bac Đat Mau Hoa Tuy Du Du Nghia Trinh vuong, sau lai đoi la Thuong su Đai phu Toan vuong. Khi đo đang tuan du o xa Que Trao, la que huong Hoang Cong Phu, Chua mat sai Nguyen Trac Luan va Tran Van Hoan tu kinh su chay tram len, noi thac ra rang su than nha Thanh sang Thang Long, phong cho Giang lam An Nam thuong vuong, ngang hang voi vua nha Le.


= Khoi nghia nong dan =

Truoc nhung viec lam ngang nguoc cua Trinh Giang, nen chinh tri ngay cang hu bai, kinh te cung tuot doc, mat mua đoi kem xay ra; vi the cac cuoc khoi nghia cung bat đau. Mua xuan nam 1734, Quach Cong Thi o Lac Tho lam phan, ho hao tu hop nhieu nguoi đi cuop boc, đo la mam mong đau tien cua phong trao nong dan keo dai hon 30 nam o Đang Ngoai.
Thang 9 AL nam 1737, nha su Nguyen Duong Hung lanh đao nhan dan noi day o nui Tam Đao. Luc ay, nhan trong nuoc thai binh, dan khong hieu biet viec binh, chot nghe co tin bao nguy cap, thi lo so, dat diu nhau ra ngoai thanh, hay chon giau cua cai, sap san luong kho lam thuc an phong khi nghia quan đanh vao Thang Long, khong ai co chi co thu ca. Tuy nhien quan Trinh nhanh chong đanh bai đuoc cuoc khoi nghia nay. Sau viec đo, trieu đinh Le-Trinh ha lenh cho cac lo Son Tay va Thanh Hoa đeu đat đon hoa hieu o tren đinh nui, bat dan so tai ngay đem canh giu, neu co nguy cap thi đot lua đe thong bao ve trieu.
Mua đong thang 10 nam 1738, cac hoang than nha Le la Duy Mat, Duy Chuc (con vua Du Tong), Duy Quy (con vua Hy Tong) tuc gian ve viec ho Trinh lan quyen, giet vua, ben cung quan trong trieu la bon Pham Cong The, Vu Thuoc va thuoc hieu la Lai The Te ban muu đot kinh thanh, nhung khong xong. Vi so cong viec bi lo, nen cac hoang than đeu bo tron. Giang sai binh linh đuoi theo khong kip. Bon Vu Thuoc bi bat, đem giam trong nguc roi giet đi. Duy Chuc va Duy Quy sau bi benh chet, con Duy Mat chiem cu mat thuong du vung tay nam, rong ra chien đau voi ho Trinh suot 30 nam tiep theo. Ngoai Le Duy Mat ra, o khap cac vung, dan chung đa noi len khoi nghia duoi co cac thu linh Vu Đinh Dung, Nguyen Tuyen, Nguyen Cu, Vu Trac Oanh, Nguyen Huu Cau, Hoang Cong Chat, Nguyen Danh Phuong, mo đau cho phong trao khoi nghia nong dan ram ro o Đang Ngoai.
Truoc tinh hinh roi ren, cac quan trong phu chua ban đinh 6 đieu đe giu vung noi bien gioi

Phu đao trong hang phien than phan nhieu cau canh đe quan lanh quan va dan. Nay nen giao cho vien quan o tran xet chon, neu nguoi nao xung đang se trao cho chuc trach ay.
Cac truong mo, nen theo che đo cu, ha lenh cho phu đao quan co trong coi, đe linh mo co thong thuoc.
Nguoi Nung ao xanh đeu nen co phuong phap khu xu.
Go lat o thuong luu, co hang nguoi thuong mua bang loi đat tien truoc, hoac loi cho vay tien, nhu the co hai cho dan, te tuc ay nen tru bo đi.
Cac so tuan ti thien tien đat chi nhanh đe thu thue nguoi buon ban mot cach ngang trai, can phai nghiem cam đe to ro long khoan hong đoi voi lai buon.
Cac tran bi đieu tan, nen tha cho nhung thue con thieu, đe yen ui dan ngoai bien gioi.
Trinh Giang cho thi hanh cac đieu 3, 4, 5, 6; 2 đieu con lai thi khong tra loi. Lai truoc kia linh tu tran đa tha ve tu nam 1736 lai tap hop lai đe bo sung luc luong.
Đe co luc luong đan ap cac cuoc khoi nghia nong dan đang lan nhanh, trieu đinh tang cuong bat linh, ha lenh: tuyen them thuy binh o Thanh – Nghe, 5 huyen thuoc Thanh Hoa, theo ngach cu, cu 6 suat đinh lay mot nguoi lam linh. Đau nam 1740, lai lap ra phep đoan ket, quy đinh moi xa, cu 10 dan đinh thi lay 2 nguoi, bat tu sam lay đo binh khi, đat điem canh đe canh giu; cu 4, 5 xa hoac 6, 7 xa đia the tiep giap nhau ket hop lam mot đat duoi su quan ly cua mot quan chuc đia phuong, gap co su nguy cap thi theo tinh the ma chong; neu khong đu suc, thi bao cho noi khac đen tiep ung. Vi vay nen o dan gian đau đau cung co binh khi. Bon gian nhan su so ho, tu hop nhau đi cuop boc ngay cang qua te, vi the khong lau sau phep nay phai bai bo. Tuy nhien theo su gia Ta Chi Đai Truong, chinh phep đoan ket nay đa giup bon Nguyen Quy Canh co luc luong huong binh đe tien hanh cuoc đao chinh nam 1740 ma ket qua la Trinh Giang bi lat đo.


= Chinh bien nam 1740 =

Đai Viet su ky tuc bien ghi nhan tinh canh đat nuoc cuoi thoi tri vi cua Trinh Giang

Trinh Giang lao vao an choi, ham me tuu sac nen suc khoe ngay cang kem sut. Ong tu thong ca voi cung nu cua cha minh la Ky vien ho Đang, nguoi xa Tra Đong, huyen Tien Du, xu Kinh Bac. Sau Vu Thai phi biet chuyen, bat ep ba Ky vien phai tu tu. Tu đo Giang cung chan nan chinh su, thich viec đi choi, lam nhieu cung quan o tu tran, cac danh son chua co hau nhu đeu co kieu chua đi qua. Hoang Cong Phu đuoc hau can ben Chua, nghi ngo khong cho linh 2 xu Thanh, Nghe theo hau xe chua, ma toan dung linh trang la nguoi lang minh. Viec đo khien cac quan va sau quan đeu khong biet Chua o đau.
Mot hom bat ngo Trinh Giang bi set đanh gan chet. Tu đo Giang mac benh kinh quy, tam than bat đinh, hoang hot va hay so hai. Hoang Cong Phu ben noi doi rang: "Đay la vi dam duc ma bi ac bao. Muon khong bi hai chi co cach la tron xuong đat." Nhan đo cac hoan quan ha lenh đao đat, lam ham cho chua, goi la cung Thuong Tri. Tu đo Trinh Giang o han duoi ham, khong he ra ngoai. Cong Phu cang co đieu kien đe long quyen. Cac quan đai than ke tiep nhau nguoi bi giet, nguoi bi phat, nguoi nao cung nom nop lo so khong tu bao toan đuoc than minh, chinh su trai nguoc, thue khoa nang ne, long dan li tan.
Con Tiet che Trinh Doanh la nguoi sang suot, qua quyet, co tai van vo, rat đuoc long nguoi, nhung bi Hoang Cong Phu ngan tro nen chang nam đuoc quyen hanh, viec nuoc do đo cang them roi ram. Truoc tinh hinh đo, vao đau nam 1740, ba Trinh thai phi ho Vu cho trieu Boi tung Huu tu giang Nguyen Quy Canh, nho đen khuyen Trinh Doanh len thay Trinh Giang. Quy Canh đem viec ay noi voi boi tung Nguyen Cong Thai va cac đai than Trinh Đac, Vu Tat Than, Nguyen Đinh Hoan, ho đeu đong tinh.
Luc đo Hoang Cong Phu đa đem quan đanh Nguyen Tuyen o Ninh Xa, thanh Thang Long bo trong. Quy Canh chia binh giu cac cung đien va cac ngo ngach trong thanh, roi vao ngay khai bao hop cac quan pho lap Trinh Doanh len lam Chua. Tu đay, su cung khong chep ve ket cuc cua Hoang Cong Phu.
Bon hoan quan o cung Thuong Tri đuoc tin, voi tap hop luc luong đanh Quy Canh va ton Trinh Giang lam chua nhu cu, nhung bi huong binh cua Quy Canh đanh bai, giet sach. Tram quan cung đem nhau đen lay mung. Trinh Doanh tu tien phong Nguyen soai, tong quoc chinh, Minh Đo vuong, ton Trinh Giang lam Thai thuong vuong.


Cuoc song cuoi đoi Su sach khong ghi lai nhieu ve giai đoan Trinh Giang lam Thai thuong vuong, chi biet rang ong gan nhu bi giam long o cung Thuong Tri va khong con bat ky quyen hanh gi đoi voi trieu đinh Le – Trinh nua. Ve sau cac the thiep bat đau sinh con đuoc cho ong, trong đo co nguoi con thu 2 la Trinh Bong, cung chinh la vi chua cuoi cung cua nha Trinh sau nay. Tuy nhien Trinh Bong khong đuoc lap lam The tu ma ngoi vi đo thuoc ve Trinh Sam, con trai truong cua Trinh Doanh.
Thai thuong vuong qua đoi vao ngay 30 thang 12 nam 1761, huong duong 51 tuoi. Ong lam chua 11 nam va lanh o cung Thuong Tri them 20 nam nua moi mat. Đuoc ton la Du To Thuan vuong, ten thuy la Di Muc, an tang o canh đong Nhan Ly thuoc phu Thieu Thien, Thanh Hoa. Khi lui ve cung Thuong Tri, Trinh Giang thuong mung rang viec ton mieu co nguoi pho thac, muon cung Trinh Doanh vui choi. Co luc hang nam đeu yen tiec vui mung, tinh nghia anh em van gan gui, than thiet nhu cu. Đen khi Thuong vuong mat, Chua than khoc rat nhieu, lai đen khi ruoc than chu vao mieu, vi co Doanh la em cua Giang chu khong phai con noi ngoi cha, quan than ban tan khac nhau, nhung cuoi cung van cho tho o chinh mieu.
Ve sau, khi chau noi Trinh Doanh la Trinh Khai bi Tay Son tieu diet (1786), con Trinh Giang la Trinh Bong đuoc lap len ngoi chua, tuc la An Đo vuong, chua Trinh cuoi cung trong lich su Viet Nam.


Đanh gia Trinh Giang la nguoi lam hong chinh su Đang Ngoai, khien the nuoc cua Bac Ha suy yeu. Su gia Phan Huy Chu trong Lich trieu Hien chuong loai chi cho rang Trinh Giang la nguoi co tinh hay nghi ki ma giet hai cac đai than, lai ham me xay dung cung quan ma lam nhoc suc dan. Ham choi boi, hao sac, bo be chinh su, so sam set va bi mat đia vi, nhung net đo cua Trinh Giang kha giong voi Mac Mau Hop. Tuy nhien, vi ho Trinh đa xay dung đuoc bo may cai tri ne nep, quy cu tu nhieu đoi truoc nen co đo van đuoc giu vung boi tay Trinh Doanh va nho đo Trinh Giang moi đuoc song vo su đen het đoi.
Duoi đay la loi can an trong Kham đinh Viet su thong giam cuong muc thoi Nguyen:

Trinh Giang bao nghich giet vua, cung nhu Vuong Mang, Đong Trac nha Han. Co nguoi noi "Đe Duy Phuong la con cua nguoi khac". Cau noi ay chang qua ke be đang voi ho Trinh bia ra đe go toi cho Giang ma thoi. Tra trong Ngoc Pha nha Le noi: "Duy Phuong la con cua Du Tong". The he nha Le noi: "Giang vu cho nha vua thong gian voi vo Trinh Cuong ma phe truat đi". Ngoc Pha va The He đeu chep ranh ranh nhu the, co the dung lam chung co. The ma nguoi tuc bien Le Su lai noi rang: "Nha vua hoang dam can ro khong kieng ky gi", nhung ho khong neu ro đuoc su viec. Chep nhu the la ho đo, ho theo y rieng minh ma mua mep cau van, toan đem viec ay đe buoc toi Duy Phuong. Toi Trinh Giang phai trung tri khong tha thu đuoc ma nguoi tuc bien Le Su chep nhu the, thi con co the goi đuoc la bo su đang tin khong? Lai con viec nay nua: Duy Tuong la con truong, Cuong phe truat đi ma lap Duy Phuong; Duy Phuong đa len ngoi vua roi, Giang lai phe truat đi ma lap Duy Tuong. Su cu chep ve viec truat bo Duy Phuong thi noi: "Le so gia an đeu xen bot"; ve viec lap Duy Tuong thi noi: "Dan hoang tu vao trong phu đe xem mat". Vua toi la nghia lon, bo vua nay lap vua kia la viec lon. Luc ay, mu va giay lon nguoc nhu the, cung co phai toi loi chi tai mot minh ho Trinh đau!
Theo Quynh Cu va Đo Đuc Hung

Duoi thoi cam quyen cua Trinh Giang, tinh hinh trong nuoc lai mat on đinh. Giang la ke vo cung bao nguoc, khong viec gi la khong lam: sat hai cong than, tu cho thi tien si o phu đuong..., giet vua no lap vua kia...
Theo sach Lich su Viet Nam, tap 4

Trinh Giang len nam quyen binh đa pha tan nhieu thanh qua cai cach cua cha va cac bac cong than o đoi truoc. Su bat tai đa khien Trinh Giang nghi ky, tra thu, muu sat nhieu bac cong than tai gioi nhu Nguyen Cong Hang, Le Anh Tuan... Trinh Giang uy hiep vua Le, tin dung hoan quan, ninh than nhu Hoang Cong Phu lung đoan trieu đinh va phu Chua ... La nguoi nam quyen hanh cao nhat, đieu khien ca cung Vua, phu Chua nhung Giang ngay cang toi tam me hoac, sap đat cong viec lan lon sai lam. Thoi Trinh Giang, hoan quan hoanh hanh trong phu Chua, gian than sat hai nguoi ngay thang, trieu chinh roi ren khong ai lo. Bo may Nha nuoc nhu mot co xe muc nat. Trinh Giang la bao chua hoang dam vo đo nhat trong dong ho Trinh.
Theo Pham Van Son trong Viet su tan bien, quyen 3

Trinh Giang la mot ong Chua ham xa xi va tan ac, đat nhieu thue khoa va lam that nhan tam, vi vay trong nuoc xay ra nhieu viec roi ren đoi kho. Tu Trinh Giang co nghiep cua nha Chua o Bac Ha bat đau suy sup.
Tuy nhien cung trong cong trinh nay, Pham Van Son cung đanh gia cao mot chinh sach cua chua Trinh Giang, đo khuyen khich viec in cac sach Tu thu, Ngu kinh va cam nguoi Trung Quoc nhap lau sach vao đat Viet. Rieng ve điem nay, ong đuoc goi la mot tay sanh nghe tri dan va sot sang voi cong ich.
Ta Chi Đai Truong thi co cai nhin bao quat hon, tuy thua nhan nhung loi lam cua Trinh Giang nhung van ghi nhan nhung đong gop cua ong trong thoi gian tri vi

Trinh Giang bi lat đo voi co lam hu hong trieu chinh nhung đo la khi ong ta đa đac chi va mang benh hoan, con khi moi len ngoi ong van su dung Nguyen Cong Hang đe thi hanh nhung cai cach lon lao du đa bi ong nay che nang loi khi con la The tu.


Gia đinh Cha: Hy To Nhan vuong Trinh Cuong (1686–1729)
Me: Tu Đuc Thai phi Vu Thi Ngoc Nguyen (1689–1751)
Vo: Chinh Phi Le Thi Ngoc Thanh (?–1753), nguoi thon Ha Đinh, xa Nhan Muc, huyen Thanh Tri, con gai cua Le Đinh Du
Con trai:
Đong Quan cong Trinh Đong (?–1766)
Yen Đo vuong Trinh Bong (1749–1791)
Trinh Quan cong Trinh Tru (?–1787), bi quan Tay Son giet hai
Ky Quan cong Trinh Ngo (?–1791), bi quan Tay Son giet hai
Con gai:
Quan chua Trinh Thi Ngoc Đinh, chet yeu
Quan chua Trinh Thi Ngoc Chien (?–1789), lay Nhuan Trach hau Bui Thoi Nhuan


Tham khao = Danh muc nguon =
Tran Trong Kim (1971), Viet Nam su luoc, Trung tam Hoc lieu Xuat ban thuoc Bo Giao duc.
Quynh Cu, Đo Đuc Hung (2005). Cac trieu đai Viet Nam. Quyen 1. Nha xuat ban Thanh nien.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: ref trung mac đinh (lien ket)
Nhieu tac gia (2018). Vien nghien cuu Han Nom (bien tap). Đai Viet su ky tuc bien, (1676-1789). Ngo The Long; Nguyen Kim Hung bien dich. Nguyen Đong Chi gioi thieu. Ha Noi: Nha xuat ban Hong Đuc. ISBN 9786048948252. OCLC 1090903281.
Quoc su quan trieu Nguyen (1998). Kham đinh Viet su Thong giam cuong muc (PDF) (pdf). Ha Noi: Vien Su hoc. Ban goc (PDF) luu tru ngay 23 thang 1 nam 2022. Truy cap ngay 23 thang 1 nam 2022.
Nguyen Khac Thuan (1995), The thu cac trieu vua Viet Nam, Ha Noi: Nha xuat ban Giao duc
Phan Huy Chu (1960), Lich trieu Hien chuong loai chi, tap mot (To phien dich vien su hoc phien dich va chu giai), Ha Noi: Nha xuat ban Giao duc
Khong ro tac gia (1927–1928). "Trinh thi the gia". Tap chi Nam Phong.{{Chu thich tap chi}}:  Quan ly CS1: đinh dang ngay thang (lien ket)
Pham Đinh Ho (1906). Vu trung tuy but. OCLC 1347348493.

Ta Chi Đai Truong (2009). Bai su khac cho Viet Nam. Quyen 1. Nha xuat ban Ke sach.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: ref trung mac đinh (lien ket)
Vien su hoc (2017). Lich su Viet Nam. Quyen tap 4. Nha xuat ban Khoa hoc xa hoi. {{Chu thich sach}}: Đa bo qua tham so khong ro |đong tac gia= (tro giup)
Pham Van Son (1959), Viet su tan bien, quyen 3, Sai Gon: Co so xuat ban Đai Nam
Trinh Nhu Tau (1933). Trinh gia chinh pha. Nhat Nham tung thu.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: ref trung mac đinh (lien ket)
Ngo The Long (2006). Vien Viet Nam hoc va khoa hoc phat trien, Đai hoc Quoc gia Ha Noi (bien tap). Đang gia pha he Toan chinh thuc luc va Đang gia pha ky tuc bien, Luong Xa – Ha Tay 鄧家譜系纂正實錄, 鄧家譜記續編 (bang tieng Viet, Phap, va Trung). Nha xuat ban The gioi. OCLC 75256727. {{Chu thich sach}}: Kiem tra gia tri |editor-first= (tro giup)


= Ghi chu =


= Chu thich nguon =