Qua trinh tram tich gio (eolian hay æolian) co lien quan đen hoat đong cua gio trong nghien cuu đia ly va thoi tiet, va cu the la kha nang cua gio đe tao hinh be mat cua Trai Đat (hay cac hanh tinh khac). Nhung con gio co the lam xoi mon, di chuyen, va lam lang đong vat chat, va la cac tac nhan hieu qua o nhung vung ma co tham thuc vat thua thot, thieu đo am cua đat va mot luong lon tram tich khong on đinh. Du rang nuoc gay xoi mon manh hon gio, cac qua trinh tram tich gio lai kha quan trong o cac moi truong kho can chang han nhu cac hoang mac.


Xoi mon boi gio Gio lam xoi mon be mat Trai Đat bang cac thoi mon (lam mat đi cac cau tu min va long leo boi hoat đong nhieu loan cua gio) va boi su mai mon (lam mon đi be mat va anh huong boi su phun cat do cac hat cat đuoc gio đua đi).
Nhung vung ma chiu anh huong boi su xoi mon du doi va keo dai đuoc goi la vung bi thoi mon. Hau het cac vung bi thoi mon boi gio đeu gom co cac vung lat đa hoang mac, đo la mot be mat phang co cac manh đa con lai sau khi gio va nuoc đa lam mat đi cac hat cat min. Gan mot nua be mat cac hoang mac tren Trai Đat la cac vung thoi mon đay đa. Lop đa nay bao ve cho cac vat chat nam ben duoi khoi bi thoi mon.
Lop phu bong toi mau, ong anh thuong đuoc tim thay tren be mat cua mot vai tang đa ma co be mat tiep xuc voi tu nhien trong mot khoang thoi gian dai. Cac khoang chat nhu Mangan, oxit sat, hiđroxit, va khoang vat set hinh thanh hau het cac lop phu bong va tao nen su ong anh.
Long chao thoi mon (con goi la blowout) la cac vung trung tao nen boi su mat đi cac hat min boi gio. Cac long chao nay thuong la nho, nhung đuong kinh đoi khi co the len đen vai km.
Nhung hat cat đuoc gio thoi se bao mon đia hinh. Su mai mon boi cat mang đi trong gio tao nen cac đuong mon va cho lom. Đa bi gio cat bao mon la nhung tang đa ma bi cat va đoi khi đuoc đanh bong boi hoat đong bao mon cua gio.
Nhung đia hinh đuoc đieu khac, con đuoc goi la yardang, co the cao đen 10 m va dai hang km va la nhung dang ma đuoc tao thanh theo kieu khi đong hoc boi nhung con gio hoang mac. Vi du nhu tuong nhan su Great Sphinx o Giza.


Di chuyen Nhung hat cat đuoc đua đi boi gio bang cach troi lo lung, nhay vot (nhay theo quang hay nay len) hoac truon (lan hay truot) tren mat đat.
Nhung hat nho co the đuoc giu lo lung trong khi quyen. Cac dong khi huong len tren giup nang đo trong luong cua cac hat cat lo lung va giu chung mot cac bat đinh tren khong. Nhung con gio đien hinh gan be mat Trai Đat giu cac hat co đuong kinh be hon 0.2 mm va đua chung len cao nhu bui hoac may mu.
Su nhay vot la chuyen đong xuoi chieu gio cua cac hat cat, lien tuc theo kieu nhay hoac nay. Su nhay vot binh thuong se nang nhung hat nao ma kich co khong qua mot cm len khoi mat đat, va đua đi voi toc đo bang ½ hay 1/3 cua gio. Nhung hat nhay len nay co the va cham vao cac hat khac va tiep tuc qua trinh. Hat cung co the va cham cac hat ma qua nang nen khong the nay len đuoc, nhung se lan tu tu toi truoc khi bi đay boi cac hat nay. Cac hat lan tren be mat ho tro đen khoang 25% chuyen đong hat trong hoang mac.
Cac dong chuyen đong hon loan cua gio thi đuoc biet đen nhieu hon voi ten la bao bui (dust storm). Khong khi ben tren cac hoang mac đuoc lam mat đang ke khi co mua. Khoi khi lanh va nang hon nay ha thap xuong be mat hoang mac. Khi cham đat, no bi lam chech huong ve phia truoc va quet tung moi thu tren hoang mac len, tao thanh su hon loan va hinh thanh bao bui.
Mua mang, con nguoi, lang mac va co khi ke ca khi hau đeu bi anh huong boi nhung con bao bui. Vai con bao nay co the la lien luc đia, bao quanh đia cau, va đoi khi bao phu ca hanh tinh. Khi tau Mariner 9 tien vao quy đao cua minh quanh sao Hoa vao nam 1971, mot con bao bui keo dai mot thang đa bao phu ca hanh tinh, do đo lam tri hoan nhiem vu chup anh ban đo be mat hanh tinh nay.
Hau het luong bui đuoc đua đi boi nhung con bao bui đeu o kich co hat bun. Su lang đong cua loai đat bun nay đuoc goi la đat hoang tho (loess). Tram tich hoang tho day nhat đuoc biet la tren Cao nguyen Hoang Tho o Trung Quoc, voi đo day 335 m. Loai bui đac trung Chau A nay đuoc thoi đi hang ngan dam, tao thanh cac lop đat sau o nhung noi xa xoi nhu Hawaii chang han. O Chau Au va Chau My, cac lop đat hoang tho tich tu thuong day tu 20 m đen 30 m.
Su di chuyen boi gio tu cac hoang mac đong mot vai tro quan trong trong he sinh thai toan cau. Vi du nhu cac chat khoang đuoc chuyen tu sa mac Sahara đen rung mua Amazon. Bui o Sahara cung hinh thanh đat set đo o phia Nam chau Au. Cac qua trinh tram tich gio bi anh huong boi hoat đong cua con nguoi, chang han nhu viec su dung xe 2 cau tren cac hoang mac.
Nhung con loc xoay nho, hay con đuoc goi la loc cat, thuong thay o nhung vung đat kho can va đuoc cho la co lien quan đen suc nong du doi tai khu vuc, ma ket qua la su bat on cua khoi khi. Loc cat co the cao đen mot km.


Lang tu Cac vat chat lang tu boi gio co nhung manh moi ve cuong đo va huong gio o qua khu cung nhu hien tai. Nhung điem noi bat nay giup chung ta hieu đuoc khi hau hien tai va nhung gi tao nen no. Nhung khoi cat lang tu boi gio xuat hien duoi dang bai cat, cat gon song va con cat.
Nhung bai cat thuong phang, uon luon nhe o be mat vi cac hat cat qua lon nen khong the nhay đuoc. Chung hinh thanh khoang 40% cac be mat lang tu boi gio. Bai cat Selima, chiem khoang 60000 km vuong o phia Nam Ai Cap va phia Bac Sudan, la mot trong nhung bai cat lon nhat the gioi. Bai cat nay phang lang tuyet đoi o mot so noi, con o nhung noi khac, cac con cat di chuyen lien tuc.
Gio thoi tren cat se lam gon song phan be mat, tao thanh cac đuong loi va lom voi truc vuong goc voi huong gio. Đo dai trung binh giua cac buoc nhay cua hat cat tuong ung voi buoc song, hay khoang cach giua hai chom lien ke cua cac song. Trong cac gon song, cac hat tho nhat tap trung tai chom gay ra su phan loai nguoc. Đieu nay khac biet voi gon song tu con cat, khi ma cac hat tho nhat thuong o trong phan lom cua song. Đay cung la điem noi bat khac biet giua cac song tao ra boi nuoc va gio.
Cat do gio thoi di chuyen nhe len tren con cat theo huong gio thoi bang cach nay hay truon. Cat tich tu tai phan bo, đinh cua con cat ben tren phan mat duoi cua con. Khi luong cat tai bo vuot qua goc nghi, mot it cat se truot xuong mat duoi con cat. Tung hat mot, con cat di chuyen xuoi chieu gio.
Tram tich ma tich tu lai bi gio thoi đen cac go, lan gon, hay con cat ma co doc thap o ben phia đon gio. Phan xuoi chieu gio cua con cat, phan khuat gio, thuong la dang doc nam nghieng nhu tuyet lo, tuong tu mat duoi con cat. Con cat co the co nhieu hon mot mat ben duoi. Đo cao toi thieu cua mat ben duoi la khoang 30 cm.


Tham khao "Eolian Processes". USGS. 1997. Ban goc luu tru ngay 1 thang 12 nam 2006. Truy cap ngay 1 thang 11 nam 2006.


Lien ket ngoai The Bibliography of Aeolian Research Luu tru ngay 7 thang 6 nam 2017 tai Wayback Machine
Facts about wind erosion and dust storms on the Great Plains hosted by the UNT Government Documents Department
Aeolian Research (the Journal)
the International Society for Aeolian Research, ISAR Luu tru ngay 4 thang 10 nam 2017 tai Wayback Machine