Vu oanh tac Can cu khong quan Tan Son Nhut xay ra vao ngay 28 thang 4 nam 1975, chi hai ngay truoc khi Sai Gon sup đo. Vu nem bom do Phi đoi Quyet Thang cua Khong quan nhan dan Viet Nam (KQNDVN) thuc hien. Cac phi cong KQNDVN va linh đao ngu Khong luc Viet Nam Cong hoa (KLVNCH), do Nguyen Thanh Trung chi huy, đa đanh cap va su dung may bay A-37 Dragonfly cua KLVNCH trong su kien nay. Nguyen Thanh Trung cung la nguoi đa đanh bom Dinh Đoc Lap o Sai Gon ngay 8 thang 4 nam 1975.
Nam 1973, vao thoi điem Hiep đinh Paris đuoc ky ket, Viet Nam Cong hoa (VNCH) so huu luc luong khong quan lon thu tu tren the gioi. Tuy nhien, bat chap quy mo cua ho, cac hoat đong cua KLVNCH đa bi cat giam nghiem trong do vien tro quan su cua Hoa Ky bi cat giam. Hon nua, KLVNCH cung khong the thuc hien cac nhiem vu trinh sat va ho tro mat đat do hiem hoa tu cac loai vu khi phong khong đang gom ma Viet Nam Dan chu Cong hoa (VNDCCH) trien khai. Khi quan đoi mien Bac to chuc tong tan cong vao đau nam 1975, KLVNCH roi vao bi đong va nhieu may bay cua ho bi mat hoac bi đanh cap khi cac luc luong Quan đoi nhan dan Viet Nam (QĐNDVN) tran vao Tay Nguyen.


Boi canh = Tinh hinh chien luoc =
Mac du Hiep đinh Paris nam 1973 quyet đinh cham dut chien tranh o Viet Nam, giao tranh van tiep dien giua VNCH voi VNDCCH va Mat tran Dan toc Giai phong mien Nam Viet Nam (QGP). Du Tong thong Hoa Ky Richard Nixon van cam ket ho tro, vien tro quan su cho VNCH đa giam manh. Đen cuoi nam 1972, KLVNCH la luc luong khong quan lon thu tu tren the gioi, voi 2.075 may bay va hon 61.000 nhan su. Tuy nhien, cac hoat đong cua KLVNCH bi anh huong nang ne do cat giam vien tro quan su, so gio bay phai giam 51% va tai trong bom tren may bay chien đau giam mot nua tu bon xuong con hai qua bom.
VNDCCH tiep tuc xay dung cac đon vi chien đau o mien Nam. Khi moi đe doa ve suc manh khong quan cua My bi loai bo, quan đoi mien Bac chuyen cac đon vi phong khong vao mien Nam va trien khai mot mang luoi phong khong tinh vi bao gom he thong ten lua đat đoi khong tam xa SA-2, he thong chong may bay bang radar dan đuong va ten lua vac vai SA-7 Grail. Su hien dien manh me cua cac đon vi phong khong VNDCCH bao phu phan lon cac tinh phia Bac cua VNCH, buoc may bay trinh sat va chien đau cua KLVNCH phai bay cao hon đe tranh bi ten lua đat đoi khong tan cong. Do đo, khi VNDCCH to chuc tan cong vao nam 1975, KLVNCH đoi mat voi bat loi tram trong.


= Chien dich Ho Chi Minh =

Chien dich Ho Chi Minh bat đau vao ngay 9 thang 3 nam 1975, va đen giua thang 3, Quan luc Viet Nam Cong hoa (QLVNCH) rut khoi Tay Nguyen. Su đoan 6 KLVNCH chi co 48 gio đe so tan may bay va nhan vien khoi Can cu khong quan Pleiku, bo lai 64 may bay con nguyen ven, trong đo co 36 may bay đang đuoc cat giu, va khong co no luc nao đuoc thuc hien đe đua nhung may bay đo vao hoat đong. Ngay 27 thang 3, khi luc luong Quan đoan I VNCH sap sua bai tran, Chuan tuong Nguyen Đuc Khanh, Tu lenh Su đoan 1 KLVNCH, đuoc lenh so tan tat ca cac may bay co the bay đuoc o Hue va Đa Nang.
Ngay 28 thang 3, luc luong mien Bac tien vao Đa Nang, va phai hung chiu phao kich du doi tu Can cu khong quan Đa Nang. Trong đieu kien bat on, KLVNCH co the bay khoang 130 may bay ra khoi thanh pho, nhung ho phai bo lai 180 may bay, trong đo co 33 chiec A-37 Dragonfly, do hon loan, nham lan, ky luat kem va an ninh san bay bi pha vo.
Ngay 29 thang 3, QĐNDVN chiem đuoc Đa Nang, tiep theo la Quy Nhon vao ngay 1 thang 4 va Tuy Hoa va Nha Trang vao ngay 2 thang 4. Tai Can cu khong quan Phan Rang, Su đoan 2 KLVNCH tiep tuc chien đau voi quan đoi mien Bac trong hai ngay sau khi cac đon vi bo binh cua QLVNCH đa bo cuoc. Cac đon vi cua Su đoan Nhay du Viet Nam Cong hoa cung tham gia chien đau nhung bi quan đoi mien Bac ap đao. Phan Rang that thu ngay 16 thang 4.


= Tan cong Dinh Đoc Lap =

Ngay 8 thang 4, mot đoi hinh gom ba may bay chien đau F-5E Tiger cua QLVNCH dan hang tai Can cu khong quan Bien Hoa, voi moi chiec đuoc trang bi bon qua bom nang 250 pound đe tan cong cac vi tri cua QĐNDVN o Binh Thuan. Truoc khi chiec may bay thu hai cat canh, Thieu uy Nguyen Thanh Trung, nguoi lai chiec F-5 thu ba, cho biet may bay cua anh gap van đe o bo đot sau. Khi chiec may bay thu hai cat canh, Thanh Trung cung cat canh, nhung lai bay ve phia Sai Gon thay vi đi cung đoi hinh. Khoang 8h30, Trung luon qua Dinh Đoc Lap va tha hai qua bom: qua bom đau tien roi xuong khuon vien dinh va gay ra mot so thiet hai, nhung qua bom thu hai khong phat no. Trung bay đen đo cao hon 1.000 met (3.300 ft) truoc khi luon xuong lan thu hai. Lan nay ca hai qua bom đeu phat no, gay hu hong nhe ve ket cau nhung khong co thuong vong. Sau cuoc tan cong, anh bay ra khoi Sai Gon va ha canh xuong kho xang dau Nha Be o ngoai o thanh pho, noi anh ta thao đan cho khau phao 20mm.
It lau sau, Trung lai cat canh bay ra Phuoc Long, noi Chinh phu Cach mang lam thoi Cong hoa mien Nam Viet Nam đong quan ke tu khi QĐNDVN chiem đong hoi đau nam, va anh đuoc cac binh linh QĐNDVN tiep đon nong nhiet. VNDCCH cho biet Trung la đac vu QGP tu nam 1969, va tham nhap vao KLVNCH, noi ong phuc vu trong Phi đoi Tiem kich 540 thuoc Su đoan 3 Khong quan. Sau nay Trung tiet lo rang anh von que o Ben Tre, noi cha anh tung giu chuc bi thu huyen cua Đang Nhan dan Cach mang Viet Nam. Nam 1963, cha cua Trung bi giet va thi the cua ong bi canh sat VNCH cat xeo. Tuc gian truoc cai chet cua cha minh, Trung the se tra thu Chinh phu VNCH. Vay nen nam 1969, ong đa gia nhap QGP, va đuoc cai vao KLVNCH.


Dien bien = Chuan bi cho phi vu =

Truoc vu đanh bom Dinh Đoc Lap, Đai tuong Van Tien Dung va cac chi huy chien truong cua VNDCCH đa thao luan ve kha nang trien khai cac đon vi cua KQNDVN tan cong cac muc tieu lon cua VNCH đe ho tro QĐNDVN. Viec phi cong su dung may bay chien đau MiG-17 cua Lien Xo đa đuoc can nhac vi ho đa co kinh nghiem chien đau đang ke voi loai may bay nay. Tuy nhien, viec di chuyen MiG khoi cac can cu o mien Bac Viet Nam gap nhieu kho khan. Boi, QLVNCH đang suy yeu nhanh hon nhieu so voi du kien, đon gian la khong đu thoi gian đe trien khai may bay MiG ho tro cac đon vi mien Bac đang bao vay Sai Gon. Vi QĐNDVN đa chiem đuoc mot so luong lon may bay do Hoa Ky san xuat cho ​​KLVNCH tai Can cu khong quan Pleiku va Đa Nang, nen ho quyet đinh su dung may bay thu đuoc thay cho MiG.
Co đieu, viec su dung nhung chiec may bay bi thu giu la mot thach thuc đoi voi KQNDVN, vi ho thieu kinh nghiem lai may bay do Hoa Ky san xuat. Hon nua, cac phi cong mien Bac khong thao tieng Anh, trong khi hau het lai đuoc đao tao ve thiet bi cua Lien Xo bang tieng Nga. Khi nhan đuoc tin ve hanh đong cua Trung vao ngay 8 thang 4, ong Van Tien Dung quyet đinh chon Trung huan luyen chuyen đoi đe mot nhom phi cong KQNDVN co the lai chiec A-37 Dragonfly, loai đuoc chon cho phi vu tan cong sap toi. Trung đuoc đua đen Can cu khong quan Đa Nang va lam viec cung voi cac Trung uy Tran Van On va Tran Van Sanh, cac cuu phi cong QLVNCH đao ngu khi Đa Nang that thu ngay 29 thang 3. Trung, Sanh va On đuoc giao nhiem vu dich cac huong dan su dung tu tieng Anh sang tieng Viet cung nhu dich cac huong dan tren may bay A-37 sang tieng Viet.
Ngay 19 thang 4, Bo Tu lenh KQNDVN đuoc lenh chuan bi cho mot chien dich o mien Nam Viet Nam. Vi vay mot nhom phi cong thuoc Phi đoi 4, Trung đoan Tiem kich 923 KQNDVN đa đuoc chon đe tham gia huan luyen chuyen đoi tai Đa Nang va thanh lap phi đoi moi cho chien dich. Nhom đuoc tuyen chon do Thuong uy Nguyen Van Luc dan đau, cung voi Tu Đe, Tran Cao Thang, Han Van Quang va Hoang Mai Vuong. Cung voi cac cuu phi cong QLVNCH Trung va On, nhom thanh lap Phi đoi Quyet Thang. Ngay 22 thang 4, cac phi cong mien Bac đen Can cu khong quan Đa Nang va bat đau tham gia huan luyen tren hai chiec may bay A-37 đa đuoc khoi phuc lai tinh trang bay, voi su ho tro cua Trung, On, Sanh va mot so ky thuat vien VNCH bi bat giu. Chi trong vong nam ngay, cac phi cong mien Bac đa co the tu minh lai cac chiec A-37 ma khong can su ho tro cua cac cuu phi cong QLVNCH.
Khi cac phi cong KQNDVN đang hoan thanh giai đoan cuoi cung cua qua trinh huan luyen chuyen đoi, Bo Tu lenh KQNDVN quyet đinh tan cong Can cu khong quan Tan Son Nhut o Sai Gon. Chieu ngay 27 thang 4, cac phi cong đuoc đua đen Can cu khong quan Phu Cat o Binh Đinh, noi Tu lenh KQNDVN, Thieu tuong Le Van Tri thong bao ve hoat đong sap toi. Ong Tri cung chi đao cac phi cong đam bao bom cua ho khong đuoc đanh trung khu dan cu o Sai Gon. Tu nhom huan luyen ban đau, Luc, Đe, Quang, Vuong, Trung va On đuoc chon tham gia chien dich. Trong khi đo, On va Sanh cung đuoc chi đao bay thu 5 may bay nem bom A-37 bi thu giu. 5 chiec nay se la tru cot cua Phi đoi Quyet Thang. Sang ngay 28 thang 4, Phi đoi Quyet Thang bat đau chien dich do Luc lam chi huy phi đoi, sau khi đuoc chuyen đen Can cu khong quan Phan Rang.


= Tan cong can cu =
Tai Can cu khong quan Phan Rang, Luc trinh phuong an tan cong cua phi đoi len Bo Tu lenh KQNDVN, trong đo Trung se bay dan đau đoi hinh vi quen thuoc voi bau troi Sai Gon, Đe bay thu hai, Luc bay thu ba, Vuong va On cung lai tren mot chiec va bay thu tu, va Quang bay cuoi. Khoang 16:05 ngay 28 thang 4, nam may bay nem bom A-37 cua Phi đoi Quyet Thang, moi chiec đuoc trang bi bon qua bom 250 pound, cat canh tu Phan Rang. Moi chiec bay cach nhau tu 600 met (2.000 ft) đen 800 met (2.600 ft). Phi đoi bay o đo cao chi 1.000 met (3.300 ft).
Điem đieu huong đau tien cua ho la Vung Tau, tu đo đoi hinh chuyen huong ve Tan Son Nhut. Khi phi đoi bay qua Can cu khong quan Bien Hoa, hai chiec A-1 Skyraiders cua KLVNCH đuoc nhin thay đang thuc hien cac phi vu nem bom gan khu vuc, nhung ho khong đuoc phep tham gia cung phi đoi.
Vua qua 17:00, đoi hinh tiep can Can cu khong quan Tan Son Nhut ma khong gap tro ngai nao, boi cac may bay van mang ma so VNCH. Tu đo cao khoang 2.000 met (6.600 ft) phia tren muc tieu, Trung bo nhao xuong nhung bom khong roi ra nen anh buoc phai keo may bay len lai. Tiep theo la Đe, anh tha đuoc toan bo bom cua minh xuong muc tieu. Luc lao thang vao muc tieu, nhung anh cung gap van đe voi he thong nha nen chi tha đuoc hai qua bom. Sau khi hai chiec may bay cuoi cung do Vuong, Quang va On đieu khien đanh trung muc tieu, ho dung sung ban pha may bay tren mat đat. Trung va Luc lai luon qua, nhung bom van khong roi ra. Trung tiep tuc bo nhao lan ba nhung van khong thanh.
Vao luc đay, quan VNCH đap tra bang sung phong khong, vi vay Luc ra lenh cho phi đoi rut. Trong luot bay ve, Quang dan đau đoi hinh, theo sau la Luc, Đe va Vuong, On. Khi bay qua Phan Thiet, ho phai giam đo cao đe tranh bi trung nham vu khi phong khong cua QĐNDVN. Rieng Trung van o lai, bat che đo khan cap va thanh cong cat bom o lan nem thu tu. Tren đuong bay ve, Trung bi hai may bay F-5 cua QLVNCH truy đuoi, nhung ngang Phan Thiet thi chung phai quay đau ve Bien Hoa do het dau.
Khi đoi hinh đen cach Can cu khong quan Phan Rang 40 km (25 mi), Đe đuoc phep ha canh truoc vi anh chi con khoang 600 lit (130 gal Anh; 160 gal My) nhien lieu. Quang đap đat tiep theo, theo sau la Vuong va On, roi đen phi đoi truong Luc. Trung la nguoi cuoi cung quay tro lai can cu. Đen 18 gio ngay 28 thang 4, tat ca cac phi cong cua Phi đoi Quyet Thang đa ha canh xuong Phan Rang, voi moi chiec đeu chi con 2–3 xo dau.


Sau su kien Vu tan cong Tan Son Nhut khien san bay phai tam thoi đong cua, nhung som hoat đong tro lai. Muc đo thiet hai thuc su van chua đuoc xac đinh. VNDCCH tuyen bo rang 24 may bay đa bi pha huy va khoang 200 nhan vien VNCH thiet mang, nhung cac nguon tin cua My cho biet chi co 3 chiec AC-119 va mot so chiec C-47 bi pha huy ma khong đe cap đen thuong vong.
Đem 28 thang 4, phao binh va rocket cua VNDCCH tan cong Tan Son Nhut. Rang sang ngay 29 thang 4, KLVNCH bat đau roi san bay Tan Son Nhut mot cach bua bai khi cac may bay A-37, F-5, C-7, C-119 va C-130 cat canh đi Thai Lan, trong khi cac may bay truc thang UH-1 cat canh tu Thai Lan đi tim kiem đoi di tan cua Luc luong Đac nhiem 76. Tuy nhien, mot so may bay cua QLVNCH o lai va tiep tuc chien đau voi quan mien Bac đang tien cong. Mot phao ham AC-119 tha phao sang va ban vao luc luong QĐNDVN đang tien quan trong đem 28 rang ngay 29 thang 4. Rang sang 29 thang 4, hai chiec A-1 Skyraider bat đau tuan tra ngoai vi Tan Son Nhut o đo cao 2.500 foot (760 m) cho đen khi mot chiec bi ban ha, co le la do SA-7. Luc 07:00, chiec AC-119 đang ban vao đoi hinh QĐNDVN o phia đong Tan Son Nhut thi cung bi mot qua SA-7 ban trung va roi xuong đat boc chay. Do tinh hinh xau đi o Tan Son Nhut, cuoc di tan cua canh co đinh ve Sai Gon bi huy bo va Chien dich Gio loc đuoc bat đau.


Tham khao Bai viet nay ket hop cac tai lieu thuoc pham vi cong cong tu website hay thu muc thuoc Co quan Nghien cuu Lich su Khong quan.


Thu muc Momyer, William W.; Des Brisay, Thomas (1985). The Vietnamese Air Force, 1951–1975: An Analysis of its Role in Combat and Fourteen Hours at Koh Tang (PDF). Office of Air Force History. ISBN 0912799285.
Duong, Hao (1980). A Tragic Chapter. People's Army Publishing House. OCLC 10022184.
Tambini, Anthony (2001). F-5 Tigers over Vietnam. Branden Books. ISBN 0828320594.
Van, Tien Dung (1977). Our Great Spring Victory: Account of the Liberation of South Vietnam. Monthly Review Press. ISBN 9780853454090.
Boniface, Roger (2008). MiGs over North Vietnam: The Vietnam People's Air Force in Combat, 1965–75. Stackpole Books. ISBN 9780811706964.
Tobin, Thomas G; Laehr, Arthur; Hilgenburg, John (1978). Last flight from Saigon: USAF Southeast Asia Monograph Series, Volume IV, Monograph 6 (PDF). Air Force Historical Studies Office. ISBN 9781508713005. Ban goc (PDF) luu tru ngay 19 thang 10 nam 2023. Truy cap ngay 19 thang 10 nam 2023.