Đinh Everest (ten khac: đinh Chomolungma) nam trong khoi nui Mahalangur Himal thuoc day Himalaya, la đinh nui cao nhat tren Trai Đat so voi muc nuoc bien, tinh đen thoi điem hien tai la 8848,86 met, no đa giam đo cao 2,4 cm sau tran đong đat tai Nepal ngay 25/04/2015 va đa dich chuyen 3 cm ve phia tay nam. Đuong bien gioi giua Nepal va Trung Quoc (Tay Tang) chay qua đinh Everest.
Đo cao chinh thuc hien tai la 8.848,86 m (29.032 ft), đuoc Trung Quoc va Nepal cong nhan, đuoc thiet lap boi mot cuoc khao sat cua An Đo nam 1955 va đuoc xac nhan boi mot cuoc khao sat nam 1975 cua Trung Quoc.
Nam 1865, Everest đuoc Hiep hoi Đia ly Hoang gia đat ten tieng Anh chinh thuc cua no, theo đe nghi cua Andrew Waugh, Tong giam sat vien Anh cua An Đo, nguoi đa chon ten cua nguoi tien nhiem cua minh trong bai đang, Ngai George Everest, bat chap su phan đoi cua Everest.


Ten goi Tai Nepal, no mang ten Sagarmatha (tieng Phan: सगरमसतका sagaramastaka, "tran troi"). Trong tieng Tay Tang, no đuoc goi Chomolangma (ཇ་མ་ཀླངས་མ་ jo mo klungs ma, nghia la "Thanh mau cua vu tru"). Trong tieng Trung Quoc, no co ten phien am tu tieng Tay Tang la Chau Muc Lang Ma Phong (珠穆朗瑪峰),(phien am:Zhumulangma feng) hoac đuoc dich nghia la Thanh Mau Phong (聖母峰),(phien am:Shengmu feng) "đinh nui cua Thanh mau".
Ngon nui nay đuoc đat ten tieng Anh boi Andrew Scott Waugh, tong truong quan trac cua An Đo nguoi Anh. Voi ca Nepal va Tay Tang đong cua voi nguoi nuoc ngoai, ong viet:

Do vay Waugh đa chon đat ten nui theo ten cua Sir George Everest, ban đau su dung cach viet Mont Everest, va sau đo la Mount Everest. Tuy nhien, cach phat am hien đai cua Everest – IPA: [ˈɛvərɪst] hay la [ˈɛvərɨst] (EV-er-est) – khac voi cach phat am ho cua Sir George la [ˈiv;rɪst] (EAVE-rest).
Ten Sagarmatha trong tieng Nepal đuoc đua ra trong đau thap nien 1960 khi nha nuoc Nepal nhan ra rang Đinh Everest khong co ten trong tieng Nepal. Đieu nay xay ra vi ngon nui khong đuoc biet đen va đuoc đat ten theo tieng cua mot dan toc thieu so o Nepal (vung thung lung Kathmandu va khu vuc xung quanh). Ten trong tieng Sherpa/Tay Tang Chomolangma khong đuoc chap nhan vi no chong lai y tuong thong nhat Nepal.


So lieu đo đac Radhanath Sikdar, mot nha toan hoc An Đo va mot nha đo đac tu Bengal, la nguoi đau tien xac đinh Everest la đinh nui cao nhat the gioi vao nam 1852, su dung cac tinh toan luong giac dua tren cac đo đac bang theodolite tu khoang cach xa 240 km (150 dam) ve phia ben trong An Đo. Truoc khi đuoc đo đac va đat ten, no đuoc đat ten la Đinh XV boi đoan đo đac.
Nui Everest cao khoang 8.848 m (29.029 ft), mac du co mot so chenh lech nho trong cac lan đo khac nhau. Nui K2 cao thu nhi voi đo cao 8.611 m (28.251 feet).
Điem sau nhat o đai duong la hon ca chieu cao cua Everest: Vuc tham Challenger, toa lac o Vung Mariana, sau đen muc neu Everest đuoc đat vao đo thi can them tren 2 km (1,25 dam) nuoc bao phu o phia tren.

Đinh Everest la đinh cao nhat Trai Đat neu so voi muc nuoc bien, con neu so ve khoang cach toi tam Trai Đat thi nui lua Chimborazo thuoc day Andes o Ecuador xa hon (6.382,3 km so voi 6.384,4 km); ly do la Trai Đat khong phai la mot khoi cau hoan hao. Trai Đat co hinh dang cua mot khoi phong cau (ellipsoid tron xoay), hoi loi ra o phan xich đao.
Neu so ve phan vuot len so voi cao đo chung quanh thi no thua nui Denali o Alaska. Denali chi cao hon muc nuoc bien 6.194 m, nhung no vuot hon binh đia chung quanh (co đo cao so voi muc nuoc bien dao đong 300–900 m) la 5.300 đen 5.900 m, trong khi Everest chi vuot so voi suon phia nam la 4.200 m đen 5.200 m ve phia cao nguyen Tay Tang.
Neu tinh tu chan đen đinh, đinh Mauna Kea o Hawaii moi la ky luc. Tinh tu đay bien đen đinh cua Mauna Kea la 10.200 m (đinh cua no chi nho tren muc nuoc bien 4.205 m)


Lo trinh treo nui Đinh Everest co hai đuong leo len chinh, đuong leo phia đong nam tu Nepal va đuong leo đong bac tu Tay Tang, ngoai ra con 13 đuong leo it thong dung khac. Trong hai con đuong chinh, suon nui phia đong nam de hon ve mat ky thuat va do vay la đuong leo đuoc su dung thuong xuyen hon. Đay la đuong leo len đuoc su dung boi Edmund Hillary va Tenzing Norgay vao nam 1953. Tuy nhien quyet đinh chon con đuong nay la do hoan canh chinh tri hon la chu y boi bien gioi Tay Tang đa bi đong lai đoi voi nguoi nuoc ngoai vao nam 1949.
Hau het cac chuyen leo nui đuoc thuc hien trong thang 4 hay thang 5 truoc khi mua mua (monsoon) trong mua he. Mot thay đoi trong dong khi (jet stream) vao thoi điem nay trong nam cung lam giam toc đo gio trung binh tren đinh nui cao. Trong khi mot so co gang xay ra sau mua monsoon vao thang 9 va thang 10, nhung tuyet don them vao sau mua mua lam viec treo len con kho khan hon.


= Day phia nam =
Đuong leo len qua suon nui phia đong nam bat đau voi mot con đuong mon tai Trai Nen (Base Camp) o đo cao 5.380 m (17.600 ft) ve phia nam cua Everest o Nepal. Cac đoan tham hiem thuong bay vao Lukla (2.860 m) tu Kathmandu va đi xuyen qua Namche Bazaar. Nhung nha leo nui sau đo đi bo len Trai Nen, thuong mat sau đen tam ngay, cho phep ho co đu thoi gian đe lam quen voi khi hau đo cao va ngan chan chung say đo cao. Cac phuong tien leo nui va đo tiep te đuoc chuyen cho boi yak, dzopkyos va phu khuan vac (Sherpa) len Trai Nen tren Khumbu Glacier. Khi Hillary va Tenzing leo len đinh Everest vao nam 1953, ho bat đau tu thung lung Kathmandu, boi vi khong co đuong nao xa hon ve phia đong vao luc đo.
Nhung nha leo nui se nghi lai mot vai tuan o Trai Nen, lam quen voi đo cao. Trong suot thoi gian đo, nhung nguoi Sherpa va mot so nha leo nui trong đoan tham hiem se thiet lap day va thang leo tren thac bang Khumbu hiem tro. Serac, cac ke nut trong bang va cac khoi bang truot lam thac bang nay la mot trong nhung đoan nguy hiem nhat cua con đuong len đinh. Nhieu nha leo nui va nguoi Sherpa đa tu nan o đoan nay. Đe lam giam bot nguy hiem, nhung nha leo nui thuong bat đau leo truoc binh minh. Mot khi anh nang mat troi chieu toi thac bang, su hiem nguy tang len đang ke. Phia tren thac bang la Trai I (hay Advanced Base Camp - ABC) tai đo cao 6.065 m (19.900 ft).
Tu Trai I, nhung nha leo nui tiep tuc leo len doc theo Western Cwm đe đen nen cua mat Lhotse, noi Trai II đuoc thiet lap o đo cao 6.500 m (21.300 ft). Western Cwm la mot thung lung đong bang tuong đoi bang phang 
chi hoi nang len cao, đuoc đanh dau bang mot ke nut khong lo canh ben trung tam lam ngan đuong đi len truc tiep len phan phia tren cua Cwm. Nhung nha leo nui bat buoc phai đi bang ngang qua o phia ria phai gan nen cua Nuptse đen mot đoan đuong đeo nho đuoc biet đen nhu la "goc Nuptse". Western Cwm cung con đuoc goi la "Thung lung im lang" boi vi đia hinh cua khu vuc chan gio tu con đuong leo len. Voi đo cao va mot ngay lang gio, Western Cwm co the nong vuot suc chiu đung cua nhung nguoi leo nui.
Tu Trai II, cac nha leo nui đi len theo mat Lhotse tren nhung soi day co đinh đen mot mom nho o đo cao 7.470 m (24.500 ft). Tu noi đo, leo them 500 met nua la đen Trai IV tren South Col o đo cao 7.920 m (26.000 ft). Tu Trai III đen Trai IV, cac nha leo nui phai đoi mat voi them hai thu thach nua: Got Geneva va Dai Vang (Yellow Band). Got Geneva la mot suon đa đen co hinh dang cai đe đuoc đat ten boi mot đoan tham hiem Thuy Si vao nam 1952. Cac soi day co đinh giup cac nha leo nui trong viec treo len dai đa đay tuyet phu nay. Dai Vang la mot phan cua sa thach tram tich cung can đen 100 m day đe vuot qua no.
Tren South Col, cac nha leo nui buoc vao vung chet. Nhung nha leo nui thuong chi co toi đa la hai đen ba ngay đe ho co the chiu đung đuoc đo cao nay truoc khi treo len đinh. Thoi tiet trong va it gio la nhung yeu to quan trong trong viec quyet đinh co nen co gang treo len đinh hay khong. Neu thoi tiet khong thuan loi trong vai ngay ngan ngui nay, nhung nha leo nui bat buoc phai leo xuong, nhieu nguoi quay lai đen Tram Nen.
Tu Trai IV, nhung nha leo nui se bat đau cu leo len đinh vao khoang nua đem voi hy vong len toi đinh (van con them 1.000 met nua phia tren) trong vong tu 10 đen 12 gio. Nhung nha leo nui se đen điem đau tien la "The Balcony" o đo cao 8.400 m (27.700 ft), mot them nho noi ho co the nghi ngoi va ngam nhin nhung đinh nui ve phia nam va phia đong trong anh sang som cua binh minh. Tiep tuc len len suon nui, cac nha leo nui se đoi dien voi mot day cac bac đa voi cau truc thuong la buoc ho ve phia đong vao sau trong tuyet đen that lung, voi nguy hiem ve cac vu sat lo. O đo cao 8.750 m (28.700 ft), mot vom bang tuyet nho co bang cai ban đanh dau Đinh phia Nam (South Summit).
Tu Đinh phia Nam, cac nha leo nui đi theo mot canh nhu luoi dao o suon đong nam doc theo vung đuoc biet đen nhu "đuong Cornice" (Cornice traverse), noi ma tuyet xen lan voi đa. Đay la mot đoan trong trai lo thien nhat cua đuong leo, mot buoc say chan ve phia trai se khien nguoi leo nga xuong 2.400 m (8.000 ft) o mat đong nam, trong khi ngay phia phai la mat Kangshung cao 3.050 m (10.000 ft). Điem cuoi cua con đuong nay la mot thanh đa cao 12 m (40 ft) đuoc goi la "Bac Hillary" o đo cao 8.760 m (28.750 ft). Hillary va Tenzing la nhung nha leo nui đau tien leo len bac đa nay va ho đa leo len voi nhung phuong tien tho so cho viec treo len bang va khong co nhung soi day co đinh. Ngay nay, nhung nha leo nui se leo len bac nay su dung day co đinh san đuoc thiet lap truoc boi nhung nguoi Sherpa. Mot khi đa o tren bac, viec leo len đinh tuong đoi đon gian voi nhung suon tuyet khong doc lam - mac du đieu kien lo thien tren suon nui rat khac nghiet khi đi qua mot vung tuyet phu rong lon. Sau Bac Hilary, cac nha leo nui cung phai đi qua mot đoan đay đa de sut lo va co mot đong day lon kha roi ram trong thoi tiet xau. Nhung nha leo nui thuong danh toi đa nua gio tren "noc nha cua the gioi" đe co đu thoi gian leo xuong Trai IV truoc khi troi toi, tranh nhung van đe nghiem trong kho luong ve thoi tiet vao buoi chieu, cung nhu cac binh oxy đa can kiet.


= Day phia bac =
Đuong len theo suon nui phia đong bac bat đau tu phia bac cua Everest o Tay Tang. Cac đoan tham hiem leo len đen Tang bang Rongbukr, thiet lap Trai Nen o đo cao 5.180 m (17.000 ft) tren mot mat bang đa soi ngay ben duoi tang bang. Đe đat đen Tram II, cac nha leo nui leo len doc theo mot đuong đat chinh giua phia đong cua tang bang Rongbuk đen nen cua Changtse o đo cao khoang 6.100 m (20.000 ft). Trai III (ABC) toa lac ben duoi North Col o đo cao 6.500 m (21.300 ft). Đe đat đen Trai IV tren cot phia bac, cac nha leo nui leo len theo tang bang đen chan cot noi cac soi day co đinh đuoc su dung đe đat toi North Col o đo cao 7.010 m (23.000 ft). Tu North Col, cac nha leo nui leo len suon nui đa phia bac đe thiet lap Trai V o đo cao vao khoang 7.775 m (25.500 ft). Con đuong đi len mat phia bac thong qua mot day cac doc va canh sac nhu luoi dao vao vung bang phang hoi doc xuong truoc khi đat đen đia điem cua Trai VI o đo cao 8.230 m (27.000 ft). Tu Trai VI, cac nha leo nui se leo len đoan cuoi cung. Cac nha leo nui phai vuot qua ba day đa goi la Bac thu 1, Bac thu 2 va Bac thu 3. Mot khi đa vuot qua nhung bac nay, la nhung doc cuoi cung (khoang 50 đen 60 đo) đe len tan đinh nui.


Hanh trinh len đinh Everest VI Everest la ngon nui cao nhat the gioi, no đa thu hut rat nhieu su chu y cua cac nha leo nui. Khong ro đa co ai đa bat đau leo tu thoi co đai hay khong. Đinh Everest co the đa bi chinh phuc tu nam 1924, tuy nhien thong tin nay chua bao gio đuoc xac nhan, vi khong co ai thoi điem đo quay tro ve.


= Tong quan =
Lan đau tien đinh Everest bi chinh phuc đuoc ghi nhan vao nam 1953, sau đo đa thu hut nhieu nha leo nui khac. Du đa co nhieu co gang, chi khoang 200 nha leo nui len toi đinh cho toi nam 1987. Đinh Everest van la mot thu thach leo nui kho khan, ngay ca voi nhung nha leo nui day dan kinh nghiem cung nhu cac to chuc leo nui noi tieng. Cho toi nam nhung nam 1990, chi ho moi đuoc leo nui cho toi khi no đuoc chinh thuc thuong mai hoa.
Cho toi thang 3.2012, đa co 5656 cuoc chinh phuc voi 223 nguoi chet. Although lower mountains have longer or steeper climbs, Everest is so high the jet stream can hit it. Trong đieu kien thoi tiet xau, cac nha leo nui co the đoi mat voi gio voi van toc tren 320 km/h. Vao nhung thoi điem nhat đinh trong nam, cac luong gio thoi ve huong bac, giup cho ngon nui yen tinh hon. Ngoai ra, bao tuyet hay lo tuyet cung co the xay ra.
Toi nam 2013, The Himalayan Database đa ghi nhan hon 6871 lan chinh phuc đinh boi 4042 nha leo nui.
Vao nam 1885, Clinton Thomas Dent, chu tich hoi Alpine Club, đa đe xuat rang co the leo nui Everest trong cuon sach cua ong, Above the Snow Line


= Nhung co gang đau tien =
Đuong leo phia Bac đuoc phat hien lan đau boi George Mallory va Guy Bullock trong cuoc tham hiem British Reconnaissance lan đau tien vao nam 1921. Cuoc tham hiem nay khong trang bi nhung cong cu can thiet cho viec thuc su leo nui. Mallory la nguoi dan đoan đa leo đen North Col o đo cao 7005m, tu đay ong co gang tim đuong len đinh nhung nhom đa phai leo xuong do ho khong đuoc chuan bi ky cang cho thu thach nay.
Sau đo 1 nam vao hanh trinh nam 1922, George Finn đa leo nui ma khong dung binh oxy. Toc đo leo nui cua ong nhanh 1 cach đang kinh ngac, 290m/h va đat đo cao 8320m. Ong đuoc xac nhan la nguoi đau tien leo cao hon 8000m, trong khi đo Mallory va Felix Norton that bai trong viec chinh phuc đinh lan thu 2.
Chuyen leo nui sau đo đuoc to chuc vao nam 1924, hanh trinh đau tien cua Mallory va Geoffrey Bruce đa bi huy do đieu kien thoi tiet khien ho khong the leo len Trai IV. Sau đo Norton va Somervell co gang leo len đinh ma khong dung binh oxy va voi thoi tiet rat thuan loi. Norton đa đat đen đo cao 8550m, du vay ong chi len đuoc khoang 30m trong gio cuoi cung truoc khi phai leo xuong. Con Mallory đa trang bi binh oxy trong lan co gang thu 3, đong hanh cung la Andrew Irvine.
Vao 8 thang 6 nam 1924, George Mallory va Andrew Irvine, hai nguoi Anh, co gang treo len đinh nui nhung ho đa khong bao gio quay tro lai. Ngay 1.5.1999,  Đoan Nghien cuu Tham hiem Mallory va Irvine đa tim ra xac cua Mallory tren mot suon bang duoi mat Bac, phia tay cua Trai IV. Nhieu tranh luan đa dien ra gay gat trong cong đong nhung nha leo nui lieu la hai nguoi đo đa leo đen đinh cua the gioi, 29 nam truoc khi chuyen leo len đinh Everest thanh cong (va di nhien, xuong nui an toan) boi Sir Edmund Hillary va Tenzing Norgay vao nam 1953. Y kien chung giua nhung nha leo nui la ho (Mallory va Irvine) đa chua leo đen đinh, trong khi nhung phat hien moi đay chung to đieu nguoc lai. Mac du khong co bang chung la mot trong hai nguoi noi tren đa len qua Bac thu 2, neu Mallory đa leo len cao đen muc đo thi rat co the la ong đa leo đen đinh, boi khong co kho khan nao trong viec leo them cao mot it nua. Ly thuyet đuoc nhieu nguoi chap nhan la Mallory chi co gang treo len mat cua Bac thu 2 bang cach đung len vai cua Irvine. Đuoc trang bi voi binh oxy du tru cua Irvine ong đa co the leo đen đinh muon hon trong ngay hom đo. Đi xuong trong bong toi ong co the quyet đinh đi theo hem nui Norton hon la co gang treo xuong tu Bac thu 2 ma khong nhin thay gi ca. Tat ca moi nguoi đeu đong y la Mallory đa tu nan khi nga trong luc leo xuong thong qua hem nui, noi xac ong ta đuoc tim thay. Irvine co the song sot lau hon mot chut khi cho nguoi ban đong hanh quay lai, duoi chan cua Bac thu 2, nhung chet sau đo vi o lau ngoai troi bang tuyet. Xac cua Irvine co le đuoc tim thay boi mot nha leo nui Trung Quoc khac vao nam 1960 (o noi khong gan xac cua Mallory, chung to la hai nguoi đa tach ra) nhung đa khong đuoc phat hien lan nao nua, mac cho mot so cuoc tim kiem vao nam 2004.
Mallory đa đi khap Hoa Ky va dien thuyet mot nam truoc vao nam 1923; chinh vao luc đo đa tra loi (luc phat cau) mot cau noi tieng, "Boi vi no o đo," khi mot phong vien o New York hoi "Tai sao ong muon leo len đinh Everest?" cho đen lan thu 1000.
Thong tin đay đu o đay Mallory va Irvine: Chuong cuoi cung bao gom ca nhung quan điem phe phan trai nguoc.
Vao nam 1995, George Mallory II tu Cong hoa Nam Phi (chau noi) đa leo đen đinh Everest.


= 1933-1953 =
Vao nam 1933, Lady Houston, mot trieu phu va mot cuu vu nu, đa tai tro cho chuyen bay Houston Everest nam 1933, mot phi đoi dan đau boi Douglas Douglas-Hamilton, Cong tuoc Hamilton (luc đo chi la Hau tuoc Clydesdale), bay qua đinh nui trong co gang đat mot la co Anh (the Union Jack) len đinh nui.
Sau khi tham gia mot chuyen bay trinh tham nam 1935, nha leo nui tham hiem Bill Tilman đuoc chi đinh la truong mot đoan tham hiem Everest vao nam 1938 voi co gang leo len phia suon tay bac. Ho đat đuoc đo cao tren 27.000 ft (8.200 m) ma khong can them oxy tiep te truoc khi buoc phai xuong nui vi thoi tiet xau va benh tat.
Cac đoan tham hiem truoc đo đa leo len nui tu phia Tay Tang, theo man phia bac. Tuy nhien, cua len nay đa bi đong lai đoi voi nhung nha tham hiem phuong Tay vao nam 1950, sau khi Trung Quoc xam luoc Tay Tang. Tuy nhien, vao nam 1950, Bill Tilman va mot đoan nho bao gom Charles Houston, Oscar Houston va Betsy Cowles tien hanh mot cuoc tham hiem nho len Everest thong qua Nepal theo mot con đuong ma bay gio đa tro thanh mot cach tiep can đinh Everest quy chuan tu phia nam.


= Tenzing va Hillary =
Trong nam 1951, mot đoan tham hiem nguoi Anh dan đau boi Eric Shipton va gom ca Edmund Hillary, đi đen Nepal đe tham do mot con đuong leo moi qua mat phia nam.
Theo sau nguoi Anh, vao nam 1952 mot đoan tham hiem Thuy Si co gang leo len theo mat phia nam, nhung đoi mo đuong cua Raymond Lambert va nguoi Sherpa Tenzing Norgay đa quay lai o đo cao chi khoang 200 met nua la toi đinh nui. Nhung nguoi Thuy Si đa co gang tham hiem mot lan nua va mua thu nam 1952; lan nay thi mot đoi gom ca Lambert va Tenzing quay tro lai o mot giai đoan som hon cua cuoc leo.
Vao nam 1953, mot đoan tham hiem Anh lan thu chin, dan đau boi John Hunt, quay tro lai Nepal. Hunt chon ra hai cap leo voi co gang đat len toi đinh. Cap thu nhat quay lai sau khi kiet suc cao tren nui. Ngay hom sau, đoan tham hiem tien hanh lan leo thu hai va cung la lan cuoi len đinh voi cap leo kinh nghiem va quyet tam nhat. Đinh nui cuoi cung đa đat đuoc vao 11:30 am gio đia phuong vao ngay 29 thang 5 nam 1953 boi nguoi New Zealand ten la Edmund Hillary va nguoi Sherpa ten la Tenzing Norgay tu phia Nepal leo len theo con đuong phia nam South Col. Vao thoi gian đo, ca hai thua nhan rang đo la mot co gang tap the boi ca đoan tham hiem, nhung sau nhieu tra hoi khong dut, Tenzing mot vai nam sau đo tiet lo rang Hillary đa đat chan len đinh truoc tien. Ho dung lai tren đinh nui đe chup anh va chon lai mot vai vien keo va mot thanh gia nho vao tuyet truoc khi xuong nui. Tin tuc ve su thanh cong cua đoan tham hiem đa lan ve đen London vao buoi sang Nu hoang Elizabeth II len ngoi. Quay lai Kathmandu mot vai ngay sau đo, Hillary va Hunt kham pha ra rang ho vua đuoc tan phong danh hieu Hiep si cho su co gang cua ho.


= 1996 - tham hoa Everest =
Trong mua leo nui nam 1996 muoi chin nguoi đa chet vi co gang treo len đen đinh va cho nam đo la mot nam chet nguoi nhat trong lich su leo nui Everest. Ngay 10 thang 5 nam đo la ngay chet choc nhat trong lich su leo Everest, khi mot con bao đap vao nhieu nha leo nui o gan đinh (tren bac Hillary), giet đi tam nguoi. Trong so nhung nguoi tu nan la nhung nha leo nui kinh nghiem Rob Hall va Scott Fischer, ca hai đeu la nhung nha tham hiem đuoc tra luong cao nhat đe len đen đinh. Tham hoa đa đuoc biet đen rong rai trong cong chung va đat ra nhung cau hoi ve viec thuong mai hoa đinh Everest.


= Su kien =
Vao ngay 16 thang 5 nam 1975, Junko Tabei tro thanh nguoi phu nu đau tien đat đen đinh nui Everest. Vao 25 thang 5 nam 2001, Erik Weihenmayer tro thanh nguoi leo nui mu đau tien len đinh.
Cho đen cuoi mua leo nam 2003, 1.919 nguoi đa đat đen đinh nui (829 nguoi tu 1998) va 179 nguoi tu nan khi co gang treo len đinh. Đieu kien tren nui khac nghiet đen noi cac xac nguoi phai đe lai noi ma ho đa nga xuong; mot so xac co the thay đuoc tu cac đuong leo quy chuan.
Hau het cac đoan tham hiem su dung mat na va binh đung oxy ([1]) o đo cao tren 26.000 ft (8.000 m); vung nay đuoc biet đen nhu la vung chet. Everest co the đuoc leo len ma khong can them su oxy ho tro, nhung đieu nay can cac huan luyen the luc đac biet va lam tang rui ro cho nguoi leo. Con nguoi khong suy nghi minh man voi luong oxy thap, va tong hop cac đieu kien thoi tiet khac nghiet, nhiet đo thap, cac doc thang đung đoi hoi cac quyet đinh nhanh chong chinh xac.
Cac nha leo nui la mot nguon thu loi tu du lich kha lon cho Nepal; ho đu cac thanh phan tu cac nha leo nui kinh nghiem đen cac nguoi leo nui nghiep du dua vao nhung nguoi huong dan thue đe dan ho len đinh. Chinh quyen Nepal cung yeu cau mot giay phep tu tat ca cac nha leo nui; giay nay kem theo mot khoang le phi khong nho.
Khu vuc đinh Everest, va day Himalaya noi chung, đuoc cho la đang chiu đung su tan bang do am len toan cau. Mua mua du doi vao mua he nam 2005 la nhat quan voi su tiep tuc nong len va viec nang loi len cua đong bang Tay Tang ve phia bac.


Cac cot moc thoi gian 1921 Đoan tham hiem nguoi Anh tham hiem loi vuot qua tang bang Rongbuk.
1922 Đoan tham hiem Anh thu hai, duoi su chi huy cua Tuong CG Bruce va lanh đao leo nui EI Strutt, va gom ca George Mallory. George Finch co gang leo len đinh lan đau tien su dung binh oxy, va đat đuoc đo cao ki luc 8.321 met. Chi mot luc sau, bay nha leo nui nguoi Sherpa tu nan trong mot vu tuyet lo, tro thanh nhung cai chet đau tien đuoc bao cao tren Everest.
1924 Đoan tham hiem Anh thu ba đat đen đo cao 8.500 met. Vao 6 thang 6, George Mallory va Andrew Irvine leo len co gang đat đen đinh nhung lac mat sau khi nhung đam may khep lai. Mot nguoi chung kien đa noi rang ong thay ho gan đen đinh.
1933 Lady Houston cap tiep cho mot phi đoi bay qua đinh đe tha xuong mot la co lien hiep Anh.
1934 Maurice Wilson (nguoi Anh) tu nan trong co gang leo len mot minh.
1938 Nha tham hiem leo nui Bill Tilman (Anh) dan đau mot đoan tham hiem theo suon tay bac, đat đuoc đo cao tren 8.200 meters (27.000 ft) khong can oxygen truoc khi bi đay xuong vi thoi tiet xau.
1950 Nepal mo cua bien gioi cho nguoi nuoc ngoai. Bill Tilman va Charles Houston to chuc mot cuoc tham hiem do tham len Everest.
1952 Mot đoan tham hiem Thuy Si, bao gom ca Sherpa Tenzing Norgay bo cuoc vi kiet suc, 200 met nua la đen đinh.
1953 Đinh đuoc đat đen lan đau tien (trong lich su co ghi lai) vao luc 11:30 am ngay 29 thang 5 boi nguoi New Zealand Sir Edmund Hillary va nguoi Sherpa ten Tenzing Norgay tu Nepal leo theo đuong South Col.
1960 Vao 25 thang 5, mot đoi Trung Quoc bao gom Wang Fuzhou, Gongbu va Qu Yinhua leo len đinh lan đau tien theo Suon Bac.
1963 Vao 22 thang 5, hai nguoi My la Tom Hornbein va Willi Unsoeld leo len lan đau tien theo Suon Tay.
1963 Bang ngang lan đau tien boi mot đoan tham hiem My, bat đau leo tu phia đong va ha xuong phia tay nam.
1965 Vao 20 thang 5, Nawang Gombu Sherpa tro thanh nguoi đau tien treo len đinh Everest hai lan.
1975 Vao 16 thang 5, Junko Tabei nguoi Nhat la phu nu  đau tien tren đinh nui.
1975 Vao 27 thang 5, mot phu nu Tibet, Phantog, tro thanh nguoi phu nu đau tien leo len đinh tu phia Tibet.
1975 Đoan tham hiem phia tay nam nguoi Anh dan đau boi Chris Bonington. Đat len đinh boi 2 đoi bao gom Doug Scott, Dougal Haston, Peter Boardman, va Sirdar Pertemba. Phong vien anh BBC Michael Burke khong quay lai tu mot co gang leo len mot minh.
1978 Reinhold Messner (Y, South Tyrol) va Peter Habeler (Ao) đat đen đinh ma khong can binh oxy.
1980 Đoan tham hiem đau tien trong mua đong boi mot đoi tu Ba Lan (Leszek Cichy, Krzysztof Wielicki, Andrzej Czok va Jerzy Kukuczka).
1980 Reinhold Messner (Y, South Tyrol), nguoi đau tien leo len Everest mot minh ma khong can binh oxy.
1982 Vao 5 thang 10, Laurie Skreslet tro thanh nguoi Canada đau tien đat đen đinh.
1983 Lou Reichardt, Kim Momb, va Carlos Buhler My tro thanh nhung nguoi đau tien len đinh theo mat phia Đong.
1984 Đoan tham hiem Uc đau tien leo len Everest. Đoan tham hiem bao gom Tim Macartney-Snape, Greg Mortimer, Andy Henderson va Lincoln Hall, hai nguoi trong ho (Macartney Snape va Mortimer) đat len đen đinh. Đuoc biet rang neu nhu Hall co gang leo đen đinh, nguyen ca đoan se tu nan tren đinh nui.
1988 Jean-Marc Boivin cua Phap bat đau bang mot paraglider tu đinh nui.
1988 Stephen Venables cua Anh tro thanh nguoi Anh đau tien đat đen đinh ma khong can đen binh oxygen. Anh mo ra mot con đuong leo moi qua mat phia Đong Kangshung.
1990 Bertrand "Zebulon" Roche cua Phap tro thanh nguoi phuong tay tre tuoi nhat leo len Everest, o tuoi 17.
1991 Gabriel DeLeon tro thanh nguoi My pha chung (mixed-race American) đau tien len Đinh Everest. Khong may, anh tu nan chi sau 1.000 ft tren đuong ha xuong.
1993 Chin muoi nha leo nui chi trong mua thu, su thuong mai hoa cua viec "leo len Everest" bat đau.
1993 Ramon Blanco cua Tay Ban Nha tro thanh nguoi cao tuoi nhat đat len đinh nui luc 60 years, 160 ngay (ki luc bi pha nam 2001).
1995 Alison Hargreaves tro thanh phu nu đau tien leo len Everest mot minh khong can binh oxygen.
1996 Hans Kammerlander (Y, South Tyrol) leo len nui tu phia bac trong 16 gio 45 phut va tro lai bang cach truot xuong.
1996 Goran Kropp cua Thuy Đien tro thanh nguoi đau tien đi xe đap nguyen chang đuong tu Thuy Đien đen nui, đem xe len nui khong can binh oxy, va sau đo đap xe ve lai nha.
1997 Veikka Gustafsson cua Phan Lan tro thanh nguoi Phan Lan đau tien leo đen đinh ma khong can binh oxygen.
1998 Tom Whittaker la nguoi tan tat đau tien len đen đinh nui.
1998 Bear Grylls tro thanh nguoi Anh tre nhat leo len Everest va tro lai con song.
1999 Nguoi Sherpa ten Babu Chiri Sherpa cua Nepal o 21 gio tren đinh nui.
2000 Vao 7 thang 10 Davo Karnicar tu Slovenia truot tuyet xuong mot mach tu đinh đen trai nen trong nam tieng đong ho.
2001 Vao 23 thang 5 nha leo nui 32 tuoi nguoi Guatemala ten Jaime Vinals tro thanh nguoi Trung My đau tien leo len Everest va la nguoi My Latin thu hai đat đuoc đieu đo, cung voi nha leo nui My ten Andy Lapkass doc theo Suon Bac cua Everest.
2001 Vao 24 thang 5 nguoi Sherpa ten Temba Tsheri 15 tuoi tro thanh nguoi tre tuoi nhat leo len Everest.
2001 Vao 24 thang 5 22 tuoi Marco Siffredi cua Phap tro thanh nguoi đau tien ha xuong tu Everest bang bang truot tuyet.[2] Luu tru ngay 5 thang 5 nam 2006 tai Wayback Machine
2001 Vao 25 thang 5, 32 tuoi Erik Weihenmayer, tu Boulder, Colorado, tro thanh nguoi mu đau tien len đen đinh.
2001 Cung ngay 64 tuoi Sherman Bull, cua New Canaan, Connecticut, tro thanh nguoi cao tuoi nhat đat đen đinh.
2001 Cung ngay, 19 đat đen đinh, vuot qua con so 10 nguoi truoc đo. Tat ca đeu song sot.
2002 Atsushi Yamada, sinh vien 23 tuoi nguoi Nhat đa tro thanh nguoi tre nhat đat đen 7 đinh nui cao nhat the gioi. Thang 5 nam đo, anh đa leo len Everest, mang theo may tinh IBM ThinkPad suot cuoc hanh trinh
2003 Vao 21 thang 5, 21 tuoi Jess Roskelley, cua Spokane, Washington, tro thanh nguoi My tre nhat leo len Everest, thong qua đuong theo suon Bac-Đong Bac.
2003 Vao 22 thang 5, 23 tuoi Ben Clark, tu Clarksville, Tennessee, la nguoi My tre thu nhi len Everest, theo suon Bac-Đong bac.
2003 Yuichiro Miura tro thanh nguoi cao tuoi nhat đat đen đinh Everest. Ong 70 tuoi va 222 ngay khi đat đen đinh (vao ngay 22 thang 5).
2003 25 tuoi nguoi Nepal Sherpa, Pemba Dorjie, lap ki luc leo len nhanh nhat trong 12 gio 45 phut vao 23 thang 5.
2003 Chi 3 ngay sau đo, Sherpa Lakpa Gelu pha ki luc nay voi 10 gio 56 phut. Sau khi cai nhau voi Dorjie, bo du lich khang đinh ki luc moi cua Gelu vao thang 7 [3].
2004 Pemba Dorjie pha ki luc cua anh, lan leo len nay mat 8 gio 10 phut vao 21 thang 5 [4].
2005 Apa Sherpa tu Thame leo len đinh lan thu 15.
2005 Nha nuoc Trung Quoc bao tro mot đoan đo đac voi 24 thanh vien đat len đinh vao 22 thang 5 đe neo cac thiet bi đo cho viec đo lai đo cao cua đinh. GPS, cac radar mat đat, cung nhu cac phuong phap truyen thong đuoc su dung đe xem xet đo day cua bang tuyet va so sanh voi cac so lieu lich su [5].
2005. Vao 14 thang 5, mot truc thang cua Eurocopter bay len đinh lan đau tien. No đa đap xuong nhung sau đo phi cong noi voi chinh quyen Nepal la điem đap thuc ra 3.300 feet (1.000 m) ben duoi đinh nui [6] Luu tru ngay 26 thang 4 nam 2006 tai Wayback Machine.
2005 Moni Mulepati va Pemba Dorjie cuoi nhau tren đinh nui.
2006 Lakpa Tharke Sherpa đa lap nen mot ky luc ky quai: coi bo ao quan, khoa than 3 phut tren đinh Everest ma khong biet rang anh nay đa bi chi trich vi đa lam o ue ngon nui linh thieng.
2007 Katsusuke Yanagisawa tro thanh nguoi cao tuoi nhat (71) leo len đinh Everest.
2007 Rob Baber lap ky luc ve viec goi đien va gui tin nhan thanh cong bang chiec ĐTDĐ Motorola Z8 tu tren đinh Everest.
2008 ngay 22 thang 5 Bui Van Ngoi, Phan Thanh Nhien, Nguyen Mau Linh la 3 van đong vien Viet Nam đau tien đa đat đuoc đinh Everest; ngay 26 thang 5 Min Bahadur Sherchan đa vuot qua cu gia nguoi Nhat đe tro thanh nguoi nhieu tuoi nhat (76) đat đen đinh.
2010 ngay 21 thang 5 Apa Sherpa la nguoi treo len Everest nhieu lan nhat voi 20 lan.
2010 ngay 22 thang 5 Jordan Romero, nguoi My, đa la nguoi tre nhat chinh phuc Everest khi anh 13 tuoi.


Hinh anh Xem them Danh sach cac nui cao nhat the gioi
Đia ly Trung Quoc
Vuon quoc gia Sagarmatha
Đia chat cua vung Himalaya
Nui tuyet Mai Ly
Himalaya
Ojos del Salado


Tham khao Lien ket ngoai Tieng Anh
The Rest of Everest Video Podcast, An Almost Unabridged Expedition Experience
Everest blogs by climbers Luu tru ngay 29 thang 5 nam 2006 tai Wayback Machine
Everest Interactive map Luu tru ngay 13 thang 6 nam 2006 tai Wayback Machine
A fundraising expedition planned for spring 2007 Luu tru ngay 13 thang 6 nam 2006 tai Wayback Machine
EverestHistory.com, Mt. Everest timeline
MountEverest.net
Mount Everest Photograph Luu tru ngay 25 thang 4 nam 2006 tai Wayback Machine
NOVA site on Mt. Everest, Climbing pioneer history
National Geographic's page on Mt. Everest
The Life of Bill Tilman, leader of the 1938 Expedition on Everest Luu tru ngay 26 thang 3 nam 2009 tai Wayback Machine
Hiking to the Base of Mt. Everest David Rich.
Mount Everest Image by Roddy Mackenzie who climbed the mountain in 1989
Mount Everest at Peakware Luu tru ngay 13 thang 7 nam 2006 tai Wayback Machine
Google Maps satellite image
Panorama from the top of Mt.Everest Luu tru ngay 10 thang 4 nam 2013 tai Wayback Machine
Xtreme Everest 2007