Tran Xuong Giang la tran đanh giua quan khoi nghia Lam Son va quan đoi Đai Minh tai thanh Xuong Giang nam 1427. Tran đanh keo dai gan 1 nam va ket thuc bang thang loi cua quan Lam Son. Viec ha thanh Xuong Giang giup quan Lam Son go bo đuoc mot cu điem quan trong tren đuong hanh quan tu bien gioi Lang Son đen thanh Đong Quan cua vien binh nha Minh sap sang cuu ung cho đai quan Vuong Thong đang bi vay ham.
Đia điem Chien thang Xuong Giang đuoc xep hang la di tich lich su quoc gia đac biet nam 2020.


Hoan canh Thang 8 nam 1426, quan khoi nghia Lam Son đa lam chu vung đat tu Thanh Hoa tro vao Thuan Hoa. Quan Minh tai khu vuc nay phai co cum vao co thu trong cac thanh. Thu linh quan Lam Son la Le Loi sai cac tuong chia lam 3 đao tien quan ra bac. Cac canh quan Lam Son lien tiep thang tran, lam chu nhieu vung đat Bac Bo, buoc quan Minh rut vao thanh.
Thang 10 am lich nam 1426, đao quan cua Vuong Thong (gom ca vien binh va quan cu đong o Giao Chi) bi quan khoi nghia Lam Son đanh bai o tran Tot Đong – Chuc Đong. Vuong Thong phai rut vao co thu trong thanh Đong Quan.
Thang chap nam 1426 (tuc đau nam 1427 duong lich) Le Loi sai cac tuong Le Sat, Le Thu, Nguyen Ly va Le Lanh mang quan cac lo Khoai Chau, Lang Giang đi đanh thanh Xuong Giang.


Thanh Xuong Giang Thanh Xuong Giang nam o đong bac thanh pho Bac Giang hien nay, thuoc đia phan cac thon Nam Giang, Đong Giang thuoc xa Xuong Giang. Thanh nay do quan Minh đap sau khi chiem đuoc nuoc Đai Ngu (1407).
Thanh đuoc xay bang đat, cac dau tich con lai cho biet thanh hinh chu nhat, chieu dai theo huong Đong-Tay đo đuoc 600m, chieu rong theo huong Bac-Nam 450m, dien tich 27ha, tuong đap đat cao day, bon goc co phao đai, hao rong bao quanh, mo 4 cua, cua chinh trong ve phia Tay.
Thanh nay co vi tri rat quan trong, nam tren con đuong ngan dam, co cac dich tram noi suot tu Quang Tay voi Đong Quan.


Dien bien = Quan Minh cam cu =
Cac tuong nha Minh tran giu thanh Xuong Giang la Kim Dan, Ly Nham, Ma Tri, Luu Nhuan, Luu Tu Phu va Co Phuc. Trong đo Ly Nham la vien tuong moi đen nhan chuc tai đay. Cac tuong Minh rat chu trong viec giu thanh lam điem tua tren con đuong rut lui va cho vien binh tien sang. Thay Vuong Thong bai tran, quan Lam Son manh va đong hon, cac tuong Minh rut vao thanh phong giu.
Le Loi cung đac biet chu trong toi thanh Xuong Giang. Ong ra lenh cho cac tran đa nam duoi quyen kiem soat cua quan Lam Son van chuyen luong thuc cung cap cho luc luong đanh thanh Xuong Giang.
Thang 2 nam 1427, tuong giu thanh Nghe An la Đo đoc Thai Phuc đau hang quan Lam Son, nop thanh. Le Loi sai Thai Phuc đen duoi thanh Xuong Giang keu goi Ly Nham đau hang. Ly Nham khong chiu, mang va đinh lay sung ban Thai Phuc. Quan Lam Son ben mang Thai Phuc đi.
Cac tuong linh Lam Son ben tap trung quan đanh thanh. Trong quan co ca voi, dung hang rao rua đen, xe La cong, thang may vay đanh. Ly Nham va Co Phuc trong thanh cho nhung nguoi gia, phu nu va thieu nien o lai giu thanh, tu minh mang quan tinh nhue mo cua thanh xong ra. Quan Lam Son hoi lui, quan Minh ben tieu huy nhung chien cu đanh thanh.
Sau đo quan Minh yeu the hon lai phai rut vao thanh. Quan Lam Son đap luy ben ngoai, dung phao ban đan rot vao trong thanh. Ly Nham va Co Phuc nhan luc đem toi lai mang quan ra đanh vao trai quan Lam Son. Hai ben giang co khong phan thang bai.
Le Sat va Nguyen Ly lai dung cach sai quan đao đia đao, muon đi ngam vao thanh. Ly Nham cho đao hao chan ngang va nem đa xuong, nen nhung binh si Lam Son đot nhap đeu tu tran.
Quan Lam Son tan cong suot 6 thang. Hai ben giao tranh hon 30 tran, quan Minh trong thanh chet hon mot nua nhung quan Lam Son van khong ha đuoc thanh.


= Quan Lam Son ha thanh =
Tai nhieu thanh tri khac bi vay ham, thanh đa bi ha hoac quan Minh ra hang. Đen mua thu nam 1427, vien binh cua Minh Tuyen Tong đieu đong do Lieu Thang va Moc Thanh chi huy chia lam hai canh sap tien sang. Le Loi lo lang, đieu them Tran Nguyen Han (moi đuoc phong Thai uy) mang them quan tiep vien cho Le Sat va Nguyen Ly, giuc phai đanh ha gap thanh Xuong Giang.
Đuoc dan đia phuong ung ho, cac tuong Lam Son dung ke khuech truong luc luong, dung thanh gia đoi dien voi thanh Xuong Giang đe quan Minh tuong luc luong ben ngoai rat ap đao. Quan Lam Son chat tre va nua trong nhung vung lan can va cung dan hop suc dung thanh. Dan lang Đong Nham dung thanh, con dan lang Nam Xuong ve hinh gach xay thanh. Chi qua mot đem, thanh dung xong. Hom sau, quan Minh trong thanh nhin ra xa đa thay toa thanh dung xong rat ngac nhien, suy giam tinh than chien đau.
Tran Nguyen Han va Le Sat đoc quan đanh thanh gap. Co luc luong đong đao, cac tuong chia quan ra bon mat, cung luc dung cac chien cu va khi gioi hien co nhu hoa phao, thang may, ten lua, no cung; lai đao đia đao lan nua, cung luc đanh tu bon mat thanh. Trong luc luong đao hao xuyen thanh co ca su tham gia cua dan đia phuong.
Trong thanh, quan Minh giao tranh lien tuc 9 thang, luc luong bi mat mat, tuong si moi met, luong thuc khong con đu dung. Sau mot gio giao tranh, quan Lam Son treo thang may đanh len, cuoi cung chiem đuoc cua thanh. Ly Nham co suc đoc suat quan linh ra đanh đe chiem lai cua thanh, bi quan Lam Son đanh lui.
Ly Nham lai đoc quan tien đanh lan nua nhung van bi đanh bat lai. Ba lan Ly Nham tien ra đeu bi quan Lam Son đay lui. Luc đo cac tuong Lam Son o phia sau dung voi tran va huy đong them quan tien vao. Truoc the manh cua quan Lam Son, Ly Nham, Kim Dan va Co Phuc chong khong noi, đeu tu van. Vien quan van la Ma Tri, Chi huy Luu Thuan, Tri phu Luu Tu Phu cung that co chet. May ngan quan Minh cung dan khong hang bi giet.
Chiem đuoc thanh, Le Loi ha lenh mang ngoc lua va con gai trong thanh thuong het cho tuong si. Tong binh Vuong Thong o Đong Quan nghe tin, lam 2 bai van te cac tuong si nha Minh tu tran tai đay.
Su cu ghi nhan ngay 8 thang 9 nam Đinh Mui (1427), thanh Xuong Giang bi ha. Thoi điem đo, su Viet ghi nhan chi cach 10 ngay truoc khi canh quan cuu vien cua Lieu Thang tien sang; su Trung Quoc lai ghi nhan thoi điem thanh bi ha chi cach 2 ngay Lieu Thang vao cua Ai Luu.
Biet quan Minh se tien đen vung nay, Le Loi ha lenh cho dan cac xu Lang Giang, Bac Giang, Tam Đai, Tuyen Quang, Quy Hoa doi vo con cua quan si đi xa đe tranh đich.


Ket qua va y nghia Ha đuoc thanh Xuong Giang, quan Lam Son đa chiem đuoc cu điem rat quan trong tren đuong hanh quan tu Trung Quoc đen Đong Quan cua vien binh nha Minh tiep ung cho Vuong Thong.
Quan Lam Son ha thanh sat ngay vien binh tien sang khien tin tuc khong thong. Vien binh nha Minh van tin tuong thanh Xuong Giang con giu đuoc. Vi vay, ngay ca khi cac tuong tru cot nhu An Vien hau Lieu Thang, Bao Đinh ba Luong Minh va Thuong thu bo Binh la Ly Khanh đa chet, cac tuong con lai van cung Đo đoc Thoi Tu cung Thuong thu bo Cong Hoang Phuc co suc chi huy quan si chien đau, đanh lui nhieu đot vay ham va chan đanh cua quan Lam Son đe tien tu ai Chi Lang ve phia thanh Xuong Giang.
Thoi Tu va Hoang Phuc hy vong neu vao đuoc thanh Xuong Giang, canh quan nay co cho tru an toan, tam tranh đuoc su uy hiep cua quan Lam Son đong đao va manh me đe tim cach lien lac voi Vuong Thong o Đong Quan. Nhung khi đen gan thanh, quan Minh moi biet thanh đa bi ha, tuong si đeu rat so hai, khong dam tien len nua. Thoi Tu buoc phai đong quan o ngoai canh đong Xuong Giang trong trai giua luc mua to gio lon, ket qua khong lau sau bi quan Lam Son vay ap 4 mat, tong tan cong tieu diet va bat song toan bo. Cuoc tong tan cong nay dien ra o canh đong ngoai thanh Xuong Giang.
Viec ha thanh Xuong Giang truoc ngay vien binh tien sang gop phan đay nhanh hon qua trinh tieu diet canh quan vien binh cua Lieu Thang – Thoi Tu, lam tan ra y chi chien đau cua canh quan vien binh cua Moc Thanh (đi đuong Van Nam) va y chi khang cu cua 10 van quan Minh cua Vuong Thong o thanh Đong Quan. Chien thang kip thoi o Xuong Giang gop phan đay nhanh thang loi cua khoi nghia Lam Son. Do dan cac lang đia phuong gop cong đanh ha thanh, sau khi len ngoi, Le Thai To chia đat trong thanh Xuong Giang cu cho 5 lang cay cay khong phai nop thue goi la “đien thanh”. Ruong nay gom 25 hec ta, đuoc dan đia phuong duy tri đen tan nam 1955. Khi tien hanh cai cach ruong đat, so ruong tren moi khong con la "cong đien" nua ma xung vao hop tac xa.


Xem them Tran Chi Lang – Xuong Giang
Thanh Xuong Giang
Tran Nguyen Han
Le Sat


Tham khao Đai Viet Su ky Toan thu
Le Quy Đon (1978), Đai Viet thong su, Nha Xuat ban Khoa hoc Xa hoi.
Minh thuc luc - Quan he Trung Quoc - Viet Nam the ky 14-17, Ho Bach Thao dich, Nha Xuat ban Ha Noi, 2010.
Nhieu tac gia (2008), Khoi nghia Lam Son va thanh lap vuong trieu Le, Nha Xuat ban Ha Noi.


Chu thich