Truyen ngan la mot the loai van hoc. No thuong la cac cau chuyen ke bang van xuoi va co xu huong ngan gon, suc tich va ham nghia hon cac cau truyen dai nhu tieu thuyet. Thong thuong truyen ngan co đo dai chi tu vai dong đen vai chuc trang, trong khi đo tieu thuyet rat kho dung lai o con so đo. Vi the, tinh huong truyen luon la van đe quan trong bac nhat cua nghe thuat truyen ngan.
Truyen ngan thuong chi tap trung vao mot tinh huong, mot chu đe nhat đinh. Trong khi đo, tieu thuyet chua đuoc nhieu van đe, phu song đuoc mot dien rong lon cua đoi song. Do đo, truyen ngan thuong het suc han che ve nhan vat, thoi gian va khong gian trong truyen ngan cung khong trai dai nhu tieu thuyet. Đoi khi truyen ngan chi la mot khoanh khac cua cuoc song. Vi du mot truyen ngan ke ve Nha chua Tellier cua Maupassant thoi gian chi 24 gio; Loi phan quyet cua Kafka chi xay ra trong vai tieng. Trong khi cuon tieu thuyet Đi tim thoi gian đa mat co thoi gian cot truyen khoang 50 nam va đen tan 3000 trang. Tieu thuyet Chien tranh va hoa binh co toi tren 500 nhan vat.
Paul Bourget, nha van va nha phe binh Phap the ky 20 co nhan đinh ve hai the loai tren, qua đo cung giai thich phan nao ve su chenh lech so trang cua chung: "Phong cach cua truyen ngan va cua tieu thuyet rat khac nhau. Phong cach cua truyen ngan la thuoc ve tinh tiet. Cai tinh tiet ma truyen ngan du đinh dien ta, truyen ngan đa tach no ra, lam co lap no lai. Cac tinh tiet ma ca day đa lam nen đoi tuong cua tieu thuyet, tieu thuyet đa lam lien ket chung, noi chung lai voi nhau. Tieu thuyet tien hanh thong qua cac trien khai, con truyen ngan thong qua su tap trung... Truyen ngan la đoc tau. Tieu thuyet la giao huong".
Nhu vay, thong thuong tieu thuyet phai dai hon truyen ngan. Song khong phai bat cu mot tac pham dai nao cung la tieu thuyet. Mot tac pham dai hay ngan chi con la tuong đoi đe phan biet. Phan quan trong đe đuoc goi la tieu thuyet con o cau truc cua no.
Co hai cach đe phan biet truyen ngan hay tieu thuyet:

Can cu theo so trang ma truyen co the viet ra.
Can cu theo cach viet cua ca truyen: Tieu thuyet hay truyen dai thi cu trien mien theo thoi gian, đoi khi co quang hoi uc tro nguoc lai. Truyen ngan thi gay cho nguoi đoc mot nut that, mot khuc mac can giai đap. Cai nut đo cang ngay cang that lai đen đinh điem thi đot ngot coi tung ra, khien nguoi đoc ha he, het ban khoan.


Phuong Đong Trung Quoc va Nhat Ban, truoc đay nguoi ta van coi truyen ngan thuoc the loai tieu thuyet, đuoc goi la "tieu thuyet đoan thien" đe phan biet voi loai tieu thuyet chuong hoi dai tap hay "tieu thuyet truong thien".
Nguoi Viet Nam ngay nay dung tu truyen ngan đe chi "tieu thuyet đoan thien" va tieu thuyet đe chi "tieu thuyet truong thien".


Phuong Tay O phuong Tay, the loai truyen ngan ra đoi tuong đoi muon, xuat hien tren mot tap chi xuat ban đau the ky 19, phat trien len đen đinh cao nho nhung sang tac xuat sac cua van hao E.T.A. Hoffmann va Anton Chekhov, sau đo tro thanh mot hinh thuc nghe thuat lon cua van hoc the ky 20. Mac du, truoc đo, truyen ngan đa ton tai duoi hinh thuc truyen mieng truyen thong trong dan gian nhu cac truyen ngu ngon, nhung chi đen khi co su xuat hien o at cua mot tang lop đoc gia biet đoc biet viet o the ky 19 o phuong Tay.


Tham khao Lien ket ngoai Short stories tren DMOZ
Short story etexts and More Short Story eTexts at Project Gutenberg
Chronology of American short stories