Chu nghia chong Cong san la tap hop cac lap truong va quan điem chong lai chu nghia Cong san. Chu nghia chong Cong san co to chuc đa phat trien đe phan ung voi su lon manh cua chu nghia Cong san đac biet sau Cach mang thang Muoi o Nga va đat đuoc muc toan cau trong cuoc chien tranh Lanh. Trong y nghia chinh tri thi no khong nhat thiet la co ac cam voi y thuc he cong san ma la đe đoi pho voi che đo đoc đang cua chu nghia Marx-Lenin tai Lien Xo va cac đong minh, đa bi chi trich khong phai la xa hoi cong san, ma chi co tren danh nghia.
Chong lai chu nghia Cong san co the la nhung nguoi ung ho Chu nghia tu do, chu nghia dan toc, chu nghia So vanh, chu nghia tu ban, chu nghia phat xit, che đo phong kien, cac to chuc ton giao, phe phan chu nghia Marx, truong phai triet hoc duy tam chu nghia,...
Truoc va trong Chien tranh the gioi thu hai, nhieu nguoi My, vo tinh hay co y, coi nuoc Nga duoi thoi Stalin cung giong Đuc Quoc Xa. Khi nuoc Nga con đuoc gioi lanh đao Hoa Ky coi la ke thu, nguoi dan Hoa Ky se chuyen noi lo so tu nuoc Đuc Quoc xa sang nuoc Nga thoi Stalin, ho goi đo la Nga phat xit hoac Phat xit Đo, boi ho thay lo ngai ve mot nuoc Nga khong the đoan truoc. Stephane Courtois, chu bien cuon sach đen cua Chu nghia Cong san cho ca hai đeu la cac che đo toan tri Tuy nhien mot so nha nghien cuu (nhu Nicolas Werth va Jean-Louis Margolin) thi cho rang đay chi la cach nhin phien dien be ngoai, boi 2 chu nghia nay rat khac nhau ve chu truong Hoc thuyet cua Chu nghia phat xit đoi đau voi chu nghia cong san vi cho rang chu nghia nay chong lai chu nghia quoc gia va tinh than yeu nuoc (do chu nghia cong san chu truong đoan ket vo san khong phan biet bien gioi, dan toc; trong khi chu nghia phat xit chu truong ve mot dan toc thuong đang co quyen cai tri cac "dan toc ha đang" khac).


Ly thuyet chong chu nghia cong san Đa so nguoi chong cong san tu choi cac khai niem duy vat lich su, y tuong trung tam trong chu nghia Marx. Nhung nguoi chong Cong tu choi niem tin rang chu nghia tu ban se bi thay the boi chu nghia xa hoi va cong san, cung nhu chu nghia tu ban đa thay the che đo phong kien. Chu nghia chong cong đat cau hoi ve hieu luc cua tuyen bo chu nghia Marx la nha nuoc xa hoi chu nghia se "tan lui đi" khi no tro nen khong can thiet trong mot xa hoi cong san chan chinh.
Nhieu nha phe binh vach mot loi quan trong trong ly thuyet kinh te cong san , theo đo du bao rang trong cac xa hoi tu ban, giai cap tu san se tich luy von va su giau co ngay cang tang, trong khi cac lop thap hon phu thuoc nhieu hon vao cac giai cap thong tri đe ton tai, hau het ban suc lao đong voi muc tien luong toi thieu. Phe chong cong san chi ra su gia tang toan dien trong tieu chuan song trung binh o cac nuoc cong nghiep hoa phuong Tay va cho rang ca nguoi giau va nguoi ngheo đa lien tuc song tot hon. Nhung nguoi chong cong san cho rang cac nuoc cuu thu ba the gioi đa thanh cong thoat khoi đoi ngheo trong nhung thap ky gan đay đa lam nhu vay boi vi ho theo chu nghia tu ban, đac biet la nhung Con Ho chau A, An Đo va Trung Quoc. Phe chong cong san trich dan nhieu vi du ve cac nuoc kem phat trien theo che đo Cong san ma khong đat đuoc phat trien va tang truong kinh te, va trong nhieu truong hop đa dan dan toc cua minh vao su đau kho tham chi te hon, vi du nhu che đo Mengistu o Ethiopia, Khmer Đo o Campuchia, nha nuoc Bac Trieu Tien.

Tuy nhien, nhung nguoi ung ho Marx phan bac lai, cho rang cach hieu tren la sai lam. . Su "ban cung hoa" giai cap lao đong phai đuoc hieu mang tinh tuong đoi chu khong phai tuyet đoi, tuc la khoang cach giau-ngheo giua tu ban voi vo san se tang len, chu khong phai muc song cua nguoi lao đong se tut đi.  Ly thuyet kinh te cong san đuoc Marx gan cho xa hoi Cong san chu nghia, mot xa hoi chua nuoc nao đat toi, nen khong the lay vi du tu nen kinh te nhung nuoc theo che đo Cong san (nhung chua đat toi xa hoi Cong san chu nghia) đe cho rang mo hinh đo la sai. Thuc te nhung nuoc tu ban hien nay cung ap dung mot so nguyen ly cua Marx, duy tri mot bo phan kinh te Nha nuoc đe đieu tiet thi truong, thay the cho kinh te thi truong tu do canh tranh nhu truoc kia. 
Nhung nguoi chong cong cho rang đang Cong san khi nam chinh quyen co xu huong cung nhac, khong dung nap đoi lap chinh tri. Nhung nguoi phan đoi cho rang nen kinh te cua cac nuoc cong san nhat đa cho thay khong co dau hieu tien tu giai đoan xa hoi chu nghia đen mot giai đoan cong san ly tuong. Thay vao đo, chinh phu Cong san bi cao buoc tao ra mot giai cap thong tri moi (nguoi Nga goi la Nomenklatura), voi quyen han va đac quyen lon hon nhieu so voi cac tang lop thuong luu trong cac che đo truoc cach mang truoc đay đuoc huong.
Phe chong cong lap luan rang su đan ap trong nhung nam đau cua che đo Bolshevik, tiep tuc dien ra trong suot giai đoan lanh đao cua Stalin, vo cung nghiem trong neu xem xet dua tren bat ky tieu chuan đao đuc nao, voi cac vi du nhu canh sat mat Felix Dzerzhinsky đa loai bo đoi thu chinh tri, hanh quyet va nghien nat mot cach tan bao cuoc noi day Kronstadt va cuoc noi day Tambov. Theo ho, Trotsky kho co the chung minh bat ky nen tang đao đuc cao ca nao trong nhung nha lanh đao Bolshevik hang đau trong nhung su kien nay. Trotsky sau đo đa tuyen bo rang viec đan ap tan bao cac phien quan Kronstadt gan lien voi chu nghia Stalin. 

Trong cuon Sach Đen cua Chu nghia cong san (Black Book of Communism) do Harvard University Press an hanh, chu nghia cong san va chu nghia phat xit đeu đuoc su gia Stephane Courtois (theo chu nghia Cong san Mao tu 1968-71) coi la chu nghia đoc tai, neu bat su giong nhau giua cac hanh đong cua chinh phu cong san va phat xit. Theo tac gia, cac che đo Cong san đa giet khoang 100 trieu nguoi, so voi khoang 25 trieu nan nhan cua che đo Phat xit. Robert Conquest, mot nguoi truoc tung theo chu nghia Stalin va cuu vien chuc tinh bao Anh cho rang Cong san chiu trach nhiem ve hang chuc trieu nguoi chet trong the ky 20.
Quan điem ban chat thuong giai nghia boi nhung nguoi theo chu nghia khach quan chong cong san la khong the đat đuoc mot xa hoi binh đang ly tuong. Ho cho rang đo la ban chat con nguoi đuoc thuc đay boi đong co ca nhan, va chi ra rang trong khi mot so nha lanh đao cong san yeu cau dan chung cong hien het minh cho su nghiep xay dung chu nghia cong san thi chinh ban than ho tro nen tham nhung va đoc tai.
Nha xa hoi sinh hoc Edward O. Wilson noi: "Karl Marx đa đung, cac cong trinh chu nghia xa hoi, nhung van đe la ong đa chon nhung loai khong đung", co nghia rang trong khi kien va con trung xuat hien đe song trong cac xa hoi cong san. Chung chi lam nhu vay boi vi chung thieu kha nang sinh san đoc lap. Kien tho la vo sinh, va kien đuc khong the sinh san ma khong co kien chua, vi vay kien buoc phai song trong cac xa hoi tap trung. Con nguoi co kha nang sinh san đoc lap, đe ho co the sinh con ma khong can mot "kien chua". Theo Wilson, con nguoi đuoc huong muc toi đa cua ho ve su hop ly theo Darwin chi khi ho cham soc ban than va gia đinh cua ho, trong khi tim cach sang tao nhat đe su dung cac nguon luc xa hoi noi ho song vi loi ich cua minh.


Nguyen nhan Theo nhung nguoi cong san, nguyen nhan chu yeu la mau thuan giua loi ich cua giai cap lao đong va giai cap tu san. 

Chu nghia tu ban lo so su lon manh cua chu nghia cong san se anh huong đen quyen loi cua cac nha tu ban.
Chu nghia cong san chu truong xoa bo chu nghia tu ban.
Theo nhung nguoi chong cong, chu nghia cong san tuy đa đua quyen loi cua giai cap lao đong, nhung lai tuoc bo het loi ich cua giai cap tu san.


Phuong thuc hoat đong Theo nhung nguoi cong san, co nhieu phuong thuc hoat đong đe thuc hien chu nghia chong cong nhu: 

Đau tranh chinh tri
Bieu tinh nham vao sai lam cua nha nuoc cong san
Truyen ba, co vu loi song tu san, y thuc he tu san, cac gia tri tu san
Tuyen truyen tac đong vao y thuc cua nguoi dan bang cach phe phan nhung gi chua hoan thien cua chu nghia cong san
Cac nuoc tu ban thuc hien gay chien tranh hoac cam van, co lap nham kim ham chu nghia cong san.


Cac nhom va phong trao khac nhau = Uy ban chau Au va Lien minh chau Au =
Nghi quyet 1481/2006 cua Hoi đong Nghi vien cua Uy hoi chau Au (PACE), ban hanh ngay 25 thang 1 nam 2006 trong ky hop mua đong, keu goi cac nuoc thanh vien "cuc luc len an toi ac cua che đo cong san toan tri". Cac nghi si thuoc Nghi vien chau Au ung ho nghi quyet nay đa đe xuat lay ngay 23 thang 8 lam ngay chau Au-rong nho cho the ky 20 toi pham Đuc Quoc xa va Cong san. Ket qua la 99 phieu ung ho, 42 phieu bac va 12 phieu trang.
Tuy nhien, Nghi quyet 1481 đa khong gianh đu 2/3 so phieu can thiet (chi co 153 đai bieu co mat tren tong so 317) nen no khong the thong qua nhung khuyen cao cu the đoi voi cac nuoc thanh vien trong viec thuc hien nghi quyet nay.


= Cac nhom phat xit =
Chu nghia phat xit va chu nghia quoc xa dua tren mot co so chong cong kich liet vi ho so rang cach mang cong san gianh quyen chinh tri va ho đa đat muc tieu huy diet chu nghia cong san trong Chien tranh the gioi thu hai.


= Ton giao =


 Giao hoi Cong giao Roma  Giao hoi Cong giao co mot lich su chong cong san. Sach Giao Ly moi đay nhat cua Giao hoi Cong giao viet rang: "Giao hoi Cong giao đa bac bo nhung tu tuong vo than đoc tai toan tri va lien quan trong thoi hien đai cua "cong san" hay "chu nghia xa hoi". Tuy nhien, quy đinh hop ly cua thi truong va cac sang kien kinh te, phu hop voi mot he thong cac gia tri va cac loi ich chung, la đang đuoc khen thuong." 
Ngay tu thap nien 1920, Toa thanh Vatican đa len an Lien Xo la mot "nha nuoc vo than". Nam 1926, Giao hoang Pio XI đa cu mot linh muc Dong Ten nguoi Phap, Michel d'Herbigny, toi Lien Xo đe lien he voi cac to chuc bi mat cua giao hoi tai đay, ke hoach nay đuoc vi nhu Con ngua thanh Troia cua Vatican danh cho Lien Xo.
Ngay 19/3/1937, Giao hoi Cong giao, đung đau la Giao hoang Pio XI, đa ra mot Thong điep chong Cong cho toan the giao dan tren the gioi (Divini Redemptoris), trong đo len an "chu nghia vo than đuoc lanh đao boi Bolshevik" (Lien Xo). Cac Giao hoang ke nhiem cung tiep buoc con đuong chong cong quyet liet cua cac vi tien nhiem.
Anh huong cua Giao hoang Gioan Phaolo II đoi voi su sup đo cua che đo cong san Ba Lan đa đuoc dien ta trong cuon "His Holiness John Paul II and The Hidden History of Our Time" (Đuc Giao hoang Gioan Phaolo II va Lich su bi che đay trong Thoi Đai Chung Ta) cua Carl Bernstein va Marco Politi... Viec ong đuoc lua chon lam giao hoang đa lam cho nguoi dan Ba Lan tro nen cam đam va lam cho đien Kremli tro nen lo lang. Cuu lanh tu Lech Wałesa cua Cong đoan Đoan ket noi nhan ngay ky niem 25 nam thanh lap to chuc, Gioan Phaolo II đa luon keu goi moi nguoi hay quen noi lo so, va thuc tinh đat nuoc. Thanh pho Berlin đa tang ong mot manh cua buc tuong Berlin đe cam on ong đa gop phan pha sap buc man sat. Mikhail Sergeyevich Gorbachyov đa viet trong hoi ky minh, nhung dien bien o Đong Au se khong xay ra neu khong co Gioan Phaolo II.


Van hoc Boris Pasternak, mot nha van Nga, tac pham cua ong Bac si Zhivago tung bi cam, no đuoc mang len ra khoi nuoc va an hanh o Tay phuong nam 1957 va tro nen noi tieng. Cung nam, ong đuoc nhan Giai Nobel Van hoc nhung do nhung ap luc chinh tri, Pasternak đa tu choi nhan giai. Đen nam 1988, tac pham Bac si Zhivago cua ong moi đuoc xuat ban o Lien Xo.
George Orwell, mot nha xa hoi dan chu, đa viet 2 cuon truyen đuoc đoc nhieu va đa gay nhieu anh huong chong lai nhung che đo toan tri: Mot chin tam tu (Nineteen Eighty-Four) va Trai suc vat (Animal Farm), ca hai đeu am chi toi Lien Xo duoi thoi Joseph Stalin.
Aleksandr Isayevich Solzhenitsyn la mot tieu thuyet gia kich gia, va su gia cua Lien Xo va Nga. Thong qua bai viet cua minh, ong lam cho the gioi nhan thuc ve cac Gulag, he thong trai lao đong bat buoc cua Lien Xo - đac biet la Quan đao Gulag va Ngay thu nhat trong cuoc đoi cua Ivan Denisovich, hai tac pham noi tieng nhat cua ong. Vi nhung no luc nay Solzhenitsyn đa đuoc trao giai Nobel Van hoc nam 1970, va bi truc xuat khoi Lien Xo vao nam 1974.
Herta Muller la mot nha tho tieu thuyet gia nguoi Romania goc Đuc, va la nha binh luan gay chu y ve viec mieu ta cac đieu kien khac nghiet cua cuoc song duoi che đo Cong san Romania Nicolae Ceausescu va lich su cua nguoi Đuc o Banat va chinh sach khung bo cua Đuc-Rumani khi luc luong dan toc chu nghia Stalin cua Lien Xo chiem đong o Romania va khi Lien Xo ap đat che đo cong san cua Romania. Muller, mot tac gia đa đuoc quoc te biet đen tu đau nhung nam 1990, va tac pham cua ba đa đuoc dich sang hon 20 ngon ngu. Ba đa nhan đuoc hon 20 giai thuong, trong đo co giai Kleist 1994, Aristeion giai nam 1995 va 1998, giai thuong quoc te IMPAC Dublin van hoc va giai thuong nhan quyen Franz Werfel nam 2009. Ba đa đuoc trao giai Giai Nobel Van hoc nam 2009.
Ayn Rand mot nha van rat noi tieng the ky 20 đa viet Chung ta con song (We the living) ve anh huong cua Cong san tai Nga thoi sau Cach mang thang 10.


Xem them Hien chuong 08
Phe phan Chu nghia Xa hoi
Phe phan chu nghia Marx
Cac vu tham sat duoi che đo Cong san
Chu nghia bai Trung Quoc


Chu thich Lien ket ngoai