Colorado (  KOL-ə-RAD-oh, -⁠RAH-doh, bien the, va phat am ngon ngu khac; co the phat am tieng Viet nhu "Co-lo-ra-đo") la mot tieu bang phia Tay o mien trung Hoa Ky. Tieu bang noi tieng ve đia hinh nhieu nui.


Đia ly Colorado la mot trong ba tieu bang co cac ranh gioi nam tren vi tuyen va kinh tuyen (hai tieu bang kia la Wyoming va Utah). Tieu bang bat đau tu 37° đen 41° vi đo bac va tu 102° đen 109° kinh đo tay. Đai ky niem Bon Goc o cuc tay nam o 37° vi đo bac va 109° kinh đo tay.

Ve phia đong cua day nui Truoc mat (Front Range) cua day nui Rocky la đong bang đong Colorado, phan cua đong bang Lon o trong Colorado co cao đo tu 1.000 đen 2.000 met (3.500 đen 7.000 foot). Kansas va Nebraska nam ben canh Colorado ve phia đong. Đong bang nay dan cu thua thot va hau het nguoi dan song doc theo hai con song Nam Platte va Arkansas va Đuong so 70. Tieu bang co mua rat it, luong mua trung binh hang nam la 380 milimet (15 inch). Mien nay chi co vai vung đat co nuoc tuoi tieu, va phan lon đat danh cho nong nghiep đat kho hay trai chan nuoi gia suc. Cay lua mi vu đong la vu mua đac trung va hau het cac thi tran nho trong vung tu hao vi co ca thap nuoc va may hut lua.
Cac thanh pho lon va thi tran nam phia đong day nui Truoc mat, gan Đuong so 25. Phan lon dan cu Colorado o trong khu vuc đo thi đong đuc nay.
Day nui Truoc mat cua day nui Rocky co nhung đinh noi tieng nhu đinh Long, nui Evans, đinh Pike, va Spanish Peaks gan Walsenburg ve phia nam. Nuoc o vung nay chay ve phia đong, va vung nay co rung va thanh thi o mot phan. Khi cac thanh pho o đay mo mang, đat o đay khong con đuoc su dung cho viec đon go va nuoi vat an co, dan đen dau xang đong len. Trong han han nam 2002, nhung vu chay rung xay ra o vung nay.
Ve phia tay cua day nui Truoc mat nam đuong chia luc đia cua Bac My. Ve phia tay cua đuong chia la doc Tay. Nuoc chay tu phia đong cua đuong chia nay vao vinh Mexico theo song Mississippi, va nuoc cung chay tu phia tay cua đuong chia vao Thai Binh Duong theo song Colorado.

Vao mien trung cua day nui Rocky nam vai luu vuc (o đay goi la park) rong va cao. Ve mien bac, ve phia đong cua đuong chia luc đia la luu vuc Bac (North Park). Nuoc chay tu luu vuc nay theo song Bac Platte, đo chay ve huong bac vao Wyoming. Mot chut ve phia nam nhung o ben tay cua đuong chia nam luu vuc Trung (Middle Park), nuoc chay theo song Colorado. Luu vuc Nam (South Park) la thuong nguon cua song Nam Platte. Ve phia nam nam thung lung San Luis, thuong nguon song Rio Grande, no chay vao New Mexico. Qua day nui Sangre de Cristo ve phia đong cua thung lung San Luis la thung lung Nui uot (Wet Mountain Valley). Nhung luu vuc nay, nhat la thung lung San Luis, nam theo ke ho Rio Grande (Rio Grande Rift), thanh he đia chat lon, va cac nhanh cua no. (Xem thung lung Đai ke – Great Rift Valley.)
Day nui Rocky trong Colorado co 54 đinh cao hon 4.270 m (14.000 foot), đuoc goi fourteener trong nghe leo nui do đo cao trong he đo luong Hoa Ky. Cac nui đay co cay tung bach va cay la rung toi đuong gioi han cay coi, cao đo tu khoang 4.000 m (12.000 foot) vao mien nam tieu bang đen 3.200 m (10.500 foot) vao mien bac; tren đuong nay chi co cay coi Alpine. Day Rocky chi co thuyet vao mua đong; phan nhieu tuyet tan ra vao giua thang 8 tru mot so song bang nho. Vanh đai Khoang vat Colorado, keo ra tu day nui San Juan vao mien tay nam toi Boulder va Thanh pho Trung (Central City) tren day nui Truoc mat, bao gom phan nhieu cua nhung khu vuc mo vang va bac lich su cua Colorado.
Nuoc phan lon chay xuong doc Tay theo song Colorado va cac nhanh cua no. Noi tieng ve mien nam la day nui San Juan, mot day nui rat lom chom, va ve phia tay cua day San Juan co cao nguyen Colorado, mot sa mac cao giap voi mien nam Utah. Grand Junction la thanh pho lon nhat tren doc Tay. Grand Junction su dung Đuong so 70. Ve phia đong nam cua Grand Junction la Grand Mesa, mot nui mat ban lon. Xa hon nua ve phia đong nam cac khu nghi truot tuyet o Aspen, Vail, Crested Butte, va Steamboat Springs. Goc tay bac cua Colorado ben canh mien bac Utah va mien tay Wyoming phan nhieu la bai co rong it nguoi o.
Tu mien tay qua ben đong, đat cua tieu bang nay la luu vuc giong sa mac, tro thanh cao nguyen, roi nui alpine, roi đong co cua đong bang Lon. Nui Elbert la đinh cao nhat cua day nui Rocky thuoc đat lien Hoa Ky. Đinh Pike noi tieng mot ti ve phia tay cua Colorado Springs. Co the nhin thay đinh hiu quanh cua no tu gan bien gioi Kansas vao nhung ngay nang.


= Cac thanh pho quan trong =

Cac muc trong danh sach nay tieu bieu cho mot khu vuc đo thi hay khu vuc tieu đo thi cua Thong ke Dan so Hoa Ky, đat ten theo cac thanh pho chinh cua khu vuc đo. Cac thanh pho đuoc liet ke bang chu đam co dan so hon 100.000 nguoi:

Cac thanh pho noi tieng khac (it hon 10.000 dan cu):

Alamosa
Aspen
Glenwood Springs
Leadville
Trinidad
Vail
Walsenburg


Lich su Tieu bang nay đuoc đat ten theo tu "Colorado" trong tieng Tay Ban Nha, tu nay co nghia la "hoi mau đo", co the la đe chi đen nhung su hinh thanh sa thach mau đo o vung đo hoac la mau đo nau cua song Colorado.
Vung đat, ma sau nay la Colorado, tro thanh mot phan cua Hoa Ky sau Vu mua Louisiana nam 1803 va vu Mexico nhuong lai phan đat nam 1848. Nhieu nguoi đa đen vung Denver khi dien ra cac cuoc đo xo đi tim vang o Colorado nam 1859 (xem them Fifty-Niner va o California), nhung nhieu nguoi đa bo đi sau mot cuoc mo mang cong nghiep mo ban đau. Lanh tho Colorado la motlanh tho cua Hoa Ky ngay 28 thang 2 nam 1861, va Colorado đuoc chinh phu tang cap thanh tieu bang ngay 1 thang 8 nam 1876. Vi tieu bang nay đuoc gia nhap Hoa Ky mot the ky sau khi Hoa Ky tuyen bo đoc lap, tieu bang đuoc ten hieu "Tieu bang Tram nam" ("Centennial State"). Phu nu Colorado co quyen bo phieu tu ngay 7 thang 11 nam 1893.
Ba tau chien khac nhau đuoc đat ten USS Colorado đe bay to su kinh trong đoi voi tieu bang nay.


Xem them La co Colorado


Ghi chu Chu thich Lien ket ngoai Colorado.gov – trang chu cua chinh phu Colorado
Colorado.com – trang chinh thuc ve du lich