Ten lua lien luc đia, ten lua xuyen luc đia, ten lua vuot đai duong, con đuoc biet đen voi ky tu tat ICBM (viet tat cua intercontinental ballistic missile) la ten lua đan đao co tam ban xa (hon 5.500 km), đuoc che tao đe mang mot hoac nhieu đau đan hat nhan cung mot luc. Do kha nang ban xa va nang luc chua nhieu đau đan hat nhan,ten lua lien luc đia đat tren tau ngam va can cu mat đat la nhung luc luong mang tinh huy diet nhat neu xay ra chien tranh hat nhan toan dien. Mot luc luong khac mang tam quan trong tuong đuong la cac may bay nem bom mang bom hat nhan. Khac biet voi ten lua đan đao chien thuat (duoi 300 km), ten lua đan đao tam ngan (duoi 1.000 km) va tam trung (duoi 5.000 km), ten lua lien luc đia co toc đo lon hon va tam ban xa hon rat nhieu.
Trong nam quoc gia thanh vien thuong truc cua Hoi đong Bao an Lien Hop Quoc, Hoa Ky, Nga va Trung Quoc đa phat trien thanh cong ten lua lien luc đia. Anh va Phap co cac ten lua tam trung va chu yeu đuoc phong tu tau ngam.
An Đo va Pakistan đeu co ten lua tam trung va đang phat trien ten lua lien luc đia. Bac Trieu đang phat trien ten lua lien luc đia, vu thu ten lua gan đay nam 2017 cua nuoc nay đa thanh cong that su.
Nam 1991, Hoa Ky va Nga ky Hiep uoc START I, cat giam so luong ten lua nay cung đau đan hat nhan.


Gioi thieu Trong khi cac ten lua lien luc đia the he thu nhat co cac đong co ten lua mang nhien lieu long va mot phan cryogen, đuoc thay the dan sang nhien lieu ran. Đong co ten lua nhien lieu ran co hieu qua thap hon, tuy nhien de su dung va thoi gian phan ung ngan hon – tranh đuoc viec nap lai nhien lieu.
Ten lua lien luc đia hien nay co tang đay cuoi cung la đong co ten lua nhien lieu long, tuy nhien co the đieu chinh đuoc. Nhung tang ten lua nay co kha nang tru, nghia la nhien lieu ben trong van giu đuoc nhung đac tinh hoa hoc cua minh qua nhieu nam.


Cac giai đoan bay cua ten lua Cac giai đoan bay cua ten lua lien luc đia:

Giai đoan tang toc: tu 3 đen 5 phut sau khi roi be phong (ten lua dung nhien lieu ran ket thuc giai đoan nay som hon loai dung nhien lieu long), tam cao đat đuoc cuoi giai đoan nay la 150 đen 400 km tuy thuoc vao quy đao đuoc lua chon, toc đo đat đuoc khoang 7 km/giay
Giai đoan giua: bay khoang 25 phut bay theo quy đao đuong elip tren tang khi quyen cua Trai Đat, đo cao lon nhat đat đuoc len đen 1200 km
Giai đoan tro lai tang khi quyen: bat đau khi khoang cach voi be mat Trai Đat khoang 100 km, keo dai khoang 2 phut, tiep can muc tieu voi toc đo 4 km/giay, nhung ten lua the he đau chi đat duoi 1 km/giay.


Lich su phat trien Y tuong ve ten lua lien luc đia manh nha trong du an A9/10 cua Đuc do nha khoa hoc Wernher von Braun đe xuat nhung khong bao gio đuoc phat trien. Von Braun cung la nguoi thiet ke ten lua V-2 cua nuoc Đuc quoc xa, tien than cua ten lua đan đao tam trung sau nay. V-2 la ten lua su dung nhien lieu long va he thong dan đuong theo quan tinh, đuoc phong tu cac be phong di đong đe tranh khong quan phe Đong minh tan cong.
Sau The chien thu hai, von Braun cung nhieu nha khoa hoc cua Đuc khac đuoc bi mat đua sang Hoa Ky va lam viec cho quan đoi My trong chuong trinh cai tien ten lua V-2 thanh cac ten lua tam trung Redstone va Jupiter. Nho cac hiep uoc lien minh quan su, Hoa Ky co the bo tri ten lua tam trung o cac quoc gia lan can Lien Xo, đat lanh tho Lien Xo trong tam ban cua cac vu khi hat nhan.
Chuong trinh phat trien ten lua lien luc đia cua Lien Xo đuoc khoi xuong tu truoc The chien thu hai, tuy vay, đen nhung nam 1950, Lien Xo van chua phat trien thanh cong. Duoi su chi đao cua tong cong trinh su Sergei Korolev, chuong trinh nay đuoc đay manh. Korolev co cac bo phan cua ten lua V-2 nhung ong nhan thay thiet ke cua V2 khong đap ung yeu cau cua loai ten lua moi. Ong đa phat trien cau truc moi va ten lua R-7 ra đoi, đuoc thu nghiem thang 8 nam 1957. Ngay 04 thang 10 nam 1957, ten lua nay đua ve tinh đau tien - Sputnik 1, len quy đao khong gian, mo ra ky nguyen chinh phuc khoang khong vu tru cua loai nguoi.
Nuoc Anh xay dung ten lua lien luc đia Blue Streak nhung khong bao gio đua vao su dung boi kho khan trong viec chon can cu phong cach xa cac khu dan cu.
O My, canh tranh giua cac luc luong vu trang thoi ky nay đong nghia voi su phat trien cac chuong trinh ten lua lien luc đia rieng biet, lam cham tien trinh đang ke. Ten lua lien luc đia đau tien cua My mang ten Atlas ra đoi nam 1959. Du đuoc phat trien sau R-7 hai nam nhung Atlas van gap nhuoc điem tuong tu cua R-7 la can co be phong va cac thiet bi ho tro cong kenh, đieu nay lam no de bi phat hien va tan cong. Mat khac nhien lieu long phai đuoc nap vao ten lua truoc khi ban, nen cang ton thoi gian va tang nguy co bi tan cong. Cac ten lua lien luc đia đau tien chinh la cac ten lua vu tru. Vi du: Atlas, Redtone, Titan, R-7 va Proton la cac du an ten lua len luc đia nhung sau đo chuyen huong phat trien thanh ten lua vu tru. Duoi su đieu hanh cua Bo truong Quoc phong Hoa Ky Robert McNamara, cac len lua lien luc đia su dung nhien lieu ran LGM-30 Minuteman (phong tu can cu đat lien), Polaris (phong tu tau ngam) va Skybolt (phong tu may bay) bat đau đuoc phat trien. Ngay nay, ten lua lien luc đia co kich truoc nho hon truoc (nho tang tinh chinh xac, đau đan nho, nhe hon), đeu su dung nhien lieu ran va co the ban tu be phong đon gian hon.

Theo hoc thuyet chien luoc ve Huy diet song phuong, viec huy đong ten lua lien luc đia se dan đen cuoc chien tranh hat nhan toan dien ma ca hai ben tan cong va phong thu (roi phan cong) đeu bi huy diet.
Nhung nam 1970, viec phat trien cac he thong phong thu chong ten lua cua Hoa Ky va Lien Xo đeu bi han che boi thoa uoc nham duy tri tinh đe doa cua cac he thong ten lua lien luc đia. Tong thong Ronald Reagan phat đong cac chuong trinh Phong thu Chien luoc chu đong, Ten lua lien luc đia MX va Midgetman. Đong thai nay dan đen cac cuoc đam phan trong khuon kho Hiep uoc giai tru vu khi chien luoc.
Nhung quoc gia đang o trong giai đoan phat trien ten lua lien luc đia đeu dung nhien lieu long boi tinh đon gian.


Ten lua lien luc đia o cac nuoc (Chu nghieng = đang su dung, con lai la loi thoi, hay đang phat trien)
Vuong quoc Anh:

Phong tu tau ngam
Polaris (Ten lua đan đao phong tu tau ngam) (Ten lua Hoa Ky voi su chinh sua cua Anh)
Trident (Ten lua đan đao phong tu tau ngam) II (Ten lua Hoa Ky voi su chinh sua cua Anh)
An Đo:

Mat đat
Agni V 
CHDCND Trieu Tien:

Mat đat
No-dong-B (su dung tam thoi)
Taepodong X
Taepodong-1
Taepodong-2
NKSL-1 (Taepodong-1 voi 3 tang, co the mang ve tinh len quy đao, su dung tam thoi)
NKSL-X-2 (Taepodong-2 voi 3 tang, co the mang ve tinh len quy đao, su dung tam thoi)
Hoa Ky:

Mat đat
CGM-16 Atlas
HGM-25A Titan I
LGM-25C Titan II
LGM-30A/B Minuteman I
LGM-30F Minuteman II
LGM-30G Minuteman III
LGM-118 Peacekeeper
MGM-134 Midgetman ICBM nho (khong con dung)
Phong tu tau ngam
UGM-27A Polaris A-1
UGM-27B Polaris A-2
UGM-27C Polaris A-3
UGM-73 Poseidon C-3
UGM-93 Trident I C-4
UGM-133 Trident II D-5
Lien Xo / Nga:

Mat đat (Su dung cua Xo Viet. Ten ky hieu cua Cuc phong ve, Nato trong ngoac).
R-7 (SS-6, Dac go)
R-9 (SS-8, Sasin)
GR-1 (SS-10 Ten khang khiu, khong con dung)
R-16 (SS-7 Tho yen cuong)
R-26 (SS-8 Sasin, Verwechslung mit R-9, khong con dung)
R-36 (SS-9 Doc đung)
R-36-O (SS-9 FOBS, R-36)
R-36M "Voivode" (SS-18 Ma vuong) (cac phien ban khac nhau)
UR-100 (SS-11 Sego)
UR-100MR „Sotka" (SS-17 Ngua toc hanh)
UR-100N (SS-19 Dao gam nho)
UR-200 (SS-X-10 Ten khang khiu, Verwechslung mit GR-1, khong con dung)
UR-500 "Proton" (khong con dung)
RT-1 (Nato khong co ten, khong con dung)
RT-2 (SS-13 Nguoi hoang da)
RT-20P (SS-15 Ten ban tien)
RT-21 "Temp-2S" (SS-16 Toi pham)
RT-2PM "Topol" (SS-25 Cai liem)
RT-2UTTH "Topol-M" (SS-27), thu nghiem thanh cong ve kha nang di đong vao 24 thang 12 nam 2004 o Plesezk
RT-23 "Molodets" (SS-24 Dao mo)
RSS-40 "Kuryer" (Nato-Code SS-X-26 la loi thoi, du an đa bi ngung)
Phong tu tau ngam
SS-N-4 Sark R-13
SS-N-6 "Nguoi Serbia" R-27
Volna (Ten lua) bzw. R-29 SS-N-18 Ong cham
SS-N-20 Ca tam R-39 (Ten lua)
SS-N-30 Bulava
RS-28 Sarmat
Pakistan:

Mat đat
Tipu (đang thu hay lam voi ten lua khac)
Phap:

Phong tu tau ngam
M-45
M-5 (du an)
M 51
Trung Quoc

Mat đat
DF-3 (Du an đa bi ngung)
DF-5 (ten su dung khac CSS-4)
DF-6 (Du an đa bi ngung)
DF-22 (ten su dung khac DF-14, du an đa bi ngung)
DF-31 (ten su dung khac CSS-X-9 hay CSS-9, đang đuoc đua vao su dung)
DF-41 (ten su dung khac CSS-X-10, đuoc đua vao su dung vao 2010)


= Giai tru quan bi =
Hiep uoc ABM
Hiep uoc START


Tham khao