Julia Agrippina, con goi la Agrippina Minor, tuc Agrippina nho (tieng Latin: IVLIA•AGRIPPINA; tu nam 50 goi la IVLIA•AVGVSTA•AGRIPPINA, tieng Hi Lap: η Ιουλια Αγριππινη, sinh 6 thang 11 nam 15 mat khoang 19 thang 3-23 thang 3 nam 59), la Hoang hau Đe quoc La Ma. Ba la chau co cua Hoang đe Augustus; chau ho Hoang đe Tiberius va đuoc ong nhan lam chau gai; la em gai cua Hoang đe Caligula; vo cua Hoang đe Claudius, va la me cua Hoang đe Nero.
Cac su gia co đai va đuong đai mieu ta ba la nguoi "hiem đoc, tham vong, tan bao, va đoc đoan." Tuy nhien, ba la mot phu nu đep va co nhieu nguoi nguong mo. Nhieu su gia co đai cao buoc Agrippina đau đoc Hoang đe Claudius du nhung ky thuat cua ho khong đong nhat.


Thieu thoi = Gia đinh =
Agrippina la con thu tu nhung la con gai đau cua Agrippina me voi Germanicus. Ba mang ten cua me. Agrippina me la mot phu nu nhu mi nhung qua cam, ba la con cua Julia me va Marcus Vipsanius Agrippa. Cha cua Julia la Hoang đe Augustus. Julia la con duy nhat cua Augustus trong cuoc hon nhan voi Scribonia, mot hau due cua tuong Pompey va nha đoc tai Lucius Cornelius Sulla.
Cha cua Agrippina la mot tuong linh va chinh tri gia đuoc long dan. Me ong la Antonia em, cha ong la tuong Nero Claudius Drusus. Antonia la con gai cua Octavia em trong cuoc hon nhan thu hai cua ba voi Mark Antony. Octavia la chi ruot cua Augustus. Cha cua Germanicus, Nero Claudius Drusus, la con trai thu hai cua Nu hoang Livia Drusilla trong cuoc hon nhan thu nhat cua ba voi phap quan Tiberius Nero (ve sau ba la vo thu ba cua Augustus); Drusus la em trai cua Hoang đe Tiberius va la con ke cua Augustus. Nam 9, Augustus ra lenh cho Tiberius nhan Germanicus lam con nuoi va la nguoi ke vi. Luon đuoc ong bac sung ai, Germanicus hi vong se noi ngoi Tiberius.
Agrippina sinh tai Oppidum Ubiorum, mot tien đon cua Đe quoc La Ma (nay la Koln, Đuc). Cung voi song than, co rong ruoi khap đe quoc cho đen nam 18, co va anh chi em (ngoai tru Caligula) tro ve La Ma song voi ba noi. Cha me co đen Syria. Mot nam sau Germanicus chet đot ngot o Antioch (nay la Antakya, Tho Nhi Ky).
La Ma đau buon vi cai chet cua Germanicus, me co tro ve mang theo tro cot cua chong. Agrippina lon len o Đoi Palatine trong su cham soc cua me va ba co Livia, ca hai đeu la nhung menh phu đay quyen luc va co nhieu anh huong o La Ma. Tiberius la chu cua đai gia đinh.
Sau sinh nhat thu 13 cua Agrippina vao nam 28, Tiberius ga co cho Gnaeus Domitius Ahenobarbus, chau ngoai cua Octavia em va la anh ho Agrippina. Hon le to chuc tai Capital o La Ma. Domitius thuoc mot gia đinh danh gia. Dong ho ben noi cua Domitius co nguoi tung giu chuc chap chinh. Qua me cua ong, Antonia chi, Domitius co ho hang voi hoang gia. La chi cua Antonia em, Antonia la con gai cua Octavia con voi Mark Antonhy (Augustus la cau cua ba). Domiticus la nguoi giau co nhung ti tien va xao tra. Nam 32, ong lam quan chap chinh. Agrippina va chong song tai mot đia điem giua Antium (nay la Anzio) va La Ma. Nguoi ta khong biet gi nhieu ve moi quan he giua hai nguoi.


= Trieu đai Caligula =

Ngay 16 thang 3 nam 37, Tiberius bang ha tai Misenum, Caligula noi ngoi. Agrippina, em gai cua tan vuong, cung co them quyen the.
Agrippina cung cac em gai Julia Drusilla va Julia Livilla đuoc anh ban tang cac đac an:

Nhung quyen danh cho cac nu tu te than Vesta (nhu đuoc du khan cac tran đau tu hang ghe cao tren khan đai).
Phat hanh tien đong khac hinh Caligula va cac em gai, la đieu chua tung co truoc đay.
Caligula them ten cac em gai cua minh vao loi tuyen the trung thanh: "Toi xem su an toan cua Hoang đe va cac em gai cua nguoi la quan trong hon mang song cua toi va con cai toi", va "Van tue Hoang đe va cac em gai cua nguoi."
Agrippina mang thai, Domitius nhan minh la cha đua be. Tai Antium, sang som ngay 15 thang 12 nam 37, Agrippina sinh ha mot con trai đat ten Lucius Domitius Ahenobarbus theo ten nguoi cha qua co cua Domitius. Đua be lon len tro thanh Hoang đe Nero.
Co nhung cao buoc cho rang Caligula co quan he loan luan voi cac co em gai. Nguoi ta tin rang trong cac đai yen, Caligula quan he loan luan voi cac em gai, va cho phep ban be quan he voi ho ngay trong lau đai hoang cung. Ngay 10 thang 6 nam 38, Drusilla qua đoi, tu đo moi quan he giua Caligula voi Agrippina va Livilla cung khong con nhu truoc. Khong con tinh yeu cuong nhiet hoac su ton trong nao Caligula danh cho ho.
Nam 39, Agrippina, Livilla va Marcus Aemilius Lepidus, chong cua Drusilla, dinh liu vao vu muu sat Caligula đe đua Lepidus len ngoi hoang đe. Lepidus, Agrippina va Livilla co quan he tinh cam voi nhau. Khi Lepidus bi đem ra xet xu, Caligula cao giac ho la nhung ke ngoai tinh, va cong bo nhung la thu viet tay ve am muu sat hai ong.
Lepidus bi xu tu, Agrippina va Livilla bi đay đen đao Pontine. Caligula cho ban toan bo tai san, chau bau, no le, toi to cua ho va buoc ho phai mo tim hai mien đe song. Co le Agrippina tro nen tay boi gioi trong giai đoan nay. Lucius phai đen song voi co Domitia Lepida sau khi bi Caligula tuoc quyen thua ke. Thang 1 nam 40, Domitius chet vi benh phu tai Pyrgi. Ngay 21 thang 1 nam 41, Caligula, vo va con gai bi giet chet. Chu ruot cua Caligula, Claudius, tro thanh hoang đe La Ma.


Trieu đai Claudius = Hoi huong =

Claudius xoa an luu đay cho Agrippina va Livilla. Livilla ve voi chong, Agrippina sum hop voi cau con trai con xa la voi me. Sau khi nguoi chong đau tien qua đoi, Agrippina tim cach tiep can voi Galba (sau nay la hoang đe) mac du Galba chung thuy voi vo va chang quan tam gi đen Agrippina. Co mot lan, truoc su chung kien cua nhieu phu nu đa ket hon, me vo cua Galba đa nhuc ma va tat vao mat Agrippina.
Claudius phuc hoi quyen thua ke cua Lucius va sap xep cho Gaius Sallustius Crispus Passienus ly di Domitia (co cua Lucius) đe Crispus co the ket hon voi Agrippina. Crispus tro thanh chong thu hai cua Agrippina va la cha ke cua Lucius. Crispus la nguoi quyen the, giau co, khon kheo, noi tieng, co nhieu anh huong, va đa hai lan nhan chuc chap chinh. Tuy nhien, nguoi ta khong biet gi nhieu ve moi quan he cua hai nguoi.
Trong nam đau tri vi, Claudius ket hon voi Valeria Messalina. Messalina la mot phu nu nhieu tai tieng va co quan he ho hang voi Agrippina. Khi ay, đia vi thap hen cua Agrippina khong cho ba co co hoi vao hoang cung.
Nhan biet con trai cua Agrippina la moi đe doa cho con trai minh, Messalina cho nguoi đen siet co Lucius đang trong giac ngu trua. Sat thu kinh hai bo tron khi thay mot con ran phong ra tu duoi goi cua Nero – that ra đo chi la mot lop da ran tren giuong, gan goi cua Nero.
Nam 47, Cripus qua đoi. Ngay trong đam tang co loi tieng cho rang Agrippina đa đau đoc Crispus đe chiem đoat lanh đia cua chong. Sau khi mat nguoi chong thu hai, Agrippina tro thanh mot goa phu rat giau co. Cung trong nam ay, vao mot dip le hoi ton giao co su tham du cua Messalina cung con trai, Britannicus, va hai me con Agrippina va Lucius. Đam đong chao đon Agrippina va Lucius nong nhiet hon chao đon Messalina va Britannicus. Nhieu nguoi to ra thuong cam Agrippina vi nhung bat hanh trong cuoc đoi ba. Agrippina cung viet mot cuon hoi ky thuat lai nhung đau thuong cua gia đinh.


= Vuon đen quyen luc =
Nam 48, sau khi Messalina qua đoi, Claudius tinh đen chuyen ket hon lan thu tu. Luc ay, Agrippina đang la nguoi tinh cua mot trong nhung co van cua Claudius ten Pallas. Pallas khuyen Claudius cuoi Agrippina voi lap luan con trai cua Agrippina la chau noi cua nguoi anh em qua co cua hoang đe, Germanicus; nhu the cuoc hon nhan giua Claudius va Agrippina se ket hop hai nhanh cua nha Claudius. Tuy nhien, trong xa hoi La Ma, hon phoi giua chu va chau bi xem la loan luan.
Agrippina va Claudius ket hon vao ngay đau tien nam cua 49. Cuoc hon nhan gay ra nhieu bat binh, nhung đay la mot phan trong ke hoach cua Agrippina đua con trai cua ba len ngai hoang đe. Ba ra tay triet ha đoi thu, cung la nguoi ho hang xa Lollia Paulina, tung la nguoi co trien vong tro thanh vo cua Claudius. Nam 49, Agrippina cao buoc Paulina toi phu thuy. Khong co co hoi bien ho, bi tuoc đoat tai san va bi luu đay, Paulina tu tu.
Truoc luc Agrippina ket hon voi Claudius, phan quan Lucicus Junius Silanus Torquatus, cung la anh em ho voi ba, đa đinh hon voi Claudia Octavia, con gai cua Claudius. Nhung đen nam 48 hon uoc nay bi đo vo khi Agrippina muu tinh voi quan chap chinh Lucius Vitellius vu cao Silanus co quan he tinh cam voi em gai, Junia Calvina, voi y đinh se cho con trai ba ket hon voi Octavia. Claudius huy hon uoc va buoc Silanus phai tu chuc. Silanus tu sat đung vao ngay Agrippina ket hon voi Claudius, con Calvina bi luu đay. Cuoi nam 54, Agrippina ra lenh giet anh ca cua Silanus, Marcus Junius Silanus Torquatus, vi Marcus muu tra thu cho em trai.


= Hoang hau La Ma =
Ket hon voi nguoi chong thu ba, Agrippina tro thanh nguoi phu nu quyen the nhat Đe quoc La Ma. Ba la me ke cua Claudia Antonia (con gai va la con duy nhat cua Claudia voi Aelia Paetina), Claudia Octavia va Britannicus, hai nguoi con cua Claudia voi Messalina. Agrippina tru khu bat cu ai ba cho la trung thanh voi Messalina. Ba cung triet ha bat cu ai ba tin se la moi đe doa cho đia vi cua ba va tien đo cua con trai ba (mot trong nhung nan nhan cua Agrippina la co cua Lucius va la me cua Messalina, Domitia Lepida).
Nam 50, Agrippina nhan danh hieu Augusta (chua co phu nu nao trong đe quoc đuoc ban danh hieu nay khi chong con song). Cung trong nam ay, Claudius thanh lap mot thuoc đia La Ma menh danh Colonia Claudia Ara Agrippinensis, con goi la Agrippinensium, đat theo ten Agrippina. Đay la noi ba sinh.
Agrippina thuyet phuc Claudius nhan con trai cua ba lam nghia tu va la nguoi ke vi. Nam 50, Lucius Domitius Ahenobarbus đuoc ong chu va la cha ke, Claudius, nhan lam con va la nguoi ke vi, đoi ten thanh Nero Claudius Caesar Drusus Germanicus. Agrippina va Claudius sap đat cho Nero đinh hon voi Octavia, đem Seneca tu noi luu đay ve lam thay giao cho Nero. Agrippina tuoc quyen thua ke cua Britannicus va co lap cau trong moi quan he voi cha. Nam 51, Agrippina ra lenh giet Sosibius, thay giao cua Britannicus, boi vi Sosibius dam đoi đau voi Agrippina va gian du khi thay Claudius nhan Nero lam con va la nguoi ke vi thay vi chon con trai cua minh Britannicus lam nguoi noi ngoi.
Ngay 9 thang 6 nam 53, Nero thanh hon voi Octavia. Sau đo, khi an han ve quyet đinh cuoi Agrippina va nhan Nero lam con, Claudius quay sang trong vong Britannicus va chuan bi đua con trai len ngai. Agrippina quyet đinh tru khu Claudius. Nguoi ta tin rang Agrippina đa đau đoc Claudius bang mot đia nam nhan mot đai tiec to chuc trong ngay 13 thang 10 nam 54, nho đo Nero mau chong tro thanh hoang đe. Tuy nhien, boi vi co nhieu chi tiet khac nhau lien quan đen su kien nay nen cung co the Claudius chet khong phai do đau đoc.


Trieu đai Nero = Tranh chap Quyen luc =

Agrippina nhan danh hieu nu tu te trong nghi thuc cung te Claudius khi ay đa đuoc phong than. Ba đuoc phep đen du cac ky hop cua nguyen lao nghi vien, quan sat va lang nghe cac ban luan đang sau mot buc man.
Trong nhung thang đau tien cua trieu Nero, Agrippina kiem soat con trai va đe quoc. Tuy nhien, khi Nero bat đau dan diu voi mot phu nu tu do ten Claudia Acte ma Agrippina kich liet phan đoi, thi ba bi mat quyen luc. Agrippina quay sang ung ho Britannicus va tim cach đua ong len ngoi. Thang 2 nam 55, Britannicus bi đau đoc theo lenh cua Nero. Đay la thoi điem khoi đau cuoc tranh chap quyen luc giua Agrippina va con trai cua ba.
Tu nam 55 đen 58, Agrippina to ra het suc de dat va cham chu quan sat moi hanh vi cua Nero. Agrippina bi con trai tuoc bo quyen luc va moi danh hieu, ke ca đoi can ve nguoi La Ma va đoi can ve nguoi Đuc cua ba. Pallas bi loai khoi trieu đinh. Su that sung cua Pallas va su chong đoi cua Burrus va Seneca đuoc xem la do Agrippina mat quyen kiem soat.
Đen nam 57, Agrippina bi truc xuat khoi hoang cung, va bi đua đen mot lanh đia ven song tai Misenum. Khi Agrippina song o Misenum voi nhung chuyen vieng tham ngan ngui đen La Ma, ba luon bi nguoi cua Nero đen quay nhieu. Tuy nhien, ba rat đuoc long dan, nho đo van duy tri đuoc anh huong.


= Qua đoi =
Tinh huong xung quanh cai chet cua Agrippina la khong ro rang do su mau thuan trong cac chung cu lich su va do khuynh huong chong Nero. Tat ca cac cau chuyen ke ve cai chet cua Agrippina con luu truyen đen ngay nay đeu mau thuan va thuong co nhieu them that.
Theo Tacitus, nam 58 Nero dan diu voi mot phu nu quy toc ten Poppaea Sabina. Tim ra ly co đe ly di vo, Octavia, va ket hon voi Poppaea khi Agrippina con song la đieu bat kha ve mat chinh tri, nen Nero quyet đinh giet Agrippina. Song, mai đen nam 62 Nero moi cuoi Poppaea nen luan cu nay cung bi đat nghi van. Hon nua, Suetonius cho thay Nero chi tru khu Otho, chong cua Poppaea sau khi Agrippina chet nam 59, do đo kho co the tin rang Poppaea ap luc Nero lam đieu nay. Theo luan cu cua mot so su gia hien đai, Nero quyet đinh giet Agrippina do ba am muu đua Gaius Rubellius Plautus (anh em ho ben ngoai cua Nero) len ngoi vua.
Tacitus cho rang Nero tinh chuyen đau đoc hoac đam chet me, nhung thay nhung phuong phap nay kho thuc hien ma de bi lo nen quyet đinh dan dung mot vu đam thuyen. Du van luon de chung, Agrippina đa len thuyen, suyt chet vi tran thuyen lam bang chi đo sap len ban, chi nho chiec sofa che cho. Cac thuy thu đanh chim chiec thuyen nhung Agrippina kip boi vao bo. Khi nghe tin Agrippina con song, Nero sai ba sat thu đen đam chet ba.
Con theo Suetonius, Nero boi roi vi me luon can trong nen ba lan co đau đoc ba, nhung ba kip dung thuoc giai nen thoat chet. Nero dan canh tran nha đo đe giet ba trong phong ngu nhung khong thanh cong. Ong ben cho che tao mot chiec thuyen đe bi đanh đam, roi cho mot chiec thuyen khac đam vao chiec thuyen nay khi co Agrippina. Nhung Agrippina lai thoat chet nen Nero ra lenh giet ba roi dan canh thanh mot vu tu sat.
Cau chuyen cua Cassius Dio co nhieu chi tiet khac, bat đau voi Poppaea nhu la nguyen co cua vu muu sat. Nero cho thiet ke mot chiec tau co đay mo. Agrippina bi đua len tau, san tau mo ra, ba bi roi xuong bien, nhung boi đuoc vao bo, Nero sai mot sat thu den giet ba, roi tuyen bo Agrippina muu sat ong roi tu tu. Agrippina bao sat thu đam vao bung ba, ngu y muon sat thu huy pha phan nay cua than the noi ba tung mang nang "đua con trai đang kinh tom."
Nero đen xem xac me va khen ba đep biet bao, roi cho hoa tang ngay trong đem. Đem đo, Nero than tho, cam lang va khiep đam. Khi tin tuc ve cai chet cua Agrippina đuoc loan ra, quan đoi La Ma, nguyen lao nghi vien va nhieu nguoi gui thu chuc mung Nero.


Trong Nghe thuat Hinh anh Agrippina đuoc tieu thuyet hoa đe hinh thanh phan chinh vo opera Agrippina cua Handel. Tinh cach cua Agrippina đuoc cac dien vien the hien trong nhung xuat pham đien anh hoac trong cac bo phim truyen hinh, trong đo co Gloria Swanson trong phim Nero’s Mistress (1956), Barbara Young trong loat phim truyen hinh cua BBC TV Claudius dua tren tieu thuyet cua Robert Graves, Ava Gardner trong A. D. Anno Domini, Frances Barber trong kiet tac kich nghe Boudica (2003), va Laura Morante trong loat phim truyen hinh nam 2004 Imperium: Nero.


Pho he Chu thich Đoc them Tacitus, Annales xii.1-10, 64-69, xiv.1-9
Suetonius, De vita Caesarum - Claudis v.44 and Nero vi.5.3, 28.2, 34.1-4