Đe Nhat Cong hoa (1955–1963), con đuoc goi la Chinh quyen Ngo Đinh Diem, la chinh the cua Viet Nam Cong hoa đuoc thanh lap sau cuoc Trung cau dan y nam 1955 o mien Nam Viet Nam. Bang cuoc trung cau dan y phe truat Bao Đai, thu tuong Ngo Đinh Diem thay the Bao Đai lam Quoc truong. Sau đo Quoc truong Ngo Đinh Diem to chuc bau Quoc hoi Lap hien cho Quoc gia Viet Nam. Quoc hoi nay ban hanh Hien phap đoi ten Quoc gia Viet Nam thanh Viet Nam Cong hoa. Nguoi đung đau Viet Nam Cong hoa la Tong thong Ngo Đinh Diem va Đang Can lao Nhan vi voi lap truong chong Cong san. Ngay Quoc hoi Lap hien chinh thuc ban hanh Hien phap (26 thang 10 nam 1956) đuoc xem la ngay quoc khanh cua nen cong hoa. Đuoc su hau thuan cua My va cac nuoc phuong Tay, nen Đe Nhat Cong hoa đa thanh cong trong viec thong nhat quyen luc, buoc cac luc luong vu trang giao phai Cao Đai, Hoa Hao giai tan hoac gia nhap vao quan đoi chinh phu va tieu diet nhom Binh Xuyen.
Nen Đe Nhat Cong hoa cham dut voi cuoc đao chinh nam 1963 do My hau thuan va Tong thong Ngo Đinh Diem bi am sat. Khai niem "Đe Nhat Cong hoa" chi xuat hien sau nam 1967 khi nen Cong hoa thu nhi đuoc thanh lap, tuc Đe Nhi Cong hoa (1967–1975).


Boi canh Sau The chien thu II, hinh thuc nha nuoc tu tri duoi su bao ho cua cac đe quoc phuong Tay ton tai pho bien tren the gioi theo tinh than cua Hien chuong Đai Tay Duong ve viec khoi phuc lai chu quyen va chinh phu tu tri cua cac quoc gia thuoc đia đa đuoc cac nuoc Đong Minh cam ket ung ho. Đay la buoc chuyen tiep đe cac nuoc thuoc đia gianh đuoc đoc lap hoan toan. Thanh lap giua nam 1949, chinh the Quoc gia Viet Nam tuy đuoc hinh thanh tu nhieu phe phai theo chu nghia quoc gia chong Cong, nhung van mang hoi huong mot chinh the quan chu chuyen che do chua co Hien phap va Quoc hoi voi Quoc truong la cuu hoang Bao Đai (tuong tu nha nuoc Lao va Campuchia đuoc cong nhan ngay sau đo), trong khi đo, Phap van giu quyen kiem soat tai chinh, thuong mai va chinh sach đoi ngoai va quan su cua Quoc gia Viet Nam. Muc đich cua nguoi Phap la loi keo cac phe phai chong Cong theo chu nghia quoc gia chong lai uu the lanh đao phong trao dan toc cua Mat tran Viet Minh, ma tren thuc te do nhung nguoi Cong san nam giu. Tuy nhien, nhung nguoi theo chu nghia quoc gia nhanh chong vo mong khi nhan ro thuc te la quyen đoc lap ma nguoi Phap hua trao tra cho ho đe đoi lay su hop tac chong Viet Minh, thuc te chi la loi hua suong va hoac thuc hien mot cach nho giot voi thoi han la vo chung.
Quan đoi Lien hiep Phap tai Viet Nam nhanh chong đanh mat uu the truoc phong trao gianh đoc lap cua Viet Minh. Nhung nguoi theo chu nghia quoc gia phai tim đen su ho tro cua mot đong minh moi: nguoi My, von đang lo ngai ve mot su thang the cua Chu nghia Cong san va mot vien canh đen toi đuoc ve nen boi Chu nghia McCarthy.


Tran ap cac luc luong đoi lap Đung đo giua Quan đoi Quoc gia Viet Nam va luc luong Binh Xuyen bat đau tu đau nam 1955 trong nhung tran xung đot vu trang du doi ngay giua Sai Gon ngay tu khi Ngo Đinh Diem con la thu tuong. Chinh nhung tranh chap giua chinh phu va cac nhom quan giao phai la mot đong luc khai sinh nen Đe Nhat Cong hoa.
Nguyen la quan giao phai vi đa co san luc luong vu trang nen khong chiu nhuong quyen cho chinh phu trung uong. Nhung luc luong vu trang nay con đuoc su hau thuan cua nguoi Phap, chua that long trao quyen lai cho chinh phu Quoc gia Viet Nam. Vao Thang Hai nam 1955 khi Phap ngung moi chi vien cho luc luong quan su cua hai giao phai Cao Đai va Hoa Hao thi hai nhom nay đoi chinh phu Ngo Đinh Diem phai chi vien. Thu tuong Diem tu choi. Quan đoi Cao Đai va Hoa Hao tu đo lien ket voi nhom Binh Xuyen, von co lap truong chong lai chinh phu, lap ra Mat tran Thong nhat Toan luc Quoc gia. To chuc nay đoi quyen tham chinh, ra toi hau thu ngay 21 thang 3 ep Thu tuong Diem phai thay đoi noi cac trong vong nam ngay, tuc la truoc ngay 26 thang 3. Đai dien Cao Đai la Pham Cong Tac; đai dien Hoa Hao la Le Quang Vinh, Lam Thanh Nguyen va Tran Van Soai; va đai dien Binh Xuyen la Le Van Vien cung ky ten. Cung vao Thang 3, quan Binh Xuyen tan cong Bo Tong tham muu roi phao kich Dinh Đoc Lap. Quan chinh phu phan cong bang cach vay đanh Tong nha Canh sat tren đai lo Tran Hung Đao (Gallieni cu) do Lai Van Sang nguoi cua Binh Xuyen lam Tong Giam đoc, đong thoi cam đau luc luong Cong an Xung phong. Thu tuong Diem phai cho trieu hoi Đai ta Duong Van Minh ve Sai Gon đe chi huy quan đoi chong lai quan ly khai.
Ngay 26 thang 4 nam 1955, Thu tuong Diem ra lenh cach chuc Tong Giam đoc Canh sat Quoc gia cua Lai Van Sang va cu đai ta Nguyen Ngoc Le vao thay the nhung Sang khong tuan lenh. Sang đoi phai co lenh cua Quoc truong Bao Đai moi tuan thu. Quan Binh Xuyen lai mo cuoc tan cong vao thanh Cong Hoa trua ngay 27 va keu goi Quoc truong Bao Đai can thiep. Bao Đai ra lenh đoi Thu tuong Diem sang Phap hoi kien nhung bi Diem bac bo. Rang ngay 30 thang 4 sau mot cuoc giao tranh lon gay hoa hoan o khu Nancy va Cho Quan khien 20.000 nguoi phai so tan thi chinh phu kiem soat đuoc cac cua ngo vao đo thanh nhu cau Chu Y va cau Tan Thuan, Khanh Hoi khien quan Binh Xuyen phai triet thoai khoi Sai Gon, Cho Lon. Tong ket ben chinh phu co 150 linh bi thuong, hon 20 tu vong; ben Binh Xuyen chet 100 nguoi, 400 bi thuong. Sang thang 5 thi nhom chi huy Binh Xuyen gom hai anh em Lai Huu Tai, Lai Van Sang va Le Van Vien (thuong goi la Bay Vien) phai rut ve Rung Sat vi bi tuong Trinh Minh The truy na gat gao. Đen cuoi nam 1955 sau Chien dich Hoang Dieu thi luc luong Binh Xuyen hoan toan tan ra. Bay Vien chay thoat đuoc sang Campuchia roi luu vong sang Phap.
Cung nam 1955 chinh phu mo cuoc can quet dep luc luong vu trang Hoa Hao trong Chien dich Đinh Tien Hoang đanh vao Cai Von va Thot Not. Ngay 5 thang 6, chi huy luc luong Hoa Hao la tuong Nguyen Giac Ngo ra đau hang nhung Le Quang Vinh (tuc danh Ba Cut) thi cam cu đen 1956 moi bi bat o Chac Ca Đao va đem xu tu. Tran Van Soai (Nam Lua) phai bo chay sang Campuchia. Tu đo luc luong vu trang Hoa Hao moi tan han.
Đoi voi quan đoi Cao Đai do hai tuong Trinh Minh The va Nguyen Thanh Phuong chi huy thi luc luong nay gia nhap Hoi đong Cach mang ung ho Thu tuong Diem vao thang 4 nen khong co cuoc đung đo giua chinh phu va luc luong Cao Đai. Rieng Ho phap Pham Cong Tac phai luu vong sang Cao Mien.


Trung cau dan y phe truat Quoc truong Bao Đai Cuoc bo phieu dien ra vao ngay 23 thang 10 nam 1955 voi tong so gan 6 trieu la phieu. 

Thu tuong Ngo Đinh Diem đat ty so tuyet đoi so voi Quoc truong Bao Đai nhung cuoc trung cau dan y xet ra co nhung sap xep gian lan.
Sau khi Bao Đai bi truat, Ngo Đinh Diem thay the Bao Đai lam Quoc truong va tuyen bo "Quoc gia Viet Nam la mot nuoc Cong hoa" vao ngay 26 Thang 10 nam 1955. Sang thang 11 thi mot Uy ban Thao hien gom 11 nguoi bat đau viec so thao mot hien phap cho quoc gia moi.


Chinh phu Quoc gia Viet Nam thanh lap nam 1947 nhung trong mot thoi gian dai khong co Hien phap lan Quoc hoi. Chinh vi the Quoc truong Ngo Đinh Diem xuc tien to chuc bau Quoc hoi Lap hien. Quoc hoi nay đuoc bau ra vao ngay 4 thang 3 va khai mac ngay 17 thang 4 nam 1956 gom 123 dan bieu đe giup soan hien phap moi. Chu tich Quoc hoi la Nguyen Phuong Thiep. Ty so cu tri đau phieu la khoang 80% voi 405 ung cu vien tham gia. Sau may lan thuong nghi giua Quoc hoi va Quoc truong, ban hien phap đo đuoc thong qua vao thang 7 va ban hanh ngay 26 thang 10 nam 1956. Ngay nay đuoc nen Đe Nhat Cong hoa chon la ngay Quoc khanh.


= To chuc =


 Hanh phap  Đung đau nganh hanh phap la tong thong voi nhiem ky 5 nam. Ung cu vien đuoc ra tranh cu ba nhiem ky lien tiep. Hiep tro nganh hanh phap la Noi cac gom 14 bo truong.
Sau khi lam le tuyen the chuc Tong thong nhiem ky II truoc Quoc hoi vao ngay 28 thang 5 nam 1961, Ngo Đinh Diem thanh lap mot chinh phu moi:

Pho Tong thong: Nguyen Ngoc Tho kiem Bo truong đac nhiem Phoi hop Phat trien Kinh te
Bo truong Phu ta Quoc phong: Nguyen Đinh Thuan kiem Bo truong Phu Tong thong va Bo truong đac nhiem Phoi hop An ninh
Bo Ngoai giao: Vu Van Mau
Bo Noi vu: Bui Van Luong
Bo Tu phap: Nguyen Van Luong
Bo Giao duc: Nguyen Quang Trinh
Bo Cong dan vu: Ngo Trong Hieu
Bo Kinh te: Hoang Khac Thanh
Bo Tai chanh: Nguyen Luong
Bo Cai tien Nong thon: Tran Le Quang
Bo Y te: Tran Đinh Đe
Bo Lao đong: Huynh Huu Nghia
Bo Giao thong Cong chanh: Nguyen Van Dinh
Bo truong đac nhiem Van hoa Xa hoi: Truong Cong Cuu


 Lap phap  Lap phap co Quoc hoi chi co mot vien duy nhat gom 123 dan bieu voi nhiem ky ba nam chon theo tung đon vi bau cu. Mot so ghe danh rieng cho cac sac toc thieu so nhu nam 1955 thi nguoi Thuong co bon ghe, đen nam 1959 thi giam con hai ghe.
Dan bieu va tong thong đuoc chon bang cach đau phieu kin va truc tiep. Truong Vinh Le đuoc bau lam Chu tich Quoc hoi con Vu Quoc Thong lam Pho Chu tich va Nguyen Phuong Thiep lam Tong Thu ky.
Phong trao Cach mang Quoc gia chiem 66 ghe, cong them nhung đang than chinh phu thi khoi nay chiem 101 ghe.

Quoc hoi nhom hop tong cong ba khoa gom đot tuyen cu nam 1956, 1959, va 1963. Dan bieu đac cu nien khoa 1963 chua kip chap chinh thi xay ra cuoc đao chinh Thang Muoi Mot va sau đo bi bai nhiem boi nhom tuong lanh.


 Tu phap  Nganh tu phap co Vien Bao hien đe can nhac va duyet xet nhung luat le ban hanh đe phu hop voi Hien phap. Con ve luat phap noi chung thi cap thap nhat la toa vi canh xu nhung vu ho luat voi thiet hai nho. Cap thu nhi la toa so tham va toa hoa giai. Cap thu ba la toa thuong tham va thu tu la toa đai hinh va toa Phuc tham (Cour de cassation). Toa phuc tham đuoc coi la phap đinh toi cao trong he thong tu phap thoi Đe Nhat Cong hoa.
Ben quan đoi thi co toa an quan su rieng.
Thoi Đe Nhat Cong hoa co mot toa phuc tham o Sai Gon; hai toa thuong tham o Hue va Sai Gon. Cac tinh thi moi tinh co toa hoa giai va nhung cap thap hon.


= Quan ly đia phuong =
Ngay sau Hiep đinh Geneve, 1954 thi phia nam vi tuyen 17 co 32 tinh. So tinh sau đo tang len khi chinh phu Đe Nhat Cong hoa tim cach kiem soat chat che nhung ket qua khong huu hieu.
Tong thong bo nhiem tinh truong, thi truong va quan truong. Ve sau chinh phu cung cho quy đinh lai cach to chuc hoi đong xa. Xa truong ke tu nam 1956 la do tinh truong bo nhiem nen chinh sach nay bi chi trich la thieu dan chu. Hoi đong xa thi do dan lang truc tiep đe cu nhung phai đuoc quan truong thong qua.
Vao thoi Đe Nhat Cong hoa, chinh phu con dung đon vi Trung phan va Nam phan ve mat phap ly va lap bon Toa Đai bieu Chinh phu cho bon khu vuc: 

Cao nguyen Trung phan (đat o Đa Lat)
Duyen hai Trung phan (Hue)
Mien Đong Nam phan
Mien Tay Nam phan (Can Tho).


Ngoai giao = Rut khoi Lien hiep Phap =
Ngay sau khi Hiep đinh Geneve 1954 đuoc ky ket, luc luong quan su Phap rut ve phia nam vi tuyen 17 voi tong so len đen 36.000 quan. Tuy đa nhin nhan nen đoc lap cua Quoc gia Viet Nam, nguoi Phap van nam quyen ngoai giao va quoc phong. Chinh phu cua Thu tuong Ngo Đinh Diem lien xuc tien viec ban giao thu hoi cac co so cong cong tu tay Cao uy Phap Paul Ely. Thang Gieng, 1955 chinh phu nhan quyen quan ly thuong cang Sai Gon. Cung vao Thang Gieng thi tuong Agostini trao quyen chi huy quan đoi Quoc gia Viet Nam cho tuong Le Van Ty. Ngay 28 Thang Tu nam 1956 Quan Phap hoan toan triet thoai khoi Viet Nam.
Tu thang 6 nam 1955 Ngo Đinh Diem đa yeu cau giai the Bo Lien hiep vi đia vi cua Bo nay bi coi la loi thoi khi Quoc gia Viet Nam đa gianh đoc lap. Sau đo chinh phu quyet đinh khong gui phai đoan sang tham du Nghi vien cua Lien hiep Phap nua. Đen thang 1 nam 1956 thi Ngo Đinh Diem đoi Quan đoi vien chinh Phap (Corps Expeditionaire) phai rut khoi Viet Nam sau khi kham pha ra nguoi Phap đa ung ho luc luong Binh Xuyen chong lai chinh phu. Ngoai truong Phap Christian Pineau nhuong bo va luc luong Phap hoan toan triet thoai khoi Viet Nam vao Thang Tu nam 1956.
Tinh đen nam 1960 thi 55 quoc gia cong nhan chinh phu Viet Nam Cong hoa.


= Chinh sach đoi ngoai =
Chinh sach đoi ngoai khong phai la moi ban tam thuong truc cua Tong thong Ngo Đinh Diem do ong phai danh nhieu cong suc xu ly cac van đe đoi noi nhu cung co che đo, tai đinh cu cho dan ty nan mien Bac, khoi phuc kinh te, tran ap cac giao phai, duy tri an ninh va chong cong san... Co nhung giai đoan van đe đoi ngoai đuoc quan tam manh me xen lan voi nhung thoi điem đoi ngoai hoan toan bi lo la. Đieu nay phu thuoc vao nhu cau giai quyet cac van đe noi bo cua Viet Nam Cong hoa. Ong va noi cac cua ong khong co chinh sach đoi ngoai chuyen nghiep. Diem đanh gia thap vai tro cua ngoai giao đoi voi su nghiep cua ong. Ong nam bat tot cac su kien tren the gioi nhung khong đanh gia đung tam quan trong cua chung. Ong tho o voi viec cac cuong quoc nghi gi ve Viet Nam Cong hoa nhung lai phan ung manh voi binh luan tu cac nuoc khac va lien tuc tham do đe tim y nghia cua cac phat ngon thuong le nhat. Ong con co khuynh huong đe cac thanh kien va cam xuc ca nhan xen vao quan he giua Viet Nam Cong hoa va cac nuoc khac. Đieu nay anh huong nghiem trong đen quan he voi Campuchia va do Diem khinh thuong Norodom Sihanouk va mo rong quan he voi Indonesia (cho đen khi Đe Nhi Viet Nam Cong hoa 1967-1975 thanh lap). Cac van đe đuoc Viet Nam Cong hoa đac biet quan tam la he qua cac Hiep đinh Geneve, 1954, su rut lui cua nguoi Phap, su cong nhan quoc te, quan he voi My va Campuchia. Trong moi quan he voi Viet Nam Dan chu Cong hoa, Viet Nam Cong hoa roi vao tinh the tien thoai luong nan. Viet Nam Cong hoa co nhung chinh sach đe giai quyet tung van đe ngoai giao đon le nhung lai khong co chinh sach toan dien đinh huong cho nen ngoai giao Viet Nam Cong hoa.
Viet Nam Cong hoa đa no luc xay dung mot co quan đoi ngoai chuyen nghiep va hieu qua nhung khong thanh cong. Diem va cac ngoai truong Tran Van Đo, Vu Van Mau đeu khong co tai ngoai giao. Viec tuyen dung nhan su lam viec tai Bo ngoai giao gap tinh trang con ong chau cha. Cac nhan vien ngoai giao tai nuoc ngoai khong đuoc đao tao bai ban. Ngo Đinh Diem co gang đua nhung nguoi co nang luc lam đai su tai cac nuoc quan trong nhat nhung ve co ban lua chon cua ong mang nang cam tinh. Viec bo nhiem đai su o nhung nuoc khac chi la cach gat bo nhung nguoi khong đuoc ua thich. Vi vay đai su quan Viet Nam Cong hoa tai cac nuoc tren the gioi đay nhung chinh tri gia, cong chuc, si quan bi that sung. Moi nguoi thuc hien nhiem vu theo cach rieng cua minh voi huong dan chung chung tu Ngo Đinh Diem va Bo ngoai giao. Chinh vi the Viet Nam Cong hoa khong the nao thuc hien đuoc mot chinh sach ngoai giao chuyen nghiep đe theo đuoi mot chinh sach quoc gia đuoc tinh toan ky luong du cac nha ngoai giao cua che đo nay that su co nang luc. Đen cuoi nhung nam 1960, co quan ngoai giao Viet Nam Cong hoa van vung ve va thieu hieu qua.


Kinh te Chinh phu Đe Nhat Cong hoa đe ra ba uu tien kinh te:

Tai thiet he thong đuong sat phia nam vi tuyen 17,
Phat trien đat canh tac,
Cai cach đien đia.


= Giao thong =
Đuong sat Xuyen Đong Duong đa lam xong tu nam 1936 nhung đen thap nien 1950 thi đoan đuong phia nam vi tuyen 17, khoang 1/3 đa bi hu hai vi chien tranh, khong su dung đuoc. Con lai la hai khuc tu Đong Ha vao Đa Nang va tu Sai Gon ra Ninh Hoa. Viec tai thiet keo dai bon nam cho đen nam 1959 thi xe lua moi chay đuoc suot tu Sai Gon ra Đong Ha, lan đau tien sau 12 nam gian đoan. So lieu nam 1959 cho biet he thong đuong sat chuyen cho 2.658.000 luot khach va 440.000 tan hang hoa. So luong sau đo giam nhieu vi tinh hinh an ninh.
Nam 1960 xay them đoan đuong sat tu Chiem Son đen An Hoa, mo rong du an phat trien khu ky nghe hoa chat va đien luc An Hoa o Quang Nam.
Ve mat đuong bo thi chinh phu xuc tien viec khai thong xa lo Bien Hoa va tai thiet Quoc lo 19 noi lien duyen hai Mien Trung va Cao nguyen Trung phan.


= Mo rong đat canh tac & nong lam nghiep =

Ngoai no luc tai đinh cu gan mot trieu đong bao di cu tu mien Bac chinh phu con đay manh chinh sach mo rong đat canh tac qua ke hoach Dinh đien chu yeu chu trong đen Cao nguyen Trung phan va khu vuc Phuoc Long voi 90 trung tam phat trien ruong đat đuoc thanh lap nham đua dan tu mien duyen hai len lap nghiep. Tu nam 1957 đen 1961, chinh phu bao cao đa đinh cu 210.000 nguoi tu mien xuoi len va khai hoang 89.000 hecta đat rung. Bac si thu y Pham Van Huyen đung đau Phu Tong uy Dinh đien trong coi viec đinh cu.
Cao su tiep tuc la lam san chinh, bao phu 100.000 hecta, đat san luong 77.000 tan vao nam 1960. Trong khi đo nong san chinh la lua gao tang manh tu 2,6 trieu tan nam 1954 chi trong nam nam đat 5 tan vao nam 1959. So luong gao xuat cang nam 1959 la 340.000 tan nhung sau đo rut xuong 323.000 tan (1963) roi 49.000 tan (1964) vi tinh hinh chien tranh. Khi nen Đe Nhat Cong hoa sup đo thi mien Nam Viet Nam cung buoc sang giai đoan phai nhap cang gao bat đau tu nam 1964.
Cung trong pham vi cai cach nong thon, chinh phu đua ra chuong trinh "Khu Tru mat" bat đau tu nam 1959. Sau nam 1960 khi Đang Cong san Viet Nam phat đong chien tranh du kich nham lat đo chinh phu thi chuong trinh "Ap chien luoc" đuoc chinh thuc ap dung thay the "Khu tru mat" ke tu 3 Thang Hai nam 1962 nham thich ung voi tinh hinh chien tranh va co lap quan cong san.


= Cong thuong nghiep =
Thuong nghiep tai mien Nam sau thoi Phap thuoc phan lon nam trong quyen kiem soat cua Hoa kieu. Vi vay chinh phu co tao suc manh cho doanh nhan Viet bang cach han che quyen loi cua nguoi Hoa. Đao luat 53 cam ngoai kieu (nham vao Hoa kieu) tham gia 11 nghe lien quan đen thoc gao, đien đia, buon ban thit ca, than đa, dau lua, thu mua sat vun v.v. đuoc ban hanh vao Thang Chin nam 1956 mac du đa lam xao tron kinh te. Ngoai ra con co lenh truc xuat nguoi Hoa neu ho khong chiu nhap quoc tich Viet Nam. Tinh đen nam 1961 thi trong so 1.000.000 Hoa kieu o mien Nam chi con 2.000 giu Hoa tich.
O Quang Nam, chinh phu cho khai thac mo than Nong Son, đat 57,813 tan than nam 1960. Truoc nam 1955 nhu cau o mien Nam can nhap cang 26.000 tan than moi nam nen sau khi mo Nong Son đi vao hoat đong thi luong than nhap cang cham dut.


= Tien te =

Ngay 1 Thang Gieng nam 1955 Ngan hang Quoc gia Viet Nam, chinh thuc phat hanh tien te rieng, mot bieu tuong cua quoc gia đoc lap. Trong thoi ky 1955-62, co 16 loai tien, chia lam ba ky, menh gia tien giay tu 1 đong đen 500 đong. Cung trong thoi gian đo Viet Nam Cong hoa xuc tien rut khoi cong đong tien te phu thuoc vao đong franc (zone franc). Giai đoan nay đen nam 1959 thi hoan tat. Vien Hoi đoai giu vai tro quy đinh hoi xuat giua đong bac Viet Nam va cac ngoai te.
Gia tri đong tien Viet Nam Cong hoa sau đo gan lien voi đong My kim voi ty gia chinh thuc 35:1, tuc la mot đong co gia tri USD 0,02857.


Van hoa & Xa hoi Ngay trong nhung nam thang đau tien, chinh phu cho lap Bo Thong tin va Thanh nien, thay the Bo Thong tin va Chien tranh tam ly đe quang bo đuong loi cua chinh phu o trong nuoc. Ve mat van hoa, chinh phu chu truong dung tieng Viet trong tat ca cac bang hieu ngoai đuong pho va nhat la trong truong hoc, bat ke cong hay tu lap, thay vi truoc kia nhung truong cua cong đong nguoi Hoa hoan toan khong day tieng Viet. Nhung sinh ngu khac bi liet la ngoai ngu theo giao trinh.
Cung trong chieu huong nay ngoai phong trao đoi ngoai kieu, nhat la Hoa kieu, nhap quoc tich Viet Nam, Thang Tu nam 1957 thi Chinh phu xet rang tat ca the ly lich ngoai quoc tro thanh vo hieu khien bat cu ai ngu cu cung phai chon nhap tich hoac bo quyen luu tru dai han o Viet Nam.
Đe đay manh tinh than tu cuong, bat đau tu nam 1955 ngay le Hai Ba Trung đuoc cong nhan la mot ngay le chinh thuc cua quoc gia, thuong co dien hanh ruoc voi tu Cong truong Lam Son truoc Quoc hoi đen Dinh Đoc Lap. Ngay 11 Thang Ba, 1962 thi Chinh phu cho khanh thanh tuong đai Hai Ba Trung o Cong truong Me Linh, Sai Gon do kien truc su Ngo Viet Thu ve kieu va đieu khac gia Nguyen Van The tac hinh đe vinh danh Hai Ba. Nhung ngay le khac la ngay quoc khanh, ky niem ngay ban hanh Hien phap vao 26 Thang Muoi 1956. Ba ngay 26, 27, 28 to chuc đot phao. Ngoai ra thong tu Phu Tong thong cung cho biet tong thong se mac quoc phuc gom ao dai mau lam va khan xep mau đen vao nhung ngay đai le.
Nam 1957 thi hoan tat Thu vien Quoc gia va Trung tam Van hoa o Sai Gon voi dung tich chua mot trieu cuon sach. Trung tam van hoa co ba thinh đuong: 1000, 500 va 200 cho ngoi. Viec xay cat co so nay đuoc đe cao mac du ngan sach eo hep. Cung nam đo khanh thanh Vien Đai hoc Hue, truong đai hoc cong lap thu nhi cua Viet Nam Cong hoa.
Chinh phu cung đay manh giao duc o trinh đo đai hoc. Tong so sinh vien đai hoc đat 11.708 nguoi vao nien khoa 1960-61. O Hue thi mo them Đai hoc Y khoa do chinh phu Canada tro giup qua Chuong trinh Colombo. O Sai Gon thi lap phan khoa Duoc khoa thuoc Vien Đai hoc Sai Gon.
Thoi Đe Nhat Cong hoa cung đe ra mot so đao luat kha đac biet, trong đo đang ghi nhan nhat la Luat Bao ve Gia đinh va Luat Bao ve Luan ly. Luat Bao ve Gia đinh do dan bieu Tran Le Xuan đe xuong vao cuoi nam 1957 đuoc ban hanh Thang Nam, 1958. Đao luat nay co hai điem chinh. Thu nhat hon nhan tai Viet Nam chi đuoc co mot vo, mot chong, tuc la huy bo tuc đa the cu. Thu hai thi vo chong khi đa lap hon thu thi hon nhan đo khong the bi huy bo tru khi chinh tong thong cuu xet va cho phep. Vi vay, luat nay nguoi dan thuong goi la "luat cam ly di". Ngoai ra đao luat nay chu đich tao co so binh quyen nam nu bang cach cho nguoi vo đuoc quyen mo truong muc ngan hang, thua ke va so huu tai san rieng ma khong phu thuoc vao chong.
Luat Bao ve Luan ly ban hanh Thang Sau, 1962 cam mot so viec nhu choi ga, đanh bac, đau quyen Anh, ngua thai, pha thai, mai dam, thi hoa hau, boi toan va ca khieu vu. Đieu cam khieu vu gay nhieu chu y vi luat khong phan biet nguoi ngoai quoc hay nguoi Viet va đuoc bao chi Tay phuong loan tai rong rai nen con đuoc gioi binh dan goi la "luat cam nhay đam". Tuy nhien theo quan điem cua chinh quyen bay gio la can giam thieu anh huong van hoa huong thu khi tien vien tro cua My bat đau lam chao đao đoi song cua dan thi thanh.
Nganh xuat ban thoi ky nay rat phat trien voi nhieu an pham đa dang dien đat nhieu luong tu tuong van hoa nhu cac tap chi Sang tao, Van hoa Ngay Nay, Bach khoa, Hien đai, Nhan loai va Van hoc. Cac to bao Chinh luan, Tu do, Ngon luan, Song, va Xay dung thi chu trong đen nhung tin chinh tri va thoi su.


Chinh sach đoi noi Duoi thoi Đe Nhat Cong hoa Đang Can lao Nhan vi do Ngo Đinh Nhu chu truong chiem uu the tren chinh truong.
Cung voi đang Can lao Nhan vi la to chuc Phong trao Cach mang Quoc gia dung đe đieu khien nhieu đoan the khac nhu Lien đoan Cong chuc Cach mang Quoc gia. Tran Chanh Thanh nguyen la Quoc vu Khanh đuoc bo lam Bo truong Thong tin va Thanh nien, kiem lanh tu Phong trao Cach mang Quoc gia. Nam 1958 thi thanh lap Đoan Thanh nien Cach mang hay con goi la Thanh nien Cong hoa đe đao tao nhan su them sau rong, nhat la o cac vung nong thon. Hoi đoan nay tinh đen nam 1960 đa đao tao hon 116.000 thanh vien hoat đong o mien que. Thu lanh la Ngo Đinh Nhu. Đoi voi phu nu thi co Phong trao Phu nu Lien đoi cung thanh lap tu nam 1958 đe van đong phai nu. Thu lanh la Tran Le Xuan. Tinh đen nam 1955 thi Đang Can lao co 10.000 đang vien. Bon nam sau thi con so đang vien tang len thanh 1.500.000.


= Đan ap mot so luc luong đoi lap =
Chinh phu con co nhung bien phap can tro va cam đoan hoat đong cua cac đang phai đoi lap. Bat đau tu Thang Bay nam 1956 Bi thu Đang Xa hoi bi bat giam. Nguyen Thanh Danh (bi thu Viet Nam Phuc quoc Hoi) cung Trung uy Nguyen Van Phuoc, Tran Van An, Nguyen Huu Than cung bi ket toi thong đong voi luc luong chong chinh phu. Mat khu Đang Đai Viet va Viet Nam Quoc dan Đang tu Quang Tri xuong Phu Yen đeu bi giai tan va nhan su bi bat giu. Xu truong Trung Viet cua Đang Đai Viet la Ha Thuc Ky bi bat giam vi am muu am sat Tong thong Ngo Đinh Diem con Nguyen Ton Hoan phai luu vong.


= Gia đinh tri =
Mot cao buoc ve Tong thong Đe Nhat Cong hoa la viec dung tung va trao quyen cho nhung nguoi trong gia đinh ma khong co co che gi đe kiem soat ho. Hau qua la quyen luc tap trung vao mot gia đinh duy nhat, nhat la nhung nhan vat khong co chuc vi chinh thuc gi ca ma nam nhieu quyen trong chinh phu. Co van Ngo Đinh Nhu va Ngo Đinh Can la hai nguoi giu vai tro chu chot tuy khong co đia vi nao can cu theo Hien phap hien hanh luc bay gio.


= Bau cu Quoc hoi khoa II nam 1959 =
Chieu theo Hien phap 1956 thi cuoc bau cu Quoc hoi đuoc to chuc lan thu nhi nam 1959 voi 441 ung cu vien đua nhau 123 ghe. Khoi ung ho chinh phu chiem 79% so phieu va 89 ghe. Nhung khu vuc thieu an ninh nhat lai la nhung vung ung ho chinh phu nhiet thanh nhat voi 84% so phieu trong khi Đo thanh Sai Gon ty so ung ho chinh phu rut xuong con 42%. Mot so su kien bat thuong phai ke vu ung cu vien bac si Phan Quang Đan, lanh tu khoi Dan chu va chu nhiem bao Thoi luan. Ong đac cu o khu 2 Sai Gon voi 35.000 phieu, đanh bai ung cu vien cua đang Can lao nhung bi toa ket toi hoi lo nen bi loai, khong đuoc nham chuc..


= Bau cu Tong thong nam 1961 =
Thang Tu nam 1961 Viet Nam Cong hoa mo cuoc bau cu tong thong. Ba ung cu vien chinh nhap cuoc la Ngo Đinh Diem, Nguyen Đinh Quat, va Ho Nhut Tan. Ket qua voi 75% cu tri đi bau la lien danh Ngo Đinh Diem-Nguyen Ngoc Tho tai đac cu voi 88% so phieu; lien danh Ho Nhut Tan-Nguyen The Truyen 7%; va Nguyen Đinh Quat-Nguyen Thanh Phuong 4%.


= Bau cu Quoc hoi khoa III nam 1963 =
Cuoc bau cu Quoc hoi khoa thu III đuoc to chu vao ngay 27 Thang Chin nam 1963 trong tinh hinh soi đong giua chinh phu va khoi Phat giao. Truoc đo ba thang thuong toa Thich Quang Đuc đa tu thieu đe phan đoi chinh sach bat binh đang đoi voi Phat giao. Trong so 6.809.078 cu tri toan quoc thi 6.329.831 nguoi đi bau, tuc la hon 92%. Ky bau cu đo Tran Le Xuan đai dien khu 4 tinh Long An tai đac cu voi 47.406 la phieu. Ngo Đinh Nhu đai dien khu 1 tinh Khanh Hoa cung tai đac cu voi 53.879 la phieu. Quoc hoi khoa nay chua kip nham chuc thi cuoc đao chinh lat đo tong thong Ngo Đinh Diem xay ra.


= Van đe Hoa kieu =

Đoi voi Hoa kieu von bi liet la ngoai kieu tu thoi Phap thuoc, chinh phu chu truong ep ho hoi nhap bang nhung bien phap kinh te, van hoa va phap luat. Ai khong đang bo nhap tich cong dan bi ep hoi huong.


= Chinh sach chong Cong =
Chinh phu cung phat đong chien dich To cong va Diet cong tu mua he nam 1955. Thanh phan Viet Minh khong tap ket ra Bac bi đua ra truoc cong chung va bat tu kiem điem đe khuoc tu chu nghia Cong san. Chieu theo Đieu 7 cua Hien phap 1956 thi "nhung hanh vi co muc đich pho bien hoac thuc hien mot cach truc tiep hay gian tiep chu nghia cong san duoi moi hinh thai đeu trai voi nguyen tac ghi trong Hien phap" nen chinh phu cang dua vao đo bat giam nhung nguoi tinh nghi la Viet Minh hoac hop tac voi cong san. Đao luat 10/59 ban hanh Thang Nam, 1959 tang muc hinh phat cho nhung ai lien he đen chu nghia Cong san va mo them mot he thong Toa an Quan su Luu đong đe xu bi cao. Trong thoi gian tu nam 1954 đen nam 1960 thi co 48,250 nguoi bi bat giam vi toi danh "cong san".
Cung trong thoi ky đo bao đong khung bo gia tang voi luc luong Cong san sat hai nhieu gioi chuc đia phuong. Nam 1959 co 193 vu am sat va đen nam 1960 đa tang len hon 1.400 nan nhan, bien vung nong thon mien Nam thanh noi nguy hiem kho luong.


Chinh sach đoi voi mien Bac Đoi voi Viet Nam Dan chu Cong hoa, Ngo Đinh Diem tuyen bo ngay 6 Thang Bay, 1955 tren đai phat thanh khong chap nhan Tong Tuyen cu vi Quoc gia Viet Nam đa khong ky vao Hiep đinh Geneve nen khong bi rang buoc boi đieu le trong Hiep đinh. Ben canh đo, chinh quyen Ngo Đinh Diem cho rang hiep uoc ngay 4 Thang Sau nam 1954—hon mot thang truoc Hiep đinh Geneve — giua Thu tuong Phap Joseph Laniel va Thu tuong Quoc gia Viet Nam Buu Loc ma theo đo Phap đa cong nhan su đoc lap hoan toan cua Quoc gia Viet Nam nen Phap khong the buoc chinh phu Viet Nam Cong hoa thi hanh nhung đieu ma Quoc gia Viet Nam khong ky sau khi đa đuoc toan quyen ung xu. Tuy nhien, tren thuc te, Hiep uoc Matignon bao gom 2 hiep uoc con: Thu nhat la Hiep uoc ve viec Quoc gia Viet Nam đoc lap trong Lien hiep Phap, hiep uoc thu 2 la ve van đe viec Quoc gia Viet Nam ton tai trong Lien hiep Phap. Hiep uoc can đuoc ky chinh thuc đe co hieu luc nhung Hiep đinh Geneve dien tien qua nhanh va đa đuoc ky vao ngay 21/7/1954. Do vay, Hiep uoc Matignon khong bao gio đuoc hoan thanh. Đac biet, khi Chinh quyen cua Thu tuong Joseph Laniel đua van đe trao tra đoc lap cho Quoc gia Viet Nam thi bi Quoc hoi Phap kich liet phan đoi. Tham chi, theo su gia Daniel Grandclement thi du Hiep uoc nay đuoc hoan thanh thi Phap cung khong he trao tra toan bo nen đoc lap cho Viet Nam. Mot ly do khac nua ma chinh quyen Ngo Đinh Diem đua ra đe tu choi to chuc Tong Tuyen cu la vi ho cho rang "khong the đam bao bau cu tu do o mien Bac". Tuy nhien, Clark Clifford đa dan cac bao cao cua Uy hoi Quoc te Kiem soat Đinh chien cho biet: trong giai đoan 1954-1956, ho chi nhan đuoc 19 đon khieu nai ve viec tra thu chinh tri tren toan lanh tho mien Bac Viet Nam.
Theo Mortimer T. Cohen thi Ngo Đinh Diem khong chap nhan tong tuyen cu, vi ong biet rang minh se thua. Khong ai co the thang cu truoc Ho Chi Minh, vi ong la mot George Washington cua Viet Nam. Bao cao cua CIA gui Tong thong My Eisenhower cung cho rang khoang 80% dan so Viet Nam se bau cho Ho Chi Minh neu mo cuoc tong tuyen cu. Do vay Hoa Ky đa hau thuan Viet Nam Cong Hoa đe cuoc tuyen cu khong the dien ra. Cuoc tong tuyen cu tu do cho viec thong nhat Viet Nam vi vay đa khong bao gio đuoc to chuc.
Dau vay ngay 20 Thang Bay, 1955 Pham Van Đong gui van thu keu goi hiep thuong va phai Van Tien Dung vao Sai Gon đe đam phan. Phai đoan tam luu tai Khach san Majestic nhung bi Hoi đong Nhan dan Cach mang to chuc bieu tinh chong đoi phai đoan du doi; khach san bi bao vay va phong hoa khien Uy hoi Quoc te Kiem soat Đinh chien Đong Duong (International Control Commission, ICC) phai can thiep đe phai đoan bay ve Bac an toan. Viec hiep thuong voi mien Bac tu đo cham dut.
Theo Tuyen bo cuoi cung cua Hiep đinh Geneve thi tong tuyen cu o ca hai mien đuoc du tru vao thang 7 nam 1956 nhung Tong thong Ngo Đinh Diem bac bo moi cuoc thao luan so khoi vi nhieu ly do: Mien Bac co dan so đong hon mien Nam 2 trieu nguoi (tinh ca gan 1 trieu nguoi mien Bac di cu vao Nam). Hon nua, vao thoi điem 1955 – 1956, truoc su hon loan boi cac giao phai va do hoat đong bi mat cua Viet Minh tai mien Nam, tinh hinh an ninh khong kha quan. trong khi đo o Mien Bac cuoc Cai cach ruong đat tai mien Bac Viet Nam cung tao ra bau khong khi cang thang dan đen cuoc noi day cua nong dan tai cac vung lan can Vinh. Tinh hinh bat on dien ra o ca hai mien khien Uy hoi Quoc te Kiem soat Đinh chien Đong Duong khong co hy vong đam bao mot cuoc bau cu that su tu do trong đo cu tri co the bo phieu theo y muon ma khong so bi tra thu chinh tri.
Sau nam 1960 khi xung đot vu trang giua chinh quyen Ngo Đinh Diem va Mat tran Giai phong Mien Nam Viet Nam bat đau bat đau leo thang thi quan he giua chinh quyen Ngo Đinh Diem voi Viet Nam Dan chu Cong hoa cang them kho khan. Đen nam 1962 thi tai Uy hoi Quoc te Kiem soat Đinh chien, hai phai đoan An Đo va Canada bao cao rang xung đot vo trang o mien Nam do cac luc luong gui vao tu mien Bac đa vi pham nhung đieu co ban trong Hiep đinh Geneve khien tinh hinh kho van hoi hoa binh giua hai phe. Ho keu goi co quan tham quyen quoc te can thiep. Rieng phai đoan Ba Lan bo phieu chong va bao cao rang phong trao chong chinh phu la o mien Nam vi chinh sach thanh trung nhung nguoi Cong san cua Viet Nam Cong hoa. Phia Đang Lao đong Viet Nam cho rang cac hanh đong đan ap va vi pham Hiep đinh cua chinh quyen Ngo Đinh Diem đa buoc ho phai ho tro phong trao cach mang tai mien Nam chuyen huong tu đau tranh chinh tri đon thuan sang đau tranh chinh tri ket hop đau tranh vu trang va vi phia chinh quyen Ngo Đinh Diem vi pham Hiep đinh truoc nen ho phai ho tro phong trao cach mang tai mien Nam đe tra đua cac hanh vi vi pham Hiep đinh cua chinh quyen Ngo Đinh Diem.


Xem them Viet Nam Cong hoa
Quoc gia Viet Nam
Đe Nhi Cong hoa Viet Nam
Hien phap 1956 (Viet Nam Cong hoa)


Chu thich Tham khao Demery, Monique Brinson. Finding the Dragon Lady. New York: Public Affairs, 2013.
Dommen, Arthur. The Indochinese Experience of the French and the Americans, Nationalism and Communism in Cambodia, Laos, and Vietnam. Bloomington, IN: Đai hoc Indiana Press, 2001.
Goodman, Allan E. Politics in War. Cambridge, MA: Harvard Univerity Press, 1973.
Hoang Co Thuy. Viet su khao luan. Paris: Nam A, 2002.
Huynh Van Lang. "Đe nhut Cong hoa cua Mien Nam." Khoi Hanh Nam XIV, so 157. Midway City, CA: 2009.
Keesing's Research Report. South Vietnam, A Political History 1954-1970. New York: Charles Scribner's Sons, 1970.
Le Xuan Khoa. Viet Nam 1945-1995, Tap I. Bethesda, MD: Tien Rong, 2004.
Masur, Matthew B. "Hearts and Minds: Cultural Nation-building in South Vietnam, 1954-1963." Ohio State University, 2004.
Nguyen Van Luc. Lich su con đo. Garden Grove, CA: Tan Van, 2008.
Penniman, Howard R. Elections in South Vietnam. Stanford, CA: Hoover Institution on War, Revolution and Peace, 1972.
Pham Thang. Tien te Viet Nam. ?: Pham Thang, 1995.
Po Dharma. Champaka 7: Tu Mat tran FLM đen phong trao FULRO. San Jose, CA: Office International of Champa, 2007.
Press and Information Office. Embassy of the Republic of Viet-Nam. News from Viet-Nam. Vol 10, No 10. Washington, DC: October, 1961.
Press and Information Office. Embassy of the Republic of Viet-Nam. News from Viet-Nam. Vol 10, No 11. Washington, DC: December, 1961.
Smith, Harvey et al. Area Handbook for South Vietnam. Washington, DC: US Government Printing Office, 1967.


Lien ket Van hoa va giao duc tai mien Nam duoi thoi ong Ngo Đinh Diem
Ho so moi giai mat: CIA va nha ho Ngo: ky 1, ky 2, ky 3