Toan quoc khang chien la cach goi đe noi toi su kien ngay 19 thang 12 nam 1946, khi cuoc chien đau giua Quan đoi Phap va chinh quyen Viet Nam Dan chu Cong hoa bung no tai bac vi tuyen 16, tuc la toan Viet Nam.
Tu ngay 19 thang 12 nam 1946, khi Chu tich Chinh phu Viet Nam Dan chu Cong hoa đoc Loi keu goi toan quoc khang chien, mot loat cac tran đanh no ra tren cac đo thi phia bac vi tuyen 16 (Đa Nang). Trong cuoc chien nay, Quan đoi quoc gia Viet Nam (Ve quoc đoan đoi ten tu 22 thang 5, 1946) đa đong loat tien cong vao cac vi tri cua quan Phap tai cac đo thi mien Bac Đong Duong, bao vay quan Phap trong nhieu thang đe cho cac co quan chinh quyen lui ve chien khu. Nhieu nha su hoc coi moc nay la khoi điem cho cuoc Chien tranh Đong Duong lan thu nhat.


Boi canh Sau khi gianh đuoc đoc lap tu tay Phat xit Nhat Ban, Chinh phu Viet Nam Dan chu Cong hoa gap kho khan voi nhung đoan quan giai giap phat xit cua Đong Minh. Đac biet la đang sau đo la quan đoi Phap, đuoc coi la "ong chu cu" cua xu Đong Duong. Chinh phu Viet Nam Dan chu Cong hoa tim moi cach cuu van hoa binh, chi it cung lam cham lai chien tranh đe chuan bi đoi pho, đong thoi kheo leo tim đuoc the bat đau chien tranh tot nhat co the (hay la it xau nhat). Hiep đinh so bo (6 thang 3 nam 1946) roi Tam uoc Viet – Phap (14 thang 9 nam 1946) lan luot đuoc ky ket, Chu tich Ho Chi Minh sang Phap đam phan. Quan Tuong Gioi Thach phai theo cac đieu uoc rut ve nuoc, thay the bang 15.000 quan Phap.
Bat chap cac giao keo giua hai Chinh phu, 10 thang 4 nam 1946, tuong Valluy, Tong chi huy quan đoi Phap tai Đong Duong thong qua "phuong an 2", thu đuoc Chinh phu Viet Nam goi la Un scenario de coup d'Etat (kich ban cua cuoc đao chinh) voi muc tieu "loai bo ong Ho Chi Minh va Viet Minh". Muc tieu đo đuoc cu the hoa bang nhieu vu xung đot ve ca chinh tri lan quan su va khong chi o phia nam vi tuyen 16, hong khieu khich Chinh phu Ho Chi Minh phat đong chien tranh. Cac vu xung đot lien tiep xay ra o bac vi tuyen 16 do quan Phap gay han: Lai Chau, Bac Ninh, Hai Phong, Lang Son, Hong Gai, Hai Duong va ngay ca tai Thu đo Ha Noi. Đac biet quan Phap gay ra nhieu vu tham sat o khu vuc Hai Phong, va cac khu Hang Bun, Yen Ninh (Ha Noi).
Ngay 20 thang 11 nam 1946, nguoi Hai Phong to chuc bieu tinh phan đoi cac nhan vien hai quan Phap tai thanh pho. Đe giai quyet tinh hinh Ho Chi Minh đe nghi phia Phap phuong an nhan su hon hop Viet–Phap trong cac co quan hai quan nhung phia Phap kien quyet tu choi. Ngay 22 thang 11, tuong Valluy đanh đien ra lenh cho Đai ta Debes, Tu lenh quan đoi Phap tai Hai Phong bang moi gia phai gianh quyen lam chu Hai Phong. Toi ngay 23 thang 11, Debes huy đong 3 chien ham na phao vao Hai Phong. Sau đo, Paul Mus (co van chinh tri cua tuong Leclerc) thong bao voi đo đoc Battet rang vu phao kich đa khien 6000 nguoi thiet mang, chu yeu la dan thuong. Đay chinh la su kien lam khoi mao cho cuoc khang chien toan quoc o Viet Nam.
Tham sat nga ba pho Hang Bun - ngo Yen Ninh ngay 17 thang 12 nam 1946 tro thanh giot nuoc lam tran ly khi hanh đong gay han cua Phap đi qua gioi han chiu đung cua chinh quyen Viet Nam Dan chu Cong hoa. Sau đo, ngay 18 thang 12, tuong Phap Moliere gui hai toi hau thu lien tiep đoi tuoc vu khi cua bo đoi va dan quan tu ve Viet Nam, nam quyen kiem soat thanh pho. Truoc tinh hinh đo, Ho Chi Minh trieu tap khan cap Ban thuong vu Trung uong Đang Cong san (bi mat) hop tai Van Phuc, Ha Đong. Hoi nghi thong qua quyet đinh phat đong chien tranh. Đoi voi Quoc hoi, do Hien phap Viet Nam quy đinh Chu tich nuoc trong truong hop khan cap co the phat đong chien tranh ma khong can phai thong qua Nghi vien. Do vay, Chu tich Ho Chi Minh đa ban bac voi Chinh phu va Ban thuong truc Quoc hoi va nhanh chong đuoc đong y.
20 gio 3 phut ngay 19 thang 12 nam 1946, cong nhan nha may đien Yen Phu tien hanh cat đien, tieng sung no ra tai Ha Noi. Tiep đo, ngay 20 thang 12 tai hang Tram (huyen Chuong My, tinh Ha Đong, nay thuoc Ha Noi), Đai Tieng noi Viet Nam đa phat đi Loi keu goi toan quoc khang chien cua Ho Chu tich. Đay đuoc coi la menh lenh phat đong khang chien va cuoc chien tranh bat đau.


Tuong quan luc luong Theo ke hoach cua Bo Tong Chi huy Quan đoi quoc gia Viet Nam, cac khu mo đot tien cong vao cac vi tri đong quan cua Phap o bac vi tuyen 16:

Bac Giang, Bac Ninh, Cau Đuong, Hai Duong, Nam Đinh: Tieu diet mot bo phan quan đich.
Lang Son, Ha Noi, Hai Phong,...: Co lap, chan đanh, "giam chan" đoi phuong.
Theo phia Viet Nam, truoc ngay 19 thang 12 nam 1946, tong so quan Phap o phia bac vi tuyen 16 la khoang 30.000 binh si, gap đoi nhung gi thoa thuan trong Hiep đinh so bo. Theo quan điem cua Martin Windrow thi quan so Phap co the len toi 25.000. Luc luong đong giu o cac đo thi nhu sau: Ha Noi (6.500), Hai Phong (chua ro), Hai Duong (1 tieu đoan va 3 trung đoi), Bac Ninh va Bac Giang (1 tieu đoan), Nam Đinh (650), Vinh (1 trung đoi), Hue (750), Đa Nang (6.500); chua tinh so kieu dan vu trang va cac đon vi "phi" (cac đao quan nguoi dan toc thieu so theo Phap); chiem uu the tuyet đoi ve vu khi, trang bi.
Luc luong chu luc cua Viet Nam o Ha Noi co 5 tieu đoan (Tieu đoan 191, 77, 145, 523, 56), Hai Phong co 1 trung đoan (Trung đoan 42), Hai Duong co 1 trung đoan (Trung đoan 44), Bac Ninh va Bac Giang co 1 trung đoan (Trung đoan Bac Bac), Nam Đinh co 1 Trung đoan (Trung đoan 34), Vinh co 1 đai đoi (thuoc Trung đoan 57), Hue co 1 trung đoan va 2 tieu đoan (Trung đoan Tran Cao Van, Tieu đoan Tiep phong quan Thuan Hoa, Tieu đoan 16), Đa Nang co 2 trung đoan (Trung đoan 93, 95), chua tinh so cong an vu trang, dan quan, tu ve. Vu khi, trang bi khong thong nhat, chi đap ung toi đa 75% quan so (thuong chi tu 1/3 đen 2/3 đon vi), luon trong tinh trang thieu đan.


Dien bien = Ha Noi va đong bang Bac Bo =

20 gio 3 phut ngay 19 thang 12 nam 1946, đen đien o Ha Noi vut tat, phao đai Lang no phat sung lenh tong cong kich, chinh thuc bao hieu toan quoc khang chien. Quan đoi va dan quan Viet Nam mo cuoc tan cong đong loat vao 21 vi tri đong quan cua Phap. Ngay 21 thang 12, sau thoi gian đau bi bat ngo, quan Phap bao vay cac đon vi Viet Nam o Lien khu pho 1 (trung tam thanh pho), quan đoi Viet Nam quyet đinh khong pha vay ma chu đong cho quan Phap đanh vao đe tieu diet. Ngay 6 thang 1 nam 1947, cac đon vi Viet Nam đuoc thong nhat bien che thanh mot Trung đoan mang ten Trung đoan Lien khu 1 (tu 12 thang 1 đoi ten thanh Trung đoan Thu đo).
Tai Hai Phong, cac đon vi vu trang Viet Nam đong giu o cac vi tri xung quanh thanh pho. 6 gio ngay 20 thang 12 nam 1946, quan Phap mo cuoc tan cong quy mo lon nham pha vo vong vay hong chi vien cho luc luong o Ha Noi. Ngay 21 thang 12, quan đoi Viet Nam o tinh Hai Duong pha đuoc cu điem truong Con Gai, khien quan Phap o đay co nguy co bi tieu diet. Ngay 22 thang 12, quan Phap o Hai Phong pha vay thanh cong, đieu luc luong đen Hai Duong thi bi luc luong Viet Nam can buoc. Ngay 23 thang 12, quan Viet Nam rut khoi tinh ly Hai Duong. Ngay 24 thang 12, quan Phap tu Ha Noi tan cong Bac Ninh va Phu Lang Thuong đe giai cuu luc luong bi bao vay. Luc luong Phap o Bac Giang rut lui thanh cong, nhung o Bac Ninh thi bi đanh bat ve thi xa. Ngay 30 thang 12, quan Phap bi đanh bat khoi Bac Ninh, quan Viet Nam quyet đinh pha hoai đoan đuong 5 đi qua đay, khien cho quan Phap phai đen giua thang 1 nam 1947 moi co the thong đuong chi vien Ha Noi.
Ngay 14 thang 2 nam 1947, quan Phap o Ha Noi giam cuong đo tien cong đe tap hop quan phat đong quyet chien. Ngay 15 thang 2, cac cap chi huy cua Viet Nam quyet đinh rut quan khoi Ha Noi. 17 gio ngay 17 thang 2, Tieu đoi lien lac Hong Ha (do Nguyen Ngoc Nai chi huy) dan dat Trung đoan Thu đo chia thanh cac toan nho rut khoi noi thanh. Sang ngay 18 thang 2, Trung đoan Thu đo qua song an toan, quan Phap bat đau truy kich. Ngay 19 thang 2, nhung đon vi khac cung hoan thanh rut lui, Tieu đoi cua Nguyen Ngoc Nai gom 8 nguoi quyet đinh o lai va toan bo đeu tu tran đe can buoc quan Phap.
Sau khi quan đoi Viet Nam rut khoi Ha Noi, quan Phap cho quan can quet Bac Ninh, Bac Giang. Tai Hai Phong, thang 3 nam 1947, quan Phap ve co ban hoan thanh viec khong che thanh pho, va bat đau mo rong chien cuoc ra khu vuc Quang Yen. Đem 23 thang 3, quan đoi Viet Nam mo cuoc tan cong lon vao noi thanh Hai Phong, buoc quan Phap phai bo do cuoc can quet vao Đong Trieu, Chi Linh, nhung đay cung la đot cong kich lon cuoi cung. Ngay 25 thang 4, quan Phap chiem đuoc thi xa Kien An va ban đao Đo Son.
Nam Đinh la đo thi lon cuoi cung ket thuc chien đau. 0 gio 30 phut ngay 20 thang 12 nam 1946, quan dan Viet Nam bat đau tan cong va bao vay quan Phap o thanh pho Nam Đinh. Cuoc chien keo dai trong 3 thang, 86 ngay đem, quan Phap nhieu lan đieu đong luc luong đen pha vay nhung bat thanh, buoc phai dung may bay đe tha hang tiep te cho cac đon vi bi bao vay. Ngay 6 thang 1 nam 1947, cac đon vi Viet Nam đa đanh bai mot luc luong lon quan Phap va đuoc Quoc hoi cung Chinh phu gui đien khen ngoi. Ngay 6 thang 3, quan Phap đieu 1.500 binh si, 120 xe co gioi, 2 tau chien, 4 ca no cung may bay tu Ha Noi xuong cuu Nam Đinh. Ngay 10 thang 3, vien quan Phap mo cuoc tan cong vao thanh pho, quan đoi Viet Nam chu đong rut lui đe bao toan luc luong. Ngay 15 thang 3 nam 1947, đon vi Viet Nam cuoi cung rut khoi Nam Đinh.


= Bac Trung Bo =

O Bac Trung Bo, rang sang ngay 20 thang 12 nam 1946, cu the la 2 gio o Đa Nang va 2 gio 30 phut o Hue, quan đoi Viet Nam tan cong o at vao cac cu điem cua quan Phap. 1 gio sang, trung đoi Phap o Vinh đau hang. Phia Viet Nam lap tuc đieu đong mot so đon vi vu trang cua hai tinh Nghe An va Ha Tinh bo sung cho mat tran Tri Thien Hue. O Hue, quan Phap chiu thiet hai nang va bi co lap trong nhieu ngay.
Ngay 22 thang 12, do chenh lech lon ve luc luong, quan đoi Viet Nam o Đa Nang rut khoi noi thanh. Tu 23 thang 12 đen 7 thang 1 nam 1947, quan Phap đanh ra phia tay Đa Nang. Ngay 10 thang 1, mot so đon vi Phap tu Lao tan cong mien tay Quang Tri, lan luot chiem đong Khe Sanh, Cam Lo, Đong Ha. Ngay 15 thang 1, quan Phap nghi binh o mien đong Đa Nang, tap trung luc luong đanh ra đeo Hai Van đe mo đuong cuu vien cho cac đon vi tai Hue đang bi bao vay. Ngay 17 thang 1, Phap tap trung khoang 8 nghin quan đanh ra đeo Hai Van nhung bi chong tra quyet liet.
Ngay 28 thang 1, vien quan Phap tu Đa Nang đanh ra Hue, quan Viet Nam phuc kich nhieu tran khien quan Phap gap nhieu thiet hai. Ngay 5 thang 2, Phap chia quan tu ba huong Thuan An, Thanh Thuy (Thuy Thanh, Huong Thuy), Bang Lang (nga ba Tuan, Huong Thuy) đanh vao noi thanh Hue, quan Phap co thu o trong cung phan cong. Ngay 6 thang 2, luc luong Phap trong va ngoai thanh gap nhau. Can cu vao tinh hinh cu the, Bo Tu lenh Mat tran Tri Thien Hue cua quan đoi Viet Nam quyet đinh rut quan khoi noi thanh Hue, lap phong tuyen song Gianh - đeo Ngang (Quang Binh). Ngay 20 thang 2, sau khi rut khoi Ha Noi, Chu tich Ho Chi Minh đen Thanh Hoa đe đong vien chinh quyen va nguoi dan.
Sau khi kiem soat Hue va Đa Nang, ngay 27 thang 3, quan Phap mo nhieu cuoc tan cong lon đanh chiem cac huyen con lai cua tinh Quang Tri, va mot cuoc hanh quan khac chiem đong tinh Quang Binh. Cung thang, quan Phap mo cuoc hanh quan vao tran tuyen Non Nuoc - Ba Na, chiem đong vung đong bang ha luu song Cam Le va Thu Bon. Phia bac, quan Phap cho may bay nem bom va dung thuyen đo bo Thanh Hoa tu đuong bo bien, cho quan tu Lao tham nhap vao mien tay Thanh Hoa, Nghe An va Ha Tinh. Ngay 30 thang 3, huyen cuoi cung cua Quang Tri bi quan Phap chiem đong. O Quang Binh, su chong tra quyet liet cua quan đoi Viet Nam khien Phap dung buoc o Le Thuy (30 thang 3 nam 1947) va Bo Trach (25 thang 4 nam 1947), chi co the chiem đong mien trung va nam cua tinh.
Ba tinh Thanh Hoa, Nghe An, Ha Tinh cung mot phan cac huyen Tuyen Hoa, Quang Trach (Quang Binh) van nam trong su kiem soat cua chinh quyen Viet Nam Dan chu Cong hoa, tro thanh hau phuong lon cho cuoc chien voi ten goi Vung tu do Thanh Nghe Tinh hay Vung tu do Lien khu 4, đuoc menh danh la "Can cu đia vung chac thu hai cua ca nuoc sau Viet Bac".


= Cac chien truong khac =

O Đong Bac Bo, tu 15 thang 4 nam 1946, quan Phap đong quan o Hon Gai, Cam Pha, Cua Ong (Quang Yen). Thang 7, voi su chi điem cua Voong A Sang, quan Phap tu Van Hoa (Quang Yen) đanh chiem Tien Yen (Hai Ninh), roi tien ra Đam Ha, Binh Lieu. Ngay 7 thang 7, quan Phap chiem giu Lang Son, chia quan đong đon o Đong Đang, Ban Sam, Loc Binh,... Đen thang 12, quan Phap đa khong che hau het cac vi tri quan trong o cac tinh Lang Son, Quang Yen va Hai Ninh.
Ngay 19 thang 12, khi cuoc chien bung no, luc luong Viet Nam o Lang Son rut ve Na Pan (Hoang Đong) nam giap ranh thi xa đe tien hanh tap kich quay roi. Nguoc lai, luc luong Viet Nam o Hon Gai lai bi đong cho lenh, khien nhieu vi tri bi tap kich ma chua kip di chuyen. Đe cam chan quan Phap, cac đon vi vu trang Viet Nam mo mot so tran tap kich, trong đo lon nhat la tran đanh o bot Ha Lam đem Noel (24 thang 12 nam 1946). Cuoi thang 12, quan Phap o Tien Yen va Lang Son mo cac cuoc tan cong noi thong suot đoan đuong so 4 tu Tien Yen đen Đinh Lap. Thang 1 nam 1947, quan Phap chiem đong hau het cac vi tri quan trong tren đuong so 4 tu Hai Ninh đen Cao Bang, hoan thanh khong che bien gioi Viet Nam - Trung Quoc, co lap Can cu đia Viet Bac. Thang 2, quan Phap tan cong Uong Bi, Đong Trieu. Ngay 14 thang 3, quan Phap mo cuoc tan cong lon chiem đuong so 13, huyen Luc Nam va cac huyen con lai cua tinh Hai Ninh. Ngay 19 thang 3, quan Phap mo cuoc tan cong khac vao Đong Trieu, Pha Lai nhung sau đo phai rut quan ve Hai Phong.
O Tay Bac Bo, truoc ngay 19 thang 12 nam 1946, quan Phap đa chiem đong cac tinh Lai Chau cung hai huyen Phong Tho va Binh Lu cua tinh Lao Cai, mo rong đia ban hoat đong ra Hoa Binh, Son La, Lao Cai. Cuoi nam 1946, quan Phap chiem huyen Than Uyen thuoc tinh Yen Bai, uy hiep Phu Tho va can cu đia Viet Bac. Thang 1 nam 1947, Bo Tu lenh Khu 10 mo Mat tran Tay Tien, đieu Trung đoan 92 chu luc khu phoi du kich đia phuong tan cong mot so cu điem, ngan chan quan Phap mo rong pham vi chiem đong. Thang 3 nam 1947, quan Phap nem bom thi xa Phu Tho, khien hon 100 nguoi chet. Ngay 15 thang 4, quan Phap tan cong va chiem đong tinh Hoa Binh. Giua thang 5, Phap cho quan nhay du xuong Phu Tho va đo bo đuong thuy vao Viet Tri, nhung phai rut sau 3 ngay.


Ket qua Thang 3 nam 1947, cac co quan Trung uong, Bo, nganh chinh quyen Viet Nam Dan chu Cong hoa di chuyen toi Viet Bac. Thang 4, Ban Thuong vu Trung uong Đang, Ban Thuong truc Quoc hoi, Bo Tong Chi huy đen ATK Đinh Hoa (Thai Nguyen). 20 thang 5, Chu tich Ho Chi Minh đong tru so o đoi Khau Ty (Đinh Hoa, Thai Nguyen).
Sau khoang hai thang giao tranh, quan đoi Phap du chiem đuoc hau het cac đo thi quan trong nhung khong the hoan thanh viec tieu diet cac luc luong vu trang cua chinh quyen Viet Nam Dan chu Cong hoa. Cac co quan, kho tang va mot bo phan nguoi dan rut ve cac chien khu, cung luc luong chinh tri va vu trang chuan bi cho cuoc chien tranh lau dai.
Ngay Toan quoc khang chien đuoc xem la moc mo đau cuoc chien tranh giua Phap va Viet Nam Dan chu Cong hoa.


Tham khao Le Mau Han; Tran Ba Đe; Nguyen Van Thu (2000). Đai cuong Lich su Viet Nam, Tap III. Ha Noi: Nha xuat ban Giao duc.
Vien Lich su Quan su Viet Nam (1994). Lich su cuoc khang chien chong thuc dan Phap (1945 - 1954), Tap 1. Ha Noi: Nha xuat ban Quan đoi nhan dan.
Vu Nhu Khoi (2006). 60 nam toan quoc khang chien (1946 - 2006). Ha Noi: Nha xuat ban Quan đoi nhan dan.


Chu thich