Sputnik 1 (tieng Nga: Спутник 1, "ve tinh 1". hay "PS-1", Простейший Спутник-1 hay Prosteyshiy Sputnik-1) la ve tinh nhan tao đau tien tren the gioi do Lien bang Xo Viet che tao va đuoc phong len boi ten lua R-7 vao ngay 4 thang 10 nam 1957, đuoc xem la ngay mo đau ky nguyen chinh phuc vu tru cua loai nguoi.
Sputnik 1 quay quanh Trai Đat trong ba tuan truoc khi pin cua no het, sau đo im lang them hai thang nua truoc khi roi tro lai bau khi quyen. Ve tinh co hinh cau kim loai đanh bong co đuong kinh 58 cm, voi bon ang-ten vo tuyen ben ngoai đe phat xung vo tuyen. Tin hieu vo tuyen cua no co the de dang phat hien ngay ca boi nhung radio nghiep du va đo nghieng 65 ° cung  voi thoi gian quy đao cua no lam cho đuong bay cua no bao phu gan nhu toan bo Trai Đat co nguoi o. Su thanh cong khong tuong tuong đuoc cua Sputnik 1 đa ket thuc cuoc Khung hoang Sputnik cua My va kich hoat cuoc đua khong gian, mot phan cua Chien tranh Lanh. Su ra mat nay la su khoi đau cua mot ky nguyen moi cua su phat trien chinh tri, quan su, cong nghe va khoa hoc. Ve tinh do Sergey Korolyov cung Keldysh M. V., Tikhonravov M. K., v.v. che tao.
Ra đoi vao đinh điem cua thoi ki Chien tranh Lanh, viec phong Sputnik 1 đa khien Phuong Tay bat ngo, va buoc Hoa Ky phai bat đau thoi ki chay đua vao khong gian, đong thoi tien hanh mot phong trao cai cach "giao duc khoa hoc".


Ten goi Спутник-1 (tieng La tinh: Sputnik-Odin, phat am la [ˈsputʲnʲɪk.ɐˈdʲin]), co nghia la Ve tinh thu nhat. Tieng Nga co nghia la ve tinh sputnik, đuoc tao ra vao the ky 18 bang cach ket hop tien to s- ("cung nhau") va putnik ("khach du lich"), do đo, ten goi cua ve tinh co the hieu la "ban đong hanh", tuong ung voi đinh nghia ve tinh goc Latinh ("linh canh, nguoi phuc vu hoac đong hanh"), nguon goc cua tu "ve tinh" trong tieng Anh.


Hoan canh ra đoi = Du an che tao ve tinh =
Ngay 17 thang 12 nam 1954, truong nhom khoa hoc ten lua Lien Xo Sergei Korolev đa đe xuat ke hoach phat trien ve tinh nhan tao cho Bo truong Bo Cong nghiep Quoc phong Dimitri Ustinov. Korolev đa chuyen tiep mot bao cao cua Mikhail Tikhonravov, voi tong quan ve cac du an tuong tu o nuoc ngoai. Tikhonravov đa nhan manh rang viec phong ve tinh len quy đao la mot giai đoan tat yeu trong su phat trien cua cong nghe ten lua.
Vao ngay 29 thang 7 nam 1955, Tong thong Hoa Ky Dwight D. Eisenhower thong qua thu ky bao chi cua minh đa thong bao voi cong chung: trong Nam Đia Vat ly Quoc te (IGY), Hoa Ky se phong mot ve tinh nhan tao. Bon ngay sau, Leonid Sedov, mot nha vat ly hang đau cua Lien Xo, thong bao rang ho cung se phong mot ve tinh nhan tao len quy đao Trai đat. Vao ngay 8 thang 8, Bo Chinh tri Đang Cong san Lien Xo đa phe duyet đe xuat che tao mot ve tinh nhan tao. Vao ngay 30 thang 8, Vasily Ryabikov - nguoi đung đau Uy ban Nha nuoc ve thu nghiem phong ten lua R-7 - đa to chuc mot cuoc hop, noi Korolev trinh bay du lieu tinh toan cho [quy đao bay len Mat trang. Ho quyet đinh phat trien mot phien ban ten lua R-7 ba giai đoan voi muc đich phuc vu cho viec phong ve tinh nhan tao.

Vao ngay 30 thang 1 nam 1956, Hoi đong Bo truong đa phe duyet du an che tao mot ve tinh nhan tao quay quanh quy đao Trai đat. Ve tinh nay, đat ten la Vat the D, đuoc len ke hoach hoan thanh vao nam 1957–1958; no se co khoi luong tu 1.000 đen 1.400 kg (2.200 đen 3.100 lb) va co the man theo 200 đen 300 kg (440 đen 660 lb) cac thiet bi khoa hoc. Lan phong thu đau tien cua "Vat the D" đuoc len ke hoach vao nam 1957. Cong viec nghien cuu, che tao ve tinh đa đuoc phan chia cho cac to chuc sau:

Vien Han lam Khoa hoc Lien Xo chiu trach nhiem lanh đao khoa hoc chung va cung cap cac cong cu nghien cuu.
Bo Cong nghiep Quoc phong va phong thiet ke chinh cua no, OKB-1, đuoc giao nhiem vu che tao ve tinh.
Bo Cong nghiep ky thuat vo tuyen đien se phat trien he thong đieu khien, thiet bi vo tuyen đien / ky thuat va he thong đo đac tu xa.
Bo Cong nghiep Đong tau se phat trien cac thiet bi con quay hoi chuyen.
Bo Che tao may se phat trien cac phuong tien phong mat đat, tiep nhien lieu va van chuyen.
Bo Quoc phong chiu trach nhiem tien hanh cac vu phong.
Cong viec thiet ke so bo đuoc hoan thanh vao thang 7 nam 1956. Cac nhiem vu khoa hoc se đuoc thuc hien boi ve tinh đa đuoc len ke hoach, bao gom nhiem vu đo mat đo cua khi quyen, thanh phan ion cua no, đo đac gio mat troi, tu truong va tia vu tru. Du lieu nay se rat co gia tri trong viec che tao ra cac ve tinh nhan tao trong tuong lai; mot he thong cac tram mat đat đa đuoc phat trien đe thu thap du lieu do ve tinh gui ve, quan sat quy đao cua ve tinh va truyen cac lenh toi ve tinh. Do khung thoi gian co han, cac cuoc quan sat chi đuoc len ke hoach tu 7 đen 10 ngay va cac phep tinh ve quy đao khong đuoc mong đoi se hoan toan chinh xac.
Vao cuoi nam 1956, vi su phuc tap cua thiet ke đay tham vong, "Vat the D" đa khong the đuoc phong đung ke hoach vi nhung kho khan trong viec tao ra cac thiet bi khoa hoc đap ung va đong co cua R-7 van đa hoan thien. Do đo, chinh phu Lien Xo đa lui lich ra mat lai vao thang 4 nam 1958. Vat the D sau nay đuoc goi la Sputnik 3.
Lo so My se phong ve tinh truoc Lien Xo, OKB-1 đe xuat viec tao va phong mot ve tinh moi vao thang 4 đen thang 5 nam 1957, truoc khi IGY bat đau vao thang 7 nam 1957. Ve tinh moi se đon gian hon, nhe khoang 100 kg va de dang che tao, loai bo cac thiet bi khoa hoc nang, phuc tap, thay vao đo la mot may phat vo tuyen đon gian. Vao ngay 15 thang 2 nam 1957, Hoi đong Bo truong Lien Xo đa phe duyet ve tinh đon gian nay, đuoc đat ten la 'Object PS'. Phien ban nay cho phep cac đai quan sat tren Trai đat theo doi ve tinh truc quan hon bang cach truyen tin hieu toi cac tram thu tren mat đat. Viec phong hai ve tinh, PS-1 va PS-2, voi hai ten lua R-7 (8K71), đa đuoc chap thuan, voi đieu kien la R-7 phai hoan thanh it nhat hai chuyen bay thu nghiem thanh cong.


= Chuan bi phuong tien phong va lua chon đia điem phong =

Ten lua R-7 ban đau đuoc thiet ke nhu mot ten lua đan đao xuyen luc đia (ICBM) boi OKB-1. Quyet đinh che tao đuoc Uy ban Trung uong Đang Cong san Lien Xo va Hoi đong Bo truong Lien Xo phe duyet vao ngay 20 thang 5 nam 1954. La ten lua manh nhat the gioi vao thoi điem ra mat; no đuoc thiet ke voi luc đay lon hon muc can thiet vi ho khong chac trong tai bom khinh khi nhu the nao. R-7 con đuoc biet đen voi ten goi GRAU (sau nay la GURVO, ten viet tat tieng Nga cua "Tong cuc truong cac luc luong ten lua") voi ten goi 8K71. Vao thoi điem đo, R-7 đuoc NATO goi la T-3, M-104, hoac Type A. Mot uy ban trinh sat đac biet đa chon Tyuratam lam đia điem xay dung bai thu ten lua, dai Tyuratam thu 5, thuong đuoc goi la "NIIP-5", hoac "GIK-5" vao thoi hau Xo Viet. Đia điem đa đuoc phe duyet vao ngay 12 thang 2 nam 1955 boi Hoi đong Bo truong Lien Xo, nhung chua hoan thanh cho đen nam 1958. Cong viec xay dung bat đau vao ngay 20/7 do cac đon vi xay dung quan đoi thuc hien. Vao ngay 14 thang 6 nam 1956, Korolev quyet đinh đieu chinh ten lua R-7 thanh 'Vat the D' (Sputnik 3), sau nay se đuoc thay the bang 'Vat the PS' nhe hon nhieu (Sputnik 1).
Vu phong đau tien cua ten lua R-7 (8K71 No.5L) xay ra vao ngay 15 thang 5 nam 1957. Mot đam chay bat đau o day đeo Blok D ngay khi cat canh, nhung ten lua đay tiep tuc bay cho đen 98 giay sau khi phong, day đeo bi vo va ten lua roi cach be phong khoang 400 km (250 dam). Ba lan thu phong ten lua thu hai (8K71 so 6) đa đuoc thuc hien vao ngay 10-11 thang 6, nhung mot loi lap rap đa ngan can viec phong. Vu phong ten lua R-7 thu ba (8K71 No.7) dien ra vao ngay 12 thang 7 khong thanh cong. Mot su co chap đien khien cac đong co vernier đua ten lua vao trang thai mat kiem soat đuoc, dan đen tat ca cac day đeo tach ra 33 giay sau khi phong. R-7 bi roi cach be phong khoang 7 km (4,3 mi).

Vu phong ten lua thu tu (8K71 so 8), vao ngay 21 thang 8 luc 15:25 Gio Moscow, đa thanh cong. Phan loi cua ten lua đay đau đan gia len đo cao, quay tro lai bau khi quyen va vo tan o đo cao 10 km (6,2 mi) sau khi bay đuoc 6.000 km (3.700 mi). Vao ngay 27 thang 8, TASS đa đua ra mot tuyen bo ve viec phong thanh cong ten lua đan đao đa tang tam xa. Vu phong ten lua R-7 thu nam (8K71 so 9), vao ngay 7 thang 9, cung thanh cong, nhung vat the thu nghiem bi pha huy khi tai nhap khi quyen, va do đo can thiet ke lai đe hoan thien muc đich quan su cua no. Tuy nhien, ten lua đuoc cho la phu hop đe phong ve tinh, va Korolev đa thuyet phuc Uy ban Nha nuoc cho phep su dung R-7 tiep theo đe phong PS-1, cho phep tri hoan viec khai thac quan su cua ten lua.
Vao ngay 22 thang 9, mot ten lua R-7 đa đuoc sua đoi, đat ten la Sputnik, đuoc đinh danh la 8K71PS, đa đen bai thu va bat đau chuan bi cho viec phong PS-1. So voi cac phuong tien thu nghiem R-7 quan su, khoi luong cua 8K71PS đa giam tu 280 tan xuong 272 tan, chieu dai cua no voi PS-1 la 29,167 met (95 ft 8,3 in) va luc đay khi cat canh la 3,90 MN (880.000 lbf).


= Đai quan sat ve tinh =
PS-1 khong đuoc thiet ke đe đieu khien; no chi co the đuoc quan sat tu cac đai quan sat duoi mat đat. Du lieu ban đau tai bai phong se đuoc thu thap tai sau đai quan sat rieng biet va đuoc gui đien tin toi NII-4. Nam o Moscow (tai Bolshevo), NII-4 la mot co so nghien cuu khoa hoc cua Bo Quoc phong đuoc danh rieng cho viec phat trien ten lua. Sau đai quan sat đuoc tap trung xung quanh bai phong, voi đai gan nhat nam cach be phong 1 km (0,62 mi).
Mot to hop quan sat thu hai tren toan quoc đuoc thanh lap đe theo doi ve tinh sau khi tach khoi ten lua. Đuoc goi la To hop Chi huy - Đo luong, bao gom trung tam đieu phoi o NII-4 va bay tram o xa nam doc theo đuong theo doi mat đat cua ve tinh. Cac tram theo doi nay đuoc đat tai Tyuratam, Sary-Shagan, Yeniseysk, Klyuchi, Yelizovo, Makat o Guryev Oblast, va Ishkup o Krasnoyarsk Krai. Cac tram đuoc trang bi radar, thiet bi quang hoc va he thong thong tin lien lac. Du lieu tu cac tram đuoc truyen bang đien bao toi NII-4 noi cac chuyen gia đan đao tinh toan cac thong so quy đao.
Cac đai quan sat su dung mot he thong đo quy đao goi la "Tral", đuoc phat trien boi OKB MEI (Vien Nang luong Matxcova), tiep nhan va giam sat du lieu tu cac bo phat gan tren tang loi cua ten lua R-7. Du lieu van huu ich ngay ca sau khi ve tinh tach khoi giai đoan thu hai cua ten lua; Vi tri cua Sputnik đuoc tinh toan tu du lieu gui ve vi tri cua giai đoan hai theo sau Sputnik o mot khoang cach đa biet. Viec theo doi ten lua đay trong qua trinh phong phai đuoc thuc hien thong qua cac phuong tien thu đong thuan tuy nhu vung phu song truc quan va do tim bang radar. Cac vu phong thu nghiem R-7 đa chung minh rang cac camera theo doi chi hoat đong tot o đo cao 200 km (120 mi), nhung radar co the theo doi no o pham vi gan 500 km (310 mi).
Ben ngoai Lien Xo, ve tinh đa đuoc theo doi boi cac nha khai thac vo tuyen nghiep du o nhieu quoc gia. Ten lua đay đuoc nguoi Anh đinh vi va theo doi bang Kinh vien vong Lovell tai Đai quan sat Ngan hang Jodrell, kinh vien vong duy nhat tren the gioi co the lam nhu vay bang radar. Đai thien van Newbrook cua Canada la co so đau tien o Bac My chup anh Sputnik 1.


Thiet ke Ky su thiet ke chinh cua Sputnik 1 tai OKB-1 la Mikhail S. Khomyakov. Ve tinh la mot hinh cau đuong kinh 585 mm (23,0 in), đuoc ghep tu hai ban cau đuoc bit kin bang cac vong chu O va đuoc ket noi bang 36 bu long. No co khoi luong 83,6 kg (184 lb). Cac ban cau day 2 mm, va đuoc bao phu boi mot tam chan nhiet day 1 mm đuoc đanh bong  lam bang hop kim nhom – magie – titan, AMG6T. Ve tinh mang hai cap ang-ten đuoc thiet ke boi Phong thi nghiem Ang-ten OKB-1, do Mikhail V. Krayushkin đung đau. EMoi ang-ten đuoc tao thanh tu hai phan, dai 2,4 va 2,9 met (7,9 va 9,5 ft), co dang buc xa gan nhu hinh cau.
Nguon đien nang 51 kg (112 lb), co hinh dang cua mot đai oc hinh bat giac voi bo phat song vo tuyen đat o giua. No bao gom ba vien pin bac-kem, đuoc phat trien tai Vien Nghien cuu Nguon đien Lien minh (VNIIT) duoi su lanh đao cua Nikolai S. Lidorenko. Hai trong so cac pin nay cap nguon cho may phat vo tuyen va mot cap nguon cho he thong đieu chinh nhiet đo. Pin co tuoi tho du kien ​​la hai tuan va hoat đong trong 22 ngay. Nguon đien đuoc bat tu đong tai thoi điem ve tinh tach khoi giai đoan thu hai cua ten lua.
Ve tinh trang bi mot thiet bi phat song vo tuyen 1 watt, nang 3,5 kg (7,7 lb) ben trong, đuoc phat trien boi Vyacheslav I. Lappo tu NII-885, Vien Nghien cuu Đien tu Moscow, hoat đong tren hai tan so , 20,005 MHz va 40,002 MHz. Cac tin hieu tren tan so đau tien đuoc truyen theo xung 0,3 s (gan f = 3 Hz) (trong đieu kien nhiet đo va ap suat binh thuong tren tau), voi cac khoang trong đuoc lap đay boi cac xung o tan so thu hai. Phan tich cac tin hieu vo tuyen đuoc su dung đe thu thap thong tin ve mat đo electron cua tang đien ly. Nhiet đo va ap suat đuoc ma hoa trong khoang thoi gian cua tieng bip vo tuyen. He thong đieu chinh nhiet đo bao gom mot quat, mot cong tac nhiet kep va mot cong tac nhiet đieu khien. Neu nhiet đo ben trong ve tinh vuot qua 36 °C (97 °F), quat đuoc bat; khi nhiet đo xuong duoi 20 °C (68 °F), quat se bi tat boi cong tac nhiet kep. Neu nhiet đo vuot qua 50 °C (122 °F) hoac giam xuong duoi 0 °C (32 °F), mot cong tac nhiet đieu khien khac đuoc kich hoat, thay đoi thoi luong cua cac xung tin hieu vo tuyen. Sputnik 1 chua đay nito kho, co ap suat đen 1,3 atm (130 kPa). Ve tinh co mot cong tac khi ap, đuoc kich hoat neu ap suat ben trong ve tinh giam xuong duoi 130 kPa, đieu nay co nghia la khi binh ap suat bi hong hoac bi thien thach đam thung, thoi gian phat xung tin hieu vo tuyen se bi thay đoi.
Khi đuoc gan vao ten lua, Sputnik 1 đuoc bao ve boi mot bo giam tai hinh non, voi chieu cao 80 cm (31,5 in). He thong đau tien tach khoi Sputnik va giai đoan hai R-7 cung luc khi ve tinh đuoc phong ra. Cac cuoc thu nghiem ve tinh đuoc tien hanh tai OKB-1 duoi su lanh đao cua Oleg G. Ivanovsky.


Phong va thuc hien su menh He thong đieu khien cua ten lua Sputnik đuoc đieu chinh theo quy đao du đinh la 223 x 1.450 km (139 x 901 mi), voi chu ky quy đao la 101,5 phut. Quy đao đa đuoc Georgi Grechko tinh toan truoc đo, su dung may tinh lon cua Hoc vien Khoa hoc Lien Xo.
Ten lua Sputnik đuoc phong vao ngay 4 thang 10 nam 1957 luc 19:28:34 UTC (ngay 5 thang 10 tai bai phong ) tu bai phong so 1 tai NIIP-5 Phep đo tu xa chi ra rang day đeo cach nhau 116 giay trong chuyen bay va đong co chinh tat 295,4 giay sau khi phong. Khi ngung hoat đong, tang loi nang 7,5 tan (co gan PS-1) đa đat đo cao 223 km (139 mi) so voi muc nuoc bien, van toc 7.780 m / s (25.500 ft / s) va đo nghieng vecto van toc đen chan troi đia phuong la 0 đo 24 phut. Đieu nay dan đen quy đao ban đau dai 223 km (139 mi) x 950 km (590 mi), voi đinh thap hon khoang 500 km (310 mi) so voi du đinh, va đo nghieng 65,10 ° va khoang thoi gian 96,20 phut.
Mot bo đieu chinh nhien lieu trong bo tang ap cung bi loi khoang 16 giay khi khoi đong, dan đen muc tieu thu RP-1 qua muc cung cap 4% so voi tinh toan. Viec cat giai đoan loi đuoc du đinh trong T + 296 giay, nhung viec het nhien lieu som khien viec nay xay ra som hon mot giay. Co 375 kg (827 lb) LOX con lai o muc gioi han.
Vao luc 19,9 giay sau khi đong co ngat, PS-1 tach khoi giai đoan thu hai va may phat cua ve tinh đuoc kich hoat. Cac tin hieu nay đa đuoc phat hien tai tram IP-1 boi Ky su-Trung uy V.G. Borisov, tiep nhan am thanh "bip-bip-bip" cua Sputnik 1 xac nhan viec trien khai thanh cong ve tinh. Viec tiep nhan keo dai trong 2 phut, cho đen khi PS-1 roi xuong duoi đuong chan troi. He thong đo tu xa Tral tren giai đoan loi R-7 tiep tuc truyen va đuoc phat hien tren quy đao thu hai cua no.
Cac nha thiet ke, ky su va ky thuat vien phat trien ten lua va ve tinh đa theo doi vu phong. Sau khi phong, ho lai xe đen đai phat thanh di đong đe nghe tin hieu tu ve tinh. Ho đa đoi khoang 90 phut đe đam bao rang ve tinh đa thuc hien mot quy đao va truyen tin hieu truoc khi Korolev goi cho Thu tuong Lien Xo Nikita Khrushchev.
Tren quy đao đau tien, Co quan Đien bao cua Lien Xo (TASS) truyen đi thong điep: "La ket qua cua qua trinh lam viec tich cuc va cang thang cua cac vien khoa hoc va phong thiet ke, ve tinh Trai đat nhan tao đau tien đa đuoc che tao". Giai đoan chinh cua R-7, voi khoi luong 7,5 tan va chieu dai 26 met, cung đa đat đen quy đao Trai đat. No la vat the đau tien sau ve tinh co the nhin thay vao ban đem. Cac tam phan chieu đuoc trien khai đat tren bo tang cuong đe tang kha nang theo doi. Ve tinh hau nhu khong the nhin thay o cuong đo thu sau va rat kho đe theo doi bang quang hoc. Ve tinh het pin vao ngay 26 thang 10 nam 1957, sau khi ve tinh hoan thanh 326 quy đao.
Giai đoan loi cua R-7 van o tren quy đao trong hai thang đen ngay 2 thang 12 nam 1957, trong khi Sputnik 1 quay quanh quy đao trong ba thang, đen ngay 4 thang 1 nam 1958, đa hoan thanh 1.440 quy đao quanh Trai đat.


Phan ung cua cong chung Cac bo phim va chuong trinh truyen hinh cua chung toi vao nhung nam 50 đeu tran ngap y tuong đi vao vu tru. Đieu đang ngac nhien la Lien Xo đa phong ve tinh đau tien. That kho đe nho lai khong khi thoi đo.

Nguoi Lien Xo đa cung cap thong tin chi tiet ve Sputnik 1 truoc khi phong, nhung rat it nguoi ben ngoai Lien Xo chu y. Sau khi xem xet thong tin cong khai truoc khi phong, nha bao khoa hoc Willy Ley đa viet vao nam 1958:

Neu ai đo noi voi toi rang anh ta co ten lua đe phong - du sao thi chung toi cung biet tu cac nguon khac - va cho toi biet anh ta se phong cai gi, anh ta se phong no nhu the nao va noi chung la hau nhu tat ca moi thu ngoai tru ngay chinh xac - a, toi nen cam thay nhu the nao neu toi ngac nhien khi ho phong?

Đuoc to chuc cong dan khoa hoc trong Chien dich Moonwatch thong qua, cac đoi quan sat tai 150 tram o Hoa Ky va cac quoc gia khac đa đuoc canh bao trong đem đe theo doi ve tinh vao luc binh minh va luc chang vang toi khi no bay qua. Lien Xo đa yeu cau cac nha khai thac đai nghiep du va chuyen nghiep ghi lai tin hieu đuoc truyen tu ve tinh.
Cac ban tin thoi điem đo noi rang "bat ky ai so huu may thu song ngan đeu co the nghe thay ve tinh trai đat moi cua Nga khi no di chuyen tren khu vuc nay cua đia cau." Tin hieu cua Sputnik 1 đuoc thuc hien boi cac ky su RCA gan Riverhead, Long Island. Sau đo, ho đem đoan bang ghi am đen Manhattan đe phat cho cong chung qua đai NBC. Tuy nhien, khi Sputnik bay len cao hon Bo Đong, tin hieu cua no đa đuoc W2AEE, đai phat thanh ham cua Đai hoc Columbia thu đuoc. Cac sinh vien lam viec trong đai FM cua truong đai hoc WKCR đa lam mot đoan bang ve đieu nay, va la nhung nguoi đau tien phat lai tin hieu Sputnik cho cong chung My (hoac bat cu ai co the nhan đuoc đai FM)."
Lien Xo đong y truyen tren cac tan so phu hop voi co so ha tang hien co cua Hoa Ky, nhung sau đo đa cong bo cac tan so thap hon. Khang đinh rang vu phong "khong gay bat ngo", Nha Trang tu choi binh luan ve bat ky khia canh quan su nao. Vao ngay 5 thang 10, Phong thi nghiem Nghien cuu Hai quan đa ghi đuoc cac đoan ghi am cua Sputnik 1 trong bon lan bay qua Hoa Ky. Trung tam Nghien cuu Cambridge cua Hoa Ky đa hop tac voi Bendix-Friez, Westinghouse Broadcasting va Đai quan sat Vat ly Thien van Smithsonian đe thu đuoc video ve than ten lua Sputnik bang qua bau troi Baltimore truoc binh minh, đuoc phat song vao ngay 12 thang 10 boi WBZ-TV o Boston.
Su thanh cong cua Sputnik 1 duong nhu đa thay đoi suy nghi tren toan the gioi ve su chuyen giao quyen luc danh cho Lien Xo.
Viec Lien Xo phong Sputnik 1 đa thuc đay Hoa Ky thanh lap Co quan Du an Nghien cuu Tien tien (ARPA, sau nay la DARPA) vao thang 2 nam 1958 đe gianh lai vi tri dan đau ve cong nghe.
O Anh, gioi truyen thong va nguoi dan ban đau lo so ve tuong lai, nhung cung ngac nhien ve su tien bo cua con nguoi. Nhieu to bao va tap chi đa bao truoc su xuat hien cua Thoi đai Khong gian. Tuy nhien, khi Lien Xo phong Sputnik 2, voi hinh anh chu cho Laika, cac phuong tien truyen thong tuong thuat lai y kien cua nhung nguoi chong chu nghia cong san va nhieu nguoi đa gui phan đoi đen đai su quan Nga va RSPCA.


= Tuyen truyen =

Sputnik 1 khong đuoc su dung ngay cho muc đich tuyen truyen cua Lien Xo. Lien Xo đa giu im lang ve nhung thanh tuu truoc đo cua ho trong linh vuc che tao ten lua, vi so rang đieu đo se dan đen viec bi mat bi tiet lo va nhung that bai se bi phuong Tay khai thac. Khi Lien Xo bat đau su dung Sputnik trong tuyen truyen cua ho, ho nhan manh niem tu hao ve thanh tuu cong nghe cua Lien Xo, cho rang no the hien su vuot troi cua Lien Xo so voi phuong Tay. Moi nguoi đuoc khuyen khich lang nghe tin hieu cua Sputnik tren đai phat thanh va quan sat Sputnik tren bau troi đem. Mac du ban than Sputnik đa đuoc đanh bong cao, nhung kich thuoc nho cua no khien no kho co the nhin thay bang mat thuong. Đieu ma hau het nhung nguoi theo doi thuc su thay la phan loi 26 met cua R-7 co the nhin thay ro hon nhieu. Ngay sau khi phong PS-1, Khrushchev ep Korolev phong mot ve tinh khac trung voi dip ky niem 40 nam Cach mang Thang Muoi, vao ngay 7 thang 11 nam 1957.
Su ra mat cua Sputnik 1 đa gay ngac nhien cho cong chung My, va pha vo nhan thuc đuoc tao ra boi su tuyen truyen cua My ve viec Hoa Ky la sieu cuong cong nghe va Lien Xo la mot quoc gia lac hau. Tuy nhien, rieng CIA va Tong thong Eisenhower đa biet ve nhung tien bo ma Lien Xo đat đuoc tren Sputnik tu hinh anh may bay do tham bi mat. Cung voi Phong thi nghiem Suc đay Phan luc (JPL), Co quan Ten lua Đan đao Luc quan đa che tao Explorer 1 va phong no vao ngay 31 thang 1 nam 1958. Tuy nhien, truoc khi cong viec hoan thanh, Lien Xo đa phong ve tinh thu hai, Sputnik 2, vao ngay 3 thang 11 nam 1957. Trong khi đo, su that bai tren truyen hinh cua Vanguard TV3 vao ngay 6 thang 12 nam 1957 cang lam cho nguoi My mat tinh than ve vi tri cua đat nuoc trong Cuoc đua Khong gian. Nguoi My co lap truong tich cuc hon trong cuoc chay đua khong gian, dan đen viec chu trong nghien cuu khoa hoc cong nghe va cai cach trong nhieu linh vuc tu quan đoi đen he thong giao duc. Chinh phu lien bang bat đau đau tu vao khoa hoc, ky thuat va toan hoc o tat ca cac cap hoc. Mot nhom nghien cuu tien tien đa đuoc tap hop cho cac muc đich quan su. Cac nhom nghien cuu nay đa phat trien vu khi nhu ICBM va he thong phong thu ten lua, cung nhu ve tinh do tham cho Hoa Ky.


Tam anh huong Vao thu Sau, ngay 4 thang 10 nam 1957, ve tinh nhan tao đau tien cua Lien Xo đa quay quanh the gioi. Bat cu ai nghi ngo su ton tai cua no co the đi bo ra san sau ngay sau khi mat troi lan va nhin thay no.

Ban đau, Tong thong Hoa Ky Eisenhower khong ngac nhien truoc Sputnik 1. Ong đa đuoc bao truoc ve kha nang cua R-7 nho thong tin thu đuoc tu cac buc anh chup thieu sang cua may bay do tham U-2, cung nhu cac tin hieu va thiet bi đanh chan tu xa. Chinh quyen Eisenhower gan nhu khong co phan ung gi. Eisenhower tham chi con hai long rang Lien Xo, chu khong phai Hoa Ky, se la nguoi đau tien kiem tra cac vung bien ve tinh trang phap ly van đang tranh chap bang cac ve tinh quy đao. Eisenhower đa phai hung chiu su phan đoi cua Lien Xo va vu ban ha bong bay cua Du an Genetrix (Moby Dick) khien ho lo ngai ve kha nang mot chiec U-2 bi ban ha. Đe tao tien le cho "tu do khong gian" truoc khi phong ve tinh do tham bi mat WS-117L cua My, Hoa Ky đa phong Du an Vanguard, ve tinh "dan su" cho Nam Đia vat ly Quoc te. Eisenhower đa đanh gia rat thap phan ung cua cong chung My, nhung nguoi bi soc truoc vu phong Sputnik va that bai tren truyen hinh trong lan phong thu nghiem Vanguard 3. Cam giac lo lang đa tang len boi cac chinh tri gia đang Dan chu, nhung nguoi đa mieu ta Hoa Ky la ke đung sau khon kho. Mot trong nhieu cuon sach bat ngo xuat hien cho khan gia binh dan đa ghi nhan bay điem "tac đong" đen quoc gia: su lanh đao cua phuong Tay, chien luoc va chien thuat cua phuong Tay, san xuat ten lua, nghien cuu ung dung, nghien cuu co ban, giao duc va van hoa dan chu. Khi cong chung va chinh phu quan tam đen khong gian va khoa hoc va cong nghe lien quan, hien tuong nay đoi khi đuoc menh danh la "Khung hoang Sputnik".

Hoa Ky đa som co mot so ve tinh thanh cong, Explorer 1, Project SCORE va Courier 1B. Tuy nhien, phan ung cua cong chung đoi voi cuoc khung hoang Sputnik đa thuc đay My hanh đong trong Cuoc chay đua Khong gian, dan đen viec thanh lap ca Co quan Du an Nghien cuu Tien tien (đuoc đoi ten thanh Co quan Du an Nghien cuu Tien tien Quoc phong, hay DARPA, vao nam 1972), va NASA ( thong qua Đao luat Hang khong va Vu tru Quoc gia), cung nhu tang chi tieu cua chinh phu Hoa Ky cho nghien cuu khoa hoc va giao duc thong qua Đao luat Giao duc Quoc phong.
Sputnik cung gop phan truc tiep vao su chu trong moi ve khoa hoc va cong nghe trong cac truong hoc o My. Voi y thuc cap bach, Quoc hoi đa ban hanh Đao luat Giao duc Quoc phong nam 1958, trong đo cung cap cac khoan vay lai suat thap đe hoc đai hoc cho sinh vien chuyen nganh toan va khoa hoc. Sau khi Sputnik ra mat, mot cuoc tham do do Đai hoc Michigan tien hanh va cong bo cho thay 26% nguoi My đuoc khao sat cho rang khoa hoc va ky thuat cua Nga vuot troi hon cua My. (Tuy nhien, mot nam sau, con so đo đa giam xuong con 10% khi Hoa Ky bat đau phong cac ve tinh cua rieng minh vao khong gian).
Mot he qua cua cu soc Sputnik la nhan thuc ve "khoang trong ten lua". Đieu nay đa tro thanh mot van đe noi troi trong chien dich tranh cu Tong thong nam 1960.
Mot đieu tro treu trong su kien Sputnik la phan ung ban đau cua Lien Xo rat thap. To bao Pravda cua Đang Cong san chi in mot vai đoan ve Sputnik 1 ngay 4 thang 10.
Sputnik cung truyen cam hung cho mot the he ky su va nha khoa hoc. Harrison Storms, nha thiet ke Bac My, nguoi phat trien may bay ten lua X-15, va la nguoi đung đau no luc thiet ke mo-đun chi huy va dich vu Apollo cung nhu giai đoan hai cua phuong tien phong Saturn V, đa xuc đong va suy nghi khong gian se la buoc tiep theo cua Hoa Ky. Cac phi hanh gia Alan Shepard (nguoi My đau tien vao khong gian) va Deke Slayton sau đo đa viet ve canh tuong Sputnik 1 bay qua đa truyen cam hung cho ho voi su nghiep cua minh nhu the nao.
Su ra mat cua Sputnik 1 đa dan đen su hoi sinh cua hau to -nik trong ngon ngu tieng Anh. Nha van nguoi My Herb Caen đa đuoc truyen cam hung đe đat ra thuat ngu "beatnik" trong mot bai bao ve The he Beat tren to San Francisco Chronicle vao ngay 2 thang 4 nam 1958.

La co cua thanh pho Kaluga cua Nga, noi sinh cua Konstantin Tsiolkovsky, co hinh ve tinh Sputnik nho o bang.


= Ban sao =

Co it nhat hai ban sao co đien cua Sputnik 1, đuoc che tao du phong. Mot chiec nam ngay ben ngoai Moscow trong bao tang cong ty Energia, hau due cua phong thiet ke Korolev, noi no chi đuoc trung bay theo lich hen. Mot chiec khac nam trong Bao tang hang khong o Seattle, Washington. Khong giong nhu thiet bi cua Energia, no khong co thanh phan ben trong, nhung no co vo va phu kien đuc ben trong (cung nhu bang chung ve su hao mon cua pin), đieu nay cho thay no đuoc che tao khong chi la mot mo hinh. Đuoc xac thuc boi Bao tang Tuong niem Vu tru o Matxcova, thiet bi nay đa đuoc ban đau gia vao nam 2001 va đuoc mua boi mot nguoi tu nhan giau ten, nguoi đa tang no cho bao tang. Hai ban sao luu khac cua Sputnik đuoc cho la nam trong bo suu tap ca nhan cua cac doanh nhan nguoi My Richard Garriott va Jay S. Walker.
Nam 1959, Lien Xo tang mot ban sao cua Sputnik cho Lien hop quoc. Co cac ban sao Sputnik voi kich thuoc đay đu khac (voi cac muc đo chinh xac khac nhau) đuoc trung bay o cac đia điem tren khap the gioi, bao gom Bao tang Hang khong va Vu tru Quoc gia o Hoa Ky, Bao tang Khoa hoc o Vuong quoc Anh, va ben ngoai đai su quan Nga tai Tay Ban Nha.
Ba ban sao voi kich thuoc bang mot phan ba do sinh vien che tao cua Sputnik 1 đa đuoc trien khai tu tram vu tru Mir tu nam 1997 đen nam 1999. Ban sao đau tien, đuoc đat ten la Sputnik 40 đe ky niem bon muoi nam ngay phong Sputnik 1, đuoc trien khai vao thang 11 nam 1997. Sputnik 41 đuoc đua ra mot nam sau đo, va Sputnik 99 đuoc trien khai vao thang 2 nam 1999. Mot ban sao thu tu đa đuoc đua ra, nhung khong bao gio đuoc trien khai, va bi pha huy khi Mir quay tro lai Trai đat.
Sputnik 1 EMC / EMI la mot mo hinh thi nghiem đay đu cua ve tinh. Cac mo hinh, đuoc san xuat boi OKB-1 va NII-885 (do Mikhail Ryazansky đung đau), đuoc gioi thieu vao ngay 15 thang 2 nam 1957. Chung đuoc che tao đe kiem tra kha nang tuong thich đien tu mat đat (EMC) va nhieu đien tu (EMI).


= Đinh vi ve tinh =

Viec phong Sputnik cung đa gieo mam cho su phat trien cua cong nghe đinh vi ve tinh hien đai. Hai nha vat ly nguoi My, William Guier va George Weiffenbach, tai Phong thi nghiem Vat ly Ung dung (APL) cua Đai hoc Johns Hopkins đa quyet đinh theo doi qua trinh truyen song vo tuyen cua Sputnik va trong vong vai gio, ho nhan ra rang, nho hieu ung Doppler, ho co the xac đinh vi tri cua ve tinh doc theo quy đao. Giam đoc APL đa cap cho ho quyen truy cap vao UNIVAC đe thuc hien cac tinh toan nang can thiet.
Đau nam sau, Frank McClure, pho giam đoc APL, yeu cau Guier va Weiffenbach đieu tra van đe: xac đinh chinh xac vi tri cua nguoi dung, dua tren ve tinh. Vao thoi điem đo, Hai quan đang phat trien ten lua Polaris phong tu tau ngam, ten lua nay yeu cau ho phai biet vi tri cua tau ngam. Đieu nay khien ho va APL phat trien he thong TRANSIT, tien than cua cac He thong Đinh vi Toan cau (GPS) hien đai.


Tham khao Thu muc Đoc them Chertok, B. E. (1999). Rakety i liudi: lunnaia gonka [Rockets & People: The Moon Race] (bang tieng Nga). Moscow: Mashinostroenie. ISBN 978-5-217-02942-6.
Dickson, Paul (2007). Sputnik: The Shock of the Century. Walker & Co. ISBN 978-0-8027-1365-0.
Gerchik, Konstantin Vasilyevich (1994). Proryv v kosmos [A Breakthrough in Space] (bang tieng Nga). Moscow: Veles. ISBN 978-5-87955-001-6.
Mieczkowski, Yanek (2013). Eisenhower's Sputnik Moment: The Race for Space and World Prestige. Ithaca, NY: Cornell University Press. ISBN 978-0-8014-6793-6.


Lien ket ngoai Sputnik 1
Sputnik 1, Ve tinh nhan tao đau tien cua Trai Đat. Chuyen bay gio moi ke
Nga ky niem 50 nam ve tinh đau tien Sputnik 1
Anh nua the ky ve tinh đau tien cua loai nguoi