John Davison Rockefeller Sr. (8 thang 7 nam 1839 – 23 thang 5 nam 1937) la mot doanh nhan, nha tu thien va ty phu nguoi My. Ong đuoc coi la nguoi My giau co nhat moi thoi đai, va nguoi giau nhat trong lich su hien đai.
Rockefeller sinh ra trong mot gia đinh đong con o ngoai o New York, ho đa chuyen đi nhieu lan truoc khi đinh cu o Cleveland, Ohio. Ong tro thanh tro ly ke toan nam 16 tuoi va bat đau co vai quan he đoi tac kinh doanh tu nam 20 tuoi, tap trung kinh doanh vao linh vuc loc hoa dau. Rockefeller thanh lap Standard Oil vao nam 1870. Ong đieu hanh no cho đen nam 1897, va van la co đong lon nhat cua cong ty.
Su giau co cua Rockefeller tang vot khi dau hoa va xang dau ngay cang tro nen quan trong, tu đo ong tro thanh nguoi giau nhat đat nuoc, kiem soat 90% tong luong dau o Hoa Ky vao thoi ky đinh cao. Dau mo đa đuoc su dung tren khap đat nuoc nhu mot nguyen lieu thap sang cho đen khi co đien, va lam nhien lieu sau khi phat minh ra o to. Hon nua, Rockefeller đa co đuoc anh huong to lon đoi voi nganh đuong sat chuyen van chuyen dau cua ong đi khap đat nuoc. Standard Oil la su tin tuong kinh doanh lon đau tien o Hoa Ky. Rockefeller đa cach mang hoa nganh dau khi va thong qua cac đoi moi cong nghe va cong ty, cong cu giup pho bien rong rai va giam đang ke chi phi san xuat dau. Cong ty va hoat đong kinh doanh cua ong bi chi trich, đac biet la trong cac bai viet cua tac gia Ida Tarbell.
Toa an Toi cao đa ra phan quyet vao nam 1911 rang Standard Oil phai bi giai the vi vi pham đao luat chong đoc quyen cua lien bang. Cong ty tach ra thanh 34 đon vi rieng biet, bao gom cac cong ty đa tro thanh ExxonMobil, Tap đoan Chevron va nhung cong ty khac — mot so van co muc doanh thu cao nhat tren the gioi. Cuoi cung, tong gia tri cac bo phan rieng le cua cong ty co gia tri hon toan bo cong ty khi no la mot thuc the - vi co phieu cua nhung bo phan nay tang gap đoi va gap ba gia tri trong nhung nam đau. Do đo, Rockefeller tro thanh ty phu đau tien cua đat nuoc, voi khoi tai san tri gia gan 2% nen kinh te quoc gia luc bay gio.
Gia tri tai san rong đat đinh đuoc uoc tinh la 418 ty đo la My (tinh theo đo la nam 2019; đa đieu chinh lam phat) vao nam 1913. Tai san ca nhan cua ong uoc tinh khoang 900 trieu USD vao thoi điem nam 1913, gan bang 3% GDP cua Hoa Ky la 39,1 ty USD nam đo.
Rockefeller đa danh phan lon thoi gian trong 40 nam cuoi đoi đe nghi huu tai Kykuit, đien trang rieng cua ong o Quan Westchester, New York, xac đinh cau truc cua hoat đong tu thien hien đai, cung voi cac nha cong nghiep chu chot khac nhu ong trum thep Andrew Carnegie.  Tai san cua ong chu yeu đuoc su dung đe tao ra cach tiep can hien đai mot cach co he thong đoi voi hoat đong tu thien co muc tieu thong qua viec thanh lap cac quy co anh huong lon đen y hoc, giao duc va nghien cuu khoa hoc.  Cac to chuc cua ong đa đi tien phong trong phat trien nghien cuu y hoc va la cong cu trong viec tieu diet gan nhu tan diet giun moc va sot vang o My.
Rockefeller cung la nguoi sang lap Đai hoc Chicago va Đai hoc Rockefeller va đa tai tro cho viec thanh lap Đai hoc Trung tam Philippine o Philippines.  Ong la mot nguoi sung đao Baptist phuong Bac va ung ho nhieu to chuc dua tren đao. Ong hoan toan kieng ruou va thuoc la trong suot cuoc đoi cua minh. Khi can nhung loi khuyen ong se tim đen vo minh, Laura Spelman Rockefeller, nguoi đa sinh cho ong nam nguoi con.
Ong cung la mot giao dan trung thanh cua Nha tho Baptist Street Erie, day truong Chua nhat, va tung la nguoi đuoc uy thac, thu ky, va thinh thoang la nguoi gac cong. Ton giao la đong luc dan loi trong suot cuoc đoi ong va ong tin rang đo la nguon goc thanh cong cua minh. Rockefeller cung đuoc coi la nguoi ung ho chu nghia tu ban dua tren quan điem cua chu nghia xa hoi cua , va ong co cau cham ngon rang, "Su phat trien cua mot doanh nghiep lon  la su song con cua nhung nguoi phu hop nhat".


Tieu su John Davison Rockefeller đuoc sinh ra tai thi tran Richford, Quan Tioga, New York, Hoa Ky. John la con thu hai cua ong William Avery "Bill" Rockefeller, mot tay lua đao va ba Eliza Davison. Cau co mot chi gai ten la Lucy va bon nguoi em: William Jr., Mary, va cap song sinh Franklin (Frank) va Frances. Cha cau co goc Anh va Đuc, con nguoi me goc Ulster Scot.

Cha cua John ban đau la mot nguoi tieu phu va sau đo la mot nguoi ban hang rong tu nhan minh la "bac si thuc vat", rao ban cac "thuoc tien duoc", đuoc nguoi dan đia phuong quen  la "Big Bill" va "Devil Bill".Khong bi han che boi nhung đao đuc thong thuong, ong ta song lang thang va khong thuong xuyen tro ve voi gia đinh. Trong suot cuoc đoi minh, Bill khet tieng voi nhung am muu mo am. Giua khoang thoi gian vo sinh ra Lucy va John thi Bill cung voi tinh nhan va quan gia Nancy Brown co mot co con gai ten la Clorinda nhung chet yeu. Con khoang thoi gian sinh John va William Jr., Bill va Nancy co mot co con gai Cornelia.
Ba Eliza lam noi tro va mot tin đo Bap-tit sung đao, nguoi đa co gang đe duy tri su on đinh cua gia đinh, vi nguoi chong bo nha đi trong thoi gian dai. Ba cung neu ra su doi tra va cuoc song hai mat cua nguoi chong, bao gom ca thoi trang hoa. Ban chat ba rat tiet kiem theo nhu cau, va ba đa day con trai minh rang "su lang phi co chu đich la nguon con cua nhung phien muon".
Cau be John lam nhung cong viec nha thuong ngay va kiem them tien bang viec nuoi ga tay, ban khoai tay va keo va cuoi cung cho hang xom vay mot khoan tien nho. Cau đa lam theo loi khuyen cua cha minh la "đoi mon lay đia" va luon co đuoc phan hon trong bat ky thuong vu nao. Nguoi cha cua ong tung khoe khoang, "Toi lua may đua con trai cua minh moi khi co co hoi. Toi muon lam cho tu duy chung tro nen sac sao." Tuy nhien, nguoi me co anh huong nhieu hon trong qua trinh truong thanh cua cac con va hon the nua, cau ngay cang xa cach cha minh khi cuoc đoi cua ban than ngay mot thang tien.  Sau nay, John noi: "Ngay tu đau, toi đuoc day đe cham chi, tiet kiem va biet cho đi."
Khi cau con nho, gia đinh nay chuyen đen Moravia, New York, va đen Owego, New York, vao nam 1851, noi John theo hoc tai Hoc vien Owego. Nam 1853, gia đinh lai chuyen đen Strongsville, Ohio, va cau theo hoc tai truong Trung hoc Trung tam Cleveland, truong trung hoc đau tien o Cleveland va la truong trung hoc cong lap mien phi đau tien o phia tay Alleghenies. Sau đo, John tham gia mot khoa hoc kinh doanh keo dai 10 tuan tai truong Cao đang Thuong mai Folsom, đuoc day ve ke toan đon. Ban than cau la mot cau be ngoan ngoan, nghiem tuc va cham hoc mac du cha thuong bo đi va gia đinh thuong xuyen phai chuyen nha. Nhung nguoi cung thoi mo ta John la nguoi de dat, nghiem tuc, sung đao, co phuong phap va kin chuyen. Cau thieu nien la mot nha tranh luan xuat sac va the hien ban than mot cach chinh xac. Cau cung co mot tinh yeu sau sac đoi voi am nhac va mo uoc đo hoan toan co the thanh hien thuc.


Su nghiep = Ke toan =

Vao thang 9 nam 1855, khi Rockefeller muoi sau tuoi, ong nhan cong viec đau tien cua minh la tro ly ke toan cho mot cong ty san xuat thu mua nho goi la Hewitt & Tuttle. Ong lam viec rat cham chi va hanh phuc - nhu sau nay ong nho lai - "trong tat ca cac phuong phap va he thong cua van phong." Ong đac biet gioi trong viec tinh toan chi phi van chuyen, đieu gan bo ong sau nay trong su nghiep cua minh. Rockefeller nhan luong $16/thang cho 3 thang hoc viec. Trong nam đau, ong nhan $31/thang, sau đo tang len $50/thang (tuong đuong 1,290 đo la vao nam 2017).
Khi con tre, Rockefeller đa noi rang hai tham vong lon cua anh la kiem đuoc 100.000 đo la (tuong đuong $3,14 trieu vao nam 2017) va song đen 100 tuoi.


= Quan he đoi tac kinh doanh va dich vu noi chien =
Nam 1859, Rockefeller ket hop kinh doanh san xuat thu mua voi mot đoi tac, Maurice B. Clark, va ho đa huy đong đuoc $ 4,000 ($ 106,622 đo la nam 2017) bang von. Rockefeller đa phat trien kinh doanh rat nhanh tu đo, kiem tien moi nam trong su nghiep cua minh. Trong khi em trai Frank cua ong đa chien đau trong cuoc noi chien, Rockefeller tap trung cham lo viec kinh doanh cua minh va thue nhung nguoi linh thay the. Anh ta đa đua tien cho Lien minh, cung nhu nhieu nguoi mien Bac giau co đa tranh chien đau. Rockefeller la mot nguoi theo chu nghia bai no, đa bau cho Tong thong Abraham Lincoln va ung ho Đang Cong hoa moi sau đo. Khi anh ta noi, "Chua đa cho toi tien", va anh ta đa khong xin loi vi đieu đo. Ong cam thay thoai mai va cong binh theo loi giang day cua nha truyen giao Methodist John Wesley, "đat đuoc tat ca cac ban co the, cuu tat ca cac ban co the, va cung cap cho tat ca cac ban co the."
Vao thoi điem đo, chinh phu Lien bang đa tro gia dau, tang gia tu $ 0,35 mot thung vao nam 1862 len toi $ 13,75 mot thung. Đieu nay tao ra mot con sot khoan dau, voi hang ngan nha đau co đang co gang lam giau. Hau het that bai, tham chi ho lam bat chap khong can phai hieu qua. Ho chi muon đao lo tren mat đat va lay dau nhieu nhat co the, bo mac cac phan dau thua chay vao cac con lach va song.
Trong moi truong bung no su lang phi nay, cac đoi tac chuyen tu thuc pham sang dau mo, xay dung mot nha may loc dau nam 1863 trong "The Flats", sau đo la khu cong nghiep đang phat trien cua Cleveland. Nha may loc dau đuoc so huu truc tiep boi Andrews, Clark & Company, bao gom Clark & Rockefeller, nha hoa hoc Samuel Andrews va hai anh em cua M. B. Clark. Viec kinh doanh dau thuong mai luc đo đang trong giai đoan trung nuoc. Dau ca voi đa tro nen qua đat đoi voi dan chung, va nhu cau ve nhien lieu chieu sang re hon la can thiet.
Trong khi cac nha may loc dau khac chi giu 60% thanh pham dau la dau hoa, nhung thai ra 40% con lai vao cac con song va cac đong bun lon, Rockefeller van tiet kiem va hieu qua hon bao gio het, su dung xang đe đot nhien lieu cho nha may loc dau, va ban phan con lai la dau boi tron va sap parafin, va cac san pham phu khac. Tar đuoc su dung đe lat, naphtha đuoc van chuyen đen cac nha may khi. Tuong tu nhu vay, cac nha may loc dau cua Rockefeller đa thue cac tho ong nuoc cua rieng ho, cat giam chi phi lap đat ong mot nua. Thung dau co chi phi $ 2,50 moi cai chi con $.96 khi Rockefeller mua go va tu xay dung.
Vao thang 2 nam 1865, trong nhung gi sau nay đuoc mo ta boi su gia nganh cong nghiep dau mo Daniel Yergin la mot hanh đong "quan trong", Rockefeller đa mua lai anh em Clark voi gia 72.500 đo la (tuong đuong voi $1 trieu trong nam 2017 đo la) tai cuoc đau gia va thanh lap cong ty cua Rockefeller & Andrews. Rockefeller noi, "Đo la ngay quyet đinh su nghiep cua toi." Ong co vi tri tot đe tan dung loi the cua su thinh vuong sau chien tranh va su mo rong lon ve phia tay đuoc thuc đay boi su phat trien cua đuong sat va nen kinh te co dau. Ong vay rat nhieu, tai đau tu loi nhuan, thich nghi nhanh chong voi cac thi truong thay đoi, va luon quan sat đe theo doi nganh cong nghiep mo rong nhanh chong.


= Bat đau kinh doanh dau =
Nam 1866, William Rockefeller Jr., anh trai cua John, xay dung mot nha may loc dau khac o Cleveland va đua John vao quan he đoi tac. Nam 1867, Henry M. Flagler tro thanh đoi tac va cong ty Rockefeller, Andrews & Flagler đuoc thanh lap. Đen nam 1868, voi viec tiep tuc thuc hien cac hoat đong vay muon va tai đau tu cua Rockefeller, kiem soat chi phi va su dung chat thai cua cac nha may loc dau, cong ty so huu hai nha may loc dau Cleveland va mot chi nhanh tiep thi o New York; no la nha may loc dau lon nhat the gioi. Rockefeller, Andrews & Flagler la tien than cua Cong ty Standard Oil.


Standard Oil = Sang lap va giai đoan phat trien ban đau =

Vao cuoi Noi chien Hoa Ky, Cleveland la mot trong nam trung tam tinh che chinh o Hoa Ky (ngoai Pittsburgh, Pennsylvania, New York va vung o tay bac Pennsylvania, noi hau het dau co nguon goc). Đen nam 1869, cong suat loc dau hoa tang gap 3 lan so voi nhu cau đe cung cap cho thi truong, va cong suat van con du thua trong nhieu nam.
Ngay 10 thang 1 nam 1870, Rockefeller bai bo quan he đoi tac cua Rockefeller, Andrews & Flagler, hinh thanh Standard Oil cua Ohio. Tiep tuc ap dung đao đuc va hieu qua cong viec cua minh, Rockefeller nhanh chong mo rong cong ty thanh nha may loc dau co loi nhuan cao nhat o Ohio. Tuong tu nhu vay, no đa tro thanh mot trong nhung chu hang lon nhat cua dau va dau hoa trong nuoc. Cac tuyen đuong sat canh tranh quyet liet cho giao thong va, trong no luc tao mot lien minh đe kiem soat gia cuoc, hinh thanh len Cong ty South Improvement cung cap cac uu đai đac biet cho khach hang si nhu Standard Oil, ngoai cac trung tam dau chinh. Lien minh nay đua ra cac uu đai đac biet, voi vi the cua lien minh chuyen tro so luong lon, bao gom khong chi giam gia len đen 50% cho cac san pham cua ho ma con giam gia cho ca cac san pham canh tranh.
Mot phan cua ke hoach nay la thong bao ve chi phi van chuyen hang hoa tang manh. Đieu nay gay ra mot su phan đoi manh me tu cac chu so huu gieng dau đoc lap, bao gom ca tay chay va pha hoai, dan đen viec phat hien ra mot phan cua Standard Oil trong thoa thuan nay. Mot nha may loc dau lon o New York, Charles Pratt va Company, đung đau la Charles Pratt va Henry H. Rogers, đa dan đau viec phan đoi ke hoach nay, va cac tuyen đuong sat nhanh chong đuoc ho tro. Pennsylvania đa thu hoi đieu le cua Lien minh va cac muc gia khong uu đai đa đuoc khoi phuc trong thoi gian nay. Trong khi cac đoi thu canh tranh co the đa khong hai long, nhung no luc cua Rockefeller đa mang lai cho nguoi tieu dung My dau hoa re hon va cac san pham phu dau khac. Truoc nam 1870, đen dau chi danh cho nhung nguoi giau co, đuoc cung cap boi dau ca voi đat tien. Trong thap ky toi, dau hoa tro nen pho bien cho cac tang lop trung luu.
Tuy nhien, Rockefeller van tiep tuc cung co vi the bang viec tang cuong mua lai cac nha may loc dau hieu qua nhat, nang cao hieu qua hoat đong cua minh, thuc đay giam gia cac chuyen hang dau, cat giam su canh tranh cua minh, tao ra nhung giao dich bi mat, tang cuong cac co hoi đau tu va mua cac đoi thu. Trong chua đay bon thang vao nam 1872, sau nay đuoc goi la "Cuoc chinh phuc Cleveland" hoac "Tham sat Cleveland", Standard Oil đa sat nhap 22 trong so 26 đoi thu canh tranh tai Cleveland. Cuoi cung, ngay ca nhung nhan vat phan dien cu cua anh, Pratt va Rogers, đa chung kien su vo ich cua viec tiep tuc canh tranh voi Standard Oil; nam 1874, ho đa thuc hien mot thoa thuan bi mat voi Rockefeller đe đuoc mua lai.

Pratt va Rogers tro thanh đoi tac cua Rockefeller. Rogers, đac biet, tro thanh mot trong nhung nhan su chu chot cua Rockefeller trong su hinh thanh cua Standard Oil Trust. Con trai cua Pratt, Charles Millard Pratt, tro thanh thu ky cua Standard Oil. Đoi voi nhieu đoi thu canh tranh cua minh, Rockefeller đa cho ho xem so sach cua minh đe ho co the thay nhung gi ho đang chong lai va sau đo lam cho ho mot đe nghi tot. Neu ho tu choi loi đe nghi cua ong, ong noi voi ho rang ong se đua ho vao tinh trang pha san va sau đo mua tai san cua ho voi gia re. Tuy nhien, ong khong co y đinh loai bo hoan toan su canh tranh. Trong thuc te, đoi tac cua ong Pratt đa noi ve đieu nay "Chung ta luon phai co đoi thu canh tranh... Cho du chung ta mua tat ca ho, chac chan se luon xuat hien mot đoi thu moi."
Thay vi muon loai bo chung, Rockefeller thay minh la vi cuu tinh cua nganh cong nghiep, "mot thien than thuong xot" hap thu ke yeu va lam cho nganh cong nghiep tro nen manh me hon, hieu qua hon va canh tranh hon. Tieu chuan đang phat trien theo chieu ngang va chieu doc. No bo sung cac đuong ong rieng, xe bon va mang luoi giao hang tan nha. No giu gia dau thap đe ngan chan đoi thu canh tranh, lam cho san pham cua minh gia ca phai chang cho cac ho gia đinh trung binh, va, đe tang tham nhap thi truong, đoi khi đuoc ban duoi gia thanh. No đa phat trien hon 300 san pham tu dau mo tu nhua đuong sang son dau mo đe nhai keo cao su. Đen cuoi nhung nam 1870, Standard đa loc hon 90% luong dau o My. Rockefeller đa tro thanh mot trieu phu (1 trieu đo la thoi đo tuong đuong voi $30 trieu đo-la theo ty gia nam 2022).

Theo ban nang, ong nhan ra rang su ngan nap se chi tien hanh tu su kiem soat tap trung cac tap hop lon cua nha may va von, voi muc đich la mot dong san pham co trat tu tu nha san xuat đen nguoi tieu dung. Dong chay kinh te, hieu qua đo la thu ma chung ta bay gio, nhieu nam sau, goi la 'tich hop doc' Toi khong biet lieu ong Rockefeller co tung su dung tu 'hoi nhap' hay khong. Toi chi biet ong ay đa nghi ra y tuong đo.

Nam 1877, Standard đung đo voi Thomas A. Scott, chu tich cua Pennsylvania Railroad, nguoi đung đau cua Standard. Rockefeller đa hinh dung ra cac đuong ong nhu mot he thong van chuyen thay the cho dau mo va bat đau mot chien dich đe xay dung va mua lai chung. Đuong sat, nhin thay su xam nhap cua Standard vao cac linh vuc giao thong va đuong ong, đa quay tro lai va hinh thanh mot cong ty con đe mua va xay dung cac nha may loc dau va đuong ong dan dau.
Tieu chuan phan đoi, giu lai cac lo hang cua no, va, voi su giup đo cua cac tuyen đuong sat khac, bat đau mot cuoc chien gia ca lam giam đang ke cac khoan thanh toan cuoc van chuyen va gay bat on lao đong. Rockefeller chiem uu the va tuyen đuong sat ban loi ich dau cho Standard. Sau tran chien đo, Lien bang Pennsylvania đa truy to Rockefeller nam 1879 ve toi đoc quyen buon ban dau, bat đau mot tran tuyet lo cua cac thu tuc to tung cua toa an tuong tu o cac tieu bang khac va đua ra van đe quoc gia ve cac hoat đong kinh doanh cua Standard Oil.. Rockefeller đa bi cang thang lon trong nhung nam 1870 va 1880 khi ong thuc hien ke hoach cung co va hoi nhap cua minh va bi tan cong boi bao chi. Anh ta phan nan rang anh ta khong the ngu nhieu đem. Rockefeller sau đo đa binh luan:

Tat ca tai san ma toi đa lam đa khong phuc vu đe bu đap cho toi cho su lo lang cua thoi ky đo.


= Su đoc quyen =

Mac du luon co hang tram đoi thu canh tranh, Standard Oil dan dan gianh đuoc su thong tri ve loc dau va ban hang nhu la thi phan tai Hoa Ky thong qua hoi nhap theo chieu ngang, ket thuc voi khoang 90% thi truong My. Trong nganh dau hoa, cong ty đa thay the he thong phan phoi cu bang he thong doc cua rieng minh. No cung cap dau hoa bang xe bon cho nhien lieu đen cac thi truong đia phuong, va toa chua dau sau đo đuoc giao cho khach hang ban le, do đo bo qua mang luoi ban buon hien co. Mac du cai thien chat luong va tinh san co cua cac san pham dau hoa trong khi giam đang ke chi phi cho cong chung (gia dau hoa giam gan 80% trong suot thoi gian hoat đong cua cong ty), cac hoat đong kinh doanh cua Standard Oil đa gay ra nhieu tranh cai. Vu khi manh nhat cua tieu chuan chong lai cac đoi thu canh tranh đa đuoc ban pha gia, chenh lech gia va giam gia van chuyen bi mat.
Cong ty đa bi tan cong boi cac nha bao va chinh tri gia trong suot su ton tai cua no, mot phan cho cac phuong phap đoc quyen nay, tao đa cho phong trao chong đoc quyen. Vao nam 1880, theo New York World, Standard Oil la "đoc quyen tan nhan, bat lich su, va đoc quyen nhat tung đuoc that chat tren mot đat nuoc". Đoi voi cac nha phe binh, ong Rockefeller tra loi, "Trong mot doanh nghiep qua lon nhu chung ta... mot so đieu co the se đuoc thuc hien ma chung ta khong the chap nhan. Chung toi sua chua chung ngay sau khi chung đen voi kien thuc cua chung toi."
Vao thoi điem đo, nhieu co quan lap phap đa gay kho khan cho viec ket hop trong mot bang va hoat đong o mot bang khac. Ket qua la, Rockefeller va cac cong su cua ong so huu hang chuc tap đoan rieng biet, moi cong ty hoat đong chi trong mot tieu bang; viec quan ly toan bo doanh nghiep kha kho su dung. Nam 1882, cac luat su cua Rockefeller đa tao ra mot hinh thuc sang tao cua tap đoan đe tap trung nam giu cua ho, sinh ra Standard Oil Trust. "Su tin tuong" la mot tap đoan cua cac tap đoan, va quy mo va su giau co cua thuc the đa thu hut đuoc nhieu su chu y. Chin nguoi đuoc uy thac, bao gom ca Rockefeller, đieu hanh 41 cong ty trong niem tin. Cong chung va bao chi đa ngay lap tuc nghi ngo thuc the phap ly moi nay, va cac doanh nghiep khac đa nam lay y tuong va gia lap no, lam tang them tinh cam cua cong chung. Standard Oil đa đat đuoc mot hao quang cua bat kha chien bai, luon luon thinh hanh đoi voi cac đoi thu, nha phe binh va ke thu chinh tri. No đa tro thanh doanh nghiep giau nhat, lon nhat, đang so nhat tren the gioi, duong nhu mien dich voi su bung no va pha san cua chu ky kinh doanh, lien tuc tao ra loi nhuan sau nam nam.
Đe che rong lon cua cong ty bao gom 20.000 gieng dau, 4.000 dam đuong ong, 5.000 be chua, va hon 100.000 nhan vien. Thi phan cua no trong linh vuc loc dau tren the gioi đung đau tren 90% nhung tu tu giam xuong con khoang 80% trong phan con lai cua the ky nay. Mac du su hinh thanh cua niem tin va kha nang mien dich cua no tu tat ca cac đoi thu canh tranh, boi Standard Oil cua thap nien 1880 đa vuot qua đinh cao quyen luc tren thi truong dau mo the gioi. Rockefeller cuoi cung đa tu bo uoc mo cua minh trong viec kiem soat tat ca tinh dau cua the gioi; ong thua nhan sau đo, "Chung toi nhan ra rang tinh cam cua cong chung se chong lai chung toi neu chung toi thuc su tinh che tat ca dau." Theo thoi gian, canh tranh nuoc ngoai va phat hien moi o nuoc ngoai đa xoi mon su thong tri cua minh. Vao đau nhung nam 1880, Rockefeller đa tao ra mot trong nhung đoi moi quan trong nhat cua ong. Thay vi co gang anh huong truc tiep đen gia dau tho, Standard Oil đa thuc hien kiem soat gian tiep bang cach thay đoi phi luu tru dau cho phu hop voi đieu kien thi truong. Rockefeller sau đo ra lenh cap giay chung nhan chong lai dau đuoc luu tru trong đuong ong cua no. Nhung chung chi nay đa đuoc cac nha đau co giao dich, do đo tao ra thi truong dau ky han đau tien co hieu qua thiet lap gia thi truong giao ngay tu đo tro đi. So Giao dich Dau khi Quoc gia mo cua o Manhattan vao cuoi nam 1882 đe tao thuan loi cho viec giao dich dau tuong lai.

Mac du 85% san luong dau tho the gioi van con đen tu Pennsylvania trong nhung nam 1880, dau tu cac gieng khoan o Nga va chau A bat đau tiep can thi truong the gioi. Robert Nobel đa thanh lap doanh nghiep tinh che cua rieng minh trong cac mo dau phong phu va re hon cua Nga, bao gom đuong ong dan đau tien cua khu vuc va tau cho dau đau tien tren the gioi. The Paris Rothschilds nhay vao cuoc canh tranh cung cap tai chinh. Cac truong bo sung đuoc phat hien o Mien Đien va Java. Tham chi con quan trong hon, phat minh cua bong đen dan dan bat đau lam xoi mon su thong tri cua dau hoa đe chieu sang. Dau tieu chuan đuoc đieu chinh bang cach phat trien su hien dien cua chau Au, mo rong san xuat khi tu nhien o Hoa Ky, va sau đo san xuat xang cho o to, cho đen khi đo đuoc coi la mot san pham thai.
Standard Oil chuyen tru so cua minh đen thanh pho New York tai 26 Broadway, va Rockefeller đa tro thanh mot nhan vat trung tam trong cong đong doanh nghiep cua thanh pho. Ong đa mua mot noi cu tru vao nam 1884 tren đuong 54 gan cac biet thu cua cac vi vua khac nhu William Henry Vanderbilt. Bat chap nhung moi đe doa ca nhan va nhung loi cau xin lien tuc cho to chuc tu thien, Rockefeller đa đua chuyen tau cao toc moi đen van phong trung tam cua anh ay hang ngay. Nam 1887, Quoc hoi thanh lap Uy ban Thuong mai Lien tieu bang đuoc giao nhiem vu thuc thi cac muc gia bang nhau cho tat ca van tai đuong sat, nhung theo đo Tieu chuan phu thuoc nhieu vao van chuyen đuong ong. Moi đe doa nhieu hon đen quyen luc cua Standard la Đao luat chong đoc quyen Sherman nam 1890, ban đau đuoc su dung đe kiem soat cac cong đoan, nhung sau đo la trung tam cua viec pha vo long tin cua Standard Oil. Ohio đac biet manh me trong viec ap dung luat chong đoc quyen cua nha nuoc, va cuoi cung đa buoc phai tach dau Standard Oil cua Ohio khoi phan con lai cua cong ty vao nam 1892, buoc đau tien trong viec giai the niem tin.

Vao nhung nam 1890, Rockefeller đa mo rong sang van tai quang sat va quang, buoc mot vu va cham voi nha san xuat thep Andrew Carnegie, va su canh tranh cua ho tro thanh chu đe chinh cua cac to bao va nguoi ve tranh biem hoa. Ong đa mua mot luong lon mua lai cho thue san xuat dau tho o Ohio, Indiana, va Tay Virginia, nhu cac mo dau Pennsylvania ban đau bat đau phat ra. Giua su mo rong cuong nhiet, Rockefeller bat đau nghi đen viec nghi huu. Viec quan ly hang ngay cua su tin tuong đa đuoc chuyen sang John Dustin Archbold va Rockefeller đa mua mot khu đat moi, Pocantico Hills, phia bac thanh pho New York, chuyen nhieu thoi gian hon cho cac hoat đong giai tri bao gom cac mon the thao moi cua xe đap va gon.
Sau khi len đuong đen chuc tong thong, Theodore Roosevelt đa khoi xuong hang chuc bo quan ao theo Đao luat chong đoc quyen Sherman va keu goi cai cach ra khoi Quoc hoi. Nam 1901, US Steel, sau đo đuoc kiem soat boi J. Pierpont Morgan, đa mua tai san thep cua Andrew Carnegie, cung đe nghi mua quyen loi sat cua Standard. Mot thoa thuan đuoc moi gioi boi Henry Clay Frick trao đoi quyen loi sat cua Standard cho co phieu thep cua My va trao cho Rockefeller va thanh vien con trai cua ong trong ban giam đoc cua cong ty. Khi nghi huu đay đu o tuoi 63, Rockefeller kiem đuoc hon 58 trieu đo la đau tu vao nam 1902.
Mot trong nhung cuoc tan cong hieu qua nhat tren Rockefeller va cong ty cua ong la an pham nam 1904 ve Lich su cua Cong ty dau tieu chuan, boi Ida Tarbell, mot ke lua đao hang đau. Co ghi lai cac hoat đong gian điep, chien tranh gia ca, chien thuat tiep thi nang ne cua cong ty va cac cuoc xam luoc cua toa an. Mac du cong viec cua co đa thuc đay mot phan ung du doi đoi voi cong ty, Tarbell cho biet co đa rat ngac nhien ve tam quan trong cua no. "Toi chua bao gio co mot animus chong lai kich thuoc va su giau co cua ho, khong bao gio phan đoi hinh dang cong ty cua ho. Toi san sang rang ho nen ket hop va phat trien lon va giau co nhu ho co the, nhung chi bang phuong tien hop phap. Nhung ho chua bao gio choi cong bang, va đa huy hoai su vi đai cua ho đoi voi toi. " Cha cua Tarbell đa bi đuoi ra khoi cong viec kinh doanh dau mo trong cong viec "Cong ty cai tien mien Nam".
Rockefeller goi co la "Hoa hau Tarbarrel" mot cach rieng tu nhung chi đuoc cong khai noi, "khong phai la mot tu ve nguoi phu nu bi lam lac đo." Ong bat đau mot chien dich quang ba đe đua cong ty cua minh va ban than minh trong mot anh sang tot hon. Mac du ong tu lau đa duy tri chinh sach im lang tich cuc voi bao chi, ong quyet đinh lam cho minh de tiep can hon va phan ung voi nhung nhan xet hoa giai nhu "von va lao đong vua la luc luong hoang da đoi hoi luat phap thong minh đe han che ho". Cac nha phe binh đa tim thay bai viet cua minh đe đuoc ve sinh va khong trung thuc va nghi rang nhung tuyen bo nhu "yeu to co ban, thiet yeu cua su thanh cong trong kinh doanh la tuan theo luat thanh lap cao cap" duong nhu mau thuan voi phuong phap kinh doanh thuc su cua minh.
Rockefeller va con trai cua ong tiep tuc cung co loi ich dau mo cua ho tot nhat co the cho đen New Jersey, vao nam 1909, đa thay đoi luat thanh lap đe cho phep tai tao niem tin duoi hinh thuc mot cong ty co phan. Rockefeller giu lai danh hieu danh nghia cua minh nhu la tong thong cho đen nam 1911 va ong giu co phieu cua minh. Cuoi cung vao nam 1911, Toa an toi cao Hoa Ky đa tim thay Cong ty dau Standard cua New Jersey vi pham Đao luat chong đoc quyen Sherman. Đen luc đo, niem tin van chiem 70% thi phan cua thi truong dau tinh che nhung chi co 14% nguon cung dau tho cua My. Toa an phan quyet rang su tin tuong bat nguon tu cac hoat đong đoc quyen bat hop phap va ra lenh cho no đuoc chia thanh 34 cong ty moi. Chung bao gom, trong so nhung nguoi khac, Continental Oil, ma đa tro thanh Conoco, bay gio la mot phan cua ConocoPhillips; Tieu chuan cua Indiana, đa tro thanh Amoco, gio la mot phan cua BP; Tieu chuan cua California, đa tro thanh Chevron; Tieu chuan cua New Jersey, đa tro thanh Esso (va sau nay la Exxon), bay gio la mot phan cua ExxonMobil; Standard cua New York, đa tro thanh Mobil, gio la mot phan cua ExxonMobil; va tieu chuan cua Ohio, đa tro thanh Sohio, bay gio la mot phan cua BP. Pennzoil va Chevron van la cac cong ty rieng biet.
Rockefeller, nguoi hiem khi ban co phan, nam giu hon 25% co phan cua Standard tai thoi điem chia tay. Ong va tat ca cac co đong khac đa nhan đuoc ty le co phan tuong ung trong moi 34 cong ty. Hau qua la, su kiem soat cua Rockefeller đoi voi nganh cong nghiep dau mo đa phan nao giam đi nhung trong 10 nam toi, viec chia tay cung to ra vo cung co loi cho anh ta. Gia tri tai san rong cua cong ty tang gap 5 lan va tai san ca nhan cua Rockefeller tang len 900 trieu đo la.


Colorado nhien lieu va sat Nam 1902, đoi mat voi van đe dong tien, John Cleveland Osgood quay sang George Jay Gould, mot co đong chinh cua Denver va Rio Grande, đe vay tien. Gould, thong qua Frederick Taylor Gates, co van tai chinh cua Rockefeller, đa đua John D. Rockefeller vao đe giup tai tro khoan vay. Phan tich hoat đong cua cong ty boi John D. Rockefeller, Jr. đa cho thay can nhieu tien hon đe đoi lay cac cong ty con cua CF & I nhu Colorado va Wyoming Railway Company, Cong ty Đuong sat Crystal River, va co the la Rocky Mountain Cong ty Than va Sat. Kiem soat đuoc chuyen tu Tap đoan Iowa đe Gould va Rockefeller quan tam vao nam 1903 voi Gould kiem soat va Rockefeller va Gates đai dien cho mot loi ich thieu so. Osgood roi cong ty vao nam 1904 va no luc het minh đe van hanh cac hoat đong than coc va than coc canh tranh.


= Cuoc đinh cong nam 1913–14 va Tham sat Ludlow =
Cuoc đinh cong, đuoc keu goi vao thang 9 nam 1913 boi Cong ty Mo Hoa Ky, ve van đe đai dien cong đoan, chong lai cac nha khai thac than o cac quan Huerfano va Las Animas o mien nam Colorado, noi phan lon san xuat than va than coc cua CF & I đuoc đat. Cuoc tan cong đa đuoc chien đau manh me boi hiep hoi khai thac mo than va ban chi đao cua no, bao gom Welborn, chu tich CF & I, mot phat ngon vien cho cac nha khai thac than. Tac pham cua Rockefeller, Lamont Montgomery Bowers, van o che đo nen. Rat it tho mo thuc su thuoc ve cong đoan hoac tham gia cuoc goi đinh cong, nhung phan lon đa vinh danh no. Strikebreakers (goi la "scabs") đa bi đe doa va đoi khi bi tan cong. Ca hai ben đa mua vu khi va đan duoc đang ke. Nhung nguoi tho mo noi bat bi buoc phai tu bo ngoi nha cua ho o cac thi tran cong ty va song o cac thanh pho leu đuoc cong đoan dung len, chang han nhu thanh pho leu o Ludlow, mot tram xe lua phia bac Trinidad.
Duoi su bao ve cua Luc luong Canh sat Quoc gia, mot so tho mo quay tro lai lam viec va mot so ke tan cong, nhap khau tu cac đong co phia đong, tham gia cung ho voi tu cach linh gac bao ve cac phong trao cua ho. Vao thang 2 nam 1914, mot phan đang ke cua quan đoi đa bi rut lui, nhung mot đoi quan lon van o lai Ludlow. Vao ngay 20 thang 4 nam 1914, mot tran hoa hoan chung xay ra giua cac tien đao va quan đoi, bi quan đoi va linh canh phan đoi. Trai bi đot chay, ket qua la 15 phu nu va tre em, nhung nguoi tron trong leu trai, bi đot chay đen chet. Chi phi cho ca cac nha khai thac mo va cong đoan đeu cao. Su viec nay đa gay su chu y cua quoc gia khong mong muon đen Colorado.
Do nhu cau than giam, dan đen suy thoai kinh te, nhieu mo than cua CF & I chua bao gio mo cua tro lai va nhieu nguoi đan ong bi bo viec. Cong đoan buoc phai cham dut cac quyen loi đinh cong vao thang 2 nam 1915. Co su pha san trong cac mo than. Voi su giup đo cua quy tu Quy Rockefeller, cac chuong trinh cuu tro đuoc to chuc boi Uy ban Colorado ve That nghiep va Cuu tro. Mot co quan nha nuoc do Thong đoc Carlson tao ra, cung cap cong viec cho nhung nguoi tho mo that nghiep xay dung đuong va thuc hien cac du an huu ich khac.
Cac thuong vong phai ganh chiu tai Ludlow đa huy đong du luan chong lai cac cong ty Rockefellers va nganh than. Uy ban Quan he Cong nghiep Hoa Ky đa tien hanh cac phien đieu tran rong rai, chon ra moi quan he đac biet cua John D. Rockefeller Jr. va Rockefellers voi Bowers. Bowers đa đuoc mien nhiem va Wellborn phuc hoi đe kiem soat vao nam 1915, sau đo quan he cong nghiep đuoc cai thien. Rockefeller phu nhan bat ky trach nhiem nao va giam thieu muc đo nghiem trong cua su kien. Khi lam chung ve vu Tham sat Ludlow, va hoi ong ta se lam gi voi tu cach la Giam đoc, John D. Rockefeller noi, "Toi se khong thuc hien hanh đong nao. Toi đa bo qua su can thiet buoc cac si quan cua cong ty phai su dung cac bien phap nhu vay bo sung cho cac luc luong Nha nuoc đe duy tri luat phap va trat tu. " Rockefeller thua nhan rang ong đa khong co gang đua cac dan quan đen cong ly.


Benh tat va cai chet Trong nhung nam 50, Rockefeller bi tram cam vua phai va roi loan tieu hoa; trong mot giai đoan cang thang trong nhung nam 1890, ong đa phat trien rung toc, mat mot so hoac toan bo toc.
Đen nam 1901, ong bat đau mac ao phong. Toc cua ong khong bao gio moc lai, nhung cac khieu nai ve suc khoe khac giam xuong khi ong giam bot khoi luong cong viec cua minh.
Rockefeller chet vi xo cung đong mach vao ngay 23 thang 5 nam 1937, hai thang truoc sinh nhat lan thu 98 cua minh, tai "The Casements", nha cua anh o Ormond Beach, Florida. Ong đuoc chon cat tai nghia trang Lake View o Cleveland.


Cuoc song ca nhan = Gia đinh =
Đoi voi nhung suy đoan luu hanh dai rang gia đinh cua ong co nguon goc tu Phap, cac nha pha he đa chung minh nguon goc cua Rockefeller cua Đuc va truy tim chung tu đau the ky 17. Johann Peter Rockenfeller (rua toi ngay 27 thang 9 nam 1682 tai nha tho Tin Lanh Rengsdorf) nhap cu vao nam 1723 tu Altwied (ngay nay la quan Neuwied, Rhineland-Palatinate) voi ba đua con đen Bac My va đinh cu tai Germantown, Pennsylvania.
Ten Rockenfeller (tu Rockenfeld) đe cap đen Rockenfeld o huyen Neuwied.


= Ket hon =

Nam 1864, Rockefeller ket hon voi Laura Celestia "Cettie" Spelman (1839–1915), con gai cua Harvey Buell Spelman va Lucy Henry. Ho co bon con gai va mot con trai cung nhau.

Elizabeth "Bessie" Rockefeller (ngay 23 thang 8 nam 1866 – ngay 14 thang 11 nam 1906)
Alice Rockefeller (ngay 14 thang 7 nam 1869 – ngay 20 thang 8 nam 1870)
Alta Rockefeller (ngay 12 thang 4 nam 1871 – ngay 21 thang 6 nam 1962)
Edith Rockefeller (ngay 31 thang 8 nam 1872 – ngay 25 thang 8 nam 1932)
John Davison Rockefeller, Jr. (ngay 29 thang 1 nam 1874 – ngay 11 thang 5 nam 1960)
Su giau co Rockefeller đuoc phan phoi thong qua mot he thong co so va tin thac, tiep tuc tai tro cho cac hoat đong tu thien, thuong mai va cuoi cung cua gia đinh trong suot the ky 20. Con trai ut cua John Jr. David Rockefeller la mot chu ngan hang o New York, phuc vu hon 20 nam voi tu cach la Giam đoc đieu hanh cua Chase Manhattan (nay la mot phan cua JPMorgan Chase). Con trai thu hai, Nelson Aldrich Rockefeller, la thong đoc đang Cong hoa New York va la Pho tong thong thu 41 cua Hoa Ky. Con trai thu tu Winthrop Aldrich Rockefeller tung la Thong đoc Cong hoa Arkansas. Chau Abigail Aldrich "Abby" Rockefeller va John Davison Rockefeller III tro thanh nha tu thien. Grandson Laurance Spelman Rockefeller tro thanh mot nha bao ton. Chau trai John Davison "Jay" Rockefeller IV phuc vu tu nam 1985 đen nam 2015 voi tu cach la thuong nghi si dan chu tu Tay Virginia sau khi phuc vu voi tu cach thong đoc bang West Virginia, va mot nguoi khac, Winthrop, tung la Thong đoc bang Arkansas trong mot thap ky.


= Quan điem ton giao =

John D. Rockefeller đuoc sinh ra o Richford, New York, sau đo la mot phan cua khu vuc bi đot chay - mot khu vuc tieu bang New York la noi co mot cuoc phuc hung phuc am đuoc biet đen nhu la su thuc tinh lon thu hai; no đa thu hut quan chung đen cac nha tho Tin Lanh khac nhau - đac biet la nhung nguoi Bap-tit — thuc giuc cac tin huu tuan theo nhung ly tuong nhu la cong viec kho khan, loi cau nguyen va nhung viec lam tot đe xay dung "Nuoc Thien Chua tren Trai Đat". Đau đoi, ong thuong đi cung anh chi em Eliza đen nha tho Bap-tit đia phuong - nha tho Baptist Erie Street (sau nay la Nha tho Baptist Đai lo Euclid) - mot nha tho Bap-tit đoc lap cuoi cung đa ket hop voi Cong uoc Baptist mien Bac (1907). -1950; Nha tho Baptist hien đai cua My).
Me ong rat ton giao va ky luat, va co anh huong lon đen ong trong cac van đe ton giao. Trong thoi gian phuc vu trong nha tho, me ong se thuc giuc anh đong gop vai đong xu cho hoi thanh. Ong đen đe lien ket nha tho voi to chuc tu thien. Mot nha truyen giao Bap-tit đa tung khuyen khich anh ta "kiem nhieu tien nhat co the, va sau đo cho đi cang nhieu cang tot". Sau nay, Rockefeller nho lai: "Đo la vao luc nay, ke hoach tai chinh cua cuoc đoi toi đa đuoc hinh thanh". Viec kiem tien đuoc anh ta coi la mot mon qua do Thuong đe ban cho.
La mot tin đo đao đuc mien Bac, Rockefeller se đoc Kinh Thanh hang ngay, tham du cac buoi hop cau nguyen hai lan mot tuan va tham chi con dan dat viec hoc Kinh Thanh cua rieng minh voi vo. Burton Folsom Jr. đa luu y, đoi khi ong đa cho hang chuc ngan đo la cho cac nhom Kito huu, trong khi đo, đong thoi, ong đa co gang vay hon mot trieu đo la đe mo rong kinh doanh cua minh. Triet ly cua ong cho đuoc thanh lap theo nguyen tac Kinh Thanh. Ong that su tin vao nguyen tac Kinh thanh đuoc tim thay trong Lu-ca 6:38, "Hay ban cho, va no se đuoc ban cho ban. Mot bien phap tot, ep xuong, rung đong voi nhau va chay qua, se đuoc đo vao long ban. su dung, no se đuoc đo luong cho ban."
Rockefeller se ho tro hoat đong truyen giao cua Baptist, cac truong đai hoc quy va tham gia nhieu vao cac hoat đong ton giao tai nha tho Cleveland, Ohio cua ong. Trong khi đi du lich mien Nam, ong se tang mot so tien lon cho cac nha tho thuoc Cong uoc Baptist mien Nam, cac nha tho Black khac nhau, cung nhu cac giao phai Kito giao khac. Mot lan, ong tra tien cho tu do no le va quyen gop cho mot trai tre mo coi Cong giao La Ma. Khi ong tro nen giau co, nhung đong gop cua ong tro nen rong luong hon, đac biet la voi nha tho cua ong o Cleveland; tuy nhien, no đa bi pha huy vao nam 1925, va đuoc thay the bang mot toa nha khac.


= Tin đon =
O đinh cao suc manh cua Rockefeller la nha đoc quyen, co tin đon rang gia đinh bao ve mot "bi mat đang xau ho". Joseph Pulitzer đa trao mot phan thuong tri gia 8.000 đo la cho thong tin ve cha cua John, Bill, hay con goi la "Doc Rockefeller". Tuy nhien, cac nha bao khong the tim thay anh ta truoc khi anh ta chet, va chi hai nam sau đo toan bo cau chuyen đa đuoc xuat ban.
Bill, nguoi đi du lich nhu mot nguoi cuoi ngua tren khap đat nuoc, đoi khi la mot "bac si thao duoc", mac du ong khong co đao tao y khoa hop phap, đa tu bo gia đinh vao khoang nam 1855, nhung van ket hon hop phap voi Eliza. Ong đa su dung ten William Levingston va ket hon voi tu cach la mot bigamist o Norwich, Ontario, Margaret L. Allen (1834–1910), ma khong co van đe gi. Ong qua đoi vao nam 1906 va ngoi mo cua ong đuoc tra tien tu tai san cua nguoi vo thu hai.


Tu thien Viec lam tu thien cua Rockefeller bat đau voi cong viec đau tien cua minh voi tu cach la thu ky o tuoi 16, khi anh ta đong gop sau phan tram thu nhap cua minh cho to chuc tu thien, nhu đuoc ghi trong so ke toan ca nhan cua anh ay. Đen khi ong 20 tuoi, to chuc tu thien cua ong vuot qua muoi phan tram thu nhap cua ong. Phan lon nhung đong gop cua ong la lien quan đen nha tho. Nha tho cua ong sau đo đuoc lien ket voi Cong uoc Baptist Bac, đuoc hinh thanh tu nhung nguoi Bap-tit o mien Bac voi quan he voi cac nhiem vu lich su cua ho đe thiet lap truong hoc va cao đang cho nguoi tu do o mien Nam sau Noi chien My. Rockefeller đa tham du cac nha tho Baptist moi Chu Nhat; khi đi du lich, ong thuong xuyen tham du cac dich vu tai cac hoi thanh Bap-tit nguoi My goc Phi, đe lai mot khoan hien tang đang ke. Vi su giau co cua Rockefeller đa tang len, do đo, ong đa đua ra, chu yeu cho cac nguyen nhan ve suc khoe cong đong va giao duc, ma con cho khoa hoc co ban va nghe thuat. Ong đuoc khuyen la chu yeu boi Frederick Taylor Gates sau nam 1891, va, sau nam 1897, cung boi con trai.
Ong bi cao buoc chiu anh huong boi mot cuoc hop vao nam 1893 voi Swami Vivekananda, nguoi đa thuc giuc ong su dung nhieu hon tu thien cua minh đe giup đo nhung nguoi ngheo va đau kho.
Rockefeller tin vao Phong trao Hieu qua, lap luan rang: "Đe giup mot ngoi truong khong hieu qua, khong co benh, khong can thiet la mot su lang phi... rat co kha nang la đu tien đa bi lang phi trong cac du an giao duc khong khon ngoan đe xay dung mot he thong quoc gia giao duc đai hoc phu hop voi nhu cau cua chung toi, neu tien đa đuoc chuyen huong đen đung muc đich đo."
Rockefeller va cac co van cua ong đa phat minh ra khoan tro cap co đieu kien, yeu cau nguoi nhan phai "nho tan goc to chuc trong tinh cam cua cang nhieu nguoi cang tot, voi tu cach ca nhan, va sau đo co the đuoc tinh đe cung cap cho to chuc quyen loi than trong cua ho va su hop tac".
Nam 1884, Rockefeller cung cap tai tro lon cho Chung vien Baptist Nu Atlanta o Atlanta cho phu nu My goc Phi, tro thanh truong cao đang Spelman. Vo ong Laura Spelman Rockefeller, đuoc danh rieng cho quyen cong dan va binh đang cho phu nu. John va Laura quyen gop tien va ung ho Chung vien Baptist Nu Atlanta co nhiem vu phu hop voi đuc tin cua ho. Hom nay đuoc goi la truong Cao đang Spelman, mot truong Cao đang Đen hoac Đai hoc Lich su phu nu (HBCU) o Atlanta, GA., Đuoc đat ten theo gia đinh cua Laura. Gia đinh Spelman, luat cua Rockefeller, cung voi John Rockefeller la nhung ke pha huy nhiet tinh truoc Noi chien va đuoc danh rieng đe ho tro Đuong sat ngam. John Rockefeller đa rat an tuong voi tam nhin cua nha truong va loai bo khoan no tu truong. Toa nha hien co lau đoi nhat tren khuon vien truong Spelman, Rockefeller Hall, đuoc đat ten theo ong. Rockefeller cung đa đong gop đang ke cho Đai hoc Denison va cac truong cao đang Baptist khac.
Rockefeller trao 80 trieu đo cho Đai hoc Chicago duoi thoi William Rainey Harper, bien mot truong đai hoc Bap-tit nho thanh mot to chuc đang cap the gioi vao nam 1900. Ngai cung ban mot khoan tro cap cho Hoi truyen giao Hoa Ky Bap-tit ngoai giao, Hoi Truyen giao Hoa Ky Bap-tit Hoa Ky trong viec thanh lap Đai hoc Trung Phi, Bap-tit đau tien va Đai hoc My o chau A, nam 1905 o Philippines Cong giao nang ne.

Hoi đong giao duc chung cua Rockefeller, đuoc thanh lap vao nam 1903, đuoc thanh lap đe thuc đay giao duc o moi cap đo o khap moi noi trong nuoc. Đe phu hop voi cac nhiem vu lich su cua nguoi Bap-tit, no đac biet tich cuc trong viec ho tro cac truong hoc da đen o mien Nam. Rockefeller cung ho tro tai chinh cho cac to chuc phuong Đong nhu Yale, Harvard, Columbia, Brown, Bryn Mawr, Wellesley va Vassar.
Theo loi khuyen cua Gates, Rockefeller đa tro thanh mot trong nhung nha hao tam đau tien cua khoa hoc y te. Nam 1901, ong thanh lap Vien nghien cuu y hoc Rockefeller o thanh pho New York. No đoi ten thanh Đai hoc Rockefeller nam 1965, sau khi mo rong nhiem vu cua minh đe bao gom giao duc sau đai hoc. No tuyen bo mot ket noi voi 23 nguoi đoat giai Nobel. Ong thanh lap Uy ban Ve sinh Rockefeller nam 1909, mot to chuc cuoi cung đa loai tru can benh giun moc, von tu lau đa can tro cac vung nong thon cua mien Nam nuoc My. Ban Giao duc Tong Quat cua ong đa co tac đong đang ke bang cach tai tro cho cac khuyen cao cua Bao Cao Flexner nam 1910. Nghien cuu nay đuoc thuc hien boi Quy Carnegie vi Su Tien Bo Giang Day.
Rockefeller đa thanh lap Quy Rockefeller nam 1913 tiep tuc va mo rong pham vi cong viec cua Ban ve sinh, đong cua vao nam 1915.
Ong đa tai tro gan 250 trieu đo la cho quy, tap trung vao y te cong cong, đao tao y khoa va nghe thuat. No ban tang cho Truong Ve sinh va Suc khoe Cong đong Johns Hopkins, nguoi đau tien thuoc loai nay. No cung xay dung Truong Cao đang Y te Lien minh Bac Kinh tai Trung Quoc thanh mot to chuc đang chu y. Nen tang đa giup cuu tro chien tranh the gioi thu nhat, va no su dung William Lyon Mackenzie King of Canada đe nghien cuu quan he cong nghiep.
Trong thap nien 1920, Quy Rockefeller tai tro cho mot chien dich diet tru giun moc thong qua Ban Y te Quoc te. Chien dich nay đa su dung su ket hop giua chinh tri va khoa hoc, cung voi su cong tac giua cac nhan vien y te va cac quan chuc chinh phu đe hoan thanh muc tieu cua minh.
Hoat đong tu thien chinh thu tu cua Rockefeller, Quy Tuong niem Laura Spelman Rockefeller, đuoc thanh lap nam 1918. Thong qua đieu nay, ong đa ho tro cong viec trong cac nghien cuu xa hoi; đieu nay sau đo đuoc hap thu vao Quy Rockefeller. Trong tong so Rockefeller quyen tang khoang 550 trieu USD.
Rockefeller đa tro nen noi tieng trong cuoc song sau nay cua minh cho viec thuc hanh cho dimes cho nguoi lon va nickels cho tre em bat cu noi nao ong đa đi. Anh tham chi con tang cho nhung nguoi giau co nhu la mot cu chi vui tuoi cho nhung nguoi giau co, chang han nhu trum banh lop Harvey Firestone.


Nha o Florida Henry Flagler, mot trong nhung nguoi đong sang lap cua Standard Oil cung voi Rockefeller, đa mua Ormond Hotel vao nam 1890, nam o Ormond Beach, Florida, hai nam sau khi mo cua. Flagler mo rong no đe chua 600 khach va khach san nhanh chong tro thanh mot trong mot loat cac khach san tuoi Gilded phuc vu cho hanh khach tren đuong sat bo bien phia đong cua Flagler. Mot trong nhung khach hang cua Flagler tai Ormond Hotel la đoi tac kinh doanh cu cua ong John D. Rockefeller, nguoi đau tien o lai khach san vao nam 1914. Rockefeller thich khu vuc Ormond Beach rat nhieu sau bon mua tai khach san, ong đa mua bat đong san o Ormond Beach đuoc goi la The Casements. Đo se la ngoi nha mua đong cua Rockefeller trong phan sau cua cuoc đoi anh. Đuoc ban boi nhung nguoi thua ke cua ong vao nam 1939, no đa đuoc mua boi thanh pho vao nam 1973 va bay gio phuc vu nhu la mot trung tam van hoa va la cau truc lich su noi tieng nhat cua cong đong.


Di san Rockefeller đa co mot su nghiep lau dai va gay tranh cai trong nganh cong nghiep dau mo, theo sau la mot su nghiep lau dai trong hoat đong tu thien. Hinh anh cua ong la mot su hop nhat cua tat ca nhung kinh nghiem nay va nhieu cach ong đuoc xem boi nhung nguoi đuong thoi cua minh. Nhung nguoi đuong thoi bao gom cac đoi thu cu cua minh, nhieu nguoi trong so ho đa bi huy hoai, nhung nhieu nguoi trong so ho đa ban het loi nhuan (hoac mot co phan co loi nhuan trong Standard Oil, vi Rockefeller thuong cung cap co phieu cua minh nhu la khoan thanh toan cho mot doanh nghiep), va kha mot vai nguoi trong so ho tro nen rat giau co voi vai tro la nguoi quan ly cung nhu chu so huu trong Standard Oil. Ho bao gom cac chinh tri gia va nha van, mot so nguoi trong so ho phuc vu loi ich cua Rockefeller, va mot so nguoi trong so ho đa xay dung su nghiep cua ho bang cach chien đau voi Rockefeller va "ten cuop cuop".
Nguoi viet tieu su Allan Nevins, tra loi nhung ke thu cua Rockefeller, ket luan:

Su troi day cua nhung nguoi gay dung Standard Oil toi phat đat khong đen tu su thieu đau tu. Khong giong nhu su xuat hien cua ngoi sao bang, ma đa đat đuoc qua chang đuong hon mot phan tu the ky, nho tinh than can đam mao hiem vao mot linh vuc đay rui ro ma hau het cac nha tu ban lon đeu tranh ne, đat đuoc nho vao lao đong gian nan, va boi ke hoach khon ngoan cung tam nhin xa hon so voi bat ky tu ban cong nghiep nao khac o My. Thoi van dau mo nam 1894 khong lon hon van may thep, van may ngan hang va van may đuong sat co đuoc trong cac thoi ky tuong tu. Nhung xac nhan rang cac ong chu Standard co đuoc su giau co cua ho bang cach chiem đoat "tai san cua nguoi khac", do đo goi moi su chu y cua chung ta nhat. Chung ta co nhieu bang chung cho thay chinh sach nhat quan cua Rockefeller la đat ra cac đieu khoan cong bang cho cac đoi thu canh tranh đe mua ban, gom tien mat, chung khoan hoac ca hai thu, tai cac cuoc mua ban cong bang; chung ta nhan thay tuyen bo khach quan cua mot nha su hoc rang Rockefeller đa quyet đinh "nhan đao hon đoi voi cac đoi thu canh tranh" hon la Carnegie; chung ta co the ket luan rang su giau co cua ong ta la "it bi xao tron nhat trong tat ca nhung thoi van cong nghiep lon nhat trong thoi ky cua ong".

Cac nha phe binh thu đich thuong mieu ta Rockefeller la mot ke phan dien voi mot bo cac đac điem xau - tan nhan, vo đao đuc va tham lam - va nhu mot ke bat nat đa ket noi con đuong thong tri cua minh. Su gia kinh te Robert Whaples canh bao chong lai viec bo qua nhung bi mat cua thanh cong kinh doanh cua minh:

Khong ngung cat giam va cai tien chi phi san xuat hieu qua, manh dan đau tu vao nganh mot cach dai han trong khi nhung nha tu ban khac tap trung thu loi nhuan nhanh, cung kha nang nhay ben phat hien va khen thuong nhan su co tai, kha nang giao nhiem vu va quan ly mot đe che đang phat trien.
Nha viet tieu su Ron Chernow viet ve Rockefeller:

Đieu khien ong gap rac roi va cung la nguyen do khien ong tiep tuc truyen cam hung cho moi phan ung, boi mat tot lan mat xau cua ong. Hiem khi lich su tao ra mot nhan vat mau thuan nhu vay.


= Tai san =
Rockefeller phan lon đuoc nho toi la do su giau co cua minh. Nam 1902, mot cuoc kiem toan cho thay tai san cua Rockefeller tri gia khoang 200 trieu USD - so voi tong GDP quoc gia la 24 ty đo la sau đo.
Tai san cua ong tiep tuc tang truong đang ke (phu hop voi tang truong kinh te My) sau khi nhu cau xang tang vot, cuoi cung đat khoang 900 trieu USD vao đem truoc cua Chien tranh the gioi thu nhat, bao gom loi ich quan trong trong ngan hang, van chuyen, khai thac mo, đuong sat va cac nganh cong nghiep. Theo cao pho New York Times, "uoc tinh tai san cua Rockefeller sau khi nghi huu ke tu khi kinh doanh ma ong đa tich luy gan $ 1,500,000,000 trong so loi nhuan cua Standard Oil va tu cac khoan đau tu khac cua ong. Đay co le la so tien lon nhat cua cai ma bat ky cong dan tu nhan nao cung co the tich luy bang nhung no luc cua chinh minh." Vao thoi điem ong qua đoi vao nam 1937, tai san con lai cua Rockefeller, phan lon gan lien voi tin thac gia đinh vinh vien, uoc tinh khoang 1,4 ty đo la, trong khi tong GDP quoc gia la 92 ty đo la. Theo mot so phuong phap tinh toan su giau co, gia tri thuc cua Rockefeller trong nhung thap ky cuoi cua cuoc đoi ong se de dang đat ong la nguoi giau co nhat trong lich su. Theo ty le phan tram GDP cua Hoa Ky, khong co tai san nao khac cua My - bao gom ca tai san cua Bill Gates hay Sam Walton - tham chi se đen gan.
Rockefeller, 86 tuoi, đa viet nhung tu sau đay đe tong ket cuoc đoi:


Xem them Danh sach nhung nguoi giau nhat trong lich su
Ivy Lee
Danh sach nguoi My goc Đuc
Danh sach nhung nguoi My giau nhat trong lich su


Tham khao Ghi chu Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi John D. Rockefeller tai Wikimedia Commons