Louise de Broglie, Nu Ba tuoc xu Haussonville (25 thang 5 nam 1818–21 thang 4 nam 1882) la mot tieu thuyet gia va nha viet tieu su nguoi Phap. Ba la thanh vien cua Gia toc Broglie, mot gia toc noi tieng o Phap. La chau gai cua tieu thuyet gia Germaine de Stael, Louise thua huong tinh canh đoc lap, tu do va boc truc. Buc chan dung nam 1845 cua ba do Jean-Auguste-Dominique Ingres phac thao mat ba nam đe hoan thanh va đuoc trung bay trong Bo suu tap Frick o thanh pho New York tu nhung nam 1930.


Thoi nien thieu va gia đinh Theo thong le trong gia đinh quy toc cua cha, khi sinh ra, Louise mang ten Louise Albertine, Quan chua de Broglie. Ba la con gai cua chinh khach, nha ngoai giao Victor de Broglie, Cong tuoc thu ba cua Broglie va Albertine, Nu Nam tuoc Stael von Holstein. Louise la đua con lon nhat trong ba đua tre cua gia đinh song sot đen tuoi truong thanh. Anh trai cua ba, Albert se ke thua tuoc hieu gia toc va đat đuoc danh tieng chinh tri va van hoc, trong khi nguoi em ut Auguste, Abbe de Broglie tuong lai, se theo đuoi su nghiep giao hoi. Ngoai ra, Louise con la chau gai cua su gia, tieu thuyet gia noi tieng Germaine de Stael, con đuoc goi la Madame de Stael. Ba qua đoi mot nam truoc khi đua chau sinh ra. Louise chao đoi tai Chateau de Coppet, que huong cua ba ngoai tai Thuy Si, mot noi cu tru noi tieng qua cac tac pham cung tieng tam van hoa cua de Stael. Theo le thuong, Louise chinh thuc thua ke noi nay vao nam 1878 va đuoc chon cat tai đay sau khi mat. Mac du khu vuc đa đuoc mo cua cho cong chung ke tu nam 1924–1925, no van thuoc so huu cua con chau Nu Ba tuoc. 

Germaine de Stael, ba ngoai 1924–1925 la con gai cua chu ngan hang va chinh tri gia nguoi Thuy Si Jacques Necker, nguoi tung la tong giam đoc tai chinh cua Louis XVI, va vo Suzanne Curchod, con gai ngheo nhung đuoc giao duc tot cua mot muc su nguoi Thuy Si (Curchod truoc đay đinh hon voi nha su hoc Edward Gibbon). Ba ngoai cua Louise đuoc cho la Erik Magnus Stael von Holstein, Đai su Thuy Đien tai Phap, nhung vi de Stael cung duy tri moi quan he lang man lau dai va su hop tac tri tue voi nha hoat đong chinh tri tu do va nha van Benjamin Constant, nguoi tin rang ong la cha cua Albertine (me cua Louise), co the Constant la ong noi cua ba.
Trong mot cuon tu truyen chua xuat ban, Louise ke lai nen giao duc gia giao ma ba nhan đuoc luc con nho. Ba nhiet tinh voi van hoc va am nhac, đac biet la opera. Ingres sau nay đa them tam kinh opera vao buc chan dung cua ba. Louise luon đoc moi cuon sach moi. Nam 11 tuoi, ba tham du đem khai mac vo kich "Hernani" cua Victor Hugo, noi tieng voi nhung cuoc bieu tinh ma no gay ra. Ngoai ra, voi tu cach mot nghe si piano tre, Louise cung biet đen Chopin. Ba cung đuoc coi la mot nghe si ve mau nuoc tai nang, co kha nang ve nen nhung canh đay kich tinh, thuyet phuc. Voi ban than, ba luon ghi nho nhung loi chi trich va luu giu chung trong tim, nhu loi me ba thoi tho au đa vi ba giong nhu "mot chiec binh xinh xan khong co tay cam"; mot nha phe binh khac noi voi ba (luc chin tuoi) rang nhan vat cua ba "khong đu su cham soc ki cang đe co the chong cu lai mot con cho", va so sanh ba voi "mot con chuot đong, mot con nai sung tam, mot nang tien xanh va mot tia lua". Cung theo nguoi nay, bieu tuong huy hieu ma Louise nen mang phai la mot con ngua chay tron.
Vao thang 10 nam 1836 o tuoi 18, ba ket hon voi thanh vien Ha vien Phap, nha su hoc tuong lai Joseph d'Haussonville (1809–1884). Louise viet: "Toi đa đuoc đinh san đe lam thu vui tieu khien, thu hut, quyen ru va trong su tinh toan cuoi cung đe gay ra đau kho cho tat ca nhung nguoi kiem tim hanh phuc noi toi". Ba thua nhan: "Toi muon ket hon voi nguoi tre va co mot vi tri tuyet voi trong xa hoi. Va đo, ve co ban, la ly do duy nhat toi muon cuoi anh ay". Sau khi ket hon, Louise tro thanh Louise de Cleron, Nu Tu tuoc cua Haussonville (sau nay ba tro thanh Louise de Cleron, Nu ba tuoc cua Haussonville sau cai chet cua cha chong vao nam 1846). Bat chap van đe tinh cam, cuoc hon nhan duong nhu van hanh phuc. Cap vo chong song o Hotel de Broglie, 35 rue Saint-Dominique, mot noi do kien truc su thoi trang va nha thiet ke noi that Hippolyte Destailleur tao nen. Ho co ba nguoi con: Victor-Bernard (1837-1838), qua đoi trong bung me, Mathilde (1839-1898), nguoi khong bao gio lap gia đinh, va Gabriel Paul Othenin Bernard, đuoc goi la Paul-Gabriel cua Haussonville (1843-1924), mot chinh tri gia va nha tieu luan noi tieng. Nho Paul, ba co nhieu hau due.
Louise la nguoi duy nhat trong lich su la con gai, chi gai, vo va me cua bon thanh vien Vien han lam Phap: đo la cha cua ba, Victor; em trai Albert; chong Joseph va con trai Paul-Gabriel. Tuy nhien, nhung nguoi nay khong đong thoi ngoi vao ghe Hoc vien cung luc. Paul-Gabriel đuoc bau vao vi tri nay nam 1888, sau nam sau cai chet cua me minh. Louise con la ba co cua Louis de Broglie, nguoi gianh giai thuong Nobel Vat ly nam 1929 nho cong trinh co ban ve ly thuyet luong tu, đong thoi la ba co cua nha triet hoc Beatrix'Andlau (1893–1989) va nguoi anh trai Jean Le Marois (1895–1978), nha tho va nha viet kich. Ca hai nguoi ho đeu la thanh vien cua gia toc Andlau.


Su nghiep van chuong Louise đuoc xem la mot nha van co tinh cach la đoc lap, tu do va boc truc, ca theo tieu chuan thoi đai lan tieu chuan đac thu xa hoi ma ba nam giu. Ba đa xuat ban mot cuon tieu su mo rong vao nam 1858 ve nguoi theo chu nghia dan toc Ailen Robert Emmet, tieu su cua Marie Adelaide cua Savoy nam 1861 (Souvenirs d'une demoiselle d'honneur de Mme la duchesse de Bourgogne) va tieu su cua Marguerite cua Phap (Marguerite de France, reine de Navarre) xuat ban nam 1870. Đen nam 1872 va 1874, ba lan luot xuat ban hai tap tieu su cua Lord Byron (La Jeunesse de Lord Byron va Les Dernieres Annees de Lord Byron: Les rives du Lac de Geneve, l'Italie, la Grece), phan lon noi dung bat nguon tu nhung quan sat va tuong tac cua ba ngoai Madame de Stael voi ong. Nam 1875, ba xuat ban cuon tieu su phe binh cac tac pham cua Charles Augustin Sainte-Beuve (C.-A. Sainte-Beuve: sa vie et Ses oeuvres).


Chan dung do Ingres phac hoa Nam 1838, hai nam sau khi ket hon, Tu tuoc cua Haussonville đa nho Franz Xaver Winterhalter ve chan dung cua vo minh, nhung Winterhalter khong san long. Haussonville ben lien he Jean-Auguste-Dominique Ingres. Hai vo chong lan đau gap Ingres o Rome vao nam 1840, khi ong đang cai quan Hoc vien Phap tai Rome va song tai Villa Medici. Hai nguoi đat niem tin vao vi hoa si sau khi xem buc tranh Antiochus va Stratonice moi hoan thanh cua ong. 

Cung thoi điem nay, Ingres, khi đo 60 tuoi tin tuong rang danh tieng cua minh se đuoc bao đam thong qua cac cam ket voi nhung nguoi thuoc tang lop cao hon. Ong bay to voi nguoi ban cua minh rang ban than mat can đam vao nhung buc chan dung "moi nguoi đeu muon". Ingres tiet lo: "Co sau đieu ma toi đang tu choi hoac co gang tranh vi toi khong the chiu đung đuoc. Cha, khong phai la ve chan dung ma toi tro ve Paris". Mac du khong biet lieu chan dung cua Louise co nam trong so nhung khoan hoa hong ma Ingres muon tranh hay khong, nhung ban phac thao so bo chi ra rang vao mua he nam 1842, ong đa quyet tam nhan nhiem vu. Tu quan điem cua ca hoa si va nguoi lam mau, qua trinh nay khong de dang. Đay la thoi gian ma Louise danh nhieu thang o nuoc ngoai, va viec ngoi lam mau bi gian đoan do ba mang thai. It nhat 16 ban phac thao đa đuoc ong chuan bi cung mot buc chan dung son dau thu nghiem ban đau, qua hang ta nghien cuu ve hoi hoa, voi khoang 60 tac pham con ton tai đe hoan thanh tac pham. Ingres sua đoi đang ke trang phuc cua Louise va tinh chinh bieu cam khuon mat cua ba, bang chung la nhieu ghi chu đuoc viet tren it nhat mot ban nhap: "lam lom lo mui", "ve cam sac net hon", "nhan cau nho hon", "lam hep mui hon". Ong tung noi voi cau hoc tro Amaury Duval rang khong co thu chan dung nao kho ve nhu chan dung cua phu nu. No đat ra mot thach thuc đac biet, đen noi "khong the thuc hien đuoc". Theo Ingres, "no đu khien mot nguoi phai khoc". Ong đa danh sau thang lien tuc đau nam 1845 đe lam viec manh liet voi buc chan dung va trinh lang tac pham mua he nam đo. 

Nha su hoc nghe thuat (nguoi quan ly danh du cua bao tang Frick) Edgar Munhall đa goi y rang ca "Antiochus va Stratonice" cung nhu buc chan dung Louise do Ingres ve đeu truyen cam hung cho tu the cua Pudicitia, buc tuong cua mot nu than La Ma đuoc trung bay trong bo suu tap cua Vatican. Trong cuon sach ve Ingres, Robert Rosenblum đa ket noi tu the trong buc ve voi Polyhymnia, nang tho cua tho ca, thanh ca va tai hung bien, nhu đuoc mieu ta đac biet trong ban sao tai La Ma cua ban goc tai Hy Lap. Bat ke cam hung cu the la gi, buc chan dung Louise cua Ingres mo ta mot nguoi phu nu vua khiem ton vua tran tuc, anh mat nguoi phu nu nhin cham cham vao nguoi xem duong nhu lam chinh ban than Louise ngac nhien, sau khi tro ve tu nha hat opera va tinh co go bo tam vai boc che buc tranh.  Nhieu nha phe binh đa luu y đen su bat kha thi ve mat ket cau cua tu the Louise, canh tay phai cua ba duong nhu bat nguon tu vai trai. Cung khong the thay ban tay gio len cua Louise trong tam guong phan chieu, mac du Ingres đa co mo ta no. Mac du nhieu khan gia cho rang chan dung cua Louise phan anh trung thuc phong cach thoi trang đuong đai, nhung nhieu nghien cuu gan đay đa chung minh rang chiec vay cua Louise bi loi mot truoc ca khi Ingres bat đau ve buc tranh, nhu đe nhan manh rang tri thong minh va su moi lien quan khong chinh thuc cua Louise đa che giau su trung thanh cua ba voi xu huong thoi trang.
Buc tranh van thuoc so huu rieng cua gia toc ba trong tam muoi nam, mac du co mot dip no đa đuoc trung bay cong khai. Tai trien lam Paris đau tien vao nam 1846, viet cho mot nguoi ban, Ingres cho rang minh đa tao ra "mot con bao tan thanh giua gia đinh va ban be cua ba", dua theo loi chinh tri gia noi tieng tung viet cho Louise, voi loi ngoi khen: "M Ingres phai yeu co lam moi co the ve co theo cach nay". Buc chan dung sau đo đuoc trung bay lan luot vao cac nam 1855, 1867, 1874 va 1910. No cung đuoc khac lai hai lan vao nam 1889 va 1910 đong thoi luu hanh o dang anh ki thuat so.
Sau khi qua đoi nam 1924, hau due cua Paul-Gabriel cua đa ban buc tranh đe bu đap phan tien thue. Buc tranh đuoc ban cho đai ly nghe thuat Georges Wildenstein roi sau đo đuoc mua lai voi gia 125.000 đo la va đua vao Bo suu tap Frick nam 1927. Buc tranh gan nhu lien tuc đuoc trung bay o thanh pho New York ke tu khi khai truong gia cu cua Henry Clay Frick voi hinh thuc mot bao tang vao nam 1935. Khong giong nhu cac tac pham đuoc Frick mua truc tiep truoc khi qua đoi vao nam 1919, Comtesse d'Haussonville co the đuoc cho muon va trung bay o noi khac va co mat o California lan đau tien vao nam 2009, noi đat trung tam trien lam cua Bao tang Norton Simon. Buc tranh sau đo quay tro lai chau Au vao đau nam 2015 va nam lai tai Mauritshuis, The Hague đen ngay nay.


Tham khao