Nguyen Van Thieu (5 thang 4 nam 1923 – 29 thang 9 nam 2001) la mot si quan, chinh khach nguoi Viet Nam, tung giu chuc tong thong Viet Nam Cong hoa, Chu tich Đang Dan chu va Mat tran Quoc gia Dan chu Xa hoi tu nam 1967 đen nam 1975. Trong cuong vi mot trung tuong bo binh cua Quan luc Viet Nam Cong hoa, Nguyen Van Thieu đuoc hoi đong tuong linh bau lam Chu tich Uy ban Lanh đao Quoc gia, tro thanh Quoc truong Viet Nam Cong hoa vao nam 1965. La mot chinh tri gia theo đuong loi chong cong manh me, ong đac cu tong thong sau khi gianh chien thang trong mot cuoc bau cu dien ra vao nam 1967 va nam giu cuong vi nay cho đen khi tu chuc chi vai ngay truoc khi chinh quyen Sai Gon đau hang chinh phu Cach mang lam thoi Cong hoa mien Nam Viet Nam trong su kien 30 thang 4 nam 1975.
Sinh ra tai Phan Rang, duyen hai Nam Trung Bo Viet Nam, Nguyen Van Thieu ban đau gia nhap luc luong Viet Minh vao nam 1945, nhung ong đao ngu va tim đuong vao Sai Gon chi mot nam sau đo. Tai đay, ong gia nhap luc luong Quan đoi Quoc gia Viet Nam thuoc Lien hiep Phap. Sau khi nguoi Phap rut khoi Đong Duong, Quan đoi Quoc gia dan chuyen đoi thanh Quan luc Viet Nam Cong hoa con Nguyen Van Thieu tro thanh Chi huy truong Truong Vo bi Đa Lat truoc khi đuoc thang cap đai ta va tro thanh mot tu lenh su đoan. Thang 11 nam 1963, Nguyen Van Thieu tham gia đao chinh lat đo anh em Ngo Đinh Diem va Ngo Đinh Nhu. Sau đo, ong đuoc thang cap bac thieu tuong va bat đau tham chinh. Nen chinh tri Viet Nam Cong hoa buoc vao mot giai đoan bat on khi cac cuoc đao chinh thuong xuyen dien ra. Bang cach hanh xu khon kheo, Nguyen Van Thieu leo len vi tri hang đau trong bo may quyen luc Sai Gon giua luc cac si quan xung quanh ong vuong vao nhung cuoc đau đa va thanh trung noi bo. Nam 1965, tai thoi điem Nguyen Van Thieu đuoc Hoi đong Quan luc bau vao chuc vu quoc truong thi nen chinh tri mien Nam đa dan on đinh tro lai.
Nam 1967, qua trinh chuyen dich tu chinh quyen quan su thanh mot chinh phu dan su o mien Nam Viet Nam đuoc len ke hoach. Sau nhung cuoc tranh gianh quyen luc ngay ben trong noi bo quan đoi, Nguyen Van Thieu, trong lien danh cung Nguyen Cao Ky, tham gia tranh cu tong thong va gianh chien thang. Tuy nhien, cang thang ben trong bo may lanh đao ngay cang tro nen ro ret. Nguyen Van Thieu tim cach vo hieu hoa Nguyen Cao Ky bang viec loai bo nhung nguoi ung ho ong Ky ra khoi cac vi tri trong yeu trong quan đoi va noi cac. Đe nam chac phan thang trong cuoc bau cu nam 1971, ong Thieu tien hanh ap đat cac quy đinh moi, ngan cam quyen tham gia tranh cu cua hau het ung cu vien. So nguoi con lai, trong đo co ong Ky, đeu tu rut tu cach ung cu vien vi biet truoc rang cuoc bau cu se co gian lan. La ung cu vien duy nhat tham gia tranh cu tong thong, Nguyen Van Thieu tai đac cu voi 94% so phieu.
Trong thoi gian nam quyen, Nguyen Van Thieu bi chi trich la đa lam ngo truoc te nan tham nhung tran lan. Ong cung bi cao buoc la chi bo nhiem nhung nguoi trung thanh voi minh thay vi nhung si quan co nang luc vao cac vi tri chi huy trong quan đoi. Trong Chien dich Lam Son 719 nam 1971 va Chien dich Xuan – He 1972, Quan luc Viet Nam Cong hoa phai hung chiu nhung ton that nang ne do su thieu nang luc cua cac tuong linh duoi truong ong Thieu. Sau khi Hiep đinh Paris đuoc ky ket vao nam 1973, chinh quyen Sai Gon tiep tuc chong cu them hai nam truoc khi Quan Giai phong mien Nam Viet Nam phat đong tong tan cong. Truoc suc tan cong manh me cua đoi phuong, Nguyen Van Thieu, tren cuong vi tong tu lenh, đa mac phai nhung sai lam chien luoc bao gom quyet đinh rut quan hoan toan khoi Cao nguyen Trung phan va dan đen nhung cuoc thao chay hon loan lan su tan ra day chuyen cua hang loat cu điem quan su. Tuy tuyen bo tai ngu voi cap bac trung tuong va se tiep tuc chien đau sau khi tu chuc, song Nguyen Van Thieu đa bi mat roi khoi Viet Nam, di tan ra nuoc ngoai roi cuoi cung đinh cu o My cho đen khi qua đoi.


Thieu thoi Nguyen Van Thieu sinh ngay 5 thang 4 nam 1923 tai Phan Rang trong mot gia đinh kha gia thuoc tang lop trung luu, que goc tai lang Tri Thuy, xa Tan Hai, quan Thanh Hai, tinh Ninh Thuan (nay la xa Tan Hai, huyen Ninh Hai, tinh Ninh Thuan). Ong la con ut trong gia đinh co 7 nguoi con nen luc nho đuoc goi la "cau Tam". Cha cua Nguyen Van Thieu la cu Nguyen Van Trung, mot nhan si Nho hoc, me la ba Bui Thi Hanh. Cac anh chi cua ong lan luot la Nguyen Van Hieu, Nguyen Thi Phieu, Nguyen Van Kieu va Nguyen Thi Phan; hai nguoi con lai đeu khong ro ten tuoi. Du hoi tre chua theo đao nhung sau khi hoc het lop đe tu (tuong đuong lop 9), ong nhap hoc truong dong Cong giao Pellerin cua nguoi Phap tai kinh thanh Hue duoi su ho tro cua anh ca Nguyen Van Hieu. Khi ong Hieu roi khoi Hue vao nam 1939, Nguyen Van Thieu theo chan nguoi anh thu hai la Nguyen Van Kieu vao Sai Gon, nhap hoc Truong Trung hoc Le Ba Cang roi tot nghiep voi bang Tu tai ban phan vao nam 1942. Khi The chien thu hai lan đen Đong Duong, Nguyen Van Thieu ve que lam nong va đanh ca cung gia đinh.
Nam 1945, sau khi the chien ket thuc, Nguyen Van Thieu gia nhap luc luong Viet Minh do Ho Chi Minh lanh đao. Ong cung cac đong chi đuoc huan luyen quan su trong rung, dung gay tre tap ban vi khong co sung. Nho co nang luc quan ly, Nguyen Van Thieu nhanh chong tro thanh mot huyen đoi truong. Tuy nhien, chua đen 1 nam sau, ong đao ngu vao Nam khi quan đoi Phap quay tro lai Đong Duong. Trong mot phong van voi tap chi Time sau nay, Nguyen Van Thieu tuyen bo ong đao ngu vi biet "Viet Minh la Cong san […] ho ban nguoi dan, ho lat đo cac uy ban xa, ho tich thu đat đai". Nho su giup đo cua anh ca la ong Hieu – mot luat su đuoc đao tao o Paris – Nguyen Van Thieu vao Sai Gon, theo hoc Truong Ky thuat tren đuong Đo Huu Vi (nay la Truong Cao đang Ky thuat Cao Thang) roi sau đo thi chuyen sang Truong Hang hai Dan su. Sau mot nam, Nguyen Van Thieu tot nghiep voi tu cach mot si quan, nhung tu choi lam viec tren mot con tau khi biet đuoc chu nguoi Phap se tra luong cho ong thap hon so voi si quan Phap.


Binh nghiep = Quan đoi Quoc gia Viet Nam =

Thang 9 nam 1949, Nguyen Van Thieu roi nganh hang hai va ghi danh khoa si quan vo bi đau tien cua Quan đoi Quoc gia Viet Nam khai giang ngay 1 thang 10 nam 1948 tai Truong Vo bi Hue, tien than cua Truong Vo bi Đa Lat. Ngay 1 thang 6 nam 1949, ong tot nghiep voi cap bac thieu uy, ra truong phuc vu trong mot đon vi Bo binh cua Quan đoi Quoc gia nam trong Lien hiep Phap. Chuc vu đau tien Nguyen Van Thieu đam nhiem la Trung đoi truong đon tru tai Mo Cay, Ben Tre. Cung nam đo, ong đuoc cu sang Phap hoc tai Truong Bo binh Coetquidan thuoc Truong Vo bi Lien quan Saint-Cyr.
Trong nhung cuoc đung đo voi Viet Minh, Nguyen Van Thieu the hien minh la nguoi co nang luc chi huy. Do chinh sach che tai đoi voi nhung si quan o mien Trung va mien Nam nen ong đuoc đieu ra Bac. Đau nam 1951, Nguyen Van Thieu đuoc thang cap trung uy, tham gia khoa hoc chi huy chien thuat tai Trung tam Huan luyen Chien thuat Ha Noi. Thang 7 nam 1951, ong đuoc đieu ve truong Vo bi Đa Lat lam trung đoi truong khoa sinh cua khoa 5. Nam 1952, sau khi tham gia khoa đao tao tieu đoan truong va Lien đoan truong luu đong tai Ha Noi cung Cao Van Vien va Nguyen Khanh, Nguyen Van Thieu đuoc thang cap đai uy va đuoc đieu chuyen ve bo chi huy mat tran Hung Yen va phuc vu tai đay trong vong 1 nam.
Thang 1 nam 1954, sau khi đuoc thang cap thieu ta, Nguyen Van Thieu len nam quyen chi huy Lien đoan Bo binh so 11 va dan đau mot cuoc hanh quan đanh vao que nha Thanh Hai. Viet Minh rut lui vao can nha cu cua gia đinh Nguyen Van Thieu va tin rang ong se khong tan cong tiep, nhung ho đa nham. Nguyen Van Thieu cho no min đanh bat đuoc luc luong Viet Minh ra khoi khu vuc, pha huy luon can nha noi minh tung sinh ra va lon len. Sau ngay 20 thang 7 nam 1954, Nguyen Van Thieu lam truong phong 3 Đe nhi Quan khu Trung Viet do Đai ta Truong Van Xuong lam tu lenh. Sau đo, ong tro thanh tham muu truong Đe Nhi Quan khu sau khi ban giao chuc truong phong 3 cho Thieu ta Tran Thien Khiem, tro thanh Tieu khu truong Ninh Thuan thay Thieu ta Đo Mau vao cuoi nam.


= Quan đoi Viet Nam Cong hoa =
Nam 1955, chuyen sang thoi Đe Nhat Cong hoa, Nguyen Van Thieu đuoc thang cap trung ta va đuoc bo nhiem chuc vu chi huy truong Truong Vo bi Đa Lat. Thang 7 nam 1957, ong đuoc cu đi hoc khoa Chi huy & Tham muu cao cap tai Leavenworth, Kansas, Hoa Ky. Nam 1958, ong tot nghiep ve nuoc va tai nhiem chuc chi huy truong truong vo bi. Nam 1959, ong tiep tuc đuoc cu đi hoc khoa Tinh bao Tac chien tai Okinawa, Nhat Ban. Ket thuc khoa hoc, ong đuoc bo nhiem lam Tham muu truong Hanh quan tai Bo Tong tham muu. Ngay Quoc khanh Đe nhat Cong hoa 26 thang 10 cung nam, ong đuoc thang cap đai ta, ngay sau đo đuoc cu đi du hoc lop Phong khong tai Truong Fort Bliss, Texas, Hoa Ky.
Ngay 11 thang 11 nam 1960, Trung ta Vuong Van Đong va Đai ta Nguyen Chanh Thi tien hanh đao chinh chong lai Ngo Đinh Diem. Tuy nhien, sau khi bao vay Dinh Đoc Lap, phe đao chinh tri hoan tan cong va quay sang đam phan mot thoa thuan chia se quyen luc. Ngo Đinh Diem gia vo nhan loi đe cau gio, tao co hoi cho luc luong trung thanh voi minh co đu thoi gian đen ung cuu. Phe đao chinh cung that bai trong viec phong toa cac tuyen đuong tien vao thu đo đe chan quan tiep vien cua ong Diem. Đay chinh la so ho đe Đai ta Nguyen Van Thieu đieu đong cac đon vi thuoc Su đoan 7 Bo binh tu Bien Hoa toi Sai Gon giai vay Ngo Đinh Diem. Trong luc ong Diem đoc bai dien van gia tren đai phat thanh thi luc luong trung thanh voi tong thong duoi truong Tran Thien Khiem xong vao khuon vien dinh. Nhan thay tinh hinh chuyen bien theo chieu huong bat loi, nhieu binh si đao chinh đoi phe. Cuoc giao tranh sau đo chop nhoang nhung khoc liet voi khoang 400 nguoi chet, trong đo co nhieu thuong dan to mo xuong đuong đe xem hai phe giao chien. Cuoc đao chinh ket thuc voi thang loi thuoc ve Tong thong Diem. Ngay 21 thang 10 nam 1961, Nguyen Van Thieu đuoc bo nhiem chuc vu tu lenh Su đoan 1 Bo binh. Cuoi nam 1962, ong lai đuoc đieu đong giu tu lenh Su đoan 5 Bo binh.


Cuoc đao chinh nam 1963 Voi tu cach Tu lenh Su đoan 5, Nguyen Van Thieu tham gia luc luong đao chinh lat đo anh em Ngo Đinh Diem. Ngay 1 thang 11 nam 1963, Nguyen Van Thieu đieu đong 2 trung đoan bo binh, mot tieu đoan phao binh va mot chi đoan thiet giap tien vao Sai Gon va bao vay Thanh Cong Hoa, muc đich gay ap luc ep Ngo Đinh Diem đau hang. Đem hom đo, Nguyen Van Thieu chi huy luc luong tien ve phia Dinh Gia Long – noi o cua Ngo Đinh Diem. Tuy nhien, vao luc nay, anh em Ngo Đinh Diem đa tron khoi Dinh bang đuong ham bi mat va đen ta tuc tai nha cua Ma Tuyen – mot thuong gia nguoi Hoa. Khoang 22 gio, đuoc yem tro boi phao binh va xe tang, bo binh cua Nguyen Van Thieu bat đau khai hoa tan cong doanh trai cua Lu đoan Phong ve Phu Tong thong. Hai ben đau sung quyet liet, quan đao chinh dung sung phun lua tan cong dinh. Sau mot hoi im tieng sung thi vao luc 3 gio sang ngay 2 thang 11, Nguyen Van Thieu tai khoi đong cac đot phao kich. Đen 5 gio 15 phut, luc luong bao ve Dinh Gia Long đuoc lenh buong sung đau hang. It gio sau, Ngo Đinh Diem va Ngo Đinh Nhu tu Nha tho Cha Tam ra hang. Vao khoang 10 gio, ho bi đua len mot xe thiet giap va đuoc mot so si quan ap giai ve Bo Tong tham muu, song ca hai đa bi sat hai tren đuong đi.
Tuy Trung tuong Duong Van Minh, nguoi đung đau phe đao chinh, thuong bi quy trach nhiem la đa ra lenh giet anh em Ngo Đinh Diem, nhung cho toi hien nay, cac nha nghien cuu van chua đat đuoc đong thuan ve viec ai la nguoi thuc su đung sau su kien nay. Sau khi Nguyen Van Thieu tro thanh tong thong, Duong Van Minh phat bieu rang chinh Nguyen Van Thieu moi thuc su la nguoi gay ra cai chet cua Tong thong Ngo Đinh Diem khi đa chan chu va tri hoan cuoc tan cong vao Dinh Gia Long. Ong Minh cho rang neu hai anh em Diem, Nhu bi bat o Dinh Gia Long, ho se tranh đuoc viec bi sat hai khi đi cung mot nhom nguoi nho. Tuong Tran Van Đon, mot nhan vat chu chot khac trong cuoc đao chinh, đuoc cho la đa gay suc ep voi Nguyen Van Thieu khi Su đoan 5 bao vay Dinh Gia Long. Tran Van Đon goi đien noi voi Nguyen Van Thieu rang: "Anh lam gi ma cham the? Co can them quan khong? Neu can thi goi cho Đinh, bao anh ta đieu them quan. Nho lam cho nhanh nhanh, xong xuoi moi chuyen anh se đuoc thang tuong!" Tuy nhien, ong Thieu cuong quyet tu choi cao buoc va tuyen bo Duong Van Minh "phai chiu toan bo trach nhiem cho cai chet cua Ngo Đinh Diem" – mot tuyen bo ma ong Minh chua tung len tieng phu nhan.
Ngo Đinh Diem tiep tuc la mot chu đe cam ky tai mien Nam cho đen thoi điem Nguyen Van Thieu tro thanh tong thong. Nam 1971, chinh phu Nguyen Van Thieu lan đau tien chap thuan cac le tuong niem cong khai cho vi co tong thong nay nhan dip ky niem tam nam ngay mat cua ong. Đe nhat Phu nhan Nguyen Thi Mai Anh đuoc nhin thay la đa khoc trong mot le cau sieu cho Ngo Đinh Diem o Nha tho Đuc Ba Sai Gon.


Con đuong tien toi quyen luc = Chinh quyen Nguyen Khanh =

Sau cuoc đao chinh, su nghiep Nguyen Van Thieu thang tien nhanh chong. Nho nhung đong gop cua minh va su hau thuan manh me tu Trung tuong Tran Thien Khiem, Nguyen Van Thieu đuoc thang cap len bac Thieu tuong, tro thanh mot trong 12 thanh vien cua Hoi đong Quan nhan Cach mang voi vi tri uy vien. Cac nhan vat chu chot cua Hoi đong nay gom co Duong Van Minh, Tran Van Đon, Le Van Kim va Ton That Đinh.

Cuoc đao chinh lat đo gia đinh ho Ngo khong đem lai su on đinh tai mien Nam Viet Nam khi ma cac tuong linh Sai Gon đay tham vong buoc vao cuoc noi chien tranh gianh quyen luc chinh tri. Duong Van Minh bi chi trich la qua than Phap, tho o trong viec đieu hanh đat nuoc, con nhung nhan vat đung đau chinh phu nhu Thu tuong Nguyen Ngoc Tho thi bi cao buoc la "cong cu" cua chinh quyen quan su. Ngay 30 thang 1 nam 1964, Trung tuong Nguyen Khanh duoi su ho tro cua Hoa Ky đa tien hanh binh bien khong đo mau đoat chinh quyen. Nguyen Khanh the cho Duong Van Minh lam chu tich Hoi đong Quan nhan Cach mang, tuy nhien van giu ong Minh lam quoc truong tren danh nghia do uy tin cua ong nay trong quan đoi van con qua lon. Sau cuoc chinh ly, Nguyen Van Thieu tro thanh Tham muu truong lien quan. Thang 8 nam 1964, cam thay đa đen luc co the nam quyen hanh tuyet đoi, Nguyen Khanh ban bo tinh trang khan cap tren pham vi toan quoc, ngan cam bieu tinh, tai lap kiem duyet bao chi, tang quyen han cho canh sat, cho phep ho co quyen kham xet va bat bo nguoi tuy y. Nguyen Khanh ban hanh Hien chuong Vung Tau – mot hien phap trao cho ong ta quyen luc cua tong thong. Tuy nhien, hanh đong nay chi khien Nguyen Khanh them phan suy yeu khi rat đong sinh vien, tang ni, Phat tu va đoi thu chinh tri đa xuong đuong bieu tinh phan đoi hien chuong moi, keu goi cham dut tinh trang khan cap va khoi phuc lai chinh phu dan su.
Lo ngai co the bi lat đo truoc cac cuoc bieu tinh ngay cang gia tang, Nguyen Khanh chap nhan nhuong bo. Ong đong y bai bo hien chuong moi va cac đac quyen canh sat, đong thoi cam ket se khoi phuc chinh quyen dan su va xoa bo Đang Can lao Nhan vi, mot cong cu chinh tri co to chuc gan nhu bi mat, đuoc dung đe duy tri che đo Ngo Đinh Diem bang cach tim kiem va loai bo nhung nguoi bat đong chinh kien. Nhieu si quan cao cap theo Cong giao nhu Tran Thien Khiem va Nguyen Van Thieu len tieng chi trich cai ma ho goi la "su chuyen giao quyen luc sang nguoi nha Phat". Ho tim cach loai bo Nguyen Khanh, ung ho Duong Van Minh va co gang loi keo nhieu si quan khac tham gia am muu. Tran Thien Khiem va Nguyen Van Thieu tim kiem su ung ho tu Đai su Hoa Ky Maxwell Taylor cho mot cuoc đao chinh moi. Tuy nhien, Taylor khong muon co them bat ky xao tron nao trong bo may lanh đao, do lo ngai cuoc đao chinh thu ba trong vong 3 thang se lam suy yeu mot chinh phu von khong on đinh. Đieu nay khien Tran Thien Khiem va Nguyen Van Thieu khong the thuc hien ke hoach đa đinh.
Su chia re giua cac tuong linh boc lo ro net trong cuoc hop Hoi đong Quan su Cach mang. Nguyen Khanh cho rang tinh trang bat on hien tai la do cac thanh vien va nguoi ung ho Đai Viet Quoc dan Đang – mot chinh đang than Cong giao – gay nen. Tran Thien Khiem va Nguyen Van Thieu cung la hai trong so nhung si quan Cong giao dinh liu toi Đang Đai Viet. Tran Thien Khiem chi trich Nguyen Khanh nhuong bo phe Phat giao qua muc dan đen rac roi. Nguyen Van Thieu va mot vien tuong Cong giao khac la Nguyen Huu Co đoi Duong Van Minh thay the Nguyen Khanh, song bi tu choi. Cam thay ap luc truoc nhung loi len an manh me, Nguyen Khanh cho biet se tu chuc. Tuy nhien, sau khi tinh hinh lam vao the be tac, Nguyen Khanh, Duong Van Minh va Tran Thien Khiem đa thiet lap che đo "Tam đau che" nham lap lai trat tu, nhung cang thang van con khi ong Khanh van chi phoi viec đua ra quyet đinh.
Ngay 15 thang 9 nam 1964, Nguyen Van Thieu tro thanh Tu lenh Quan đoan IV va Vung IV chien thuat, kiem soat 3 su đoan va cac tinh thuoc khu vuc Đong bang song Cuu Long. Su kien tren dien ra sau khi phe Phat giao van đong Nguyen Khanh loai bo Duong Van Đuc khoi vi tri tu lenh. Đe đap tra, Duong Van Đuc lien thu cung Lam Van Phat keo quan ve Sai Gon thi uy, du đinh lat đo Chinh phu Nguyen Khanh nhung bat thanh. Trong su kien tren, su im lang cua Tran Thien Khiem lan Nguyen Van Thieu, ket hop voi su phan đoi cua ho đoi voi Nguyen Khanh đuoc xem la đong thai ung ho ngam đoi voi phe noi day. Ghi chep cua Đai su quan Hoa Ky vao trung tuan thang 9 nam 1964 cho thay Tran Thien Khiem va Nguyen Van Thieu "co ve thu đong đen muc duong nhu đa ngam ung ho Đuc va Phat". Sau khi chuyen khong thanh, hai nguoi đa the hien su ung ho "co phan muon mang" đoi voi ong Khanh.


= Nhom tuong linh tre =

Thieu tuong Luc quan Nguyen Van Thieu, Thieu tuong Khong quan Nguyen Cao Ky (Tu lenh Khong quan Viet Nam Cong hoa), Thieu tuong Luc quan Nguyen Chanh Thi (Tu lenh Quan đoan I) va Đe đoc Chung Tan Cang (Tu lenh Quan chung Hai quan) đeu la nhung guong mat noi bat trong nhom tuong linh tre cua Viet Nam Cong hoa ma phia Hoa Ky thuong goi bang cai ten Young Turks. Nhom nay va Nguyen Khanh muon cuong che nhung si quan co tren 25 nam phuc vu trong quan đoi ve huu, cho rang ho lac hau, loi thoi, thieu hieu qua, nhung quan trong hon ca, viec loai bo nhung nguoi nay giup ho co the loai tru nhung đoi thu canh tranh tiem an. Nhung nhan vat nam trong danh sach nay bao gom cac tuong Duong Van Minh, Tran Van Đon, Le Van Kim va Mai Huu Xuan.
Ngay 17 thang 12 nam 1964, nhom tuong linh tre đe trinh yeu sach tren len Quoc truong Phan Khac Suu. Ong Suu chuyen van đe len Thuong Hoi đong Quoc gia (mot co quan chap chinh dan su đuoc thanh lap nham chuyen dan sang chinh phu dan su) đe xin y kien. Tuy nhien, Thuong Hoi đong đa tu choi. Mot trong nhung nguyen nhan chinh co the do nhieu thanh vien cua Thuong Hoi đong đeu đa co tuoi va ho khong hai long truoc thai đo cua nhom tuong linh tre đoi voi nhung nguoi thuoc the he tien nhiem. Truoc đong thai tren, ngay 18 thang 12, Nguyen Khanh thanh lap Hoi đong Quan luc đe lam hau thuan.
Ngay 19 thang 12, Nguyen Khanh hop Hoi đong Quan luc va ra thong cao giai the Thuong Hoi đong Quoc gia, đong thoi cho bat giu mot so chinh khach dan su đua đi an tri tai Pleiku. Phan Khac Suu va Tran Van Huong van đuoc luu nhiem Quoc truong va Thu tuong. Đai su Hoa Ky Maxwell D. Taylor, nguoi xem chinh phu dan su nhu mot buoc tien quan trong trong qua trinh tien đen on đinh ve chinh tri tai mien Nam Viet Nam, khong hai long voi hanh đong cua cac tuong linh. Trong mot buoi hop rieng voi 4 tuong tre (Nguyen Van Thieu, Nguyen Chanh Thi, Nguyen Cao Ky, Chung Tan Cang), Đai su Taylor đe doa cat vien tro va co nhung cau noi cham đen long tu ai cua ho. Loi dung su cang thang, Nguyen Khanh hop bao chi trich hanh đong xam pham chu quyen Viet Nam Cong hoa nhu mot "ten thuc dan" cua Taylor, yeu cau Washington trieu hoi ong ta ve nuoc. Vu viec nay khien quan he giua Nguyen Khanh va Taylor ran nut khong the cuu van.


= Tham chinh =
Ngay 18 thang 1 nam 1965, truoc ap luc tu cac tuong linh, Thu tuong Tran Van Huong tien hanh cai to noi cac voi su tham gia cua Nguyen Van Thieu (Đe nhi Pho Thu tuong), Tran Van Minh (Tong truong Bo Quoc phong), Linh Quang Vien (Tong truong Bo Tam ly chien) va Nguyen Cao Ky (Tong truong Bo Thanh nien The thao). Đay la lan đau Nguyen Van Thieu xuat hien voi tu cach mot chinh tri gia, khong phai trong vai tro mot quan nhan. Cung trong ngay hom đo, Nguyen Van Thieu đuoc thang cap bac ham trung tuong. Trong thoi gian nay, chinh phu Tran Van Huong phai đoi mat voi su chong đoi manh me tu phia Phat giao. Cac lanh tu Phat giao nhu Thuong toa Thich Tri Quang, Thich Tam Chau bat đau tuyet thuc đoi Tran Van Huong tu chuc va giai tan chinh phu. Hang loat phat tu noi got nhau xuong đuong bieu tinh va to chuc tuyet thuc tap the, co ni co tham chi tu thieu phan đoi. Nguyen Khanh – nguoi phai dua vao su ung ho cua gioi Phat giao đe duy tri quyen luc – đa khong thuc hien bien phap đang ke nao đe dap tat cac cuoc bieu tinh. Thay vao đo, ong quyet đinh bai nhiem Tran Van Huong vao ngay 27 thang 1. Sau nhieu cuoc hoi đam cung Hoi đong Quan luc, vao ngay 16 thang 2, Tien si Phan Huy Quat đuoc bo nhiem lam thu tuong đung đau mot noi cac dan su nhung phai chiu su giam sat tu phe quan nhan. Ong Thieu ngay sau đo tro thanh Đe nhat Pho Thu tuong trong noi cac moi. Tu trung tuan thang 2 đen trung tuan thang 6, ong cung đong thoi kiem nhiem chuc Tong truong Bo Quoc phong nham thay the cho Tran Van Minh, nguoi vua đuoc chi đinh lam Tong Tu lenh Quan luc.
Hanh đong cua Nguyen Khanh đa vo hieu hoa mot am muu nguoc chong lai ong. Lo so bi bai nhiem, Tran Van Huong chong lung mot am muu do mot so tuong linh Cong giao than Đang Đai Viet nhu Nguyen Huu Co va Nguyen Van Thieu cam đau, muu đo loai bo Nguyen Khanh va đua Tran Thien Khiem tu Washington quay tro ve nuoc. Đai su quan Hoa Ky tai Sai Gon khong phan đoi am muu boi Taylor va Nguyen Khanh ke tu sau vu đao chinh hoi thang 12 đa tro thanh ke thu khong đoi troi chung. Tuy vay, nguoi My khong hoan toan ung ho nuoc co nay, cho rang no khong đuoc tinh toan ky luong va co the gay ra mot vu be boi chinh tri do mot so thanh vien tham gia am muu se phai dung may bay My đe di chuyen qua lai giua Sai Gon va Washington. Do đo, nguoi My chi hua se cho Tran Van Huong ti nan neu can thiet. Tuy nhien, sau khi tim thay bang chung cho thay Nguyen Khanh muon thoa thuan voi cong san, phia Hoa Ky đa bay to thai đo ung ho am muu tren. Taylor cam ket voi nhom tuong linh tre rang Hoa Ky "se khong chong lung hay ung ho tuong Khanh duoi bat ky hinh thuc nao". Tai thoi điem đo, Taylor va cac nhan vien su quan o Sai Gon đanh gia cao ba nguoi Nguyen Van Thieu, Nguyen Huu Co va Chung Tan Cang, xem ho la nhung nguoi co the thay the Nguyen Khanh. Theo mot bao cao cua CIA, Nguyen Van Thieu đuoc mot quan chuc My giau ten mo ta la nguoi "thong minh, đay tham vong, va rat co the se van tiep tuc tham gia am muu đao chinh đe phuc vu cho muc đich ca nhan".
Nguyen Van Thieu đa khong kip thuc hien am muu khi Đai ta Pham Ngoc Thao – nguoi tren thuc te la mot điep vien do Ha Noi cai cam o Sai Gon – cung Thieu tuong Lam Van Phat, Đai ta Bui Dzinh tien hanh đao chinh vao ngay 19 thang 2, muc tieu bat song Nguyen Khanh. Tuy nhien, Nguyen Khanh kip roi Sai Gon bang may bay truoc khi xe tang cua quan đao chinh keo vao. Duoi su ho tro tu Hoa Ky, Nguyen Chanh Thi, Nguyen Van Thieu va Nguyen Cao Ky đung ra dap tat am muu đao chinh. Nhan co hoi, Thieu–Ky "muon gio phat co", nhom hop Hoi đong Quan luc bo phieu bat tin nhiem va truc xuat Nguyen Khanh ra nuoc ngoai voi danh nghia la "đai su luu đong". Co cao buoc cho rang Nguyen Van Thieu đa truy bat va muu sat Đai ta Pham Ngoc Thao mot cach phi phap vao nam 1965. Phong su đieu tra nam 2012 cua bao Thanh Nien cho rang Nguyen Van Thieu đon thuan chi la đang loai bo mot đoi thu đang gom, chu khong he hay biet viec nguoi nay la cong san nam vung. Cuoc đao chinh bat thanh ngay 19 thang 2 nam 1965 chi la mot phan cua mot loat cac cuoc đao chinh giua cac si quan Quan luc Viet Nam Cong hoa, dien ra sau vu muu sat Ngo Đinh Diem cuoi nam 1963. Giua luc cac tuong linh tranh gianh quyen luc noi bo trong cac cuoc binh bien, ma ket qua la mot so nguoi phai đi đay biet xu, Nguyen Van Thieu đa "toa son quan ho đau", tung buoc tro thanh mot trong nhung nhan vat quyen luc nhat Sai Gon.


Quoc truong (1965–1967) = Len nam quyen =

Thu tuong Phan Huy Quat that bai trong viec đoan ket cac phe phai quan su va dan su đoi đich o mien Nam Viet Nam. Mac du đat đuoc mot so tien trien, đang chu y nhat la viec giai tan Hoi đong Quan luc, nhung ong khong the lam thay đoi can can quyen luc von nghieng han ve phia quan đoi. Sau hon ba thang đam nhiem cuong vi thu tuong, Phan Huy Quat tuyen bo tu chuc, voi ly do mau thuan khong the hoa giai voi Quoc truong Phan Khac Suu. Quyet đinh cua Phan Huy Quat buoc Phan Khac Suu cung phai tu chuc quoc truong, mo đuong cho mot giai đoan quan nhan nam chinh quyen.
Ngay 14 thang 6 nam 1965, hoi đong tuong linh nhom hop, bau Nguyen Van Thieu lam chu tich Uy ban Lanh đao Quoc gia, đam nhiem cuong vi quoc truong. Nguyen Cao Ky đuoc đe cu lam chu tich Uy ban Hanh phap Trung uong, tuc thu tuong. Su thanh lap cua chinh phu Thieu–Ky đanh dau su ket thuc cua mot thoi ky khung hoang chinh tri tai mien Nam Viet Nam, voi hang loat cuoc đao chinh va 8 lan thay đoi nhan su dien ra lien tiep chi trong vong mot nam ruoi ke tu vu đao chinh lat đo anh em Ngo Đinh Diem, Ngo Đinh Nhu. Cuong vi quoc truong ma Nguyen Van Thieu đam nhiem la mot vi tri tuong đoi "huu danh vo thuc" vi Nguyen Cao Ky moi la nguoi nam quyen hanh tren thuc te trong thoi ky nay.
Cuoc chuyen giao quyen luc lan nay khong gap phai su phan đoi tu gioi chuc Washington do ho khong đac biet ung ho Phan Huy Quat. Tuy nhien, nguoi My co nhung cach nhin nhan khac nhau ve nhom tuong linh tre len nam quyen o mien Nam Viet Nam. Tong thong Lyndon B. Johnson đat nhieu hy vong truoc loi hua "đanh bai ke thu, xay dung lai nong thon, on đinh kinh te va cai thien nen dan chu mien Nam Viet Nam." Nguoc lai, mot so quan chuc khac nhu Pho đai su Hoa Ky tai Viet Nam la U. Alexis Johnson thi cho rang nhom tuong linh tre gom Nguyen Van Thieu va Nguyen Cao Ky đeu la "nhung nguoi theo chu nghia dan toc bai ngoai, chan ngan nen dan chu."


= Khung hoang Phat giao =

Sau khi len nam quyen, chinh phu Thieu–Ky tiep tuc đoi mat voi hang loat thach thuc von đa khien mien Nam Viet Nam roi vao tinh trang bat on chinh tri trong nhung nam truoc đo. Du noi cac moi đuoc gioi quan sat đanh gia la co nang luc, nhung mau thuan giua cac phe phai chinh tri van am i. Phe Cong giao de chung Nguyen Cao Ky, mot Phat tu, con phe Phat giao thi khong hai long voi Nguyen Van Thieu, mot Ki-to huu. Ben canh đo, mien Nam Viet Nam trong giai đoan nay mang dang dap cua mot nha nuoc phong kien, van hanh nhu mot lien minh long leo giua cac lanh chua hon la mot quoc gia tap quyen thuc su. Cac tu lenh quan đoan cai quan khu vuc cua minh nhu nhung thai ap rieng, thu thue tu dan chung va chi nop mot phan ve trung uong, trong khi giu lai phan lon lam cua rieng.
Trong boi canh tren, luc luong Phat giao – duoi su dan dat cua Thuong toa Thich Tri Quang – tiep tuc đong vai tro nong cot trong phong trao quan chung phan đoi chinh phu quan quan, đoi hoi thanh lap Quoc hoi Lap hien đe soan thao mot hien phap cho mien Nam Viet Nam. Thich Tri Quang khong phan đoi su can thiep cua Hoa Ky tai Viet Nam, nhung khong hai long khi thay Nguyen Van Thieu tro thanh quoc truong, do Thieu tung la thanh vien Can lao Nhan vi duoi thoi Ngo Đinh Diem. Nha lanh đao Phat giao nay chi trich "khuynh huong phat xit" cua ong Thieu, đong thoi cao buoc cac cuu thanh vien Can lao đang thao tung va pha hoai Nguyen Cao Ky tu phia sau. Ong xem Thieu nhu bieu tuong con sot lai cua che đo Cong giao tri duoi thoi Ngo Đinh Diem va len an nhung toi ac ma Thieu tung gay ra đoi voi Phat giao trong qua khu. Thich Tri Quang cong khai ung ho Trung tuong Nguyen Chanh Thi – mot vi tuong theo Phat giao – đung ra lanh đao đat nuoc.
Nhan thay Nguyen Chanh Thi la mot đoi thu tiem tang va nguy hiem, Nguyen Cao Ky quyet đinh cach chuc ong. Tuy nhien, đong thai nay khong nhung khong dap tat đuoc bat on ma con khien phong trao Phat giao tai mien Trung, von đa am i, bung len manh me hon. Thich Tri Quang dan nhieu phat tu xuong đuong phan đoi chinh quyen Thieu–Ky. Mot so đon vi truc thuoc Quan đoan I tham chi tu choi tuan theo menh lenh tu trung uong va cong khai ung ho tuong Thi cung phong trao Phat giao. Truoc tinh hinh cang thang leo thang, Nguyen Cao Ky tim cach đam phan nhung khong đat đuoc ket qua. Cuoi cung, ong quyet đinh su dung vu luc đe đan ap phong trao noi day tai mien Trung. Thich Tri Quang bi đua ve Sai Gon va quan thuc tai gia, trong khi Nguyen Chanh Thi buoc phai luu vong sang Hoa Ky. That bai nay khien phong trao tranh đau Phat giao nhanh chong tan ra va khong con la moi đe doa đoi voi chinh quyen Sai Gon.


Tranh cu tong thong nam 1967 Ngay 1 thang 4 nam 1967, truoc su hoi thuc tu Hoa Ky, chinh quyen Sai Gon ban hanh hien phap moi, an đinh su ra đoi cua nen Đe Nhi Cong hoa Viet Nam. Theo hien phap moi, Viet Nam Cong hoa se ap dung che đo quoc hoi luong vien va he thong tong thong voi nhiem ky 4 nam. Che đo moi nay du kien se thanh hinh sau cuoc bau cu tong thong va thuong vien vao thang 9 nam 1967.
Truoc them bau cu, hai tuong Nguyen Cao Ky va Nguyen Van Thieu đeu quyet đinh ra tranh cu rieng re: Nguyen Cao Ky lien danh cung Luat su Nguyen Van Loc (Cao Đai), trong khi Nguyen Van Thieu lien danh cung Trinh Quoc Khanh cua Đang Dan Xa (Phat giao Hoa Hao), hua hen cai cach xa hoi, xay dung mot nen dan chu hop phap va tuyen bo se "mo rong canh cua hoa binh [voi phe cong san]". Quoc truong Nguyen Van Thieu tuy nhan đuoc su ung ho tu CIA va Đai su quan Hoa Ky, nhung Thu tuong Nguyen Cao Ky lai đuoc đanh gia la o cua tren do nam trong tay guong may hanh chinh, đong thoi đuoc nhom tuong linh tre đang nam giu nhung vi tri then chot trong chinh phu ung ho. Trong cuoc bau cu lan nay, ngoai tru lien danh Ky–Loc va Thieu–Khanh thuoc phe quan su, 10 lien danh con lai đeu la dan su. Lo ngai mot lien danh dan su co the se gianh chien thang do phe quan nhan se phai chia phieu vi co hai ung cu vien tranh cu đoc lap, gioi tuong linh gay ap luc thuyet phuc hai nguoi lien danh voi nhau. Nguyen Cao Ky cuoi cung cung chap nhan đung pho trong lien danh Thieu–Ky song ong Thieu bi buoc phai chap nhan ky mot thoa thuan ngam, đong y đe ong Ky nam giu moi quyen hanh neu hai nguoi đac cu.
Trong ngay bau cu 3 thang 9 nam 1967, lien danh Thieu–Ky gianh chien thang voi 35% phieu – mot ty le thap hon so voi con so 45–50% ma cac nha quan sat chinh tri du đoan Nguyen Van Thieu se đat đuoc. Tuy đuoc Washington cong nhan, song ket qua bau cu nay đa gap phai su phan đoi tu mot bo phan dan chung khien nhieu nguoi xuong đuong phan đoi quoc hoi lap hien hop thuc hoa ket qua. Trong vong nhieu ngay, cac dan bieu quoc hoi lap hien tranh luan nay lua ve tinh cong bang cua cuoc bau cu hom 3 thang 9. Mot so dan bieu nhu Phan Khac Suu hay Ly Qui Chung bay to mong muon huy bo ket qua, mot so nguoi thi cao buoc nhung nguoi khac nhan hoi lo tu Thieu–Ky nhung khong đua ra đuoc bang chung xac thuc. Quoc hoi sau đo phe chuan ket qua bau cu voi ty le 58 phieu thuan, 43 phieu chong.
Tran Van Tuyen, mot nha binh luan đuong thoi cua to Chinh Luan, cho rang cuoc bau cu it nhat đa "hop phap hoa, chinh ly hoa va sap dan su hoa" chinh quyen quan su cu. Tuy nhien, lay vi du tu chinh quyen Ngo Đinh Diem – mot che đo ma theo ong đa mac sai lam co ban la "khong biet đoan ket luc luong quoc gia" – Tran Van Tuyen lo ngai rang nen Đe nhi Cong hoa la mot che đo "tien thien bat tuc va đoi song cua no bi đe doa nghiem trong ngay tu luc ra đoi". Ve phan Nguyen Van Thieu va Nguyen Cao Ky, tuy gianh chien thang trong cung mot lien danh, nhung đay chi moi la khoi đau cua cuoc tranh gianh quyen luc giua hai con nguoi đay tham vong nay.


Nhiem ky tong thong đau tien (1967–1971) Sau khi ket qua bau cu đuoc Quoc hoi Viet Nam Cong hoa phe chuan, Nguyen Van Thieu chinh thuc tro thanh tong thong đau tien cua Đe Nhi Cong hoa o tuoi 44. Ong tuyen the nham chuc tong thong trong mot buoi le nham chuc cong khai cho cong chung tham gia truoc tru so ha vien (nay la Nha hat Thanh pho Ho Chi Minh) vao ngay 31 thang 10 nam 1967. Trong bai dien van nham chuc cua minh, Nguyen Van Thieu tuyen the se "bao ve to quoc, ton trong hien phap va phuc vu quyen loi quoc gia dan toc." Cung trong bai phat bieu, ong tuyen bo xay dung chinh sach quoc gia dua tren ba đuong loi chinh la "xay dung dan chu, phuc hoi nen hoa binh, cai thien xa hoi". Thong qua chinh sach nay, ong tuyen bo se chien thang truoc ba ke thu chinh la "chu nghia chuyen che, chien tranh, bat binh đang va lac hau", va qua đo đua đat nuoc đen voi "dan chu, hoa binh va tien bo."


= Mau Than 1968 =

Tet Nguyen đan Mau Than nam 1968, Quan Giai phong mien Nam Viet Nam bat ngo mo chien dich tong tan cong đanh vao nhieu đo thi trong yeu tai mien Nam bat chap tuyen bo ngung ban truoc đo. Khi chien su bung no, Nguyen Van Thieu va gia đinh đa ve My Tho an tet ben ngoai. Pho Tong thong Nguyen Cao Ky – nguoi luc đo van con o thu đo – đa nam quyen chi huy va to chuc cac đon vi o Sai Gon phan kich.
Tuy luc luong Quan Giai phong bi đay lui va chiu thuong vong rat lon, nhung phia Viet Nam Cong hoa cung phai ganh hau qua nang ne do đay la lan đau tien chien tranh tiep can đang ke toi cac đo thi đong dan cu. Khi Quan luc Viet Nam Cong hoa đuoc keo ve đe bao ve cac thanh pho, Quan Giai phong đa chop thoi co chiem quyen kiem soat cac vung nong thon. Noi kinh hoang ma su kien Tet Mau Than mang toi cung voi nhung ton that va du chan ma no đe lai đa khien dan chung dan đanh mat niem tin o Tong thong Thieu, cho rang ong khong the bao ve ho.
Chinh quyen Sai Gon uoc tinh so thuong vong dan su la vao khoang 14.300 nguoi chet va 24.000 nguoi bi thuong. Khoang 630.000 nguoi mat nha mat cua, 800.000 nguoi phai di tan vi chien tranh tu truoc đo. Vao cuoi nam 1968, 8% dan so mien Nam song trong cac trai ti nan. Co so ha tang quoc gia bi hu hai nghiem trong cung voi hon 70.000 ngoi nha bi pha huy. Voi 27.915 nguoi thiet mang va 70.968 nguoi bi thuong, Mau Than 1968 tro thanh nam đam mau nhat cua cuoc chien tinh đen thoi điem đo đoi voi Quan luc Viet Nam Cong hoa.

Sau cuoc tan cong, chinh quyen Nguyen Van Thieu đa co hanh đong quyet liet hon nham đoi pho voi cong san. Ngay 1 thang 2 nam 1968 (Mung 3 Tet), tong thong hop Hoi đong Noi cac, ban hanh lenh thiet quan luat tren khap ca nuoc. Ngay 19 thang 6 nam 1968, truoc tinh hinh chien su nguy ngap bung no tren ca bon vung chien thuat, Quoc hoi đa phe chuan đe xuat thay đoi luat tong đong vien cua Tong thong Thieu ma ho đa tu choi truoc đo. Theo luat moi, tuoi quan dich đuoc ha tu 20 xuong 18, cho phep chinh phu cuong bach tong quan nam gioi trong đo tuoi tu 18 đen 38 vao luc luong chinh quy hoac cac luc luong đia phuong quan va nghia quan. Ngoai ra, luat moi quy đinh tat ca nam cong dan tuoi tu 16 đen 50 se phai tham gia luc luong ban quan su mang ten Nhan dan Tu ve. Đen cuoi nam, tren 200.000 tan binh đa đuoc bo sung vao quan ngu, nang tong binh luc Viet Nam Cong hoa len hon 900.000 nguoi.
Trong thoi gian nay, Nguyen Van Thieu thuc đay cac chien dich tong đong vien va hoat đong chong tham nhung. Ba trong so bon tu lenh quan đoan bi thay the vi man the hien te hai truoc Quan Giai phong. Ong cung thanh lap Uy ban Phuc hoi Quoc gia đe giam sat viec phan phoi luong thuc, tai đinh cu va xay dung nha o cho nguoi chay nan. Phan no vi cac cuoc tan cong cua phe cong san, mot bo phan nguoi dan mien Nam đa thay đoi cach nhin đoi voi cuoc chien, đac biet la nhung dan cu thanh thi von rat tho o voi cuoc chien.


= Tranh gianh quyen luc =
Du tro thanh tong thong, song vi tri cua Nguyen Van Thieu van chua đuoc đam bao. Đoi thu chinh cua ong – Pho Tong thong Nguyen Cao Ky – van nhan đuoc su ung ho đang ke tu quan đoi. Nhung chien cong cua Nguyen Cao Ky trong Su kien Tet Mau Than – thoi ky von đuoc xem la giai đoan khung hoang sau sac nhat cua mien Nam – đa lam lu mo hinh anh Nguyen Van Thieu, khien quan he giua hai nguoi cang tro nen cang thang. Lo so bi đao chinh, ong Thieu tim cach vo hieu hoa đoi thu bang cach gianh su ung ho tu nguoi My.
Trong giai đoan sau Tet Mau Than, nhieu nhan vat than can cua ong Ky trong quan đoi va chinh phu nhanh chong bi ong Thieu tuoc bo quyen luc, bat giu hoac luu đay. Nham tao uy the tren chinh truong, Nguyen Van Thieu tien hanh đan ap du luan mien Nam Viet Nam va bo nhiem mot so thanh vien Đang Nhan xa – mot chinh đang đuoc thanh lap boi cuu thanh vien Can lao Nhan vi – vao cac vi tri trong yeu trong noi cac. Nhieu nguoi chi trich hanh đong cua ong Thieu la đang "boi them vet đen len che đo menh danh la dan chu phap tri". Chi trong vong 6 thang, dan chung đa bat đau goi ong Thieu la "đoc tai", mot so nguoi chi trich chinh quyen Đe nhi Cong hoa la mot "che đo Diem khong Diem". Trong nhung nam sau đo, Nguyen Cao Ky dan bi Nguyen Van Thieu co lap va cho ra ngoai le.


= Viet Nam hoa chien tranh =

Ngay 8 thang 6 nam 1969, Nguyen Van Thieu tham gia hoi nghi voi tan Tong thong Hoa Ky Richard Nixon tai đao Midway o Thai Binh Duong. Trong cuoc hop, Nixon tuyen bo rang 25.000 quan My se đuoc rut ve vao cuoi thang 8 cung nam, lay ly do rang viec duy tri mot luc luong qua lon o Viet Nam se gay bat loi cho ong trong boi canh phong trao phan chien ngay cang phat trien manh me o Hoa Ky. Nixon cung đe cap đen chuong trinh Viet Nam hoa chien tranh va cam ket se ho tro Viet Nam Cong hoa xuyen suot 2 nhiem ky cua minh, trong đo 4 nam đau se la yem tro quan su, 4 nam tiep theo se tap trung ho tro ve mat kinh te. Đai tuong Creighton Abrams – Tu lenh Bo chi huy Vien tro Quan su My tai Viet Nam – phan đoi quyet đinh rut quan cua Nixon, cho rang Quan luc Viet Nam Cong hoa chua đu kinh nghiem va chua đuoc đao tao bai ban đe co the tu minh tiep tuc cuoc chien. Tuy nhien, hoat đong rut quan nhan đuoc su huong ung manh me tu dan chung Hoa Ky. Trong chuyen tham Sai Gon sau đay vao ngay 30 thang 7 nam 1969, Nixon tiep tuc bao ong Thieu hay yen tam rang viec rut vai su đoan chi la lam "cho co le" nham xoa diu phong trao phan chien. Nguoi My se đay manh hoat đong vu trang cho Quan luc Viet Nam Cong hoa, đe mien Nam cuoi cung co the tu minh chiu trach nhiem hoan toan trong cuoc chien.
Thang 4 nam 1970, sau khi đao chinh lat đo Quoc truong Norodom Sihanouk, Lon Nol tien hanh phong toa hai cang Sihanoukville, ngan chan đuong tiep te tu bien toi Quan Giai phong mien Nam Viet Nam. Nham bao ve Đuong Truong Son – tuyen đuong tiep van duy nhat con lai cua ho – Trung uong Cuc mien Nam mo mot loat cac chien dich doc tuyen bien gioi Viet Nam – Campuchia va gianh quyen kiem soat mot giai đat nam doc Vung III va Vung IV chien thuat cua Viet Nam Cong hoa. Khong the đuong đau Quan Giai phong mot minh, Lon Nol cau vien Hoa Ky. Đap lai yeu cau, lien quan Hoa Ky – Viet Nam Cong hoa to chuc mot cuoc tien cong quy mo lon vao Campuchia nham truy quet Quan Giai phong. Sau 3 thang giao chien, tuy khong the tieu diet tan goc cac can cu cua Trung uong Cuc mien Nam tren đat Campuchia, nhung cuoc hanh quan đa gay ton hai nghiem trong đoi voi su ho tro hau can cua Quan Giai phong. Nhung ket qua thu ve gop phan lam tang si khi Quan luc Viet Nam Cong hoa, khi ma gio đay, ho khong con nam o the bi đong nhu truoc nua.

Thang 8 thang 2 nam 1971, dua tren nen tang cua Chien dich Campuchia, Nguyen Van Thieu phat đong Chien dich Lam Son 719 đanh vao Ha Lao, muc đich cat đut con đuong tiep te tu mien Bac Viet Nam sang Campuchia cung nhu đe chung minh rang Quan luc Viet Nam Cong hoa đu suc thay the Quan đoi Hoa Ky đang thuc hien chuong trinh rut quan ve nuoc. Luc luong mat đat chi bao gom Luc quan Viet Nam Cong hoa, Hoa Ky chi đam nhan yem tro bang phao binh va khong quan. Tuy đa len ke hoach tac chien ti mi, nhung thong qua hoat đong tinh bao va tu viec du luan My lien tiep ro ri thong tin ve cuoc hanh quan sap toi, Ha Noi đa som co chuan bi va bo tri cac vi tri phong thu, khien tinh bat ngo cua chien dich khong con đuoc bao đam. Them vao đo, viec đanh gia sai lam ve đoi phuong khien Quan luc Viet Nam Cong hoa bi ap đao ve mat quan so lan hoa luc. Tuy chiem đuoc muc tieu toi hau cua chien dich la Tchepone, song Quan luc Viet Nam Cong hoa khong the cat đut hanh lang van chuyen chien luoc va triet pha cac can cu hau can cua Quan Giai phong. Truoc suc ep manh me tu đoi phuong, Quan luc Viet Nam Cong hoa chiu ton that nang ne va buoc phai rut lui. Tuy Nguyen Van Thieu tuyen bo chien thang song Lam Son 719 la mot that bai ve mat quan su lan tam ly cua Viet Nam Cong hoa va Hoa Ky. So thuong vong qua lon gay ton thuong nghiem trong ve mat tinh than, khien Quan luc Viet Nam đanh mat su tu tin ma ho đat đuoc truoc đo.


= Cai cach đien đia =

Ngay tu khi tro thanh quoc truong vao nam 1965, Nguyen Van Thieu đa danh nhieu su chu y toi van đe nong thon, tuyen bo rang "đat đai phai thuoc ve nguoi trong cay". Thang 1 nam 1967, ong chon An Giang lam noi thi điem mo hinh cai cach đien đia moi. Sau Su kien Tet Mau Than nam 1968, vi mot vung nong thon rong lon đa lot duoi quyen kiem soat cua Mat tran Dan toc Giai phong mien Nam Viet Nam, gioi lanh đao Viet Nam Cong hoa chu y đen viec gianh lai đat đai o nong thon. Trong hoi nghi giua Richard Nixon va Nguyen Van Thieu tai đao Midway vao thang 6 nam 1969, van đe nong thon va cai cach đien đia cung đuoc đua ra mo xe ben canh chuong trinh Viet Nam hoa chien tranh. Chuong trinh cai cach đien đia đuoc uoc tinh se ton 400 trieu đo la My trong 10 nam, phia Hoa Ky hua se vien tro Viet Nam Cong hoa 40 trieu đo la My đe thuc hien chuong trinh nay.
Ngay 26 thang 3 nam 1970, Nguyen Van Thieu ky sac lenh ban hanh luat "Nguoi cay co ruong", ung dung cac yeu to co ban cua mo hinh thi nghiem nam 1967, va goi ngay hom đo la "la ngay vui suong nhat trong đoi". Chuong trinh Nguoi cay co ruong đuoc nhieu quan sat vien quoc te đanh gia la mot trong nhung chuong trinh cai cach ruong đat thanh cong nhat o cac nuoc đang phat trien. To Washington Evening Star goi đo la "tin tuc tot đep nhat đen tu Viet Nam ke tu khi ket thuc su chiem đong cua nguoi Nhat", con to New York Times cho rang "Co le đay la cuoc cai cach ruong đat khong cong san mang nhieu tham vong va tien bo nhat cua the ky 20". Rut kinh nghiem tu cuoc cai cach đien đia truoc đo duoi thoi Ngo Đinh Diem, chuong trinh Nguoi cay co ruong khong nham vao viec phuc hoi tang lop đia chu, ma huong toi viec xoa bo che đo ta canh, thuc hien viec cap khong ruong đat cho nong dan, qua đo huong toi toi muc tieu la tao ra mot tang lop trung nong va tu san nong thon moi. Trong 3 nam thuc hien, 1970–1973, chuong trinh nay đa tao ra mot tang lop tieu nong đong đao, thuc đay kinh te hang hoa trong nong nghiep phat trien. Nong dan đay manh tang gia san xuat va nang suat lua gao tang len, đoi song cua nhan dan vung que đuoc cai thien.


= Tai tranh cu nam 1971 =

Nam 1971, Viet Nam Cong hoa to chuc bau cu tong thong mot lan nua. Đe nam chac phan thang, Nguyen Van Thieu tim moi cach gioi han so nguoi ra ung cu. Do đo, hai đoi thu đang chu y nhat con lai cua ong trong cuoc bau cu nam 1971 chi con Pho Tong thong Nguyen Cao Ky va Đai tuong Duong Van Minh. Truoc them bau cu, ong Ky cao buoc ong Thieu dung tung tham nhung va chi trich nhung sai lam chien luoc dan toi Cuoc hanh quan Ha Lao tham hoa đau nam 1971. Ve phan Hoa Ky, ho bay to thai đo ung ho Nguyen Van Thieu, cho rang ong chinh la mot "nha lanh đao manh me" ma Viet Nam Cong hoa đang can. Duong Van Minh mong muon đam phan hoa binh voi Viet Nam Dan chu Cong hoa va bi cho la qua "yeu đuoi". Nguyen Cao Ky tuy tuyen bo se tien hanh Bac phat neu đac cu, song ong bay to thai đo lanh nhat voi Hoa Ky va muon ho phai roi khoi Viet Nam hoan toan vao cuoi nam 1972, đau nam 1973. Cho rang nhung đoi thu cua ong Thieu đi nguoc lai loi ich cua Hoa Ky, mot so quan chuc My đa bi mat hau thuan kinh te cho chien dich tai tranh cu cua vi tong thong đuong nhiem.
Nguyen Van Thieu đung chung lien danh cung Tran Van Huong – đoi thu cua ong trong đot bau cu nam 1967. Lo ngai bi chia phieu voi ong Ky, ong Thieu loi dung quyen kiem soat Thuong vien va Ha vien đe ap đat luat bau cu moi, yeu cau ung cu vien phai đuoc mot so dan bieu nhat đinh ky ten gioi thieu, qua đo loai bo nguoi nay ra khoi cuoc đua. Nhu vay, danh sach ung cu vien tong thong chi con moi Nguyen Van Thieu va Duong Van Minh. Tuy nhien, do cho rang ong Thieu đa bo tri guong may gian lan ket qua, ong Minh tuyen bo rut tu cach ung cu vien. Truoc nguy co "tu tranh cu voi chinh minh", ong Thieu tim cach đua ong Ky tro lai cuoc đua, song nguoi nay tu choi va tuyen bo tay chay đot bau cu. Nha Trang tuy khong hai long voi cuoc bau cu thieu tinh canh tranh tai mien Nam Viet Nam, nhung khong co hanh đong nao đe can thiep vao chuyen noi bo nuoc nay. La nguoi duy nhat tham gia tranh cu, Nguyen Van Thieu de dang tai đac cu voi 94% so phieu vao ngay 3 thang 10. Đuoc xem la mot cuoc "bau cu đoc dien", đot bau cu nam 1971 đa đat dau cham het hoan toan cho cuoc thu nghiem lap hien va nen chinh tri đa nguyen o mien Nam Viet Nam von tung đuoc xem la đay hua hen vao nam 1967.


Nhiem ky tong thong thu hai (1971–1975) Quan he giua Sai Gon va Washington tro nen cang thang vi cuoc bau cu đoc dien nam 1971 va thai đo chong đoi cua Nguyen Van Thieu đoi voi cuoc đam phan hoa binh voi Ha Noi. Tuy nhien, Nha Trang van giu vung lap truong ung ho Tong thong Thieu vi cho rang ong la nguoi duy nhat co the đieu hanh đat nuoc. Sau khi tai đac cu, Nguyen Van Thieu du đinh phat đong chien dich chong tham nhung va chien tranh chong ma tuy theo mo hinh cua Hoa Ky vao nam 1972, nhung chua kip thuc hien thi Quan Giai phong phat đong Chien dich Xuan – He 1972.
Vao thoi điem Chien dich Xuan – He bung no, Quan đoi Hoa Ky đa rut ve gan het nen Quan luc Viet Nam Cong hoa đon thuong đoc ma đuong đau voi Quan Giai phong trong cac cuoc giao tranh tren bo. Sau khi đe mat Quang Tri trong Chien dich Tri Thien, Nguyen Van Thieu thay the Chuan tuong Vu Van Giai va Trung tuong Hoang Xuan Lam bang Trung tuong Ngo Quang Truong lam tu lenh Quan đoan I, gop phan lam đao nguoc the co cho Viet Nam Cong hoa. Duoi su yem tro manh me bang phi phao va oanh kich tu Khong quan va Hai quan Hoa Ky, tuong Truong chi huy Quan đoan I thanh cong tai chiem Thanh co Quang Tri vao ngay 16 thang 9 nam 1972 sau gan 3 thang kich chien. Tuy Quan luc Viet Nam Cong hoa co the gianh lai Quang Tri va thanh cong co thu cac thanh thi khac song cac khu vuc nong thon cua Vung I chien thuat van nam duoi su kiem soat cua Quan Giai phong.
Man the hien cua Tong thong Thieu noi rieng va Quan luc Viet Nam Cong hoa noi chung du nhan đuoc su tan duong tu mot so si quan cap cao cua Quan đoi Hoa Ky song khong đu đe thuyet phuc Nha Trang rang ong co the bao ve mien Nam Viet Nam mot cach hieu qua truoc nhung moi đe doa tu ben ngoai. Sau khi chien su tam lang, Washington va Ha Noi đay manh tien trinh đam phan hoa binh.


= Đan ap chinh tri =
Giua nam 1972, trong boi canh chien su leo thang, Nguyen Van Thieu ban bo thiet quan luat tren pham vi toan quoc va tien hanh bop nghet cac đoi thu chinh tri bang cach tap trung quyen luc vao ban than. Ong Thieu đe xuat Quoc hoi ban cho minh quyen cai tri bang nghi đinh khan cap ma theo ong la can thiet đe đoi pho voi Quan Giai phong, nhung đe nghi nay đa bi Thuong vien tu choi. Luat sua đoi ma Quoc hoi thong qua sau đo đa han che quyen han khan cap cua Tong thong Thieu, chi ban cho ong quyen kiem soat sau thang đoi voi cac van đe quoc phong, an ninh, kinh te va tai chinh. Thang 8 cung nam, ong đay manh hoat đong kiem duyet bao chi, cho đong cua 41 to bao. Tuy nhien, duoi lan song phan đoi kich liet tu cong chung, Nguyen Van Thieu buoc phai noi long kiem duyet, nhung van tiep tuc kiem soat chat che nen chinh tri Sai Gon.
Mua thu nam 1972, Nguyen Van Thieu ra sac lenh cho phep bat giu khong qua xet xu bat ky nguoi nao bi nghi ngo mac cac toi nhu tham gia to chuc cong san, giet nguoi, đau hang, noi loan hoac hiep dam. Vao thoi điem Hiep đinh Paris đuoc ky ket vao đau nam 1973, ong Thieu cong khai la đang giam cam 32.000 tu nhan chinh tri, nhung CIA uoc tinh con so thuc te phai len toi 40.000. Đe bien minh cho nhung hanh đong cua minh, Nguyen Van Thieu tuyen bo truoc du luan quoc te rang "dan chu chi la mot phat minh cua Tay phuong" va khong nen ap dung len mot xa hoi phuong Đong. Ong Thieu cung ban hanh mot nghi đinh moi, manh tay xu ly van nan tham nhung va buon lau ma tuy. Bat ky ai bi bat giu vi buon ma tuy, cuop đuong pho, cuop co vu trang, hiep dam hoac moi gioi mai dam đeu phai đoi mat voi an tu hinh. Bat chap su phan đoi manh me tu cong chung Viet Nam va Hoa Ky, Nha Trang van ung ho quyet đinh cua ong Thieu va cho rang mot bien phap manh me hoac cuc đoan la can thiet đe co the giu vung su on đinh cung nhu bao ve Viet Nam Cong hoa truoc nhung cuoc tan cong cua Quan Giai phong.


= Than co the co =

Ngay 27 thang 1 nam 1973, Hiep đinh Paris đuoc ky ket, cham dut moi hoat đong quan su cua Hoa Ky tai Viet Nam. Nguyen Van Thieu khong ung ho cuoc đam phan hoa binh nay va chi chap nhan ky ket hiep đinh mot cach mien cuong duoi suc ep tu phia Washington. Ong chi trich Ngoai truong Hoa Ky Henry Kissinger "ham Giai Nobel" va đe cho Ha Noi "choi xo". Nhung đon vi Quan Giai phong mien Nam Viet Nam đuoc phep o lai trong lanh tho Viet Nam Cong hoa nhanh chong chung minh la mot moi đe doa lon ve mat an ninh cua Viet Nam Cong hoa.
Khong lau sau khi Hiep đinh Paris đuoc ky ket, Quan Giai phong bat đau vi pham lenh ngung ban va co gang chiem them lanh tho, dan đen nhung tran đanh lon giua quan đoi hai ben. Cuoi nam 1973, tai Hoi nghi Trung uong Đang lan thu 21, Bo Chinh tri Ban Chap hanh Trung uong Đang Cong san Viet Nam ban hanh Nghi quyet 21, keu goi "đau tranh quan su" tai mien Nam Viet Nam đe "gianh dan, gianh quyen lam chu" va tham do phan ung cua Sai Gon va Washington. Nam 1974, Quan Giai phong tien hanh cac cuoc tan cong vao hai tinh Quang Đuc va Bien Hoa, gay thiet hai lon cho Quan luc Viet Nam Cong hoa. Tuy nhien, Hoa Ky đa khong co đong thai đap tra nao truoc nhung hanh đong vi pham Hiep đinh Paris cua Quan Giai phong.
Nguyen Van Thieu van giu vung lap truong đoi nghich voi Hiep đinh Paris thong qua chinh sach "Bon khong": khong thuong luong voi cong san; khong co hoat đong cua cong san hoac phe đoi lap o phia nam Khu phi quan su vi tuyen 17 (DMZ); khong chinh phu lien hiep; va khong nhuong mot tac đat nao, mot thon ap nao cho cong san. Ong Thieu van tiep tuc đat niem tin vao nguoi My, cho rang ho se giu loi va se can thiep bang khong quan o Viet Nam trong truong hop phe cong san vi pham nghiem trong hiep đinh Paris.
Tuy nhien, vao ngay 1 thang 7 nam 1973, Quoc hoi Hoa Ky đa thong qua đao luat ngan cam moi hoat đong chien su – ca tren khong lan mat đat – cua quan đoi nuoc nay tai ca ba nuoc Đong Duong. Ngay 25 thang 10 nam 1973, Richard Nixon phu quyet Du luat Quyen han Chien tranh, cho rang đao luat nay ap đat "cac han che vi hien va nguy hiem" đoi voi tham quyen cua tong thong. Tuy nhien, vao ngay 7 thang 11 nam 1973, Quoc hoi Hoa Ky đa thong qua du luat tren, bat chap su phu quyet cua Nixon. Trong hai nam 1973–74, vien tro cua Hoa Ky giam hon 50% xuong con 965 trieu đo la My. Bat chap nhung kho khan chinh tri ma Nixon đang phai đoi mat va moi quan he cang thang giua ong chu Nha Trang va Quoc hoi Hoa Ky ve van đe Viet Nam, Nguyen Van Thieu va hau het cac nha lanh đao Sai Gon luc bay gio van lac quan ve hoat đong vien tro cua Hoa Ky. Theo Trung tuong Đong Van Khuyen thi "gioi lanh đao Sai Gon van tiep tuc tin rang Hoa Ky se can thiep bang khong quan ngay ca khi Quoc hoi Hoa Ky đa ngan cam tuyet đoi [đieu nay] … Ho đa tu lua doi ban than minh."
Nam 1974, trong khoang thoi gian Quan Giai phong mien Nam Viet Nam nghi ngoi đe phuc hoi suc manh chien đau, Nguyen Van Thieu quyet đinh chop thoi co tien hanh phan kich. Ong đa keo gian luc luong bang cach tung ra cac đon tan cong gianh lai phan lon lanh tho ma Quan Giai phong chiem đuoc trong cac chien dich nam 1973 va gianh lai 15% tong dien tich đat do phe cong san kiem soat vao thoi điem Hiep đinh Paris đi vao hieu luc. Thang 4 nam 1974, Nguyen Van Thieu phat đong tan cong vao khu vuc can cu đia cua Quan Giai phong tai tinh Svay Rieng, Campuchia, giap ranh voi Tay Ninh. Chien dich Svay Rieng la cuoc hanh quan tan cong lon cuoi cung cua Quan luc Viet Nam Cong hoa. Tuy gianh thang loi song chien dich nay gay ton that lon ve mat nhan luc va vat luc đoi voi Viet Nam Cong hoa. Đen cuoi nam 1974, trong khi Quan đoi mien Nam roi vao tinh canh thieu thon trang thiet bi do Hoa Ky cat giam quan vien, thi quan đoi mien Bac ngay cang tang cuong suc manh vu trang cua minh.


= Nhung ngay cuoi cung =


 That the  Cuoi nam 1974, Quan Giai phong mien Nam Viet Nam co 370.000 quan bo tri tren toan lanh tho mien Nam. Ho đong thoi nhan đuoc nguon cung khi tai quan su doi dao tu mien Bac. Ngay 12 thang 12, Quan Giai phong phat đong tan cong tinh Phuoc Long, muc đich tham do phan ung cua quoc te, nhat la cua Hoa Ky, nham chuan bi cho viec trien khai nhung ke hoach tiep theo. Ho nhanh chong chiem uu the, vay xiet luc luong Quan luc Viet Nam Cong hoa tai Phuoc Long.
Ngay 2 thang 1 nam 1975, Tong thong Thieu chu toa mot cuoc hop khan cap voi Trung tuong Du Quoc Đong, nguoi phu trach tinh hinh Phuoc Long, cung mot so si quan cap cao khac. Tuong Đong trinh bay ke hoach giai vay Phuoc Long nhung bi tu choi do Quan luc Viet Nam Cong hoa khi đo thieu kha nang khong van va khong con đu quan tru bi đe tang vien. Tren thuc te thi vao luc đo, cac thanh vien bo chi huy đeu co chung suy nghi la quan phong thu khong the cam cu đu lau đe đoi quan tiep vien. Truoc tinh the bat loi, ong Thieu quyet đinh nhuong toan bo tinh nay cho cong san, vi no đuoc xem la kem quan trong hon Tay Ninh, Pleiku, hoac Hue ca ve mat kinh te, chinh tri lan nhan khau. Ngay 6 thang 1 nam 1975, Phuoc Long that thu, tro thanh tinh ly đau tien o mien Nam vinh vien roi vao tay Quan Giai phong.
Nhan thay su suy yeu cua Quan luc Viet Nam Cong hoa khi khong đu kha nang phan kich chiem lai nhung vung đa mat, hay quan trong hon ca la Hoa Ky se khong can thiep quan su o mien Nam, gioi lanh đao Ha Noi quyet đinh phat đong Chien dich Tay Nguyen nham vao khu vuc Cao nguyen Trung phan. Quan Giai phong chon Thi xa Buon Ma Thuot lam muc tieu then chot mo man Chien dich Tay Nguyen vi đay la trung tam chinh tri, kinh te, van hoa cua Viet Nam Cong hoa tai Cao nguyen Trung phan. Tu lenh Quan Giai phong la Đai tuong Van Tien Dung bo tri nghi binh o khu vuc bac Cao nguyen khien Thieu tuong Pham Van Phu, chi huy Quan đoan II Viet Nam Cong hoa, phai chuyen mot phan binh luc toi Pleiku va Kon Tum đe đoi pho, dan toi canh Buon Ma Thuot bi so ho. Quan Giai phong luc nay bi mat di chuyen luc luong lon ve phia Nam, qua đo ap đao quan phong thu Buon Ma Thuot voi ty le 8 tren 1. Ngay 10 thang 3 nam 1975, tran Buon Ma Thuot bat đau va ket thuc chi sau von ven 8 ngay.
Ngay 18 thang 3 nam 1975, Quan Giai phong gianh hoan toan quyen kiem soat tinh Đak Lak. Cac luc luong Viet Nam Cong hoa nhanh chong di chuyen ve phia đong nham ngan chan Quan Giai phong đanh xuong cac tinh vung duyen hai Nam Trung Bo. Truoc buoc tien manh me cua quan cong san, Tong thong Thieu đa cu mot phai đoan đen Washington D.C. vao đau thang 3 nam 1975, đe nghi Hoa Ky tang vien tro quan su khan cap. Đai su Hoa Ky Graham Martin cung bay toi Washington đe trinh bay vu viec voi Tong thong Gerald Ford. Truoc tinh hinh ngay cang tro nen vo vong đoi voi Viet Nam Cong hoa, Quoc hoi Hoa Ky the hien thai đo mien cuong va chi thong qua mot ngan khoan vien tro tri gia 700 trieu đo la My so voi con so 1,45 ty đuoc đe xuat ban đau. Tuy vay, chinh quyen Ford tiep tuc khuyen khich ong Thieu hay giu vung long tin voi nguoi My.
Trong khoang thoi gian nay, truoc ap luc ngay mot gia tang, Nguyen Van Thieu cang luc cang tro nen đa nghi va hoang tuong hon truoc. Theo Tien si Nguyen Tien Hung, mot trong nhung phu ta than can nhat cua tong thong, thi ong Thieu "luon đe phong mot cuoc đao chinh lat đo minh." Ong tuyen bo rang "trong tinh hinh chinh tri Viet Nam, phai can than ngay ca voi dau cham, dau phay." Chinh su tu co lap ban than nay khien Nguyen Van Thieu thuong tu choi "su cong tac cua nhieu nguoi gioi, cong viec tham muu xung đang, tham khao y kien va hop tac." Ong hiem khi trao đoi cung cac tuong va thanh vien ban tham muu, san sang ra tay triet ha nhung nguoi tai neu thay ho co the lan at minh. Cac si quan trung thanh đeu chap hanh nghiem ngat menh lenh tu ong Thieu, đong y đe ong "đua ra moi quyet đinh ve cach thuc tien hanh cuoc chien".


 Triet thoai Cao nguyen Trung phan  Ngay 11 thang 3 nam 1975, sau khi ket luan rang khong con hy vong nhan đuoc goi quan vien tri gia 300 trieu đo la My tu Hoa Ky, Nguyen Van Thieu đa cho moi ba co van quan su than can nhat cua minh la Thu tuong Tran Thien Khiem, Đai tuong Cao Van Vien va Trung tuong Đang Van Quang đen Dinh Đoc Lap đe hop. Sau khi phan tich tinh hinh, ong Thieu lay ra mot tam ban đo quoc gia kho nho va ban luan ve viec tai phoi tri luc luong va "co cum" lanh tho đe "bao ve nhung vung đong dan, tru phu, vi nhung vung đat đo moi that su quan trong."
Tren ban đo, Nguyen Van Thieu khoanh vung nhung khu vuc ma ong cho la quan trong nhat, trong đo bao gom toan bo Vung III va Vung IV chien thuat voi ca them luc đia, noi co nhung gieng dau moi đuoc phat hien. Ong cung chi ra nhung khu vuc hien đang nam duoi su kiem soat cua Quan Giai phong can phai đuoc chiem lai bang moi gia, vi đay la noi tap trung cua cac nguon tai nguyen nhu gao, cao su va khu cong nghiep. Theo ong, nhung khu vuc nay đu đe Viet Nam Cong hoa ton tai va phat trien thanh mot quoc gia rieng. Đoi voi Vung I va Vung II chien thuat, ong Thieu ve mot so vach cat ngang cac vung duyen hai, cho rang Quan luc Viet Nam Cong hoa nen giu nhung gi co the giu, tuy theo kha nang, nhung co the rut lui ve phia Nam neu can thiet. Đay la chien luoc ma ong Thieu goi la "đau be, đit to" – tha long phan tren, giu chat phan duoi.
Ngay 14 thang 3 nam 1975, Nguyen Van Thieu cung 3 nguoi tren bay toi Cam Ranh đe gap Thieu tuong Pham Van Phu, Tu lenh Quan đoan II. Ong Thieu quyet đinh rang muc tieu uu tieu cua Quan đoan II la tai chiem Buon Me Thuot, cho rang noi nay quan trong hon Pleiku va Kon Tum ca ve mat kinh te lan nhan khau. Sach luoc cua ong la tap trung tieu diet cac su đoan chu luc cua Quan đoi nhan dan Viet Nam, trong đo co Su đoan 320 thien chien chiem giu Buon Ma Thuot, thay vi đoi đau voi cac toan du kich cua Quan Giai phong. Nham tao yeu to bat ngo, tuong Phu quyet đinh rut lui ve phia bien theo Tinh lo 7B, mot con đuong nho, hu hong nang, truoc khi trien khai luc luong va tien hanh chien dich tai chiem Buon Me Thuot.
Cac tuong linh đuoc lenh giu bi mat, khong đuoc đe cho phia Hoa Ky biet. Cuoc rut lui quy mo lon voi hang tram nghin quan nhan va thuong dan đuoc du đoan se rat nguy hiem. Tuy nhien, no đa đuoc to chuc mot cach voi va ma khong co ke hoach cu the, dan toi su thieu phoi hop giua cac ben. Nhieu si quan cao cap khong he hay biet ve lenh triet thoai, mot so đon vi bi bo lai sau hoac rut lui mot cach roi rac. Su viec cang tro nen nghiem trong khi đoan xe van tai bi tre ba ngay do cau bi hong. Quan Giai phong đuoc lenh truy kich, đen ngay 18 thang 3 nam 1975 thi đuoi kip đoan xe, gay ra ton that nghiem trong.
Ngay 18 thang 3 nam 1975, luc luong Biet đong quan Viet Nam Cong hoa cung thiet xa đanh chan vo tinh bi khong quan oanh tac nham, phai hung chiu thuong vong lon. Loi dung loi the ve mat so luong, Quan Giai phong tien hanh truy kich, đanh pha đoan di tan. Sau 9 ngay, chi co 20.000 trong so tong cong 60.000 quan va 25% trong so 180.000 thuong dan tham gia di tan đen đuoc Tuy Hoa vao ngay 27 thang 3. Lenh di tan cua ong Thieu đen qua tre đa bien cuoc trien khai nay tro thanh mot cuoc thao chay hon loan, tao nen mot "con đuong mau" cung voi cai chet cua hon 150.000 nguoi. Sau chien thang voi tam muc khong ngo, Quan Giai Phong đa hoan toan lam chu toan bo Cao nguyen Trung phan trong khi chien dich phan cong nham chiem lai Buon Ma Thuot cua Quan luc Viet Nam Cong hoa khong bao gio đuoc hien thuc hoa vi Quan đoan II chi con 25% binh luc ban đau.


 Sup đo day chuyen  Tham hoa o Cao nguyen Trung phan đuoc tiep noi boi mot tham hoa tuong tu tai cac tinh thuoc Vung I chien thuat. Quan đoan I khi đo nam duoi su chi huy cua Trung tuong Ngo Quang Truong, nguoi đuoc đanh gia la vi tuong tai ba nhat cua mien Nam. Tinh đen trung tuan thang 3 nam 1975, Quan Giai phong tuy co toi 5 su đoan va 27 trung đoan bo sung nhung chi moi co gang đanh chan cac tuyen xa lo ma chua the tan cong vao cac vi tri ma Quan đoan I van giu vung. Trong buoi hop ngay 13 thang 3 nam 1975, Nguyen Van Thieu sau khi phan tich tinh hinh đa truyen đat ke hoach "co cum" lanh tho cua minh voi tuong Truong va ra lenh bo Hue đe rut ve Đa Nang. Tuong Truong tuy khong phan nan, song cam thay boi roi truoc ke hoach cua tong thong.
Ngay 19 thang 3 nam 1975, Ngo Quang Truong bay vao Sai Gon gap Tong thong Thieu bay to y đinh rut ve co thu ba cu đia Hue, Đa Nang va Chu Lai. Sau khi nghe tuong Truong giai thich rang khong con đuong nao đe rut khoi Hue do Quoc lo 1 đa bi Quan Giai phong đanh chan, ong Thieu mien cuong nghe theo. Ngay 20 thang 3 nam 1975, Tong thong Thieu len song phat thanh, hieu trieu rang Hue can phai đuoc phong thu "bang moi gia". Toi hom đo, Ngo Quang Truong lenh binh linh rut khoi Quang Tri đe lui ve phong tuyen tai song My Chanh o phia Bac Hue. Vi nhue khi va ky luat cua ba quan van con tuong đoi cao, tuong Truong tu tin co the giu đuoc Hue. Tuy nhien, ong nhanh chong bi soc khi nhan đuoc cong đien hoa toc truyen đat chi thi moi cua tong thong rang "neu tinh hinh bat buoc, chi can lui ve giu Đa Nang ma thoi." Ong Thieu đua ra quyet đinh nay vi cho rang Quan đoan I khong đu con đu quan đe co the phong thu mot luc ba noi. Menh lenh "tien hau bat nhat" nay gay hoang mang trong quan đoi, nhat la đoi voi nhung binh linh bi buoc phai bo roi que huong va than nhan đe rut lui.
Quan đoan I tren đuong rut lui ve Đa Nang lien luc chiu suc ep tu Quan Giai phong. Ben canh đo, viec hang tram nghin dan thuong tham gia di tan khien tinh hinh nhanh chong vuot ngoai tam kiem soat. Bat man truoc nhung quyet đinh cua Tong thong Thieu, Tu lenh Su đoan 1 Bo binh la Chuan tuong Nguyen Van Điem tuc gian phat bieu truoc binh si rang: "Chung ta đa bi phan boi roi. Bay gio thi manh ai nguoi nay lo cho chinh minh." Truoc su tan cong don dap cua Quan Giai phong, su đoan 1 nhanh chong tan ra, nhieu binh si đao ngu hoac tien hanh cuop boc. Do vay, chi 1/3 quan so ban đau đen đuoc Đa Nang.
Ngay 27 thang 3 nam 1975, Quan Giai phong lien tiep na phao vao cac can cu quan su tai Đa Nang lam cho tinh than cua ca quan va dan trong thanh pho them phan hoang loan. Them vao đo, viec dong nguoi ti nan tu cac noi đo ve qua đong, len toi 1,5 trieu nguoi, khien Đa Nang tro nen hon loan va khong the kiem soat. Nhan thay viec co thu Đa Nang la bat kha thi, Ngo Quang Truong goi đien ve Sai Gon yeu cau cho phep di tan bang đuong bien. Tuy nhien, Nguyen Van Thieu do du khong đua ra menh lenh dut khoat. Ong van nuoi hy vong Hoa Ky can thiep quan su vao Viet Nam mot lan nua va muon giu Đa Nang bang moi gia đe su dung lam đau cau cho nguoi My đo bo. Tuy nhien, sau khi lien lac voi Sai Gon bi gian đoan boi hoa luc cua Quan Giai phong, Ngo Quang Truong đanh phai tuy co ung bien, ra lenh rut lui khoi Đa Nang bang đuong bien.
Khong co su ho tro tu Sai Gon, cuoc di tan dien ra trong tinh canh hon loan. Hang chuc nghin nguoi bo mang truoc cac đot phao kich cua Quan Giai phong. Nhieu nguoi chet đuoi khi chen lan giam đap tranh nhau xuong tau. So luong tau đuoc gui đi la qua it đoi voi hang trieu nguoi phai so tan. Chi co khoang 16.000 binh si va 50.000 nguoi trong so gan hai trieu dan thuong o Đa Nang đuoc so tan thanh cong. Ngay 29 thang 3 nam 1975, Quan Giai phong tien vao chiem đong đo thi lon hang thu hai tai mien Nam Viet Nam, bat giu hon 70.000 binh si, thu đuoc 100 tiem kich co va hang loat khi tai quan su khac. Đa Nang that thu keo theo su sup đo day chuyen cua cac đo thi ven bien Nam Trung Bo nhu "mot day binh su truot khoi ke". Chi sau von ven 2 tuan, hon mot nua lanh tho mien Nam đa hoan toan nam trong quyen kiem soat cua Quan Giai phong.


= Tu chuc =

Sau nhung thang loi vuot xa muc tuong tuong, Bo Chinh tri Ban Chap hanh Trung uong Đang Cong san Viet Nam quyet tam gianh chien thang truoc khi mien Nam buoc vao mua mua nam 1975 thay vi đoi đen nam 1976 đe thuc hien buoc 2 cua Ke hoach chien luoc hai nam 1975–1976 nhu đa đe ra vao cuoi nam 1974. Ngay 7 thang 4 nam 1975, Le Đuc Tho đen so chi huy cua Đai tuong Van Tien Dung tai Loc Ninh thay mat Bo Chinh tri truc tiep chi đao Chien dich Ho Chi Minh. Trong cuoc hop Bo Chi huy chien dich, Van Tien Dung phac thao ke hoach tien đen Sai Gon bang ba huong. Muc tieu đau tien cua chien dich la Xuan Loc, tinh ly cua tinh Long Khanh, noi an ngu cac truc giao thong quan trong huong thang ve Sai Gon. Đuoc menh danh la "canh cua thep", Xuan Loc la mat xich trong yeu trong he thong phong thu cua Quan luc Viet Nam Cong hoa.
Ngay 9 thang 4 nam 1975, Quan Giai phong phat đong tan cong Xuan Loc. Thieu tuong Le Minh Đao chi huy 25.000 quan – khoang 1/3 luc luong con lai cua Quan luc Viet Nam Cong hoa – bao ve phong tuyen Xuan Loc. Su đoan 18 duoi truong Le Minh Đao chong tra quyet liet, giu vung tuyen phong thu trong nhieu ngay. Tuy nhien do thieu khong quan yem tro cung nhu viec Quan Giai phong thay đoi chien thuat đanh vong sang phia khac, nen sau khi cac phong tuyen o Tay Ninh va Phan Rang lan luot that thu, phong tuyen Xuan Loc tro nen mat tac dung. "Canh cua thep" Xuan Loc bi pha vo sau 11 ngay kich chien, Sai Gon bi Quan Giai phong bao vay va co lap hoan toan. Tran tu chien tai Xuan Loc la minh chung cuoi cung cho thay neu đuoc dan dat đung cach boi mot đoi ngu chi huy co nang luc, Quan luc Viet Nam Cong hoa hoan toan đu kha nang đoi choi truc dien voi Quan Giai phong.
Ngay 10 thang 4 nam 1975, Tong thong Hoa Ky Gerald Ford van đong Quoc hoi thong qua mot goi vien tro quan su bo sung tri gia 722 trieu đo la My cho Viet Nam Cong hoa, cung voi 250 trieu đo la My vien tro kinh te va an đinh han chot đe quoc hoi đua ra quyet đinh la ngay 19 thang 4 nam 1975. Cung trong khoang thoi gian nay, đe đe phong truong hop Quoc hoi Hoa Ky tu choi vien tro cho Viet Nam Cong hoa, Nguyen Van Thieu đa cu Tong truong Bo Ngoai giao Vuong Van Bac sang A Rap Xe Ut đe yeu cau vay tien. Tuy đuoc Quoc vuong Khalid bat đen xanh, nhung thuong vu cho vay đuoc du kien se phai mat it nhat ba đen bon thang đe hoan thanh. Trong con tuyet vong, Tong thong Thieu đa gui thu cho Tong thong Ford đe nghi vay the chap 3 ty đo la My. Tuy nhien, ca đe nghi vay no lan vien tro đeu bi Quoc hoi Hoa Ky bac bo.
Duoi ap luc tu cac tuong, Nguyen Van Thieu tu chuc vao ngay 21 thang 4 nam 1975. Ong đa co mot bai phat bieu keo dai ba tieng tren song truyen hinh, đuoc nhieu nguoi đanh gia la bai dien van "hay nhat", nhung đong thoi cung "đa kich nhat" cua ong trong suot 8 nam lam tong thong. Trong bai dien van tuy "roi rac, nhung nong nhiet va chan thanh" nay, ong lan đau tien thua nhan lenh di tan khoi Cao nguyen Trung phan va mien Bac la can nguyen dan đen tham bai. Tuy nhien, sau đo ong tuyen bo quyet đinh tren – neu xet ve tinh hinh luc bay gio – la bat đac di, đong thoi đun đay trach nhiem cho cac tuong. Ong mo ta Hoa Ky la "mot đong minh vo nhan đao voi nhung hanh đong vo nhan đao" va len tieng chi trich hanh đong cat giam vien tro cua ho:

Nguyen Van Thieu cung trach cu Ngoai truong Hoa Ky Henry Kissinger vi đa ky Hiep đinh Paris – mot hiep đinh ma Ha Noi đa vi pham. Ong tuyen bo rang nguoi My đa bo roi Viet Nam Cong hoa, cho rang "cai ban van hiep đinh đo la ban van Hoa Ky ban mien Nam Viet Nam cho Cong san". Ong Thieu cung đo loi cho cac phuong tien truyen thong ca trong va ngoai nuoc vi lien tiep đua tin tham nhung va khung hoang cua chinh phu Sai Gon, lam suy sup tinh than cua quan đoi va dan chung. Ngay sau bai phat bieu, Pho Tong thong Tran Van Huong len nam quyen tong thong, nhung cung khong the cuu van đuoc tinh hinh. Ngay 30 thang 4 nam 1975, Quan Giai phong tien vao Sai Gon, ket thuc cuoc chien tranh Viet Nam.


Luu vong Trong bai dien van tu chuc ngay 21 thang 4 nam 1975, Nguyen Van Thieu tuyen bo "toi tu chuc nhung toi khong đao ngu" va khang đinh rang ong se tai ngu va tiep tuc chien đau trong vai tro mot vi tuong "ke ben anh em chien si". Tuy nhien, ong sau đo đa bi mat roi khoi Sai Gon sang Đai Loan tren mot chiec phi co C-118 vao đem ngay 25–26 thang 4 nam 1975. Đe cho su ra đi nay đuoc danh chinh ngon thuan, Tong thong Tran Van Huong đa ky nghi đinh đe cu Nguyen Van Thieu va Tran Thien Khiem lam đac su Viet Nam Cong hoa sang Đai Bac phung đieu Tong thong Trung Hoa Dan Quoc Tuong Gioi Thach, nguoi đa qua đoi gan 3 tuan truoc đo vao ngay 5 thang 4 nam 1975.
Cuoc ra đi cua Nguyen Van Thieu va cac tro ly dien ra duoi su sap xep cua Thomas Polgar, truong CIA o Sai Gon. Theo ky gia Morley Safer, CIA cung dinh dang đen viec "chuyen cho nhieu va-li chua đay kim loai nang bang may bay" ra nuoc ngoai, ma "kim loai nang" o đay am chi toi vang. Tuy nhien, theo phong su đieu tra cua bao Tuoi Tre, ong Thieu tuy co y đinh chuyen 16 tan vang ra nuoc ngoai, nhung đa khong the thuc hien. So vang đuoc ban giao cho Uy ban Quan quan va nam trong so 40 tan vang ma Nha nuoc Cong hoa xa hoi chu nghia Viet Nam ban ra quoc te vao nam 1979 đe "giai quyet nhung van đe kho khan cap bach cua quoc gia, trong đo co mieng an cua nguoi dan".
Sau khi đen Đai Bac, Nguyen Van Thieu thoat đau song tai nha anh trai Nguyen Van Kieu, Đai su Viet Nam Cong hoa tai Đai Loan, nguoi co mot can nha o vung ngoai o truoc khi cung gia đinh chuyen toi mot can ho tai khu Thien Mau, quan Sy Lam, Đai Bac. Vi con trai theo hoc tai Anh, ong cung gia đinh chuyen toi đay va sinh song tai mot can nha o Kingston upon Thames, toa lac phia tay nam Luan Đon. Trong thoi gian o Anh, ong Thieu kha kin tieng, đen noi Van phong Đoi ngoai Anh vao nam 1990 khong ro ong đang lam gi, o đau. Đau thap nien 1990, gia đinh ong toi Foxborough thuoc vung ngoai vi Boston, Massachusetts va song mot cuoc song tham lang trong quang đoi con lai o đay. Nguyen Van Thieu khong viet hoi ky, hiem khi tra loi phong van va tu choi tiep khach. Ngoai viec nhin thay ong Thieu dat cho đi dao, hang xom hiem khi co co hoi tiep xuc va tim hieu ong. Nhung lan xuat hien it oi cua ong truoc du luan quoc te sau khi luu vong gom co bo phim tai lieu Viet Nam cuoc chien 10000 ngay cua My san xuat nam 1980 va cuoc phong van voi tap chi Spiegel cua Tay Đuc vao nam 1979, trao đoi ve quang thoi gian nam giu cuong vi tong thong mien Nam Viet Nam.
Viec Nguyen Van Thieu it khi xuat hien truoc cong chung la do lo ngai su thu đich cua nguoi Viet Nam ti nan cong san, nhung nguoi tin rang ong la nhan to chinh khien Viet Nam Cong hoa chien bai. Tuy nhien, ong tung co mot so buoi trao đoi voi cong đong nguoi Viet sau khi sang Hoa Ky đinh cu. Nam 1992, ong Thieu len tieng to cao su xich lai gan nhau giua Hoa Ky va Cong hoa Xa hoi chu nghia Viet Nam nhung tu nam 1993 thi lai co y muon thien chi tham gia vao cac cuoc thao luan hoa giai dan toc, nham tao đieu kien cho cong đong kieu bao co co hoi tro ve nuoc. Trong mot buoi phong van nam 1993, ong cho rang Viet Nam can phai đuoc dan chu hoa, nhung phai bang mot giai phap chinh tri on hoa, khong bao đong "đe tranh mot cuoc noi chien gay han thu trien mien cho cac the he mai sau". Cung trong buoi phong van nay, ong noi rang minh đa khong lam tron đuoc nhiem vu ma nhan dan giao pho, du đa "co gang trong kha nang chuc vi cua ong đoi voi cong san va ke ca đoi voi đong minh", đong thoi tuyen bo "nhan lanh trach nhiem hoan toan truoc nhan dan va lich su".


Qua đoi Nguyen Van Thieu cung vo Nguyen Thi Mai Anh ky niem 50 nam ngay cuoi tai Hawaii khi Su kien 11 thang 9 xay ra. Viec ca 2 chiec may bay đam vao Toa Thap Đoi cua Trung tam Thuong mai The gioi đeu cat canh tu San bay quoc te Logan nam gan nha hai nguoi đa co nhung tac đong tam ly nhat đinh đoi voi ong, gay anh huong đen suc khoe. Vi đuong bay bi gian đoan boi vu tan cong, hai vo chong bi ket lai o Hawaii hon 1 tuan. Khi ve toi nha, benh tinh ong tro nang.
Sau khi đot quy va hon me tu ngay 27 thang 9 nam 2001, Nguyen Van Thieu qua đoi ngay 29 thang 9 tai Trung tam Y te Beth Israel Deaconess, Boston, Massachusetts, tho 78 tuoi. Tang le cua ong đuoc cu hanh tai Nha tang le Eaton & Mac Kay o Newton, Massachusetts vao ngay 6 thang 10 nam 2001. Thi the cua ong đuoc hoa tang nhung khong ro noi đat tro cot. Theo loi ba Mai Anh thi truoc luc qua đoi, ong bay to mong muon đuoc an tang o que nha Phan Rang, neu khong "thi hoa tang rai mot nua xuong bien, mot nua tren nui".


Đoi tu = Gia đinh =

Nam 1951, Nguyen Van Thieu ket hon voi Nguyen Thi Mai Anh, con gai thu bay trong mot gia đinh co muoi anh chi em. Ho co voi nhau 1 con gai, 2 con trai, lan luot la Nguyen Thi Tuan Anh, Nguyen Quang Loc va Nguyen Thieu Long. Ngoai ra, hai vo chong cung nhan nuoi Nguyen Thi Phuong Anh, con gai cua ong Nguyen Xuan Hieu, la chau gai ruot goi ong Thieu bang chu. Nam 1973, con gai lon Tuan Anh đa ket hon cung Nguyen Tan Trieu – con trai Tong giam đoc Air Vietnam Nguyen Tan Trung – trong mot đam cuoi đuoc liet vao hang "vuong gia, lon nhat, sang trong nhat" mien Nam thoi bay gio. Co rat it thong tin ve ba nguoi con con lai, chi biet rang con trai lon Nguyen Quang Loc theo hoc tai Eton College – mot truong nam sinh o Berkshire, Anh. Đay đuoc cho la mot trong nhung nguyen nhan chinh khien gia đinh ong Thieu chuyen toi Anh sinh song va o lai đay hon mot thap ky truoc khi di cu sang Hoa Ky.


= Ngoai ngu =
Nguyen Van Thieu noi đuoc tieng Phap, tieng Anh va thuong tra loi phong van bang hai ngon ngu nay. Ong hoc tieng Phap tren ghe nha truong. Ve phan tieng Anh thi ong khong hoc qua truong lop ma chi thong qua cac phu ta cua minh. Tuy nhien, ky nang tieng Anh cua ong đuoc đanh gia kha cao, the hien qua cuoc đoi thoai khong can thong dich vien, dai 8 tieng đong ho voi Tong thong Richard Nixon vao ngay 8 thang 6 nam 1969.


= Tin nguong =
Nguyen Thi Mai Anh sinh ra trong mot gia đinh Cong giao toan tong o My Tho, co truyen thong Đong y. Nguyen Van Thieu von la mot Phat tu, song đa cai sang đao Cong giao cua vo vao nam 1958. Mot so nguoi đa chi trich hanh đong nay, cho rang ong Thieu cai đao chi đe muu cau loi ich chinh tri va tim kiem su thang tien trong quan đoi. La mot tin huu Cong giao, Nguyen Van Thieu khong bo lo Thanh Le Chua Nhat nao tai nha tho. Tuy vay, gia đinh ong chiu su anh huong lon tu van hoa truyen thong Viet Nam. Ong Thieu xuat than trong mot gia đinh co truyen thong Nho hoc, con ba Mai Anh thi chiu anh huong kha lon ve ne nep, gia phong cua mot gia đinh phong kien, mang nang tu tuong Nho giao. Trong nhiem ky tong thong cua minh, Nguyen Van Thieu cho tu sua nhieu chua chien, đen tho va Van Thanh mieu tho tu Khong Tu. Nam 1967, ong đua gia đinh ve que đe vinh quy bai to theo nghi thuc truyen thong Nho giao sau khi đac cu tong thong. Ngoai ra, ong cung thuong dang huong tuong niem cac Vua Hung va phat bieu truoc cong chung trong cac dip Gio To Hung Vuong hang nam.
Nguyen Van Thieu la mot nguoi đac biet tin vao boi toan, tu vi va phong thuy. Cho rang su tot xau cua phong thuy am trach quan he truc tiep đen su nghiep cua minh, Nguyen Van Thieu cho doi mo ma to tien toi mot khu đat khac đuoc cho la co đia ly tot vao nam 1956. Ong con cu ra đo mot đon vi canh gac toi 400 linh. Tuy nhien, vao thang 4 nam 1975, đon vi nay đa noi loan, dung may ui san phang cac ngoi mo. Ong cung đa cho đoi ngay thang nam sinh tu ngay 5 thang 4 nam 1923 thanh ngay 24 thang 12 nam 1924. Đay đuoc cho la mot su thay đoi co chu đich, vi ngay sinh moi cua ong nham vao gio Ty, ngay Đinh Suu, thang Ty va nam Ty, ma trong tu vi đau so thi đay la la so "tam trung qui so" hay "tam ty vi vuong", đong nghia voi viec so huu "chan menh đe vuong". Nguyen Van Thieu co am hieu nhat đinh ve phong thuy va rat tin tuong mot vi thay boi ten la Huynh Lien, mot nhan vat đuoc nguoi đuong thoi menh danh la "Quy Coc tien sinh". Mong muon bao toan co nghiep, ong đa lenh cho thay phac hoa đo hinh phong thuy, tran yem long mach cua nhieu vi tri, ma quan trong nhat la cum long mach Dinh Đoc Lap, Thu vien Quoc gia, Nha tho Đuc Ba va Ho Con Rua.


Tang thuong Duoi đay la danh sach huan chuong ma Trung tuong Nguyen Van Thieu đa nhan đuoc trong su nghiep quan nhan cua minh:


= Trong nuoc =


= Nuoc ngoai =
 Đai Huan chuong Mugunghwa ( Han Quoc)
 Legion of Merit Hang II ( Hoa Ky)
 Croix de guerre des theatres d'operations exterieures ( Phap)


Ghi chu Chu thich Thu muc = An pham =


 Nguon so cap   Nguon thu cap  = Truc tuyen =


Đoc them Phong su đieu tra ve 16 tan vang cua bao Tuoi Tre

Bui Thanh (ngay 26 thang 4 nam 2006). "Ong Thieu đa chuyen 16 tan vang sang My?". Tuoi Tre Online.
Bui Thanh (ngay 27 thang 4 nam 2006). "Ky 2: Chuyen ra đi bi mat". Tuoi Tre Online.
Bui Thanh (ngay 28 thang 4 nam 2006). "Ky 3: Khong co anh sang cuoi đuong ham". Tuoi Tre Online.
Bui Thanh (ngay 29 thang 4 nam 2006). "Ky 4: Ke hoach bi mat tu dinh tong thong". Tuoi Tre Online.
Bui Thanh (ngay 30 thang 4 nam 2006). "Ky 5: Vang đoi chu". Tuoi Tre Online.
Bui Thanh (ngay 1 thang 5 nam 2006). "Nguoi giu chia khoa kho vang". Tuoi Tre Online.
Khac

"Hoi thao: Hoan canh khien VNCH chon 'dan chu mot phan', dan thay 'bi phan boi'". VOA. ngay 22 thang 10 nam 2019.
Lam Quang Thi (2002). The Twenty-five Year Century: A South Vietnamese General Remembers the Indochina War to the Fall of Saigon [Hai muoi lam nam trong mot the ky] (bang tieng Anh). Denton: University of North Texas Press. ISBN 978-1-57441-143-0. OCLC 1058159084.
Nguyen Cao Ky; Wolf, Marvin J. (2002). Buddha's Child: My Fight to Save Vietnam [Đua con cau tu] (bang tieng Anh). New York: St. Martin's Publishing Group. ISBN 978-1-4668-6085-8. OCLC 865182586.
Nguyen Hoa (ngay 18 thang 10 nam 2019). "Tranh luan ve nhung nam cuoi cua VNCH va TT Nguyen Van Thieu". Nguoi Viet Online.
Welsch, Gabriel (2003). "Nguyen Van Thieu Is Dead at 78". The Georgia Review (Truyen ngan). Quyen 57 so 4. tr. 826–838. ISSN 0016-8386. JSTOR 41402370.


Lien ket ngoai Nguyen Van Thieu tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Nguyen Van Thieu tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Nguyen Van Thieu tren tap chi Time, so ngay 15 thang 9 nam 1967
A Conversation with Nguyen Van Thieu tai Co quan Luu tru Truyen hinh Cong cong Hoa Ky