Song Amazon (tieng Tay Ban Nha: Rio Amazonas; tieng Bo Đao Nha: Rio Amazonas) la mot dong song o Nam My. Amazon  đuoc xem la con song dai nhat the gioi theo mot so nguon thong tin va la song co luu vuc rong nhat va luu luong nuoc nhieu nhat the gioi.
Song Amazon chiem khoang 20% tong luu luong nuoc ngot cung cap cho cac đai duong . Cho rong nhat cua song vao mua kho khoang 11 km (6,8 dam). Vao mua mua lu, cho rong nhat cua song co the len đen 40 km (24,8 dam) va khu vuc cua song co the rong toi 325 km (202 dam) . Do đo rong cua song nhu vay, nguoi ta con goi la song bien.


Lich su Song Amazon đuoc Francisco de Orellana phat hien nam 1542, ban đau no đuoc đat ten la Riomar.
Con song Amazon thuoc hang dai nhat the gioi nam o khu vuc Nam My đuoc xac đinh đa 11 trieu nam tuoi. No co hinh dang nhu hien nay tu 2,4 trieu nam truoc. Đay la ket qua nghien cuu cua nhung nha khoa hoc tai Đai hoc Liverpool Anh, Đai hoc Amsterdam Ha Lan va cong ty dau mo quoc gia Brazil Petrobras. Ho đua ra ket luan nay nho nghien cuu nhung mau tram tich lay tu hai lo khoan o cua song Amazon.
Truoc nghien cuu nay, đo tuoi chinh xac cua song Amazon van la mot bi an. Cac nha nghien cuu von khong the xam nhap vao Amazon Fan - mot cot tram tich day toi 10 km - o con song nay. Cong ty Petrobras đa quyet đinh khoan hai lo o cua song Amazon - mot cai sau toi 4,5 km duoi muc nuoc bien - đe lay tram tich phuc vu cho nghien cuu.
"Tram tich cua song cung cap du lieu ve khi hau va đia ly thoi co đai cua khu vuc", Jorge Figueiredo - thuoc khoa nghien cuu đai duong va Trai Đat Đai hoc Liverpool - cho biet. "Nghien cuu nay cung co y nghia quan trong trong viec cung cap hieu biet cho chung ta ve đia ly hoc Nam My cung nhu su tien hoa sinh vat bien o khu vuc Amazon va vung bo bien Đai Tay Duong".
Tuy nhien, Amazon, du đuoc xem la dai nhat the gioi, van kha "tre" so voi nhieu con song khac tren the gioi. "Song New o Bac My va Nile o chau Phi đuoc cho la đa hang tram trieu nam tuoi", Carina Hoorn, thuoc Đai hoc Amsterdam, cho hay.


Đia ly = Luu vuc =

Luu vuc song bao phu phan lon rung Amazon, khu rung nhiet đoi lon nhat tren the gioi, chiem dien tich 5.500.000 km² (phan lon o Brazil).
Amazon Luu tru ngay 23 thang 1 nam 2007 tai Wayback Machine co luu vuc rong nhat the gioi voi hon 1.000 song nhanh đan cheo nhau det thanh mot mang song day đac, trong đo co hon 17 nhanh co chieu dai 1.500 km. Luu vuc Amazon chiem khoang 40% tong dien tich đai luc Nam My, lon gap đoi dien tich luu vuc song Congo o chau Phi.
Song Amazon va cac phu luu cua no đac trung boi nhung khu rung rong lon bi ngap nuoc vao moi mua mua. Moi nam muc nuoc song dang cao hon 9 met (30 ft), lam ngap lut cac khu vuc rung lan can, đuoc goi la varzea ("rung bi ngap nuoc"). Cac khu rung bi ngap nuoc cua Amazon la nhung vi du đien hinh nhat cho kieu moi truong song nay tren the gioi. Tinh trung binh trong mua kho, dien tich bi ngap nuoc khoang 110.000 kilomet vuong (42.000 dam vuong Anh), trong khi mua mua dien tich bi ngap nuoc trong luu vuc len đen 350.000 kilomet vuong (140.000 dam vuong Anh).
Luong nuoc tu song Amazon đo ra Đai Tay Duong rat lon, len đen 300.000 met khoi tren giay (11.000.000 cu ft/s) trong mua mua, trung binh 209.000 met khoi tren giay (7.400.000 cu ft/s) trong khoang thoi gian tu 1973 đen 1990. Amazon cung cap khoang 20% luong nuoc ngot tren the gioi đo vao đai duong. Vung nuoc ma con song đo vao đai duong trai dai 400 kilomet (250 mi) va rong 100 đen 200 kilomet (62 đen 124 mi). Nuoc ngot nhe hon nuoc bien, khi chay vao đai duong se nam o tren, pha tron voi nuoc man, lam thay đoi mau sac cua be mat đai duong tren mot dien tich len đen 1.000.000 dam vuong Anh (2.600.000 km2). Qua nhieu the ky cac tau qua lai đa bao cao rang vung nuoc ngot gan cua song nam ngoai tam nhin đen đat lien va co ve nhu la mot đai duong mo.
Nang luong song va thuy trieu cua Đai Tay Duong đu đe mang hau het vat lieu tram tich cua song Amazon ra bien, do đo Amazon khong hinh thanh mot đong bang chau tho thuc su. Cac đong bang chau tho lon tren the gioi tat ca nam trong cac vung nuoc đuoc bao ve mot cach tuong đoi, trong khi Amazon khong hoi đu nhung yeu to nhu the.


= Thuong nguon =
Vao thang 5 nam 2007, nham xac đinh thuong nguon cua con song, cac nha khoa hoc Brasil va Peru đa lam mot cuoc hanh trinh vat va. Va ho thay con song nay bat nguon tu vung nui tre An-đet (5000 met so voi muc nuoc bien).


= Cua song =


Lu lut Khong phai tat ca cac nhanh song cua Amazon xuat hien lu cung thoi điem trong mot nam. Nhieu nhanh bat đau lu vao thang 11 va co the tiep tuc dang cao cho đen thang 6. Nuoc song Rio Negro dang len bat đau trong thang 2 hoac 3 va bat đau rut trong thang 6. Song Madeira dang va ha trong 2 thang som hon hau het cac nhanh song khac cua Amazon.
Đo sau trung binh cua Amazon giua Manacapuru va Obidos theo tinh toan giua 20 đen 26 met (66 đen 85 ft). Tai Manacapuru, muc nuoc song chi vao khoang 24 met (79 ft) tren muc nuoc bien. Hon phan nua nuoc cua ha nguon Amazon tren song Manacapuru nam duoi muc nuoc bien. O đoan thap nhat đo sau trung binh cua Amazon la 20 đen 50 met (66 đen 164 ft), o mot so noi co the len đen 100 met (330 ft).
Lu hang nam gay ra boi song trieu đuoc goi la "pororoca." Song xuat hien vao cuoi đong khi trieu cao, khi đo Đai Tay Duong bao phu vao trong song. Song co the cao đen 4 m va truyen sau vao trong đat lien 13 km.


The gioi sinh vat Hon mot phan ba so loai đong vat đuoc biet đen hien nay song o rung Amazon, mot khu rung nhiet đoi khong lo nam tren luu vuc song Amazon co dien tich hon 5.400.000 kilomet vuong (2.100.000 dam vuong Anh). No la rung nhiet đoi giau đa dang sinh hoc nhat the gioi. Hien co 3,000 loai ca co mat o luu vuc Amazon, voi nhieu loai moi đuoc tim thay hang nam.


= Khoang san =
Phan lon Rung Amazon co nui, cac loai khoang san co kim cuong (phan bo o Brasil), vang o Bolivia, va cac kim loai khac nhau.


Hinh anh = Thuc vat song Amazon =


Cac phu luu chinh Amazon co hon 1.100 phu luu, 17 trong so đo co chieu dai hon 1.500 kilomet (930 mi). Mot so song noi tieng nhu:


Lien ket ngoai Amazon moi la song dai nhat the gioi


Tham khao