Thit ga tay la loai thit tu nhung con ga tay, thong thuong la ga tay nha. Đay la mot loai thuc pham truyen thong tai cac nuoc phuong Tay. Thit cua chung thuong đuoc nguoi My va nguoi phuong Tay dung cho cac mon nuong va xuat hien nhieu trong Le Ta on hoac nhung buoi tiec gia đinh.  Nguoi ta tin rang ga tay chua ham luong tryptophan cao, đien hinh cho hau het cac loai gia cam.


Che bien Ga tay thuong đuoc ban thai lat va xay, hoac che bien "nguyen con" theo cach tuong tu nhu ga thuong (bo đau, chan va long). Ga tay nguyen con đong lanh van đuoc nhieu nguoi ua chuong. Ga tay thai lat thuong đuoc dung lam thit cho mon sandwich hoac lam thit cold cuts. Trong mot so truong hop khi cong thuc nau an yeu cau thit ga, thi ga tay cung co the đuoc su dung đe thay the. Ga tay xay thuong đuoc ban tren thi truong nhu mot su thay the cho thit bo xay. Neu khong đuoc so che can than, ga tay nau chin thuong đuoc coi la it am hon cac loai thit gia cam khac nhu ga hoac vit.
Ga tay hoang, mac du ve co ban la cung mot loai voi ga tay thuan hoa, tuy nhien lai co huong vi rat khac so voi loai nuoi trong trang trai. Hau nhu tat ca cac loai thit (bao gom ca phan uc) đeu "sam mau" va co huong vi đam đa hon. Huong vi cung co the thay đoi theo mua do phu thuoc vao nhung bien đoi trong nguon thuc an, thuong khien thit ga tay hoang đam đa hon vao cuoi mua he, boi so luong con trung nhieu hon trong che đo an cua chung so voi nhung thang truoc đo. Ga tay hoang chu yeu an co va ngu coc co huong vi nhe hon. Cac giong ga di san hiem cung khac nhau ve huong vi.
Mot luong lon thit ga tay đa đuoc che bien. Chung co the đuoc hun khoi, đoi khi con ban duoi dang giam bong ga tay hoac ga tay xong khoi va đuoc coi la lanh manh hon nhieu so voi thit lon muoi xong khoi. Thit ga tay chien gion dang xoan, đuoc ban voi ten goi "turkey twizzlers", đa tro nen noi tieng o Anh vao nam 2004, khi đau bep Jamie Oliver van đong đe loai bo chung cung cac loai thuc pham tuong tu khoi bua toi o truong.
Khong giong nhu trung ga, trung cua ga tay it khi đuoc ban lam thuc pham do nhu cau ve ga tay nguyen con cao va san luong trung cua chung thap hon so voi cac loai ga khac (khong chi ga ma ngay ca vit hoac cut). Noi chung, nguoi ra su dung trung ga tay đe nhan giong thay vi an, mac du trung ga tay co mui vi gan giong voi trung ga. Gia tri cua mot qua trung ga tay uoc tinh khoang 3,50 đo la tren thi truong mo, nhieu hon đang ke so voi toan bo mot hop chua ca ta qua trung ga.


Truyen thong van hoa Ga tay theo truyen thong đuoc an nhu mon chinh trong bua toi Le Ta on o Hoa Ky va Canada, cung nhu trong cac bua tiec Giang sinh o nhieu nuoc khac (thuong la ga tay nhoi nhan). Hang nam, nguoi My tieu thu khoang 45 toi 46 trieu con ga tay vao dip Le Ta on, trong khi nguoi Anh thi tieu thu khoang 10 trieu con vao dip Giang sinh.
Thit ga tay đa đuoc nguoi dan ban đia tu Mexico, Trung My cung cac tang lop phia nam cua Hoa Ky dung lam thuc pham tu thoi co đai. Vao the ky 15, nhung ke chinh phat nguoi Tay Ban Nha đa đua ga tay Aztec tro lai chau Au.
Ga tay đa đuoc tieu thu vao đau the ky 16 o Anh. Truoc the ky 20, suon lon la thuc pham pho bien nhat trong cac ngay le o Bac My, vi chung thuong bi giet thit vao thang 11. Ga tay tung co rat nhieu trong tu nhien đen noi chung đuoc an quanh nam va đuoc coi la mon an pho bien, trong khi suon lon hiem khi co san ngoai mua Le Ta on – Nam moi. Trong khi truyen thong an ga tay vao le Giang sinh lan rong khap nuoc Anh vao the ky 17, thi trong cac tang lop lao đong, viec phuc vu ngong lai pho bien hon - von la mon quay chu yeu cho đen thoi đai Victoria.
Ga tay voi sot mole đuoc coi la "quoc thuc" cua Mexico.


Nau an Ca ga tay tuoi va đong lanh đeu đuoc su dung đe nau an. Tuong tu nhu hau het cac loai thuc pham khac, ga tay tuoi thuong đuoc ua chuong hon mac du chung co gia thanh kha đat đo. Vao cac mua le, nhu cau ve ga tay tuoi tang cao thuong khien chung kho mua neu khong đat hang truoc. Đoi voi loai đong lanh, kich thuoc lon cua chung khien viec ra đong nen kho khan: mot con ga tay co kich co thong thuong se mat vai ngay đe ra đong đung cach.
Ga tay thuong đuoc nuong hoac quay trong lo trong vai gio, thuong la vao luc nguoi nau chuan bi phan con lai cua bua an. Đoi khi, ga con đuoc ngam nuoc muoi truoc khi nuong đe tang huong vi va đo am. Đieu nay đuoc thuc hien vi thit sam mau can nhiet đo cao hon đe bien tinh tat ca sac to myoglobin so voi thit trang (chua rat it myoglobin), do đo khi nau chin hoan toan thi thit sam mau co xu huong lam kho uc. Qua trinh nuong co the lam chin hoan toan thit sam mau ma khong lam kho thit uc. Ga tay đoi khi con đuoc trang tri voi diem ga tay, diem giay hoac "booties" đuoc đat tren phan cuoi cua cang ga hoac xuong cua nhung phan cot let khac.

O mot so khu vuc, đac biet la mien Nam Hoa Ky, ga tay cung co the đuoc chien ngap trong dau nong (thuong la dau đau phong) tu 30 đen 45 phut bang cach su dung noi chien ga tay. Ga tay chien ngap dau đa tro nen thinh hanh nhat thoi, nhung lai gay ra nhung hau qua nguy hiem đoi voi nhung nguoi khong chuan bi truoc đe xu ly luong lon dau nong can thiet mot cach an toan.


= Dinh duong =
Khi con song, thit uc ga tay chua 74% nuoc, 25% protein, 1% chat beo va khong chua carbohydrate (bang ben duoi). Voi 100 gram (3 1/2 ounce), uc ga tay cung cap 465 kilojoules (111 kilocalories) nang luong thuc pham va chua mot luong lon (20% hoac hon Gia tri hang ngay) protein, niacin, vitamin B6 va phosphor, voi ham luong vua phai (10–19% DV) axit pantothenic va kem.
Mot luong 100 gram uc ga tay chua 279 mg tryptophan, mot ham luong thap so voi cac amino acid khac trong thit uc ga tay. Khong co bang chung khoa hoc nao cho thay luong tryptophan nay tu ga tay gay buon ngu sau bua an.


Mon an kem Đoi voi Le Ta on o Hoa Ky, ga tay đuoc phuc vu truyen thong theo kieu nhoi hoac voi nuoc xot (đe rieng), cung nuoc sot nam viet quat va nuoc thit. Cac mon an bo sung thong thuong bao gom khoai tay nghien, ngo nguyen loi, đau xanh, bi va khoai lang. Banh Pie la mon trang mieng thong tuc, đac biet la nhung loai đuoc lam tu bi ngo, tao hoac ho đao.
Khi đuoc an vao Giang sinh o Vuong quoc Anh, ga tay theo truyen thong đuoc phuc vu chung voi cac loai rau mua đong, bao gom khoai tay quay, cai Brussels hoac cu cai vang. Sot nam viet quat la mot loai gia vi truyen thong o cac vung nong thon phia bac cua Vuong quoc Anh, noi qua nam viet quat thuong moc dai. O mien Nam va cac khu vuc thanh thi, noi ma nuoc sot nam viet quat (cho đen thoi gian gan đay) rat kho tim, thi nuoc sot banh mi đuoc moi nguoi su dung đe thay the, tuy nhien loai nuoc sot nam viet quat  thuong mai co san đa lam no noi len nhung khu vuc nay. Đoi khi, thit xuc xich, xuc xich cocktail, hoac gan boc trong thit muoi cung co the an kem (đuoc goi la cuon thit muoi hoac "lon trum chan").
Đac biet, trong cac ky nghi le, mon ga tay nhoi hoac an kem nuoc sot se đuoc phuc vu theo truyen thong. Nhieu loai bao gom bot yen mach, hat de, xo thom va hanh tay, banh mi ngo va xuc xich đuoc tieu thu thuong xuyen nhat. Ngoai ra, nguoi ta co the dung nhan đe nhoi ga tay (nhu ten cua no) hoac co the nau rieng va phuc vu nhu mot mon phu.


Mot so mon Ga tay nuong rau cu la mot trong nhung mon an truyen thong cua cac nuoc phuong Tay. Thit ga đuoc lam sach, cat bo co, đau va chan roi đe that kho. Uop ga cung voi gia vi, gung, hanh tay thai lat va mot chut ruou vang đo. Dung giay nilon boc thuc an đe boc ga cung voi gia vi lai roi bo vao tu lanh uop qua đem cho ga ngam gia vi.
Sau khi uop xong, nguoi ta nhoi vao bung ga khoai tay, ca rot đa cat mieng vua phai. So khoai tay va ca rot con lai đuoc trai đeu tren khay cung voi chanh vang cat khoanh. Lo nuong đuoc bat truoc o 200 °C, đoi khoang 10 phut roi moi đat khay ga va rau cu vao nuong trong vong 1 tieng. Trong khoang thoi gian đo cu 20 phut mo lo ra, phet nhanh len tren da ga mot lop mat ong đe co mau vang đep mat.
Ngoai mon ga tay nuong rau cu ra thi ga tay co the che bien thanh rat nhieu mon an khac, nhu ga tay xot xi dau, đui ga tay nau gia cay, ga tay xot chanh leo, ga tay ham khoai lang, cha ga tay chien, ga tay nhoi thit đut lo, ga tay xao... ngoai ra con co mon ga tay nuong mat ong, sup xuong ga tay, ca ri ga tay.


Tai Hoa Ky O My, thit ga tay đa tro thanh mon an khong the thieu tren ban an cua moi gia đinh vao dip le Ta on hay Giang sinh. Rieng le Ta on co hon 46 trieu con ga phai nam tren ban an cua cac gia đinh My. Co đen 88% nguoi My an ga tay vao dip le Ta on, chi 5% cho minh la nguoi an chay.


O Viet Nam O Viet Nam ngay truoc, nguoi Viet khong thich an ga tay, cho rang loai ga nay nhat nheo va khong thom ngon. Nguoi ta nuoi ga tay chu yeu đe cho nguoi nuoc ngoai an. Ga tay chua pho bien o Viet Nam, nhung gan đay, mot mat do nguoi phuong Tay vao Viet Nam ngay cang đong nen yeu cau ve ga tay cung tang len. Mat khac, nguoi dan Viet Nam cung bat đau thich an loai ga nay. Nhieu đam cuoi, đam le đa su dung ga tay lam mon chinh tren bua tiec. Gia thit ga cung kha cao, dao đong tu 90.000-120.000 đong/kg.


Chu thich Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Thit ga tay tai Wikimedia Commons