The gioi khi loai nguoi bien mat (tieng Anh: The World Without Us) la mot tac pham thuoc the loai phi hu cau cua nha bao nguoi My Alan Weisman. Quyen sach đuoc xuat ban vao nam 2007 boi nha xuat ban St. Martin's Press o Hoa Ky. Noi dung cua cuon sach ban ve van đe gi se xay ra voi moi truong tu nhien va moi truong xay dung neu loai nguoi đot nhien bien mat. Tac pham la phien ban sach mo rong tu mot bai bao cua Weisman viet cho tap chi Discover vao thang 2 nam 2005 voi tua đe "Earth Without People" (Trai Đat khong co loai nguoi). Bai bao phan lon đuoc viet theo kieu phac thao thi nghiem tuong tuong ve nhung chu đe chang han nhu nha cua va thanh pho se xuong cap nhu the nao, hien vat do con nguoi tao ra se ton tai trong bao lau va dang su song con lai se phat trien ra sao neu loai nguoi bien mat. Weisman ket luan rang khu dan cu se tro thanh rung trong vong 500 nam toi va chat thai phong xa, tuong đong, san pham nhua, Nui Rushmore se la nhung bang chung lau dai nhat chung minh loai nguoi tung hien dien tren Trai Đat.
Truoc khi xuat ban quyen sach nay, Weisman tung la tac gia cua bon cuon sach va nhieu bai bao cho tap chi. Ong đa đi phong van nhieu hoc gia, nha khoa hoc va cac chuyen gia khac. Ong su dung loi trich dan rut ra tu phong van đe giai thich tac đong cua moi truong tu nhien va kiem nghiem nhung tien đoan. Quyen sach đuoc dich va xuat ban o nhieu nuoc. No đat đuoc thanh cong o Hoa Ky, xep o vi tri thu 6 trong danh sach tac pham ban chay nhat theo The New York Times va vi tri thu nhat trong danh sach best-seller cua San Francisco Chronicle vao thang 9 nam 2007. Quyen sach con xep hang 1 trong 10 tac pham phi hu cau hang đau theo tap chi Time va Entertainment Weekly vao nam 2007.


Boi canh Y tuong ve kham pha tac đong cua su suy giam dan so tren Trai Đat khong co gi moi. No đa xuat hien thuong xuyen trong nhieu thap ky qua o cac tieu thuyet khoa hoc vien tuong. Tac pham thuoc dong van hoc hau tan the thuong co hinh dung so phan cua nen van minh va hien vat cua no sau khi loai nguoi ket thuc. Lay vi du tieu thuyet noi tieng xuat ban nam 1949 Earth Abides đa mieu ta su đo vo cua he thong va cau truc đo thi sau mot tran đai dich. Nguoi song sot o cuoi chuong đau tien đa suy ngam: "Đieu gi se xay ra voi the gioi va sinh vat khi loai nguoi bien mat? Rang chung se bi bo lai cho ma xem."
The gioi khi loai nguoi bien mat the hien mot quang canh sinh thai hon so voi Earth Abides. Truoc khi viet nen tac pham, Alan Weisman co viet 4 cuon sach bao gom Gaviotas: A Village to Reinvent the World (1988) ke ve lang sinh thai Gaviotas o Colombia va An Echo In My Blood (1999) ke ve lich su di cu cua to tien ong tu Ukraina sang Hoa Ky. Ong tung la nha bao quoc te cho cac tap chi va bao cua My. Tai thoi điem viet sach, ong la Pho giao su nganh bao chi va Nghien cuu My Latinh tai Đai hoc Arizona. Vi tri nay đoi hoi ong chi day mot lop trong hoc ky xuan va đuoc tu do đi lai đe thuc hien cong viec nghien cuu đen het thoi gian con lai cua nam.
Bien tap vien cua tap chi Discover, Josie Glausiusz la nguoi đe xuat y tuong ve The gioi khi loai nguoi bien mat cho Weisman vao nam 2004. Ba đa suy ngam ve y tuong trong vai nam va yeu cau Weisman viet bai ve chu đe nay sau khi đoc lai bai bao "Journey through a Doomed Land" (Hanh trinh qua Vung đat Diet vong) ma ong xuat ban cho Harper's Magazine vao nam 1994. Noi dung cua bai bao ke ve tinh trang cua Chernobyl sau 8 nam bi bo hoang. Bai viet "Earth Without People" cua Weisman xuat ban cho tap chi Discover trong so ra thang 2 nam 2005 va đuoc tai ban trong tuyen tap The Best American Science Writing 2006 (Bai viet Khoa hoc My Hay nhat nam 2006). "Earth Without People" mo ta ve su phat trien manh me cua thien nhien o khu phi quan su bi bo hoang o Trieu Tien va cach ma no se lan at moi truong xay dung o Thanh pho New York nhu the nao.  Dua tren noi dung phong van voi cac nha co sinh vat hoc, bai bao phong đoan rang đong vat lon se troi day va rung, nhu Rung Białowieza, se bao phu ca chau Au va mien đong Hoa Ky. No con neu ra vien canh nhung nha may đien, nha may hoa chat, đap va be chua xang dau se bi hong.
Đai dien cua Weisman đa tim mot bien tap vien va nha xuat ban tai St. Martin's Press đe mo rong bai bao thanh mot cuon sach. Trong so 23 trang danh muc tai lieu tham khao co 2 bai ong viet cho tap chi Los Angeles Times Magazine ("Naked Planet" (Hanh tinh Tran) ke ve lo thung cua tang ozone o Nam Cuc va "The Real Indiana Jones" (Indiana Jones Thuc thu) ban ve nen van minh Maya) va mot bai đang tren tap chi Conde Nast Traveller ("Diamond in the Wild" (Kim cuong noi Hoang da) đe cap đen nan khai thac kim cuong xam lan khu bao ton đong vat hoang da lon nhat Bac My) cung nhu "Earth Without People" cho Discover. Đe nghien cuu bo sung, Weisman đa đen Anh, Sip, Tho Nhi Ky, Panama va Kenya. Phong van ma ong trich dan đe đua vao sach bao gom cuoc thao luan voi nha sinh vat hoc E. O. Wilson ve Khu phi quan su Trieu Tien, nha khao co hoc William Rathje ve nhua trong rac thai, nha thuc vat hoc Oliver Rackham ve tham thuc vat phu tren khap nuoc Anh, nha nhan chung hoc Arthur Demarest ve su sup đo cua nen van minh Maya, nha co sinh vat hoc Douglas Erwin ve su tien hoa va nha triet hoc Nick Bostrom ve thuyet sieu nhan hoc.


Khai yeu Cuon sach đuoc chia thanh 27 chuong voi phan mo đau, phan ket thuc, danh muc tai lieu tham khao va muc luc. Moi chuong đe cap đen mot chu đe moi nhu so phan co the xay ra voi chat deo, co so ha tang dau khi va co so hat nhan. Tac pham đuoc viet tu quan điem cua nha bao khoa hoc voi nhung loi giai thich va chung ngon đe lam nen tang cho du đoan cua ong. No khong su dung loi tuong thuat thong nhat, tong ket lai chu đe trong mot chuong hay đua ra luan điem.
Thi nghiem tuong tuong cua Weisman theo đuoi 2 chu đe: mot la cach thien nhien phan ung truoc su bien mat cua con nguoi va di san ma con nguoi đe lai. Đe co the tien đoan đuoc cuoc song se tiep tuc nhu the nao neu khong co loai nguoi, Weisman su dung bao cao tu nhung khu vuc noi moi truong tu nhien ton tai voi it su can thiep cua con nguoi nhu Rung Białowieza, Ran san ho Kingman va Đao san ho Palmyra. Ong đa phong van nha sinh vat hoc E. O. Wilson va hoi tham cac thanh vien cua Lien đoan Han Quoc ve Phong trao Moi truong tai Khu phi quan su Trieu Tien, noi co rat it con nguoi xam nhap ke tu nam 1953. Ong co gang hinh dung su song co the tien hoa nhu the nao bang cach mo ta qua trinh tien hoa trong qua khu cua cac loai đong thuc vat thoi tien su nhung luu y loi ran cua Douglas Erwin rang "chung ta khong the đoan truoc the gioi 5 trieu nam sau [chi] bang cach nhin vao gi con song sot". Co mot so chuong danh rieng cho đong vat lon ma Weisman du đoan rang loai nay se sinh soi nay no. Ong xet cac mau đat tu qua khu 200 nam va ngoai suy ty le kim loai nang cung voi di chat vao mot thoi điem trong tuong lai khong con ky nghe. Tuong tu nhu vay, ong cung nghien cuu muc đo cacbon dioxide trong khi quyen va tac đong đoi voi su thay đoi khi hau khi loai nguoi bien mat.

Weisman su dung nguon tu lieu tu cac bai bao truoc, chang han nhu so phan cua nen van minh Maya đe lam sang to kha nang mot xa hoi tham can co đe co the bien mat nhu the nao va cach ma moi truong tu nhien chon vui moi bang chung vao di vang. Đe chung minh tham thuc vat co the anh huong đen co so ha tang do con nguoi xay dung, Weisman phong van cac nha thuy van va nhan vien tai kenh đao Panama, noi can phai bao duong lien tuc đe giu cho tham thuc vat rung va phu sa tranh xa cac con đap. Đe minh hoa cho cac thanh pho bi bo hoang khong chong choi noi voi thien nhien, Weisman lay bao cao tu Chernobyl, Ukraina (bi bo hoang nam 1986) va Varosha, Sip (bi bo hoang nam 1974). Ong phat hien ra rang cau truc cua chung bi đo vo do thoi tiet gay ra nhung thiet hai khong đuoc sua chua va cac dang song khac tao ra moi truong moi. Tai Tho Nhi Ky, ong so sanh cach thuc xay dung cua thanh pho Istanbul đang tren đa phat trien nhanh chong cung nhu đien hinh cho thanh pho lon o cac nuoc đang phat trien voi thanh pho ngam o Cappadocia. Cu dan Istanbul co nhu cau lon ve nha o nen hau het nhung ngoi nha trong thanh pho đeu xay dung bang bat ky vat lieu nao san co va co the bi sap trong mot tran đong đat lon hay tham hoa thien nhien khac. Thanh pho ngam o Cappadocia xay dung tu hang nghin nam ve truoc bang đa tup nui lua nen co the ton tai trong nhieu the ky toi.
Thanh pho New York la noi Weisman su dung nhu mo hinh đe phac thao cach thuc ma đo thi khong the duy tri đuoc se suy tan nhu the nao. Ong giai thich rang he thong cong ranh se tac nghen, dong nuoc ngam se lam ngap san ga tau đien ngam va đat duoi đuong xa se bi xoi mon va sut lo. Tu cuoc phong van voi cac thanh vien cua Hiep hoi Bao ton Đong vat Hoang da va Vuon Bach thao New York, Weisman du đoan rang tham thuc vat ban đia se quay tro lai khi bat đau lan rong tu cac cong vien va se ton tai vuot qua cac loai xam lan. Chuot va gian cung se chet khi khong con con nguoi đe cung cap thuc an va hoi am. Nha thong thuong se bat đau đo nat khi nuoc cuoi cung cung ro ri vao mai nha xung quanh cac tam chop, an mon go va lam ri set mong, khien cho tuong bi vong xuong va cuoi cung la sup đo. Sau 500 nam, tat ca nhung gi con lai se la bo phan cua may rua bat bang nhom, dung cu nau an bang thep khong gi va tay cam bang nhua. Bang chung lau dai nhat ve su hien dien cua con nguoi tren Trai Đat la chat phong xa, đo gom, tuong đong va Nui Rushmore. Trong khong gian co tam thong điep Pioneer, đia ghi vang Voyager va song radio se ton tai lau hon ca Trai Đat.

Buoc ra tu chu đe moi truong tu nhien hau nhan loai, Weisman xem xet đieu gi co the dan đen su diet vong hoan toan, đot ngot cua loai nguoi ma khong gay ton hai nghiem trong đen moi truong tu nhien va xay dung. Ong ket luan rang vien canh đo la đieu kho xay ra. Ong cung can nhac đen thuyet sieu nhan hoc, Phong trao tuyet chung loai nguoi tu giac, Giao hoi cua cai chet nhan đao va tac pham The End of the World: the Science and Ethics of Human Extinction cua John A. Leslie. Weisman ket thuc cuon sach bang bang su đe cap đen phien ban moi cua chinh sach mot con. Mac du thua nhan no la mot "bien phap ha khac" nhung Weisman van noi ro rang "Đieu cot yeu o bat ky loai nao la neu chung phat trien qua muc so voi nguon tai nguyen cua chung thi se dan đen tinh trang suy giam quan the. Han che sinh san o loai nguoi rat kho nhung han che ban nang tieu thu cua ho lai cang kho hon." Khi bi chi trich vi cau noi tren, ong đap lai rang "Toi biet truoc rang [phat bieu] cua toi se đong cham đen điem nhay cam cua mot so nguoi nhung toi [phai] lam nhu vay vi lau lam roi, chung ta chua ban đen cach giai quyet tinh hinh kinh te cung nhu su tang truong nhan khau hoc."


Xuat ban Tac pham đuoc xuat ban lan đau duoi dang bia cung o Hoa Ky vao ngay 10 thang 7 nam 2007 boi St. Martin's Press. O Vuong quoc Anh, Virgin Books la đon vi phat hanh tac pham va o Canada la HarperCollins. Bia mem đuoc phat hanh vao thang 7 nam 2008. Quyen sach con đuoc dich va xuat ban sang nhieu nuoc khac voi nhung ten goi khac nhau. O Đan Mach, no đuoc xuat ban boi Borgen voi ten goi Verden uden os; o Phap boi Groupe Flammarion duoi cai ten Homo disparitus; o Đuc boi Piper voi tieu đe Die Welt ohne uns; o Bo Đao Nha boi Estrela Polar voi ten goi O Mundo Sem Nos; o Y boi Einaudi voi tua đe Il mondo senza di noi; o Ba Lan boi CKA duoi cai ten Swiat bez nas va o Nhat Ban boi Nha xuat ban Hayakawa voi ten goi Jinrui ga kieta sekai (人類 か 消 え た 世界; "The gioi noi loai nguoi bien mat").
Pete Garceau la nguoi thiet ke bia cho ban phat hanh o My ma mot nha phe binh khen ngoi rang no la "lop đuong phu ngot ngao đe giu chan nhung đoc gia tiem nang. 'Phai, toi la mot cuon sach ve đe tai moi truong! Nhung toi vo hai! That vay đo!' " Phien ban Canada do Ellen Cipriano thiet ke co su tuong đong voi phien ban Hoa Ky nhung no minh hoa bang hinh anh chu khong phai bang tranh ve vo hai. Anh bia cho cac phien ban phat hanh quoc te the hien su tuong phan giua moi truong tu nhien voi moi truong xay dung đang dan bi huy hoai. Macmillan Audio va BBC Audiobooks co xuat ban sach noi ngon ngu Anh voi thoi luong 10 tieng đay đu do Adam Grupper long tieng, đuoc xuat ban cung luc voi sach bia cung. AudioFile đa trao cho sach audio Giai Earphones, khen ngoi cach đoc ro rang, ranh mach va binh luan rang "Khong bao gio sa đa vao chu nghia duy cam, luon [giu đuoc su] khach quan va điem tinh, Grupper đa chon chu đe co the gay kho chiu va bien no thanh mot cuon sach ma ban khong the ngung nghe".


Đon nhan Vao thoi điem tac pham đuoc phat hanh, Weisman đa bat đau chuyen đi quang ba sach tren khap Hoa Ky, Canada va ra nuoc ngoai đen Lisbon va Brussels. Ong cung thuc hien cac cuoc phong van tren kenh truyen hinh The Daily Show va The Today Show, tra loi phong van radio tren đai Weekend Edition, Talk of the Nation, The Diane Rehm Show, Living on Earth, Marketplace va As It Happens. Tai thoi điem đo, cuon sach co man ra mat o vi tri thu 10 trong danh sach tac pham bia cung phi hu cau ban chay nhat theo New York Times vao ngay 29 thang 7 va nam trong top 10 toi 9 tuan, đat vi tri cao nhat la thu 6 vao ngay 12 thang 8 va 9 thang 9. O thi truong Canada, no lot vao danh sach tac pham phi hu cau ban chay nhat cua to bao The Globe and Mail trong 10 tuan, đat vi tri thu 3 vao ngay 11 thang 8. Tac pham đung thu nhat trong so nhung tac pham phi hu cau ban chay nhat theo bao San Francisco Chronicle vao ngay 23 thang 9 va gianh 11 tuan trong Top 150 Sach ban chay nhat theo to bao USA Today, cao nhat la o vi tri thu 48. Nhung nha phe binh cua nha xuat ban Library Journal đa đe xuat tac pham cho tat ca tuyen tap sach ve moi truong va sach noi cho hau het tuyen tap sach cua thu vien cong cong cung nhu vien han lam. Tap chi Time va  Entertainment Weekly xep sach o vi tri đau tien trong top 10 tac pham phi hu cau ban chay nhat vao nam 2007. Quyen sach cung đuoc Hudson Booksellers liet vao danh sach "nhung cuon sach hay nhat xuat ban nam 2007". Theo bang xep hang "nhung cuon sach hay nhat nam 2007" cua trang web Amazon.com, tac pham xep thu 4 trong toan bo the loai sach o Hoa Ky va xep thu nhat ve mang phi hu cau o Canada.
Quyen sach đuoc đon nhan mot cach tich cuc vi loi hanh van de hieu va sinh đong, đoi luc tan nhan nhung van đam bao ngon tu phu hop. Ngay ca Michael Grunwald cua Washington Post đua ra đanh gia nhin chung la tieu cuc cung nhan xet rang van phong cua tac pham "luon luon ro rang, thinh thoang co su tinh te." Theo The New York Times Book Review, Jennifer Schuessler cho biet Weisman co "su choi đua voi ngon ngu ton giao, su than nhien thi thoang co phan hao hoa cua ong mo đuong cho phep tu tu quen thuoc ve lua đia nguc sinh thai". Janet Maslin cua The New York Times nhan thay tac pham co "phong cach kho khan, de hieu va theo cau truc neu-thi" trong khi "giong đieu thi đeu đeu mot cach ky la."


Trong van hoa đai chung Mot so chuong trinh truyen hinh lien quan đen chu đe cua sach bao gom:

Life After People cho thay đieu gi se xay ra neu con nguoi bien mat ngay lap tuc.
Aftermath: Population Zero cung giong nhu chuong trinh tren nhung đi sau vao chi tiet hon.
The Future Is Wild khong giai thich cho su bien mat cua loai nguoi ma đe cap ve van đe su song (khong co con nguoi) se tien hoa nhu the nao trong 5, 100 va 200 trieu nam toi.
Tro choi đien tu 2013 The Last of Us lay moc thoi gian hai muoi nam sau mot su kien tan the, su dung tac pham The gioi khi loai nguoi bien mat lam nguon cam hung đe thiet ke boi canh thanh pho.
Video game NieR: Automata phat hanh nam 2017 lay boi canh Trai Đat khong co loai nguoi trong vai tram nam, chiu nhieu anh huong tu tac pham The gioi khi loai nguoi bien mat ve khoan mo ta cac thanh pho va moi truong song cua nen van minh tung ton tai trong the gioi game.


Ghi chu Tham khao Lien ket ngoai Website chinh thuc