Ho Quyen (chu Han 虎圈) la mot di tich trong quan the di tich co đo Hue, toa lac tai đia phan to dan pho Truong Đa, phuong Thuy Bieu, quan Thuan Hoa, thanh pho Hue, noi đay la mot chuong nuoi ho va la mot đau truong đoc đao ma co the khong he co o bat cu noi đau tren the gioi. Duoi trieu Nguyen đay la đau truong cua nhung cuoc tu chien giua voi va ho nham te than trong ngay hoi va phuc vu nhu cau giai tri tieu khien cho vua, quan lai va nguoi dan.


Lich su hinh thanh Truoc khi Ho Quyen đuoc xay dung, nhung tran đau giua voi va ho đuoc to chuc som nhat co tu lieu ghi chep lai la vao thoi cac chua Nguyen va đuoc to chuc o đao Da Vien tren song Huong. Vao nam 1750, chua Nguyen Phuc Khoat cung voi trieu than đi tren 12 chiec thuyen đen hon Da Vien đe xem mot cuoc đau "vo tien khoang hau" giua voi va ho. Đay co le la tran đau khung khiep va đam mau nhat trong lich su vi tu luc bat đau cho đen ket thuc, 40 con voi đa tan sat 18 con ho đuoc tha ra đe lam vat te than trong ngay hoi.
Thoi cac vua Nguyen, khi chua co mot đau truong rieng đe đam bao an toan, nhung cuoc đau giua voi va ho van đuoc to chuc va đuoc xem la nhung ngay hoi lon cua trieu đinh va dan chung. Giai đoan đo, co nhung su co xay ra nhu duoi thoi vua Gia Long, trong mot tran đau đuoc to chuc o truoc Kinh Thanh, mot con ho đa nhay len tat nguoi quan tuong roi xuong đat va ong đa bi chinh con voi do minh huan luyen dam chet.
Thoi Minh Mang, nhan ngay le Tu Tuan Đai Khanh (nam 1829), vua ngu thuyen rong xem mot tran đau giua voi va ho o ben bo Bac song Huong. Trong khi giao đau, ho đa lao ra va boi ve phia thuyen rong. Vua Minh Mang kip dung con sao đay lui đuoc con ho va nho vay, quan quan moi kip cheo thuyen đen giet chet ho giua dong song cuu vua kip thoi.
Do nhung su co nay, nam Minh Mang thu 11 (1830), vua đa chon vung đat o thon Truong Đa, lang Nguyet Bieu, nam ve phia Tay Kinh Thanh đe xay dung mot đau truong kien co nham to chuc nhung cuoc đau noi tren đuoc an toan.


Cau truc Ho Quyen la mot đau truong lo thien co dang hinh vanh khan. Vong thanh trong cao 5,80m; vong thanh ngoai 4,75m. Thanh ngoai nghieng tao kieu chan đe; chu vi tuong ngoai la 140m, đuong kinh long chao la 44m. Khan đai vua ngoi quay mat ve huong đong nam cua đau truong, đuoc xay cao hon so voi cac vi tri xung quanh. Ben trai khan đai la he thong bac cap đi len gom 24 cap danh cho vua va đinh than. Ben phai khan đai co mot he thong bac cap khac xay tuong tu danh cho cac quan, binh linh va than hao nhan si. Mat trong cao hon mat ngoai, day trung binh 4,50m. Đoi dien voi khan đai co nam cai chuong nhot ho, san đau la mot tham co hinh tron.
Ngoai thanh co mot cua cao 8 thuoc 7 tac, rong 4 thuoc 5 tac co hai canh cua bang go ma đe lam bang phien đa thanh, tren cua co ghi chu "Ho Quyen", voi đuoc đua vao san đau bang loi cua nay. Vong tuong thanh ben ngoai cach khoang co he thong thoat nuoc voi hoa van hinh mat ho, co tat ca la 2 loi dan len khan đai bang cac bac đa, mot loi danh rieng cho vua va quoc thich đai than, mot loi danh cho danh cho quan chuc va binh linh.


To chuc tran đau Viec to chuc cac cuoc đau giua voi va ho ban đau co muc đich ren luyen tinh chien đau cho voi, ve sau nhu la mot loai hinh giai tri tieu khien. Trong ngay thi đau, dan chung va huong chuc quanh vung đat huong an, le vat tren đoan đuong vua đi qua. Đau truong đuoc trang tri boi nghi truong, co, long. Co mot đoi linh mac ao đo đoi non son, cam khi gioi nghiem trang cung kinh đung hai ben đuong tu đau truong đen ben song.

Đung gio Ngo, vua ngu thuyen rong tu Nghenh Luong Đinh, doc theo song Huong đe len ben Long Tho. Vua len kieu che bon long va bon tan vang, đi truoc la Ngu lam quan, Thi ve cam co Tam tai, co Ngu hanh, co Nhi thap bat tu, guom tuot tran; tiep theo la đoi nhac cung đinh.
Duoi trieu Nguyen, nhung tran tu chien giua voi va ho thong thuong moi nam to chuc mot lan. Truoc moi tran đau, ho đeu bi cat nanh, be vuot, cho nen voi luon giet chet va cha nat ho.
Tran đau cuoi cung đuoc ghi nhan duoi trieu Nguyen, do vua Nguyen la nguoi to chuc, cung la nguoi đieu khien, vua la khan gia rat nhiet tinh co vu cho tran đau đuoc to chuc vao nam 1904 duoi trieu vua Thanh Thai. Đay cung la mot tran đau hap dan, đay kich tinh đuoc nhieu nguoi đuong thoi chung kien va mo ta ky. Theo bai Ho Quyen trong cuon "Quan the di tich Hue", tac gia Phan Thuan An, Nha xuat ban Tre 2007, trang 293-299, đe cap: Voi cai buoc vao đau truong co ve hien ngang, đi qua đi lai truoc mat cop khong mot chut so hai, vua Thanh Thai khen: "con nay can đam lam". Nhung bong choc, cop nhay len tran voi, voi hat manh, cop roi xuong. Cop lai nhay len bau vao cho cu. Voi tuc gian, rong len, vut chay đen dung đau đay manh cop vao thanh đau truong, dung suc manh ngan can vua huc, vua ep that sat. Khi voi ngang đau len, cop te xuong đat, voi dung chan cha cop đen chet...


Phuc dung Tu cuoi nam 2019, Trung tam Di tich co đo Hue đa tien hanh trung tu voi cac hang muc nhu he thong tuong thanh, bac cap, he thong rong roc go mo cua cac chuong ho... Viec trung tu nay đen đau nam 2022, co ban đa hoan thanh.


Chu thich Tham khao Bai Ho Quyen. Sach Kien Truc Co đo Hue cua tac gia Phan Thuan An, Nha xuat ban Đa Nang 2007
Quan the di tich Hue, tac gia Phan Thuan An, Nha xuat ban Tre 2007
Ho Quyen Luu tru ngay 11 thang 4 nam 2008 tai Wayback Machine tren trang web Trung tam bao ton di tich Co đo Hue.


Lien ket ngoai Lang Thuy Ba
Khong anh Ho Quyen