Euro (€; ma ISO: EUR, con goi la Au kim hay Đong tien chung chau Au) la đon vi tien te cua Lien minh Tien te chau Au, la tien te chinh thuc trong 20 quoc gia thanh vien cua Lien minh chau Au (Ao, Bi, Bo Đao Nha, Đuc, Ha Lan, Hy Lap, Ireland, Luxembourg, Phap, Phan Lan, Tay Ban Nha, Y, Slovenia, Malta, Cong hoa Sip, Estonia, Latvia, Litva, Slovakia, Croatia) va trong 6 nuoc va lanh tho khong thuoc Lien minh chau Au.
Vao ngay 1 thang 1 nam 1999 ty le hoi đoai giua Euro va cac đon vi tien te quoc gia đuoc quy đinh khong the thay đoi va Euro tro thanh tien te chinh thuc. Viec phat hanh đong Euro rong rai đen nguoi tieu dung bat đau tu ngay 1 thang 1 nam 2002.
Tien giay Euro giong nhau hoan toan trong tat ca cac quoc gia. Tien giay Euro co menh gia 5 Euro, 10 Euro, 50 Euro, 100 Euro, 200 Euro va 500 Euro. Mat truoc co hinh cua mot cua so hay phan truoc cua mot canh cua, mat sau la mot chiec cau. Thang 7 nam 2017, đuoc su chap thuan cua Ngan hang Trung uong Chau Au, Ngan hang Trung uong Đuc chinh thuc phat hanh đong hien kim bang giay voi menh gia la 0 euro (gia ban la 2,5 euro) đap ung nhu cau cua nhung nguoi co so thich suu tap tien te. Mot mat in chan dung nha than hoc Martin Luther o ben phai, cung can phong lam viec cua ong tai Lau đai Wartburg; mat con lai gom to hop hinh anh quy tu cac kien truc tieu bieu thuoc Lien minh chau Au, ben goc phai la buc tranh nang Mona Lisa.
Cac đong tien kim loai euro cung mot menh gia giong nhau o mat truoc, nhung co trang tri khac nhau o mat sau, đac trung cho tung quoc gia phat hanh.
Euro co the đuoc phat am nhu iu-ro hoac o-ro, oi-ro, u-ro tuy tung noi o chau Au va the gioi. Tai Viet Nam, nguoi ta thuong phat am la o-ro.


Lich su = Du an chinh tri =
Euro la tien te thong nhat trong chau Au co nguon goc tu thoi ky đau tien cua Lien minh chau Au va trong lich su kinh te toan cau. Mot mat viec hoa nhap kinh te thong qua lien minh thue quan 1968 đa co nhung buoc tien dai, mat khac su sup đo cua he thong ty gia hoi đoai Bretton Woods dan đen viec ty gia hoi đoai dao đong manh ma theo nhu cach nhin cua gioi chinh tri thi đa can tro thuong mai. Nam 1970 lan đau tien y tuong ve mot lien minh tien te chau Au đuoc cu the hoa. Trong cai goi la ke hoach Werner, Thu tuong Luxembourg, Pierre Werner, đa cung nhieu chuyen gia soan thao mot Lien minh Kinh te va Tien te chau Au voi tien te thong nhat. Du tinh voi muc đich thanh lap lien minh nay cho đen nam 1980 đa that bai ma mot trong nhung nguyen nhan la su sup đo cua he thong Bretton Woods. Thay vao đo Lien minh Ty gia hoi đoai chau Au đuoc thanh lap vao nam 1972 va sau đo la He thong Tien te chau Au vao nam 1979. He thong tien te chau Au co nhiem vu ngan can viec cac tien te quoc gia dao đong qua manh. Đon vi Tien te chau Au (tieng Anh: European Currency Unit – ECU), mot đon vi thanh toan, ra đoi vi muc đich nay va co the xem nhu la tien than cua đong Euro. Nam 1988 mot uy ban xem xet ve lien minh kinh te va tien te duoi su lanh đao cua chu tich Uy ban chau Au, Jacques Delors, đa soan thao cai goi la bao cao Delors, du đinh thanh lap Lien minh Kinh te va Tien te chau Au qua 3 buoc.


= Đong Euro hinh thanh =
Buoc đau tien bat đau vao ngay 1 thang 7 nam 1990, viec luu chuyen von đuoc tu do hoa giua cac nuoc trong Lien minh chau Au. Vao ngay 1 thang 1 nam 1994 buoc thu hai bat đau: Vien Tien te chau Au, tien than cua Ngan hang Trung uong chau Au (ECB), đuoc thanh lap va tinh trang ngan sach quoc gia cua cac nuoc thanh vien bat đau đuoc xem xet. Ngoai ra, vao ngay 16 thang 12 nam 1995 Hoi đong chau Au tai Madrid (Tay Ban Nha) đa quyet đinh ten cua loai tien te moi: "Euro". Truoc ngay nay đa co nhieu ten khac đuoc thao luan: cac "ung cu vien" quan trong nhat bao gom Franc chau Au, Krone chau Au va Gulden chau Au. Viec su dung ten mot loai tien te quen thuoc la nham vao muc đich phat ra tin hieu cua su lien tuc va cung co niem tin tuong cua quan chung vao loai tien te moi nay, ngoai ra mot vai thanh vien cung co the tiep tuc giu đuoc ten tien te cua nuoc minh. Phap thich "Ecu", ten cua loai tien te thanh toan cu. The nhung tat ca cac đe nghi nay đeu that bai vi mot vai nuoc de dat. Đe đoi pho voi tinh the nay, ten "Euro" đuoc Bo truong Bo Tai chinh Đuc, Theodor Waigel, đe nghi.

Ngay 13 thang 12 nam 1996 cac bo truong Bo Tai chinh cua EU đi đen thoa thuan ve Hiep uoc On đinh va Tang truong nham bao đam cac nuoc thanh vien giu ky luat ve ngan sach va qua đo bao đam gia tri cua tien te chung. Buoc thu ba cua Lien minh Kinh te va Tien te chau Au bat đau co hieu luc cung voi cuoc hop cua Hoi đong chau Au tu ngay 1 thang 5 đen ngay 3 thang 5 nam 1998, xac đinh 11 quoc gia thanh vien cua Lien minh Kinh te va Tien te theo cac tieu chuan hoi tu đuoc quy đinh truoc. Ngay 19 thang 6 nam 2000 Hoi đong chau Au đi đen "nhan đinh la Hy Lap đa đat hoi tu ben vung o muc đo cao va tren co so nay thoa man cac yeu cau can thiet đe đua tien te chung vao su dung". Vi the vao ngay 1 thang 1 nam 2001 Hy Lap gia nhap vao Lien minh Kinh te va Tien te chau Au.

Vao ngay 1 thang 1 nam 1999 ty le hoi đoai giua Euro va cac đon vi tien te quoc gia đuoc quy đinh khong the thay đoi va Euro tro thanh tien te chinh thuc. Ngay ngay hom sau, ngay 2 thang 1, cac thi truong chung khoan tai Milano (Y), Paris (Phap) va Frankfurt am Main (Đuc) đa đinh gia tat ca cac chung khoan bang Euro. Mot thay đoi khac co lien quan voi thoi điem đua đong Euro vao su dung la viec thay the cach ghi gia cho ngoai te. Truoc ngay đa đinh, viec ghi theo gia (1 USD = xxx DEM) la hinh thuc thong dung. Tu ngay 1 thang 1 nam 1999, trong mua ban ngoai te tai cac nuoc thanh vien, gia tri cua ngoai te đuoc ghi theo luong (1 EUR = xxx USD). Them vao đo, tu ngay 1 thang 1 nam 1999 co the chuyen khoan bang Euro (Tai Hy Lap tu ngay 1 thang 1 nam 2001). Cac tai khoan va so tiet kiem đuoc phep ghi bang Euro va tien cu. Co phieu va cac chung khoan khac chi con đuoc phep mua ban bang Euro. Viec phat hanh đong Euro đen nguoi tieu dung bat đau vao ngay 1 thang 1 nam 2002.
Trong mot thoi gian chuyen tiep nhat đinh tuy thuoc vao tung quoc gia, keo dai hoac la đen het thang 2 nam 2002 hay đen het thang 6 nam 2002, đong Euro va tien quoc gia cu ton tai song song nhu la tien te chinh thuc. Thoi gian sau nay cac tien quoc gia cu khong con la tien te chinh thuc nua nhung van co the đuoc đoi lay đong Euro tai cac ngan hang quoc gia cua cac nuoc, tuy theo quy đinh cua tung nuoc. Tu ngay 28 thang 2 nam 2002 tai Đuc quyen đoi đong Mark Đuc sang Euro khong ton le phi tai cac ngan hang trung uong tieu bang la mot đieu đuoc phap luat quy đinh. Khac voi mot so nuoc thanh vien khac, yeu cau nay tai Đuc khong co thoi han. Mac dau co co che đoi tien khong ton le phi va đon gian, trong thang 5 nam 2005 van con luu hanh 3,72 ti Euro tien kim loai Mark Đuc. Tong gia tri cua tien giay chua đoi thanh tien Euro o vao khoang 3,94 ti Euro. Theo nhan xet cua Ngan hang Lien bang Đuc phan lon so tien nay la tien đa bi tieu huy hay đanh mat.


Khu vuc đong Euro Xem bai Khu vuc đong Euro
Ngoai 18 quoc gia trong Khu vuc Lien minh chau Au đa luu hanh va su dung chinh thuc đong Euro, mot so quoc gia khac đa tham gia vao Lien minh tien te voi thanh vien trong khu vuc va su dung đong Euro nhu tien te chinh thuc. Ben canh cac thanh vien chinh thuc, mot so quoc gia hay đia phan khac cung đa tu quyet đinh chon Euro lam tien te chuan (khong co quyet đinh cua EU). Them vao đo, nhieu quoc gia khac bat đau coi đong Euro la mot ngoai te quan trong, thay cho cho đong Đo la My.
Cac thanh vien EU nhu Đan Mach, Estonia, Latvia, Litva, Malta, va Sip cam ket giu ty gia tien te cua minh đoi voi đong Euro trong khoang dao đong cho phep cua Co che Ty gia hoi đoai II (ERM II). Cac quoc gia Anh, Đan Mach, Thuy Đien đa quyet đinh khong dung đong Euro va van giu tien te chinh thuc cua quoc gia.
Cac quoc gia Ba Lan, Cong hoa Sec, Estonia, Hungary, Latvia, Litva, Malta, Slovakia, va Sip gia nhap EU nam 2004 chi co the gia nhap vao Lien minh Kinh te va Tien te chau Au sau khi thoa man đuoc cac đieu kien hoi tu (qua 2 nam la thanh vien cua Co che Ty gia hoi đoai II va cac đieu kien khac).
Cac nuoc moi gia nhap EU vao ngay 1 thang 1 nam 2007, Bulgaria, Romania co ke hoach gia nhap Khu vuc đong Euro lan luot vao cac nam 2010 va 2011.


Tac đong kinh te Khi đua đong Euro vao luu hanh nguoi ta hy vong la thuong mai va cong tac kinh te giua cac thanh vien trong vung Euro se vung manh them vi cac rui ro ve ty gia hoi đoai va kem theo đo la viec bao ho tien te (tieng Anh: currency hedging) cua cac doanh nghiep chau Au se khong con ton tai nua. Nguoi ta cung đoan rang viec nay se mang lai loi the cho nguoi dan trong vung Euro vi trong qua khu thuong mai la mot trong nhung nguon chinh cua tang truong kinh te. Them vao đo nguoi ta cung tin rang gia ca cua san pham va dich vu se khong con chenh lech nhau nhieu nua. Đieu nay dan đen canh tranh manh hon giua cac doanh nghiep va vi the se lam giam lam phat va tang suc mua cua nguoi tieu thu.
Mot so nha kinh te hoc bay to lo ngai ve nhung nguy hiem cua mot đong tien te chung cho mot vung kinh te khong đong nhat va rong lon nhu vung Euro. Đac biet la khi cac nen kinh te phat trien khong đong bo se tao kho khan cho mot chinh sach tien te thich ung. Ve mat chinh tri van con cau hoi la lieu Ngan hang Trung uong chau Au va Uy ban chau Au co kha nang kiem che cac nuoc thanh vien giu ky luat trong ngan sach quoc gia hay khong. Tren thuc te, thoi gian vua qua duong nhu đa xac thuc noi lo ngai nay, it nhat la trong truong hop cua nuoc Đuc: Tu khi đua đong Euro vao luu hanh nuoc Đuc chua co nam nao đat đuoc đieu kien ve tham hut ngan sach quoc gia (khong đuoc vuot qua 3% tong san pham quoc noi). Cho toi nay, cac bien phap trung phat that ra la đa đuoc quy đinh truoc trong Hiep uoc On đinh va Tang truong đa khong đuoc Hoi đong cac bo truong Bo Tai chinh chau Au ap dung.


= Tac đong ve lam phat cua đong Euro =
Nhieu nguoi tieu dung nhan đinh la hang hoa va dich vu đa tang gia khi đong Euro đuoc đua vao su dung. Tai Đuc, mot nguyen nhan la do mot so nha cung cap hang hoa va dich vu đa co tinh khong dung ty gia chinh xac giua đong Mark Đuc va Euro khi tinh toan chuyen đoi va mot phan khac, gia đuoc nang len mot it truoc khi đua đong Euro vao su dung đe sau đo la thong qua tinh toan ty gia chuyen đoi co the "lam tron so" gia ban. Tuy nhien, theo nhu cac thong ke chinh thuc thi gia tang khong đang ke: Theo Statistik Austria (Tong cuc Thong ke Lien bang Ao), dua tren chi so gia tieu dung, ty le lam phat tang trung binh o Ao la 2,45% trong vong 12 nam, tu 1987 đen 1998, trong khi đo ty le lam phat trung binh giam xuong con 1,84% sau khi đua đong Euro vao luu hanh. Tai Đuc, lam phat trung binh đa giam tu 2,60% (truoc khi đua đong Euro vao su dung) xuong con 1,29% sau đo.
Co nhieu ly thuyet giai thich su khac nhau giua lam phat đa giam theo tinh toan thong ke va cam nhan tang lam phat chu quan. Thi du nhu nguoi ta đa chi ra rang cac mat hang đuoc mua hang ngay nhu thuc pham that su la đa tang gia qua muc trung binh trong khi cac mat hang khac trong gio hang hoa thi du nhu cac mat hang đien dan dung tuy la đuoc giam gia nhung su giam gia nay khong đuoc cam nhan vi cac mat hang nay hiem đuoc mua hon.


= Euro trong he thong tien te toan cau =

Theo mot ban nghien cuu cua Ngan hang Trung uong chau Au ty le cua đong Euro trong du tru ngoai te tren toan cau tang tu 13% trong nam 2001 len 16,4% trong nam 2002 va đen 18,7% trong nam 2003, cung trong cung thoi gian nay ty le cua đong Đo la My giam tu 68,3% (2001) xuong 67,5% (2002) va trong nam 2003 con 64,5%. Noi chung nguoi ta tin rang tam quan trong cua đong Đo la My nhu la tien te du tru the gioi se tiep tuc giam va đong Euro se ngay cang quan trong hon trong chuc nang nay. Tam quan trong ngay cang tang cua đong Euro cung the hien qua mot khia canh khac: Trong nam 1999 21,7% tat ca cac giay no quoc te đuoc tinh bang Euro, trong nam 2001 la 27,4% va trong nam 2003 đa la 33%. Nam 2004 đong Đo la My đa cham dut vai tro la tien te quan trong nhat cho cac loai trai phieu va cong trai voi lai suat co đinh va lai suat tha noi (tieng Anh: Floating Rate Notes): Trong cuoi thang 9 nam 2004 co tren 12.000 ty đo la trai phieu va cong trai quoc te luu hanh tren toan the gioi. Trong đo co 5.400 ti la đong Euro, 4.800 ti la đong Đo la My, 880 ty đong Bang Anh, 500 ti tien Yen va 200 ti la đong Franc Thuy Si. Ty le cua đong Đo la My trong tong so tien gui tai cac tai khoan cua cac quoc gia OPEC giam tu 75% trong mua he 2001 xuong con 61,5% trong mua he 2004. Ty le tien Euro tang trong cung khoang thoi gian tu 12% len 20%. Trong nam 2003 ty le mua ban Euro tren cac thi truong ngoai te la 25% so voi 50% cua đong Đo la My va 10% cho hai loai tien Bang Anh va Yen Nhat. Đong Euro vi vay la tien te quan trong đung thu nhi hien thoi.


Ty gia hoi đoai cua đong Euro = Ty gia hoi đoai cua cac tien te cu so voi Euro =

Ty gia hoi đoai cua cac tien te chinh thuc cua cac quoc gia la thanh vien cua lien minh tien te đuoc quy đinh vao ngay 31 thang 12 nam 1998 dua tren co so gia tri tinh chuyen đoi cua đong ECU (European Currency Unit). Vi the ma đong Euro bat đau ton tai nhu la tien đe thanh toan trong ke toan (chua co tien mat): đong Euro ve mat hinh thuc tro thanh tien te cua cac nuoc thanh vien, cac tien te quoc gia co đia vi la mot đon vi duoi Euro va co ty gia co đinh khong đoi. Ty gia nay đuoc quy đinh bao gom co sau con so đe giu cho cac sai sot lam tron it đi. Mot đong Euro tuong ung voi:

1,95583 Mark Đuc
13,7603 Schilling Ao
40,3399 Franc Bi
166,386 Peseta Tay Ban Nha
5,94573 Markkaa Phan Lan
6,55957 Franc Phap
0,787564 Pound Ireland
1936,27 Lira Y
40,3399 Franc Luxembourg
2,20371 Gulden Ha Lan
200,482 Escudo Bo Đao Nha
340,750 Drachma Hy Lap
Sau khi đong Euro đuoc su dung nhu la tien dung đe thanh toan trong ke toan, cac tien te la thanh vien chi đuoc phep tinh chuyen đoi voi nhau thong qua đong Euro, tuc la truoc tien phai tinh chuyen tu tien te khoi điem sang Euro va sau đay tu Euro sang tien te muon chuyen đoi. Cho phep lam tron so bat đau tu ba so sau dau phay o tien Euro va tien muon chuyen đoi. Phuong phap nay la quy đinh bat buoc cua Uy ban chau Au nham tranh cac sai sot trong luc lam tron so co the xuat hien khi tinh toan chuyen đoi truc tiep.


= Ty gia hoi đoai EUR/USD =

Co nhieu y kien khac nhau ve tam quan trong kinh te cua mot đong Euro manh. Mot mat cac nguyen lieu đa phan van tiep tuc đuoc mua ban bang đong Đo la My, vi the ma mot đong Euro manh co tac dung lam giam gia cac nguyen lieu. Mat khac, gia đong Euro cao se lam cho xuat khau tu vung Euro tro nen đat va vi the mot đong Euro co gia cao se lam cho tang truong kinh te yeu đi trong mot chung muc nhat đinh. Vi vung Euro rong lon nen ty gia hoi đoai va cac rui ro ve ty gia hoi đoai do cac tien te dao đong gay nen khong con co tam quan trong nhu trong thoi ky con cac tien te quoc gia nua.
Viec đong Euro lien tuc bi xuong gia cho đen nam 2002 co the la do đong Euro khong ton tai tren thuc te nhu la tien mat, vi the ma trong thoi gian đau đong Euro đa bi đanh gia thap hon gia tri thuc dua tren nhung so lieu co ban. Cac van đe ve kinh te trong Cong đong chau Au đa đay manh them xu huong nay va lam cho viec đau tu trong chau Au khong con hap dan cac nha đau tu nuoc ngoai nua. That ra thi cac trien vong ve kinh te cua chau Au đa khong tot đep hon tu thoi điem đo nhung ngay sau khi tien mat đuoc đua vao luu hanh thi đong Euro ma cho toi luc đo la bi đanh gia duoi tri gia that bat đau đuoc đanh gia cao hon. Co 3 nguyen nhan co the giai thich cho đieu nay:

Tham hut can can thuong mai va ngan sach quoc gia va kem theo đo la tang no cua My.
Chuyen đoi trong du tru ngoai te cua cac quoc gia nhu Trung Quoc, An Đo, Nhat, Nga va cac quoc gia khac.
Cac nuoc xuat khau dau ma truoc tien la Nga ngay cang san sang chap nhan đong Euro nhu la phuong tien thanh toan cho dau mo.


Ky hieu tien te, tien đong va tien giay = Ma tien te ISO =

Ky hieu quoc te bao gom ba mau tu cua đong Euro (ma tien te ISO) la EUR. Ky hieu nay la mot truong hop đac biet trong ma tien te ISO vi nhieu ly do:Thong thuong thi chu cai đau tien cua ky hieu cho mot loai tien te đuoc su dung trong khuon kho cua mot lien minh tien te la chu X. Vi the ky hieu neu nhu theo nhu tieu chuan phai la XEU. Neu nhu chu đau tien khong phai la X thi hai mau tu đau tien la ma quoc gia theo ISO 3166. Ky hieu EU danh cho Lien minh chau Au cung đuoc đinh nghia trong tieu chuan nay nhung that ra la truong hop đac biet vi Lien minh chau Au khong phai la mot quoc gia co chu quyen. Chu cai cuoi cung cua ma tien te thuong la chu cai đau tien cua tien te. Khong co ky hieu chinh thuc va cung khong co cach viet tat chinh thuc cho Cent (xu) cua Euro.


= Ky hieu tien te =
Đoc bai chinh ve ky hieu Euro
Dau hieu Euro đuoc Uy ban chau Au đua vao su dung nhu la ky hieu cua đong tien te cong đong chau Au vao nam 1997. Ky hieu nay dua tren co so cua phac thao nghien cuu nam 1974 cua nguoi truong đo hoa cua Cong đong chau Au, Arthur Eisenmenger. Ky hieu nay la mot chu E tron va lon co hai vach nam ngang €. Ky hieu nay goi nho đen chu epsilon cua Hy Lap va vi vay la goi nho đen chau Au thoi co đien. Hai vach ngang tuong trung cho su ben vung cua Euro va cua vung kinh te chau Au.


= Tien kim loai Euro =
Đoc bai chinh ve tien kim loai Euro
Cac đong tien kim loai Euro co mat truoc hoan toan giong nhau trong tat ca cac nuoc nhung mat sau la hinh anh cua tung quoc gia. The nhung van co the tra bang tien kim loai trong khap lien minh tien te. Mot euro đuoc chia thanh 100 cent, tai Hy Lap thay vi cent nguoi ta dung lepto (so it) hay lepta (so nhieu) tren cac đong tien kim loai cua Hy Lap.


= Tien giay Euro =
Đoc bai chinh ve tien giay Euro
Tien giay Euro giong nhau hoan toan trong tat ca cac nuoc. Tien giay Euro co menh gia 5 Euro, 10 Euro, 50 Euro, 100 Euro, 200 Euro va 500 Euro. Mat truoc co hinh cua mot cua so hay phan truoc cua mot canh cua, mat sau la mot chiec cau. Đay khong phai la hinh anh cua cac cong trinh xay dung co that ma chi la đac điem cua tung thoi ky kien truc. Tien giay Euro do nguoi Ao Robert Kalina tao mau sau mot cuoc thi đua trong toan EU. Tien giay Euro co the đuoc theo doi tren toan the gioi qua du an Eurobilltracker.


Ti gia hoi đoai hien thoi cua đong EUR Euro trong cac ngon ngu khac nhau Ten chinh thuc cua tien te la euro va cent (bang 1/100 mot euro). Ten nay đuoc dung trong đa so cac ngon ngu o khu vuc đong euro.


Tham khao Xem them Đong 2€ ky niem
Đo la
Tien Viet Nam


Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Euro tai Wikimedia Commons
Ngan hang Trung uong Au Chau
Lien đoan Ngan hang Au Chau Luu tru ngay 9 thang 12 nam 2004 tai Wayback Machine
Europedia: Guide to European policies and legislation Luu tru ngay 16 thang 10 nam 2018 tai Wayback Machine
Euro - tien giay (tieng Đuc) (tieng Anh)