Sophie Dorothee xu Wurttemberg (tieng Đuc: Sophie Dorothee von Wurttemberg, tieng Nga: София Доротея Вюртембергская; tieng Anh: Sophia Dorothea of Wurttemberg; ten đay đu: Sophie Marie Dorothee Auguste Luise; 25 thang 10 nam 1759 – 5 thang 11 nam 1828); đuoc biet đen o Nga voi ten goi la Mariya Fyodorovna (Tieng Nga: Мария Фёдоровна; tieng Đuc: Maria Fjodorowna) la Cong nu Wurttemberg, ve sau la Hoang hau cua Đe quoc Nga tu nam 1796 đen nam 1801 voi tu cach la vo thu hai cua Hoang đe Pavel I cua Nga.
Xuat than tu gia toc Wurttemberg, Sophie Dorothee co mot nen giao duc hoan hao, đieu nay giup cho ba co đuoc su nhan thuc chinh tri, giup ba tham du chinh quyen Nga trong tuong lai. Vao nam 1776, nguoi vo đau cua Hoang đe Pavel I la Wilhelmine xu Hessen-Darmstadt qua đoi, Sophie Dorothee đuoc Nu hoang Yekaterina II cua Nga chon lam vo ke cho con trai minh.
Trong suot cuoc hon nhan, Sophie Dorothee luon o the chu đong du chong ba la Hoang đe Pavel I co mot tinh cach ha khac, cung nhu su ap che truong ki cua me chong minh, Nu hoang Yekaterina. Trong suot thoi gian ay, khi Pavel va Nu hoang Yekaterina nghi ki lan nhau trong nhung van đe chinh tri, Sophie Dorothee luon khon ngoan đung ve phe chong minh, chinh đieu nay đa khien Nu hoang Yekaterina tim moi cach loai tru ca hai vo chong khoi nhung van đe chinh tri lon cua quoc gia.
Nam 1796, Hoang đe Pavel I đang quang tro thanh Hoang đe, Sophie Dorothee vi the tro thanh Hoang hau. Trong suot 4 nam tri vi cua Pavel I, Hoang hau Sophie Dorothee gan nhu nam het moi quyen hanh co ban cua chinh tri Nga, bien ba tro thanh mot the luc thuc te đang sau Đe vi cua trieu đinh Nga. Vao đem Hoang đe Pavel I bi am sat, Sophie Dorothee tham chi muon noi theo me chong la Nu hoang Yekaterina tu xung lam Hoang đe Nga, nhung y tuong nay nhanh chong that bai. Thay vao đo, hai con trai ba lan luot la Aleksandr I cung Nikolai I tro thanh Hoang đe, va Sophie Dorothee voi tu cach mot Hoang thai hau tiep tuc anh huong nen chinh tri Nga trong nhieu nam.
Tai cac quoc gia Chau Au, viec mot Hoang thai hau co quyen the la khong thuong xuyen, boi vi cac Hoang hau cua Hoang đe đang tai vi thong thuong se thay the tam anh huong cua ho, va cac Hoang thai hau chi co the lui ve mot noi rieng biet, song nhu mot qua phu va qua đoi trong am tham. Nhung thuc te nay khong dien ra đoi voi Sophie Dorothee. Bang anh huong cua minh len hai nguoi con trai, Sophie Dorothee đa lan at hai vi Hoang hau la Luise xu Baden cung Charlotte Wilhelmine cua Pho, va giu vi the cua mot Hoang thai hau đay quyen luc đen tan khi qua đoi. Sophie Dorothee la nguoi phu nu duy nhat trong lich su Nga la vo cua mot Hoang đe va me la me cua hai vi Hoang đe khac.


Cong nu Wurttemberg Sophie Marie Dorothee Auguste Luise sinh ngay 25 thang 10 nam 1759 tai thanh pho Stettin thuoc Vuong quoc Pho (hien thuoc Ba Lan), la con gai lon nhat trong so tam nguoi con cua Friedrich Eugene xu Wurttemberg va Friederike Dorothea Sophia xu Brandenburg-Schwedt. Sophie Dorothee đuoc đat theo ten me. Me cua Cong nu la con gai cua Sophie Dorothea Marie cua Pho, em gai cua Friedrich II cua Pho. Do đo, Sophie Dorothee la chau gai goi bac cua Friedrich II.
Ngay 7 thang 7 nam 1769, khi đuoc 10 tuoi, Sophie Dorothee cung gia đinh chuyen đen mot toa lau đai do to tien đe lai gan Montbeliard, von la mot đia phan đoc lap cua Cong quoc Wurttemberg. Vung Montbeliard la thu phu cua nhanh nho nha Wurttemberg, cung la chi toc cua Sophie. Đay cung la mot trung tam van hoa, va la noi nhieu chinh tri gia cung kinh te hoc ra vao đe dien kien cha me ba. Vao mua he, ca gia đinh thuong đen mot dinh thu tai Etupes, Phap.
Sophie đuoc giao duc kha can than, va hoc van cua ba uyen tham, hon muc trung binh cua phu nu thoi ay, mot thoi đai co xu the khong chu trong hoc van cua phu nu lam. Truoc nam 16 tuoi, Sophie Dorothea thanh thao đuoc cac ngon ngu quoc te nhu tieng Đuc, Phap, Y va Latinh.
Khi 17 tuoi, Sophie phat trien tro nen cao rao, đay đa va rat hoat bat. Thoi trang cua ba chiu anh huong tu su xa hoa cua thoi trang Phap, ket hop voi su đon gian cua giai cap tu san Đuc. Va du trong moi tinh huong nao, ich loi gia toc luon đat len hang đau, va đieu nay ngam sau vao trong nguoi Sophie. Khoang nam 1773, Sophie Dorothee la mot trong nhung cong nuong nguoi Đuc đuoc du tru lam vo cho nguoi thua ke ngai vang Nga, Đai vuong cong Pavel. Tuy nhien, Sophie xu Wurttemberg vao luc đo chua đuoc 14 tuoi, do đo Wilhelmine xu Hessen-Darmstadt đuoc chon do co tuoi tac thich hop hon. Truoc đo, nam 1768, Sophie Dorothee đa đuoc Nu hoang Yekaterina II xem xet hoi cuoi cho con trai Pavel nhung khi ay Cong nu chi đuoc 9 tuoi.


Đai vuong cong phu nhan Nga = Đinh hon =
Sau khi Đai vuong cong Pavel Petrovich tro thanh quan phu vao nam 1776, Friedrich II cua Pho đa ngo loi ga chau gai cho Pavel. Nu hoang Yekaterina II cua Nga rat hao hung voi đe nghi nay: Sophie Dorothee khong chi co nen giao duc tuong tu Nu hoang Nga, nhung con co ten giong nhau va co cung noi sinh. Tuy nhien luc bay gio Dorothee lai co hon uoc voi Ludwig xu Hessen-Darmstadt, anh trai cua Wilhelmine, nguoi vo đau cua Pavel. Quoc vuong Friedrich II cua Pho đa đe nghi xu ly chuyen nay va Ludwig nhan đuoc mot khoan tien boi thuong voi tri gia 10.000 rup cho viec hon uoc voi Sophie Dorothee bi huy bo.
Khi me cua Sophie Dorothee than tho ve so phan bat hanh cua mot so vi quan chu Nga:"nhung đieu bat hanh thuong xay đen voi cac vi quan chu Nga, ai biet đuoc đieu gi se xay đen voi con gai toi? Sophie Dorothee đa tra loi me rang: “Con rat so Nu hoang Yekaterina. Con se hanh xu lung tung truoc mat ngai va chac chan se nhin nhu mot con ngoc. Chi mong Nu hoang va ngai Đai vuong cong se thich con." Đieu Sophie Dorothee lo khong phai la trieu đinh Nga nhung lam sao đe đen Nga mot cach nhanh nhat. Ve phan, Pavel, Đai vuong cong đa hoi me ve ngoai hinh cua vo sap cuoi: "Lieu nuoc da cua nang co mau toi hay sang, thap hay cao?" va đuoc Nu hoang Yekaterina II hoi đap rang: "Nang co voc dang cao lon, đang yeu, quyen ru. Noi tom lai, nang la mot bau vat, mot bau vat thuc su, mot bau vat mang theo minh niem vui."
Sophie Dorothee va Pavel Petrovich gap nhau lan đau tai bua tiec chieu đai cap nha nuoc nhan dip Pavel đen Berlin. Tren duong Pavel đen Berlin, Yekaterina II đa gui thu cho Vuong tu Heinrich cua Pho, nguoi chiu trach nhiem ho tong Pavel đen Berlin, va bay to noi lo lang cua minh:"Ta khong nghi rang đa co tien le cho mot cuoc gap go the nay. Đay la ket qua cua mot tinh ban than thiet va đang tin cay nhat. Nang Cong nu nay se la bao chung cho đieu nay. Ta se khong the gap nang ta ma khong nho đen viec moi hon su nay đa bat đau va ket thuc nhu the nao giua ben Pho va Nga.’’. Yekaterina II lo so con trai se lam hong chuyen đe choc tuc minh. The nhung buoi gap mat giu Sophie Dorothee va Pavel đa mang lai ket qua tot đep. Biet rang chong sap cuoi la co nhung so thich nghiem tuc, Cong nu đa noi ve hinh hoc trong buoi gap đau tien. Ngay ke tiep, Sophie Dorothee đa viet thu gui mot nguoi ban co noi dung rang: "Ta con hon ca hai long. Ngai Đai vuong cong khong the tu te hon. Ta tu hao rang chang re yeu dau cua ta yeu ta rat nhieu, đieu nay khien ta tro thanh nguoi rat, rat may man." Cung cam thay hanh phuc nhu vo sap cuoi, Pavel đa viet thu gui me rang: "Con nhan ra vo sap cuoi cua con hoan toan phu hop voi hinh mau cua minh. Nang co voc dang can đoi, thong minh, nhanh tri va khong he e ngai." Cung voi viec chinh Friedrich II, than tuong cua Pavel, đa gioi thieu Sophie Dorothee đa khien cho Pavel cang khao khat Sophie Dorothee.


= Nhung nam đau lam dau =
Đau mua thu, Sophie Dorothee đa viet thu bay to tinh cam voi chong tuong lai: "Em khong the ngu, hoi chang Hoang tu dau yeu cua em, ma khong lan nua noi chang rang em yeu va ai mo chang đen đien dai". Sau khi đen Sankt-Peterburg, Sophie Dorothee đa cai sang Giao hoi Chinh thong giao Nga va lay ten la Mariya Fyodorovna va đuoc ban tuoc hieu Đai vuong cong phu nhan Nga cung kinh xung Hoang than Đien ha (tieng Anh: Imperial Highness). Mot ngay sau le đinh hon, Sophie Dorothee đa viet thu gui Pavel rang: "Voi la thu nay, em the nguyen yeu va ai mo chang trong suot phan đoi sau nay va se luon o ben chang, va khong the luc nao tren the gian co the khien em thay long. Đay chinh la tam long cua nguoi vo sap cuoi diu dang va chung thuy cua chang" Pavel cung bay to tinh cam cua minh truoc vo chua cuoi: “Ta the voi nang rang, moi ngay troi qua, ta yeu nang nhieu hon.” Đam cuoi đuoc cu hanh vao ngay 26 thang 9 nam 1776. Mac du Pavel co tinh cach kho khan va co phan tan bao, Sophie Dorothee van mot long voi chong. Su điem tinh va nhan nai cua Đai vuong cong phu nhan la phuong thuc Sophie Dorothee đoi pho voi tinh cach cua chong va lam diu đi khia canh cuc đoan cua Pavel. Sophie Dorothee đa viet thu gui mot nguoi ban rang: "Nguoi chong yeu dau cua ta la mot thien than hoan hao va ta yeu chang đen kho dai."
La Đai vuong cong phu nhan, Sophie Dorothee co tinh cach tiet kiem đen muc san sang danh ca ngay trong mot bo trieu phuc hoan chinh ma khong met moi va ap đat đieu tuong tu len đoan tuy tung cua minh. Đai vuong cong phu nhan khong ngan ngai su dung trang phuc cua nguoi vo đau cua chong va tranh chap quyen su dung đoi giay voi cac thi nu cua Wilhelmine. Luc ban đau, Yekaterina II bi thu hut boi co con dau va đa viet cho Phu nhan Bielke rang: "Ta phai thu that rang ta yeu thich nang Cong nu quyen ru nay. Con be chinh la nguoi ma mot ai đo mong muon co đuoc: con be co voc dang manh khanh, nuoc da trang nhu hoa hue va hong hao nhu hoa hong, lan da đep đe nhat the gioi, cao rao va san chac; con be la nguoi tuoi sang; ngot ngao, co trai tim nhan hau va su thang than đuoc the hien ro tren khuon mat cua con be."
Tuy nhien, moi quan he giua hai nguoi phu nu nhanh chong tro nen xau đi: Sophie Dorothee đung ve phia nguoi chong bi lanh nhat va mac du co y tot muon xoa diu tinh hinh nhung viec can thiep chi lam tram trong them su khac biet cua hai me con. Vao thang 12 nam 1777, Ba Đai vuong cong ha sinh nguoi con đau long, sau nay chinh la Aleksandr I cua Nga. Sophie Dorothee đa viet thu gui ban rang: "Ta rat hanh phuc khi Đang Toan Nang đa dung ta lam khi cu đe thoa man hy vong cho que huong yeu dau cua chung ta. Tuy nhien, niem vui cua hai vo chong keo dai khong lau khi chi ba thang sau, Yekaterine II đa tan nhan mang đua tre ve nuoi duong tach biet voi cha me, du rang khi xua chinh Yekaterina cung bi Nu hoang Yelizaveta I cua Nga lam đieu tuong tu voi con trai Pavel. Khi đua con trai thu hai, Konstantin Pavlovich chao đoi vao thang 4 nam 1779, nu hoang cung lam đieu tuong tu. Neu Aleksandr đuoc ky vong se cai tri Nga trong tuong lai thi Konstantin đuoc Yekaterina II ky vong rang mot ngay nao đo se cai tri Hy Lap. Tro treu thay, bat chap moi no luc cua Yekaterina II, ca Aleksandr I va Konstantin đeu khong đe lai hau due ma chinh Nikolai I, đua con do Sophie Dorothee nuoi duong la nguoi keo dai huyet mach Hoang toc Romanov. Trong bon nam tiep theo, hai vo chong khong co them con. Bi tuoc đoat cac con trai, Sophie Dorothee ban ron trang tri Cung đien Pavlovsk, mon qua do Yekaterina II ban tang nhan ky niem su ra đoi cua đua chau trai đau long.


= Di lich khap chau Au =
Met moi vi bi loai tru khoi cac van đe chinh tri, Pavel va vo xin phep nu hoang đi du lich nuoc ngoai toi Tay Au. Vao thang 9 nam 1781, duoi bi danh "Ba tuoc va Ba tuoc phu nhan Severny", vo chong Pavel bat đau cuoc hanh trinh keo dai muoi bon thang va đen Ba Lan, Ao, Y, Phap, Bi, Ha Lan va phia Nam nuoc Đuc. Paris đa gay an tuong đac biet voi cap đoi, khi ho đen tham Louis XVI cua Phap va Maria Antonia cua Ao. Trong khi Louis rat than thiet voi Pavel thi Maria Antonia lai cam thay so hai va lo lang khi gap Sophie Dorothee, mot nguoi phu nu tri thuc noi tieng va vo cung tu tin. Cuoc đoi thoai giua Đai vuong cong phu nhan Nga va Vuong hau Phap dan tro nen soi noi va Maria Antonia đa tang Sophie Dorothee mot bo đo trang điem co in hinh Vuong huy Wurttemberg. O Ao, Hoang đe La Ma Than thanh Joseph II đa nhin nhan Sophie Dorothee la nguoi o the tren đoi voi chong.
Trong chuyen tham đen Y, cap đoi the hien tinh cam cong khai khi Pavel khong ngung hon vo truoc cong chung, khien nhung nguoi đong hanh cua hai vo chong ngac nhien. Tren đuong tro ve Sankt-Peterburg, Sophie Dorothee đen Wurttemberg đe tham cha me. Vao cuoi nam 1782, cap đoi quay tro lai Nga va danh su quan tam đen Cung đien Pavlovsk, noi Đai vuong cong phu nhan ha sinh con gai Aleksandra Pavlovna, đua con gai đau trong so sau nguoi con gai. Đe ky niem ngay sinh cua Aleksandra, Yekaterina II đa tang hai vo chong Cung đien Gatchina, mot noi hai vo chong danh nhieu su quan tam cho đen khi Pavel ke vi ngai vang. Nu hoang đe vo chong con trai nuoi duong cac co con gai va cac con trai thu. Tu đo tro đi, Hoang gia Nga tro thanh mot gia đinh lon.


= Nhung nam sau nay =
Trong nhung nam tri vi cua Yekaterina II, Maria va Pavel buoc phai song biet lap o Gatchina voi thu nhap eo hep. Khong giong nhu cac thanh vien Hoang toc Romanov, Sophie Dorothee la nguoi tiet kiem, mot đuc tinh hiem co o mot quy co nuong vuong gia thoi đo vi Sophie Dorothee xuat than tu mot gia đinh đong con va chi la mot nhanh nho cua gia toc. Đai vuong cong phu nhan tiep tuc trang hoang cho Pavlovsk, cong hien het minh cho cong viec tu thien voi cu dan o đo, len ke hoach cho cac su kien san khau cho chong, nguoi rat thich thu voi nhung hoat đong giai tri do vo chuan bi, va tham gia cac buoi choi nhac danh cho gia đinh va ban be, trong đo Sophie Dorothee choi đan harpsichord mot cach thanh thao. Đai vuong cong phu nhan đa cong hien het minh cho viec mo rong salon van hoc khiem ton cua minh, noi đuoc cac nha tho Vasily Andreyevich Zhukovsky, nha viet truyen ngu ngon Ivan Andreyevich Krylov va nha su hoc Nikolai Mikhailovich Karamzin thuong xuyen lui toi. Sophie Dorothee tu hao la nguoi thong minh hon me chong va khong bao gio bo lo co hoi so sanh pham chat hoan hao cua minh voi nhung that bai cua Yekaterina II. Sophie Dorothee cung than trong đa kich cac sung than cua me chong la Grigoriy Aleksandrovich Potemkin va Aleksandr Matveyevich Dmitriyev-Mamonov.
Sophie Dorothee luu giu rat nhieu cuon nhat ky ghi lai chi tiet cuoc đoi cua minh, nhung Hoang đe Nikolai I đa đot tat ca nhung cuon sach nay sau khi me qua đoi the theo nguyen vong cuoi cung cua Sophie Dorothee. Tham chi hau het nhung buc thu Sophie viet đeu khong con ton tai vi Sophie Dorothee thuong yeu cau đot chung đi. Moi quan he giua Pavel va Yekaterina Nelidova, mot trong nhung thi nu cua Sophie Dorothee, la nguyen nhan dan đen ran nut đau tien trong cuoc hon nhan cua hai nguoi trong khoang thoi gian đo. Moi quan he giua Pavel va Yekaterina gay đau đon cho Sophie Dorothee, vi Yekaterina la thi tung cua Sophie Dorothee. Mac du Pavel noi rang moi quan he cua voi Yekaterina Nelidova la trong sang, nhung moi quan he giua Sophie Dorothee voi Nelidova đa tro nen rat cang thang trong nhieu nam. Tuy nhien, khoang nam 1794, Sophie Dorothee đa hop tac voi nguoi ban cu đe co gang xoa diu tinh khi gian du cua chong cho đen nam 1798, khi Anna Lopukhina thay the Yekaterina Nelidova tro thanh tinh nhan cua Pavel.
Nam 1796, co nhung tin đon rang Hoang đe Yekaterina II đinh bo qua con trai Pavel ma chon chau noi Aleksandr lam nguoi ke vi ngai vang. Thang 6 cung nam, ngay sau khi Sophie Dorothee ha sinh con trai Nikolai, Yekaterina II đa tho bao buoc vao phong cua con dau, co gang thuyet phuc Sophie Dorothee khien Pavel chap nhan đe con trai ke vi me. Bat chap moi loi đe doa, Sophie Dorothee van trung thanh voi chong. Mot thang sau đo, khi đuoc biet ve ke hoach, Aleksandr cung tu choi.


Hoang hau Đe quoc Nga Sau hai muoi nam đung sau cai bong cua me chong, cai chet cua Yekaterina II cua Nga vao ngay 17 thang 11 nam 1796 đa tao co hoi cho Sophie Dorothee co đuoc vai tro noi bat trong trieu đinh voi tu cach la Hoang hau Nga. Khi Yekaterina II con tai vi, Sophie Dorothee khong co co hoi can du vao chinh tri, vi chinh Pavel bi loai tru. Nhung voi viec chong len ngoi, Sophie Dorothee đa tan dung co hoi can chinh va dan tham du sau hon vao chinh tri. Anh huong cua Hoang hau đoi voi chong rat lon va nhin chung la co loi. Sophie Dorothee cung co the đa tan dung đieu nay đe giup đo ban be hoac đe đa kich ke thu. Du khong con gan gui nhu truoc nhung hai vo chong van co su ton trong, phu thuoc va quan tam lan nhau. Tuy nhien, moi quan he vo chong tro nen xau đi trong nhung nam cuoi đoi cua Hoang đe. Sau khi Sophie Dorothee sinh nguoi con cuoi cung vao nam 1798, Pavel bat đau co moi quan he voi quy co nuong Anna Petrovna Lopukhina va noi doi voi vo rang moi quan he giua hai nguoi co tinh chat cha con. Pavel I chi la Hoang đe Nga trong bon nam, bon thang va bon ngay. Hoang đe bi am sat vao ngay 12 thang 3 nam 1801.


= Cac to chuc vi cong đong =

Ngay 2 thang 5 nam 1797, Hoang đe Pavel I giao viec giam sat cac to chuc tu thien quoc gia cho Sophie Dorothee. Sophie Dorothee khuyen khich viec đieu tra ky luong cac cha me nuoi tuong lai va han che tiep nhan nhung nguoi "tu đuong pho", cac bien phap lam giam so luong tre mo coi moi đo vao va ty le tu vong đuoc giam đang ke. Đen nam 1826, ty le tu vong giam xuong con khoang gan 15%, mot con so vuot qua tieu chuan cua thoi hien đai nhung la mot su cai thien lon so voi the ky 18.
Ngay ca sau khi chong qua đoi, Sophie Dorothee van tiep tuc quan ly tat ca cac co so tu thien va kiem soat cac khoan vay cua ngan hang. Đen nam 1829, tong tai san cua ngan hang đa vuot qua 359 trieu rup, mot so tien khong lo luc bay gio va la tai san von lon nhat o Moskva. Sau khi chien tranh Napoleon ket thuc, Hoi đong quan tri đa tan dung tham hoa gan đay bang cach xay dung cac khu nha cho thue gia re. Ket qua cua chinh sach la cac khu nha moi co suc chua len đen 8.000 nguoi thuoc moi đia vi vao thap nien 1820. Nhung the che nay đa ton tai cho đen Cach mang Nga nam 1917.

Sophie Dorothee nhan thay su can thiet trong viec thu hep quy mo co so, tach tre em khoi nhung nguoi thue nha lon tuoi va cai thien chuong trinh giao duc cho tre em. Sophie đa cho chuyen nhung cu dan tre tuoi đen cac trai tre mo coi đoc lap moi. Truong Cao đang Thu cong Moskva đuoc thanh lap nhu mot trai tre mo coi danh cho thanh thieu nien vao nam 1830 va tiep tuc cho đen ngay nay voi ten goi Đai hoc Ky thuat Quoc gia Moskva Bauman. Trong trai tre mo coi co cac chuong trinh giao duc cap cao nhu "lop hoc tieng Latinh danh cho nam sinh' va "lop hoc ho sinh danh cho nu sinh". Sau khi gap mot cau be khiem thinh, Sophie Dorothee đa thanh lap truong hoc đau tien danh cho nguoi khiem thinh o Nga vao nam 1807.


= Cac du an xay dung =
Sophie Dorothee co khieu tham my đac biet. Hoang hau co tai ve kien truc, ve mau nuoc; tranh đieu khac; thiet ke đo vat bang nga voi va ho phach; va lam vuon. Cac cung đien Pavlovsk, Gatchina, Tsarskoe Selo, Cung đien Mua đong o Sankt-Peterburg va Bao tang Ermitazh đa đuoc tu sua va trang bi noi that duoi su huong dan cua Sophie Dorothee. Nhung no luc cua Sophie đa tao nen nhung đia điem tham quan đep nhat o Nga.Sophie Dorothee va Pavel bat đau tu sua Pavlovsk. Hoang hau nhan manh vao viec co mot so cau truc moc mac goi nho đen cung đien noi minh lon len o Etupes, cach Basel 40 dam. Trong chuyen đi nam 1781, cap đoi đa gui đi gui lai nhung ban ve, ke hoach va ghi chu ve nhung chi tiet nho nhat. Sophie Dorothee đa nho kien truc su nguoi Y Carlo Rossi thiet ke lai thu vien đe chua hon hai muoi ngan cuon sach. Sau cai chet cua Pavel I vao nam 1801, Sophie Dorothee đa van dung kinh nghiem tu nhung chuyen du ngoan vong quanh chau Au đe thiet ke lai noi that theo phong cach Tan co đien va thuc hien cac thay đoi đe đieu chinh cung đien "phong truong hop o lai vao mua đong" vao nam 1809.


Hoang thai hau Đem 24 thang 3 nam 1801, Hoang đe Pavel I bi am sat. Khi bi tan cong, Pavel I co gang chay đen phong cua vo va chong tra voi ten am sat la Platon Zubov. The nhung truoc đo Pavel I đa yeu cau cua phong cua vo phai đuoc khoa hai lop va chan lai. Mat khac trong luc giao tranh voi Platon Zubov, Pavel I bi đap đau vao mot chiec hop bang vang va bi that co bang mot chiec khan quang cua si quan.
Tuong rang chong bi benh, vi khong the đi qua canh cua đa bi rao chan, Sophie Dorothee đa đi bo qua day hanh lang dai trong bo đo ngu cung voi chiec ao long thu, the nhung khi đen đuoc cho cua chong thi đa muon mang. Khi biet chong qua đoi, Sophie Dorothee ngat xiu tren san nha. Theo mot nguon tin, khi Aleksandr đen ben me vai gio sau đo, Sophie Dorothee đa het len rang: "Đi Đi! Đi ra khoi đay! Ta đa thay nguoi cua con phu đay mau cha con!". Aleksandr, voi khuon mat đam nuoc mat đa thua voi me rang: "Co Chua chung giam, thua me cua con, con khong lien can đen toi ac khung khiep nay." Truoc loi noi chan thanh cua con trai va khi đa ro su tinh, Sophie Dorothee đa ha nguoi xuong chan con trai va noi: "Ta kinh chao Hoang đe cua ta." Aleksandr sau đo nang nguoi me len, quy xuong truoc Sophie Dorothee bay to nhung loi ton trong va chan thanh. Ban than Aleksandr mai am anh ve cai chet cua cha. Aleksandr khong the tu choi yeu cau cua me va khong chi bao toan đia vi cua Sophie Dorothee khi con la Hoang hau, ma du Sophie Dorothee đa tro thanh Thai hau, Aleksandr van đe me vuot len tren vo, khi ay đa tro thanh đuong kim Hoang hau.
Sau khi chong bi sat hai, Sophie Sorothee đinh noi theo me chong va co gang gianh lay quyen luc đe tro thanh Nu hoang Nga. The nhung con trai cua Sophie Dorothee la Aleksandr đa danh vai ngay thuyet phuc me tu bo yeu sach lieu linh nay. Sau su kien đo, moi khi con trai đen tham, Sophie Dorothee, bay gio đa tro thanh Hoang thai hau, se đat chiec quan tai co chiec ao dinh mau ma chong đa mac vao đem bi am sat giua hai nguoi nhu mot loi trach moc tham lang. Su cang thang giua hai me con sau đo đuoc cai thien khi Aleksandr I quyet đinh ban cho me minh nhung đac quyen va vinh danh chua tung co tien le trong lich su Nga. Sophie Dorothee van la nguoi phu nu co đia vi cao nhat trieu đinh va tro thanh nhan vat quyen luc cua đe quoc Nga, theo nghia bieu tuong va ve chinh tri. Sophie Dorothee thuong khoac tay Hoang đe trong cac nghi le long trong, trong khi Luise xu Baden, Hoang hau Yelizaveta Alekseevna phai đi phia sau. Truyen thong mot thai hau đuoc uu tien va co đia vi uu viet hon đuong kim quoc hau đuoc khoi xuong boi Sophie Dorothee va la đieu khac biet đoi voi trieu đinh Nga. Tiep noi truyen thong cua me chong Yekaterina II, Sophie Dorothee tham du cac bieu dieu hanh quan đoi trong bo quan phuc voi day bieu chuong đeo qua nguc.
Sophie Dorothee co mot khoan thu nhap đang ke giup ban than co the song mot cuoc song xa hoa. Nhung buoi chieu đai thanh lich cua Thai hau, noi sophie Dorothee xuat hien trong bo trang phuc đat đo va đuoc bao quanh boi cac quan hau can. Đia vi cao quy cua Sophie Dorothee đa khien cung đien Pavlovsk tro thanh noi bat buoc phai đen tham đoi voi cac nhan vat vi đai o Sankt-Peterburg. Sophie Dorothee đa tan dung đia vi cua minh đe giup đo nhieu nhat co the nhung nguoi ho hang đang trong canh kho khan, mot vai nguoi trong so ho đa đuoc moi đen Nga, trong đo co em trai cua Sophie la Alexander Friedrich Karl xu Wurttemberg.
Sophie Dorothee đa bien trieu đinh cua minh thanh trung tam bai tru Napoleon trong Chien tranh Napoleon va phan đoi kich liet moi cach tiep can ma con trai thuc hien đe đat đuoc thoa thuan voi Napoleon Bonaparte. Khi Hoang đe Phap đe nghi ket hon voi co con gai ut, Nu Đai vuong cong Anna Pavlovna, Sophie Dorothee đa phan đoi manh me moi hon su nay.
Ke ca khi qua tuoi 50, Sophie Dorothee van giu đuoc net đep cua thoi tuoi tre. Voi the chat khoe manh, Sophie Dorothee song lau hon nam nguoi con cua minh, trong đo bao gom vo chong con trai đau long va chung kien con trai thu ba len ngai hoang đe. Sau khi cac con đeu đa truong thanh, Sophie van thuong duy tri lien lac thong qua thu tu voi cac con du đoi khi hai ben cung co luc lanh lung va xa cach.


Qua đoi Nam 1822, Sophie Dorothee chuyen đen Cung đien Yelagin moi đuoc tan trang lai. Ngay 5 thang 11 nam 1828, Hoang thai hau qua đoi o Cung đien Mua đong, Sankt-Peterburg, tho 69 tuoi. Nhung hoi uc ve Sophie Dorothee đuoc cac con tran trong va ngoai tru co con gai Aleksandra Pavlovna thi cac con cua Sophie đeu đat ten con gai ca cua minh theo ten Thai hau. Cac Hoang hau Nga sau nay đeu coi Sophie Dorothee nhu mot hinh mau. Cung đien Pavlovsk, noi Sophie Dorothee đa tung song trong mot khoang thoi gian dai va đe lai nhieu dau an tai đay, đuoc gin giu cho hau due cua minh nhu mot bao tang gia đinh theo chi dan cua Sophie Dorothee, đau tien la boi con trai ut Mikhail va sau đo la boi nhanh Konstantinovich cua gia đinh cho đen Cach mang Nga nam 1917.


Con cai Sophie Dorothee xu Wurttemberg va Pavel I cua Nga co muoi nguoi con, bon nam va sau nu. Voi muoi nguoi con, Sophie Dorothee đa đam bao su ben vung cua trieu đai Romanov, von vo cung bap benh truoc khi Sophie Dorothee tro thanh nang dau nuoc Nga.
Sophie Dorothee la nguoi me yeu thuong đoi voi cac con. Mac du Hoang đe Yekaterina II cua Nga đa gianh quyen giam ho bon nguoi con đau cua Sophie Dorothee trong nhung nam đau tien, Sophie Dorothee van co moi quan he gan gui voi bon nguoi con nhu voi nhung nguoi con con lai. Hai trong so cac con gai cua Sophie Dorothee tro thanh Vuong hau: Anna, nguoi tung suyt la vo cua Napoleon Bonaparte, tro thanh Vuong hau Ha Lan va Yekaterina tro thanh Vuong hau Wurttemberg.
Muoi nguoi con cua Sophie Dorothee xu Wurttemberg va Pavel I cua Nga bao gom:


Luu tru thu tu Thu tu Sophie Dorothee xu Wurttemberg gui cho anh trai, Friedrich I cua Wurttemberg, đuoc bao quan tai Cuu Luu tru Nha nuoc Stuttgart (Hauptstaatsarchiv Stuttgart) o Stuttgart, Đuc, cung nhu la thu hoi đap gui cho cac thanh vien khac. Thu tu giua Sophie Dorothee voi cha me, Friedrich Eugen xu Wurttemberg va Friederike Dorothea Sophia xu Brandenburg-Schwedt, trong khoang toi gian tu 1776 đen 1797, cung đuoc luu giu tai đay. Ngoai ra Cuc cung luu tru thu tu giua Sophie Dorothee voi vo chong Friedrich Freiherrn von Maucler va Luise Sophie Eleonore LeFort.


To tien Ghi chu Tham khao Nguon tai lieu Massie, Suzanne (1990). Pavlovsk : the life of a Russian palace [Pavlovsk : Cuoc song trong Cung đien Nga]. Boston : Little, Brown. ISBN 978-0-316-54970-7.
Troyat, Henri (2002). Alexander of Russia : Napoleon's Conqueror [Aleksandr I cua Nga: Nguoi chinh phuc Napoleon]. New York : Grove Press. ISBN 978-0-8021-3949-8.
Troyat, Henri (2000). Catherine the Great [Yekaterina Đai đe]. London : Phoenix. ISBN 978-1-84212-029-3.
Lincoln, W. Bruce (1981). The Romanovs: Autocrats of All the Russias [Hoang toc Romanov: Nhung Đang cam quyen chuyen chinh cua toan Nga]. New York : Dial Press. ISBN 978-0-306-40631-7.
Waliszewski, Kazimierz (1913). Paul the First of Russia, the Son of Catherine the Great. London : W. Heinemann.
Bernhard A. Macek, Haydn, Mozart und die Großfurstin: Eine Studie zur Urauffuhrung der "Russischen Quartette" op. 33 in den Kaiserappartements der Wiener Hofburg, Schloß Schonbrunn Kultur- und Betriebsges.m.b.H., 2012, ISBN 3-901568-72-7.
Burch, Susan. "Transcending Revolutions: The Tsars, the Soviets and Deaf Culture." Journal of Social History 34.2 (2000): 393-401.
Ragsdale, Hugh, Tsar Paul and the Question of Madness: An Essay in History and Psychology, Greenwood Press, ISBN 0-313-26608-5.
Madame Vigee Lebrun, Memoirs, Doubleday, Page & Company, ISBN 0-8076-1221-9
Rey, Marie-Pierre (2012). Alexander I: The Tsar Who Defeated Napoleon. DeKalb, IL : NIU Press. ISBN 978-0-87580-466-8.