Samuel Smiles (23 thang 12 nam 1812 – 16 thang 4 nam 1904) la mot tac gia va nha cai cach chinh phu nguoi Anh. Mac du van đong tren nen tang phong trao Hien Chuong, song ong la nguoi thuc đay y tuong rang se co nhieu tien bo hon tu cac thai đo moi thay vi tu cac luat moi. Tac pham chinh cua ong la Tinh than tu luc (1859) đe cao tinh tiet kiem va cho rang ngheo đoi phan lon la do thoi quen vo trach nhiem gay ra, đong thoi cong kich chu nghia duy vat va chinh phu tu do phong niem. Tac pham đuoc menh danh la "kinh thanh cua chu nghia tu do giua thoi Victoria" va co tac đong lau dai đen tu tuong chinh tri cua Anh.


Xuat than va giao duc Sinh ra o Haddington, East Lothian, Scotland, Smiles la con trai cua Janet Wilson o Dalkeith va Samuel Smiles o Haddington. Ong la mot trong 11 đua tre con song sot. Trong khi cac thanh vien trong gia đinh ong theo giao hoi Truong lao Cai cach khat khe, ong lai khong theo giao hoi nay. Ong theo hoc mot truong đia phuong cho đen khi 14 tuoi. Ong hoc nghe bac si duoi su huong dan cua Bac si Robert Lewins. Su sap xep nay giup Smiles theo hoc nganh y tai Đai hoc Edinburgh vao nam 1829. Tai đay, ong ngay cang quan tam đen chinh tri va tro thanh nguoi ung ho nhiet thanh cho Joseph Hume.
Cha ong mat trong đai dich ta nam 1832, nhung Smiles co the tiep tuc viec hoc vi ong đuoc me ung ho. Ba đieu hanh cua hang tong hop nho cua gia đinh voi niem tin rang "Chua se nuoi song". Tam guong lam viec khong ngung nghi cua ba đe nuoi song ban than va 9 nguoi em cua ong đa tac đong manh me đen cuoc song tuong lai cua Smiles, nhung ong phat trien mot goc nhin nhan hau va khoan dung đoi khi trai nguoc voi quan điem cua cac bac tien boi trong giao hoi Truong lao Cai cach cua minh.
Nam 1838, Smiles đuoc moi lam bien tap cho to bao cai cach Leeds Times. Ong danh 20 nam ke tiep trong thanh pho, chuyen đen song tren Woodhouse Cliff vao nam 1847.


Su nghiep lam chien dich vien Nam 1837, ong viet bai cho Edinburgh Weekly Chronicle va Leeds Times, van đong cai cach nghi vien. Thang 11 nam 1838, Smiles đuoc moi lam bien tap vien cua to Leeds Times, vi tri ma ong nhan loi va đam nhiem cho đen nam 1842. Thang 5 nam 1842, Smiles tro thanh thu ky cua Hiep hoi Cai cach Nghi vien Leeds, to chuc nam giu 6 muc tieu cua Hien Chuong: pho thong đau phieu cho tat ca nam gioi tren 21 tuoi; cac khu vuc bau cu co quy mo bang nhau; bieu quyet bang bo phieu kin; cham dut nhu cau cho nghi si đu đieu kien vao Nghi vien ngoai viec gianh chien thang trong mot cuoc bau cu; tra tien cho cac nghi si; va Nghi vien hang nam.
La bien tap vien cua Leeds Times, ong ung ho cac muc tieu cap tien tu quyen bau cu cua phu nu đen thuong mai tu do va cai cach nghi vien. Tuy nhien, đen cuoi thap nien 1840, Smiles bat đau lo ngai ve viec cac nha Hien Chuong Feargus O'Connor va George Julian Harney ung ho vu luc, mac du ong duong nhu nhat tri voi ho rang cac chien thuat hien tai cua phong trao khong hieu qua, ong chi ra rang "cai cach chinh tri đon thuan se khong chua đuoc nhung te nan tap nham đang lam xa hoi bat hanh”.
Ngay 7 thang 12 nam 1843, Samuel ket hon voi Sarah Ann Holmes Dixon o Leeds. Ho co ba con gai va hai con trai.
Nam 1845, ong roi Leeds Times va tro thanh thu ky cho cong ty đuong sat Leeds & Thirsk Railway moi thanh lap. Sau 9 nam, ong lam viec cho cong ty đuong sat South Eastern Railway.
O thap nien 1850, Smiles bo quan tam đen nghi vien va quyet đinh rang tu luc la noi cai cach quan trong nhat. Nam 1859, ong xuat ban cuon sach Tinh than tu luc (tieng Anh: Self-Help; with Illustrations of Character and Conduct).

Smiles đa viet bai cho to Quarterly. Trong mot bai bao ve đuong sat, ong nhan đinh rang đuong sat nen đuoc quoc huu hoa va hanh khach hang ba nen đuoc khuyen khich. Nam 1861, Smiles xuat ban mot bai bao tu Quarterly, đuoc đoi ten thanh Workers Earnings, Savings, and Strikes. Ong cho rang ngheo đoi trong nhieu truong hop la do thoi quen khong du phong:Thoi đai thinh vuong, trong đo muc luong đat cao nhat va cac nha may hoat đong toan thoi gian song khong phai la thoi điem ma cac Vien va Truong co khi phat trien, ma la thoi cac nha ban ruou bia lam an phat đat ... Mot cong nhan kiem đuoc 50 đen 60 [shilling] mot tuan (hon ca thu nhap binh quan cua nhan vien ngan hang) bang long song trong mot can nha mot phong toi tan o mot khu pho te, cai phong ay đuoc dung lam phong khach, nha bep va phong ngu cho ca gia đinh, gom chong, vo, 4 đua con trai, hai con meo va mot con cho. Nhan chung đuoc hoi: Ban co nghi gia đinh nay khong the co đuoc cho o tot hon hay la ho cau tha? Đap an la ho cau tha.
Nam 1866, Smiles tro thanh chu tich cua Vien tiet kiem quoc gia song tu chuc vao nam 1871, sau khi bi đot quy do suy nhuoc.


Su nghiep viet lach Nam 1875, cuon sach Thrift cua ong đuoc xuat ban. Trong đo, ong ghi rang "su giau co khong cau thanh bat ky đac sac nao. Chi co ke tam thuong moi coi giau la giau”. Ong tuyen bo rang Đao luat sua đoi luat nguoi ngheo nam 1834 la "mot trong nhung đao luat giau gia tri nhat đuoc đua vao sach quy che trong thoi hien đai". Ong con phe phan laissez-faire:

Khi sot phat ban hay dich ta bung phat, ho bao rang Khong Ai phai chiu trach nhiem. Cai 'Khong ai' khung khiep ay! Anh ta phai tra loi biet bao nhieu thu. Nhung đieu ac ma "Khong ai' lam hon tat ca the gioi. Khong ai lam gia thuc pham cua chung ta. Khong ai đau đoc chung ta bang đo uong te. Khong ai cung cap nuoc ban cho chung ta. Khong ai lam lay lan con sot trong cac hem cut va đuong chua don quet. Khong ai lam thanh pho khong thoat nuoc. Khong ai lap đay cac trai giam, nha tu va tram ket an. Khong ai lam ke san trom, ke cuop va bom ruou. Khong ai cung co mot ly thuyet—mot ly thuyet khung khiep. No đuoc the hien bang hai tu—Laissez faire—Ke đi. Khi nguoi ta bi đau đoc boi vua thach cao tron voi bot mi, "Ke đi" la lieu thuoc. Khi Cocculus indicus đuoc su dung thay cho hoa bia, roi nguoi ta chet yeu, that de đe noi, "Chang ai lam ca." Hay đe nhung ai co the noi vay phat hien ra rang khi ho đa bi gat: Caveat emptor. Khi nguoi ta song trong nhung can nha toi tan, đe mac ho. Hay đe cai bat hanh lam viec cua no; đung co can thiep cai chet.

Nam 1871, ong chinh sua nhung buc thu do con trai minh ten Samuel Smiles Jr (sinh 1852) viet va gui ve nha trong chuyen đi bien thoi nien thieu (vi ly do suc khoe cua minh), cung nhu nhat ky ma ong luu giu trong chuyen đi đen Uc va Hoa Ky tu thang 2 nam 1869 đen thang 3 nam 1871, roi xuat ban chung o London duoi dang sach voi nhan đe A Boy's Voyage Round the World.


= Tinh than tu luc =
Smiles khong thanh cong lam trong su nghiep lam bac si va nha bao. Ong tham gia mot so lien doanh hop tac, nhung ho lun bai vi thieu von. Bi vo mong, ong quay lung lai voi chu nghia khong tuong cua tang lop trung luu. Cuoi cung, ong tim ra đuoc noi an nau tri tue va danh tieng quoc gia trong su co lap cua tu luc.
Nguon goc cua cuon sach noi tieng nhat cua Smiles la Tinh than tu luc nam trong mot bai phat bieu cua ong vao thang 3 nam 1845 đe đap lai yeu cau cua Hiep hoi Cung Tien Bo (Mutual Improvement Society), đuoc xuat ban voi nhan đe The Education of the Working Classes. Trong đo Smiles noi:

Toi khong nho bat ki ai o đay nghi rang, vi toi đa nhac đen nhung ca nhan tu vuon len bang tu hoc tu ngheo kho len co đuoc đia vi xa hoi, va tham chi giau co, đay la nhung tieu chi chinh can huong toi. The đung la mot sai lam lon. Kien thuc ban than no la mot trong nhung thu vui cao nhat. Ke vo hoc đi qua the gioi chet đen voi moi thu vui, tru nhung cai lien quan đen giac quan ... Moi con nguoi đeu co mot su menh vi đai đe thuc hien, nhung nang luc uu tu đe trau doi, mot van menh lon đe hoan thanh. Le ra anh ta nen co nhung phuong tien giao duc va tu do su dung moi tai nang trong ban chat than thanh cua minh.

Nha xuat ban Routledge moi thanh lap đa tu choi xuat ban Tinh than tu luc vao nam 1855. 20 nam sau, Smiles ngoi canh George Routledge trong mot bua toi, va ong ta noi voi ong: "Va khi nao chung toi co vinh du đuoc xuat ban mot trong nhung cuon sach cua ong khong, Bac si Smiles?"; Smiles tra loi rang Ngai Routledge đa co vinh du tu choi Tinh than tu luc. Mac du John Murray san sang xuat ban Tinh than tu luc theo he thong ban loi nhuan, nhung Smiles tu choi vi ong khong muon cuon sach mat đi nhung giai thoai cua no. Nam 1859, Smiles tu xuat ban cuon sach va giu ban quyen, đong thoi tra cho John Murray 10% tien hoa hong. Tac pham ban đuoc 20.000 ban trong vong mot nam ke tu khi xuat ban. Vao thoi điem Smiles qua đoi vao nam 1904, cuon sach tieu thu đuoc hon mot phan tu trieu ban. Tinh than tuc luc đa bien [Smiles] tro thanh nguoi noi tieng: gan nhu chi sau mot đem, ong tro thanh mot chuyen gia hang đau va mot bac thay đuoc nhieu nguoi tu van". Smiles "đot nhien tro thanh mot va ong ay bi me hoac boi nhung yeu cau rang ong nen đat nhung vien đa nen, ngoi đe đuoc ve chan dung cua minh, trao giai thuong cho tre em mo coi, phat bieu tu buc giang. Ong ta von la nguoi đon gian nen đac chi voi nhung loi moi nay, nhung di nhien ong khong the nhan loi. Ong co viec phai lam... nhiem vu cua ong khong nam tren bat ky nen tang cong khai nao. . . No nam trong van phong cua ong voi Cong viec cua ong ay".


= Ban thao Conduct =
Smiles du đinh xuat ban mot cuon sach co tua đe Conduct vao nam 1896. Ong gui no cho nha xuat ban cua minh, nhung John Murray tu choi xuat ban cuon sach. Nam 1898, an pham lai bi tu choi xuat ban.
Sau khi Smiles mat vao nam 1904, ban thao cuon Conduct đuoc tim thay tren ban lam viec cua ong va theo loi khuyen cua John Murray, thi no đa bi tieu huy. Khong co ban sao nao con ton tai đuoc biet toi.


Cuoi đoi, qua đoi va hau due Sir George Reid đuoc giao nhiem vu ve buc chan dung cua Smiles, hoan thanh vao nam 1877 va hien nam trong bo suu tap cua Bao tang Quoc gia Luan Đon. Ban sao chu viet tay cua ong co the đuoc tim thay trong kho luu tru cua Hoi đong Đong Lothian.
Nam 1892, William Gladstone tro lai nam quyen va voi tu cach thu tuong đa gioi thieu Du luat Noi quy Ireland lan thu hai. Luc ay Smiles viet thu cho con trai minh o Ulster: "Con đung noi loan. Giu im lang, du cha thay ten cua con trong so nhung ke kich đong... Buc thu cua con that su đang so... Gladstone len nam quyen va chung ta đang co nguy co gap Noi chien. Đay khong the la ket qua cua tai chinh tri tot. Tuy nhien, co nhung thanh vien Tu do đi co vu cho ke đien. Than oi, than oi cho chu nghia tu do!... Cha co phai bao con truoc sau thang đe rut cac khoan vay cua cha cho BR Co., vi cha muon giu lai so tien it oi ma cha co cho vo va con cai, chu khong phai đe trang bi vu khi cho nguoi Ulster". Smiles viet thu cho Lucy Smiles vao nam 1893, "Du luat Noi quy nay that kinh khung... Toi thuc su kinh hoang truoc con cho san khon kho đo, mot nguoi khong đang đuoc danh hieu chinh khach, đa nem đat nuoc vao tinh trang hon loan. Toi khong the hieu co bao nhieu nguoi o vung nay cua Anh đi theo ten đien đo, giong nhu mot đan cuu. Y chi đon gian la bung len voi su tu phu. Than oi! Than oi cho chu nghia tu do!”
Ngay 16 thang 4 nam 1904, Samuel Smiles qua đoi o Kensington, Luan Đon o tuoi 92 va đuoc chon cat tai Nghia trang Brompton. Khong lau truoc khi qua đoi, ong đuoc cho la đa đuoc phong tuoc hiep si, song đa tu choi.


Di san Tinh than tu luc đa đuoc menh danh la "kinh thanh cua chu nghia tu do giua thoi Victoria", va tac pham đa đua Smiles len hang ngu noi tieng gan nhu chi sau mot đem.
Nghi si Đang Tu do J. A. Roebuck vao nam 1862 đa goi cuon Workmen's Earnings, Strikes and Savings cua Smiles la "mot cuon sach rat đang chu y" va trich dan cac đoan tu cuon sach ay trong mot bai phat bieu.
George Bernard Shaw, trong tac pham Fabian Essays in Socialism (1889), goi Smiles la "Plutarch hien đai ay".
Cuoi the ky 19 va đau the ky 20 chung kien su troi day cua Chu nghia tu do moi, kinh te hoc Keynes va chu nghia xa hoi, tat ca đeu coi tiet kiem la bat loi. Cac nha kinh te theo chu nghia tu do moi la J.A. Hobson va A.F. Mummery trong cuon Physiology of Industry (1889) cho rang tiet kiem dan đen tinh trang tu ban va lao đong khong đuoc su dung đung muc trong thoi ky suy thoai thuong mai. Cuon General Theory of Employment, Interest and Money (1936) cua John Maynard Keynes thi co thay the kinh te hoc tu do co đien.
Cac to chuc tai chinh tuong ho đa đua thong điep tiet kiem đe tu cai thien, đuoc the hien trong Thrift. Nam 1897, Halifax đa in to roi "Misery Leaflet", trong đo mot ngoi nha cu nat va mot ngoi nha kha gia đuoc minh hoa canh nhau duoi nhan "Thieu tiet kiem" va "Tiet kiem". To roi co cac cot ben le ghi "It tien va nhieu lan se lam đay tui.", "Truoc khi ket hon hay co nha đe o" va "Tiet kiem van se phat đat khi thien tai chet đoi. Khi van may đen hay nam lay thoi co." Tren thuc te, phan lon nguoi dan khong the gui tiet kiem vi cac ngan hang khong chap nhan cac khoan tien gui nho vao thoi điem ay.
Nam 1905, Giam muc Ripon William Boyd Carpenter đa khen ngoi Smiles: "Giam muc noi rang ong đa nhan thay o mot so noi co mot chut xu huong che bai nhung nghi luc gian di trong cuoc song ma tung co luc rat đuoc coi trong. Ong nho lai su xuat hien cua Tinh than tu luc cua Samuel Smiles, nhan vat cach đay 40 hay 50 nam đa co bai giang tai Leeds khuyen khich thanh nien tham gia vao viec cai thien ban than. Sach cua ong đuoc đoc voi su say me phi thuong, song lam phat sinh mot truong phai day ve su ton tai cua cai đep va khong lam gi ca. Truong phai ay che bai tiet kiem, khong coi trong tu cach va co le cung khong may coi trong bon phan”.


Tac pham = Chu đe tu luc =
Tinh than tu luc, 1859
Character, 1871
Thrift, 1875
Duty, 1880
Life and Labour, 1887


= Tac pham tieu su =
The Life of George Stephenson, 1857
The Story of The Life of George Stephenson, London, 1859 (abridgement of the above)
Brief biographies, Boston, 1860 (articles reprinted from periodicals such as the Quarterly Review)
Lives of the Engineers, 5 vol, London 1862
Vol 1, Early engineers – James Brindley, Sir Cornelius Vermuyden, Sir Hugh Myddleton, Đai uy John Perry
Vol 2, Harbours, Lighthouses and Bridges – John Smeaton va John Rennie (1761–1821)
Vol 3, History of Roads – John Metcalf va Thomas Telford
Vol 4, The Steam Engine – Boulton and Watt
Vol 5, The Locomotive – George Stephenson va Robert Stephenson
Industrial Biography, 1863
Vol 4 Boulton and Watt, 1865
The Huguenots: Their Settlements, Churches and Industries in England and Ireland, 1867
The Huguenots in France. 1870
Lives of the Engineers, new ed. in 5 vols, 1874
Life of a Scotch Naturalist: Thomas Edward, 1875
George Moore, Merchant and Philanthropist, 1878
Robert Dick, Baker of Thurso, Geologist and Botanist, 1878
Men of Invention and Industry, 1884
James Nasmyth, engineer, an autobiography, ed. Samuel Smiles, 1885
A Publisher and his Friends. Memoir and Correspondence of the Late John Murray, 1891
Jasmin. Barber, poet, Philanthropist, 1891
Josiah Wedgwood, his Personal History, 1894
The Autobiography of Samuel Smiles, LLD, ed. T. Mackay, 1905 – an ban New York


Chu thich Chu giai

Thu muc


Đoc them Lien ket ngoai Happy Homes and the Hearts that Make Them: Or Thrifty People and why They Thrive - sach noi thuoc pham vi cong cong tai LibriVox

 Tac pham đuoc viet boi hoac ve Samuel Smiles o Wikisource
Cac tac pham cua Samuel Smiles tai Du an Gutenberg
Cac tac pham cua hoac noi ve Samuel Smiles tai Internet Archive
Tac pham cua Samuel Smiles tren  LibriVox (sach audio thuoc pham vi cong cong) 
Character by Samuel Smiles in html format Luu tru ngay 10 thang 8 nam 2022 tai Wayback Machine
Commentary on Self-Help by Tom Butler-Bowdon
Haddington's History Society - Paper on Samuel Smiles