Chinh phu ngam (征婦吟 Loi than van cua nguoi phu nu co chong đi đanh tran), con co ten khac la Chinh phu ngam khuc (征婦吟曲) la tac pham van van cua Đang Tran Con, ra đoi trong khoang nam 1741 giai đoan so ky Canh Hung va ve sau đuoc nhieu nguoi dich ra tho Nom.
Đay la thi pham chu yeu viet theo loi tap co, dai 476 cau tho. Cac cau tho trong bai dai ngan khac nhau, theo the truong đoan cu, cau dai nhat khoang 12, 13 chu, cau ngan chi 3, 4 chu.


Tom tat Chinh phu ngam co hinh thuc la mot loi đoc thoai noi tam ma vai chinh, cung la vai duy nhat đung ra đoc thoai trong truyen la mot nguoi vo co chong tham gia cuoc chien do trieu đinh phong kien chu xuong, ke ve noi kho, noi co đon buon tui phai xa chong. Tac pham mo đau voi khung canh cua chien tranh ac liet va nha vua truyen hich keu goi moi nguoi tham gia chien cuoc. Trong boi canh nay, nang chinh phu hinh dung canh chong nang len đuong pho vua giup nuoc, ra đi voi quyet tam gianh hang loat thanh tri dang vua, hung dung trong chiec chien bao tham đo va cuoi con ngua sac trang nhu tuyet.
Cuoc tien đua luu luyen ket thuc, nguoi chinh phu tro ve khue phong va tuong tuong ra canh song cua chong noi chien đia. Nhung xuc cam ve mot hinh anh "lam liet" cua chong phut chia ly đa dan mo nhoe, thay the vao đo la noi lo so khung khiep ve so phan cua chong giua chien truong khoc liet, đay oan hon tu khi, va niem đau kho khon nguoi ve than phan đon chiec cua ban than nang.
Trong phan tiep theo, cau chuyen chu yeu dien ta tam trang tran tro, co quanh cua nguoi chinh phu. Đo la viec chong qua han khong ve, cung khong co tin tuc gi, va nguoi chinh phu đanh phai tinh thoi gian bang chu ky quyen hot, đao no, sen tan. Đo la tam trang "tram sau nghin nao" khi nguoi chinh phu quanh quan truoc hien, sau rem, vo vo duoi đem khuya vang, đoi dien voi hoa, voi nguyet. Đo la tam trang chan chuong khi tim chong trong mong nhung mong lai buon hon, lan gio ky vat cua chong mong tim chut an ui nhung su an ui chi le loi, thay than phan cua minh khong bang chim muong, cay co co đoi lien canh. Cuoi cung, chan chuong va tuyet vong, nguoi chinh phu đa khong con muon lam viec, bieng loi trang điem, ngay đem khan cau mong đuoc song hanh phuc cung chong.
Ket thuc khuc ngam, nguoi chinh phu hinh dung ngay chong nang chien thang tro ve giua bong co va tieng hat khai hoan, đuoc nha vua ban thuong va cung nang song hanh phuc trong thanh binh, yen a.


Mot so cau tho Duoi đay la mot so cau tho mo đau Chinh phu ngam đuoc chia lam 5 cot, cot nguyen tac chu Han cua Đang Tran Con, cot phien am Han Viet, cot dien Nom cua Ngo Tu Than theo hinh thuc truc dich tu nguyen tac, cot dich tho song that luc bat theo chu Nom thuong đuoc cho la cua Đoan Thi Điem va cot dich tho theo chu Quoc ngu: 


Ban dich Hien nay, Chinh phu ngam co 7 ban dich va phong dich bang cac the tho luc bat (3 ban) hoac song that luc bat (4 ban) cua cac dich gia Đoan Thi Điem, Phan Huy Ich, Nguyen Khan, Bach Lien Am Nguyen va hai tac gia khuyet danh. Ban dich thanh cong nhat va pho bien nhat xua nay, theo the song that luc bat, co đo dai 412 cau (theo ban in chu Nom cu hien con, ky hieu 1902:AB.26) hoac 408 cau (mot ban in khac luu tai Thu vien Paris) co nguoi cho la Đoan Thi Điem (1705–1748), co nguoi cho la cua Phan Huy Ich (1751–1822) va nhung phat hien moi gan đay co xu huong nghieng ve dich gia Phan Huy Ich ?.
Ban cua Phan Huy Ich (co ten la Chinh phu ngam dien ca tan khuc) đuoc viet sau ban cua Đoan Thi Điem (co ten ban đau la Chinh phu ngam khuc dien ca) chung 70 nam. Ban Chinh phu ngam pho bien hien nay đuoc nhieu nguoi biet đen chinh la ban "Chinh phu ngam khuc dien ca" (đuoc trich đua vao Sach giao khoa Van hoc lop 10) (xem ca bai tai đay ).
Chinh phu ngam cung đuoc dich ra nhieu ngon ngu tren the gioi. Ban dich tieng Phap thuc hien boi nhung nha van trong nhom Mercure de France, ban tieng Nhat[1] Luu tru ngay 19 thang 11 nam 2008 tai Wayback Machine do Giao su Takeuchi Yonosuke dich, va tieng Han do Bae Yang Soo thuc hien.


Gia tri nghe thuat Chinh phu ngam ra đoi trong boi canh phong trao nong dan khoi nghia chong trieu đinh phong kien nua đau the ky 18 đang dang len manh me, đa tro thanh tieng noi đe cap đen cuoc chien tranh phi nghia do nha nuoc phong kien Le – Trinh phat đong luc bay gio nham đan ap cac cuoc khoi nghia nong dan. Nha tho đa nhin nhan va to cao chien tranh tu hai phia: tu phia nguoi chinh phu, chien tranh mang bo mat chet choc, tan lui; tu phia nguoi chinh phu o nha, chien tranh la co đon, sau muon, tu đo khang đinh su phi nghia cua chien tranh đoi voi cuoc song binh thuong gian di cua con nguoi. Hanh phuc lua đoi, hanh phuc cua tuoi tre đuoc tac gia đe cap khong chi tren phuong dien tinh than, ma it nhieu mang mau sac mot su khat khao manh liet đuoc gan gui, đuoc an ai, trong su đoi lap voi ly tuong cong danh cua che đo phong kien tham chi đoi lap voi ca nhung quan niem thong thuong ve "qua phuc" cua nha Phat, the hien mot gia tri nhan đao sau sac. Tuy vay, tinh chat cua chien tranh chua đuoc tac gia y thuc ro ret, do đo, o đoan đau khuc ngam hinh anh nguoi chinh phu luc ra đi con mang tinh ly tuong hoa, va cuoi khuc ngam, con la hinh anh, du chi la trong tuong tuong voi nhung sac mau ao tuong, ve su tai hoi trong vinh quang cua nguoi chong.
Ve nghe thuat, ca nguyen tac va ban dich luu hanh pho bien hien nay đeu co nhung thanh tuu đac biet xuat sac. But phap uoc le tuong trung đuoc nang tam khi Đang Tran Con đa chat loc tu kho tang van tho chu Han co ra nhung cau phu hop nhat voi y tu cua minh va dung cong sap xep thanh ket cau hoan chinh, nhu mot sang tao moi me. The tho truong đoan cu đuoc Đang Tran Con su dung giau nhac tinh, tiet tau bien hoa sinh đong tuy yeu cau cua noi dung. Ban dich hien hanh Chinh phu ngam (cua Đoan Thi Điem hay Phan Huy Ich) cho thay dich gia biet phat huy nhung uu điem von co cua nguyen tac, va gan loc ca nhung thanh tuu cua cac ban dich truoc đo, su dung uu the cua the tho song that luc bat, đa vuon toi mot sang tao tai tinh bang ngon ngu trong sang hien đai, ket cau thanh van kheo leo, lay am điep chu tinh te, gieo vao long đoc gia am huong xao xuyen vua quen thuoc vua đa dang, va hau nhu luc nao cung gay đuoc hieu qua tham my.


Xem them Đang Tran Con
Đoan Thi Điem
Phan Huy Ich
Khoi nghia nong dan Đang Ngoai
Quach Vinh Thien pho nhac .


Chu thich Tham khao Tu đien van hoc (bo moi), Nha xuat ban The gioi, H. 2003.


Lien ket ngoai