Chandrika Bandaranaike Kumaratunga (tieng Sinhala: චනද‍රිකා බණඩාරනායක කුමාරතුංග, tieng Tamil: சநதிரிகா பணடாரநாயகக குமாரதுஙக; sinh ngay 29 thang 6 nam 1945) la mot chinh tri gia Sri Lanka, tung la Tong thong thu nam cua Sri Lanka, tu ngay 12 thang 11 nam 1994 đen ngay 19 thang 11 nam 2005. La nu tong thong duy nhat cua đat nuoc cho đen nay, ba la con gai cua hai cuu thu tuong va la lanh đao cua Đang Tu do Sri Lanka (SLFP) cho đen cuoi nam 2005. Nam 2015, ba đuoc bo nhiem lam chu tich van phong vi su đoan ket va hoa giai dan toc.


Đau đoi va gia đinh Chandrika Bandaranaike sinh ngay 29 thang 6 nam 1945 tai Wentworth o Guidford Crescent, Colombo. Gia đinh đa chuyen mot nam sau đo đen mot biet thu o Rosmead Place, Colombo ong noi ba mua tang.
Cha cua co Solomon West Ridgeway Dias Bandaranaike la mot luat su co hoc van o Oxford, la Bo truong Bo Quan ly Đia phuong tai thoi điem ba sinh ra. Mot chinh tri gia theo chu nghia dan toc va canh ta, nguoi đa co thoi gian xay dung nen mot the luc manh me đuoc goi la Sinhala Maha Sabha. Ong la con trai duy nhat cua Solomon Dias Bandaranike, tuoc Maha Mudaliyar, đai dien chinh cua nguoi Ceylon va co van cho Tong đoc Ceylon. Me ba Sirima Ratwatte Dias Bandaranaike, la con gai cua Barnes Ratwatte Dissawa, tuoc Rate Mahatmaya cua Balangoda duoi thoi cai tri cua thuc dan Anh, hau due cua Ratwatte Dissawa mot trong nguoi đai dien Sinhala ki Hiep uoc Kandya (1815).
Chandrika lon len trong biet thu xa hoa tai Rosmead Place o Colombo va dinh co cua gia đinh tai Horagolla Walauwa, noi la khu vuc bau cu cua cha ba. Nhung nam đau cua ba chung kien su nghiep chinh tri đang len cua cha ba khi ong tro thanh Bo truong Bo Y te va Chinh quyen đia phuong đau tien khi Ceylon gianh đuoc đoc lap vao nam 1948 va roi khoi đang cam quyen đe thanh lap đang cua rieng minh, Đang Tu do Sri Lanka (SLFP) voi phe theo ong, goi la Sinhala Maha Sabha, nam 1951. Tranh cu cac cuoc bau cu sau đo va cung co SLFP trong cac giai đoan giua cac cuoc bau cu; Bandaranaike tro thanh Thu linh phe đoi lap nam 1952 va Thu tuong nam 1956. Khi con la thu tuong, ong đa khoi xuong mot so đao luat gay tranh cai tao nen cac moi bat hoa sac toc tren đao va ong bi am sat nam 1959, khi Chandrika muoi bon tuoi. Sau vu am sat, vo đa nam quyen lanh đao SLFP va đua no đen mot chien thang bau cu, đua ba tro thanh nu thu tuong đau tien tren the gioi vao nam 1960. Do đo, Chandrika đa tham gia chinh tri tu khi con nho cung voi anh chi em cua minh vi ba la nguoi thu hai trong ba nguoi con trong gia đinh. Chi gai cua ba la Sunethra Bandaranaike thanh mot nhan vat noi bat trong gioi thuong luu va em trai cua ba Anura Bandaranaike tham gia chinh tri tich cuc, tiep tuc tro thanh mot bo truong noi cac va Chu tich Quoc hoi Sri Lanka.


Giao duc Chandrika đuoc giao duc tai Tu vien St Bridget, Colombo, va ghi danh tai Đai hoc Cong giao La Ma Aquina, Colombo đe hoc lay bang luat. Tuy nhien, vao nam 1967, ba bo Aquinas khi chua hoc xong đe toi Phap voi hoc bong cua Vien nghien cuu Phap. O đo,ba đa danh mot nam tai Vien nghien cuu chinh tri Aix-en-Provence theo sau mot khoa hoc ve ngon ngu va van hoa Phap. Nam 1968, co tiep tuc hoc tai Hoc vien Chinh tri Paris (Science Po) tot nghiep bang tot nghiep khoa hoc chinh tri nam 1970, sau đo đang ky chuong trinh tien si ve kinh te phat trien, tai Ecole Pratique des Hautes Etudes (Truong nghien cuu Cao cap Thuc hanh), Paris, noi ba hoc tu 1970 đen 1973  Ba thong thao tieng Sinhala, tieng Anh va tieng Phap.


Buoi đau su nghiep chinh tri Ba tro lai Ceylon vao nam 1972, noi me ba tro thanh thu tuong lan thu hai vao nam 1970 va đua ra mot chuong trinh cai cach xa hoi rong khap va đoi mat voi cuoc noi day bao luc cua cong san vao nam 1971. Sau khi tro ve, ba đang ky va tro nen tich cuc trong SLFP do cha ba thanh lap va bay gio do me co lanh đao. Nam 1974, ba tro thanh thanh vien uy ban đieu hanh cua Hoi Phu nu.
Ba đuoc bo nhiem lam giam đoc Uy ban cai cach ruong đat (LRC) đa mua lai gan 228.000 ha đat tu nhan cho Nha nuoc theo Luat Cai cach ruong đat, ap đat muc tran hai muoi ha đoi voi đat thuoc so huu tu nhan. Roi khoi uy ban nam 1976, ba tro thanh Chu tich Uy ban Janawasa phu trach thanh lap hop tac xa nong nghiep tu đat đuoc Trung tam mua lai. Sau that bai cua chinh phu SLFP cua me ba trong cuoc tong tuyen cu nam 1977, ba chuyen sang lam co van cho To chuc Luong thuc va Nong nghiep cua Lien Hop Quoc cho đen nam 1979.


= Sri Lanka Mahajana Pakshaya =
Nam 1978, ba ket hon voi Vijaya Kumaratunga, mot dien vien hang đau va nha hoat đong chinh tri bo đang LSSP sang SLFP. Ba ung ho chien dich bau cu cua ong trong cuoc bau cu bo sung o Mahara nam 1983, noi ong đa thua sau khi phieu đuoc kiem lai lan hai. Ba roi SLFP nam 1984, khi Vijaya Kumaratunga thanh lap đang cua rieng minh, Sri Lanka Mahajana Pakshaya (SLMP) ung ho cac hoat đong chinh tri cua ong chong lai chinh sach cua cac đang chinh thong. Ba tung la Pho chu tich cua SLMP. Đieu nay dan đen viec ba cat đut quan he voi me va anh trai đang lanh đao SLFP vao thoi điem đo. Vao ngay 16 thang 2 nam 1988, Vijaya Kumaratunga bi am sat truoc nha cua minh o Narahenpita boi cac tay sung truoc su chung kien cua ba. Chandrika Kumaratunga đa nhanh chong nam quyen lanh đao đang cua chong ba va thanh lap Lien minh Xa hoi Thong nhat voi Đang Cong san Sri Lanka, Đang Lanka Sama Samaja va Đang Nava Sama Samaja. Lien minh khong co đuoc nhieu phieu bau, va lo so cho cuoc song cua minh, ba som roi khoi đat nuoc vao nam 1988, tim noi an nau o Vuong quoc Anh. O đo, co lam viec cho Vien nghien cuu kinh te phat trien the gioi tai Đai hoc Lien hop quoc. Trong thoi gian vang mat, SLMP đa chia thanh hai phe trong thoi gian nay va đa truc xuat ba khoi vi tri lanh đao.


= Quay tro lai chinh tri =
Sau khi ket thuc cuoc noi day cua JVP, Chandrika bat đau đen tham Sri Lanka vao nam 1990, tai tham gia chinh tri. Vao thang 9 nam 1991, Đang Quoc gia Thong nhat (UNP) đang thong tri nen chinh tri đa bi suy yeu rat nhieu khi Lalith Athulathmudali va Gamini Dissanayake roi UNP va thanh lap Mat tran Dan chu Thong nhat (DUNF) sau khi cuoc luan toi that bai chong lai Tong thong Ranasinghe Premadasa. DUNF som huy đong su phan đoi chong lai chinh phu Premadasa. Tro lai vinh vien vao nam 1991, Chandrika tai gia nhap SLFP va tham gia tich cuc vao chinh tri. Nam 1993, Athulathmudali va Premadasa bi am sat. Sau vu am sat cua Athulathmudali, Chandrika tro thanh ung cu vien đoi lap chinh trong cuoc bau cu hoi đong tinh mien Tay, trong đo ba đuoc bau lam Thu hien cua tinh mien Tay vao ngay 21 thang 5 nam 1993.


Thu tuong (1994) Truoc cuoc tong tuyen cu đuoc tien hanh vao nam 1994, ba đa tro thanh nha lanh đao thuc te cua SLFP thanh lap mot lien minh goi la Lien minh Nhan dan. Trong cuoc bau cu, Chandrika đa đuoc bau vao quoc hoi tu quan Gampaha vao thang 8 nam 1994. Đat đuoc đa so it oi trong quoc hoi bang cach gianh đuoc su ung ho cua Đai hoi Cong nhan Ceylon, Lien minh đa thanh lap mot chinh phu voi Chandrika lam thu tuong voi me ba la bo truong trong noi cac vao ngay 19 thang 8 nam 1994. ba cung đa ke nhiem me lam lanh đao cua SLFP. Ngay sau đo, cuoc bau cu tong thong đa đuoc keu goi vao thang 11.


Tong thong (1994 -2005) = Nhiem ky đau tien (1994-1999) =
Thu tuong Kumaratunga đuoc ho tro boi PA đoi đau Gamini Dissanayake, nguoi lanh đao phe đoi lap đuoc UNP hau thuan trong bau cu tong thong nam 1994. Tuy nhien, Dissanayake đa som bi am sat boi mot ke đanh bom tu sat thuoc Nhung con Ho giai phong Tamil (LTTE) va goa phu Srima Dissanayake cua ong đa tiep quan đe cu cua ong. Chandrika gianh chien thang trong cuoc bau cu tong thong nam 1994 gianh đuoc 62,28% phieu bau. Tro thanh nu Tong thong đau tien cua Sri Lanka vao thang 11 nam 1994, ba bo nhiem me minh ke nhiem thu tuong.


= Chinh sach kinh te =
Chinh phu cua ba tiep tuc cac chinh sach kinh te mo cua UNP, đay manh cac nganh thu nhap chinh; nganh may mac, kieu hoi tu lao đong nhap cu, xuat khau che. Phan lon cac du an kinh te lon cua ba đa that bai va đat nuoc roi vao suy thoai vao nam 2001.
Ba đa tu nhan hoa mot so tap đoan nha nuoc co loi nhuan nhu Tong cong ty bao hiem Sri Lanka, Tong cong ty chung cat nha nuoc, Air Lanka trong so nhung cong ty khac, đieu gay ra tranh cai vi Kumaratunga bi buoc toi nhan hoi lo lon đe ban va nhieu nam sau đo, Toa an toi cao Sri Lanka đa huy bo mot so quyet đinh tu nhan hoa ke tren. Ba đa bi toa an phat mot khoan tien ba trieu rupee boi toa an ve viec thu mua đat bat hop phap va sau đo ban manh đat đo cho du an phat trien Water's Edge.
Ba tiep tuc theo đuoi chinh sach truy to manh me UNP, bang cach bo nhiem cac Uy ban cua Tong thong đe đieu tra cac hanh đong cua nhiem ky UNP va cac thanh vien lanh đao phe đoi lap nhu thu linh phe đoi lap, Ranil Wickremasinghe. Chinh quyen cua ba đa bi chi trich vi cac cuoc tan cong va đe doa cac nha bao; bau cu gian lan va vao nam 2000 truoc gan ngay bau cu đa tim cach bat giu va tong giam đoi thu chinh tri chinh cua ba, Wickremasinghe.


= Noi chien =
Đau nhiem ky, ba đa thuc hien cac đong thai hoa giai đoi voi phe ly khai Tamil trong no luc cham dut cuoc noi chien đang dien ra. Cac đong thai nay đa that bai, khi LTTE pha vo lenh ngung ban va cho no hai phao ham cua Hai quan Sri Lanka đuoc goi la SLNS Sooraya va SLNS Ranasuru vao ngay 19 thang 4 nam 1995. Sau đo, ba đa theo đuoi mot chien luoc dua tren quan su hon đe chong lai ho, tung ra mot so cuoc tan cong lon nhu Chien dich Riviresa đa chiem đuoc ban đao Jaffna tu LTTE. Tuy nhien, ba đa phai chiu hau qua nang ne do Tran Mullaitivu nam 1996 va Tran Kilinochchi nam 1998. Chinh phu cua ba sau đo đa phat đong Chien dich Jayasikurui roi vao sa lay voi thuong vong nang ne.


= Chinh sach đoi ngoai =

Chinh phu cua ba, do Bo truong Ngoai giao Lakshman Kadirgamar dan đau đa thanh cong trong viec tang su cong nhan Sri Lanka tren truong quoc te, von đa bi anh huong lon boi cac cuoc bao loan va đan ap noi day trong nhung nam 1980. Ong đa thanh cong trong viec LTTE bi cam van quoc te; voi Hoa Ky va Vuong quoc Anh đa chinh thuc phu nhan tinh chinh danh cua LTTE vao ngay 8 thang 10 nam 1997 va ngay 28 thang 2 nam 2001, do đo tuoc đi mot nguon tai tro chinh cua to chuc nay. Chinh phu cua ba đa thiet lap lai quan he ngoai giao chinh thuc voi Israel vao nam 2000, nuoc đa tro thanh nha cung cap vu khi chinh cho hon đao nay.


= Nhiem ky thu hai (1999-2005) =
Vao thang 10 nam 1999, Kumaratunga đa keu goi mot cuoc bau cu tong thong som. Ba bi mat thi luc o mat phai (ton thuong than kinh thi giac vinh vien) trong mot vu am sat, boi LTTE, trong cuoc dieu hanh van đong bau cu cuoi cung cua ba tai Toa thi chinh Colombo vao ngay 18 thang 12 nam 1999. Ba van đanh bai Ranil Wickremasinghe trong cuoc bau cu đuoc to chuc vao ngay 21 thang 12 va tuyen the nham chuc vao mot nhiem ky khac vao ngay hom sau.
Nhiem ky thu hai cua ba chung kien cuoc noi chien ngay cang nghiem trong voi viec chinh phu cua ba phai chiu that bai lon truoc LTTE nhu Tran chien Đeo Voi thu hai va cuoc tan cong san bay Bandaranaike. Nam 2001 chung kien nen kinh te nuoc nay lan đau tien đi vao suy thoai trong lich su.

Chinh phu UNP 2001-2004
Vao thang 12 nam 2001, đang cua ba, Lien minh Nhan dan đa thua cuoc bau cu quoc hoi tai UNP va đoi thu chinh tri cua ba, Ranil Wickremasinghe, tro thanh thu tuong moi cua Sri Lanka. Ba tiep tuc lam tong thong Sri Lanka mac du moi quan he cua ba voi chinh phu Wickremasinghe dien ra cang thang.
Vao thang 2 nam 2002, chinh phu cua Wickremasinghe va LTTE đa ky mot thoa thuan ngung ban vinh vien, mo đuong cho cac cuoc đam phan cham dut cuoc xung đot keo dai. Vao thang 12, chinh phu va phien quan đa đong y chia se quyen luc trong cac cuoc đam phan hoa binh o Na Uy. Tong thong Kumaratunga tin rang Wickremasinghe đa qua khoan dung đoi voi LTTE, va vao thang 5 nam 2003, ba ra chi dau san long sa thai thu tuong va chinh phu neu ba cam thay ho đa nhuong bo qua nhieu cho phien quan. Vao ngay 4 thang 11 nam 2003, trong khi Thu tuong Wickremasinghe đang co chuyen tham chinh thuc toi Hoa Ky, Kumaratunga đa đinh chi Quoc hoi va tu minh tiep quan Bo Quoc phong, Noi vu va Truyen thong. Đoi thu cua ba chi trich ba, goi hanh vi cua ba la đoc tai.

Chinh phu UPFA 2004 -2005
PA cua Kumaratunga va canh ta Janatha Vimukthi Peramuna hoac JVP (Mat tran Giai phong Nhan dan) đa thanh lap Lien minh Tu do Nhan dan Thong nhat (UPFA) vao thang 1 nam 2004 va giai tan Quoc hoi. Sau khi gianh chien thang trong cuoc bau cu vao ngay 2 thang 4 nam 2004, UPFA đa thanh lap mot chinh phu voi Mahinda Rajapaksa lam thu tuong. Đieu nay đanh dau lan đau tien trong lich su, JVP tro thanh đoi tac trong mot chinh phu Sri Lanka. Tuy nhien, trong thang 6 nam 2005, JVP roi bo chinh phu Kumaratunga cua hon mot bat đong lien quan đen mot co che chung voi LTTE phien quan chia se vien tro nuoc ngoai đe xay dung lai khu vuc bi song than tan pha phia Bac va phia Đong cua Sri Lanka.
Nhiem ky sau nam cua Kumaratunga ket thuc nam đo vao nam 2005. Ba lap luan rang vi cuoc bau cu nam 1999 đa đuoc to chuc som mot nam, co nen đuoc phep phuc vu nam con lai noi rang ba co mot loi the bi mat trong nhiem ky thu hai mot nam sau khi tuyen the chinh thuc vao nhiem ky thu hai. Toa an Toi cao bac bo đieu nay, tuyen bo rang nhiem ky cua ba ket thuc vao nam 2005.
Trong cuoc bau cu tong thong sau đo, Mahinda Rajapaksa thu đuoc 50,29% va ke nhiem ba voi tu cach la tong thong, lanh đao tat ca 25 đang trong UPFA. Ba đuoc tap chi Forbes liet ke thu 25 trong "100 phu nu quyen luc nhat" nam 2005.


Hau tong thong Nam 2006, khi van la lanh đao cua SLFP sau khi roi nhiem so, ba "tam thoi" roi khoi vi tri lanh đao đang voi ly do "su quay roi lien tuc ma cba phai đoi mat sau khi Mahinda Rajapaksa nham chuc tong thong" va ngay sau đo roi khoi đat nuoc đe luu vong o vuong quoc Anh.
Kumaratunga la thanh vien cua Hoi đong cac nha lanh đao the gioi phu nu va Quy lanh đao toan cau. Vao thang 11 nam 2009, Kumaratunga đuoc bo nhiem vao hoi đong quan tri gom 12 thanh vien cua Cau lac bo Madrid. Ba la thanh vien cua Sang kien Toan cau cua Clinton va co van cho cuoc hop thuong nien đuoc to chuc vao thang 9 hang nam.
Vao thang 9 nam 2009, Kumaratunga, trong mot chuyen tham ca nhan toi Kerala, An Đo đa noi voi cac phong vien "Toi cung quan tam đen tinh mang cua minh. Mac du chinh phu hien tai la chinh phu cua đang toi (Đang Tu do Sri Lanka), toi khong cam thay an toan. " Ba noi tiep: "Co su thieu tu do noi chung va bau khong khi so hai chiem uu the o đat nuoc toi. Cac quyen co ban cua nguoi dan va tu do truyen thong bi han che o Sri Lanka. "  Vao thang 2 nam 2017, Kumaratunga đa chap nhan loi moi tham gia Hoi đong bao tro quoc te noi tieng cua Đai hoc Phu nu chau A (AUW) tai Chittagong, Bangladesh.


= Cuoc bau cu tong thong Sri Lanka 2015 =
Vao ngay 21 thang 11 nam 2014, Kumaratunga chinh thuc tuyen bo tro lai hoat đong chinh tri tai mot cuoc hop bao do lien minh đoi lap cua đat nuoc to chuc, sau nhieu tuan suy đoan ve su tham gia cua ba vao viec ra quyet đinh cua lien minh. Su ung ho cua ba đa gop phan lam nen thanh cong cua Maithripala Sirisena trong cuoc bau cu Tong thong nam 2015, nguoi đa đanh bai Mahinda Rajapaksa. Cung nam đo, Kumaratunga ung ho Đang Quoc gia thong nhat trong cuoc tong tuyen cu đe tranh Rajapaksa tro thanh Thu tuong. Nam 2015, ba đuoc bo nhiem lam chu tich Van phong Thong nhat va Hoa giai Dan toc Sri Lanka.


= Bau cu tong thong Maldives 2018 =
Sau cuoc bau cu tong thong Maldives 2018, nguoi ta đa tiet lo rang Kumaratunga đong vai tro chu chot trong viec hinh thanh lien minh đoi lap chong lai Tong thong đuong nhiem Abdulla Yameen. Kumaratunga phoi hop voi cac nha lanh đao phe đoi lap ca o Maldives va Sri Lanka ket noi niem tin giua cac đang đoi lap đang tranh chap đe thanh lap mot lien minh.


= Khung hoang hien phap Sri Lanka 2018 =
Trong cuoc khung hoang hien phap Sri Lanka 2018, Kumaratunga giu im lang va sau đo ba tuyen bo rang minh khong đuoc moi tham du hoi nghi đac biet cua SLFP ngay 4 thang 12 nam 2018.


Cuoc song ca nhan Chandrika ket hon voi ngoi sao đien anh va chinh tri gia Vijaya Kumaratunga vao nam 1978, nguoi bi am sat vao ngay 16 thang 2 nam 1988, ben ngoai noi cu tru voi su hien dien cua Chandrika va hai đua con cua ho, sau đo len nam va bay tuoi.
Yasodhara Kumaratunga, con gai cua ho sinh nam 1980 va hoc tai truong Corpus Christi, Đai hoc Cambridge va Truong Y St George, Đai hoc London tro thanh bac si y khoa va ket hon voi Roger Walker, mot bac si tu van y khoa tu Dorset. Con trai cua ho, Vimukthi Kumaratunga sinh nam 1982 va đuoc giao duc tai Đai hoc Bristol đa tro thanh mot bac si phau thuat thu y.


Danh du 2018: Bac Đau Boi tinh hang tu 


Tham khao Lien ket ngoai To tien Bandaranaike
To tien Ratwatte
Chuong trinh nghi su kinh te va chinh tri cua mot Tong thong cua nhan dan
Trang web chinh thuc cua Chandrika Kumaratunga Luu tru ngay 25 thang 11 nam 2019 tai Wayback Machine
Trang web chinh thuc cua Đang Tu do Sri Lanka
Ho so cua BBC
Tim kiem BBC cho tin tuc ve Chandrika Kumaratunga
Bo truong Quoc phong   : Sri Lanka
Ho so cua ba Chandrika Kumaratunga tren trang web cua chinh phu Sri Lanka
Hoi tuong ca nhan ve cuoc gap voi Tong thong Sri Lanka cua S. Abbas Raza cua 3 Quarks Daily.