Hien phap la mot he thong cao nhat cua phap luat quy đinh nhung nguyen tac chinh tri can ban va thiet lap thu tuc, quyen han, trach nhiem cua mot chinh quyen. Nhieu hien phap cung bao đam cac quyen nhat đinh cua nhan dan. Trong bai viet nay, ngoai Hien phap đuoc hieu nhu hien phap chinh quyen con co mot so hinh thuc khac mang nghia rong hon nhu la hien chuong, luat le, nguyen tac giua cac to chuc chinh tri.
Cac thuc the phi chinh tri, du hop the hay khong, cung co hien phap. Cac thuc the nay gom cac đoan the va cac hoi tinh nguyen.
Hien phap la đao luat co ban nhat cua mot nha nuoc, no the hien y chi va nguyen vong cua tuyet đai đa so nhan dan ton tai o trong hoac ngoai nha nuoc đo, nhung van la nhan dan thuoc nha nuoc đo.


Lich su va su phat trien Nhung khai quat o Iraq đuong đai do Ernest de Sarzec tien hanh vao nam 1877 đa tim thay bang chung cua bo luat phap ly som nhat đuoc biet đen do vua Urukagina o thanh pho Lagash, nuoc Sumer ban hanh khoang nam 2300 TCN. Co le la nguyen mau luat chinh phu som nhat. Ban than tai lieu nay chua đuoc kham pha het nhung no cho nguoi dan nuoc đo mot so quyen, chang han, viec giam thue cho cac qua phu, tre mo coi va bao ve nguoi ngheo khoi bi nguoi giau cho vay nang lai.
Sau đo, nhieu chinh quyen tri vi voi cac bo luat bang van ban đac biet. Mot tai lieu nhu vay co nhat van ton tai co le la cua vua Ur-Nammu thanh pho Ur (khoang 2050 TCN). Mot so Bo luat noi tieng trong tai lieu đo la Bo luat Hammurabi cua Đe quoc Babylon xua, Bo luat Hittite, Bo luat Assyria, Bo luat Moses va Tru Cyrus chua đung nhung loi ran day cua Hoang đe Cyrus Đai Đe cua Đe quoc Ba Tu co đai.
Aristotle (khoang 350 TCN) la mot trong nhung nguoi đau tien chinh thuc phan biet giua luat thong thuong va (luat) hien phap đuoc ghi lai trong lich su. Ong đa thiet lap nhung y tuong ve hien phap va chu nghia hop hien, va co gang phan loai cac hinh thuc khac nhau cua chinh phu lap hien. Khai niem can ban nhat ma ong ta thuong dung đe mieu ta hien phap trong nhung thuat ngu tong quat la "su sap xep cac chuc vu trong mot quoc gia". Trong tac pham cua minh Constitution of Athens, Politics va Nicomachean Ethics, ong ta khao sat ti mi cac hinh thuc khac nhau cua hien phap, đac biet la Athena va Sparta. Ong ta phan loai nhung hien phap ong cho la tot va xau, va ong đi đen ket luan hien phap tot nhat la mot hinh thuc pha tron giua nhung yeu to quan chu, quy toc va dan chu. Ong ta cung phan biet giua cong dan co nhung co hoi rieng đe tham gia trong nuoc va nhung nguoi khong phai cong dan, no le khong co co hoi đo.

Nguoi La Ma lan đau tien soan thao hien phap Muoi hai Đieu (Twelve Tables) cua ho vao nam 449 TCN. Chung đuoc thi hanh duoi dang mot chuoi cac luat thinh thoang đuoc them vao, nhung luat La Ma khong đuoc to chuc lai thanh mot bo luat rieng re cho đen khi bo luat Theodosianus ra đoi nam 438. Sau nay, bo luat Justinianus o Đe che Byzantine Đong co anh huong lon ca Chau Au.
Đieu khoan thu muoi bay cua Hien phap Nhat Ban đuoc soan nam 604, đuoc cho la cua hoang tu Shotoku, la mot hien phap đien hinh trong lich su chinh tri chau A. Anh huong cua triet ly Phat giao, hien phap chu trong hon vao đao đuc xa hoi hon la the che cua chinh chinh phu đo. 
Hien phap Gayanashagowa (Great Law of Peace) đuoc xem la hien phap khau truyen cua dan toc Iroquois ra đoi khoang 1090 va 1150 đa đuoc can nhac va đa truyen mot phan cam hung cho Hien phap Hoa Ky.
Hien phap thanh van som nhat van con dung o mot nuoc co chu quyen đen nay la cua San Marino. Hien phap San Marino đuoc viet bang tieng Latin vao nam 1300 bao gom sau quyen. Quyen đau tien co 62 đieu, noi ve viec thiet lap cac hoi đong, toa an, cac vien chuc hanh phap va quyen hanh cua ho. Cac quyen con lai noi ve toi pham va luat dan su va cac thu tuc toa an.
Khoi thinh vuong chung Massachusetts thong qua hien phap nam 1780, truoc viec thong qua Đieu uoc Lien bang va Hien phap Hoa Ky. Đay co le la hien phap "co ten" van đuoc dung cu nhat vi van kien nay tuyen bo ro rang rang ban than no la mot hien phap. Hien phap Hoa Ky đuoc thong qua nam 1789 chiu anh huong cua he thong hien phap Anh. Van kien đo tro thanh co so cho nen cong hoa va hien phap đuoc soan ra sau đo. No cung thuong đuoc cho rang la hien phap đuoc bien soan co tinh quoc gia hien đai lau đoi nhat tren the gioi.


Hien phap chinh quyen Thuong thay nhat, thuat ngu "hien phap" đe cap đen tap hop cac quy tac va nguyen tac quy đinh ban chat va pham vi cua chinh quyen. Hau het cac chinh hien phap tim cach đieu chinh quan he giua cac co quan cua nha nuoc, quan he giua ba bo phan hanh phap, lap phap va tu phap o muc đo co ban va moi quan he giua cac co quan thuoc ba bo phan đo.


= Cac đac điem chinh =
Cac đac điem sau đay la đac điem cua hien phap dan chu đa đuoc cac khoa hoc gia chinh tri xac đinh cho hien phap o pham vi quoc gia.


 Viec soan thao  Su phan loai co ban la hien phap đa đuoc đieu le hoa hay khong. Mot hien phap đa đuoc đieu le hoa la mot van kien rieng re va la nguon goc cua luat hien phap trong mot quoc gia. Mot vi du thuong dung cho loai nay la Hien phap Hoa Ky. Nguoc lai, hien phap khong đuoc đieu le hoa la hien phap khong đuoc chua đung trong mot van kien rieng re va bao gom nhieu nguon goc khac nhau co the la thanh van hay bat thanh van. Hien phap Uc, Hien phap Anh la hai vi du đien hinh cua loai nay. Hien phap An Đo đuoc cho la hien phap đuoc đieu le hoa dai nhat tren the gioi.


 = Hien phap đuoc đieu le hoa  =
Hau het cac quoc gia tren the gioi đeu co mot hien phap đuoc đieu le hoa (tru ba quoc gia Israel, New Zealand va Vuong quoc Lien hiep Anh va Bac Ireland). Hien phap đuoc đieu le hoa thuong la san pham cua su thay đoi chinh tri lon nhu mot cuoc cach mang. Chang han nhu hien phap cua Hoa Ky đuoc viet ra va đuoc thong qua khong qua 25 nam sau cuoc Cach mang Hoa Ky. Tien trinh mot quoc gia thong qua hien phap co quan he mat thiet voi hoan canh chinh tri va lich su dan đen cac thay đoi can ban.
Loi ich ro rang nhat cua hien phap đuoc đieu le hoa la co cac đieu mach lac va de hieu. Hien phap đuoc đieu le hoa it nhat thi cung de đoc va la mot van kien rieng le. Mac dau no tuong đoi ro rang nhung hien phap đuoc đieu le hoa van đe lai mot pham vi giai thich rong lon cho toa an hien phap.
Cac quoc gia co hien phap đuoc đieu le hoa thuong gan cho no uy quyen toi cao so voi cac đao luat thong thuong khac. Đo la, neu co xung đot xay ra giua mot đao luat va hien phap thi tat ca hay mot phan cua đao luat đo co the bi toa an tuyen bo la vuot quyen (ultra vires) va bi cho la vi hien. Ngoai ra, mot thu tuc đac biet đuoc yeu cau đe sua đoi hien phap co lien quan đen ⅔ đa so trong co quan lap phap quoc gia, su đong y cua cac co quan lap phap đia phuong, cuoc trung cau dan y hoac mot so thu tuc khac. Đieu nay lam cho viec sua đoi hien phap kho hon viec thong qua mot luat nao khac.


 = Hien phap khong đuoc đieu le hoa  =
Chi co ba quoc gia la Israel, New Zealand va Anh dung hien phap khong đuoc đieu le hoa (tinh đen thang 10 nam 2006).
O nhung quoc gia su dung hien phap khong đuoc đieu le hoa, khong co su khac biet giua (luat) hien phap va cac đao luat (nhu luat ap dung cho cac khu vuc cai quan) trong thuat ngu phap ly. Ca hai co the bi thay the hoac loai bo boi đa so trong nghi vien. Tren thuc te, cac chinh phu dan chu khong dung co hoi nay đe bai bo tat ca cac quyen cong dan ma tren ly thuyet ho co the lam nhu vay.
Xem them: Cac luat chinh cua Anh


 Su phan bo quyen luc  Hien phap cung thiet lap quyen luc trong mot nuoc. Co hai loai phan bo quyen luc co ban la: lien bang va nhat the. He thong chinh quyen lien bang co hien phap cong nhan su phan chia quyen luc giua trung uong va đia phuong trong mot quoc gia. Hien phap Canada la mot vi du đien hinh, đo la su phan chia quyen luc giua chinh phu lien bang va cac tinh bang. Hien phap nhat the cong nhan quyen luc chi ton tai o trung uong. Anh la mot trong nhung nuoc su dung loai hinh nay.


 Su phan tach quyen luc  Hien phap thuong bien đoi lon theo muc đo phan tach quyen luc, thong thuong la su phan tach cua cac bo phan hanh phap, lap phap va tu phap cua chinh quyen. Hien phap Hoa Ky co su phan tach quyen luc đay đu vi voi moi bo phan đeu co quyen đuoc giao cu the. Vi du, Quoc hoi, co quan lap phap Hoa Ky co quyen buoc toi (cac quan chuc) ma cac bo phan khac khong co quyen.


 Gioi han trach nhiem  Gioi han trach nhiem la mot đac điem chung cua tat ca cac hien phap dan chu. O he thong chinh phu tong thong, nhu Hoa Ky va he thong ban tong thong, nhu Phap, cac bo truong co trach nhiem voi tong thong, nguoi co quyen bao tro đe chi đinh hay sa thai bo truong. Tong thong co trach nhiem voi nhan dan trong mot cuoc bau cu. Trong he thong nghi vien, nhu Anh va Uc, cac bo truong co trach nhiem voi nghi vien nhung thu tuong lai bo nhiem hay sa thai ho (o he thong Westminster, quyen nay xuat phat tu quoc vuong, thanh vien cua nghi vien). Cung co khai niem ve viec bo phieu bat tin nhiem o nhieu nuoc theo che đo nghi vien, đieu nay co nghia la neu đa so trong bo phan lap phap bo phieu cho cuoc van đong bat tin nhiem thi chinh phu phai tu chuc, va mot chinh phu moi se đuoc thanh lap hoac nghi vien se bi giai tan va cuoc tong tuyen cu se dien ra.


 Hien phap hinh thuc  Nha ly luan chinh tri Y Giovanni Sartori cho rang su ton tai cua hien phap la ve ngoai cua nguon quyen hanh đoc đoan. Trong khi cac tai lieu nhu vay dien ta su ton trong nhan quyen hay thiet lap mot bo may tu phap đoc lap, thi trong thuc te chung co the bi lam ngo mot khi nha cam quyen cam thay bi đe doa hay hoan toan bi si nhuc. Mot vi du đien hinh la Hien phap Lien Xo, tren van ban thi đam bao quyen tu do lap hoi hay quyen tu do ngon luan nhung tren thuc te, cong dan neu lam nhu vay thi ho se bi bo tu (tu nhan chinh tri). Vi du đo cho thay rang su bao ve va loi ich ma hien phap đem lai it hon thong qua nhung đieu khoan đuoc thao ra, nhung đem lai nhieu cho chinh quyen theo nguyen tac cua ho.


Toa an hien phap Hien phap thuong đuoc bao ve o moi quoc gia bang "toa an hien phap" ("toa bao hien") hoac "toa an toi cao". Toa an nay phan xu su tuong thich cua cac đieu khoan phap luat voi cac nguyen tac cua hien phap. Đac biet quan trong la trach nhiem cua toa nay la bao ve cac quyen va tu do do hien phap quy đinh.
Su vi pham hien phap, hay vi hien, la mot hanh đong hay hanh đong luat trai voi hien phap đuoc toa an phan xu. Vi du ve su vi pham hien phap o bo phan hanh phap co the la mot chinh tri gia lam dung quyen hanh cua minh hay bo phan lap phap co thong qua luat trai voi hien phap ma khong thong qua qua trinh tu chinh hien phap truoc.
Toa hien phap thuong goi la toa phuong an cuoi cung, mot thuc the phap luat cao nhat trong chinh phu. Qua trinh tham đinh phap ly thuong đuoc tich hop vao he thong toa phuc tham. Đay la mot vu kien nhu voi Toa an Toi cao Hoa Ky. Cac vu kien thuong đuoc xet xu o mot toa an thap hon truoc khi mang ra truoc toa an toi cao, ngoai tru cac vu kien ma toa toi cao co quyen xet xu truoc. Mot so quoc gia khac lap ra mot toa đac biet chi đe bao ve hien phap nhu o Toa an Hien phap Đuc. Hau het cac toa hien phap la cong cu quyen luc cua qua trinh can nhac luat co quyen tuyen bo luat "vi hien", khong hop voi hien phap. Hieu luc cua viec quyet đinh nay thay đoi tuy theo chinh phu nhung đeu pho bien cho cac hoat đong cua toa an đe quyet đinh mot luat nao đo khong the đua vao cuoc song, nhu truong hop cua Hoa Ky. Tuy nhien, nhieu toa bi rac roi khi dua vao su hop tac cua hai bo phan hanh phap va lap phap đe thi hanh quyet đinh cua ho mot cach thich hop. O quyet đinh cua Toa an Toi cao Hoa Ky đao lon chu thuyet "đoc lap nhung binh đang" trong thap nien 1950 dua vao su hop tac cua tung tieu bang đe thi hanh luat. Mot so khong thuc hien đuoc, phai nho đen su can thiep cua chinh phu. Cac quoc gia khac, nhu Phap, co Hoi đong hien phap Phap chi phan xu tinh hop hien cua luat truoc qua trinh phe chuan.
Mot so quoc gia, chu yeu la nhung quoc gia co hien phap khong đuoc đieu le hoa, khong co nhung toa an nhu vay - vi du nhu Anh, theo truyen thong cac chuc nang duoi nguyen tac cua quyen toi cao nghi vien la co quan lap phap co quyen ban hanh bat cu luat ma co quan đo muon. Tuy nhien, vi la thanh vien cua Lien minh chau Au, Anh phai tuan theo quyen han cua luat Cong đong chau Au va Toa an chau Au. Tuong tu nhu vay, bang viec thua nhan Uy ban Nhan quyen chau Au cua Hoi đong chau Au, no phai tuan thu Toa an Nhan quyen chau Au. Ket qua la, nhung co quan nay la cac toa an hien phap co the vo hieu hoa hoac giai thich phap luat Anh, đuoc thiet lap truoc tien co nguon goc tu vu Factortame.


Phuong phap sua đoi Mot vai quoc gia đuoc liet ke voi nhieu hon mot phuong phap vi cac quy trinh khac nhau co the đuoc su dung.


Lien ket ngoai International Constitutional Law: Luu tru ngay 6 thang 2 nam 2005 tai Wayback Machine English translations of various national constitutions
The Constitution Society Research and public education on the principles of constitutional republican government
Dictionary of the History of Ideas: Luu tru ngay 23 thang 6 nam 2006 tai Wayback Machine Constitutionalism
Constitutional Law Luu tru ngay 2 thang 5 nam 2006 tai Wayback Machine "Constitutions, bibliography, links"
U.S. National Center for Constitutional Studies
Democratic Constitution Making Luu tru ngay 22 thang 3 nam 2007 tai Wayback Machine U.S. Institute of Peace Report, thang 7 nam 2003
Images of the Constitution and downloadable high-resolution images from the National Archives.


= Hien phap Viet Nam =
Hien phap CHXHCNVN 1992 (ban sua đoi 2001)
Hien phap CHXHCNVN 1992 Luu tru ngay 12 thang 9 nam 2008 tai Wayback Machine
Hien phap CHXHCNVN 1980 Luu tru ngay 16 thang 12 nam 2012 tai Wayback Machine
Hien phap Viet Nam Cong Hoa 1967
Hien phap VNDCCH 1960 Luu tru ngay 12 thang 1 nam 2012 tai Wayback Machine
Hien phap Viet Nam Cong Hoa 1956
Hien phap VNDCCH 1946 Luu tru ngay 5 thang 3 nam 2010 tai Wayback Machine


= Hien phap mot so quoc gia =
(Đa so bang Tieng Anh)

List of National Constitutions
Constitution Finder Luu tru ngay 28 thang 12 nam 2011 tai Wayback Machine


Chu thich Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Constitutions tai Wikimedia Commons
 Đinh nghia cua hien phap tai Wiktionary