Đai dich COVID-19 la mot đai dich benh truyen nhiem voi tac nhan la virus SARS-CoV-2 va cac bien the cua no đang dien ra tren pham vi toan cau. Khoi nguon vao cuoi thang 12 nam 2019 voi tam dich đau tien tai thanh pho Vu Han thuoc tinh Ho Bac, Trung Quoc, bat nguon tu mot nhom nguoi mac viem phoi khong ro nguyen nhan. Gioi chuc y te đia phuong xac nhan rang truoc đo ho đa tung tiep xuc, chu yeu voi nhung thuong nhan buon ban va lam viec tai cho buon ban hai san Hoa Nam. Cac nha khoa hoc Trung Quoc đa tien hanh nghien cuu va phan lap đuoc mot chung coronavirus ma To chuc Y te The gioi luc đo tam goi la 2019-nCoV, co trinh tu gen giong voi SARS-CoV truoc đay voi muc tuong đong len toi 79,5%.
Cac ca nghi nhiem đau tien o Vu Han đuoc bao cao vao ngay 31 thang 12 nam 2019. Truong hop tu vong do SARS-CoV-2 đau tien xay ra o Vu Han vao ngay 9 thang 1 nam 2020. Cac ca nhiem virus đau tien đuoc xac nhan ben ngoai Trung Quoc bao gom hai nguoi phu nu o Thai Lan va mot nguoi đan ong o Nhat Ban. Su lay nhiem virus tu nguoi sang nguoi đa đuoc xac nhan cung voi ty le bung phat dich tang vao giua thang 1 nam 2020. Ngay 23 thang 1 nam 2020, chinh phu Trung Quoc quyet đinh phong toa Vu Han, toan bo he thong giao thong cong cong va hoat đong xuat - nhap khau đeu bi tam ngung.
Ngay 11 thang 3 nam 2020, To chuc Y te The gioi (WHO) ra tuyen bo goi "COVID-19" la "Đai dich toan cau".
Chinh phu cac quoc gia tren the gioi đa tien hanh phan ung đap tra nham bao ve suc khoe nguoi dan cung nhu cac nhom cong đong tren toan cau, bao gom: han che đi lai, phong toa kiem dich, ban bo tinh trang khan cap, su dung lenh gioi nghiem, tien hanh cach ly xa hoi, huy bo cac su kien đong nguoi, đong cua truong hoc va nhung co so dich vu, kinh doanh it quan trong, khuyen khich nguoi dan tu nang cao y thuc phong benh, đeo khau trang, han che ra ngoai khi khong can thiet, đong thoi chuyen đoi mo hinh hoat đong kinh doanh, hoc tap, lam viec tu truyen thong sang truc tuyen. Vi du: phong toa đe kiem dich toan bo tai Y va tinh Ho Bac cua Trung Quoc; cac bien phap gioi nghiem khac nhau o Trung Quoc va Han Quoc; phuong phap sang loc tai cac san bay va nha ga; han che hoac huy bo cac hoat đong du lich toi nhung khu vuc, vung, quoc gia co nguy co nhiem dich benh o muc cao. Ngoai ra, cac truong hoc cung đa phai đong cua tren toan quoc hoac o mot so vung tai hon 160 quoc gia, anh huong đen 87% hoc sinh, sinh vien tren toan the gioi, tinh đen ngay 28 thang 3 nam 2020.
Nhung anh huong tren toan the gioi cua đai dich COVID-19 hien nay bao gom: thiet hai sinh mang con nguoi, su bat on ve kinh te va xa hoi, tinh trang bai ngoai va phan biet chung toc đoi voi nguoi goc Trung Quoc va Đong A, viec truyen ba thong tin sai lech truc tuyen va  vu khi sinh hoc.


Danh sach cac quoc gia va vung lanh tho co dich benh va so ca nhiem Duoi đay la danh sach cac quoc gia va vung lanh tho co nguoi nhiem COVID-19 va tong so ca nhiem tinh tu ngay 17 thang 11 nam 2019 đen 13 thang 8 2025 đuoc cap nhat boi Our World in Data.

Cac ca nghi nhiem đau tien o Vu Han (Trung Quoc) đuoc bao cao vao ngay 31 thang 12 nam 2019, voi cac trieu chung đau tien xuat hien khoang hon ba tuan truoc đo (ngay 8 thang 12 nam 2019). Cho hai san Hoa Nam, noi đuoc gioi chuc y te đia phuong cho la đia điem bung phat dich benh đau tien, đa bi đong cua vao ngay 1 thang 1 nam 2020 va cac benh nhan co cac trieu chung đuoc cach ly. Hon 700 nguoi, bao gom hon 400 nhan vien y te, nhung nguoi tiep xuc gan gui voi nguoi bi nghi ngo mac benh sau đo đa đuoc theo doi. Voi su phat trien mot phuong phap xet nghiem phan ung tong hop chuoi polymerase sao chep nguoc đa chan đoan cu the đe phat hien nguoi nhiem virus, 41 nguoi o Vu Han đa đuoc xac nhan la bi nhiem virus 2019-nCoV, trong đo co hai nguoi đuoc bao cao la mot cap vo chong ma mot trong hai nguoi chua bao gio đen khu cho, ba nguoi khac la thanh vien trong cung gia đinh đo va lam viec tai quay hai san o cho.
Vao ngay 9 thang 1 nam 2020, ca tu vong đau tien la mot nguoi đan ong 61 tuoi o Vu Han. Vao ngay 16 thang 1 nam 2020, chinh quyen Trung Quoc thong bao rang co mot nguoi đan ong 69 tuoi khac đuoc xac nhan mac benh, cung o Vu Han, đa chet vao ngay truoc đo.
Vi đen ngay 14 thang 1 nam 2020 viec lay truyen tu nguoi sang nguoi khong đuoc loai tru, To chuc Y te The gioi (WHO) canh bao rang mot vu dich rong hon co the xay ra. Tu 14 đen 22 thang 1 nam 2020, cac truong hop nhiem benh đau tien đuoc xac nhan ben ngoai Trung Quoc đai luc đau tien bao gom 3 phu nu va 1 đan ong o Thai Lan, 1 đan ong o Nhat Ban, 1 phu nu o Han Quoc, 1 phu nu o Đai Loan, 1 đan ong o Hong Kong, 1 phu nu o Ma Cao va 1 đan ong o Hoa Ky. Dua tren nhung dien bien va gia đinh nhu thong ke du lich quoc te, cac nha khoa hoc Anh ngay 17 thang 1 uoc tinh rang so ca nhiem virus thuc su co the vao khoang 1.700. Trong khi đo, tinh đen ngay 18 thang 1, so truong hop đuoc xac nhan trong phong thi nghiem la 65, bao gom 62 o Trung Quoc, hai o Thai Lan va mot o Nhat Ban. Cung co nhung lo ngai ve viec lay rong hon nua trong mua du lich cao điem cua Trung Quoc vao dip Tet Nguyen Đan.
Ngay 20 thang 1, Trung Quoc thong bao tinh hinh dich benh ngay cang lay lan nhanh chong, cu the: 140 benh nhan moi, bao gom hai nguoi o Bac Kinh va mot nguoi o Tham Quyen. Tinh đen ngay 22 thang 1, so truong hop đuoc xac nhan mac benh trong xet nghiem la 550, gom 541 nguoi o Trung Quoc đai luc. Trong giai đoan đau, so ca mac benh tang gap đoi cu sau hon 7 ngay. Vao ngay 26 thang 2 nam 2020, WHO bao cao rang, khi cac truong hop moi đuoc bao cao giam o Trung Quoc nhung đot nhien tang o Y, Iran va Han Quoc. Va lan đau tien, so truong hop moi ben ngoai Trung Quoc đa vuot qua so truong hop moi o Trung Quoc vao ngay 25 thang 2 nam 2020.

Cac truong hop tu vong đuoc xac nhan ben ngoai Trung Quoc đai luc tinh đen ngay 3 thang 3 nam 2020 bao gom 1 đan ong nguoi Vu Han tai Philippines, 2 nguoi tai Hong Kong, mot ba cu ngoai 80 tuoi, 1 cu gia 80 tuoi va 3 nguoi khac tai Nhat Ban, 1 truong hop o Đai Loan, 1 nguoi tai Hoa Ky, 2 nguoi Nhat ngoai 80 tuoi va 4 nguoi khac tren tau du lich Diamond Princess, mot nguoi đan ong Trung Quoc va mot nguoi khac o Phap, 77 nguoi tai Iran, 29 nguoi o Han Quoc va 52 o Y.
Vao ngay 11 thang 3 nam 2020, WHO tuyen bo COVID-19 la "đai dich toan cau", truoc boi canh so ca nhiem tren toan cau đa vuot moc 126.000 va dich đa lan ra 123 quoc gia va vung lanh tho.
Tinh đen thang 5 nam 2021, so ca nhiem đa vuot qua 150.000.000 ca nhiem va đang gia tang nhanh chong.


= Tu vong =
Ca tu vong đau tien đuoc ghi nhan vao ngay 9 thang 1 nam 2020 tai Vu Han. Theo doi 17 benh nhan tu vong đau tien o Trung Quoc thong ke đen ngay 22 thang 1 nam 2020, thoi gian bat đau mac COVID-19 đen khi tu vong nam trong khoang 6 đen 41 ngay, voi so trung vi la 14 ngay. Theo đai Trung uong Trung Quoc NHC, tinh đen ngay 2 thang 2 nam 2020, phan lon ca tu vong (tren tong so 490 ca) co đo tuoi cao – khoang 80% ca la nguoi co đo tuoi lon hon 60, va 75% trong so ho co benh ly nen nhu benh tim mach va đai thao đuong.
Ca tu vong do/voi SARS-CoV-2 ngoai Trung Quoc đau tien la tai Philippines vao ngay 1 thang 2, va ca tu vong đau tien ngoai chau A (tai Phap) la vao ngay 15 thang 2 nam 2020. Tinh đen ngay 12 thang 6 nam 2020, hon chuc nguoi đa tu vong tai Iran, Han Quoc va Y. Sau đo them cac ca tu vong do coronavirus cung đuoc bao cao tai Bac My, Uc, San Marino, Tay Ban Nha, Iraq, va Anh Quoc va co the ca CHDCND Trieu Tien.
Tinh đen  ngay 9 thang 7 nam 2021, so ca tu vong tren toan cau do hoac co lien quan toi COVID-19 đa hon 4 trieu nguoi.
Hom 12-5, The New York Times đua tin nguoi dan ngheo o cac vung nong thon An Đo đang vut thi the cac benh nhan tu vong vi Covid-19 xuong song vi chi phi hoa tang đa tang vot.
Cac nha chuc trach tin rang đo la nhung gi đa xay ra khi dan lang o mien bac An Đo phat hien ra hang chuc xac chet troi dat vao bo song Hang doc theo ranh gioi Bihar va Uttar Pradesh, hai bang noi dich Covid-19 đang hoanh hanh khoc liet.
Nguoi dan đa tim thay cac thi the vao toi 10-5 o Chausa, mot ngoi lang ven song o Bihar. Nhung nguoi hieu ky chen chuc xung quanh cac thi the troi cap me song.
Mot so quan chuc cho biet khoang 30 thi the đa đuoc phat hien. Cac nhan chung khac đua ra con so nhieu hon la 100. Mot so nguoi dan trong khu vuc co phong tuc cot đa vao thi the tha xuong song Hang, con song linh thieng nhat theo quan niem cua An Đo giao. Nhung cac nha chuc trach nghi ngo rang nhieu nguoi trong so nay đa chet vi Covid-19.
Arun Kumar Srivastava, mot bac si o Chausa cho biet: "Toi chua bao gio nhin thay nhieu thi the nhu vay, co kha nang mot so la nan nhan cua đai dich Covid-19."
Mot so nha khoa hoc noi rang "So ca tu vong tren toan cau co the nhieu gap 3 đen 6 lan hien nay", tuc khoang 26 trieu đen 30 trieu nguoi tu vong, li do la vi "So ca Tu vong toi đa" đon gian la "Khi đai dich Covid đen, lam cho luong thap, ban tu vong vi đoi va tai vi Covid lam ban co it Tien luong, luong it lam ban khong co an, khong co an thi ban se chet, no khong tinh la chet vi đo ma đuoc tinh la chet vi Covid".


Boi canh va phat sinh virus moi = Boi canh =

Vu Han la thu phu cua tinh Ho Bac la thanh pho lon thu bay o Trung Quoc, voi dan so hon 11 trieu nguoi. Noi đay la mot trung tam giao thong lon cua đat nuoc nay va Trung tam đuong sat Vu Han la mot trong 4 trung tam đuong sat quan trong nhat Trung Quoc. Thanh pho nay nam cach Bac Kinh khoang 700 dam (1.120 km) ve phia Nam, 500 dam (800 km) ve phia Tay voi Thuong Hai va 600 dam (960 km) ve phia Bac voi Hong Kong. Cac chuyen bay thang tu Vu Han cung ket noi đen cac thanh pho lon cua chau Au va Bac Mi: sau chuyen moi tuan đen Paris, ba chuyen hang tuan đen Luan Đon va nam chuyen hang tuan đen Roma.
Coronavirus chu yeu truyen benh o đong vat, nhung đa tien hoa va lay nhiem sang nguoi, nhu đa thay o đai dich SARS, MERS va bon loai coronavirus khac đuoc tim thay o nguoi gay ra cac trieu chung nhe ve ho hap nhu cam lanh thong thuong. Ca sau loai đeu co the lay tu nguoi sang nguoi. Nam 2002, voi nguon goc tu cay huong tu cac cho đong vat hoang da, mot đot bung phat SARS bat đau o Trung Quoc đai luc va lan sang tan Canada va Hoa Ky, khien hon 700 nguoi tu vong tren toan the gioi. Truong hop cuoi cung xay ra vao nam 2004. Vao thoi điem đo, Trung Quoc bi WHO chi trich vi cach xu ly dich benh. Muoi nam sau khi xuat hien SARS, coronavirus lien quan đen lac đa mot buou, MERS cung khien 750 nguoi tu vong o 27 quoc gia.
Truoc khi bung phat dich, mot nghien cuu tien hanh trong tu nhien cong bo nam 2015 đa canh bao nguy co tiem tang tai phat dich SARS-CoV, dua tren cac chung virus ton tai trong quan the doi Trung Quoc. Dua tren nguyen ly ky thuat di truyen nguoc ma gen SARS-CoV, mot nhom nghien cuu ten la Ralph Baric đa tao ra va mieu ta tinh chat cua coronavirus SHC014, mot loai virus chimera co protein gai (protein S, spike protein) lay tu chung SARS-CoV đa thich nghi voi chuot. Viec su dung khang the va vaccine đon dong đeu that bai trong viec vo hieu hoa va phong ngua nhiem CoV co protein gai tren be mat neu tren.


= Cac truong hop đau tien =

Nhieu truong hop "viem phoi khong ro nguyen nhan" tap trung quanh mot cho ban đong vat va ca o thanh pho Vu Han, tinh Ho Bac cua Trung Quoc tu cuoi thang 12 nam 2019. Trong khu cho nay co khoang 1000 quay ban ga, meo, ga loi, doi, con dui (marmota), ran đoc, huou đom, cac bo phan cua tho va nhieu loai đong vat hoang da khac, do đo dan đen su nghi ngo rang nguyen nhan gay benh co the la mot loai coronavirus moi đuoc bat nguon tu đong vat. Viec dich benh o Vu Han co nguon goc lien quan đen mot thi truong lon chuyen ban hai san va đong vat đe tieu thu đa dan đen kha nang benh bat nguon tu đong vat. Đieu nay dan đen noi lo ngai rang dich benh se tuong tu nhu su bung phat SARS truoc đo, tham chi mot moi lo ngai tram trong hon truoc boi mot luong lon nguoi dan du kien se đi du lich vao dip Tet Nguyen Đan nay khien cho dich benh de dang lay lan nhanh chong o nhieu noi tren the gioi, bat đau tu ngay 25 thang 1 nam 2020.


= Phat sinh chung loai coronavirus moi (SARS-CoV-2) =

Chung virus moi gay ra cac truong hop đa đuoc xac nhan la SARS-CoV-2 (ten goi tam thoi la coronavirus moi (2019-nCoV)), la chung thu bay trong ho coronavirus đuoc biet đen co kha nang lay benh cho nguoi, voi trinh tu bo gen đuoc bao cao la giong đen 79,5% so voi trinh tu bo gen cua SARS-CoV va co su tuong đong đen 96% voi cac chung coronavirus lay nhiem o loai doi mong ngua.
Cac chuoi trong bo may di truyen cua betacoronavirus o Vu Han co su tuong đong voi cac chung betacoronavirus tim thay o doi; tuy nhien, virus nay, so voi cac loai coronavirus khac nhu coronavirus gay ra Hoi chung ho hap cap tinh nang (virus SARS) va coronavirus gay ra hoi chung ho hap vung Trung Đong (virus MERS), thi co su khac biet ve mat di truyen. Giong nhu SARS-CoV, chung virus thuoc dong B cua Beta-CoV.
Ngay giua thang 1 nam 2020, it nhat nam bo gen cua coronavirus moi đa đuoc phan lap, giai ma va cong bo chi tiet. Nam bo gen cua virus đa đuoc phan lap bao gom BetaCoV/Wuhan/IVDC-HB-01/2019, BetaCoV/Wuhan/IVDC-HB-04/2020, BetaCoV/Wuhan/IVDC-HB-05/2019, BetaCoV/Wuhan/WIV04/2019, va BetaCoV/Wuhan/IPBCAMS-WH-01/2019. Thong tin nay do Vien Kiem soat va Phong ngua Dich benh do Virus Quoc gia thuoc Trung tam Kiem soat va Phong ngua Dich benh Trung Quoc (CDC), Vien Sinh hoc Mam benh va Benh vien Kim Ngan Đam Vu Han cong bo. Trinh tu RNA cua virus dai khoang 30 kbp (30 000 cap base). Cac bo gen nay chi ra rang coronavirus moi nay khac biet ve mat di truyen voi cac coronavirus khac đa biet truoc đo, nhu cac coronavirus lien quan đen Hoi chung ho hap cap tinh nang (SARS-CoV) va Hoi chung ho hap Trung Đong (MERS-CoV). Giong nhu SARS-CoV, no la thanh vien cua Beta-CoV dong B. Cac nghien cuu đa phat hien chung virus SARS 2 ky sinh trong nguoi thong qua thu the ACE 2, giong het virus SARS.

Virus SARS-CoV-2 đa xuat hien nhung thay đoi tren vat lieu di truyen.Mot so bien chung cua SARS-CoV-2 voi nhung thay đoi ve cau truc đa xuat hien đac tinh moi lien quan đen toc đo lay lan va (co the) đen hieu qua cua cac loai vac-xin chong COVID-19 hien hanh.


= Nguon goc lay truyen =

Nguon đong vat hoang da tu nhien cua 2019‐nCoV va vat chu trung gian truyen 2019-nCoV sang nguoi van chua đuoc xac nhan. Tuy nhien, rat co the nguon nguyen thuy cua virus nay la doi. 33 trong so 585 mau đong vat thu đuoc tu cho chi ra chung cu cua 2019-nCoV.
Cac nghien cuu ve phat sinh chung loai cua 2019-nCoV kiem tra lich su tien hoa cua virus nay va cac moi quan he cua no voi cac loai sinh vat khac. Mot bao cao vao ngay 22 thang 1 nam 2020 tu Đai hoc Bac Kinh, Đai hoc Y hoc co truyen Trung Hoa Quang Tay, Đai hoc Ninh Ba va Hoc vien Cong nghe Sinh hoc Vu Han (武汉生物工程学院) so sanh khuynh huong su dung codon cua 2019-nCoV voi nguoi, doi, ga, nhim, te te va 2 loai ran, va ho ket luan rang "ran la nguon đong vat hoang da co the nhat cua 2019‐nCoV" đe sau do truyen sang con nguoi. Tuyen bo nay gay tranh cai rong khap: mot so nguoi cho rang nguon phai la doi va vat chu trung gian, chim hay thu, khong phai ran (do ran la đong vat bien nhiet, khong giong nhu nguoi la đong vat hang nhiet), trong khi nhung nguoi khac su dung du lieu tai to hop va khuynh huong su dung codon SARS/MERS đa bac bo ly luan nay. Su kien tai to hop co le đa xay ra trong doi.
Mot bai bao truoc cong bo đuoc cap nhat phat hanh ngay 23 thang 1 nam 2020 tren bioRxiv tu cac thanh vien cua Vien Virus hoc Vu Han, Benh vien Kim Ngan Đam Vu Han, Đai hoc Vien Han lam Khoa hoc Trung Quoc va Trung tam Kiem soat va Phong ngua dich benh tinh Ho Bac goi y rang 2019-nCoV co le co nguon goc tu doi, do phan tich cua ho chi ra rang o muc bo gen tong the thi 2019-nCoV la 96% đong nhat voi coronavirus doi nhan dang nam 2013.
Mot bai bao qua binh duyet cua Domenico Benvenuto et al. mo ta cay phat sinh chung loai đuoc dung len tu 15 trinh tu bo gen tong the san co cua 2019-nCoV va 12 trinh tu bo gen tong the tuong tu cao san co trong ngan hang gen (5 tu SARS, 2 tu MERS va 5 tu Coronavirus tua SARS tren doi). Phan tich bo gen chi ra rang nucleocapsid va spike glycoprotein co mot so vi tri chiu ap luc chon loc duong. Lap mo hinh tuong đong chi ra mot so khac biet phan tu va cau truc nhat đinh giua cac virus. Cay phat sinh chung loai chi ra rang 2019-nCoV tu hop đang ke voi trinh tu coronavirus tua SARS tren doi, trong đo co quan he ho hang gan gui nhat voi trinh tu coronavirus tua SARS tren doi co lap tu loai Rhinolophus sinicus nam 2015, trong khi phan tich cau truc phat hien cac đot bien o Spike glycoprotein va nucleocapsid protein. Cac tac gia cho rang 2019-nCoV la mot coronavirus khac biet voi virus SARS, co le đa đuoc truyen tu doi hay vat chu khac cung cap kha nang lay nhiem sang con nguoi.


Đac điem = Su lay truyen =

Virus corona chung moi chu yeu lay lan qua cac giot ban trong khong khi khi mot ca nhan bi nhiem benh ho hoac hat hoi trong pham vi khoang 3 foot (0,91 m) đen 6 foot (1,8 m). Trong so 41 truong hop ban đau, hai phan ba co tien su tiep xuc voi Cho ban buon hai san Hoa Nam. Thang 5 nam 2020, mot nghien cuu tai Đai hoc Hong Kong - Trung Quoc cung cho biet virus nay cung lay qua mat cao gap 100 lan so voi SARS


= He so lay nhiem co ban R0 =
Kha nang lay lan virus giua nguoi voi nguoi kha đa dang, co nguoi mac nhung khong truyen virus, co nguoi lai co kha nang truyen benh cho nhieu nguoi. He so lay nhiem co ban R0 (cung đuoc goi la he so sinh san co ban hoac he so sinh san co so) chi ra kha nang truyen virus tu nguoi sang nguoi, đuoc uoc tinh la tu 2 đen 4 (R0=2÷4). Con so nay co y nghia: trong quan the nguoi, mot nguoi moi nhiem co kha nang truyen virus cho bao nhieu nguoi khac va khien ho mac benh. Nhu vay, theo nhu cac bao cao hien nay, mot nguoi mac chung coronavirus nay co the lan truyen cho 4 nguoi khac.


= He so lay nhiem cua cac bien chung SARS-COV-2 moi =
Tu giua nam 2020 đen nay, nhieu bien chung moi cua SARS-COV-2 ra đoi o nhieu vung khac nhau tren the gioi nhu B.1.1.7 o Anh, bien chung B.1.2.2.2 o Scotland, bien chung D614G o luc đia Chau Au, bien chung B.1.619 o Trung Phi, bien chung B.1.351 o Nam Phi, bien chung B.1.617.2 o An Đo đa lam thay đoi toc đo lay nhiem theo chieu huong gia tang. Trong đo, bien chung B.1.1.7 o Anh va bien chung B.1.617.2 o An Đo co the cho toc đo lay nhiem gap 1,7 lan so voi chung SARS-COV-2 goc. Co nghia la trung binh mot nguoi nhiem SARS-COV-2 goc co the lay cho 2,5 đen 3 nguoi thi mot nguoi bien chung moi B.1.1.7 hoac B.1.617.2 co the lay sang 4 đen 5 nguoi. Mat khac, cac yeu to ngoai canh cung co the lam gia tang toc đo va kha nang lay nhiem. Ty le lau nhiem trong nha co the đat tu 11% đen 19% tuy theo đieu kien thong gio va mat đo nguoi co mat trong mot đon vi dien tich. Trong khong gian kin nhu khoang may bay, khoang tau hoa, khoang o to thi muc đo lay nhiem co the cao gap 6 đen 7 lan so voi muc đo lay nhiem o khong gian ben ngoai. Ty le lay nhiem thu phat trung binh tu F1 sang F2 o tre em  la 4% so voi nguoi lon la 17,1%. Ty le lay nhiem trong cac can ho gia đinh rat cao, len toi 75% hoac hon. Ty le lay nhiem o nhung noi lam viec (van phong, cong xuong) cung cao hon binh thuong, toi 43,5%. Nhung đieu nay ly giai nguyen nhan bung phat nhanh chong cua COVID-19 tai cac khu cong nghiep, khu che xuat, co quan, doanh trai, tren tau thuy, tau hoa, tau bay, xe khach, nhung nha hang, sieu thi, cho, ben tau, ben xe, truong hoc, thanh đuong, đen chua, benh vien, co so cham soc y te, rap hat, trai giam.v.v... thuong co he so lay nhiem rat cao so voi nhung noi khac.


= Dau hieu va trieu chung =

Cac trieu chung đuoc bao cao gom sot trong 90% truong hop mac benh, met moi va ho khan trong 80% truong hop, 20% bi kho tho va suy ho hap chiem 15%. X-quang nguc đa tiet lo cac dau hieu o ca hai phoi. Dau hieu song nhin chung la on đinh vao thoi điem nhap vien cua nhung benh nhan. Cac xet nghiem mau thuong cho thay so luong bach cau thap (giam bach cau va giam bach cau lympho). Nhieu benh nhan con co the gap cac bieu hien ngoai da, đac biet la o cac ngon chan
Tuy nhien, theo Trung tam Kiem soat va Phong ngua dich benh My (CDC), 25% so nguoi benh co the khong co trieu chung gi hoac trieu chung khong ro rang.


= Giao thuc chan đoan =
Ngay 15 thang 1 nam 2020, WHO cong bo mot giao thuc kiem tra chan đoan virus SARS-CoV-2 (testing protocol) do nhom nghien cuu virus hoc tu Benh vien Charite o Đuc phat trien.


= Moi lo ngai ve viec chan đoan so ca mac benh thap hon tren thuc te =
Co nhung lo ngai ve viec lieu nhan vien y te va thiet bi co san o khu vuc chua dich benh xac đinh co chinh xac cac truong hop mac coronavirus hay khong, thay vi chan đoan sai cac truong hop nhiem SARS-CoV-2 la "viem phoi nang". Nhieu nguoi mang cac trieu chung giong nhu mac coronavirus co the quyet đinh tu cach ly tai nha thay vi đen benh vien, tranh cho đoi lau va đieu kien chat choi tai cac benh vien, trung tam y te. Ngoai ra, van co nhieu truong hop bi tu choi xet nghiem va đuoc tra ve nha vi cac co so y te hien đang bi qua tai nghiem trong.


= Cac uoc tinh ve so luong nhiem benh =
Vao ngay 17 thang 1, mot nhom truong Đai hoc Hoang gia o Anh cong bo mot uoc tinh đen ngay 12 thang 1 nam 2020, co khoang 1.723 truong hop (đo tin cay 95%, 427–4.471) voi cac trieu chung moi bung phat. Cong bo nay nay dua tren so truong hop đuoc ghi nhan ben ngoai Trung Quoc. Ho cung ket luan rang "khong nen loai tru viec lay truyen tu nguoi sang nguoi".
Dua tren cac truong hop đuoc bao cao va nghi ngo trong khoang thoi gian 10 ngay tu luc nhiem virus cho đen khi phat hien, cac nha nghien cuu tai Đai hoc Đong Bac (Northeastern University) va Đai hoc Hoang gia Luan Đon uoc tinh rang so ca nhiem trung thuc te co the cao hon 10 lan so voi nhung gi xac nhan tai thoi điem bao cao. Đai hoc Hoang gia uoc tinh 4.000 ca nhiem (so voi 440 đuoc xac nhan) vao ngay 21 thang 1 nam 2020, Đai hoc Đong Bac uoc tinh co 12.700 ca nhiem (so voi 1.320 truong hop đuoc xac nhan) vao ngay 24 thang 1 nam 2020.


= Kha nang virus con sot lai sau khi hoi phuc =
Mot nghien cuu cong bo vao ngay 27 thang 2 tren JAMA Network cho thay virus SAR-CoV-2 co the con sot lai trong co the benh nhan it nhat hai tuan sau khi khong con trieu chung. Cac nghien cuu cho rang, mac du virus con sot lai o nguoi, hau het chung đa đuoc he mien dich nguoi đo chong lai rat manh, do đo nguy co lay nhiem trong giai đoan hoi phuc la rat thap. Virus lay nhiem qua cac giot dich ho hap do nguoi benh ban ra, nhung nhung nguoi hoi phuc khong co trieu chung ho, hat hoi, đong thoi luong virus trong co the thap nen viec lay lan đoi hoi phai tiep xuc rat gan.


Phan ung va khong che = Phan ung tai Trung Quoc =

Vao ngay 20 thang 1, Chu tich Trung Quoc Tap Can Binh đa co bai phat bieu cong khai đau tien ve vu dich va noi ve "su can thiet phai cong bo thong tin kip thoi", theo Thong tan xa. Mot ngay sau, Uy ban Chinh tri va Phap ly Trung uong cua CPC, co quan chinh tri quyen luc nhat Trung Quoc giam sat cac co quan thuc thi phap luat va canh sat, đa viet "tu lua doi se chi lam cho dich benh tro nen toi te hon va bien mot tham hoa tu nhien tu co the kiem soat đuoc thanh tham hoa do con nguoi tao ra voi chi phi lon" va "chi co su coi mo moi co the giam thieu hoang loan đen muc lon nhat". Uy ban sau đo noi them, "bat cu ai co tinh tri hoan va che giau viec bao cao cac truong hop vi loi ich ca nhan se bi đong đinh tren cot chiu xau ho đoi đoi."
Cac nha chuc trach tren khap Trung Quoc tuyen bo đong cua truong hoc va tri hoan hoc ky mua xuan, thuong bat đau vao cuoi thang Hai va đau thang Ba. Tat ca cac truong hoc tu mau giao đen đai hoc trong toan tinh Ho Bac se đuoc nghi đong keo dai va ngay chinh xac cua hoc ky moi se đuoc cong bo sau đo, theo mot tuyen bo đuoc đua ra vao ngay 24 thang 1. Bo Giao duc Trung Quoc cung yeu cau tat ca cac truong hoc dung cac hoi đong cong cong va tri hoan cac ky thi lon. Mot so truong đai hoc co khuon vien mo cung cam cong chung ghe tham. So Giao duc tinh Ho Nam, noi lan can trung tam cua tinh Ho Bac, đa nhan manh tren to bao chinh thuc Ho Nam nhat bao vao ngay 23 thang 1, tuyen bo ho se nghiem cam hoc them va han che cac gio hoc ngoai gio khong đuoc chap thuan, von la nhung thong le pho bien o Trung Quoc đe co đuoc điem tot hon. Cac So Giao duc Thuong Hai va Tham Quyen cung ap dung lenh cam day them va yeu cau cac truong theo doi va bao cao nhung hoc sinh đa đen Vu Han hoac tinh Ho Bac trong ky nghi đong. Mot so truong đai hoc, bao gom Đai hoc Bac Kinh hang đau cua Trung Quoc va Đai hoc Thanh Hoa tuyen bo cac hoc ky mua xuan se bi tri hoan vao ngay 26 thang 1. Cac khu vuc ban tu tri Hong Kong va Ma Cao cung cong bo đieu chinh lich hoc. Đac khu truong Hong Kong Lam Trinh Nguyet Nga tuyen bo tinh trang khan cap tai mot cuoc hop bao vao ngay 25 thang 1, noi rang chinh phu se đong cua cac truong tieu hoc va trung hoc trong hai tuan nua vao ky nghi Tet Nguyen đan đa len lich truoc đo, đay ngay đen truong mo cua tro lai vao ngay 17 thang 2. Ma Cao đa đong cua mot so bao tang va thu vien, va keo dai ky nghi Tet Nguyen đan đen ngay 11 thang 2 cho cac to chuc giao duc đai hoc va 10 thang 2 cho nhung cap hoc khac. Đai hoc Ma Cao cho biet ho se theo doi cac đieu kien the chat cua cac sinh vien đa đen Vu Han trong ky nghi Tet Nguyen đan.
Sau Tet Nguyen đan Trung Quoc vao ngay 25 thang 1, se co mot luong lon nguoi gom nhung nguoi đi tro lai tu que nha đen noi lam viec nhu mot phan cua Xuan van. Mot so tinh va thanh pho bat đau khuyen khich moi nguoi o lai que huong va khong đi đen noi lam viec tro lai. Thanh pho phia đong To Chau cung khuyen khich lam viec tu xa qua internet va tiep tuc keo dai thoi gian nghi le xuan.
Cuc Hang khong Dan dung Trung Quoc va Tap đoan Đuong sat Nha nuoc Trung Quoc, noi đieu tiet hang khong dan dung cua Trung Quoc va van hanh cac dich vu đuong sat, đa thong bao vao ngay 24 thang 1 rang hanh khach co the hoan lai tien đay đu cho ve may bay va tau ma khong phai tra them phu phi, bat ke chuyen bay hay tau cua ho se đi qua Vu Han hay khong. Mot so chuoi khach san va cac cong ty du lich truc tuyen cung cho phep linh hoat hon trong viec huy bo va thay đoi. Bo Van hoa va Du lich Trung Quoc đa ra lenh cho cac co quan du lich va cac cong ty du lich truc tuyen tam dung cac tour du lich tron goi va ngung cung cap cac goi "chuyen bay + khach san".
Nhieu tinh va thanh pho ben ngoai Ho Bac bi lay nhiem nhat bat đau han che đi lai. Bac Kinh đa đinh chi tat ca cac xe buyt lien tinh vao ngay 25 thang 1, voi mot so thanh pho khac lam theo. Thuong Hai, Thien Tan, Son Đong, Tay An va Tam A đeu tuyen bo đinh chi dich vu xe buyt lien tinh hoac lien thong vao ngay 26 thang 1.
Vao toi ngay 25 thang 1, chinh quyen Trung Quoc đa cam su dung phuong tien ca nhan o Vu Han. Chi nhung phuong tien đang van chuyen vat tu quan trong hoac phuong tien ung pho khan cap moi đuoc phep di chuyen trong thanh pho.


 Cac bien phap phong toa dich benh tren quy mo toan thanh pho  Vao ngay 23 thang 1 nam 2020, bien phap kiem dich ve du lich trong va ngoai Vu Han đa đuoc ap đat trong no luc ngan chan su lay lan cua virus ra khoi Vu Han. Cac chuyen bay va xe lua trong va ngoai Vu Han, xe buyt cong cong, he thong tau đien ngam va xe khach đuong dai đa bi đinh chi cho đen khi co thong bao moi. Cac cuoc tu hop quy mo lon va cac tour du lich theo nhom cung đuoc yeu cau tam dung. Đen ngay 24 thang 1 nam 2020, tong cong 15 thanh pho, bao gom Vu Han, o Ho Bac, đa đuoc đat duoi cac bien phap kiem dich tuong tu.
Do cac bien phap kiem dich chua tung co nay, nguoi dan đo xo đi du tru cac mat hang thiet yeu, thuc pham va nhien lieu. Gia ca hang hoa cung tang đang ke. Nhan vien y te phai đoi mat voi nhung kho khan trong viec đi lai đen benh vien cua ho, vi gio đay ho bi gioi han trong viec đi bo va đi bang xe hoi rieng. Taxi va xe cho thue tu nhan se xa lanh ho khi biet điem đen. 

Guan Yi, mot nha dich te hoc va nha virus hoc SARS voi cac nhom bao gom cac chuyen gia y te vua bay ve Hong Kong sau cuoc kiem tra mot ngay cua ho o Vu Han noi voi cac phong vien rang "dich Vu Han lon hon it nhat 10 lan so voi SARS, keu goi moi nguoi tranh xa Vu Han cang som cang tot."
Mot so bai đang tren Weibo cho thay cac benh vien o Vu Han đa qua tai voi hang ngan nguoi bi sot va bi chi trich nang ne ve đo tin cay cua cac so lieu tu chinh phu Trung Quoc mac du cac bai đang nay hien đa bi xoa do khong ro ly do.
Vao ngay 26 thang 1, thanh pho San Đau o Quang Đong đa tuyen bo phong toa mot phan thanh pho, mac du lenh nay đa nhanh chong đao nguoc chi hai gio sau đo. Đieu nay tao ra su hon loan khi nguoi dan đo xo đen cac sieu thi đe du tru thuc pham ngay sau khi lenh nay đuoc tuyen bo, va viec nguoi dan tich tru thuc pham đa khong cham dut cho đen khi chinh quyen đao nguoc quyet đinh cua ho. Caixin cho biet cach dien đat ban đau cua San Đau la "nghiem ngat chua tung thay" va se anh huong nghiem trong đen cuoc song cua nguoi dan neu đuoc thuc hien nhu hien tai. Bo phan kiem soat o dich cua San Đau sau đo đa lam ro rang ho se khong han che viec đi lai va tat ca nhung gi ho se lam la khu trung cac phuong tien đuoc su dung đe van chuyen.
Chinh quyen thu đo Bac Kinh va mot so thanh pho lon khac, bao gom Hang Chau, Quang Chau va Tham Quyen tuyen bo ngay 26 thang 1 rang cac thanh pho nay se khong bi phong toa tuong tu nhu cua tinh Ho Bac. Tin đon ve nhung lan phong toa nay đa lan truyen rong rai truoc khi co thong bao chinh thuc. Nguoi phat ngon cua uy ban giao thong thanh pho Bac Kinh tuyen bo rang đuong cao toc, cung nhu tau đien ngam va xe buyt, đang hoat đong binh thuong. Trong no luc giam bot su hoang loan cua nguoi dan, chinh quyen cua Hang Chau nhan manh thanh pho se khong bi phong toa va ca hai thanh pho đeu noi rang ho se đua ra cac bien phap phong ngua truoc nhung rui ro tiem an.
Vao ngay 2 thang 2 nam 2020, thanh pho On Chau thuoc Chiet Giang cung đa thuc hien phong toa mot phan, đong cua 46 trong so 54 tram kiem soat đuong cao toc.


 Benh vien chuyen khoa da chien  Mot benh vien chuyen khoa ten la Benh vien Hoa Than Son (火神山医院) đa đuoc xay dung nhu mot bien phap đoi pho voi dich benh va đe cach ly tot hon cho benh nhan. Chinh quyen thanh pho Vu Han đa yeu cau mot doanh nghiep nha nuoc xay dung mot benh vien nhu vay "voi toc đo nhanh nhat" tuong đuong voi toc đo xay dung benh vien phuc vu dich SARS nam 2003.
Vao ngay 24 thang 1, chinh quyen Vu Han đa đinh ro chi tiet ke hoach cua ho, cho biet ho đa len ke hoach xay dung benh vien trong vong sau ngay ke tu ngay thong bao va no se san sang đe su dung vao ngay 3 thang 2. Benh vien chuyen khoa nay se co 813 giuong va se co dien tich 25.000 m². Benh vien đuoc mo phong theo Benh vien Tieu Thang Son (小汤山医院) đuoc xay dung vi su bung phat SARS nam 2003, đuoc xay dung chi trong bay ngay. Truyen thong nha nuoc ca ngoi cac cong nhan xay dung vi ho đa lam viec cham chi, cho biet đa co 1.500 cong nhan va gan 300 đon vi may moc xay dung tren cong truong vao luc cao điem, va mot đoi du phong gom 2.000 cong nhan đa đuoc tap hop. Viec xay dung se khong ngung nghi vao đem giao thua va Tet Nguyen đan cua Trung Quoc, tuc la ngay 24 va 25 thang 1. Đieu nay co nghia la cac cong nhan se phai lam viec xuyen Tet Nguyen đan va bao cao cho biet nhung cong nhan nay đa đuoc tra luong cao gap đoi.
Nha chuc trach đa cong bo ke hoach cho mot benh vien chuyen khoa thu hai vao ngay 25 thang 1. Cai moi se đuoc đat ten la Benh vien Loi Than Son (雷神山医院), voi suc chua 1.600 giuong; viec hoan thanh đuoc len ke hoach trong vong "nua thang." Mot so nguoi bay to moi quan tam cua ho thong qua cac dich vu truyen thong xa hoi, noi rang quyet đinh cua chinh quyen xay dung mot benh vien khac trong thoi gian ngan nhu vay cho thay muc đo nghiem trong cua dich benh co the toi te hon nhieu so voi du kien.
Ngay 24 thang 1 nam 2020, chinh quyen thong bao ve viec se chuyen mot toa nha bo khong o Hoang Chau, Hoang Cuong thanh benh vien 1.000 giuong. Cong viec đuoc 500 nguoi tien hanh vao ngay hom sau va toa nha bat đau tiep nhan benh nhan vao 22:30 ngay 28 thang 1 nam 2020 duoi ten goi Trung tam Y te Khu vuc Đai Biet Son (大别山区域医疗中心).


= Phan ung quoc te =
Tinh hinh o Vu Han đang đuoc theo doi lien quan đen vong đau thu ba sap toi cua Giai đau vong loai Olympic AFC 2020, mot so tran đau se dien ra o đo trong suot thoi gian dien ra giai đau tu ngay 3 thang 2 nam 2020 đen ngay 9 thang 2 nam 2020. Vao ngay 22 thang 1 nam 2020, AFC đa thong bao rang ho se chuyen cac tran đau cua bang A du kien se đuoc choi o Vu Han, bao gom cac đoi Uc, Trung Quoc, Đai Loan va Thai Lan chuyen đen thi đau tai Nam Kinh do su bung phat cua coronavirus. Vai ngay sau, AFC thong bao rang cung voi Lien đoan bong đa Uc, ho se chuyen cac tran đau toi Sydney, Australia.
Ke tu ngay 31 thang 12 nam 2019, mot so khu vuc va quoc gia gan Trung Quoc đa siet chat sang loc cac du khach đuoc chon. Trung tam kiem soat va phong ngua dich benh Hoa Ky (CDC) sau đo đa ban hanh lenh theo doi khach du lich cap 1. Huong dan va đanh gia rui ro đa đuoc đang tai trong thoi gian ngan boi nhung nguoi khac bao gom Trung tam phong chong dich benh chau Au va y te cong cong Anh. O Trung Quoc, cac san bay, nha ga va nha ga xe lua đa lap đat nhiet ke hong ngoai. Nhung nguoi bi sot sau đo đuoc đua đen cac co so y te sau khi đuoc đang ky va đeo khau trang. Thu nghiem phan ung sao chep chuoi polymerase đao nguoc thoi gian thuc (rRT-PCR) đa đuoc su dung đe xac nhan cac truong hop nhiem coronavirus moi.
Mot phan tich ve cac mo hinh du lich hang khong đa đuoc su dung đe vach ra va du đoan cac mo hinh lay lan, va đa đuoc cong bo tren Tap chi Y hoc Du lich vao giua thang 1 nam 2020. Dua tren thong tin tu Hiep hoi Van tai Hang khong Quoc te (2018), Bangkok, Hong Kong, Tokyo va Đai Bac co luong khach du lich lon nhat tu Vu Han. Dubai o Cac Tieu vuong quoc A Rap Thong nhat va Sydney va Melbourne o Uc cung đuoc bao cao la điem đen pho bien cho nhung nguoi đi du lich tu Vu Han. Su dung cong cu đuoc xac nhan, Chi so de bi ton thuong benh truyen nhiem (IDVI), đe đanh gia kha nang quan ly moi đe doa benh tat, Bali đuoc bao cao la it co kha nang chuan bi nhat, trong khi cac thanh pho o Uc co kha nang nhat.


 So tan cac nha ngoai giao va cong dan nuoc ngoai tai Vu Han  Bo Ngoai giao Hoa Ky tuyen bo vao ngay 25 thang 1 rang ho đang thuc hien cac bien phap so tan cac nha ngoai giao va quan chuc tai Tong lanh su quan Hoa Ky tai Vu Han, cung nhu bat ky cong dan Hoa Ky nao bi lenh phong toa lam anh huong. Uoc tinh co khoang 1.000 cong dan Hoa Ky song trong tinh Ho Bac. Mot chuyen bay so tan du kien se roi San bay quoc te Thien Ha Vu Han vao ngay 28 thang 1, đen San bay quoc te San Francisco.
Chinh phu Thai Lan cung đang len ke hoach so tan 64 cong dan Thai Lan. Bon may bay C-130 đuoc trang bi cac đoi y te đa đuoc đat o che đo cho, voi ke hoach so tan hoan chinh hon du kien se đuoc biet vao ngay 27 thang 1.
Chinh phu Nga, Phap, An Đo, Nhat Ban, va Uc cung đang xem xet cac bien phap tuong tu.
Panama va Sri Lanka đa bat đau hoi huong cac sinh vien cua ho tai Trung Quoc. Myanmar đa bat đau hoi huong 60 sinh vien cua ho tu khu vuc ven Vu Han.
Viet Nam đa cho phep bon chuyen bay đac biet đe chuyen cho hanh khach Vu Han ve nha trong giai đoan 24 – 27 thang 1, va san sang to chuc chuyen bay đe so tan cong dan con o Vu Han.
Ngay 29 thang 1, Australia va New Zealand thong bao ve viec ho co the hop suc đe so tan cong dan cua ho tu Vu Han. Hien co khoang 50-82 cong dan New Zealand tai Vu Han va 600 cong dan Australia o tinh Ho Bac, bao gom 140 tre em Australia tai Vu Han. Chinh phu New Zealand cung thue mot may bay Boeing 777-200ER tu hang hang khong quoc gia Air New Zealand đe ho tro cac co gang so tan, tuy theo su phe chuan tu cac quan chuc Trung Quoc. Trong khi uu tien la danh cho nguoi quoc tich New Zealand nhung may bay cung se so tan cong dan Australia va cac đao tren Thai Binh Duong.
Ngay 29 thang 1, thu tuong Australia Scott Morrison thong bao cac ke hoach cach ly cong dan Australia đa so tan tu Vu Han, bao gom tre em va nguoi gia, trong khoang thoi gian 14 ngay tren đao Christmas. Quyet đinh hoi huong cac cong dan nay su dung khu tam giu gay tranh cai truoc đay đuoc su dung đe tam giu nhung nguoi ti nan truoc khi bi đong cua nam 2018 đa bi phe phan. Ke hoach cua chinh phu cung gay tranh cai khi đoi nhung nguoi đuoc so tan phai tra phi 1.000 AUD va se đe ho o lai Perth sau thoi gian cach li, noi ho co the phai tu thu xep phuong tien đi lai đe tro ve nha. Hiep hoi Y te Australia trong thong bao cung ngay đa tuyen bo rang quyet đinh giu cong dan Australia o "mot noi tung la tap trung cua cac cu dan chiu nhieu ton thuong tinh than va the chat cung nhu benh sot ret, khong phai la mot giai phap phu hop."
Ngay 29 thang 1, Han Quoc đa chuan bi moi thu đe khong van khoang 700 nguoi co quoc tich Han Quoc ra khoi Vu Han, bao gom ca hoan thanh cac giay to tai lieu, chuan bi nhan,vat luc va đam phan  voi chinh quyen Trung Quoc. Cac quan chuc Han Quoc đa chuan bi hai may bay voi hai to y te gom khoang 20 bac si, y ta va cac quan chuc ngoai giao va kiem dich cho moi to.
Ngay 29 thang 1, Khong luc Indonesia (TNI-AU) đa chuan bi ba may bay gom hai Boeing 737 va mot C-130 Hercules, mot đoi chuyen gia y te đe giup so tan nguoi co quoc tich va cong dan Indonesia khoi thanh pho Vu Han. TNI-AU đang cho chi dan tu Bo Ngoai giao Indonesia va truc chien 24/24 gio trong truong hop chi dan đuoc ban hanh.
Ngay 30 thang 1, 92 cong dan Singapore đa đuoc so tan khoi Vu Han bang chuyen bay đac biet cua Scoot, voi đoi bay la nhung nguoi tinh nguyen tu hang hang khong sau su phoi hop giua cac nha chuc trach Singapore va Trung Quoc tao đieu kien cho chuyen bay. Tuy nhien, van con mot so nguoi Singapore o lai do ho co trieu chung va khong co y nghia gi neu so tan ho cung voi nhung nguoi co the khong bi lay nhiem.


Phong ngua va đieu tri = Phong tranh =

Cac trieu chung cua benh bao gom sot, kho tho va ho, đuoc mo ta la "giong nhu cum". Đe ngan ngua nhiem virus, WHO khuyen cao: "rua tay thuong xuyen, che mieng va mui khi ho va hat hoi va giu khoang cach it nhat la 2 met (6,56 feet) voi bat ky ai co trieu chung benh ho hap nhu ho va hat hoi, tranh đua tay cham mat, mui, mieng khi tay chua rua sach. Neu ban than co bieu hien sot, ho hay kho tho, nen o nha va tim kiem tro giup y te ngay lap tuc bang cach goi truoc cho bac si hay trung tam y te, tuan thu chi dan cua chinh quyen đia phuong. Luon cap nhat thong tin ve dich benh va tuan theo cac huong dan cua nha cung cap cham soc suc khoe".
Chinh phu nhieu nuoc khuyen cao nguoi dan nen han che tat ca cac chuyen du lich khong can thiet đen cac quoc gia va khu vuc bi anh huong boi dich benh. Khong co bang chung cho thay vat nuoi, chang han nhu cho va meo co the bi nhiem benh. Trung Quoc đa cam buon ban va tieu thu đong vat hoang da.
Đoi voi cac nha cung cap dich vu cham soc suc khoe cham soc nguoi bi nhiem benh, bien phap phong ngua tieu chuan can them kinh bao ve mat.
Mac du khong co phuong phap đieu tri cu the đoi voi coronavirus moi o nguoi, CDC Hoa Ky khuyen rang nguoi nhiem benh co the lam giam cac trieu chung cua ho bang cach uong thuoc giam đau ha sot (luu y khong dung aspirin cho tre nho), uong nuoc va nghi ngoi. Mot so quoc gia yeu cau moi nguoi thong bao cac trieu chung giong cum đen bac si, đac biet neu ho đa tung du lich đen Trung Quoc đai luc.
Dich te la mot phuong phap quan trong đe cac co quan y te xac đinh nguon lay nhiem va ngan ngua lay truyen them. Cac bien phap cach ly voi xa hoi cung đuoc khuyen nghi đe ngan ngua lay truyen trong cong đong.
Nhung quan niem sai lam đang troi noi ve cach ngan ngua nhiem virus nhu rua mui, suc mieng bang nuoc suc mieng, an toi... la khong hieu qua.
Đe chu đong phong, chong dich COVID-19 trong tinh hinh moi, thuc hien "Thong điep 2K+" (Khau trang, Khu khuan, thuoc, đieu tri, cong nghe, y thuc nguoi dan,...) cua Bo Y Te Viet Nam voi cac noi dung chinh sau đay:
KHAU TRANG: Khuyen khich đeo khau trang noi cong cong, noi đong nguoi.

KHU KHUAN: Rua tay thuong xuyen bang xa phong hoac dung dich sat khuan tay. Ve sinh cac be mat/vat dung thuong xuyen tiep xuc (tay nam cua, đien thoai, may tinh bang, mat ban, ghe...). Giu ve sinh, lau rua va đe nha cua thong thoang.
THUOC: Su dung thuoc theo huong dan cua co quan y te.
ĐIEU TRI: Tuan thu cac huong dan chan đoan, đieu tri COVID-19 va kham benh khi co cac dau hieu bat thuong sau mac COVID-19
CONG NGHE: Su dung cac ung dung cong nghe theo huong dan cua co quan chuc nang nham kiem soat tot tinh hinh dich benh.
Y THUC NGUOI DAN:

Chu đong thuc hien cac bien phap phong benh
Khong phat tan, tuyen truyen thong tin xau - đoc
Tham gia va tuan thu cac quy đinh ve hoat đong phong, chong dich cua co quan chuc nang.


 Rua tay  Rua tay đuoc đe xuat đe ngan ngua su lay lan cua benh. CDC Hoa Ky khuyen moi nguoi nen rua tay thuong xuyen bang xa phong va nuoc trong it nhat 20 giay, đac biet la sau khi đi ve sinh hoac khi tay bi ban; truoc khi an; va sau khi xi mui, ho hoac hat hoi; thao bo khau trang. Ho khuyen nghi su dung them dung dich rua tay kho voi it nhat 60% con khi khong co san xa phong va nuoc. WHO cung khuyen moi nguoi tranh cham vao mat, mui hoac mieng neu tay van con đang ban.


 Ve sinh đuong ho hap  Cac to chuc y te khuyen cao moi nguoi nen che mieng va mui bang khan giay khi ho hoac hat hoi (sau đo nen vut ngay lap tuc) hoac bang tay ao neu khong co khan giay.
Khong co bang chung cho thay viec đeo khau trang cua nhung nguoi khong bi nhiem benh co nguy co thap la co hieu qua va To chuc Y te The gioi khong khuyen nghi su dung khau trang cho nguoi khoe manh. Viec su dung khau trang y te cua nhung nguoi co the bi nhiem benh đa đuoc khuyen nghi, vi chung co the gioi han the tich va khoang cach di chuyen cua cac giot tho phan tan khi noi chuyen, hat hoi va ho. WHO đa ban hanh huong dan ve thoi điem va cach su dung khau trang, bao gom:

Che mieng va mui bang khau trang va đam bao khong co khoang trong giua mat va khau trang.
Tranh cham vao khau trang trong khi su dung no; neu ban lam the, hay lam sach tay bang dung dich rua tay hoac xa phong va nuoc.
Thay khau trang moi ngay khi bi am va khong su dung lai khau trang su dung mot lan.
Thao khau trang bang cach cam day đeo tu phia sau (khong cham vao mat truoc cua khau trang); vut bo ngay lap tuc va lam sach tay.
Nhung nguoi cham soc nguoi mac benh nen đeo khau trang. Hon nua, cac chuyen gia cham soc suc khoe đuoc khuyen nen đeo khau trang it nhat co kha nang bao ve nhu NIOSH-N95, FFP2 tieu chuan EU hoac tuong đuong, ngoai cac thiet bi bao ho ca nhan khac.
Chi co Trung Quoc luc đo đac biet khuyen nghi su dung khau trang cho nhung nguoi dan khoe manh; khau trang đa đuoc su dung rong rai boi nhung nguoi khoe manh o Hong Kong, Nhat Ban, Malaysia, va Singapore.


 Tu cach ly  Tu cach ly tai nha đuoc khuyen nghi cho nhung nguoi đuoc chan đoan mac COVID-19 va nhung nguoi nghi ngo ho đa bi nhiem benh. Cac co quan y te cong cong đa ban hanh cac huong dan tu cach ly bao gom thong bao cho cac dich vu cham soc suc khoe qua đien thoai va han che tat ca cac hoat đong ben ngoai nha, ngoai tru viec nhan cham soc y te; khong đi lam, đi hoc hoac đi ra cac khu vuc cong cong. Tranh su dung phuong tien giao thong cong cong, đi chung xe hoac taxi.
Nhung nguoi gan đay đa tung đi du lich đen quoc gia co dich lay lan rong hoac tiep xuc truc tiep voi nguoi đuoc chan đoan mac COVID-19 cung đa đuoc mot so co quan y te cua chinh phu yeu cau tu cach ly hoac thuc hien cach ly trong 14 ngay ke tu thoi điem tiep xuc cuoi cung.


= Cach ly voi cong đong =
Cach ly voi cong đong la cach kiem soat nham lam cham su lay lan cua benh bang cach giam thieu tiep xuc gan giua cac ca nhan. Cac phuong phap bao gom thuc hien kiem dich, ap dung cac han che đi lai hoac đong cua hoac han che đen cac truong hoc, noi lam viec, san van đong, nha hat va trung tam mua sam. Nhieu chinh phu hien đang bat buoc hoac khuyen nghi cach ly voi xa hoi o cac khu vuc bi anh huong boi dich.
Cac phuong phap cach ly voi xa hoi bao gom han che đi lai, tranh nhung khu vuc đong nguoi va tranh xa nhung nguoi benh.
Nguoi lon tuoi va nhung nguoi mac benh man tinh nghiem trong phai đoi mat voi nguy co mac benh nghiem trong va cac bien chung tu COVID-19 va đa đuoc CDC Hoa Ky khuyen nen tranh đam đong va o nha cang nhieu cang tot trong cac khu vuc bung phat trong cong đong.


= Đieu tri =

SARS-CoV-2 chua co thuoc đieu tri hoac vac-xin đac hieu, mac du nhung no luc đe phat trien chung đang đuoc tien hanh. Cong ty sinh hoc Vir co tru so tai San Francisco đang đanh gia xem cac khang the đon dong (mAbs) đuoc xac đinh truoc đo co hieu qua chong lai virus hay khong.
Gilead Science đang thao luan tich cuc voi cac nha nghien cuu va bac si lam sang tai Hoa Ky va Trung Quoc ve su bung phat coronavirus o Vu Han đang dien ra va viec su dung remdesivir nhu mot phuong phap đieu tri. Cac loai thuoc khang virus khac cung co the đuoc su dung đe đieu tri, bao gom indinavir, saquinavir, lopinavir/ritonavir va interferon beta.
Vien Khoa hoc Trung Quoc đa chon ra 30 loai thuoc đe thu nghiem, bao gom cac loai thuoc đa co, thuoc Đong y va san pham tu nhien co hoat tinh sinh hoc. Đay chua phai la cac loai thuoc dung đe chua benh, nhung đuoc chon ban đau nhu cac dang thuoc "ung vien" nham thu nghiem.


= Vac xin =

Mot so to chuc tren the gioi đang nghien cuu, phat trien va san xuat vac-xin cho benh nay. Trong cac thu nghiem Giai đoan III, mot so loai vac-xin COVID-19 đa chung minh hieu qua cao toi 95% trong viec ngan ngua nhiem trung COVID-19 co trieu chung. Tinh đen thang 4 nam 2021, 14 loai vac-xin đuoc it nhat mot co quan quan ly quoc gia cho phep su dung rong rai: 2 loai vac-xin RNA (Pfizer–BioNTech va Moderna), 5 vac-xin bat hoat (BBIBP-CorV, CoronaVac, Covaxin, WIBP-CorV va CoviVac), 5 loai vac-xin vector virus (Sputnik Light, Sputnik V, Oxford–AstraZeneca, Convidecia va Johnson & Johnson), va 2 loai vac-xin tieu đon vi protein (EpiVacCorona va RBD-Dimer). Tong cong tinh đen thang 3 nam 2021, 308 loai vac xin đang trong cac giai đoan phat trien khac nhau, voi 73 loai đang nghien cuu lam sang, bao gom 24 loai đang thu nghiem giai đoan I, 33 loai đang thu nghiem giai đoan I – II va 16 loai đang thu nghiem giai đoan III.


Chi trich nham vao cac phan ung cua chinh phu = Chinh phu Trung Quoc =


 Kiem duyet thong tin va phan ung cua canh sat  Phan ung som cua chinh quyen Vu Han bi chi trich la uu tien kiem soat thong tin co the gay bat loi cho cac quan chuc đia phuong ve an toan cong cong, va chinh phu Trung Quoc cung bi chi trich vi che đay, ha thap phat hien ban đau va muc đo nghiem trong cua dich. Tai thoi điem Trung Quoc thong bao cho WHO ve coronavirus chung moi vao ngay 31 thang 12, to New York Times đa noi rang chinh phu van đang giu "cong dan cua chinh ho trong bong toi". Cac nha quan sat cung đo loi cho cau truc kiem duyet the che cua bao chi nuoc nay đa khien cac quan chuc cap cao co thong tin khong chinh xac ve o dich va "gop phan vao thoi gian khong hoat đong keo dai cho phep virus lay lan". To chuc Theo doi Nhan quyen luu y rang su kiem duyet đa đuoc mo rong đen cac bai đang tren phuong tien truyen thong xa hoi tu gia đinh cua nhung nguoi nhiem benh đang tim kiem su giup đo cung nhu boi nhung nguoi song o cac thanh pho bi phong toa, nhung nguoi đang ghi chep cuoc song hang ngay cua ho trong thoi gian bi phong toa.
Vao ngay 1 thang 1 nam 2020, mot nhom gom tam nhan vien y te, bao gom Ly Van Luong, bac si nhan khoa cua Benh vien Trung uong Vu Han, đa bi canh sat Vu Han bat giam va đe doa se truy to vi "truyen ba thong tin sai lech" vi mo ta nhiem trung moi giong nhu SARS. Ly Van Luong đa thong bao đen cac ban hoc cu ve mot loai coronavirus giong nhu SARS trong mot nhom WeChat sau khi kiem tra bao cao y te cua benh nhan voi cac trieu chung cua benh, va anh đa bi canh sat canh cao vao ngay 3 thang 1 vi đa "đua ra nhung binh luan sai su that", "lam xao tron trat tu xa hoi" va bi yeu cau phai ky mot bien ban thua nhan viec lam nay. Ly sau đo đa qua đoi vi can benh nay vao ngay 7 thang 2, đieu nay gay ra su phan no trong cong đong mang, đuoc mo ta la "mot trong nhung lan cong chung chi trich chinh phu truc tuyen nhieu nhat trong nhieu nam", nhung mot so hashtag thinh hanh tren Weibo nhu "chinh quyen Vu Han no Bac si Ly Van Luong mot loi xin loi" hoac "Chung toi muon tu do ngon luan" đa bi chan. Mot co quan truyen thong đa gui thong bao cho cac bien tap vien yeu cau ho khong "binh luan hoac suy đoan" ve cai chet cua Ly va đua ra huong dan đe "khong hashtag va đua chu đe dan dan thoat khoi danh sach tim kiem nong, bao ve chong lai thong tin co hai." Co quan chong tham nhung cua Trung Quoc Uy ban Giam sat Quoc gia đa khoi xuong mot cuoc đieu tra ve cac van đe lien quan đen Ly Van Luong.
Vao ngay 14 thang 1, Canh sat Vu Han bat giu mot so phong vien truyen thong Hong Kong trong hon mot gio khi ho đang thuc hien cac cuoc phong van tai Benh vien Jinyintan cua Vu Han. Cac bao cao cho biet canh sat đa đua cac phong vien đen đon canh sat, noi canh sat kiem tra tai lieu du lich va đo đac cua ho, sau đo yeu cau ho xoa đoan phim đuoc quay trong benh vien truoc khi tha cac phong vien ra.
Vao ngay 20 thang 1, Tong Bi thu Đang Cong san Trung Quoc Tap Can Binh đa co bai phat bieu cong khai đau tien ve su bung phat dich va noi ve "su can thiet phai cong bo thong tin kip thoi". Tuy nhien, Tap Can Binh sau đo cung chi thi cho cac co quan chuc nang "tang cuong huong dan y kien cong chung", ngon ngu ma mot so nguoi coi la loi keu goi kiem duyet. La mot phan trong "cach tiep can lam giam thieu su bat man" cua chinh quyen trung uong, cong dan đuoc phep chi trich cac quan chuc đia phuong mien la ho khong "đat cau hoi ve tinh hop phap can ban cua đang". Co quan quan ly khong gian mang (CAC) tuyen bo y đinh thuc đay "bau khong khi truc tuyen tot", voi cac thong bao CAC đuoc gui toi cac nen tang video khuyen khich ho "khong đay bat ky cau chuyen tieu cuc nao va khong tien hanh phat truc tiep khong chinh thuc ve virus." Kiem duyet đa đuoc noi long trong mot thoi gian "cua so" khoang hai tuan, trong thoi gian nay cac nha bao Trung Quoc co the xuat ban nhung cau chuyen kho khan phoi bay su sai lam cua viec đoi pho cua cac lanh đao đoi voi coronavirus moi", nhung cac co quan bao chi sau đo đuoc yeu cau su dung "thong tin quang ba mot cach co ke hoach va kiem soat" voi su đong y cua chinh quyen.
Vao ngay 30 thang 1, Toa an Toi cao Trung Quoc đa đua ra loi khien trach hiem hoi chong lai luc luong canh sat nuoc nay, goi "cuoc đan ap gay gat vo ly đoi voi tin đon truc tuyen" la lam xoi mon niem tin cua cong chung, va noi rang nhung bai đang truc tuyen nhu vay se cho phep cong chung ap dung cac bien phap co the giup chong lai su lay lan cua virus.


 Chinh quyen Ho Bac va Vu Han  Cac quan chuc đia phuong o Vu Han va ca tinh Ho Bac phai đoi mat voi nhung loi chi trich ca trong nuoc lan quoc te, vi đa khong kiem soat dich ngay tu ban đau. Cac cao buoc bao gom khong đu nguon cung cap y te, che giau bang chung lay truyen tu nguoi sang nguoi va thieu minh bach voi bao chi va kiem duyet phuong tien truyen thong xa hoi trong cac cuoc hop cua Quoc hoi Nhan dan vi nhung ly do chinh tri trong nhung tuan đau bung phat cua đai dich. Su chi trich đa nham vao Tinh truong Ho Bac Vuong Hieu Đong sau khi ong hai lan tuyen bo tai mot cuoc hop bao rang 10.8 ty khau trang đa đuoc san xuat hang nam trong tinh nay, thay vi con so chinh xac chi la 1,8 trieu.
Cac nha chuc trach o cac tinh Vu Han va Ho Bac bi chi trich vi ha thap muc đo nghiem trong cua dich benh va phan ung cham chap. Tap chi truyen thong co tru so tai Bac Kinh Caixin len an Ho Bac đa khong trien khai "co che ung pho khan cap y te cong cong" đau tien cho đen ngay 24 thang 1, trong khi mot so tinh va thanh pho khac ben ngoai tam dich đa đuoc thuc hien vao ngay hom truoc. John Mackenzie, mot chuyen gia cao cap cua WHO cao buoc ho đa giu "so lieu im lang trong mot thoi gian vi mot so cuoc hop lon ma ho co o Vu Han", cho rang co "giai đoan bao cao rat cham hoac lien thong tin tuc rat kem" tu đau thang 1.
Trong hon mot thang tu ngay 8 thang 12 nam 2019 đen ngay 17 thang 1 nam 2020, tat ca cac truong hop đuoc xac nhan o Trung Quoc đai luc đeu la tu thanh pho Vu Han, tuy nhien đa co nhung truong hop đuoc xac nhan o Nhat Ban va Thai Lan. Nhieu nguoi tren phuong tien truyen thong xa hoi Trung Quoc đa binh luan ve tinh khong hop ly cua du lieu va cho rang chinh quyen đang che giau con so thuc te, vai nguoi goi mot cach mia mai la "virus yeu nuoc" do virus nay chi lay nhiem o nguoi nuoc ngoai chu khong lay nhiem o nguoi đong huong.
Chinh quyen Vu Han va Ho Bac đa bi chi trich vi ha thap muc đo nghiem trong cua đai dich va phan ung cham hon muc can thiet. Caixin đo loi cho Vu Han vi đa khong trien khai "co che ung pho khan cap y te cong cong" đau tien cho đen ngay 24 thang 1, tham chi con muon hon mot so tinh va thanh pho khac ben ngoai tam dich. Vao ngay 19 thang 1, bon ngay truoc khi phong toa toan thanh pho, mot "van gia yen", nghia đen la "bua tiec cua van gia đinh" đa đuoc to chuc tai Vu Han, voi hon 40.000 gia đinh tham gia. Tin tuc Bac Kinh cho rang chinh quyen đia phuong khong nen to chuc mot le hoi cong đong nhu vay trong khi đang co gang kiem soat o dich. Hang tin nay cung cho biet vao thoi điem cac nha bao cua ho đen tham Cho hai san Hoa Nam noi ma coronavirus co kha nang bat nguon, hau het cu dan va thuong nhan o đo tham chi khong đeo khau trang. Cac chuyen gia cho biet chinh quyen "thieu y thuc chung co ban" khi cho phep mot bua tiec nhu vay đuoc to chuc. Chu Tien Vuong, thi truong Vu Han sau đo đa phat bieu tren Đai truyen hinh trung uong Trung Quoc va tu bien ho rang bua tiec nay đuoc to chuc hang nam va đo la "hinh mau cho su tu lap cua nguoi dan". Sau đo, ong tuyen bo rang quyet đinh cho phep mot bua tiec nhu vay đuoc đua ra dua tren thuc te la cac nha khoa hoc đa tin tuong sai lam rang kha nang virus lay lan tu nguoi sang nguoi la han che. Trong khi đo, vao ngay 20 thang 1, So Van hoa va Du lich thanh pho Vu Han đa phat 200.000 ve đe tham quan mien phi tat ca cac điem du lich o Vu Han cho cong dan cua minh, sau đo co quan nay đa bi chi trich vi coi thuong dich benh. Đe đap lai nhung loi chi trich, Thi truong Chu Tien Vuong đa tu bao ve minh bang cach đo loi cho cac yeu cau phap ly, vi chinh quyen đia phuong truoc tien phai đuoc su chap thuan cua Bac Kinh, nen phai tri hoan tiet lo thong tin ve dich benh.
Tang Zhihong, giam đoc so y te tai Huanggang, đa bi sa thai vai gio sau khi ba khong the tra loi cau hoi ve viec co bao nhieu nguoi trong thanh pho ba quan ly đang đuoc đieu tri.


 Chinh quyen trung uong Trung Quoc  Trai nguoc voi nhung chi trich du doi ve phan ung cua nguoi dan đia phuong, chinh quyen trung uong đuoc cac chuyen gia quoc te va truyen thong nha nuoc khen ngoi vi đa xu ly tot khung hoang. Đieu nay dan đen y kien cho rang đo la mot no luc cua cac phuong tien truyen thong nha nuoc nham xoay chuyen su tuc gian cua cong chung ra khoi chinh quyen trung uong va chia mui dui vao chinh quyen đia phuong. Cac nha phe binh, chang han nhu Wu Qiang, cuu giao su tai Đai hoc Tsinghua va Steve Tsang, giam đoc Vien Trung Quoc tai Đai hoc London, đa tranh luan ve van đe nay, Steve Tsang cho rang su che giau thong tin đa tro nen toi te hon do cac quan chuc đia phuong "e ngai ve viec thuc hien cac bien phap phong ngua hop ly ma khong biet Tap Can Binh va cac nha lanh đao cap cao khac muon gi vi ho so rang bat ky sai lam nao cung se gay ra hau qua chinh tri nghiem trong", Tsang lap luan rang kho tranh khi ma "quyen luc tap trung vao tay mot lanh đao cao nhat ma luon trung phat nhung nguoi mac loi lam". Thi truong Vu Han Chu Tien Vuong tu bao ve minh, đe cap đen nhung quan điem tren bang cach đo loi cho cac yeu cau phap ly cua trung uong đoi hoi chinh quyen đia phuong truoc tien phai tim kiem su chap thuan cua Bac Kinh thi moi đuoc đua tin tuc, trong khi Bac Kinh lien tuc tri hoan viec tiet lo thong tin ve dich benh. Ong noi trong mot cuoc phong van rang "la chinh quyen đia phuong, chung toi chi co the tiet lo thong tin sau khi chung toi đuoc phep lam nhu vay. Đo la đieu ma nhieu nguoi khong hieu."
Thu tuong Trung Quoc Ly Khac Cuong đuoc cu đi đe giam sat viec kiem soat va phong chong dich benh, voi mot so nguoi nghi ngo rang Ly la mot "vat te than chinh tri" thuan tien. Đieu nay dan đen nhung nghi ngo cho rang Đang Cong san Trung Quoc va truyen thong nha nuoc đang co gang han che nguy co that bai chinh tri đoi voi Tap trong cuoc khung hoang nay. Su kiem duyet va tuyen truyen cua Đang Cong san Trung Quoc đa thuc đay su ngo vuc đoi voi cach thuc chinh quyen xu ly o dich, đac biet la trong gioi tre.
Chinh phu Trung Quoc cung bi cao buoc tu choi su giup đo cua CDC va WHO. Nhung nguoi trong cuoc tai CDC Hoa Ky phan nan rang Trung Quoc khong đong y cho CDC thuc hien cac chuyen tham tai đay, trong khi Trung Quoc mat hai tuan đe phe duyet mot nhom truyen giao quoc te do Tien si Bruce Aylward dan đau nhung thanh phan nhom va pham vi cong viec van chua đuoc xac đinh ro rang.


= Chinh phu Han Quoc =
Bo Y te va Phuc loi Han Quoc đa bi chi trich vi chu quan, đon phuong thuc hien tu van va ke đon thuoc chua benh chi thong qua đien thoai ma khong thao luan voi Hiep hoi Y khoa Han Quoc cung nhu khong nam bat đuoc tinh chat nghiem trong cua COVID-19, va chinh quyen cung khong ban bo quy đinh han che đoi voi nhung khach du lich đen hoac tung đi qua Trung Quoc đai luc, mac du truoc đo đa co nhieu canh bao tu phia cac hiep hoi y te va rat nhieu cac ban kien nghi khac đen tu cong chung.
Vao ngay 22 thang 2, chinh phu Han Quoc đa phai xin loi vi đa goi loai virus nay la "Daegu COVID-19" trong mot bao cao chinh thuc. Thuat ngu nay truoc đo đa đuoc gioi bao chi pho bien rong rai tren cac phuong tien truyen thong xa hoi, lam day len moi lo ngai ve su phan biet đoi xu.
Vao ngay 06 thang 3, chinh phu Han Quoc lai tiep tuc hung chiu su chi trich cua nguoi dan khi chi gioi han nhap canh nham vao cong dan Nhat Ban trong so 102 quoc gia đa ap lenh han che nhap canh đoi voi cong dan Han Quoc. Hanh đong nay cung đuoc pho bien rong rai tren cac phuong tien truyen thong đai chung va mot lan nua lam day len nhung moi lo ngai ve su phan biet đoi xu co chu đich. Hon 1,5 trieu nguoi Han Quoc sau đo đa ky vao mot ban kien nghi đe nham yeu cau luan toi Tong thong Moon Jae-in ve nhung gi ho tuyen bo la su xu ly tac trach, chu quan, sai lam va cham tre cua ca nhan ong Moon cung nhu toan bo cac co quan chinh phu trong qua trinh phong chong va ngan chan su bung phat cua dich benh.


= Chinh phu Nhat Ban =

Theo hien phap sau chien tranh, nguoi dan Nhat Ban đuoc đam bao mot luong tu do va quyen ca nhan đang ke, do đo chinh phu khong co quyen han co the han che di chuyen theo cach tuong tu nhu Y va Cong hoa Nhan dan Trung Hoa. Chinh phu khong co quyen phong toa benh nhan trong nuoc hoac ap đat lenh gioi nghiem.
Bo Y te, Lao đong va Phuc loi Nhat Ban đa bi chi trich vi phan ung cham tre. Cac nha phe binh đa quan sat thay rang trong khi Nhat Ban cong bo truong hop nhiem benh đau tien vao ngay 28 thang 1, phai đen ngay 17 thang 2, Bo Y te moi thong bao cho cong chung ve cach đen cac trung tam sang loc cong cong va ngay 25 thang 2, đe chinh phu ban hanh "chinh sach co ban" ve phan ung bung phat. Thoi gian phan ung qua han cua chinh phu đa khien cac nha phe binh cao buoc Abe "tho o nhan tam truoc tham hoa đang dien ra" va chinh phu noi chung la "mat lien lac voi cuoc song cua nhung nguoi binh thuong ma ho duong nhu khong quan tam đen hoan canh cua ho".
Cac han che nghiem ngat trong viec kiem tra virus cua cac co quan y te Nhat Ban đa rut ra nhung loi buoc toi tu cac nha phe binh nhu Masahiro Kami, mot bac si va giam đoc cua Vien nghien cuu quan tri y te, đoi voi Abe muon "ha thap so luong benh nhan hoac benh nhan vi sap toi The van hoi. " Cac bao cao chi co mot so luong nho cac co so y te cong cong đuoc phep kiem tra virus, sau đo ket qua chi co the đuoc xu ly boi nam cong ty đuoc chinh phu phe duyet, đa tao ra mot nut co chai noi cac phong kham buoc phai tu choi ngay ca nhung benh nhan mac benh sot cao. Đieu nay đa khien mot so chuyen gia đat cau hoi ve so vu viec chinh thuc cua Nhat Ban, voi Tobias Harris, cua Teneo Intelligence o Washington, DC noi rang "Ban tu hoi, neu chinh phu Nhat xet nghiem nhieu nhu Han Quoc đang lam, con so nhiem benh thuc te se la bao nhieu? Co bao nhieu ca nhiem đang con đang an nau va chua bi xet nghiem? "
Cac bien phap phong toa kiem dich tren tau du lich Diamond Princess cung đa bi chi trich sau khi con tau cho thay no la noi sinh san thuan loi cua virus. Kentaro Iwata, giao su ve benh truyen nhiem tai Benh vien Đai hoc Kobe, cho biet tinh trang tren tau la "hoan toan hon loan" va "vi pham tat ca cac nguyen tac kiem soat nhiem trung". Mot bao cao so bo cua Vien truyen nhiem quoc gia Nhat Ban (NIID) uoc tinh rang hau het cac truong hop lay truyen tren tau đa xay ra truoc khi kiem dich, dua tren 184 truong hop đau tien. Vao ngay 22 thang 2, Bo Y te đa thua nhan rang 23 hanh khach đa đuoc len đuong ma khong đuoc kiem tra virus đung cach. Vao ngay 23 thang 2, mot phu nu Nhat Ban đa thu nghiem am tinh truoc khi roi tau du lich sau đo lai đa thu nghiem duong tinh sau khi tro ve nha o tinh Tochigi. Co khong nam trong so 23 hanh khach..Vi dich benh ma Nhat Ban đa hoan the van hoi mua he sang 2021.


= Chinh phu Iran =

Nguoi Iran chi trich cac co quan chinh quyen đa tien hanh bau cu trong khi can benh đang lan rong va đong cua cac khong gian the tuc trong khi van giu cac đen tho mo, đac biet la o thanh pho Qom cua Shia. Asif Shuja thuoc Vien Trung Đong cua Đai hoc Quoc gia Singapore cho rang "thuc te la Iran đa bao cao cac truong hop tu vong cung ngay voi cac ca nhiem trung đau tien ngay truoc cuoc bau cu quoc hoi" co the lam bat cu ai nghi ngo rang "đa co su che đay". Giam sat cung đa đuoc nham muc tieu vao viec chinh phu khong san sang thuc hien cac bien phap phong toa tren toan khu vuc nhu cac bien phap do Trung Quoc va Y thuc hien, voi cac quan chuc Iran goi viec phong toa kiem dich la "loi thoi". Đa co nhung lo ngai rang so luong ca nhiem chinh thuc cua chinh phu Iran la mot con so qua thap. Tong giam đoc cua WHO, Tedros Adhanom Ghebreyesus, noi rang "WHO co "co che rieng "đe kiem tra su that va khong thay co van đe gi voi cac so lieu đuoc bao cao cua Iran".


= Chinh phu Y =
Chinh phu Y đa hung chiu nhung loi chi trich tu cac nha khoa hoc va WHO, vi quyet đinh đinh chi cac chuyen bay truc tiep đen Trung Quoc đai luc rang trong khi nghe co ve "cung ran" tren giay to, la khong hieu qua vi "moi nguoi van co the đen Y tu cac khu vuc rui ro thong qua cac tuyen bay gian tiep." Walter Ricciardi, giao su ve sinh va suc khoe cong đong tai Đai hoc Cattolica del Sacro Cuore o Rome va la thanh vien cua Uy ban tu van chau Au ve nghien cuu suc khoe đa noi "Nuoc Y đa sai lam, viec đong cac chuyen bay tu Trung Quoc la khong co ich loi gi khi co nhung chuyen bay gian tiep."

Su chi trich xuat hien sau khi Thu tuong Y Giuseppe Conte tiet lo rang cac quy trinh đa khong đuoc theo doi tai benh vien o Codogno, Lombardy khi đieu tri cho "benh nhan so 1", đieu nay "chac chan đa gop phan lan truyen" virus o Y, voi viec Conte tra loi cac cau hoi cua cac nha bao ve quy trinh nao bi pha vo voi cau tra loi "Đay khong phai la luc đe tranh cai." Đap lai tuyen bo cua Conte rang chinh quyen trung uong co the can phai "thu hoi cac quyen luc chinh sach y te khu vuc", Tong thong cua vung Attilio Fontana goi tuyen bo cua Conte la "phat xit" va "noi chuyen tam phao".
Vao ngay 20 thang 3 nam 2020, Y chinh thuc vuot Trung Quoc ve so nguoi tu vong, tro thanh quoc gia co so nguoi tu vong cao nhat the gioi tinh đen thoi điem đo Tuy nhien, ngay 11/4/2020, so nguoi chet cua Hoa Ky đa vuot qua Y.


= Chinh phu Hoa Ky =


 Trung tam Kiem soat va Phong ngua dich benh  CDC đa phai hung chiu chi trich vi mot so van đe va that bai trong cach tiep can voi su bung phat dich coronavirus moi. Cac van đe bao gom: mot so luong lon cac bo xet nghiem coronavirus bi loi đuoc gui đen cac bang tren khap Hoa Ky, mot so luong xet nghiem thap đen "đang so" đa đuoc thuc hien (chi khoang 3.600 luot xet nghiem so voi con so hon 65.000 khi ay tai Han Quoc - quoc gia co quy mo dan so it hon rat nhieu, o cung mot thoi điem), su o nhiem cua phong thi nghiem lien quan đen coronavirus moi, va loai bo kiem đem so luong nguoi đuoc thu nghiem tu trang web cua ho, dan đen cao buoc che đay thong tin.
CDC cung gay ra tranh cai sau khi mot benh nhan nghi ngo bi CDC tu choi xet nghiem sau đo hoa ra duong tinh voi SARS-CoV-2. Timothy Stenzel, giam đoc Van phong Chan đoan va Suc khoe X quang Vitro, đa đua ra quan ngai rang nhung gi ong đa thay trong chuyen đi tham cac co so CDC la "đang bao đong". HHS đa mo mot cuoc đieu tra ve su cham tre va phan ung tuong đoi cham cua Hoa Ky trai nguoc voi cac nuoc o Chau A. Viec xu ly nguoi di tan tu Vu Han va tau du lich Diamond Princess cung bi chi trich khi mot trong nhung nguoi di tan, đuoc CDC tha ra va đa di chuyen đi noi khac, sau đo hoa ra la duong tinh va bi nhiem benh.
Chinh quyen Trump đa mo mot cuoc đieu tra ve nhung thieu sot cua CDC. Noi cac Trump cung đa ra lenh rang viec san xuat cac bo dung cu thu nghiem đa khong con đuoc giao cho CDC lam nua.
Vao ngay 27 thang 3 nam 2020, Hoa Ky chinh thuc vuot Trung Quoc voi so nguoi nhiem cao nhat the gioi Toi ngay 11/4/2020, so nguoi chet cua Hoa Ky đa vuot len đung đau the gioi.
Tinh toi ngay 25/11/2020, Hoa Ky co tren 13 trieu ca nhiem benh va gan 270.000 nguoi chet. Toi ngay 16/1/2021, Hoa Ky co tren 24,3 trieu ca nhiem benh va hon 403.000 nguoi chet. Toi ngay 17/11/2021, Hoa Ky co tren 47,2 trieu ca nhiem benh va hon 764.000 nguoi chet, cao nhat the gioi ca ve so ca nhiem va so nguoi chet.


 Chinh quyen cua Tong thong Trump  Chinh quyen Trump đa bi chi trich trong boi canh bung phat dich benh vi đe xuat cat giam tai tro y te noi chung trong nam 2018. CDC đa buoc phai cat giam 80% chuong trinh dich benh toan cau vi nguon tai tro cua CDC đa bi cat. Đuoc tao ra vao nam 2014, chuong trinh nay hoat đong o 49 quoc gia, nhung CDC đa len ke hoach giam hoac loai bo hoat đong tai 39 quoc gia đo. Trong ngan sach tai khoa 2020, chinh quyen Trump đa đe xuat loai bo tai tro cho dich te hoc va nang luc phong thi nghiem o cap tieu bang va đia phuong. 30 trieu đo la danh cho 'Quy khung hoang phuc tap' cung đa bi cat hoan toan, so tien nay se cho phep Bo Ngoai giao tai tro cho viec trien khai cac chuyen gia ve benh trong truong hop dich benh bung phat. Vao thang 5 nam 2018, John Bolton, co van an ninh quoc gia cua Trump, đa giai tan mot đoi an ninh y te toan cau cua Hoi đong Bao an Quoc gia, chiu trach nhiem dan dat phan ung cua My truoc đai dich.
Mac du CDC đa cong bo ke hoach sang loc dan so đe tam soat coronavirus, nhung chi co ba trong so 100 phong thi nghiem y te cong cong đuoc bao cao la phu hop voi vai tro đo ngay ca sau khi tri hoan, đieu nay đuoc cho la do cat giam tai tro cua co quan. Trump đa bi chi trich them khi đe xuat cat giam them cho ngan sach cua CDC va Vien Y te Quoc gia, đuoc chot o muc 16% va 10%, tuong ung. trong mot to giay trang đuoc phat hanh nam 2021, duong nhu trong thoi gian giua đot bung phat vao ngay 11 thang 2. Ngan sach đe xuat cung keu goi cat giam 65 trieu USD tien đong gop cua Hoa Ky danh cho WHO.
Đap lai nhung chi trich ve cach xu ly khung hoang cua chinh quyen, Mick Mulvaney, Chanh van phong cua Nha Trang trong mot bai phat bieu truoc mot su kien khan gia bao thu đa cao buoc truyen thong My qua quan trong va "cham ngoi cho noi so virus" voi hy vong rang "đieu nay se ha be tong thong." Vao ngay 28 thang 2, Trump khang đinh đang Dan chu đang quang ba mot "tro lua bip moi" đe gay hai cho ong ve mat chinh tri va bao chi đang o "che đo đien khung", trong khi co gang lien ket su bung no voi cac chinh sach nhap cu cua đang Dan chu.
Khi Trump bo nhiem Pho Tong thong Mike Pence đung đau phan ung cua quoc gia đoi voi coronavirus, ong đa noi ve kinh nghiem cua minh trong viec dap tat dich HIV o Indiana va noi sai ve vai tro cua Pence trong đo ong co tinh tri hoan phan ung cua chinh quyen bang đoi voi can benh nay, mac du đe nghi cua CDC ve viec trao đoi kim tiem moi la mot cach tiep can hieu qua đe kiem soat su lay lan cua benh tat. Pence noi voi cac nha lap phap rang ong se phu quyet bat ky du luat nao ho co the thong qua ma tao đieu kien cho cac trao đoi kim tiem nhu vay.
Sau khi WHO cong bo virus co ty le tu vong 3,4% trong so cac truong hop đuoc xac nhan chinh thuc, Trump tuyen bo tren truyen hinh quoc gia truc tiep chia se y kien cua ong rang đay la "con so gia" va dua tren linh cam ong tin rang con so that la duoi 1%. Anthony S. Fauci, giam đoc Vien Di ung va benh truyen nhiem, cho biet rang mot tong ty le tu vong cua COVID-19 co the tin cay đuoc, dua tren tong tat ca cac ca nhiem trung COVID-19 bao gom ca nhung nguoi khong chinh thuc đuoc chan đoan, co the la 1%, ma đa gap 10 lan ty le gay tu vong khi so sanh voi benh cum theo mua. Vox News chi ra rang ty le tu vong cua mot can benh la phu thuoc vao thoi gian va dan so va cac con so nay con co the thay đoi.


= Chinh phu An Đo =
Thang 4 nam 2021, truoc tinh trang so ca nhiem va tu vong do COVID-19 tang vot tai An Đo, tren cac mang xa hoi xuat hien nhieu bai viet chi trich, yeu cau thu tuong An Đo tu chuc vi cach xu ly đai dich kem. Nhieu bai đang tren Twitter, Facebook... bi yeu cau go bo, tam an cung khien Twitter, Facebook... vap phai chi trich tu cac chinh tri gia đoi lap cung nhung nha hoat đong xa hoi o An Đo


= Ngan hang The gioi =
Ngan hang The gioi đa bi chi trich vi phan ung cham cua Co so tai chinh khan cap đai dich (PEF), mot quy đuoc Ngan hang The gioi thanh lap đe cung cap tien đe giup quan ly cac đai dich. Cac đieu khoan cua PEF, đuoc tai tro bang trai phieu đuoc ban cho cac nha đau tu tu nhan, ngan chan bat ky khoan tien nao đuoc phat hanh tu quy cho đen 12 tuan sau khi dich benh ban đau đuoc phat hien (23 thang 3). Su bung phat coronavirus moi đa đap ung tat ca cac yeu cau khac ve viec tien tai tro se đuoc đua ra đe xu ly dich benh vao thang 1 nam 2020.
Cac nha phe binh cho rang cac đieu khoan cua PEF qua nghiem ngat va viec tri hoan 12 tuan co nghia la khoan tai tro se kem hieu qua hon nhieu so voi viec no đuoc phat hanh đe ho tro cac chinh phu nham ngan chan su bung phat cua dich benh ngay tu ban đau. Ho cho rang quy uu tien loi ich cua cac chu trai phieu tu nhan hon la uu tien cho suc khoe cong đong.


= To chuc Y te The gioi =
Viec xu ly dich benh cua WHO đa bi chi trich trong boi canh đuoc coi la "hanh đong can bang ngoai giao" cua co quan nay voi "cac nha phe binh Trung Quoc". Đieu nay bao gom su xem xet ky luong ve moi quan he giua co quan nay voi chinh quyen Trung Quoc. Nhung lo ngai ban đau rang trong khi WHO dua vao du lieu đuoc cung cap va sang loc tu cac quoc gia thanh vien, Trung Quoc đa co "ac cam mang tinh lich su đoi voi tinh minh bach va nhay cam đoi voi chi trich tu quoc te". WHO va mot so nha lanh đao ca ngoi su minh bach cua chinh phu Trung Quoc so voi dich SARS nam 2003, nhung nguoi khac bao gom John Mackenzie cua WHO va Anne Schuchat cua CDC Hoa Ky the hien su hoai nghi, cho rang cac bao cao chinh thuc cua Trung Quoc va muc đo nguy hiem co the đuoc đanh gia thap. David Heymann, giao su dich te benh truyen nhiem tai Truong Y hoc Nhiet đoi va Ve sinh Luan Đon, noi rang: "Trung Quoc rat minh bach va coi mo trong viec chia se du lieu cua minh. Ho đang chia se rat tot va ho đa chia se tat ca cac tap tin cua ho" cho phai đoan WHO đen Vu Han vao ngay 22 thang 2.
Đap lai nhung chi trich ve su chap thuan truoc đo cua ong đoi voi nhung no luc cua Trung Quoc, Tong giam đoc WHO Tedros tuyen bo rang Trung Quoc "khong can phai đuoc yeu cau khen ngoi. Trung Quoc đa lam nhieu đieu tot đep đe lam cham qua trinh phat tan virus. Ca the gioi co the phan xet. Khong co su quay cuong nao o đay", va noi them rang: "Toi biet co rat nhieu ap luc đoi voi WHO khi chung toi đanh gia cao nhung gi Trung Quoc đang lam nhung vi ap luc nen chung toi khong nen noi su that, chung toi khong noi bat cu đieu gi đe xoa diu bat cu ai. Đo la vi đo la su that". Tedros cung đe nghi WHO sau đo đanh gia xem cac hanh đong cua Trung Quoc co dua tren bang chung va tinh hop ly hay khong, noi rang: "Chung toi khong muon voi va đo loi, chung toi chi co the khuyen ho rang bat ky hanh đong nao ho nen lam đeu tuong xung voi cac van đe, đo la nhung gi ho đam bao voi chung toi".
Mot so nha quan sat đa buoc toi WHO la khong dam mao hiem đoi khang voi chinh phu Trung Quoc, vi neu khong thi co quan nay se khong the thong bao ve tinh trang dich benh bung phat va anh huong đen cac bien phap đoi pho o quoc gia nay, sau đo co the đa co "mot loat cac bai bao chi trich WHO đa xuc pham Trung Quoc khong can thiet vao thoi điem khung hoang va can tro kha nang hoat đong cua chinh ho". Thong qua đo, cac chuyen gia nhu Tien si David Nabarro đa bao ve chien luoc nay nham "đam bao su hop tac cua Bac Kinh trong viec thuc hien mot phan ung toan cau hieu qua đoi voi dich benh". Osman Dar, giam đoc Du an Mot Suc khoe tai Trung tam An ninh Suc khoe Toan cau Chatham House đa bao ve hanh vi cua WHO, noi rang ap luc tuong tu la mot "đieu ma cac to chuc cua Lien Hop Quoc luon co tu cac nen kinh te tien tien".
Cac bao cao tinh hinh dich benh hang ngay cua WHO cong nhan Đai Loan la mot phan cua Trung Quoc, ket qua la Đai Loan nhan đuoc muc rui ro "rat cao" nhu Trung Hoa đai luc mac du chi co mot so it ca nhiem tren hon đao nay do Trung Hoa Dan Quoc quan ly. Đieu nay đa dan đen viec Đai Loan nhan đuoc lenh cam du lich tu cac quoc gia khac. Hon nua, vi Đai Loan đa bi loai khoi WHO do ap luc tu Bac Kinh sau cuoc bau cu nam 2016 khi Thai Anh Van thang cu, Đai Loan co the de bi ton thuong trong truong hop bung phat dich tren lanh tho nay ma khong co kenh lien lac voi WHO. Tong thong Đai Loan, Thai Anh Van keu goi WHO cho phep cac chuyen gia Đai Loan tham gia đoi thoai va đe WHO chia se du lieu ve virus ngay ca khi khong the thua nhan Đai Loan la mot quoc gia thanh vien. Đap lai, WHO đa noi rang ho "co cac chuyen gia Đai Loan tham gia vao tat ca cac cuoc tham van cua chung toi... vi vay ho tham gia đay đu va nhan thuc đay đu ve tat ca cac phat trien trong mang luoi chuyen gia." Sau su thuc giuc tu Nhat Ban, My va Anh, Đai Loan đa tham gia voi su đong y cua Bac Kinh, ho cho rang "can thiet trong truong hop đe Đai Loan tham gia chia se thong tin ve virus". Đai Loan goi đong thai nay la "su phat trien co y nghia". Mot so nha quan sat chinh tri Đai Loan đa xem nhung chi trich nhu vay cua WHO la "chinh tri nhieu hon nhu cau thuc te", cho thay rang "mac du chung toi khong la thanh vien WHO, chung toi van co the nhan đuoc thong tin nay tu nhieu noi khac".


= Lien minh Chau Au =
Mac du mot so chinh tri gia chau Au đa keu goi bien gioi noi bo cua chau Au can tam thoi đong cua, Lien minh chau Au đa quyet đinh tu choi y tuong đinh chi khu vuc du lich tu do Schengen va đua ra cac bien phap kiem soat bien gioi voi Y. Pho lanh đao cua Lien đoan Ticino Thuy Si, Lorenzo Quadri, đa chi trich quyet đinh nay: "Đieu đang bao đong la su giao đieu ve bien gioi rong rai đuoc coi la uu tien hang đau". Tong thong Hoa Ky Donald Trump cho biet Lien minh chau Au đa "khong thuc hien cac bien phap phong ngua tuong tu va han che đi lai tu Trung Quoc va cac điem nong khac" nhu Hoa Ky đa thuc hien. Thu tuong Cong hoa Sec Andrej Babis tuyen bo rang "Cac nuoc chau Au khong the cam nhap canh cua cong dan Y trong khu vuc Schengen. Cach duy nhat co the la đe thu tuong Y keu goi đong bao cua minh kiem che khong đi du lich toi cac quoc gia khac cua Lien minh chau Au. "
Politico bao cao rang "Cac nuoc EU cho đen nay đa tu choi loi cau xin cua Y đe giup chong lai coronavirus, vi cac thu đo cua cac quoc gia nay lo lang rang ho co the can du tru khau trang va cac thiet bi y te khac đe giup đo cong dan, quan chuc va nha ngoai giao cua ho."


Anh huong Dich benh trung voi Tet Nguyen đan, đanh dau mot mua le hoi lon cho khu vuc va thoi gian du lich ban ron nhat o Trung Quoc. Mot so su kien lien quan đen đam đong lon đa bi chinh quyen quoc gia va khu vuc huy bo, bao gom le hoi nam moi o Hong Kong, voi cac cong ty tu nhan cung đoc lap đong cua cac cua hang va điem du lich cua ho nhu IKEA va Hong Kong Disneyland.
Vi Trung Quoc đai luc la mot nen kinh te lon va la trung tam san xuat, su bung phat virus đa đuoc coi la mot moi đe doa gay bat on lon cho nen kinh te toan cau. Agedit Demarais cua Economist Intelligence Unit đa du bao rang cac thi truong se van bien đong cho đen khi mot hinh anh ro rang hon xuat hien ve ket qua tiem nang. Mot so nha phan tich đa uoc tinh rang su sup đo kinh te cua dich benh đoi voi tang truong toan cau co the vuot qua su bung phat cua SARS.


= Trung Quoc đai luc =
Nganh du lich đa bi anh huong nang ne boi cac han che du lich va noi so lay nhiem, bao gom lenh cam đoi voi ca cac nhom du lich trong nuoc va quoc te. Nhieu hang hang khong đa huy hoac giam đang ke cac chuyen bay đen Trung Quoc va mot so co van du lich hien canh bao chong lai du lich đen Trung Quoc. Nguoi nuoc ngoai đa đuoc nhieu quoc gia so tan khoi tinh Vu Han va Ho Bac, bao gom ca Hoa Ky va Nhat Ban.
Phan lon cac truong hoc va đai hoc đa keo dai ky nghi hang nam đen giua thang 2. Cac sinh vien nuoc ngoai theo hoc tai cac truong đai hoc Trung Quoc đa tro ve nuoc vi lo so bi lay nhiem - nhung truong hop đau tien đuoc bao cao tu Nepal va Kerala, mot bang mien nam An Đo, đeu la nhung sinh vien đa tro ve nuoc.


= Uc =
Uc du kien se la mot trong ba nen kinh te bi anh huong khung khiep nhat boi dich benh, cung voi Trung Quoc đai luc va Hong Kong. BIS Oxford econom noi voi Thoi bao Tai chinh rang co "rui ro rat thuc la tong san pham quoc noi se sut giam manh". Uoc tinh som co hop đong GDP tu 0,2% đen 0,5% va se mat đi hon 20.000 viec lam tai Uc. Bo truong Ngan kho Uc noi rang nuoc nay se khong con co the hua hen thang du ngan sach do su bung phat. Su bung phat đuoc cho la đa gop phan lam giam gia tri cua đong đo la Uc.
Cac co quan du lich đa đe xuat rang tong chi phi kinh te cho nganh, tinh đen ngay 11 thang 2 nam 2020, se la 4,5 ty đo la Uc. Nguoi Trung Quoc chiem khoang 15% luong khach du lich ngan han đen Uc len toi khoang 1,5 trieu luot khach. Thu nhap cua song bac du kien se giam. It nhat hai đia phuong o Uc, Cairns va Gold Coast, đa bao cao đa mat thu nhap hon 600 trieu đo la. Mot nha đieu hanh du lich noi rang "no trong giong nhu mot trong nhung tinh huong khung hoang toi te nhat ma chung toi gap phai nhu mot nganh cong nghiep." Hoi đong Cong nghiep Du lich Uc (ATIC) keu goi Chinh phu Uc ho tro tai chinh, đac biet la đoi voi so luong lon cac doanh nghiep nho bi anh huong.
Nganh cong nghiep khai thac đang chuan bi cho mot tac đong "manh". Nguoi Trung Quoc chiu trach nhiem cho khoang mot phan ba tong so hang xuat khau tu Uc, bao gom 80% xuat khau quang sat va 70% nguon cung thep tren toan cau. 40% xuat khau LNG cua Uc sang Trung Quoc đai luc. Ba cong ty khai thac lon đuoc cho la đang phai đoi mat voi su bung phat manh me, theo Moody, trong đo Fortescue Metal chiem 93% doanh thu tai đay, BHP ban 55% va Rio Tinto voi 45% cho Trung Quoc. Chi so van chuyen quang sat giam 99,9%. Virus cung đa lam cho hoat đong van chuyen va hau can cua cac cong ty khai thac tro nen phuc tap hon.
Nganh giao duc tai Uc du kien se chiu khoan lo 5 ty USD theo uoc tinh ban đau cua chinh phu. Nguoi nop thue co the se đuoc yeu cau trang trai su thieu hut trong ngan sach giao duc. Uoc tinh 100.000 sinh vien khong the đang ky vao đau hoc ky nay. Gan hai phan ba sinh vien Trung Quoc đa buoc phai cach ly o nuoc ngoai do han che visa đoi voi du khach đen tu Trung Quoc đai luc. Phil Honeywood, Giam đoc đieu hanh cua IEAA, noi rang chi phi bao gom "cac chinh sach hoan tra hoc phi, hoan hoc mien phi, sap xep lai lich giang day va chi phi an o cua sinh vien." Cac sinh vien tuc gian vi phan ung tu cac truong đai hoc Uc cho rang "cac truong đai hoc khong quan tam đen su nghiep, cuoc song, van đe thue nha bi anh huong cua chung toi". Mot giao su tu Đai hoc Sydney giai thich rang "co the mat vai nam đe so sinh vien Trung Quoc phuc hoi lai nhu cu".
Nong nghiep Uc cung đuoc du kien se bi anh huong tieu cuc va mot so gia ca hang hoa đa giam, bao gom ca nganh cong nghiep sua Uc đang gap kho khan, khi ho xuat khau mot luong lon san pham sua sang Đong A. Nganh cong nghiep đanh ca đa bi "tan pha" boi su hon loan voi mat viec lam va cac cong ty cung đong cua. Thu hien Queensland Annastacia Palaszczuk noi "Nong dan, ngu dan, [...] tat ca đeu đang noi ve viec kinh doanh bi sut giam". Ruou vang Uc, chiem 35% tong luong ruou nhap khau cua Trung Quoc, cung du kien se chiu ton that ve doanh so. Du kien san pham tu cuu se giam lon ve doanh so. Rabobank, to chuc chuyen ve ngan hang nong nghiep, canh bao rang nganh nong nghiep chi co 8 tuan đe co lap coronavirus truoc khi phai đoi mat voi ton that lon.
Cac tran đau o Champions League chau A va cac tran bong đa Olympic du kien se đuoc to chuc tai Uc đang đuoc len lich lai. Đoi tuyen bong đa nu quoc gia Trung Quoc đa bi cach ly tai mot khach san o Brisbane. Ho hien tai đa đuoc tha ra. Do chuyen nay ma cac tran đau co đoi tuyen nay tai bang B - Vong loai thu 3 Olympic Tokyo 2020 đa đuoc lui lich lai.
Đai hoc Y khoa khan cap Australasian keu goi moi nguoi phan ung binh tinh va dua tren thuc te đoi voi dich benh, yeu cau moi nguoi tranh phan biet chung toc, "hoang loan va chia re" va truyen ba thong tin sai lech. Mot luong lon khau trang bao ve đa đuoc nguoi mua trong va ngoai nuoc mua het, đieu nay đa gay ra su thieu hut khau trang tren toan quoc. Đe đoi pho voi viec tang gia gan 2000%, Hiep hoi Duoc pham Uc đa keu goi cac "nha cung cap phi đao đuc" nay giu gia ca phai chang.


= Brazil =
Hai ngan hang Brazil đa du đoan su giam toc cua tang truong kinh te o Trung Quoc. UBS đa xem xet uoc tinh cua minh tu 6% đen 5,4%, trong khi Y tuyen bo ty le giam con 5,8%.
Đai dien cua mot so cong ty lon hon cua Brazil trong linh vuc đien tu, Eletros, tuyen bo rang hang trong kho hien tai đe cung cap linh kien la đu trong khoang 10 đen 15 ngay.
Gia ca đau nanh, dau va quang sat đa giam. Ba hang hoa nay lan luot chiem 30%, 24% va 21% hang xuat khau cua Brazil sang Trung Quoc.


= Chau Au =

Tai Phap, nam nguoi, trong đo co mot tre em, đuoc chan đoan nhiem virus sau khi tiep xuc voi mot nguoi đan ong nguoi Anh tu Singapore tro ve. Hai truong ma đua tre nay theo hoc se bi đong cua, va cha me đa đuoc yeu cau giam sat con cai ho.
Bo Y te va Cham soc Xa hoi Vuong quoc Anh, đa tuyen bo coronavirus la "moi đe doa nghiem trong va sap xay ra" đoi voi suc khoe cong đong o Anh. Theo ket qua cua thong bao Bo truong Ngoai giao, Matt Hancock đa co đuoc cac quyen han bo sung bao gom kha nang thuc thi cac lenh cach ly. Đieu nay theo sau cac bao cao cua mot nguoi, ma đa đuoc so tan khoi Vu Han va bi cach ly o Liverpool, đe doa bo tron khoi khu vuc cach ly. Mot phong kham đa khoa o Brighton đa tam thoi bi đong cua sau khi mot nhan vien y te đuoc chan đoan nhiem virus. Nha san xuat Digger JCB tuyen bo rang ho co ke hoach giam thoi gian lam viec va san xuat do su thieu hut trong chuoi cung ung cua ho gay ra boi su bung phat.
Tai Tay Ban Nha, mot so luong lon cac cong ty chuyen trien lam (bao gom cac cong ty Huawei va Vivo cua Trung Quoc) đa cong bo ke hoach rut khoi hoac giam bot hien dien cua ho tai Mobile World Congress, mot trien lam thuong mai nganh cong nghiep khong day o Barcelona, Tay Ban Nha, do lo ngai ve coronavirus. Vao ngay 12 thang 2 nam 2020, Giam đoc đieu hanh cua GSMA John Hoffman tuyen bo rang su kien nay đa bi huy bo, vi nhung lo ngai ve an toan y te đa khien su kien "khong the" đuoc to chuc.
Tai Đuc, theo Deutsche Bank, su bung phat cua coronavirus moi co the gop phan vao suy thoai kinh te o Đuc.
Do su gia tang nhu cau ve khau trang, vao ngay 1 thang 2, hau het cac mat na đa đuoc ban het tren cac hieu thuoc tren khap Bo Đao Nha. Vao ngay 4 thang 2, Marcelo Rebelo de Sousa, Tong thong Cong hoa Bo Đao Nha, thua nhan rang dich coronavirus moi o Trung Quoc "anh huong đen hoat đong kinh te cua mot nen kinh te rat manh va do đo anh huong đen hoat đong kinh te cua the gioi hoac co the anh huong". Ong cung thua nhan kha nang bien đong kinh te do su gian đoan trong san xuat. "
Nhieu giai bong đa vo đich quoc gia hang đau chau Au cung đa bi hoan sau khi nhieu cau thu, huan luyen vien bi phat hien duong tinh voi COVID-19. Lien đoan bong đa chau Au (UEFA) cung ra quyet đinh hoan vo thoi han cac tran đau luot ve vong 1/8 Champions League va Europa League. Giai vo đich bong đa chau Au 2020 cung bi hoan sang nam 2021.


= Hong Kong =
Hong Kong đa hoi phuc sau cac cuoc bieu tinh quy mo lon cho thay luong khach du lich tu Trung Quoc đai luc giam manh trong khoang thoi gian 8 thang. Tuy nhien, dich virus đa đat ra nghi ngo ve kha nang cua nganh du lich chiu đuoc thoi ky suy thoai keo dai. Su sut giam luong khach đen tu cac nuoc thu ba kien cuong hon trong nhung thang truoc cung đa đuoc trich dan la mot moi quan tam. Thanh pho đa suy thoai va Moody đa ha muc xep hang tin dung cua thanh pho, đong thoi tuyen bo rang chinh phu đa khong đap ung voi "nhung lo ngai đa gop phan vao cac cuoc bieu tinh tiep tuc" va lam giam su tu chu cua he thong kinh te va chinh tri. tu Trung Quoc đai luc đa lam suy yeu thong tin cua no. Nhung anh huong kinh te toi te nhat tu vu dich đa đuoc du kien se xay ra tai Uc, Hong Kong va Trung Quoc.
Cung co mot su gia tang moi trong hoat đong phan khang khi tinh cam thu đich chong lai Trung Quoc đai luc tang cuong vi lo ngai lay truyen virus tu Trung Quoc đai luc, voi nhieu loi keu goi đong cua cac cang bien gioi va cho tat ca du khach Trung Quoc đai luc bi tu choi nhap canh. Cac su co đa bao gom mot so qua bom xang đuoc nem vao đon canh sat, qua bom tu che phat no trong nha ve sinh, va cac vat the la đuoc nem len đuong ray qua canh giua Hong Kong va bien gioi Trung Quoc đai luc. Cac van đe chinh tri đuoc neu len bao gom nhung lo ngai rang nguoi Trung Quoc đai luc co the thich đen Hong Kong đe tim kiem su tro giup y te mien phi (đa đuoc chinh phu Hong Kong giai quyet).
Ke tu khi virus bung phat, mot so luong đang ke cac san pham đa đuoc ban ra tren toan thanh pho, bao gom mat na va cac san pham khu trung (nhu ruou va thuoc tay). Mot thoi ky mua sam hoang loan đang dien ra cung đa khien nhieu cua hang bi vet sach cac san pham phi y te nhu nuoc đong chai, rau va gao. Chinh phu Hong Kong đa huy bo viec nhap khau khau trang khi du tru khau trang toan cau giam xuong.


= Nhat Ban =
Nhat Ban đa so tan cong dan khoi tinh Ho Bac, ba nguoi trong so ho đuoc xac nhan bi nhiem virut Vu Han va muoi hai nguoi trong so ho đa bi hieu khach. Lan lay truyen virus noi đia đau tien đuoc xac nhan vao ngay 28 thang 1 khi mot tai xe xe buyt du lich o tinh Nara bi nhiem benh mac du chua tung đen Trung Quoc.
Chinh tri gia kinh te Yasutoshi Nishimura canh bao rang dich virus nay co the tac đong manh me đen nen kinh te Nhat Ban do su gian đoan cua hoat đong hau can va nha may. Cac hang hang khong Nhat Ban đa bat đau tam dung cac chuyen bay đen Trung Quoc đai luc, trong khi cac nha san xuat, bao gom ca Toyota, đa tam dung tat ca cac day chuyen san xuat cua ho tai Trung Quoc đai luc. Thu tuong Abe đa can nhac su dung cac quy khan cap đe giam thieu tac đong cua dich benh đoi voi du lich, trong đo so cong dan Trung Quoc toi Nhat chiem 40%.
Nguoi Trung Quoc, hoac nhung nguoi đuoc coi la nguoi Trung Quoc, đa bao cao nhung su phan biet đoi xu o Nhat Ban vi nguoi Nhat so lay nhiem virus tu ho.


= Đong Nam A =
Tai Malaysia, cac nha kinh te du đoan su bung phat se anh huong đen GDP, dong chay thuong mai va đau tu cua đat nuoc, gia ca hang hoa va luong khach du lich voi muc đo khac nhau. Cac nha kinh te cho rang su bung phat virus se co tac đong xau đen nen kinh te Singapore, nhung van con qua som đe đua ra mot cau tra loi ro rang. Nganh du lich đuoc coi la "moi quan tam truoc mat" cung voi nhung anh huong đoi voi day chuyen san xuat do su gian đoan đoi voi cac nha may va hau can o Trung Quoc đai luc.
Tai Thai Lan, moi đe doa ve su bung phat cua virus đoi voi du lich đa khien gia đong baht giam xuong muc thap nhat trong 7 thang. Du đoan rang kinh te Thai Lan se bi suy thoai khoang 7 - 8% trong nam 2020, muc suy thoai lon nhat ke tu Khung hoang tai chinh nam 1997.
Tai Philipines, du đoan rang nen kinh te se bi suy thoai khoang 9% trong nam 2020.
Con o Viet Nam, virus đa đe doa đen nhieu nganh nghe, gay hau qua nghiem trong đen du lich, cong thuong nghiep, tang truong kinh te trong nam 2020 chi đat khoang 1,5%, muc tang cham nhat trong 35 nam qua.


= Nam A =
An Đo phu thuoc nhieu vao thuong mai tren day Himalaya va su gian đoan o Trung Quoc đai luc co the anh huong xau đen nen kinh te cua An Đo, đac biet la cac nganh cong nghiep đien tu va duoc pham, voi viec đong cua cac cang Trung Quoc cung anh huong đen hoat đong hau can cua An Đo. Sri Lanka đa canh bao ve tac đong ngan han đoi voi nganh du lich cua nuoc nay.


= Hoa Ky =
Tinh đen ngay 7 thang 3, tai Hoa Ky đa co 246 truong hop đuoc bao cao, va co 14 truong hop tu vong. Trong mot tweet vao ngay 27 thang 1, Tong thong Trump đa đe nghi ho tro Trung Quoc "moi giup đo nao neu can thiet", viet rang cac chuyen gia My la "phi thuong". Su bung phat virus đa đuoc nhieu cong ty trich dan trong cac cuoc hop giao ban voi cac co đong, nhung mot so cong ty van tu tin rang ho se khong bi anh huong qua nhieu boi su gian đoan ngan han do ho tiep xuc "han che" voi thi truong tieu dung Trung Quoc, tuy nhien nhung cong ty co day chuyen san xuat o Trung Quoc đai luc đang canh bao ve kha nang tiep xuc voi tinh trang thieu nguon cung.


= Han Quoc =
Tai cuoc hop khan cap cua chinh phu Han Quoc đuoc to chuc tai toa nha thuoc Khu lien hop chinh phu o thu đo Seoul vao ngay 23 thang 2 nam 2020, Tong thong Han Quoc Moon Jae-in đa ra tuyen bo chinh thuc, thong bao rang chinh quyen cua ong: "đa nang canh bao khung hoang vi dich benh COVID-19 len cap đo "cao nhat"", đong thoi ban bo "tinh trang khan cap tren toan quoc" đe đam bao rang toan bo quoc gia, bao gom chinh phu, chinh quyen đia phuong va cac nhan vien y te se nhan đuoc nhung su ho tro can thiet, toi đa va nhanh chong nhat co the trong qua trinh tien hanh kiem soat va ngan chan su lay lan cua dich benh.


Hau qua = Tac đong đen giao duc =

Tinh đen ngay 14 thang 3, hon 420 trieu tre em va thanh thieu nien khong đuoc đen truong vi chinh phu đong cua truong hoc toan quoc trong no luc lam cham su lay lan cua COVID-19. 13 quoc gia đa đong cua cac truong hoc tren toan quoc, gom cac lop tu tieu hoc đen trung hoc pho thong. Them 9 quoc gia bao gom An Đo đa thuc hien đong cua truong hoc theo đia phuong đe ngan chan hoac co lap COVID-19.
Ke ca khi đong cua truong hoc chi la tam thoi, kinh te va xa hoi se phai tra gia cho nhung he luy cua no. Su gian đoan hoc tap anh huong đen moi thanh vien cua cong đong, đac biet la tre em va gia đinh co hoan canh kho khan: hoc tap bi gian đoan, che đo dinh duong bi anh huong, van đe cham soc tre em va hau qua kinh te đoi voi cac gia đinh khong the đi lam trong mua dich.
Đe đoi pho voi viec đong cua truong hoc do COVID-19 gay ra, UNESCO khuyen nghi thuc hien cac chuong trinh giao duc tu xa, su dung cac ung dung va nen tang tai nguyen giao duc mo (OSR) đe truong hoc va giao vien tiep can nguoi hoc tu xa va han che viec giao duc bi gian đoan.


= Bai ngoai va phan biet chung toc =

Ke tu khi COVID-19 bung phat, đinh kien, bai ngoai va phan biet chung toc tac đong đen nguoi goc Trung Quoc va cac nuoc Đong A noi rieng va Chau A noi chung. Nguyen nhan la su so hai, nghi ngo va thu đich xuat hien nhieu quoc gia, đac biet la o Chau Au, Bac My va khu vuc Chau A-Thai Binh Duong. Mot so quoc gia o Chau Phi cung co xu huong bai Trung Quoc gia tang. Đa co su ho tro tinh than cho nguoi Trung Quoc, ca truc tuyen va ngoai tuyen, đac biet voi nhung nguoi o khu vuc bi nhiem virus, nhung nhieu cu dan Vu Han va Ho Bac van bi phan biet đoi xu. Ke tu khi virus tao cac điem nong moi, nhung nguoi tu Y, tam chan COVID-19 cua chau Au, cung đa bi nghi ngo va bai ngoai.
Cong dan o nhieu quoc gia nhu Malaysia, New Zealand, Singapore va Han Quoc đa ky đon kien nghi van đong chinh phu cam nguoi Trung Quoc vao nuoc. Nguoi dan Trung Quoc tai Vuong quoc Anh noi rang ho đang phai đoi mat voi muc đo lam dung phan biet chung toc ngay cang tang, co bao cao truong hop tan cong. Nguoi bieu tinh o Ukraina tan cong xe buyt cho nguoi Ukraina va nuoc ngoai di tan tu Vu Han. Cac sinh vien đen tu Đong Bac An Đo, noi co chung bien gioi voi Trung Quoc, nhung nguoi hoc tap tai cac thanh pho lon cua An Đo phai trai qua viec bi quay roi lien quan đen virus. Chinh quyen đia phuong o Bolivia cach ly cong dan Nhat Ban mac du ho khong co trieu chung lien quan đen virus corona. Tai cac thanh pho nhu Moskva va Yekaterinburg cua Nga, cong dan Trung Quoc la muc tieu cua cac chien dich thuc thi kiem dich, cung nhu cac cuoc tan cong cua canh sat, bi nhung nguoi ung ho nhan quyen len an voi ly do ky thi chung toc. Đai su quan Trung Quoc tai Đuc đa thua nhan su gia tang cac vu kien mang tinh chat thu đich chong lai cong dan Trung Quoc ke tu khi dich benh bung phat. Tre em goc A bi tay chay va che gieu tai cac truong trung hoc gan Paris. Nhieu bao cao nguoi Phap goc Viet cung bi quay roi ke tu khi dich virus corona bung phat o Vu Han.
Vao ngay 30 thang 1, Uy ban Khan cap cua WHO ban hanh mot tuyen bo khuyen nghi tat ca cac nuoc rang hay chu y đen "cac nguyen tac Đieu 3 IHR (Quy đinh Suc khoe Quoc te)". Theo WHO "hanh đong thuc đay su ky thi hoac phan biet đoi xu" can phai đuoc loai bo khi mot quoc gia tien hanh cac bien phap ung pho voi o dich".


= Tac đong kinh te xa hoi =

Đai dich virus corona dan thieu nguon cung, xuat phat tu: viec su dung thiet bi gia tang tren toan cau đe chong dich, mua tich tru va hoat đong nha may va hau can gian đoan do dich. FDA đa đua ra canh bao ve tinh trang thieu thuoc va thiet bi y te do nhu cau cua nguoi tieu dung va nha cung cap tang len. Mot so đia phuong, chang han nhu Hoa Ky, Y va Hong Kong, cung chung kien su hoang loan khi mua hang dan đen viec ke hang chua nhu yeu pham nhu thuc pham, giay ve sinh va nuoc đong chai, gay ra trong tron, dan đen tinh trang thieu nguon cung. Nganh cong nghe noi rieng đa canh bao ve su cham tre đoi voi cac lo hang đien tu. Theo Tong giam đoc WHO Tedros Adhanom, nhu cau ve thiet bi bao ve ca nhan đa tang gap 100 lan va nhu cau nay đa dan đen viec tang gia len toi 20 lan so voi gia thong thuong, gay ra su cham tre trong viec cung cap cac mat hang y te trong bon đen sau thang. WHO nhan manh rang su thieu hut thiet bi bao ve ca nhan tren toan the gioi se gay nguy hiem va tang đo rui ro cho nhan vien y te.
Vi Trung Quoc đai luc la mot nen kinh te lon va la trung tam san xuat cua the gioi, su bung phat virus đuoc coi la mot moi đe doa gay bat on lon cho nen kinh te toan cau. Agedit Demarais cua doanh nghiep Economist Intelligence Unit du bao rang cac thi truong se van bien đong cho đen khi co mot tam nhin kha quan hon ve dich benh. Mot so nha phan tich đa uoc tinh rang su sup đo kinh te do COVID-19 đoi voi tang truong toan cau co the vuot qua dich SARS. Mot uoc tinh COVID-19 tac đong hon 300 ty đo la cho chuoi cung ung cua the gioi co the keo dai toi hai nam. To chuc cac nuoc xuat khau dau lua "tranh gianh" thi phan do nhu cau thap hon tu Trung Quoc khien gia dau giam manh. Thi truong chung khoan toan cau chim trong sac đo vao ngay 24 thang 2 do su gia tang đang ke so luong nguoi nhiem COVID-19 ben ngoai Trung Quoc đai luc. Vao ngay 27 thang 2, do lo ngai ve su bung phat cua virus corona, cac chi so chung khoan khac nhau cua Hoa Ky bao gom NASDAQ-100, S&P 500 Index va Chi so cong nghiep  Dow Jones đa giam manh nhat ke tu nam 2008. Chi so Dow Jones giam 1.191 điem, đot giam lon nhat trong mot ngay ke tu cuoc khung hoang tai chinh 2007-2008. Ket thuc tuan, tat ca ba chi so đeu giam hon 10%. Ngay 28 thang 2, Scope Ratings GmbH xac nhan xep hang tin dung cua Trung Quoc, nhung van co cai nhin tieu cuc. Chung khoan sut giam mot lan nua do noi so COVID-19, đot giam điem lon nhat la vao ngay 9 thang 3 nam 2020. Nhieu nguoi cho rang mot cuoc suy thoai kinh te co the dien ra.
Du lich la mot trong nhung nganh bi anh huong nang ne nhat do luong khach du lich tu Trung Quoc đai luc giam manh. Hau qua la nhieu hang hang khong nhu British Airways, China Eastern va Qantas đa huy cac chuyen bay do nhu cau đi lai thap, tham chi hang hang khong khu vuc Anh Flybe phai pha san. Mot so nha ga va ben pha cung đa bi đong cua. Dich benh trung voi mua Chunyun, mot mua du lich lon gan lien voi ky nghi đon nam moi cua Trung Quoc. Mot so su kien tu tap đong nguoi đa bi chinh quyen cac quoc gia va khu vuc huy bo, bao gom cac le hoi nam moi hang nam. Cac cong ty tu nhan cung tu đong cua cua hang va điem du lich cua minh nhu Hong Kong Disneyland va Shanghai Disneyland. Nhieu su kien Tet Am lich va cac điem tham quan du lich đong cua nham ngan chan tu hop đong nguoi, bao gom Tu Cam Thanh o Bac Kinh, cac hoi cho đen truyen thong. 24 trong so 31 tinh, thanh pho va khu vuc cua Trung Quoc, chinh quyen đa keo dai ky nghi le nam moi đen ngay 10 thang 2, hau het cac noi lam viec khong mo cua cho đen ngay đo. Nhung khu vuc nay đong gop 80% GDP quoc gia va 90% xuat khau. Hong Kong đa nang muc đo phan ung voi benh truyen nhiem len muc cao nhat va tuyen bo tinh trang khan cap, đong cua cac truong hoc cho đen thang 3 va huy bo le đon nam moi.
A Rap Xe Ut tam thoi cam nguoi nuoc ngoai vao Thanh đia Mecca va Medina, hai trong so nhung đia điem hanh huong linh thieng nhat cua đao Hoi, đe ngan chan su lay lan cua virus corona trong Vuong quoc. Viec huy bo cac su kien lon trong    nganh cong nghiep đien anh va cac nganh cong nghiep giai tri khac nhu tour am nhac, hoi nghi cong nghe, thoi trang va cac su kien the thao.


Xem them = Đai dich COVID-19 theo khu vuc =

Dong thoi gian cua đai dich COVID-19
Đai dich COVID-19 tai chau A
Đai dich COVID-19 tai Trung Quoc đai luc
Đai dich COVID-19 tai Iran
Đai dich COVID-19 tai Han Quoc
Đai dich COVID-19 tai Viet Nam
Đai dich COVID-19 tai chau Au
Đai dich COVID-19 tai Y
Đai dich COVID-19 tai Tay Ban Nha
Đai dich COVID-19 tai Đuc
Đai dich COVID-19 tai Phap
Đai dich COVID-19 tai Vuong quoc Anh
Đai dich COVID-19 tai Bac My
Đai dich COVID-19 tai Hoa Ky


= Cac van đe lien quan =
Thong tin sai lech lien quan đen đai dich COVID-19
Bai ngoai va phan biet chung toc
Anh huong kinh te – xa hoi cua đai dich


= Du an khac =
Cam nang phong chong COVID-19


Chu thich = Ghi chu =


= Tham khao =


Lien ket ngoai Coronavirus disease (COVID-19) outbreak WHO
Thong tin ve tinh hinh dich benh moi nhat tai Viet Nam Luu tru ngay 13 thang 2 nam 2020 tai Wayback Machine — Bo Y te
COVID-19 Benh virus corona 2019 tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Coronavirus tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
SARS Hoi chung ho hap cap tinh nang tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
COVID-19 in 20 Questions tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Coronavirus moi (2019-nCoV) – Cac bao cao tinh hinh tai trang web cua WHO, bao gom so luong chinh thuc cac truong hop đuoc xac nhan tai cac quoc gia tren the gioi
Ban đo toan cau cua coronavirus moi Vu Han (2019-nCoV) su dung cac nguon chinh thuc cua Trung Quoc boi Medgic, đuoc cap nhat hang ngay
Ban đo tuong tac toan cau ve su lan rong cua coronavirus moi Vu Han (2019-nCoV) boi Đai hoc Johns Hopkins, đuoc cap nhat hang ngay
CORONATRACKER - du an dua tren cong đong cua cac nha khoa hoc ve du lieu, chuyen gia y te va nha phat trien trang web đe theo doi va thu thap du lieu ve nhung tien trien moi nhat cua 2019-nCoV
"Coronavirus". Trung tam kiem soat va phong ngua dich benh (Hoa Ky) (CDC).
"Tuyen bo tai cuoc hop cua Uy ban khan cap ve cac quy đinh y te quoc te (2005) ve su bung phat cua coronavirus moi 2019 (2019-nCoV) vao ngay 23 thang 1 nam 2020". To chuc Y te The gioi (WHO).
Tim hieu ve mot Mo hinh du bao dich Covid-19 tu Vu Han Luu tru ngay 21 thang 2 nam 2020 tai Wayback Machine Joseph T Wu, Kathy Leung, Gabriel M Leung. Nguyen Hoang Thach va Phan Thi Ha Duong Bien tap: Le Thi Ly. doi:10.1016/S0140-6736(20)30260-9
Ban đo tuong tac toan cau ve su lan rong cua COVID-19 (Tieng Viet) Luu tru ngay 5 thang 4 nam 2020 tai Wayback Machine CSSE JHU