Led Zeppelin la album phong thu đau tay cua ban nhac rock nguoi Anh, Led Zeppelin. Album đuoc thu vao thang 10 nam 1968 tai phong thu Olympic Studios o London va đuoc phat hanh boi hang Atlantic Records ngay 12 thang 1 nam 1969 tai Anh, va ngay 31 thang 3 tai My. Voi su đong gop cua moi thanh vien trong nhom, album la su pha tron giua blues va rock. Album cung mang toi mot so luong lon nguoi ham mo cho ban nhac – nhung nguoi mang am thanh cua hard rock gan lien voi phong trao phan van hoa toi 2 ben bo Đai Tay Duong.
Cho du album nay hau het nhan đuoc nhung đanh gia chuyen mon tieu cuc, nhin chung đay van la mot san pham thanh cong đe roi sau đo cac đanh gia dan tro nen tich cuc hon. Nam 2003, Led Zeppelin đuoc xep hang 29 trong danh sach "500 album vi đai nhat" cua tap chi Rolling Stone va giu nguyen vi tri nay vao nam 2012. Nam 2004, album đuoc vinh danh tai Grammy Hall of Fame.


Hoan canh ra đoi Thang 8 nam 1968, The Yardbirds chinh thuc tan ra. Jimmy Page la thanh vien duy nhat con lai cua ban nhac, đuoc quyen hop phap su dung ten cung nhu giai quyet nhung hop đong ve tour dien cua nhom tai Scandinavia. Page muon thanh lap ban nhac cua rieng minh va lien tuyen tay bass John Paul Jones, ca si Robert Plant va tay trong John Bonham. Thang 9 nam 1968, ho đi tour tai Scandinavia duoi ten The New Yardbirds, trinh dien nhieu ca khuc tu thoi The Yardbirds cung vai sang tac moi nhu "Communication Breakdown", "I Can't Quit You Baby", "You Shook Me", "Babe I'm Gonna Leave You" va "How Many More Times". Sau khi quay tro lai Anh vao thang 10 cung nam, Page quyet đinh đoi ten nhom thanh Led Zeppelin, tat ca cung toi phong thu Olympic Studios tai London đe thuc hien album đau tay cua ban nhac moi.


Thu am va san xuat = Thu am =
Trong bai phong van nam 1990, Page noi rang album nay đuoc thuc hien trong vong khoang 36 gio (đuoc rai rac trong nhieu tuan) tai phong thu (tinh ca thoi gian tron am), va anh biet ro đieu nay qua viec nho hoa đon so tien phai tra. Mot trong nhung ly do chinh ma đot thu khong phai keo dai la vi hau het nhung nhac cu can thiet cho album đeu đa đuoc ban nhac thu nghiem va hoa am trong tour dien tai Scandinavia vao thang 9 nam 1968. Page giai thich: "[Ban nhac] đa hoan chinh dan phan hoa am ke tu tour dien tai Scandinavia va toi biet nhung am thanh ma toi can. Tat ca chung đeu xuat hien đong thoi mot cach kho tin."
Do ban nhac chua ky hop đong voi nhan đia Atlantic Records, quan ly rieng cua Page va Plant, Peter Grant, đa tra toan bo so tien thue phong thu, vay nen ho cung khong muon phai ton kem vi mat nhieu thoi gian tai đo. Trong mot bai phong van khac, Page cho rang viec tu bo tien tui ra san xuat đa đam bao viec tu do sang tac "Toi muon viec sang tac phai nhu mot chiec gong kim, boi vi toi đa biet chinh xac nhung gi toi muon trong khoang thoi gian nay. Thuc te, toi đa đau tu va thu am hoan chinh album thu nhat truoc khi toi voi Atlantic... Đo khong phai la thu gi la lam mot khi ban muon đi truoc trong viec thuc hien album – chung toi đa toi Atlantic voi nhung cuon bang trong tay... Cau tra loi cua Atlantic la rat tich cuc, y toi la ho đa ky hop đong voi chung toi, phai khong?"
Tong so tien ma ban nhac phai tra cho phong thu la vao khoang 1.782£. Nha nghien cuu Dave Lewis ghi nhan "The Beatles tung chi mat 12 tieng đe thuc hien album đau tay tai Abbey Road; ro rang rat it khi phong thu đuoc su dung mot cach hop ly nhat ve mat kinh te. Album đau tay cua Led Zeppelin đa kiem ve đuoc toi 3,5 trieu £, tuc la tuong đuong toi 2.000 lan kinh phi ma ho đa đau tu cho no!"
Đe thu am album, Page đa su dung chiec guitar Fender Telecaster đuoc ve theo phong cach psychedelic – mon qua tu Jeff Beck sau khi anh thuc hien loi hua đua Page vao The Yardbirds vao nam 1965 đe thay the lead guitar Eric Clapton. Đay cung la đieu khac biet so voi nhung chiec guitar ma sau nay Page su dung trong cac album cua nhom (hau het la thuoc dong Gibson Les Paul). Anh choi guitar qua bo loc am Supro. Ngoai chiec Fender, anh con dung ca chiec Gibson J-200 muon tu nguoi ban Big Jim Sullivan đe choi nhung phan guitar acoustic. Voi ca khuc "Your Time Is Gonna Come", Page choi chiec Fender 10-day sat co chinh lai cao đo cho phu hop.


= San xuat =
Led Zeppelin đuoc san xuat boi Jimmy Page va đuoc chinh am boi ky thuat vien Glyn Johns – nguoi tung cong tac voi The Beatles, The Rolling Stones va The Who. Theo Page, "album đau tay thuc ra la mot album truc tiep, thuc su la the vi chung toi muon nhu the. Di nhien la co phan ghi đe, nhung phan thu goc la hoan toan đuoc ghi truc tiep." Page cung su dung khong gian phong thu đe tao not lang va hieu ung cho cac ban thu – mot trong nhung cai tien ky thuat ma anh moi hoc đuoc. Cho toi cuoi nhung nam 60, hau het cac nghe si van thu am bang cach đat micro ngay truoc trong va may chinh am. Voi Led Zeppelin, Page đe xuat viec bo tri them mot micro khac xa hon (cach khoang 12 feet) va chinh sua am thanh can bang giua 2 micro. Bang ky thuat "can bang khoang cach" nay, Page chinh la mot trong nhung nguoi đi tien phong cua ky thuat thu "am thanh vong": đieu chinh khoang cach am thanh cua mot not thu tu nhung đia điem khac nhau trong phong thu.
Mot trong nhung ky thuat quan trong khac đo la viec "che bien" phan hat cua Plant. Trong bai phong van tap chi Guitar World vao nam 1998, Page nhan manh: "Giong cua Plant la rat khoe, va vi vay can phai chinh sua trong mot vai ca khuc. Thuc te thi chung toi uu tien viec lam loang tieng." Trong "You Shook Me", Page đa su dung ky thuat "tieng vong nguoc" lam cho tieng vong đuoc nghe truoc phan hat chinh. Ky thuat nay đuoc nay đuoc thuc hien bang cach bo tri bang thau va ghi tieng vong nhu mot phan thau đe, roi sau đo bat phan bang tieng vong sao cho no đuoc phat truoc phan hat chinh.
Đay cung la mot trong nhung album đau tien phat hanh chi voi đinh dang stereo. Vao thoi điem đo, thong thuong cac nghe si van san xuat song song ca hai đinh dang mono va stereo.


Bia đia Phan anh bia đuoc chon boi Page, von la hinh chup đen trang noi tieng cua tham hoa Hindenburg. Buc anh cung chinh la loi giai thich ten goi cua nhom: khi Page, Beck, Keith Moon va John Entwistle khi tung thao luan ve viec thanh lap mot ban nhac moi, Moon đa noi đua "No phai nhu kieu mot qua khi cau hang đau!" va Entwistle đap lai "... phai roi, mot lead zeppelin!" Phan bia sau cua album la buc hinh chup ban nhac boi cuu thanh vien cua The Yardbirds, Chris Dreja. Phan thiet ke toan bo album đuoc hoan thien boi George Hardie, nguoi cung đuoc tin tuong thiet ke cho cac album sau nay cua nhom.
Hardie nho lai rang ban đau anh đinh thiet ke cho album voi anh bia la hinh bieu tuong cua mot hop đem o San Francisco voi hinh anh mot chiec khi cau đang bay trong may. Page phan đoi y tuong nay, song no van đuoc bo tri o phan bia mat sau cua 2 album đau tien cua Led Zeppelin va cung trong nhieu hoat đong quang cao. Trong nhung tuan đau tien phat hanh tai Anh, phan bia album co ten ban nhac cung voi logo cua hang Atlantic, tat ca đeu mang mau xanh ngoc. Sau khi ban phat hanh đuoc đong nhat thanh mau da cam vao vai nam sau, an ban xanh ngoc nay tro thanh đo suu tam đuoc ua chuong.
Album nhan đuoc nhieu su chu y khi vao thang 2 nam 1970 tai Copenhagen trong tour dien vong quanh chau Au cua minh, ban nhac bi gan voi cai ten "The Nobs" vi vuong phai nhung van đe phap ly voi vi quy toc Eva von Zeppelin – nguoi phat minh va san xuat ra khi cau hang khong "zeppelin". Zeppelin sau khi thay hinh anh cua chiec tau LZ 129 Hindenburg tren anh bia album đa đe doa bang bien phap ngan phat song no qua đai phat thanh. Nam 2001, Gret Kot viet tren tap chi Rolling Stone: "Phan bia cua Led Zeppelin... đa trung hinh chiec khi cau Hindenburg, voi moi thu vinh quang tot đinh cua no, bi thieu chay trong ngon lua. Hinh anh đo chinh la mot minh hoa xuat sac cho nhung gi ben trong album: tinh duc, tham hoa va ca nhung su bung no."


Sang tac Cac ca khuc "Good Times Bad Times", "Dazed and Confused" va "Communication Breakdown" đa trinh bay mot thu rock vo cung du doi von khong pho bien trong thoi ky cuoi thap nien 60. Led Zeppelin cung đa gioi thieu ky thuat choi guitar acoustic day sat cua Page trong "Black Mountain Side", cung voi đo la su ket hop hai hoa giua acoustic va guitar đien trong "Babe I'm Gonna Leave You". Viec đe tua sang tac "Black Mountainside" cho Page đa gay nen tranh cai suot nhieu nam vi no bi cho la lay y tuong tu ca khuc nhac folk noi tieng "Black Water Side" cua Bert Jansch.
"Dazed and Confused" đuoc lay cam hung tu ca khuc cung ten nam 1967 cua Jake Holmes đuoc coi la hat nhan cua ca album. Ca khuc đuoc trinh bay voi nhung đoan chay bass cua Jones, phan choi trong cua Bonham cung nhung đoan riff va solo guitar boi Page. Đay cung la ca khuc ma Page choi guitar voi cay vi cua đan violon (y tuong ma Page nghe theo nghe si David McCallum Sr. khi ho tinh co gap nhau trong phong thu). Ky thuat nay sau đo cung đuoc ap dung trong "How Many More Times" – ca khuc lay đoan riff va phach theo giai đieu Bolero noi tieng.
Rat nhieu ca khuc thoi ky đau cua ban nhac đuoc dua theo khuon mau cua nhac blues, va album cung co nhung sang tac cua cac nhac si khac: "You Shook Me" va "I Can't Quit You Baby" đuoc viet boi nhac si nhac blues Willie Dixon, va đac biet "Babe I'm Gonna Leave You". Voi ca khuc nay, Page đa lam tuong ban hat nhac folk theo ban thu cua Joan Baez la ban goc, nhung roi ban nhac đa phai chinh sua sau khi biet đay la mot sang tac cua Anne Bredon tu nhung nam 50. Trong "You Shook Me", phan hat cua Plant đuoc bam theo phan guitar cua Page – mot trong nhung ky thuat kinh đien nhat cua nhac blues.
Beck tung thu am ca khuc "You Shook Me" trong album cua minh, Truth, va buoc toi Page đa an cap y tuong cua anh. Cung John Paul Jones va Keith Moon, Page đa tham gia sang tac, choi va hoa am cho ca khuc "Beck's Bolero" – ca khuc khong loi cua album Truth ma sau đo đuoc Led Zeppelin lay giai đieu đe choi nhap cho "How Many More Times". Điem tuong đong duy nhat giua chung la đoan riff gan giong nhau giua Beck va Page – nhung nghe si cung choi cho The Yardbirds va la nhung nguoi ban than tu thuo au tho. Thuc te, chinh Page la nguoi đe nghi voi Beck ve viec gia nhap The Yardbirds o vi tri guitar sau su chia tay cua Clapton.
Trong buoi phong van vao nam 1975, Page noi ve nhung cam hung cua rieng anh đoi voi am nhac trong album: "Ve mat hinh thuc, chung toi đeu gan voi nhac blues. Toi thuc cam thay doi dao y tuong tu nhung đoan riff cua The Yardbirds. Luc ma Jeff ra đi, toi đa phai đoi mat voi hang loat đieu moi la. Đo la nhung gi ma Eric đa ap đat voi su du doi ma Beck muon theo đuoi; va co le no con kho khan hon đoi voi toi boi vi tay guitar thu yeu la toi gio đa phai choi guitar chinh trong ban nhac moi. Toi bi ap luc khi phai tu viet đoan riff. Trong ban LP đau tay, toi van con bi anh huong tu nhung ngay xa xua. Toi nghi no cung đa cho thay mot chut gi đo... Hien nhien la se phai co ai đo choi guitar lead, va chung toi đa phai cung nhau choi nhap sau đo suot 6 thang. Trong ban LP thu hai, ban đa bat đau nhan ra đuoc thuong hieu cua nhom."
Plant cung đuoc ghi cho viec choi "bass tam thoi" trong album. Trong bai phong van voi to Rolling Stone vao nam 1995, Plant cung nhac lai cau chuyen nay: "Thuc te, toi tung la mot tay bass tam thoi. Trong Led Zeppelin I, đieu đo đuoc ghi ngay canh ten toi: hat chinh, harmonica va bass tam thoi. That su la rat tam thoi – chac chi 1 lan, ke tu nam 1968. Mot cai ten Chua troi lai đuoc xuat hien o bia nhu vay that vui. Toi đam bao rang Jonesy [John Paul Jones] khong thich đieu nay. Nhung toi chac rang cu moi khi cau ay thay buc la se noi vi toi tung choi bass."


Danh sach ca khuc "How Many More Times" thuc te con kem theo mot ca khuc khac (khong ghi ten) la "The Hunter", sang tac boi Booker T. Jones, Steve Cropper, Duck Dunn, Al Jackson, Jr. va Carl Wells vao nam 1967, đuoc trinh bay lan đau boi Albert King. Cac an ban LP sau nay đeu chinh sua "How Many More Times" con 3:30.
Co nhieu nguon cho rang Plant đa tham gia tich cuc vao viec sang tac song khong đuoc ghi ten vi nhung rang buoc hop đong cu voi hang CBS Records. Cau chuyen nay đuoc nhac toi boi Mick Wall, tac gia cuon hoi ky ve ban nhac When Giants Walked the Earth.
Mot so bang cassette đa thay đoi thu tu cac ca khuc cua album. Trong mot so an pham, mat A đuoc bat đau voi "Your Time Is Gonna Come" va ket thuc voi "How Many More Times", trong khi mat B đuoc bat đau voi "Good Times Bad Times" va ket thuc voi "Dazed and Confused".


Thanh phan tham gia san xuat Led Zeppelin
Jimmy Page – guitar acoustic, guitar đien va guitar pedal steel, hat nen, san xuat.
Robert Plant – hat chinh, harmonica, bass.
John Bonham – trong, đinh am, timpani, hat nen.
John Paul Jones – bass, organ, hat nen.
Nghe si khach moi
Viram Jasani – tabla trong "Black Mountain Side".
San xuat
Barry Diament – chinh am CD nam 1986.
Chris Dreja – anh nen bia đia mat sau.
Peter Grant – giam đoc am nhac.
George Hardie – thiet ke bia đia
Glyn Johns – ky thuat vien am thanh.
George Marino – chinh am CD.


Đanh gia Album đuoc quang ba voi khau hieu "Led Zeppelin – the only way to fly". Ban đau, cac nhan xet đeu rat tieu cuc. Trong mot bai viet ngan gon, Rolling Stone cho rang ban nhac "co ve sinh đoi voi Jeff Beck Group, nhung khong the noi rang ho van vay hay tot hon chinh ho 3 thang truoc đay... Neu ho muon lam tat ca đe khoa lap khoang trong ke tu Cream, co le ho nen tim mot nha san xuat, mot nha thiet ke va nhung nhac cu tuong xung hon voi tai nang cua ho." To tap chi cung goi Plant la "ban sao chep cua Rod Stewart, song khong gay hung phan bang".
John Paul Jones sau nay nho lai: "Chung toi thuong xuyen muon ne tranh bao chi. Chang ai lai muon tim hieu ve chung toi vi bat ke ly do gi. Chung toi qua My roi thay Rolling Stone đanh gia ve album đau tay, va no nhu kieu noi ve mot ban nhac Anh do hoi. Khong the tin đuoc. Voi tat ca su ngay tho chung toi nghi đa lam mot album tot va moi thu đeu my man, va cai thu đoc hai đo thi lai bat đau phat tan. Chung toi khong the hieu vi sao hay chung toi đa lam gi voi ho nua. Ke tu đo chung toi dan lang tranh bao chi, no nhu kieu cau chuyen ga-va-trung vay. Chung toi tu choi ho, va ho cung co quyen tu choi chung toi. Co le chinh vi chung toi đa thuc hien rat nhieu buoi dien thanh cong nen cac đanh gia moi dan tro nen tich cuc nhu vay."
Nha bao Cameron Crowe sau nay co ghi chep lai: "Đo la thoi ky cua nhung sieu nhom nhac, nhung sieu ban nhac – nhung nguoi co the lam lu mo moi thu, con Led Zeppelin bat đau hanh trinh kham pha ban than đe nguoc dong chung minh su đung đan voi con đuong cua minh." Tuy nhien, đanh gia cua bao chi lai khong hoan toan tieu cuc. Tai Anh, album nhan đuoc nhung loi đong vien rat ro rang tu Melody Maker. Trong bai bao co nhan đe "Vinh quang cua Jimmy Page - Led Zeppelin chinh la cau chuyen đe ban tan", Chris Welch viet: "Thu am nhac cua ho khong hoan toan la blues cho du ho đa phan nao choi theo no. Ho đa co gang tranh hinh anh yeu đuoi bac nhuoc cua hau het nhung ban nhac blues nguoi Anh."
Thuc te, album đa co đuoc thanh cong thuong mai rat đang ke. Album đuoc du đinh phat hanh tai My vao ngay 12 thang 1 nam 1969, mot phan cho chien dich quang ba tour dien Bac My đau tien cua nhom. Truoc đo, Atlantic Records cung đa cho phat hanh khoang 100 đia cho cac nha phat hanh, nha bao va đai phat thanh. Voi vai đanh gia tich cuc, cung phan ung nhin chung rat tot sau tour dien cua ban nhac, album đa đuoc toi 50.000 đia đat hang. Sau 2 thang phat hanh, Led Zeppelin cung đa co đuoc vi tri tai Billboard Top 10. Album con nam trong bang xep hang nay 73 tuan, con tai Anh la 79 tuan. Tinh toi nam 1975, khoang 7 trieu đia đa đuoc ban het.


Ton vinh Thanh cong va nhung đanh gia ngay nay ve Led Zeppelin la khong the ke het, ke ca voi nhung đon vi tung đanh gia ban đau album mot cach tieu cuc. Chang han, tap chi Rolling Stone vao nam 2006 đa viet: "[Album] thuc su khong giong voi bat ke đieu gi khac. Phan hoa am cua no co tinh tao hinh hon Cream hay Jimi Hendrix, con phan nhac cua no thi khong ngon ngang nhu Iron Butterfly hay khoa truong nhu Vanilla Fudge. Co le thu gan gui voi no nhat chinh la san pham cua MC5 hay The Stooges – ca hai đeu toi tu Michigan – song khong 1 ai trong so đo co the so sanh ve tinh trang nha hay nang luc voi Led Zeppelin, khong phai vi Led Zeppelin co nhung anh huong chinh tri, xa hoi va xuc cam hon cac ban nhac kia. Nhung gi ma ban nhac lam, thuc su, đa tao nen niem hi vong cho so luong lon nguoi nghe nhac."
Theo Lewis, "thoi gian khong the huy hoai đuoc chat luong cua mot trong nhung album xuat sac nhat. Co ca nhung su thuc gap va me đam ve phan trinh dien von la mot su cuon hut vinh hang. 9 ca khuc đa tao nen mot tap hop suc manh voi su nang đong huyen ao... Va đung quen rang voi album nay, Page duong nhu đa chon lua đuoc riff chinh la chia khoa cho cac sang tac cua minh."
Nam 2003, VH1 đa binh chon đay la album xuat sac thu 44 cua moi thoi đai, trong khi tap chi Rolling Stone xep Led Zeppelin o vi tri so 29 trong danh sach "500 album vi đai nhat". Album cung đuoc coi la mot trong nhung buoc ngoat quan trong trong su ra đoi va phat trien cua hard rock va heavy metal.


= Danh hieu =

* khong co thu tu cu the


Xep hang Album

Đia đon


Chung chi (*) Doanh thu chi tinh ban chinh am.


Đoc them The Yardbirds
Danh sach đia nhac cua Led Zeppelin


Tham khao Ghi chu


Lien ket ngoai Ban mau:MusicBrainz release