Tran Cao (chu Han: 陳暠) la thu linh quan khoi nghia o Đai Viet cuoi thoi Le so. Ong lanh đao dan chung noi day chong cac trieu vua Le Tuong Duc, Le Chieu Tong, 3 lan đem quan uy hiep Đong Kinh, o lan 2 ong chiem đuoc Đong Kinh mot thoi gian. Cuoc noi day cua ong tuy that bai nhung đa gay cho quan trieu đinh thiet hai lon, va la mot tac nhan đua nha Le suy yeu va đi đen sup đo. Sach Kham đinh Viet su thong giam cuong muc do phai ky huy nen thay chu "cao" 暠 trong ten ong bang chu "cao" 高, goi ong la Tran Cao (陳高).


Khoi nghia Su chep Tran Cao la nguoi trang Duong Chan, huyen Thuy Đuong, phu Kinh Mon, tran Hai Duong (nay la thanh pho Thuy Nguyen, thanh pho Hai Phong).
Cuoi thoi Le so, Tran Cao lam đen chuc Thuan My đien giam. Bay gio, vua Le Uy Muc thi tan ac, vua Le Tuong Duc thi hoang phi sa đoa, trieu chinh roi ren, khoi nghia nong dan lien tiep no ra. Tran Cao nghe loi sam truyen trong dan gian rang "đong phuong huu thien tu khi", ben quyet đinh khoi binh lap nghiep lon.
Ong tu tap nhung nguoi tha huong tron tranh lam vay canh, tu xung la chau nam đoi cua vua Tran Thai Tong va la ngoai thich cua Quang Thuc hoang hau, me vua Le Thanh Tong. Thang 3 nam 1516, ong cung con la Cung (㫒) va cac thu ha Phan At nguoi Chiem Thanh, Đinh Ngan, Đinh Nghe, Cong Uan, Đinh Bao, Đoan Bo day binh khoi nghia o chua Quynh Lam, chiem cu hai huyen Thuy Đuong va Đong Trieu.
Tran Cao khi ra tran minh mac ao đen, quan linh đeu cao troc đau, đe ba chom toc nen con goi la linh tam đoa (三鬌, nghia la ba chom toc). Ong tu xung la Đe Thich giang sinh, xung lam vua, đat nien hieu la Thien Ung (天應). Ca mot vung Hai Duong phia đong, quan nha Le khong chong đo noi, quan tam đoa lam chu. "Đai Viet thong su" ghi nhan: "vung Hai Duong đeu rap xuong nhu co gap gio, khong ai chong cu noi". Quan cua Tran Cao đong toi vai van nguoi.


Đanh chiem kinh thanh Thang 4 nam 1516, Tran Cao mang quan đanh vao cac huyen Tien Du, Que Duong, Gia Lam roi tien thang vao ben Bo Đe, uy hiep Thang Long. Vua Le Tuong Duc phai xuong chieu than chinh đi đanh, truoc het sai Đong Nham ba Lai Thuc Mau mang quan qua song, đong o Lam Ha (nay thuoc huyen Gia Lam, thanh pho Ha Noi) ra lenh no ba tieng phao, hop cac đao quan lai cung đanh. Quan Tran Cao bi thua, ong chay ve Trau Son.
Le Tuong Duc lai sai Đinh quan cong Phung Tran, Dien Hung ba Trinh Khong Chieu, Phu Loc ba Trinh Ngac đem quan đuoi đanh Tran Cao. Tran Cao đai pha quan trieu đinh, giet chet Phung Tran voi Trinh Khong Chieu, va bat song Trinh Ngac. Vi Trinh Ngac khong chiu đau hang nen Tran Cao cung giet chet luon.
Le Tuong Duc lo so, trieu tap An Hoa hau Nguyen Hoang Du ve cuu. Hoang Du mang quan ve đong o dinh Bo Đe.
Bay gio Nguyen quan cong Trinh Duy San thuong can ngan trai y Le Tuong Duc. Nha vua buc tuc sai đanh Duy San bang truong. Trinh Duy San tuc lam, ngam ngam ban voi Thai su Le Quang Đo, Thuong thu Trinh Chi Sam cung nhau bo Tuong Duc đe lap vua khac.
Đem ngay 6 thang Tu am lich (tuc 7 thang 5 nam 1516), Duy San lay co đi đanh Tran Cao nhung roi tro mat giet chet Le Tuong Duc. Nguyen Hoang Du von cung phe voi Tuong Duc, thay Tuong Duc bi giet ben phong lua đot pha va cuop kinh thanh, roi dan quan ve phia nam, bo mac viec trieu chinh cho phe Trinh Duy San.
Trinh Duy San cung Thai su Le Quang Đo lap chat cua Le Thanh Tong (tuc goi Tuong Duc bang chu) moi 11 tuoi len ngoi, đo la vua Le Chieu Tong. Tran Cao nhan luc đao quan Nguyen Hoang Du rut roi, ben don suc tan cong kinh thanh. Trinh Duy San lat đat mang vua Chieu Tong bo chay vao thanh Tay Đo o Thanh Hoa, Thai su Le Quang Đo ra đau hang Tran Cao. Ong ben thu dung Le Quang Đo, tien quan qua song vao thanh Thang Long, giao cho Le Quang Đo cho coi viec trieu chinh.


Đai bai o kinh thanh Luc đo con nuoi cua Trinh Duy San la Tran Chan hop tap thong suat cac dung si cu cung con em trong nha, binh trang trong lang đuoc may ngan nguoi, đong o cho Hoang Hoa đe muu tinh cong viec đanh Tran Cao.
Tran Cao đuoc tin, sai Phan At tu lang Bao Đa huyen Thanh Oai tien quan; Tran Chan tu lang Du Du huyen Thanh Đam đem quan đon đanh. Tran Chan tien đen xa đoi (mo đat đe tap ban) co suc đanh nhau voi Phan At, khi gioi đeu het phai lay manh cong manh lo đe nem. Rang va mieng Tran Chan bi thuong nang, lai thay rang toan quan cua minh cho vo kho co the đanh lau đuoc, ben nhan đem rut quan đen cho Hoang Hoa.
Le Chieu Tong o Tay Đo, tap hop luc luong quan tam phu (Thieu Thien, Ha Trung va Tinh Gia thuoc Thanh Hoa) muu khoi phuc Thang Long, sai Le Nghia Chieu thao hich đanh Tran Cao.
Quan cac tran theo loi hich ve hoi, Trinh Duy San nhan lenh vua Chieu Tong thong linh quan thuy lan quan bo, hop suc cac tuong can vuong co Trinh Hy, Le San, Le Duc, Truong Huyen Linh tien đanh kinh thanh, vay 4 mat.
Tran Cao mang quan len lau ngoai cong, vay co ban sung chong lai. Quan khoi nghia tu cau Mong tien vao cung Thuy Quang, quan cua Trinh Hy phai lui lai, sap rut ve giu Hong Mai thi gap quan Nguyen Hoang Du keo toi, ben cung chan chinh lai đoi ngu tien vao cua Đai Hung.
Duy San đoi huong đanh tu ben Thai Cuc sang ben Đong Ha. Quan Tran Cao nung the, nhung quan trieu đinh van chua chiem lai đuoc Thang Long, ben chuyen sang vay phia tay.
Trong khi chien su kinh thanh chua nga ngu thi mot tuong o Son Tay la Ha Cong Chan muon tranh cong đanh lay kinh thanh, chong lai quan trieu đinh. Trinh Duy San tu minh mang quan ra chan đanh, giet chet Cong Chan. Sau đo cac đao quan nha Le hop lai pha tan quan Tran Cao. Ong ben pha vay bo chay ve Lang Nguyen. Vua Chieu Tong tro lai kinh đo.


Đai pha Trinh Duy San Le Chieu Tong treo giai thuong cho ai bat song đuoc cha con Tran Cao. Thang 8 nam 1516, quan nha Le bat đuoc tuong duoi quyen ong la Phan At o Đong Trieu, đong cui mang ve Thang Long xu chem.
Tran Cao van hoat đong manh chong lai trieu đinh. Le Chieu Tong dung Trinh Duy San lam quyen tiet che cac doanh thuy bo, quan lanh cac huyen o Hai Duong. Tuong Trinh Tuy mang quan đen đanh chiem lai vung Kinh Bac tu tay quan Tran Cao roi đong o phia bac Thi Cau.
Thang 11 nam 1516, Duy San cung Nguyen Hoang Du dan cac tuong đi đanh Tran Cao o xa Trau Son, huyen Chi Linh (Hai Duong). Tuy nhien, tinh hinh o kinh thanh khong yen, ky luat cua tuong si khong nghiem. Cac tuong trieu đinh do Đa Si cam đau cay co cong lam can, hoanh hanh cuop pha o kinh đo, tha cua giet nguoi. Duy San nghe tin, voi sai con nuoi la Tran Chan đieu bot quan ve kinh đe dep cac tuong lam loan.
Sau đo quan cua Tran Cao đanh nhau giap la ca voi quan Duy San o xa Nam Gian. Quan khoi nghia giet chet ty tuong cua Duy San la Hanh. Quan Duy San bat đau nung the. Quan Tran Cao toi khieu chien, tuy cac tuong can ngan, nhung Trinh Duy San lai khong nghe theo, tu minh ra quan, tien phong đanh vao trai Tran Cao. Tran Cao biet San non nong muon thang ben phuc kich, đanh tan quan trieu đinh. Trinh Duy San cung Nguyen Thuong bi Tran Cao bat song mang ve hanh dinh o Van Kiep giet chet.


Nha su biet tich Tran Cao thua thang xong len, tien quan thang đen Bo Đe đe đanh kinh thanh mot lan nua. Kinh thanh lai gap nguy hiem. Le Chieu Tong lien sai tuong quan Thiet Son ba Tran Chan mang quan ra đon đanh. Tran Cao co phan chu quan sau khi giet đuoc quoc cong tiet che Trinh Duy San, bi Tran Chan đon đanh pha tan tanh. Quan khoi nghia bi chet tran nay rat nhieu.
Tran Cao bi thua nang ne, phai chay len Lang Nguyen. Quan Tran Cao va quan trieu đinh lay song Minh Nguyet lam ranh gioi. Tran Cao cung Tran Chan đanh nhau nhieu ngay van khong phan thang bai.
Sau đo, Tran Cao truyen ngoi cho con la Tran Cung roi cao đau lam su, giau ten đe tron tranh. Cac sach su đeu ghi nhan, tu đo khong tim ra tung tich cua Tran Cao, khong biet ket cuc cua ong ra sao. Theo Đai Viet Su ky Toan thu, tai cac thon Bao Loc, An Lac, Chu Nguyen van con đen tho ong va cac su gia phong kien phong đoan "co le Cao chet o đo".
Tran Cung nhan luc cac tuong nha Le tranh gianh quyen binh giet hai lan nhau, tiep tuc chiem cu phia đong chong lai trieu đinh, cung xung lam vua, đat nien hieu la Tuyen Hoa toi tan nam 1521 moi that bai duoi tay Mac Đang Dung – vien tuong gioi nhat cua nha Le luc đo, nguoi khong lau sau lay ngoi cua nha Le. Tran Cung bai tran chay len chau That Nguyen roi bi trieu đinh tam na bat đuoc, giai ve kinh hanh hinh.


Binh luan Khoi nghia Tran Cao la khoi nghia lon nhat thoi Le so, tuy cuoi cung that bai nhung đa khien trieu đinh nha Le nghieng nga. Cac luc luong quan phiet khi đo loi dung viec chong Tran Cao đe phat trien luc luong cho minh va hinh thanh cac the luc chia re, chong đoi nha Le. Du khong truc tiep nhung cuoi cung khoi nghia do ong đe xuong la mot nguyen nhan khien cho nha Le sup đo.
Nhung nguoi tin thuyet Duy Tam cho rang, ong chinh la hau than tai sinh cua Tran Cao tu thoi đau nha Le. Tien than Tran Cao đuoc Le Loi dung lam vua theo loi yeu sach cua Vuong Thong, tuong nha Minh. Nhung sau khi Lam Son đai thang, nam 1428, Le Loi đa giet (tien) Tran Cao đe chiem ngoi vua. Vi vay Tran Cao, hon 50 nam sau, tai sinh đe bao thu.  (Điem đang luu y la, nam 1516, hau Tran Cao khi xung vua lay hieu la Thien Ung; trong khi đo tien Tran Cao khi đuoc Le Loi dung len lay hieu la Thien Khanh).
Nhung nguoi tin sam vi cung cho rang, niem tin cua Tran Cao vao sam truyen phuong đong co khi thien tu khong phai la bua bai, boi khong lau sau khi cha con ong (đeu cung xung la vua) that bai, nguoi đanh bai con ong va lay ngoi nha Le - Mac Đang Dung – cung xuat than tu phuong co "khi thien tu" đo.


Chu thich Xem them Tran Cung (Hau Le)
Le Chieu Tong
Trinh Duy San
Tran Chan
Mac Đang Dung
Nguyen Hoang Du
Tran Cao


Tham khao Đai Viet Su ky Toan thu
Đai Viet thong su