Bao Đai (chu Han: 保大, 22 thang 10 nam 1913 – 31 thang 7 nam 1997), ten khai sinh la Nguyen Phuc (Phuoc) Vinh Thuy (阮福永瑞), la vi hoang đe thu 13 va la vi vua cuoi cung cua trieu đai nha Nguyen, cung la vi hoang đe cuoi cung cua che đo quan chu trong lich su Viet Nam.
Bao Đai von la nien hieu cua ong, tuc le cac vi Hoang đe nha Nguyen chi giu mot nien hieu nen dan gian hay dung nien hieu đe goi vi Hoang đe đo. Ong len ngoi nam 1925 khi Đai Nam van con duoi thoi Phap thuoc.  Đen nam 1945, duoi su sap xep cua phat xit Nhat, ong cong bo Tuyen cao Viet Nam đoc lap va la Hoang đe đau tien cua Đe quoc Viet Nam. Trong Cuoc Cach mang Thang Tam vao cung nam, Bao Đai ban bo chieu thoai vi, cham dut trieu đai nha Nguyen tu nam 1802 cung nhu su thong tri cua dong ho Nguyen (Phuc) tu nam 1558. Ong nhan lam Co van toi cao cho Chinh phu Cach mang lam thoi Viet Nam Dan chu Cong hoa do Chu tich Ho Chi Minh lanh đao, nhung sau đo ong lai bo sang Hong Kong.
Giua boi canh Chien tranh Đong Duong đang dien ra, nam 1948, voi su lien lac cua mat tham Phap tai Hong Kong, Bao Đai đung ra đai dien cho cac đang phai quoc gia đe thanh lap nen Quoc gia Viet Nam hop tac voi Lien hiep Phap đe chong lai chinh phu Viet Nam Dan chu Cong hoa. La Quoc truong cua Quoc gia Viet Nam (1949 – 1955), Bao Đai đa bi Toa an Viet Nam Dan chu Cong hoa ket an phan quoc voi cao trang đa hop tac voi Lien hiep Phap, chong lai phong trao khang chien cua dan toc Viet Nam. Nam 1955, Thu tuong Ngo Đinh Diem phe truat ong đe thanh lap Viet Nam Cong hoa. Tu đo, Bao Đai đen song luu vong o Phap toi khi qua đoi.


Tieu su Nguyen Phuc Vinh Thuy, ten tuc luc be la Me Vung, sinh ngay 22 thang 10 nam 1913 tai kinh thanh Hue, la con trai duy nhat cua vua Khai Đinh, me la Hoang Thi Cuc. Ve than the cua Bao Đai cho đen nay van con nhieu dau cham hoi lon, vi theo cac ghi chep lich su, vua Khai Đinh bi cho la vo sinh va khong thich gan đan ba.
Ngay 28 thang 4 nam 1922, khi đuoc 9 tuoi, ong đuoc xac lap lam Đong cung Hoang Thai tu. Ngay 15 thang 6 nam 1922, ong cung Khai Đinh sang Phap đe tham gia cuoc trien lam hang hoa tai Marseille. Đay la lan đau tien ong đi sang mot quoc gia o mien Tay Au.


= Thoi nien thieu tai Phap =
Thang 6 nam 1922, Vinh Thuy đuoc vo chong cuu Kham su Trung Ky la Jean Francois Eugene Charles nhan lam con nuoi va hoc o truong Lycee Condorcet.
Thang 2 nam 1924, ong ve nuoc đe du Le tu tuan đai khanh cua Khai Đinh, đen thang 11 tro lai nuoc Phap đe tiep tuc hoc truong Hattemer.
Ngay 6 thang 11 nam 1925, Khai Đinh mat, Vinh Thuy ve nuoc tho tang. Ngay 8 thang 1, khi moi 12 tuoi, Vinh Thuy đuoc ton len ke vi lam hoang đe ke nhiem, ong lay nien hieu Bao Đai. Thang 3 cung nam, Bao Đai tro lai Phap đe tiep tuc du hoc.
Trieu đinh cu mot bac tuc nho đi theo sang Phap đe day Vua hoc them chu Han va cac khuon phep phuong đong nhung cac ong thay nguoi Phap đa nhanh chong cach ly ong. Sau nay, khi ong ve nuoc cam quyen, chinh Bao Đai thu nhan rang ban than gan nhu hoan toan khong biet gi ve lich su trieu đai đa dan đen viec quyen hanh bi nuoc ngoai thau tom nhu the nao.
Mot vien chuc cao cap nguoi Phap chiu trach nhiem trong nom day do. Ong Charles chinh la cuu Kham su Phap tai Hue, thay mat nha nuoc bao ho tai kinh đo An Nam, thoi tho au cua Nha vua. Khi Bao Đai quay ve Phap, vua cha Khai Đinh đa uy thac cho ong Charles trong nom con trai. Hang ngay, cu vao buoi trua, đi hoc ve, Bao Đai đen nha cua ong Charles o pho Rue des Bourdonnais va o đo khong đuoc đi đau cho đen chieu toi.
Ngoai viec theo doi tung buoc viec hoc tap tai truong ma trong dip he con đua Bao Đai đi nghi o Vichy hay tai nha rieng o Prades. Co the noi ong Charles coi Bao Đai gan nhu con chau trong nha. Thoi khoa bieu trong nhung nam nien thieu cua Bao Đai đa đuoc quy đinh chat che, chinh xac, thich hop voi viec day lam vua trong tuong lai. Ngoai gio len lop buoi sang, thoi gian con lai la lam nhung bai tap rat chuyen can cung voi vai nguoi đong huong.
Tu nien khoa 1930, Bao Đai vao hoc truong Sciences Po. Bao Đai song trong mot can nha danh rieng cho minh tai so 13 pho Lamballe. Theo bao L'Asie Nouvelle (Chau A moi) ke lai, ngoai thoi gian hoc, Bao Đai choi the thao. Đay la mot đieu moi me, mot cuoc cach mang voi hoang toc. Nhung anh chup thoi đo cho thay Bao Đai mac trang phuc quan vot, quan sooc, ao thun trang, hay trang phuc cua nguoi choi golf, truot tuyet. Luc nao chang thanh nien cung an mac chinh te, trau chuot, lich su, đien trai, hop voi nhung thu vui Paris hon la hoat đong chinh truong.
Chang thanh nien thich thu voi cach song nhu vay cho đen nam 1932, va chung đa tro thanh thoi quen đen muc khong de dang thay đoi. Trong luc bo cao đa đuoc niem yet o cua Ngo mon bao tin Hoang đe hoi loan khien hang trieu nguoi dan Viet ngong trong thi ong van con do du vi hinh nhu la ong chua dut khoat quyet đinh rang se tro ve nuoc.
Bao Đai la nguoi say me choi o to, o tuoi 16 đa so huu trong tay nhieu kieu oto. Cau thanh nien co cac xe toc đo cao đe đi vao cac đuong pho thu đo hay đi tren đuong cao toc tu Cannes đen Deauville. Ban than ong la nguoi co nang khieu, lai xe gioi va nhanh, thoai mai, binh tinh moi khi tang toc đo, biet su dung tinh nang cua đong co, khong mat thoi gian đe gay an tuong nhu nhung tay choi kieu cach nhung đoi khi cung suyt gay tai nan khi quanh mot cho re.
Chinh phu Phap khong phai la khong biet tinh Bao Đai chang ham thich gi trach nhiem cua vi đe vuong. Ve thai đo khong may hang hai tro ve, ong Chatel, thu ky cua Phu Toan quyen viet: "Toi tu hoi khong biet ong Bao Đai co luon luon tim cach tri hoan them nua viec tro ve nuoc khong. Neu toi tin vao tam su cua mot so nguoi gan gui voi ong ta thi qua la ong ta to ra khong sot sang lam, khong voi va tro ve đe tri vi"
Cac ho so luu tru cua Phu Toan quyen Phap cho biet cung thoi gian đo trieu đinh Hue cung soi suc nhung muu toan thu đoan tham len. Cac quan thuong thu trong trieu cung khong ngoi yen. Cong viec đieu hanh nhiep chinh tro nen kho khan. Quan đai than đung đau Vien co mat cung gay khong it kho khan cho chinh quyen bao ho.
Tong thu ky Phu Toan quyen Đong Duong la Eugene Chatel ngay cang to ra buc boi truoc nhung do du cua Bao Đai. Chatel đa viet nhieu bao cao ve Bo Thuoc đia, bien ho su can thiet can co nghi thuc that trang le huy hoang, đoi chi them tien, them đieu kien de dang. Tuong lai cua trieu đai phu thuoc mot phan vao cac đieu kien vat chat va tinh than cho viec tro ve. Ong viet trong bao cao mat ngay 2 thang 12 nam 1931: "Chung ta nen co gang, khong tiec suc..." Cac ke hoach đe đat đa đuoc thong qua o cap cao nhat.
Luc nay, Ban Thuoc đia cua Đang Cong san Phap hop kin tai 120 pho Chateaudun. Tam nguoi co mat, mot nguoi Au va bay nguoi Viet. Trong chuong trinh nghi su co muc: "Hoang đe tro ve nuoc va viec am sat Bao Đai". Tat ca moi nguoi co mat đeu tuyen bo ung ho viec xu tu Bao Đai. Se to chuc boc tham, ai trung se đuoc giao thi hanh nhiem vu. Mot nguoi ten la Pham Van Đieu đuoc chi đinh thuc hien ban an tu hinh Bao Đai o Paris. Mot nguoi Viet khac ten la Nguyen Đinh Tinh tuc "Blinov" co trach nhiem to chuc mot vu thu hai, lan nay o Marseille khi Nha vua buoc len cau tau thuy.


= Ve nuoc =
Thang 9 nam 1932, Bao Đai bat đau cuoc đai hanh trinh ve nuoc. Bo truong Thuoc đia khi đo la Albert Sarraut đa đai dien chinh phu đen Marseille đe đua tien. Sau đo la nhung noi tau ghe lai đeu to chuc đon tiep linh đinh, tru o Penang, Malaysia la noi So mat tham đuoc tin mat bao co vu muu sat. Đay la vu thu ba đuoc phat hien. Sau hai lan truoc đinh to chuc o Paris va Marseille khong thanh cong, nguoi ta du đinh se to chuc vu am sat khung bo o ban đao Ma Lai. Ngay hom đo, con tau xuyen đai duong mang ten President Doumer đa phai am tham tha neo o xa noi to chuc le đon tiep. Nhung hung thu, nguoi cua ban Thuoc đia Đang Cong san Phap đa khong xuat đau lo dien. Con tau khach đi tiep vao lanh hai Viet Nam, tha neo o mui Saint-Jacques (Vung Tau ngay nay) xung quanh co cac tau chien bao ve.
Tai đay Bao Đai roi tau khach chuyen sang tau chien: Đo la tau Dumont d'Urville se đua ong đen Đa Nang. Đen đo Vua moi that su cap ben đe buoc chan len đat lien thuoc lanh tho An Nam. Đoan tau ho tong ngoai chiec Dumont d'Urville con co them hai tau nua. Tung loat đai bac no vang khi Vua roi khoi tau khach vuot qua vai sai nuoc đe buoc len tau. Cac tau đo trong vinh đeu treo co. Đen cang Đa Nang ong lai chuyen sang phao thuyen nguoc song Han cap ben thanh pho. Cuoi cung ong buoc len xe lua đac biet đi them 100 cay so nua moi đen Hue. Sau nay. Ong viet trong hoi ky: "Sau nhieu nam song tu do toi co cam tuong tu nay buoc vao noi giam cam..."


Su nghiep = Hoang đe Đai Nam (1925 – 1945) =

Ngay 10 thang 9, Nha Vua ra quyet đinh nham vao nhung tap tuc lau đoi mang tinh hinh thuc đang cot chat loi song va nep nghi cua Trieu đinh. Vi vua hai muoi tuoi chu toa buoi chau truyen thong trong đo cac vi quan lai đau nganh trong bo may hanh chinh nha nuoc đen chuc mung Nha vua moi tro ve sau mot thoi gian dai vang mat.
Truoc het, Vua phat bieu bang tieng Phap. Đieu nay đa xuc pham cac vi quan tre co tinh than dan toc lan cac vi quan lon tuoi tham nhuan nen van hoa Trung Hoa. Bao Đai đa cai cach cong viec trong trieu nhu sap xep lai viec noi chinh, hanh chinh. Ong đa cho bo mot so tap tuc ma cac vua nha Nguyen truoc đa bay ra nhu than dan khong phai quy lay ma co the nguoc nhin vua khi le gia toi, moi khi vao chau cac quan Tay khong phai chap tay xa lay ma chi bat tay vua, cac quan ta cung khong phai quy lay.
Trong thoi gian vua vang mat, cac ba noi, ba ngoai cua vua, thai hoang thai hau – me mai co bac, đa chi tieu nhung khoan tien qua lon. 25 nghin đong bac trong quy rieng cua Nha vua đa phai trich ra đe tra no ma van khong đu. Roi cac ba đoi thang quan tien chuc cho nhung nguoi đuoc cac ba che cho. Đung đau chu no lai la mot ong lao nguyen la nguoi đung đau Hoi đong thuong thu (Noi cac).
Bao Đai muon xoa bo nhung thoi hoi lo trong bo may cai tri cua trieu đinh va đoi moi cac quy tac thua huong cua nguoi Trung Hoa. Ong tin o hieu nang cua cuoc cai cach. Ong ap dung khong ban khoan do du nhung bien phap do ong kham su Chatel đa soan thao cong phu va con tu minh bo sung nhung điem moi. Nha Vua cho giam bot cac le thuc chao hoi cung kinh, ton tho. Bot nhung đo đac bai tri chi gay to mo ma vo bo. Bo han thoi quen đe mong tay dai qua muc, đe rau dai o cac cu cao tuoi, chi dam nhin duoi đat chu khong ngang mat len nhin vao nguoi đoi thoai. Bo ca thoi quen choc tiet khi giet mo bo.
Ngay 19 thang 9 nam 1932, Bao Đai ra đao du so mot tuyen cao chap chinh va khang đinh che đo quan chu Đai Nam hoang trieu. Van ban nay huy bo "Quy uoc" ngay 16 thang 11 nam 1925 lap ra sau khi Khai Đinh mat khong lau. Tu nay Nha vua se quan ly cong viec đat nuoc, quan tam đen buoc tien cua đe che. Nha cam quyen bao ho Phap hoan nghenh. Truoc đay viec cai tri do mot hoi đong đuoc nguoi Phap bo nhiem, vi vay hoan toan phu thuoc vao chinh quyen bao ho Phap. Vua khong tham du cong viec cua hoi đong, khong dinh liu vao cac quyet đinh va chi gioi han trong vai tro thuan tuy trang tri.
Thuc te, mot đieu khoan moi quy đinh Kham su Trung Ky do Paris bo nhiem co quyen phu quyet moi quyet đinh cua Nha vua ngay ca đoi voi quyet đinh it quan trong nhat. Vay la bo may lanh đao đat nuoc van y nguyen. Hon nua quan chuc nguoi Phap co chan trong noi cac – hoi đong thuong thu – co the đong y hay khong đong y voi quyet đinh cua noi cac tuc la ong ta quyet đinh moi viec. Trai lai, nhung bien phap cai cach nay dan da se nhu la mot buoc lui so voi hiep uoc bao ho nam 1884.
Chi may thang sau ngay tro ve, Bao Đai đa co chuyen đi tham cac tinh trong xu An Nam, mot viec truoc đay cac Hoang đe tien nhiem chua bao gio lam. Nha vua tuyen bo thang khong chut quanh co up mo rang ong co y đinh mot minh cam quyen khong can thu tuong, qua đo muon noi len y muon nam quyen thuc su chu khong chi bang long voi vai tro danh du. Mot vai bien phap canh tan, it quan trong, muc đo vua phai đa đuoc Bao Đai đe ra. Ong co gang thay đoi phuong huong hoat đong cua nen cai tri cu, cai to giao duc, thong qua bo luat hinh su va dan su moi, đua đat nuoc dan dan đi đen mot nen quan chu lap hien. Đac biet ong cai to Vien dan bieu Trung Ky. Chu tich Vien đuoc tham gia cac cuoc hop noi cac. Sau cung ong cai to che đo quan truong, gay nen su chong đoi cua Ngo Đinh Diem.
Cac khoan thue đeu do nha nuoc bao ho Phap phan bo, thu va tu y su dung. Đieu nay o Bac Ky đa thi hanh tu lau roi. Toa Kham su Trung Ky se an đinh ngan sach chi tieu cua chinh phu Nam trieu va tro cap cho trieu đinh mot khoan tien đe tra luong hang thang. Tat ca nhung nguoi Nha vua đa gap tu khi ve nuoc, nhung nguoi phuc vu, nhung nguoi linh ho ve hoang cung, nhung nhac cong va vu nu Nha Nhac Cung Đinh đeu chi song bang mot khoan luong co chu ky duyet cua mot quan chuc bao ho. Tat ca đeu do nguoi Phap tra luong.
Nha vua co mot khoan phu cap hang nam tinh vao ngan sach cua Trung Ky ma chinh ong cung khong đuoc quyen quyet đinh phu cap ay la bao nhieu va hang thang phai co chu ky duyet cua Toa Kham su Phap moi đuoc linh đe chi dung. Ke ca cac khoan chi tieu ca nhan. Bao Đai vi tinh tu trong danh du khong bao gio dam truc tiep khieu nai đieu gi. Ong chi he lo qua nguoi khac, nhung nhu cau, y muon cua ong. Ke toan thuoc đia ti mi đen tung chi tiet. Ho so luu tru con giu lai dau tich cua cac cuoc đau tranh đo nhieu khi rat khon kho. Tu viec đong sach, lam khung anh đen lam mot cuon suu tap tem thu tai mot cua hieu noi tieng cua ba Renoux nao đo o Ha Noi cung đeu đuoc ghi chep trong so sach. Bao Đai muon đong mot tap album that sang ngoai bia kham da, ben trong lua vang đe luu giu cac huy hieu cua ong. Chi phi het 250 đong bac cung phai lam toi ba to hoa đon co chu ky cua vien chuc nha nuoc bao ho Phap cung trao đoi voi giam đoc tai vu, cuoi cung moi đuoc duyet chi, tinh vao muc 20 khoan 2 cua tong ngan sach ghi ro muc qua tang ngoai giao. Viec đi lai giao du voi cac can than trong trieu cung khong đuoc tu do thoai mai. Nha vua tre heo hat dan, tu giam minh trong tu that, chi con cham chi giao du voi ong ba Charles song trong tu dinh Đien Kien Trung.
Nha vua cam ket ton trong cac thoa uoc ngoai giao hien hanh voi nuoc Phap. Neu ong ta khong ton trong cac đieu khoan đa ky tuc la bi "coi nhu tu bo vuong quyen". Noi mot cach khac neu Nha vua khong đong y voi Toan quyen Phap, du la trong pham vi đieu hanh viec nuoc cho đen mua bo khuy bam co tay ao so mi, thi ong co the se bi nguoi Phap truat ngoi.
Bao Đai nhan ra rang đieu thay đoi nhieu nhat la cac thoi quen cua ban than va gia đinh ong. Đo la hau qua đau tien va chu yeu cua nhieu nam hoc tap o chau Au. Ong thiet lap nhung tuc le moi. Khi mua mua đen, ong tranh khong khi am thap o Hue, đi Đa Lat đe đuoc huong khi hau mat me de chiu o vung nui cao. Ong cho xay dung o Đa Lat mot biet đien moi.
Ngay 8 thang 4 nam 1933, Bao Đai đa ban hanh mot đao du cai to noi cac, quyet đinh tu minh chap chinh va sac phong them 5 thuong thu moi xuat than tu gioi hoc gia va hanh chinh la Pham Quynh, Thai Van Toan, Ho Đac Khai, Ngo Đinh Diem va Bui Bang Đoan nham thay the cac thuong thu gia yeu hoac kem nang luc Nguyen Huu Bai, Ton That Đan, Pham Lieu, Vo Liem, Vuong Tu Đai.
Ong thanh lap Vien Dan bieu đe trinh bay nguyen vong len nha vua va quan chuc bao ho Phap va cho phep Hoi đong tu van Bac Ky đuoc thay mat Nam trieu trong viec hop tac voi chinh quyen bao ho Phap, thang 12 nam 1933, Bao Đai ra Bac ky tham dan chung.


= Hoang đe Đe quoc Viet Nam (1945) =


 Thanh lap Đe quoc Viet Nam  Sau khi Nhat đao chinh Phap tai Đong Duong, bo may hanh chinh cua thuc dan Phap tan ra, vi the viec thanh lap chinh phu moi đuoc Nhat đat ra nhu mot đoi hoi cap bach va Đe quoc Viet Nam ra đoi trong boi canh đo. Theo su sap xep cua quan đoi Nhat, ngay 11 thang 3 nam 1945, vua Bao Đai gap co van toi cao cua Nhat la Đai su Yokoyama Masayuki tai đien Kien Trung đe ky ban "Tuyen cao Viet Nam đoc lap"  (ban tuyen cao nay do Nhat Ban soan san va ho đa gay suc ep đe cac quan đai than nha Nguyen phai ky vao đem hom truoc). Tuyen cao do Bao Đai ky co noi dung chinh la tuyen bo huy bo Hoa uoc Patenotre ky voi Phap nam 1884, thong nhat Bac Ky, Trung Ky va Nam Ky, bai bo cac hiep uoc bao ho va bat binh đang voi Phap truoc đay. Tuy nhien, đoan sau cua Tuyen cao đuoc Nhat cai them khau hieu ve Khoi Thinh vuong chung Đai Đong A, co quan điem cho rang theo đo quan Nhat co quyen trung dung tai san tren toan Viet Nam:

Ngay 7 thang 4 nam 1945, Bao Đai đa ky đao du so 5 chuan y thanh phan noi cac Tran Trong Kim. Ngay 12 thang 5 ong giai the Vien Dan bieu Trung Ky. Thang 6 nam 1945, chinh phu Tran Trong Kim đat quoc hieu la Đe quoc Viet Nam, lay co que Ly lam quoc ky.
Ngay 16 thang 8 nam 1945, khi Đe quoc Nhat Ban đau hang khoi Đong minh, Tran Trong Kim tuyen bo bao ve noi cac Đe quoc Viet Nam, va ngay 18 thang 8 tao ra mot Uy ban Giai phong Dan toc. Theo loi khuyen cua ong Bo truong Bo Ngoai giao, Bao Đai gui thong điep cho cac nuoc Đong Minh (Tong thong Truman, Thu tuong Churchill, Thong che Tuong Gioi Thach, Tuong de Gaulle) đe nghi cong nhan Đe quoc Viet Nam. Ngay 18 thang 8, Bao Đai gui mot thong điep đen De Gaulle đe nghi cong nhan Đe quoc Viet Nam. Tuy nhien De Gaulle khong quan tam đen đe nghi cua Bao Đai, boi ong ta đa thoa hiep voi Nhat Ban, ke thu cua Phap. De Gaulle du kien se hau thuan cho mot che đo quan chu ma nguoi đung đau khong phai la Bao Đai, ma la Vinh San (vua Duy Tan), đuoc xem nhu la mot nguoi "Gaullist" (nguoi ung ho nhiet tinh De Gaulle). Tat ca moi buc thu ma Bao Đai gui cho nhung nuoc khac (My, Trung Quoc, Anh...) cung đeu khong đuoc hoi am, vi theo Tuyen bo Cairo, cac nuoc Đong Minh se khong cong nhan bat cu chinh phu nao do Đe quoc Nhat Ban thanh lap o cac vung chiem đong, ma Đe quoc Viet Nam la mot trong so đo.
Đen 24 thang 8, khi Cach mang Thang Tam đa no ra khap ca nuoc, đuoc su van đong cua ong Pham Khac Hoe, Bao Đai đa tra loi Hoi đong Co mat rang ong quyet đinh thoai vi "đe khong phai la mot tro ngai cho su giai phong cua đat nuoc".


 Thoai vi  Tu thang 3 nam 1945, Viet Nam roi vao mot tinh trang hon loan do khoang trong ve quyen luc chinh tri qua lon. Nguoi Nhat đang lo chong đo cac đon tan cong cua quan đoi đong minh Anh-My. Ca chinh phu cua Tran Trong Kim lan trieu đinh cua Bao Đai đeu khong đu luc luong quan su va uy tin chinh tri đe kiem soat tinh hinh. Theo Peter A. Pull, chi co Viet Minh la luc luong co to chuc duy nhat co kha nang nam đuoc quyen chinh tri. Chien tranh đa lam kiet que nen kinh te, nuoc Nhat can kiet nguyen lieu nen quan Nhat chiem lay lua gao va cac san pham khac, bat dan Viet pha lua trong đay đe phuc vu chien tranh, cong them thien tai, nan đoi (Nan đoi At Dau) đa xay ra tai Bac ky va Trung ky. Nguoi ta uoc tinh rang đa co khoang hai trieu nguoi chet vi nan đoi nay.
Ngay 17/8, quan chung Ha Noi ha co que Ly xuong, treo co đo sao vang len, bien cuoc mit tinh cua Tong hoi Cong chuc Đong Duong ung ho vua Bao Đai thanh cuoc tuan hanh ung ho Viet Minh. Hai ngay sau, quan chung Ha Noi chiem dinh Kham sai Bac bo, thanh lap chinh quyen cach mang. Cuoc tong khoi nghia do Viet Minh lanh đao nhanh chong lan ra khap cac tinh, thanh trong ca nuoc.
Nam 1945, Cach mang thang Tam thanh cong. Tai cac đia phuong tren ca nuoc, Viet Minh buoc chinh quyen Đe quoc Viet Nam giao quyen luc cho ho. Truoc tinh the đo, theo loi khuyen cua quan đai than Pham Khac Hoe, Bao Đai quyet đinh thoai vi. Bao Đai khong ro phai lien lac voi ai o Ha Noi, nen gui mot đien tin toi "Uy ban nhan dan Cuu quoc" o Ha Noi: "Đap ung loi keu goi cua Uy ban, toi san sang thoai vi. Truoc gio quyet đinh nay cua lich su quoc gia, đoan ket la song, chia re la chet. Toi san sang hy sinh tat ca moi quyen loi, đe cho su đoan ket đuoc thanh tuu, va yeu cau đai dien cua Uy ban som toi Hue, đe nhan ban giao".
Ngay 22 thang 8, đuoc tin Viet Minh đa chiem chinh quyen o Ha Noi va nhieu noi khac trong nuoc, nha vua van hy vong co the giu đuoc ngoi bau bang cach giao cho Viet Minh thanh lap noi cac moi. Ong ban chieu moi thu linh Viet Minh vao Hue lap noi cac.
Sang ngay 23 thang 8, hai phai vien cua Viet Minh la Tran Huy Lieu va Cu Huy Can đen cung đien Hue. Theo loi yeu cau cua hai nguoi nay, chieu ngay 30 thang 8 nam 1945, Bao Đai đa đoc Tuyen ngon Thoai vi truoc hang ngan nguoi tu hop truoc cua Ngo Mon va sau đo trao an tin va bao kiem, quoc bao cua hoang trieu cho Tran Huy Lieu. Ong tro thanh cong dan Vinh Thuy. Trong ban Tuyen ngon Thoai vi, ong tuyen bo thoai vi voi ly do "Chieu đa tien dan chu đang đay manh o mien Bac nuoc ta, Tram e ngai rang mot su tranh chap giua mien Bac voi mien Nam kho tranh đuoc, neu Tram đoi sau cuoc trung cau dan y, đe quyet đinh thoai vi. Tram hieu rang, neu co cuoc tranh chap đo, đua ca nuoc vao hon loan đau thuong, lai thuan loi cho nguoi ngoai loi dung". Ong mong chinh phu moi đoi xu on hoa voi cac đang phai đoi lap đe ho co the gop suc kien thiet quoc gia va đe chung to chinh the moi xay đap tren su đoan ket quoc dan. Ong co cau noi "Tram muon đuoc lam dan mot nuoc tu do, hon lam Vua mot nuoc no le".
Le thoai vi vua ket thuc, Hoang đe va Hoang hau hop tat ca nhung gia nhan, hau can, thi ve thi nu đe ho thu don đo đac, giao lai hoang cung cung tai san cong cua Trieu đinh cho chinh quyen cach mang, đai bo phan cho ve gia đinh que huong ban quan. Ong chi giu lai nhung đo dung ca nhan, qua bieu co the mang theo. Vua đa thoai vi, trieu đinh đa khong con, nen quan chu đa sup đo.
Chieu ngay 31 thang 8, ba hoang thai hau Tu Cung cung me con ba Nam Phuong va gia nhan đa don het đo đac tai san rieng ve An Cuu o trong cung An Đinh truoc đay la noi nghi he cua hoang gia. Trong luc Bao Đai con đang hoan thanh viec ban giao thi ong Ton Quang Phiet, chu tich Uy ban nhan dan tinh Thua Thien Hue chuyen đen cho cuu hoang mot buc đien khan:

"Chinh phu lam thoi moi cong dan Vinh Thuy ra Ha Noi lam co van toi cao cho chinh phu. Neu nhan loi, se co nhung chi dan can thiet đe ong co van co the ra Ha Noi som nhat. 
Ky ten: Ho Chi Minh".
Ong đoc đi đoc lai buc đien, mat tai đi, nghi đay co phai la mot cuoc đi đay tra hinh chang. Mot lan nua Vinh Thuy lai nhun vai, đua ban tay trai len ngang co, lam bam noi mot cau tieng Phap: "Đa đen co roi co len them mot chut nua cung chang can chi".
Ngay 2 thang 9, nam gio sang, hai ngay sau le thoai vi, cong dan Vinh Thuy roi Hue ra Ha Noi, voi chuc vu co van cua chinh phu va chu tich Ho Chi Minh đang cho ong. Đoan gom hai xe oto. Xe thu nhat cho Vinh Thuy đuoc Bo truong Lao đong Le Van Hien thap tung. Xe kia cho hoang than Vinh Can. Phai đoan Tran Huy Lieu sau khi nhan an, kiem đa len đuong ra Ha Noi tu hom truoc. Nha nuoc moi chua co xe, đoan dung hai chiec xe rieng cua cuu hoang. Hanh trinh sau tram cay so tu Hue ra Ha Noi đa đuoc thuc hien tren hai chiec xe tien nghi nhat luc đo la cac xe Mercury va Packard.
Tren đuong ra Bac, phai đoan đuoc dan chung nhieu noi nghenh đon khong phai chi nham Bo truong Le Van Hien, cuu chinh tri Pham Kontum ma ca cuu hoang Bao Đai tu nay đuoc goi la Co van toi cao Vinh Thuy. Ong von la nguoi it noi, nhat la lan đau tien tiep xuc voi quang đai quan chung manh dan ho hoi chu khong phai quan lai, chuc dich chi sup lay khong dam ngang đau nhin thang vao mat vua. Bo truong Van Hien ke lai:

"Co le tinh ong Vinh Thuy hoi nhut nhat... Ong ta chang biet gi ve cach mang, ong hoi toi Ho Chi Minh la ai. Toi cho ong biet đo chinh la Nguyen Ai Quoc, ong co ve hai long. Hom đau tien khi ong đuoc biet Ho Chi Minh va Nguyen Ai Quoc la mot. Ong nho lai cau sam truyen Nam Đan sinh thanh", ong đa thot ra: "The thi thoai vi cung đang".


= Tham gia Chinh phu Viet Nam Dan chu Cong hoa =
Sau khi thoai vi, Bao Đai đuoc chinh phu Viet Nam Dan chu Cong hoa khoan đai rat tot, chu cap ve tai chinh. Ngay 4 thang 9 nam 1945 Vinh Thuy toi Ha Noi. Ngay 5 thang 9, Chu tich Ho Chi Minh, Chu tich Chinh phu Lam thoi, nghenh tiep Cuu hoang Bao Đai tai Bac Bo Phu tu 8h đen 9h. Va ngay 10 thang 9, Chu tich Ho Chi Minh ky sac lenh so 23/SL cu Vinh Thuy lam "Co van toi cao Chinh phu Cach mang Lam thoi Viet Nam". Ong la mot trong 7 thanh vien cua Uy ban Du thao Hien phap do Ho Chi Minh đung đau.
Ngay 6 thang 1 nam 1946, Vinh Thuy đuoc bau lam Đai bieu Quoc hoi khoa đau tien cua nuoc Viet Nam Dan chu Cong hoa.


= Song o Trung Quoc =
Ngay 7 thang 3, ky Hiep đinh so bo Viet - Phap đuoc mot ngay, ong luon luon o ben canh chu tich Ho Chi Minh tiep chinh thuc đai bieu Phap Sainteny va đen tham đap le ong ta. Ngay 8 thang 3 nam 1946, Hoi đong chinh phu hop quyet đinh cu mot phai bo than thien đi Trung Khanh đong thoi cung cu mot phai đoan than thien đi Phap.
Ngay 11 thang 3, hoi đong chinh phu lai quyet đinh co van Vinh Thuy dan đau phai đoan đi Trung Khanh. Trong đoan con co Nghiem Ke To, nguoi cua Viet Nam Quoc dan đang; Thu truong Ngoai giao Nguyen Cong Truyen, đai bieu Viet Minh, Uy vien Tuyen truyen thuoc Uy ban Nhan dan Bac Bo; Ha Phu Huong, đai bieu Đang Dan chu Viet Nam (trong Viet Minh), Uy vien Tuyen truyen thuoc Uy ban nhan dan Trung Bo. Phai bo se đe mot đai dien o lai Trung Hoa lam đai dien thuong tru cho phai bo. Hoi đong chinh phu con xac đinh nhiem vu cua phai bo la to ro cho chinh phu Trung Hoa la cac đang phai đa đoan ket roi, hoi Trung Hoa co the giup ta nhung gi, yeu cau ta nhung gi, to cam tinh voi Trung Hoa, trao đoi y kien chu khong cam ket gi. Phai bo con đuoc phep đe lai Trung Hoa mot đai dien cho phai bo.
Ngay 16 thang 3 nam 1946, Vinh Thuy đuoc cu tham gia phai đoan Viet Nam Dan chu Cong hoa sang Trung Khanh tham vieng Trung Hoa.
Nhung sau đo ong khong tro ve nuoc, ma tach khoi đoan đe toi Con Minh roi Huong Cang (Hong Kong). Co van Vinh Thuy nhan loi đi Trung Khanh nhung voi tu cach cuu hoang đi du lich chu khong lanh đao phai đoan. Vi vay Nghiem Ke To la nguoi cua Viet Nam Quoc dan đang lam truong đoan. Đung ngay len đuong, 16 thang 3 nam 1946, Vinh Thuy noi voi ong Pham Khac Hoe cuu tong ly van phong cua ong: "Sau khi toi len đuong đi Trung Hoa, ong co the vui long đi Hue mot lan nua moi ba Nam Phuong đua cac con ra Ha Noi khong. Cu Ho cung đa đong y voi đe nghi nay".
Sau nay chinh ong Pham Khac Hoe con đuoc Ho Chu tich cu đi Hong Kong đe van đong Bao Đai tro ve nhung sap đi thi đuoc tin Bao Đai đa nhan loi ve voi Phap nen ong Hoe khong đi nua. Chinh phu khang chien Ho Chi Minh con phai mot nhan vien cao cap trong chinh phu ten la Ho Đuc Linh mang vang va ngoai te sang cho Bao Đai va thuyet phuc ong ve nuoc nhung khong thanh cong.
Tai Hong Kong, Bao Đai đa tiep xuc voi nhieu gioi chinh tri, trong đo co nguoi My. Đai tuong George Marshall, đai dien Hoa Ky, đa đem ban giao uoc voi Bao Đai ve trinh Tong thong Harry S. Truman. Ong cung thuong lui toi cac song bac va san nhay tai Hong Kong voi cai ten "Wang Kunney tien sinh". Ong đa nhieu lan khien cac song bac phai kinh ngac vi nhung khoan tien cuoc rat lon trong cac van bac.
Du biet viec nay nhung Ho Chi Minh van tin tuong ong, cho rang ong co ly do rieng nen khong ve nuoc. Đau thang 12/1946, chinh phu con cu bac si Pham Ngoc Thach đem tien va vang qua Hong Kong cho Co van Vinh Thuy chi tieu. Đen truoc thang 8/1947, tra loi phong van cua bao chi, Ho Chi Minh khong ngan ngai đap rang: "Chung toi xa mat chu khong cach long. Chinh phu va nhan dan Viet Nam hoan toan tin tuong vao su trung thanh cua Co van Vinh Thuy hien đang o nuoc ngoai nhung van tiep tuc lam viec cho chinh phu quoc gia ma Co van van la thanh vien".
Theo co quan tinh bao Phap thi chinh Bao Đai đa yeu cau ho giup đo sau khi đa tieu pha sach tien bac o Hong Kong. Thay Bao Đai chiu nhan tien, cac phai vien Phap tiep tuc ho tro tai chinh cho ong, cu moi thang Phap lai cap cho Bao Đai 5.000 đola Hongkong. Bao Đai tro lai cuoc song xa hoa giau co. Ong mua mot toa nha rat đep theo phong cach kien truc Anh, gan bo bien Stanley Beach, thuong hay tiep khach o Causeway Bay, cho ho nghi tai Hongkong Hotel hoac o Paramount hay Saint-Francis. Ve sau, khi ban tai san rieng o Hongkong, ong đuoc mot khoan tien len đen mot trieu đong Đong Duong. Nhan vien tinh bao Cousseau, nguoi phu trach cap tien, noi voi nha bao Lucien Bodard: "Toi tin sap thanh cong đen noi vi Bao Đai rat can tien. Đo la mot ong vua tam thuong, bi phe truat, khong co tien tieu, khong co hoai bao gi. Ong ta đang trong canh gan nhu khon cung. Thuc te đo la mot cong viec khong de dang chut nao. Toi đa đem đen hang trieu bac, ma van khong đu [...]. Tro lai voi cuoc song an choi xa lang, Bao Đai cang bi loi cuon..." 
It lau sau, Bao Đai ben viet thu ve nuoc xin tu chuc "Co van toi cao" trong chinh phu Viet Nam Dan chu Cong hoa. Nha nghien cuu Nguyen Đac Xuan nhan xet "Bac Ho rat tin tuong co van Vinh Thuy, nhung co van Vinh Thuy von rat nhu nhuoc, khong vuot qua đuoc su tung thieu ve tai chinh va cac cam bay cua mat tham Phap va cac thanh phan than Phap nen ong đa bi đay vao cai the phai tro lai lam bu nhin cho thuc dan Phap, phan boi lai chinh nghia cua quoc gia, chong lai khang chien giai phong dan toc, đoi đau voi Chu tich Ho Chi Minh va Chinh phu đa cuu mang va tin tuong ong".


= Quoc truong Quoc gia Viet Nam =


 Đam phan voi chinh phu Phap  Đau nam 1947, D'Argenlieu bi trieu tap ve nuoc do bi nguoi Viet Nam va cac đang phai canh ta Phap cam ghet. Truoc ap luc cua cac đang phai canh ta Phap nhu Đang Cong san Phap va Đang Xa hoi Phap, Thu tuong Ramadier - mot đai bieu Xa hoi chu nghia, thong bao rang chinh phu cua ong ung ho nen đoc lap va thong nhat cho Viet Nam: "Đoc lap trong Lien hiep Phap [va] lien minh cua ba nuoc An Nam, neu nguoi dan An Nam mong muon no" va Phap san sang đam phan hoa giai voi "nhung đai dien chan chinh" cua Viet Nam.
Đe hau thuan cho Bao Đai đam phan voi Phap ve nen đoc lap cua Viet Nam, cac luc luong chinh tri bao gom Cao Đai, Hoa Hao, Viet Nam Cach menh Đong minh Hoi, Đai Viet Quoc dan đang va Viet Nam Quoc dan Đang lien ket thanh lap Mat tran Thong nhat Quoc gia Lien hiep. Ngay sau đo, Mat tran Thong nhat Quoc gia Lien hiep quyet đinh se ung ho Bao Đai đam phan voi Phap ve nen đoc lap cua Viet Nam. Thang 5/1947, Mat tran Thong nhat Quoc gia Lien hiep cu phai đoan đen Hong Kong gap Bao Đai đe thuyet phuc ong nay thanh lap mot Chinh phu Trung uong va đam phan voi Phap ve nen đoc lap cua Viet Nam. Bao Đai đuoc Mat tran Thong nhat Quoc gia Lien hiep bao gom cac luc luong chinh tri Cao Đai, Hoa Hao, Viet Nam Cach menh Đong minh Hoi, Đai Viet Quoc dan đang va Viet Nam Quoc dan Đang hau thuan.
Nam tuoc Didelot, anh re cua Nam Phuong hoang hau đa o lai Đa Lat, trong mot buc thu viet cho con gai - la thu bi So kiem duyet giu lai - ong noi ve Bao Đai:

"Cha tin vao ong chu cua con (chi Bao Đai), ong ta khong phai la mot vi nhan cung khong phai la mot thang ngoc nhung neu đuoc biet ro tinh hinh, ong ta se co the nhan đinh đung đan. Ong ta hay bi mot so nguoi co đau oc vu loi phinh pho va chiu anh huong cua ho. Truoc đay mot so nguoi ung ho ong thoai vi va hop tac voi Ho Chi Minh cung la đe cuu van vi the cua ho. Bay gio o Ha Noi (... Viet Minh đa rut đi, Phap đa tro lai) co nhung bieu ngu, truyen đon dan tren tuong yeu cau Bao Đai tro ve nuoc nam quyen binh...".
Nam 1947, cuu trum mat tham Phap o Đong Duong la Cousseau đa tiep xuc voi Bao Đai tai Hong Kong, ngo y moi ong ve nuoc nam quyen, hinh thanh nen "giai phap Bao Đai". Co y kien cho rang viec nay nham chong lai cuoc chien gianh đoc lap cua phong trao Viet Minh, cung co y kien cho rang giai phap Bao Đai đuoc Phap đua ra nham đoi pho voi xu huong quoc te trao tra đoc lap cho cac thuoc đia đong thoi nham chong lai su mo rong anh huong cua chu nghia cong san tai Đong Duong. Con ban than Bao Đai sau nay nhan xet rang "Cai đuoc goi la giai phap Bao Đai hoa ra la giai phap cua nguoi Phap".
Theo thuyet Domino, trong thoi ky nay My ho tro nhung quoc gia đong minh tai Đong Nam A vi khong hai long voi đieu ma ho cho la "luc luong cong san muon thong tri chau A duoi chieu bai dan toc". Bang vien tro, My ep Phap phai nhuong bo chu nghia dan toc tai Viet Nam. Chinh sach cua My la ho tro nguoi Phap chien thang trong cuoc chien chong Viet Nam Dan chu Cong hoa, sau đo se ep nguoi Phap rut lui khoi Đong Duong. Đap lai, phia Phap nhan đinh la My qua "ngay tho", va mot nguoi Phap đa noi thang la "nhung nguoi My ua lo chuyen nguoi khac, ngay tho vo phuong cuu chua, tin tuong rang khi quan đoi Phap rut lui, moi nguoi se thay nen đoc lap cua nguoi Viet xuat hien".
Ngay 7/12/1947, tai cuoc hop tren tau chien Phap o Vinh Ha Long, Bao Đai va Phap đam phan roi ky ket Hiep uoc So bo Vinh Ha Long. Hiep uoc the hien su đong thuan cua hai ben ve viec thanh lap Quoc gia Viet Nam tren co so nguyen tac đoc lap va thong nhat cua Viet Nam trong Lien hiep Phap, mac du nghia chinh xac cua tu "đoc lap" va cac quyen han cu the cua chinh phu moi van chua đuoc xac đinh. Chinh phu hoat đong duoi mot hien chuong lam thoi, chon co vang ba soc đo lam quoc ky va ban "Thanh nien Hanh Khuc" voi loi nhac moi lam quoc ca. Quoc gia Viet Nam se co mot quan đoi rieng tuy nhien phai "san sang bao ve bat cu phan nao cua Lien hiep Phap". Su đoc lap chinh tri cua nha nuoc Quoc gia Viet Nam đuoc quy đinh trong Hiep uoc So bo Vinh Ha Long qua nho nen hiep uoc nay bi Ngo Đinh Diem va ca nhung chinh tri gia trong Mat tran Thong nhat Quoc gia Lien hiep chi trich.
Do bi cac chinh tri gia trong Mat tran Thong nhat Quoc gia Lien hiep chi trich, Bao Đai cham dut đam phan voi Phap va đi du lich chau Au trong 4 thang. Nguoi Phap cu cac nha ngoai giao theo Bao Đai đe thuyet phuc ong tiep tuc đam phan va thanh lap Chinh phu. Trong cuon "Bao Đai - hay nhung ngay cuoi cung cua vuong quoc An Nam", Daniel Grandclement nhan xet:

Co le ong [Bao Đai] cung biet ong chang co hau thuan gi đang ke o trong nuoc, cang khong đu suc chong lai khang chien do Ho Chi Minh lanh đao, nhung đa ngap sau trong cuoc song phu phiem huong lac, ong khong the lui lai đuoc nua. Phai ky ket. Thang 1-1948, ong đi gap Cao uy Phap o Geneve...
Thang 1/1948, Cao uy Phap tai Đong Duong E. Bollaert tim gap Bao Đai o Geneve, Thuy Si đe thuyet phuc ong quay ve Viet Nam tiep tuc đam phan va thanh lap Chinh phu. Bao Đai tuyen bo neu Hiep uoc Vinh Ha Long khong đuoc bo sung ong se khong quay ve Viet Nam. Sau đo ong đi Cannes, Paris roi quay ve Hong Kong.


 Thanh lap Quoc gia Viet Nam  Ngay 24 thang 4 nam 1948, Thieu tuong Nguyen Van Xuan va Tran Van Huu cung bay toi Hong Kong đe gap Bao Đai xin thanh lap Chinh phu Lam thoi cho Viet Nam, ngay 15 thang 5, Bao Đai gui thong điep cho tuong Xuan, tan thanh su thanh lap Chinh phu Trung uong Lam thoi Viet Nam do tuong Xuan đieu khien "đe giai quyet van đe Viet Nam đoi voi Phap va du luan Quoc te".
Ngay 5 thang 6 nam 1948, Bao Đai đa gap go Cao uy Phap Bollaert o vinh Ha Long, tren chien ham Duguay Trouin, đe đam phan ve viec thanh lap chinh phu Quoc gia Viet Nam. Ket qua cua cuoc gap nay la Thong cao chung Vinh Ha Long theo đo Phap cong nhan Quoc gia Viet Nam, va Viet Nam gia nhap Lien hiep Phap. Thang 1 nam 1949, Ban tuyen ngon Viet - Phap đuoc cong bo, theo đo nuoc Phap cong nhan chinh phu Quoc gia Viet Nam trong khuon kho cua khoi Lien hiep Phap.
Viet Minh chi trich Bao Đai la xau xa, toi loi vi đa lay lai tu nguoi Phap chu "đoc lap" than ky ma Ho Chi Minh đa co gang gianh giat o Fontainebleu khong đuoc. Nhung nguoi Phap co tu tuong thuc dan phan đoi đieu ma ho cho la su đau hang cua Bollaert, đong thoi yeu cau cat Nam Ky ra khoi phan con lai cua Viet Nam, đoi đua Viet Nam quay tro lai che đo Bao ho. Cac chinh tri gia o Paris ra suc tran an nhung nguoi Phap ung ho chu nghia thuc dan va đam bao voi ho rang se khong co gi thay đoi - cuoc chien tranh cua Phap o thuoc đia Đong Duong se khong cham dut. Cac lanh tu Cong hoa Binh dan va nhieu nguoi than can voi Cong hoa Binh dan lai cho rang keo dai chien tranh se het suc co loi va đa đi đen quyet đinh khong đe cho cuoc chien tranh ket thuc som.
Sau đo Bao Đai rut lui khoi cac hoat đong chinh tri va đi chau Au mot lan nua. Ngay 25/8/1948, tu Saint Germain, Bao Đai bao cho E. Bollaert biet ong se khong quay ve Viet Nam neu Phap khong huy bo che đo thuoc đia tai Nam Ky va trao tra Nam Ky lai cho Viet Nam cung nhu neu ong khong nhan đuoc su đam bao cua Phap cho Viet Nam đoc lap.
Ngay 8 thang 3 nam 1949, Tong thong Phap Vincent Auriol va Cuu hoang Bao Đai đa ky Hiep đinh Elysee, thanh lap mot chinh quyen Viet Nam trong khoi Lien hiep Phap, goi la Quoc gia Viet Nam, đung đau la Bao Đai. Bao Đai yeu cau Phap trao Nam Ky cho Quoc gia Viet Nam va Phap đa chap nhan yeu cau nay.
Ngay 24 thang 4 nam 1949, Bao Đai ve nuoc. Hai thang sau, vao ngay 14 thang 6, Bao Đai tuyen bo tam cam quyen cho đen khi to chuc đuoc tong tuyen cu va tam giu danh hieu Hoang đe đe co mot đia vi quoc te hop phap. Ngay 20 thang 6 nam 1949, Thu tuong Nguyen Van Xuan đe đon tu chuc, Chinh phu Lam thoi Nam phan tuyen bo giai tan. Ngay 21 thang 6, thoa uoc Elysee đuoc cong bo.
Cuoi thang 6 nam 1949, Viet Nam chinh thuc thong nhat duoi su quan ly cua Quoc gia Viet Nam. Phap chuyen giao nhung chuc nang hanh chinh cho Quoc gia Viet Nam mot cach cham chap, hai chuc nang quan trong nhat la tai chinh va quan đoi thi van phu thuoc vao Phap.


 Tro thanh Quoc truong  Ngay 1 thang 7 nam 1949, Chinh phu lam thoi cua Quoc gia Viet Nam đuoc thanh lap theo sac lenh so 1-CP cua Thu tuong, tan phong Bao Đai la Quoc truong, Trung tuong Nguyen Van Xuan lam Thu tuong kiem Tong truong Quoc phong (Co tai lieu ghi Bao Đai la Quoc truong kiem Thu tuong, Nguyen Van Xuan la Pho Thu tuong kiem Tong truong Quoc phong). Theo đanh gia cua nguoi My, Bao Đai it tham gia vao cong viec cua chinh phu, gianh nhieu thoi gian cho nghi mat.
Thang 1 nam 1950, Bao Đai chi đinh Nguyen Phan Long lam Thu tuong. Ngay 27 thang 4 nam 1950, giai tan chinh phu Nguyen Phan Long va uy nhiem Thu hien Tran Van Huu thanh lap chinh phu moi. Tinh đen đau nam 1950, co 35 quoc gia cong nhan Quoc gia Viet Nam.
Tu thang 6 cho đen thang 10 nam 1950, Quoc gia Viet Nam va Phap hop tai Pau (Phap) đe ban ve viec chuyen giao cac chuc nang quan ly xuat nhap canh, quan he ngoai giao, ngoai thuong, hai quan va tai chinh cho Quoc gia Viet Nam. Tai chinh la van đe gay nhieu tranh cai nhat bao gom viec kiem soat loi nhuan tu hoat đong ngoai hoi. Ket qua tat ca cac chuc nang tren đa đuoc Phap chuyen giao cho Quoc gia Viet Nam. Thu tuong Quoc gia Viet Nam Tran Van Huu sau khi ky thoa thuan voi Phap đa tuyen bo: "Nen đoc lap cua chung toi hien nay that tuyet voi". Cac quan chuc Phap phan nan ve Bao Đai: "Ong ay tap trung qua muc vao viec lay lai tu chung toi nhung gi co the thay vi tim kiem su ung ho tu nhan dan... Lich su se phan xet ong ay vi qua chu tam vao chuyen nay". Tuy nhien nguoi Phap van danh cho minh quyen quan sat va can thiep đoi voi nhung van đe lien quan đen toan bo Lien hiep Phap. Nguoi Phap con co quyen tiep can moi thong tin nha nuoc, tham du vao tat ca cac quyet đinh cua chinh phu va nhan mot khoan nho tu loi tuc quoc gia cua Viet Nam.
Ngay 8/12/1950, Quoc gia Viet Nam va Phap ky Hiep đinh quan su thanh lap Quan đoi Quoc gia Viet Nam bang cach đat mot so đon vi quan đoi Phap tai Viet Nam duoi quyen chi huy cua Quoc gia Viet Nam. Du kien quan đoi nay se bao gom 120.000 quan va 4.000 si quan. Tat ca si quan đeu phai la nguoi Viet. Phap co trach nhiem ho tro Quoc gia Viet Nam thanh lap nhung đon vi moi do si quan Viet Nam chi huy va đao tao si quan nguoi Viet thay the dan nhung si quan Phap đang hien dien trong Quan đoi Quoc gia Viet Nam. Nha su hoc Spencer C. Tucker cho rang Quan đoi Quoc gia Viet Nam đuoc huan luyen kem va khong co si quan chi huy cap cao nguoi Viet, Phap chi đon gian la đua nhung nguoi linh moi tuyen mo đuoc vao cac quan đoan Vien chinh cua chinh Phap, tai đo, nguoi chi huy la cac si quan Phap.
Archimedes L.A Patti nhan xet: 

"Tat nhien ho [Quoc gia Viet Nam] đa lam, khong bao gio Phap cho Viet Nam đoc lap đe mat Đong Duong. Bao Đai tro ve Viet Nam va cho rang ong ta đa lam het suc minh đe nguoi Phap phai giu loi cam ket. Ong se cho va xem. Co the nguoi My se khich le giup đo. Nhung sau mot ngay o Sai Gon, thay Phap tu choi khong cho ong su dung dinh Norodom, tru so chinh quyen thuoc đia Phap, Bao Đai lien rut lui ve nha o Đa Lat. Su viec nay cho thay ro tinh hinh chang co gi thay đoi ca".
Tuong Georges Revers, Tong Tham muu truong quan đoi Phap, đuoc phai sang Viet Nam đe nghien cuu tinh hinh (thang 5, 6 nam 1949) va sau đo đa viet: "Ho Chi Minh đa co kha nang chong cu lai voi su can thiep cua Phap lau đen nhu the, chinh la vi nha lanh đao Viet Minh đa biet tap hop chung quanh minh mot nhom nhung nguoi thuc su co nang luc... Nguoc lai, Bao Đai đa co mot chinh phu gom đo 20 đai bieu cua toan cac đang phai ma, trong so đo đang manh nhat cung kho ma đem đuoc 25 đang vien".
Nguoi Phap tri hoan mot cach co tinh toan viec thi hanh thoa hiep Elysee voi Quoc gia Viet Nam. Quan đoi cua ho tiep tuc tham chien tai Viet Nam, nhan vien hanh chinh tiep tuc lam viec o cac cap chinh quyen; Quoc gia Viet Nam chang đuoc trao cho mot chut quyen hanh thuc su nao, nhu bay gio nguoi ta noi, Quoc gia Viet Nam chi la mot su nguy trang cho nen cai tri cua thuc dan Phap.


 Thay đoi Thu tuong  Chinh phu do Tran Van Huu lam Thu tuong ton tai đen ngay 6 thang 6 nam 1952 thi phai cao lui, nhuong cho cho Nguyen Van Tam len lam thu tuong cung thanh phan tong, bo truong đa so la nguoi do Phap đao tao.
Ngay 20 thang 11 nam 1953, hoang than Buu Loc tu Phap ve Sai Gon lap chinh phu thay the chinh phu Nguyen Van Tam. Thoi gian nay, Quoc truong Bao Đai song va lam viec tai biet đien o Đa Lat. Xung quanh noi o cua Bao Đai co ca mot trung đoan Ngu lam quan bao ve va co ca mot đoan xe rieng goi la "cong xa biet đien", lai co ca mot đoi may bay rieng do cac phi cong nguoi Phap lai phuc vu.
Ngay 11 thang 1 nam 1954, Chinh phu moi do Buu Loc thanh lap trinh dien Bao Đai nhung đen ngay 16 thang 6 nam 1954, Buu Loc tu chuc. Quoc truong Bao Đai moi Ngo Đinh Diem ve nuoc, ngay 6 thang 7, Ngo Đinh Diem thanh lap chinh phu moi.


 Gui thu chia buon voi Phap  Sau tran Đien Bien Phu, quan Phap bi thua nang, Bao Đai đa viet mot bai van chia buon voi nuoc Phap. trong đo co đoan

Cac ban Phap cua nuoc Viet Nam du o trong quan đoi hay o nuoc ngoai, cac ban cung nhu chung toi hien nay đang chiu mot cai tang chung. Toi muon nhan luc nay to cung cac ban tinh than huu va long kham phuc cua toi đoi voi nuoc Phap, va toi muon cac ban cung tin tuong nhu toi vao tien đo nuoc Viet Nam, nho co nhung hy sinh cua cac ban ma đuoc cuu van.
Sau Hiep đinh Geneve 1954, Phap phai rut khoi Đong Duong, chinh phu va quan đoi Quoc gia Viet Nam tap ket o mien Nam Viet Nam cho tong tuyen cu đe thong nhat Viet Nam. Ngo Đinh Diem tien hanh cai to chinh phu lan thu nhat vao ngay 24 thang 9 nam 1954 va lan thu hai vao ngay 10 thang 5 nam 1955.


 Bi Ngo Đinh Diem lat đo  Thang 9 nam 1954, tuong Nguyen Van Hinh khong chiu duoi quyen chi huy cua Ngo Đinh Diem nen đanh đien sang Phap nho Bao Đai can thiep. Bao Đai đien ve Sai Gon trieu tap Diem sang Cannes gap Bao Đai đe ban lai viec sap xep nhan su nhung Diem khong đi. Bao Đai quyet đinh đien ve Sai Gon cach chuc thu tuong cua Ngo Đinh Diem.
Tuy nhien, ngay 4 thang 10 nam 1955, Uy ban trung cau dan y thanh lap đua y kien đoi truat phe Quoc truong Bao Đai va đua Thu tuong Ngo Đinh Diem len lam Tong thong. Khi cu tri đi đen noi bo phieu, ho thay rang noi đay đa bi nhung nguoi ung ho Ngo Đinh Diem kiem soat. Mot cu tri sau khi bo phieu đa noi rang "Nguoi chi đao noi cho chung toi hieu rang o đay chi co hai su lua chon, hoac la phieu đo (Ngo Đinh Diem) se đuoc bo vao hom phieu hoac phieu xanh se bi loai đi". Ve phia Bao Đai, ngay 18/10/1955, ong đua ra tuyen bo cat chuc Thu tuong cung nhu xoa bo moi quyen luc cua Ngo Đinh Diem tu van phong cua minh tai Paris đe phan đoi mot chinh phu cong an tri va che đo đoc tai ca nhan do Ngo Đinh Diem đung đau.


= Cuoc song luu vong =
Ong song tai Cannes, sau đo chuyen đen vung Alsace. Bao Đai giao du voi Jean de Beaumont, cuu nghi si Nam Ky, mot tay san ban co tieng. Nam 1963, Nam Phuong Hoang hau qua đoi o Chabrignac.
Nam 1957, trong thoi gian o Alsace o Phap, ong gap Christiane Bloch-Carcenac, nguoi ma ong đa ngoai tinh cho đen nam 1970. Tu moi quan he nay, ong sinh ra đua con cuoi cung cua ong, Patrick-Edouard Bloch, sinh nam 1958, hien van song o Alsace.
Sau khi sang Phap, Bao Đai khong con nam he thong kinh te thu loi cho ban than nhu truoc, nhieu co so kinh doanh o Viet Nam đa bi Ngo Đinh Diem tich thu. Bi co quan thue đe mat toi, khong con tien tai tro cua chinh phu Phap, ong phai ban dan tai san cua minh. Khoang thap nien 1960, gia san khong lo cua Bao Đai đa lan luot hao hut. Nhieu lau đai trang le, may bay đat tien, xe hoi sang trong,... lan luot phai sang ten nguoi khac va ban the chap tra so no khong lo. Bao Đai chi con đuoc nhan so tien tro cap it oi cua Chinh phu Tong thong Giscard voi 8.000 franc/thang.
Nam 1972, khi tieu pha het ca tai san, Bao Đai song voi Monique Baudot, mot phu nu Phap kem Bao Đai hon 30 tuoi (Monique Baudot sinh nam 1946), đen nam 1982 thi ket hon. Nam 1988, sau mot thoi gian đam đao voi cha so nha tho Saint-Pierre-de-Chaillot, Bao Đai nhap đao Cong giao, lay ten thanh la Jean-Robert.
Trong thap nien 1970, anh huong cua Bao Đai tai cac khu vuc nhu Quang Tri va Thua Thien Hue van con rat lon. Chinh vi vay phia Viet Nam Dan chu Cong hoa đa phai cac đai dien sang Phap nham thuyet phuc Bao Đai tham gia mot chinh phu lien hiep nham thong nhat Viet Nam, nho đo thong qua Bao Đai thi Viet Nam Dan chu Cong hoa co the thu hut them nhung nguoi ung ho tai cac đia phuong ma Bao Đai co anh huong.
Nam 1982, nhan khai truong Hoi Hoang toc o hai ngoai, Bao Đai lan đau tien sang tham Hoa Ky voi tu cach ca nhan. Trong chuyen đi nay ong đa nhan ten cha đe lam lai giay khai sinh cho nhung nguoi con ngoai hon truoc đay khong ghi ten ong trong phan ten cha. Tai Sacramento, California, ong đuoc tang chiec chia khoa vang tuong trung cho thi tran nay. Ong cung đuoc ba thi truong thanh pho Westminster, California tang danh hieu "cong dan danh du" cua thanh pho. Ong cung tham vieng va chuc mung cac buoi le cua cong đong Phat giao va Cao Đai nguoi Viet o California cung cac cong đong nguoi My goc Viet o Texas. Bao Đai cung nhan dip nay tham do y kien cua cac cong đong nguoi Viet song o Hoa Ky ve giai phap cho viec hoa giai dan toc.


= Qua đoi =
Bao Đai đa song nhung nam cuoi đoi trong lang le tai mot can ho nho o so 29, đuong Fresnel, quan 16, Paris. Tat ca gia tai đo so va quyen luc mot thoi đeu đa khong con, ong song dua vao khoan tro cap 20.000 Franc/thang cua chinh phu Phap.
Ong qua đoi vao 5 gio sang ngay 31 thang 7 nam 1997 tai Quan y vien Val-de-Grace, huong tho 83 tuoi. Cuu hoang Bao Đai la vi vua tho nhat cua nha Nguyen. Ong cung la mot phe đe song tho nhat tren the gioi thoi hien đai.
Đam tang Bao Đai đuoc to chuc vao luc 11 gio ngay 6 thang 8 nam 1997 tai nha tho Saint-Pierre de Chaillot so 35 đai lo Marceau, quan 16, Paris va linh cuu đuoc mai tang tai Nghia trang Passy tren đoi Trocadero.
Tra loi BBC ve su kien nay, ba Monique noi: "Ngay hom nay toi rat đau buon. Di nhien roi, truoc het va tren het la vi chong toi vua qua đoi. Nhung hom nay trang su cua trieu Nguyen Viet Nam cung đuoc cham dut. Toi cau nguyen cho chong toi".


Đanh gia Bao Đai noi tieng voi loi song rat xa xi, phung phi. Nam 1954, khi o Geneve, Bao Đai đa mua cua hang Rolex mot chiec đong ho tot nhat ma ho co, đo la chiec "Reference 6062". Reference 6062 đuoc san xuat vao nam 1952, thuoc dong "Triple Calendar" voi lich Mat trang (Am lich) bang vang va la mot trong ba mau co mat so mau đen voi kim cuong trang tri. Nam 2017, no đuoc ban voi gia 5.060.427 đola, chiec đong ho Bao Đai tro thanh chiec đong ho Rolex đat nhat đuoc ban tinh toi khi đo.
Trong cuon "Bao Đai - hay nhung ngay cuoi cung cua vuong quoc An Nam", Daniel Grandclement viet:

Bao Đai đung nhu nhung gi moi nguoi Viet đa biet ve ong: hao hoa, lich lam va sanh đieu, san ban gioi, lai xe hoi, may bay gioi, khieu vu, đanh golf, choi quan vot gioi... Ong chi khong biet lam vua. Ong vua nuoc Nam cu quan quanh, tham chi muu meo chi đe co đuoc tu chiec xe hoi, may bay cho đen khau sung san, cuon album bia da, thoa man nhung thu vui vat chat.
Nhu loi Bao Đai thu nhan: "Nguoi Phap luc nao cung muon toi ngoi yen mot cho, khong cho than mat voi dan nen trong hai muoi nam troi lam vua toi ra Bac mot lan, vao Nam ky mot lan, cung la đi luot qua, khong thay ro rang mot đieu gi. Xung quanh toi ho đat toan nhung nguoi mat tham. Toi rat buon biet minh khong the lam chi co ich cho đat nuoc..."
Ong mo ho tin tuong vao "nen đoc lap trong khuon kho Lien hiep Phap" đat đuoc de dang cung voi cac đieu kien vat chat. Quen sung suong, quen đuoc cung phung, Bao Đai duong nhu chua bao gio nghi đen viec đi tim đoc lap bang con đuong nem mat nam gai nhu cac vua Ham Nghi, Duy Tan truoc ong.
Ong đa khuoc tu nhung co hoi ma Chu tich Ho Chi Minh đa tao ra, mang đen cho ong... Khuoc tu co hoi đi chung đuong voi ca dan toc, du ong đa cung chinh phu cong hoa non tre ngoi hop ban tu viec lon đen viec nho trong nhung ngay khai sinh nha nuoc. Con đuong ma Bao Đai chon cuoi cung đa dan đen ket cuc "ong hoang bi quet đi nhu quet mot hat bui vo gia tri..."
Hanh đong lon nhat trong đoi ong la thoai vi, va ong đi vao lich su chi bang mot cau noi: "Toi muon lam dan mot nuoc tu do hon la lam vua mot nuoc no le".
Nha bao Merry Bromberger viet ve thoi an choi cua Bao Đai:

"Muon gap Bao Đai o Hong Kong chi can dao muoi bon hop đem trong thanh pho, de hon la tim ong trong mot khach san Anh".
Bao Đai đa me đanh bac, nhay đam va du hi tu luc du hoc ben Phap. Ca 12 trieu vua nha Nguyen truoc đo khong ai sanh bang Bao Đai trong viec tieu xai hoang phi. Nhieu hoc gia nguoi Phap va Viet đa vi Bao Đai nhu vua Louis XVI cua nuoc Phap, do ca hai đeu chi tieu cuc ky xa xi ton kem, va ca hai đeu la nhung ong vua khien vuong trieu sup đo. Co lan, cac to bao o Cannes đa đang tin rat giat gan rang chi trong mot đem o song bac, Bao Đai đa thua ong trum Hollywood Jack Warner so tien len toi 350 trieu franc. Trong lich su Viet Nam chua tung co ai thua bac mot đem voi so tien lon nhu Bao Đai.
Thang 3/1948, khi mot nha bao quoc te nhac toi tin đon rang Bao Đai se chiu hop tac voi Phap đe thanh lap chinh phu, voi đieu kien quan đoi va ngoai giao cua chinh phu đo thuoc quyen chi huy cua Phap, chu tich Ho Chi Minh van to ra tin tuong Bao Đai:

"Ong Vinh Thuy [ten that cua Bao Đai] la Co van cua Chinh phu Viet Nam. Ong ay khong the đam phan hoac hanh đong gi truoc khi Chinh phu Viet Nam đong y. Va chang, neu quan đoi va ngoai giao Viet Nam o duoi quyen Phap tuc la Viet Nam chua đuoc đoc lap han va van la thuoc đia cua Phap. Đieu kien nhu the thi ngoai bon phan quoc ra, khong co mot nguoi Viet Nam nao chiu nhan, co van Vinh Thuy cung vay. Hon 80 nam duoi quyen thong tri cua Phap, nhan dan Viet Nam đa nem đu si nhuc va đau kho".
Sau đo it lau, khi thong tin nay đa tro thanh su that, tra loi đien phong van cua Dan quoc Nhat bao (Trung Hoa Dan Quoc) ngay 3/4/1949, chu tich Ho Chi Minh đa len an Bao Đai nhu sau: 

"Vinh Thuy tro ve voi 10.000 quan vien chinh Phap, đe giet hai them đong bao Viet Nam. Vinh Thuy cam tam ban nuoc, đo la su thuc. Am muu cua thuc dan Phap la đat lai che đo no le o Viet Nam. Vinh Thuy lam tay sai cho thuc dan, la mot ten phan quoc. Phap luat Viet Nam tuy khoan hong voi nhung nguoi biet cai ta quy chinh nhung se thang tay trung tri nhung ten Viet gian đau so đa ban nuoc buon dan. Quan va dan Viet Nam quyet tam đanh tan tat ca am muu cua thuc dan, quyet khang chien đe tranh cho ky đuoc đoc lap va thong nhat that su".
Tai An Giang, nguoi dan truyen tung nhung cau ca dao phe phan rat thang, rat gay gat, chui ca tong toc nha Nguyen, tu vua khai quoc Gia Long đen vua cuoi cung Bao Đai la "dong Viet gian" vi hanh đong cau vien ngoai xam đe gianh ngoi vi:


Gia quyen Ong: Nguyen Canh Tong Đong Khanh.
Ba: Huu Thien Thuan Hoang hau Duong Thi Thuc (18 thang 4 nam 1868 - 17 thang 9 nam 1944), đuoc ton phong Khon Nghi Xuong Đuc Thai hoang thai hau (坤儀昌德太皇太后), con goi la Đuc Tien Cung (德仙宮). Khi Bao Đai con be đeu do ba nuoi duong.
Cha: Nguyen Hoang Tong Khai Đinh.
Me: Đoan Huy Hoang thai hau Hoang Thi Cuc (28 thang 1 nam 1890 - 9 thang 11 nam 1980), con goi la Đuc Tu Cung (德慈宮). Ba von la Cung nhan, xuat than thap kem, sau mang thai Bao Đai ma đuoc tan phong Hue phi (惠妃).
Vo:
Nam Phuong Hoang hau Nguyen Huu Thi Lan (南芳皇后阮有氏蘭; 14 thang 12 nam 1914 - 16 thang 9 nam 1963), con gai cua Nguyen Huu Hao va phu nhan Le Thi Binh (con gai cua Huyen Sy Le Phat Đat). Que Go Cong, Tien Giang, Viet Nam. Ngay 20 thang 3 nam 1934, Bao Đai lam đam cuoi voi Marie Therese Nguyen Huu Thi Lan va tan phong ba lam Nam Phuong Hoang hau. Ong la nha vua đau tien thuc hien bo che đo cung tan, thu phi. Cuoc hon nhan nay cung gap phai rat nhieu phan đoi vi Nguyen Huu Thi Lan la nguoi Cong giao va mang quoc tich Phap. Co nam nguoi con.
Monique Marie Eugene Baudot, nguoi Phap, sinh tai Lorraine vao ngay 30 thang 4 nam 1946. Bao Đai quen ba tu nam 1971. Nam 1982 hai nguoi ket hon, Baudot đuoc xung danh Hoang phi (皇妃; Imperial Princess), khong co con chung. Sau khi Bao Đai bang ha, ba tu xung lam Thai Phuong Hoang hau (泰芳皇后).
Hau due: Bao Đai co 6 hoang tu va 7 hoang nu, tong cong 13 nguoi con.
Con chinh thuc (đeu do Nam Phuong Hoang hau sinh ra):
Truong nam - Đong cung Hoang thai tu Nguyen Phuc Bao Long, sinh ngay 4 thang 1 nam 1936, mat ngay 28 thang 7 nam 2007.
Truong nu Nguyen Phuc Phuong Mai, sinh ngay 1 thang 8 nam 1937, mat ngay 16 thang 1 nam 2021.
Thu nu Nguyen Phuc Phuong Lien, sinh ngay 3 thang 11 nam 1938.
Thu nu Nguyen Phuc Phuong Dung, sinh ngay 5 thang 2 nam 1942.
Thu nam Nguyen Phuc Bao Thang, sinh ngay 9 thang 12 nam 1943, mat ngay 15 thang 3 nam 2017.
Con ngoai hon: 
Thu nu Nguyen Phuc Phuong Thao, sinh ngay 4 thang 6 nam 1946 hien nay đang song o Phap. Me la Thu phi Mong Điep.
Thu nu Nguyen Phuc Phuong Minh, sinh ngay 15 thang 1 nam 1949, ba lay chong va lap nghiep o Phap, roi ly di, truoc thang 4 nam 1975 ve Sai Gon tham me va bi ket lai đay, sau đo đuoc bao lanh sang Hoa Ky lap nghiep va qua đoi tai Hoa Ky vao nam 2012. Me la Thu phi Phi Anh.
Thu nam Nguyen Phuc Bao An, sinh nam 1951 đang song tai Westminster, California, la nguoi con noi doi nha Nguyen. Me la Thu phi Phi Anh. Ong Bao An co 2 con, gai la Nguyen Phuc Thuy Si, sinh nam 1976 va trai la Nguyen Phuc Quy Khang sinh nam 1977. Nhu vay, Nguyen Phuc Quy Khang la chau đich ton cua Cuu hoang Bao Đai.
Thu nam Nguyen Phuc Bao Hoang, sinh nam (1954–1955), chet khi mot tuoi. Me la Thu phi Mong Điep.
Thu nu Nguyen Phuc Phuong Tu, sinh nam 1955, hien đang song o Phap. Me la Quy ba Vicky.
Thu nu Nguyen Phuc Phuong An, sinh nam 1955, hien nay đang song o Hawaii, Hoa Ky. Me la Hoang Tieu Lan.
Thu nam Nguyen Phuc Bao Son (1957–1987), chet khi 30 tuoi vi tu nan tai Nhat. Me la Thu phi Mong Điep.
Con trai cuoi cung (con thu 13): Patrick-Edouard Bloch-Carcenac, sinh ngay 21 thang 4 nam 1958 tai Strasbourg, Phap, con trai cua Christiane Bloch-Carcenac, gap nhau o Alsace, Phap nam 1957, trong mot bua tiec san ban. Anh ay van song o Alsace ngay nay.
Bao Đai con co mot nguoi con do ba Tu Cung Hoang thai hau nuoi tu nho, nhung khong ro la con ba nao do ong khong tiet lo.


= Mot so nhan tinh noi tieng =
Bao Đai la ong vua duy nhat trong lich su Viet Nam tung tuyen bo se chi lay 1 vo. Tuy nhien, ong co đoi song tinh ai kha phong tung va co kha nhieu nhan tinh. Trong cuon "Bao Đai hay nhung ngay cuoi cung cua Vuong quoc An Nam", tac gia nguoi Phap Daniel Grandclement dan loi mot nguoi than can voi nha vua tung noi: "Ong đa dan diu voi đu hang nguoi, tu co hau phong binh thuong, vo cua cac gia nhan đay to, hoa hau Đong Duong đen gai nhay, tham chi gai điem..."

Thu phi Bui Mong Điep(裴夢蝶 22 thang 6 nam 1924 - 26 thang 6 nam 2011), que Bac Ninh, khong hon thu, co ba nguoi con chung la Nguyen Phuc Phuong Thao, Nguyen Phuc Bao Hoang va Nguyen Phuc Bao Son.
Thu phi Le Thi Phi Anh o Hue (24 thang 6 nam 1925 - 15 thang 12 nam 1986), khong hon thu, co hai nguoi con chung la Nguyen Phuc Phuong Minh va Nguyen Phuc Bao An.
Ly Le Ha (李麗霞) que Thai Binh, vu nu, khong hon thu, khong co con chung.
Hoang Tieu Lan (黃小蘭), con ten khac la Jenny Woong, vu nu Trung Hoa lai Phap, khong hon thu, co mot con gai chung la Nguyen Phuc Phuong An, sau nay cung co đua ve Đa Lat, cung co mot biet thu nhu cac ba thu phi nguoi Viet.
Ba Vicky (Phap), khong hon thu, co mot con gai chung la Nguyen Phuc Phuong Tu.
Clement (?), vu nu va buon lau o xom Cigalle (Phap), khong hon thu.
Christiane Bloch-Carcenac, mot quy ba Phap, sinh nam 1922 tai Phap, va mat nam 2009, gap nhau trong mot bua tiec san ban o vung Alsace, Phap. Moi lien he voi Hoang đe keo dai cho đen nam 1970. Tu moi lien he cua ho sinh ra Patrick-Edouard Bloch-Carcenac nam 1958, đua con cuoi cung cua Hoang đe.

Chu thich: Cac nam trong bang la cac nam tri vi cua vi vua đo


Cau noi Ta khong muon mot quan đoi nuoc ngoai lam đo mau than dan ta. Phat bieu khi tu choi su bao ve cua quan Nhat chong lai nguy co đao chinh cua Viet Minh.
Tram muon đuoc lam dan mot nuoc tu do, hon lam vua mot nuoc bi tri.
Cai đuoc goi la giai phap Bao Đai hoa ra la giai phap cua nguoi Phap.
Đa đen luc ket thuc cuoc chien huynh đe tuong tan va it nhat la phuc hoi hoa binh cung su hoa hop. Phat bieu nam 1972 nham keu goi hoa binh va hoa hop dan toc o Viet Nam.
Xin cho toi đuoc song va chet trong binh yen.


Trong tho ca Khi Bao Đai sang Trung Quoc, nha tho Viet Nam đuong thoi Tu Mo co bai tho cham biem ve viec nay.


Trong van hoa đai chung Tien đong "Bao Đai thong bao" Tien đong Bao Đai thong bao (保大通寶) la loai tien đong Viet Nam kieu co sau cung đuoc che tao. Co ba loai tien Bao Đai Thong bao: loai tien đuc co nho, loai tien đuc co lon mat sau co noi chu "muoi van" va loai tien đuc lon co mat sau "tron". Tat ca đuoc phat hanh vao nam 1933.


Chu thich Lien ket ngoai Bao Đai tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Bao Dai (Vietnamese emperor) tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Trich đoan Cuoc phong van truc tiep Cuu hoang Bao Đai truoc khi ong qua đoi, tiep theo. Tap chi Xua va Nay so 456 thang 2 nam 2015. "Bao Dai Empereur interview", 1990.