Đien anh Viet Nam hay phim đien anh Viet Nam (tuc phim le Viet Nam) la ten goi nganh cong nghiep san xuat phim cua Viet Nam tu 1923 đen nay.
Đien anh Viet Nam Dan chu Cong hoa va Cong hoa Xa hoi chu nghia Viet Nam, cac du an do hang phim nha nuoc thuc hien, con đuoc goi la Đien anh cach mang Viet Nam, đac biet neu noi dung tac pham co lien quan đen đe tai chinh luan, chien tranh, lich su.
Đien anh bat đau du nhap vao Viet Nam tu cuoi thap nien 1890, nhung mai đen nam 1923 moi xuat hien bo phim đau tien Kim Van Kieu do nguoi Phap va nguoi Viet cung thuc hien. Tu nam 1925, cac hang phim Viet Nam bat đau đuoc thanh lap, co nhung bo phim Viet Nam hop tac voi nuoc ngoai.
Đen thoi ky Chien tranh Viet Nam, o mien Bac, nhung dien vien nhu Tra Giang, The Anh, đao dien Hai Ninh, Nguyen Hong Sen đa thuc hien nhung bo phim Vi tuyen 17 ngay va đem, Noi gio, Em be Ha Noi... ghi dau an cho nen đien anh cach mang. Mien Nam voi Tham Thuy Hang, Kieu Chinh, cac đao dien Le Hoang Hoa, Le Dan, Le Mong Hoang đa thuc hien Chan troi tim, Loan mat nhung, Nguoi tinh khong chan dung... đat đuoc doanh thu cao va gianh nhung giai thuong trong cac lien hoan phim chau A.
Sau nam 1975, cac đao dien Le Hoang Hoa, Nguyen Hong Sen tiep tuc thuc hien nhung bo phim nhu Van bai lat ngua, Canh đong hoang... thu hut đuoc nhieu khan gia, gianh đuoc giai thuong trong nhung lien hoan phim quoc te.
Vuot qua giai đoan khung hoang cua thap nien 1990, gan đay đien anh Viet Nam lay lai đuoc khan gia voi nhung bo phim an khach nhu Gai nhay, Nhung co gai chan dai... Mot so bo phim Viet Nam đa đuoc khan gia nuoc ngoai biet toi, trong đo nhieu phim cua cac đao dien Viet kieu. Mui đu đu xanh cua đao dien nguoi Phap goc Viet Tran Anh Hung đa đuoc đe cu giai Oscar cho phim ngoai ngu hay nhat nam 1994. 


Giai đoan tien phong = Du nhap =

Đien anh du nhap vao Viet Nam tu rat som. Ngay 28 thang 12 nam 1895, nen đien anh đuoc khai sinh voi buoi chieu cua hai anh em Auguste va Louis Lumiere tai tang ham quan Grand Cafe o Paris. Đau nam 1896, anh em nha Lumiere mo mot lop hoc trong 6 thang đao tao quay phim đe truyen ba phat minh moi nay. Mot trong nhung hoc vien đau tien đo la Gabriel Veyre, sau khi qua Thuong Hai đa đen Ha Noi. Ngay 28 thang 4 nam 1899 Gabriel Veyre đa to chuc buoi chieu phim đau tien tai Ha Noi mien phi cho cong chung vao xem. Bao L'Avenir du Tonkin so ra ngay 29 thang 4 nam 1899 xuat ban tai Ha Noi co tuong thuat đay đu ve buoi chieu phim nay.
Sau đo, nhung buoi chieu tiep theo đuoc thuc hien o cac khach san, nha hang lon nhan nhung ngay le quan trong hoac su kien chinh tri nao đo. Khan gia đien anh hau het la cac quan chuc, vien chuc, chu cong ty cong nghiep va doanh nghiep, đon vi quan đoi Phap chiem đong thuoc đia. Dua theo mot so tai lieu, bao chi, hoi ky thi thinh thoang co mot vai buoi chieu phim o noi cong cong cho dan ban xu mua ve vao xem nhu cac ngay hoi, cho phien, quay so xo. Tren bao chi Viet Nam đa đang quang cao nhung buoi chieu phim ban ve tai mot so đia điem cong cong.
Rap chieu phim đau tien tai Viet Nam la rap Pathe, do mot nguoi Phap la Aste xay dung tai Ha Noi, canh ho Hoan Kiem, khanh thanh ngay 10 thang 8 nam 1920. Tiep đo toi rap Tonkinois bat đau tu 1921... Thoi ay, nguoi ta goi nhung buoi trinh chieu phim la buoi trinh dien "tro chop bong."
Đe thiet lap đoc quyen khai thac mang luoi chieu bong, ngay 11 thang 9 nam 1923 nguoi Phap thanh lap hang Phim va Chieu bong Đong Duong (Indochine Films et Cinema, IFEC) va nam 1930 Cong ty Chieu bong Đong Duong (Societe des cinetheatre d'Indochine). Mot so Hoa kieu cung bo von xay dung nhung rap nho, chu yeu chieu phim thue cua nguoi Phap va mot so it phim cua Hong Kong, Trung Quoc. Đen nam 1927, tai Viet Nam co 33 rap chieu bong o cac đo thi nhu Ha Noi 4 rap, Hai Phong 2 rap, Hue 2 rap, Cho Lon 4 rap, Sai Gon 4 rap, Can Tho 2 rap... Nam nam sau, tuc nam 1932 con so tang len nhanh chong. Rieng Bac Ky co 27 rap, Trung Ky 11 rap va Nam Ky 13 rap. Mot so nguoi Viet Nam bat đau quan tam đen linh vuc kinh doanh moi nay. Nguoi đau tien la nha tu ban Van Xuan. Nam 1936 ong đa bo tien xay rap chieu bong Olimpia – nay la nha hat Hong Ha tren pho Hang Da o Ha Noi. Đen nam 1939, so luong rap chieu phim lai Viet Nam len toi con so 60.
Nhung nam truoc 1930, moi rap chi lap đat mot may chieu phim. Khi het mot cuon phim thi cac đen trong rap bat sang va nguoi tho may thay cuon phim moi đe chieu tiep. Man anh đuoc lam bang nhung manh vai trang may lai, xung quanh vien vai xanh tham hoac đen. Khan gia ngoi tren nhung ghe tua hoac ghe bang co dua lung bang go. San phong chieu bang phang va man hinh đuoc đat tren phia cao khien khan gia bi moi co khi xem phim. Mot vai rap khong co ghe ngoi. Trong hoi ky cua minh, Pham Duy viet: "...rap Family o pho Hang Buom. Rap nay co hai hang, coi mat chinh thi phai tra hai xu, coi mat trai thi chi mat nua tien, ca hai hang đeu khong co ghe, khan gia ngoi xep xuong đat ma coi". Tu nua cuoi thap nien 1930, mot so rap moi co ban cong va san đuoc lam doc, cac hang ghe đuoc bo tri lech nhau. Cac rap cung đuoc trang bi quat may va phan cap thanh hai loai: sang va binh dan. Nhung bo phim đau tien đuoc trinh chieu o Viet Nam đeu la phim cam. Đen khoang giua thap nien 1930, khan gia moi đuoc xem phim noi voi bo phim đau tien la Phia Tay khong co gi la đuoc xay dung theo tieu thuyet cung ten cua nha van Erich Maria Remarque. Nhung khi đo, đe xem đuoc phim noi, chi gioi tri thuc, sinh vien, hoc sinh trung hoc moi nghe đuoc tieng Phap va đoc đuoc phu đe Phap ngu.
Trong khoang thoi gian Chien tranh the gioi thu hai tu 1939 đen 1945, giao thong đuong bien tu Phap toi Viet Nam bi Đuc va Nhat phong toa, anh huong đen viec van chuyen phim. Nam 1945, Nhat đao chinh Phap o Viet Nam, nam quyen cai tri Đong Duong. Khoang thoi gian nay mot so chu nguoi Phap ban lai cac rap chieu bong cho nhung nguoi Hoa o Ha Noi, Sai Gon. Cac chu nguoi Hoa bat đau nhap phim tu Hong Kong, Singapore vao chieu o Viet Nam.


= Nhung phim đau tien =
Nhung phim đau tien đuoc san xuat o Viet Nam la do nguoi Phap thuc hien. Som nhat la nhung đoan phim đuoc quay đe su dung trong nhung cuon phim gioi thieu sinh hoat o cac thuoc đia Phap do hang Pathe phat hanh ngay tu nam 1897. Tiep đo la nhung phim tai lieu khai thac phong canh (Phong canh tai Kinh đo Hue), phong tuc, hoi he, đinh đam (Hoi Kiep bac, Đam ma ba Thieu Hoang) hoac cac nhan vat thoi thuong trong xa hoi đuong thoi (Co gai Bac Ky).
Nam 1916 Toan quyen Đong Duong la Albert Sarraut đa yeu cau Bo Chien tranh Phap cu mot Đoan đien anh quan đoi sang Viet Nam đe quay phim gioi thieu ve cuoc song, phong tuc, phong canh đat nuoc Viet Nam. Tu 1916 đen 1918 đoan Đien anh quan đoi Phap đa quay đuoc 20 phim phong su, tai lieu. Nhung phim nay chu yeu gioi thieu voi cong chung Phap hinh anh ve thuoc đia cua minh đe keu goi cac nha đau tu, kinh doanh Phap quan tam đen viec khai thac thuoc đia. Đoan Đien anh quan đoi Phap con to chuc cac buoi chieu phim o cac vung nong thon, thanh thi, bien gioi, tuyen truyen cho suc manh cua nguoi Phap, van đong dan thuoc đia đi linh sang Phap, mua cong trai đong gop cho nuoc Phap tien hanh chien tranh.


= Phim truyen đau tien =
Bo phim truyen đau tien la Kim Van Kieu do Cong ty Chieu bong Đong Duong thuc hien nam 1923. Tac pham cua Nguyen Du đuoc đua len man bac voi dien vien la cac đao kep tuong cua ban Quang Lac, Ha Noi. Phim dai 1.500 m voi phan ngoai canh đuoc quay o cac vung phu can Ha Noi va lam hau ky tai Phap. Kim Van Kieu mac phai nhieu sai lam ve noi dung, phan dien xuat cung chang co gi khac hon hat tren san khau, đao kep thi an mac va cu chi nhu hat tuong.
Phim Kim Van Kieu cong chieu lan đau voi mot so khan gia han che va bi phan lon bao chi khi đo chi trich. To Huu Thanh 15 thang 3 nam 1924, viet: "Hoi 4 gio ruoi hom 14 Mars (thang 3) nay, Hoi Indochine Film co đem chop thu Kim Van Kieu tai nha Cinema Palace pho Trang Tien. Hom ay la hom chop thu nen chi moi co may nha van chuong va may nha bao Tay, Nam đen xem ma thoi". Ngay 15 thang 3 nam 1924, to Trung Van: "So la lan nay la lan thu nhat moi co mot ban chop bong dung mot su tich An Nam, dung con hat An Nam đong, lay nhung noi thang canh tu nhien cua An Nam lam canh tri, la lan đau. Cai nghe chop bong xua nay nguoi An Nam chung ta chua tung biet; cac phuong phap, cac le loi đeu la phai tin cap o nha chuyen mon Tay, nguoi ta bao the nao la phai thi cu the ma lam. Nhung le minh ban gop vao cho hop voi su tich, hop voi phong tuc An Nam ta, thi cung phai đe tuy nha chuyen mon nguoi ta luong nghi ma cham chuoc ma thoi, chu minh khong bat buoc đuoc nguoi ta phai theo y minh." Đong Phap Thoi Bao so ra ngay 24.9.1924 che rang: "Trong ban chop bong co ba nhan vat quan trong la Thuy Kieu, Kim Trong va Hoan Thu. Vai Kim Trong thi chang khac gi mot thang ngoc, dien mao chang ra chi, thai đo lai kha bi lam sao chang khac chi cai thai đo cua may anh boi nho mat o rap Quang Lac. Nhat la luc đi tim nha tro... Đen luc đoi dien voi Kieu coi thai đo chang Kim đoi voi nang Kieu cha khac gi cai tu cach mot bac linh "chao mao" ngoi lan khan voi mot gai giang ho... Tom lai, cuoc chop bong vua roi thiet khong co gia tri gi, cha lot đuoc đoi chut tinh than Truyen Kieu, chop bong co le lai lam giam mat cai chan gia tri đoi voi the gioi...".
Sau that bai cua Kim Van Kieu, nam 1925 IFEC tiep tuc thuc hien cuon phim hai ngan la Toufou co đo dai 600 m. Vai chinh Toufou do mot dien vien nguoi Viet lai Trung Quoc ten Leon Chang đong. Phim nhai theo cach dien xuat cua Vua he Charlie Chaplin va bi bao chi lan khan gia chi trich.
Khong nan long, IFEC co gang lam mot bo phim dai ve Viet Nam. Đo la phim Huyen thoai ba Đe nam 1927 dai 1.000 m. Phim do Paul Numier viet kich ban dua theo mot cau chuyen dan gian noi ve mot co gai bi cha me, ho hang nghi ngo la hu hong nen buoc phai chet, sau đo đuoc giai oan va dan lang lap mieu thoi goi la Ba Đe. Đao dien bo phim la Georges Specht, con vai chinh mot co gai Phap lai đam nhiem, cac dien vien Viet chi đong vai phu. Bo phim nay tiep tuc that bai, vai chinh bi che la lo lang, noi dung nhieu sai lac ngo ngan. Du đuoc gui sang trinh chieu o Phap, Huyen thoai ba Đe van thua lo ve doanh thu.
Sau that bai cua ba phim lien tiep, Cong ty Phim va Chieu bong Đong Duong thoi khong nghi đen chuyen lam phim nua.


= Bo phim đau tien cua nguoi Viet =
Nam 1924, ong Nguyen Lan Huong, chu tiem anh Huong Ky o Ha Noi, moi mot chuyen vien nguoi Phap ve day cho minh roi thuc hien bo phim hai Đong tien kem tau đuoc ngua. Bo phim dai 6 phut, phong theo tac pham La laitiere et le pot au lait (Co gai va binh sua), truyen ngu ngon cua La Fontaine. Phim thu hai cua Huong Ky cung la phim hai voi tua phim la Ca Lo. Nhung phim đang quay do dang lai phai bo, vi co su bat đong giua Huong Ky va dien vien đong phim. Sau đo, Huong Ky con quay phim tai lieu Ninh Lang dai 2.000 m ve đam tang vua Khai Đinh. Tiep đo la phim Tan ton đuc Bao Đai, dai 800 m, ve le đang quang Hoang đe Bao Đai. Tuy đuoc hoan nghenh, nhung vi khong co thi truong nen khong đu bu đap vao so von đa bo ra thuc hien phim. Phim chieu o Ha Noi đuoc 27 ngay, doanh thu khoang 5.000 đong tien Đong Duong, trong khi chi phi san xuat gan 30.000 đong.
Nho gay đuoc tieng vang, Nguyen Lan Huong đuoc Tinh truong tinh Van Nam, Trung Quoc đat hang lam hai phim phong su quay tai Trung Quoc. Mot trong hai phim la Đam tang tuong Đuong Ke Nghieu, nam 1929. Nhung sau đo khong thay ong Nguyen Lan Huong lam phim tiep, ma tro ve voi nghe nhiep anh cua minh. Co nhung y kien cho rang ly do la vi tac đong cua nguoi Phap, ho khong muon mot hang phim Viet Nam thanh cong trong khi ho lien tuc gap that bai. Hang phim Huong Ky bien mat sau vai nam ton tai. Tu đo, hoat đong san xuat phim cua nguoi Viet Nam ngung hoat đong suot 7 nam lien tu 1930 đen 1936.


= Phim noi =
Nhung nam cuoi thap nien 1930, Viet Nam hinh thanh mot lop tri thuc moi, tiep thu van hoa Phap. Nhieu phong trao van hoc, san khau, am nhac no ro. Tu cuoi 1936, nhieu nhom thanh nien co y đinh lam phim, bat đau cho nhung phim noi đau tien cua Viet Nam.
An Nam Nghe si đoan do mot so thanh nien yeu đien anh thanh lap. Ho tu hoc đien anh qua sach vo đat mua tu ben Phap. Đau nam 1937, mot thuong gia nguoi Hoa giau co o Hai Phong ten Trinh Lam Ky đa tiep xuc voi An Nam Nghe si đoan, ban viec đua mot đoan dien vien Viet Nam sang Hong Kong quay phim. Nhung viec khong thanh vi xay ra cuoc chien Trung-Nhat. An Nam Nghe si đoan tiep tuc van đong nhung nguoi giau co o Ha Noi bo tien ra lam phim, nhung khong co ket qua.
Cuoi thang 11 nam 1937, An Nam Nghe si đoan ky đuoc mot hop đong lam phim voi Cong ty đien anh Nam Trung hoa (The South China Motion Pictures Co.) đe san xuat bo phim truyen dai Canh đong ma. Kich ban phim Canh đong ma do Đam Quang Thien viet, but danh tren phim la Nguyen Van Nam. Đam Quang Thien von la mot sinh vien Y khoa, muon qua kich ban chung minh thuyet di truyen trong y hoc, nhung Cong ty đien anh Nam Trung Hoa cung đao dien nguoi Trung Quoc Tran Phi đa tu y sua noi dung kich ban, bien no thanh mot phim trinh tham voi nhieu mau va đan ba. Cac nghe si Viet Nam phan đoi nhung khong ket qua, phai dien theo nhung noi dung khong co tu truoc trong kich ban. Thuc hien trong 13 ngay, Canh đong ma hoan thanh giai đoan quay vao ngay 30 thang 1 nam 1938. Sau Canh đong ma, 6 dien vien nguoi Viet o lai Hong Kong đe quay tiep Tran phong ba, mot phim Hong Kong nhung noi ve mot nguoi Viet. Tran phong ba đuoc gap rut hoan thanh va cong chieu truoc Canh đong ma nhung khong thanh cong, bi khan gia la o. Chieu sau Tran phong ba mot thang, thang 7 nam 1938, Canh đong ma ra mat va cung bi du luan va bao chi che trach. Trong đoan lam phim Viet Nam sang Hong Kong khi đo co nha van Nguyen Tuan, ong đong mot vai rat phu trong Cach đong ma va khi ve viet but ky Mot chuyen đi.
Sau Canh đong ma, cac nghe si trong An Nam Nghe si đoan con tham gia hai phim truyen noi tieng Phap do Hang Franco Film thuc hien tai Viet Nam roi khong tiep tuc hoat đong nua vi khong co ai dam bo von ra lam phim tiep. An Nam Nghe si đoan chi ton tai trong 2 nam, ho đuoc ghi nhan nhu nhung nguoi Viet Nam đau tien hop tac lam phim voi nuoc ngoai.
Cuoi nam 1937, chu hang đia hat Asia la Nguyen Van Đinh đa cho ra đoi Hang phim chau A (Asia Film) tai Sai Gon. Ong bo tien mua may moc thiet bi tu ben Phap ve đe san xuat phim co tieng co 35 mm đau tien tai Viet Nam. Đau nam 1938, hang Asia Film khoi quay bo phim đen trang 35 mm Tron voi tinh co đo dai 90 phut. Đao dien la Nguyen Phuong Danh, tuc Tam Danh xuat than tu nghe si san khau cai luong. Kich ban, quay phim va dung phim do giam đoc hang la Nguyen Van Đinh thuc hien. Phim đuoc quay va lam hau ky hoan toan tai Viet Nam do cac chuyen vien ky thuat Viet Nam đam nhiem ma luc luong nong cot la cac ky thuat vien cua hang đia Asia. Tuy khong thanh cong nhu mong đoi, nhung khi tung ra chieu vao đau nam 1939, Tron voi tinh cung thu hut đuoc nguoi xem vi đay la mot bo phim noi 35 mm đau tien tai Viet Nam, do nguoi Viet Nam san xuat.
Sau Tron voi tinh, Nguyen Van Đinh con cho ra tiep ba phim nua do minh tu viet kich ban, tu đao dien, tu quay phim, dung phim. Đo la Co Nga dao thi thanh (1939), Khuc khai hoan va Toet so ma (1940). Nghe thuat va ky thuat cua ca ba phim đeu khong hon gi Tron voi tinh. Tu nam 1940, hang phim chau A ngung hoat đong cho đen thap nien 1960 moi hoat đong tro lai tai Sai Gon.
Nam 1939, mot hang phim moi ra đoi nua tai Sai Gon la hang Viet Nam Phim voi bo phim truyen ra mat co ten la Mot buoi chieu tren song Cuu Long do Nguyen Tan Giau viet kich ban, đao dien, quay phim. Phim đuoc quay 16 mm, co đo dai 90 phut voi am thanh ngoai phim. Nhac, loi, tieng đong đuoc thu vao đia, khi chieu đuoc bat len cung hinh anh. Mot buoi chieu tren song Cuu Long chi ra mat đuoc vai buoi o Sai Gon va My Tho. Cuoi nam 1939, Nguyen Tan Giau lai bat tay lam tiep phim truyen hai Lao thay phap rau đo va phim tai lieu Đeo Ngang tuc canh. Ca hai phim nay cung chet yeu nhu Mot buoi chieu tren song Cuu Long.
Sang nam 1940, quan Nhat tien vao Đong Duong, nguoi Viet Nam khong con ai đung ra lam phim. Cac rap chi con chieu chu yeu phim Nhat va cac nuoc đong minh cua Nhat.


Giai đoan 1945-1954 Ngay 2 thang 9 nam 1945, nuoc Viet Nam Dan chu Cong hoa đuoc thanh lap. Tuy kinh te Viet Nam khi đo kiet que va vua trai qua nan đoi nam 1945, Chinh phu lam thoi Viet Nam van xay dung bo phan Đien anh va Nhiep anh thuoc Bo Thong tin – Tuyen truyen. Hoat đong chu yeu cua bo phan nay la to chuc đoan chieu phim luu đong chieu o nhung noi cong cong va lap toa xe Đien anh đi chieu phim doc Quoc lo 1 tu Bac vao Nam voi mot may chieu Debri 16 mm va hai bo phim tai lieu ve phai đoan Pham Van Đong tai Phap do Viet kieu gui ve. Thoi gian nay tai Phap, hoa si, nha quay phim Mai Trung Thu cung cac Viet kieu khac to chuc nhom đien anh Sao Vang, quay đuoc nhieu phim tai lieu: Ho Chu tich tai Phap, Hoi nghi Fontainebleau, Sinh hoat cua 25.000 Viet kieu tai Phap. Trong nuoc cac nha lam phim cung ghi đuoc nhung phim lich su nhu Ho Chu tich tu Phap tro ve (1946), Tran đanh tai O Cau Den (1946)...
Sau khi cuoc chien Viet – Phap bung no, mot so nha lam phim Cach mang o ca mien Nam va mien Bac tiep tuc thuc hien đuoc nhung phim tai lieu: Tran Moc Hoa (1948), Tran Đong Khe (1950), Chien Thang Tay Bac (1952)... Trong đo, phim Tran Moc Hoa do Khu 8 o mien Nam thuc hien, đuoc xem la phim đau tien cua nen Đien anh Cach mang, đa đuoc đem chieu tai Lien hoan Thanh nien the gioi New Delhi, An Đo nam 1950.
Ngay 15 thang 3 nam 1953, tren chien khu Viet Bac, Chu tich Ho Chi Minh ky sac lenh 147/SL thanh lap Doanh nghiep quoc gia chieu bong va chup anh Viet Nam. Nhung hoat đong cua cac nha lam phim đien anh Cach mang thoi ky nay chi dung lai o the loai phim tai lieu ngan, nhu Giu lang giu nuoc quay nam 1953, Đien Bien Phu nam 1954.
Tai cac thanh thi noi van thuoc quyen kiem soat cua Phap, mang luoi cac rap chieu bong do nguoi Phap va Hoa kieu lam chu tiep tuc chieu cac phim cua Phap va cac nuoc Đong Minh san xuat. Đien anh van đuoc khan gia yeu thich nhung khong co bo phim Viet Nam nao đuoc thuc hien.
Đen nam 1953, Cong ty Kim Chung Đien anh san xuat phim Kiep hoa. Kich ban phim do bau Long, truong đoan cai luong Kim Chung viet, nghe si Kim Xuan trong vai Ngoc Thuy. Đao dien phim la nguoi Hong Kong do ong Long moi ve. Tien đau tu cung la tu doanh thu cua đoan Kim Chung. Kiep hoa gianh đuoc thanh cong, khong chi chieu o Ha Noi, phim con vao Sai Gon roi cac tinh mien Tay. Su thanh cong ve thuong mai cua Kiep hoa keo theo nhung tu nhan khac bo von moi đao dien va quay phim Hong Kong ve lam phim. Ong Ha Quang Đinh, chu ganh cai luong Ai Lien, cung vo la Ai Lien thuc hien phim Nghe thuat va hanh phuc va Pham Cong – Cuc Hoa. Nhung dien vien thoi ky nay đa phan xuat phat tu cac đoan hat hoac ca si nhu Phung Ha, Ai Lien, Kim Chung, Kim Xuan, Bich Hop...


Giai đoan 1954-1975 Hiep đinh Geneve nam 1954 chia Viet Nam thanh Viet Nam Dan chu Cong hoa o mien Bac va Viet Nam Cong hoa o mien Nam. Tai mien Bac, voi su lanh đao cua Đang Lao đong Viet Nam, đien anh đuoc Nha nuoc cap kinh phi san xuat nhung bo phim mang tinh tuyen truyen, đuoc goi la đien anh Cach mang. Nhung bo phim nay đuoc mang toi cac lien hoan phim o nhung nuoc xa hoi chu nghia va đa gianh đuoc nhieu thanh cong. O mien Nam, hinh thanh mot thi truong đien anh voi nhieu hang phim tu nhan. Thi truong nay, co thoi ky suy thoai, co giai đoan phat trien manh me đa san xuat cac bo phim thuoc nhieu the loai, đe tai phong phu. Neu nhu o mien Bac nam 1959 moi xuat hien bo phim truyen đau tien thi o mien Nam, đien anh đat toi thoi ky đinh cao ngay tu nam 1957 voi nhieu bo phim đuoc san xuat, trong đo co phim mau đau tien cua Viet Nam la phim Luc Van Tien. Nhung đai dien cua đien anh mien Nam toi tham du cac lien hoan phim o Chau A va trong khu vuc cung đa nhan đuoc nhieu giai thuong.


= Mien Bac =
Sau nam 1954, cac nha lam phim cua mien Bac van tiep tuc voi cac phim tai lieu. Mot vai phim tai lieu ngan mang tinh lich su nhu Hoi nghi quan su Trung Gia, Tu hang binh duoi che đo ta, Tiep quan Thu đo va cac phim thoi su ve sinh hoat cua tu binh Au – Phi, trao tra tu binh o Tuyen Quang, Viet Tri, Sam Son. Nam 1955, cac phim tap trung phan anh cuoc song thay đoi sau chien tranh, chong di cu, chuyen quan tap ket. Tu nam 1956, phim thoi su ra đeu hang tuan. Nam 1959, bo phim tai lieu Nuoc ve Bac Hung Hai cua đao dien Bui Đinh Hac đa đat huy chuong vang o lien hoan phim Moskva.
Mot phuong thuc đe pho bien đien anh khi đo la cac buoi chieu bong luu đong: phim đuoc chieu o mot khu đat trong voi mot man anh đuoc dung len, may chieu đuoc chay nho may phat đien. Nhieu đon vi chieu bong đuoc thanh lap toi cac vung nong thon va ca thanh thi phuc vu khan gia. Nam 1954 khi cuoc chien Viet-Phap ket thuc, toan mien Bac co 26 rap va 23 đoi chieu bong luu đong. Nam 1955 tang len 37 rap va 37 đoi chieu bong. Nam 1963, 46 rap va 11 bai chieu phim ngoai troi, 269 đoi chieu bong phuc vu 112.804.000 luot nguoi xem. Nam 1964 so luong tang len toi 48 rap va 11 bai chieu phim va 277 đoi chieu bong nhung so luot nguoi xem giam xuong con 77.414.720. Hoa Ky bat đau mo rong chien tranh ra mien Bac, vi ly do an ninh cac đoi chieu bong va bai chieu bong khong tap trung đong nguoi nua.
Nam 1956, to chuc đien anh đuoc tach rieng lam hai bo phan: Xuong phim Viet Nam va Quoc doanh phat hanh phim va chieu bong Viet Nam. Cung trong thoi gian nay, Cuc Đien anh đuoc thanh lap. Nam 1957 bao Đien anh xuat hien. Đen nam 1959, Truong Đien anh Viet Nam, Nha may co khi đien anh, Xuong phim Hoat hoa va bup be Viet Nam, Xuong phim Thoi su, tai lieu Trung uong lan luot ra đoi.
Mot so hoat đong van nghe khac đuoc coi nhu buoc chuan bi cho phim truyen. Phan Nghiem, tu Viet Bac ve Ha Noi đa cai bien, quay va thu thanh tai cho vo kich Long dan bang phim 16 mm, sau đo hoa am tai Tiep Khac. Xuong phim Viet Nam cung đa lam thu mot so tieu pham. Đau tien, đao dien Pham Ky Nam, quay phim Tran Thinh cung cac dien vien Tue Minh, Hoa Tam, đa dung va quay tieu pham ve Vo Thi Sau. Tieu pham thu hai dua theo truyen ngan Thu nha cua nha van Ho Phuong. Tieu pham nay đuoc mang ten Nguoi chien si (con co ten khac la Co lai đo ben Chanh), đao dien Tran Cong, quay phim Khuong Me cung cac dien vien Phi Nga, Huy Cong, Cam Ly, Khang Hy. Tieu pham thu ba co ten Nhua song noi ve hoat đong cua hoc sinh sinh vien noi thanh thoi gian thuoc quyen kiem soat cua Phap. Đao dien Pham Ky Nam, quay phim Tham Vo Hoang. Cac vai chinh do Bich Van, Tran Phuong va Tu Huy đong.
Nam 1958, đao dien Mai Loc lam bo phim Bien đong. Kich ban do soan gia cai luong Ngoc Cung viet, noi dung ve cuoc khoi nghia that bai o Hon Khoai, Ca Mau nam 1940. Phim hoan thanh nhung khi duyet hoa am thi khong đuoc thong qua. Trong cuon sach Đien anh Viet Nam thuo ban đau đao dien Mai Loc viet lai: "Phim khong đuoc thong qua vi noi dung phim khong phu hop voi đuong loi chinh tri luc bay gio, la đau tranh giai phong mien Nam thong nhat đat nuoc, ma phim lai mo ta mot cuoc noi day that bai tai mien Nam. Vi the bo phim truyen đau tay cua chung toi đa that bai...". Mot so kich ban phim truyen khac cung đa đuoc viet, nhung chua kich ban nao đuoc dung thanh phim.


 Giai đoan 1959-1965  Nam 1959 đuoc coi la điem moc voi su ra đoi cua bo phim truyen đien anh Cach mang đau tien: Chung mot dong song.
Tu nam 1958 mot bo phim truyen đa đuoc trien khai. Kich ban đau tien mang ten Tinh khong gioi tuyen, cua tac gia Cao Đinh Bau viet tu đau nam 1957, noi ve moi tinh bi chia cat cua hai nhan vat Hoai va Viet song tren đoi bo song Ben Hai. Ban đau Tinh khong gioi tuyen chi la mot cot truyen so luoc. Sau khi đuoc gop y kien, Cao Đinh Bau va Đao Xuan Tung đa sua chua va hoan chinh kich ban đoi ten thanh Chung mot dong song.
Cot truyen Chung mot dong song đon gian, nhung đe cap đen van đe thoi su khi đo. Theo hiep đinh Geneve, song Ben Hai tro thanh gioi tuyen tam thoi phan chia hai mien Nam Bac. Hai nhan vat chinh Van va Hoai yeu nhau nhung bi dong song chia cat. Đao dien phim la Nguyen Hong Nghi va Pham Hieu Dan (tuc Pham Ky Nam), quay phim Nguyen Đac, hoa si thiet ke Đao Đuc. Chung mot dong song đuoc cong chieu ngay 20 thang 7 nam 1959 đa gianh đuoc nhieu thien cam cua khan gia. Trong 3 nam đau (1958-1960) Đien anh Cach mang Viet Nam đa san xuat 243 bo phim cac the loai voi 4348 ban sao, phuc vu 148.880.000 trieu luot khan gia tai 23 quoc gia.
Nam 1960 cung la nam đanh dau cua phim hoat hinh voi bo phim đau tien Đang đoi thang cao. Tiep đo đen cac phim Chiec vong bac, Chu tho đi hoc... đuoc san xuat. Nam 1961, Truong Đien anh Viet Nam đa nghien cuu va thuc hien bo phim mau đau tien voi tua đe Nhat ky quay phim.
Sau Chung mot dong song, cac nha lam phim Cach mang tiep tuc thuc hien cac bo phim truyen khac. Đe tai lon nhat trong giai đoan nay la cuoc Chien tranh Viet-Phap vua ket thuc. Tu nam 1959 đen 1964, co 18 bo phim thi 11 noi ve đe tai tren: Vo chong A Phu (1961), Lua trung tuyen (1961), Chim vanh khuyen (1962), Chi Tu Hau (1963), Kim Đong (1964)... Ngoai ra, đe tai xay dung cuoc song moi o mien Bac cung đuoc đe cap đen trong cac phim: Khoi trang (1963), Co gai nong truong (1960), Vuon cam (1960)... Cho toi tan 1964 thi Chung mot dong song van la phim duy nhat ve đe tai Chien tranh Viet Nam.
Trong nhung nam đau, ngoai Pham Ky Nam tung hoc đao dien o Hoc vien Đien anh Phap (Institut des hautes etudes cinematographiques), cac nghe si con lai chi tu hoc, lam quen voi đien anh bang nhung phim tai lieu truoc đo. Đen nam 1962 moi xuat hien lop nghe si thuoc khoa đao dien đau tien cua truong Đien anh Viet Nam. Mot kho khan khac la su yeu kem cua kich ban, ly do van hoc Cach mang thoi ky nay cung rat yeu, voi phan lon la truyen ngan, rat it truyen dai hay tieu thuyet. Trong nhung phim thoi ky đo, Vo chong A Phu lam tu truyen ngan cung ten cua nha van To Hoai, Chi Tu Hau, Chim vanh khuyen đuoc xem la thanh cong.
Ve dien vien, ngoai nhung nghe si san khau chuyen sang đien anh nhu Phi Nga, Danh Tan, Tue Minh, Trung Tin, Van Phuc, Mai Chau, Thu An... giai đoan nay đa xuat hien nhung guong mat moi se la tru cot cua đien anh Cach mang giai đoan sau: Tra Giang, Lam Toi, Đuc Hoan...


 Giai đoan 1965-1975  Tu cuoi nam 1964, My bat đau nem bom mien Bac, Chien tranh Viet Nam buoc vao thoi ky khoc liet nhat. Đien anh mien Bac voi nhiem vu tuyen truyen bat đau quay lai đe tai ve cuoc chien đang dien ra. Thoi ky nay đoi ngu lam phim đa đa dang va truong thanh hon. Ngoai lop nghe si thu nhat, xuat hien lop nghe si thu hai la nhung nguoi đuoc đao tao tai truong Đien anh Viet Nam khoa đau tien. The he nghe si thu ba la nhung nha lam phim hoc o Đai hoc đien anh Moskva ve nuoc nam 1962.
Giai đoan nay, phim tai lieu van đong vai tro quan trong. Mot so phim đa đat giai thuong tai cac lien hoan phim quoc te nhu: Luy thep Vinh Linh cua đao dien Ngoc Quynh đat huy chuong vang Lien hoan phim Moskva nam 1971, Đau song ngon gio cua đao dien Ngoc Quynh, Du kich Cu Chi cua đao dien Tran Nhu, Đuong ra phia truoc cua đao dien Hong Sen cung thanh cong tai cac ky Lien hoan phim Moskva. Nhung nguoi dan que toi cua đao dien Tran Van Thuy đoat giai Bo Cau Bac tai Lien hoan phim Quoc te Leipzig nam 1970...
Nganh phim hoat hinh cung gianh đuoc hai giai thuong quoc te. Noi troi la cac phim Meo con, Chuyen ong Giong, Con sao biet noi, Kam Pha – Nang Nga, Con khi lac loai.
Noi got Chung mot dong song, nam 1965 Hang phim truyen Viet Nam san xuat phim Tren vi tuyen 17 voi hai đao dien Ly Thai Bao va Nhat Hien. Phim bi đanh gia la đon gian, khong đe lai dau an gi. Nam 1966, hang thuc hien phim Noi gio dua tren vo kich cung ten cua tac gia Đao Hong Cam. Đao dien bo phim la Huy Thanh voi quay phim Nguyen Đang Bay. Đay la bo phim đau tien cua mien Bac noi ve cuoc chien tranh voi boi canh mien Nam. Noi gio con gioi thieu cho khan gia hai tai nang dien xuat la The Anh, trong vai Trung uy Phuong va Thuy Van, vai chi Van.
Nam 1972, đao dien Hai Ninh thuc hien bo phim Vi tuyen 17 ngay va đem. Đay la bo phim truyen dai 2 tap đau tien cua Viet Nam do Hang phim truyen Viet Nam san xuat. Vai chinh Diu trong phim do dien vien Tra Giang the hien. Vi tuyen 17 ngay va đem đa gianh đuoc giai cua Hoi đong hoa binh The gioi Lien hoan phim Quoc te Moskva nam 1973. Cung trong lien hoan phim nay, Tra Giang đat giai nu dien vien xuat sac. Nam 1974, đao dien Hai Ninh tiep tuc co mot phim đang chu y khac la Em be Ha Noi. Ngoai hai dien vien noi tieng la Tra Giang va The Anh, vai em be Ha Noi do dien vien Lan Huong dien xuat. Bo phim đuoc xem la đa khac hoa thanh cong đoi song cua Ha Noi trong nhung ngay chiu su tan cong cua Khong quan Hoa Ky.
Mot so bo phim đang chu y khac cua giai đoan nay co the ke đen: Đen hen lai len (1974) cua đao dien Tran Vu, Tien tuyen goi (1969) cua Pham Ky Nam. Ngoai nhung bo phim dai, đien anh mien Bac con san xuat cac bo phim ngan voi muc đich tuyen truyen nhu Co giao Hanh (1967), Bien goi (1967), Mot chien cong (1968), Em Phuoc (1969), Buc tranh đe lai (1970), Chi Nhung (1970)...
Tu nam 1970, Lien hoan phim Viet Nam bat đau đuoc to chuc va đinh ky 2 hoac 3 nam mot lan. Lan thu nhat đuoc to chuc tai Ha Noi, giai Bong sen vang đa đuoc tang cho khoang 60 tac pham đien anh, trong đo co Noi gio, Nguoi chien si tre va Nguyen Van Troi. Lan thu hai đuoc to chuc nam 1973, co gan 40 tac pham đuoc Bong sen vang.
Trong giai đoan 1965 đen 1975, tong cong đien anh mien Bac đa san xuat 49 phim truyen.


= Mien Nam =

O mien Nam Viet Nam duoi chinh the Viet Nam Cong hoa, voi thi truong tu do nen cac hang phim chu yeu san xuat phim thuong mai phuc vu khan gia voi nhieu the loai nhu hanh đong, tinh cam, tam ly xa hoi, kinh di...
Khi nguoi My chinh thuc tham chien vao Chien tranh Viet Nam, cung voi quan đoi ho đa mang theo ca van hoa Au My va nhung cong nghe ky thuat moi vao Viet Nam. Đieu nay anh huong đen van hoa noi chung trong đo co đien anh. Mot yeu to khac co anh huong toi đien anh cua mien Nam thoi ky nay la su phat trien manh cua cai luong nhung nam cuoi thap nien 1950, đau thap nien 1960. Rat nhieu nghe si đien anh xuat than tu cai luong. Tu nam 1954 toi 1975, co nhung giai đoan hoang kim, nhu nam 1957, cac hang phim tu nhan đien anh mien Nam san xuat 37 phim.
Vao đau thap nien 1960 co 177 rap chieu bong, trong đo 61 rap o Sai Gon, tong cong la 83.000 cho ngoi. Cac rap thuong trinh chieu phim duoi hai hang:

thuong le: chieu phim theo suat, co an đinh gio. Khan gia thuong phai đoi mua ve vao cung mot luot va ra cung mot luot;
thuong truc: chieu mot cuon phim lien tuc, khi vua het thi se chieu lai tu đau. Khan gia co the đen bat cu luc nao đe xem, tuy khong nhat thiet se đuoc theo doi phim tu đau nhung neu đoi se coi tron cuon phim.


 Giai đoan 1954-1960  Nam 1955, Phong Đien anh đuoc thanh lap. Đen nam 1959 Trung tam Quoc gia Đien anh thuoc Nha Thong tin ra đoi, voi mot đoi ngu nhung nguoi lam phim gom 19 đao dien, 13 quay phim, 5 chuyen vien thu thanh va 2 chuyen vien dung phim. Đa so nhung nguoi nay đuoc co van My day tai cho hoac đi tu nghiep o nuoc ngoai trong hai nam tu 1957 đen 1959. Ben canh đo con moi chuyen gia cua Philippines đen Sai Gon hop tac voi mot so hang tu nhan thuc hien nhung phim tuyen truyen chinh tri va quan su. Trung tam Đien anh chinh la noi đao tao nhung chuyen vien đien anh đau tien cua mien Nam.
Đien anh khi đo chu yeu danh cho gioi thanh thi. Rap chieu bong, moi ngay thuong chieu theo suat, thu bay co suat chieu, chu nhat them suat sang. Đe thu hut khan gia, cac rap thuong mo nhac cac ca si Paul Anka, Andy William, Elvis Presley, Patti Page... Gioi tri thuc thanh thi khi ay bi anh huong boi loi song Phap. Cac phim tinh cam Phap thinh hanh, roi đen nhung phim mien Tay cua My, phim ca nhac An Đo.
Giai đoan 1955 đen 1958, nhieu hang phim tu nhan đuoc thanh lap, tap trung san xuat loai phim tam ly xa hoi, co tich va cac đe tai gia đinh, truyen thuyet nang ve giai tri. Đay la giai đoan no ro phong trao lam phim cai luong, than thoai, truyen thuyet, voi nhieu bo phim khoi goi long tu hao cua nguoi Viet trong viec ung ho phim do nguoi Viet lam ra. Noi bat nhat trong phong trao lam phim nay la cac hang Viet Thanh thanh lap nam 1955, Van The nam 1956, Tan Viet đien anh nam 1957 do ong Bui Diem lam giam đoc. Ngoai ra con co cac hang phim Truong Son, Đong Phuong, Lien Hiep, Vien Đong, Alpha, Huong Binh...
Cac hang tu nhan san xuat phim manh me, gioi thieu voi cong chung mot the he dien vien moi nhu Kim Cuong phim Long nhan đao, Ngoc Bo Đe; Trang Thien Kim phim Muc Lien Thanh Đe, Truong Chi; Le Thi Nam phim Đong ruong mien Nam; Kim Lan phim Nguoi me hien; Thu Trang phim Luc Van Tien; Mai Tram phim Chung toi muon song; Khanh Ngoc phim Rang buoc, Anh sang mien Nam; Xuan Dung phim Kim trai thoi loan; Kim Hoang phim Tien than Đuc Phat To; Thien Kim phim Huyen Tran cong chua; Tuy Phuong phim Thach Sanh Ly Thong...
Cuoi nam 1956, đao dien nguoi My Joseph L. Mankiewicz toi mien Nam Viet Nam thuc hien phim Nguoi My tram lang (The Quiet American, 1958), bo phim đau tien chuyen the tu tac pham cung ten cua nha van Graham Greene. Đao dien Vinh Noan cua phim Chung toi muon song cung đuoc moi hop tac cho bo phim nay. Nhung bo phim khong thanh cong, bi nhan su phan đoi boi chinh Graham Greene. Dien vien Laurence Oliver, nguoi đuoc chon ban đau, cung ung ho nha van va tu choi toi Viet Nam tham gia bo phim.
Nam 1957 la nam đien anh mien Nam hoat đong manh nhat. Chi trong nam 1957, cac hang phim tu nhan đa san xuat hon 37 phim. Do đieu kien trong nuoc yeu kem ve mat ky thuat nen đa so nhung phim trang đen, 35 mm. Neu muon tao đuoc su chuan muc ve ky thuat đeu phai thau thanh tai nuoc ngoai. Thanh cong nhat ve doanh thu giai đoan nay Quan Am Thi Kinh. Mot bo phim an khach khac la Kiep hoa (1953) cua hang Kim Chung voi hai dien vien Kim Chung va Kim Xuan, đuoc xem la phim noi đia hay nhat. Dien vien nu so mot la Kim Cuong, nguoi tham gia nhieu phim nhat nhung nam 1954 đen 1960.
Dip Giang Sinh 1957, phim Nguoi đep Binh Duong cua hang phim My Van voi chien dich quang cao ram ro mang đen cho cong chung ngoi sao tuong lai Tham Thuy Hang. Cung nam 1957, Kieu Chinh lan đau xuat hien trong phim Hoi chuong Thien Mu cua đao dien Le Dan, hang Tan Viet. Nam 1957 cung la nam đau tien Viet Nam san xuat phim mau Eastman A Color, voi cuon phim Luc Van Tien do Tong Ngoc Hap va Thu Trang (hoa hau hoi cho Thi Nghe) san xuat va giu vai chinh, gay soi noi mot dao, bao chi phe binh kha nhieu.
Nhung đen cuoi nam 1957, hoat đong san xuat phim chung lai. Giai đoan 1958 đen 1960 la giai đoan thap nhat cua đien anh mien Nam so voi đinh cao la nam 1960. Con so 39 nha san xuat phim chi con 9 hang hoat đong cam chung, moi nam san xuat mot hai phim, thieu von, phim lo, chinh sach thue... Rieng mot điem sang la phim Đua con cua bien ca đoat giai thuong đac biet cua Lien hoan phim Berlin 1959. Phim nay do Trung tam Quoc gia Đien anh thuc hien. Nhung phim khac trinh chieu co tinh cach phong su hon la truyen gom co Y phuc phu nu (tien trinh cai bien y phuc co truyen cua đan ba Viet), Non nuoc Huong Binh (phong canh đat Than kinh), Son mai Viet-Nam (phim mau), Xuan ve (phong tuc ngay Tet), Đieu xoe son cuoc (vu đieu nguoi Thai Bac Viet), Mua tu linh, Hat bo, Đieu ho Mien Trung... Chinh phu dung nhung đoi chieu phim luu đong đe pho bien phim o thanh thi lan nong thon. Trong khi đo tren thuong truong, bao chi cung khong con ung ho đien anh trong nuoc. Cac phim nhap khau thao tung thi truong, chieu trong 120 rap chieu bong tai mien Nam khi ay. So luong phim ngoai nhap vao Sai Gon tu nam 1954 đen 1960 len toi 1.850 bo, trong đo phim My chiem toi 85-90%. Vao nam 1962, phim My chi con đat đuoc 15,4%, trong khi phim chuong Hong Kong va tam ly xa hoi loai "suot muot" cua Đai Loan len toi 40,8%. Phim cua cac nuoc khac cung đuoc yeu thich trong thoi ky nay la phim ca nhac, than thoai An Đo, phim hiep si cua Nhat Ban.


 Giai đoan 1960-1970  Trong giai đoan kho khan, van co nhung nguoi đam me đien anh. Nhu nhom Bon Tre cua Nguyen Long va Hoang Anh Tuan đa cung ban be gop von lam phim. Nguyen Long voi bo phim dai 100 phut Mua lanh hoang hon (1961) gioi thieu guong mat dien vien Mai Ly. Hoang Anh Tuan voi phim Troi khong muon sang. Đe canh tranh lai voi phim An Đo, Hong Kong... Thai Thuc Nha đien anh hoa cai luong voi nhung phim Oan oi ong Đia (1961), vai chinh la Tham Thuy Hang hay Be bang (1961) voi Kim Cuong. Nhung do yeu kem ve ky thuat va đuoc thuc hien voi vang, hai phim nay cung bi bao gioi che bai.
Khoang 1962, 1963 đien anh mien Nam bat đau hoi sinh tro lai. Nhieu hang phim moi xuat hien cung cac du an lam phim. Thoi ky nay cac phim bat đau su dung ky thuat phim mau đon. Hang phim Alpha tien phong voi Mua rung (1962) co Kim Cuong cung Kieu Chinh. Sau đo la bo phim ton kem Đoi mat nguoi xua cua hang Liem Phim, đuoc thuc hien trong ba nam tu 1962 đen 1964. Đay cung la phim đau tien Thanh Nga tham gia, tuy nhien khanh gia lai biet toi co voi Hai chuyen xe hoa đuoc trinh chieu truoc vao 1963.
Đao dien Le Mong Hoang cung kich si Nam Chau thuc hien To tinh do hang My Van san xuat nam 1963. To tinh co su tham gia cua Tham Thuy Hang, La Thoai Tan, Mai Ly va nu ca si Thanh Thuy. Đay la mot bo phim nang ve am nhac, trong phim Tham Thuy Hang trong vai ca si Le Trinh. Sau thanh cong lon ve mat doanh thu cua To tinh, hang My Van lam tiep phim Bong nguoi đi (1964) do Nam Chau đao dien. Phim nay Tham Thuy Hang dien xuat cung Thanh Đuoc, Ut Bach Lan.
Nam 1969, Lien Anh Cong ty thuc hien bo phim mau man anh rong Tu Sai Gon đen Đien Bien Phu. Ve mat ky thuat đay la bo phim co nhung tien bo vuot bac. Ngoai nhung dien vien đien anh ten tuoi Tham Thuy Hang, Kieu Chinh, Đoan Chau, phim Tu Sai Gon đen Đien Bien Phu con qui tu cac dien vien va soan gia cai luong nhu Le Khanh, Thanh Cao, Ngoc Điep, Tu He, Van Luong. Cung nam 1969, mot bo phim khac đat ky luc ban ve la Chieu ky niem. Đay la bo phim đau tay cua nhom Tham Thuy Hang voi đao dien la Le Mong Hoang, loi thoai do nghe si Nam Chau viet. Phim đen trang, 35 mm dai 1 gio 45 phut. Ngoai Tham Thuy Hang, Hung Cuong, phim cung co su tham gia cua cac ten tuoi cai luong Nam Chau, Phung Ha, Bay Ngoc, Thanh Tu... Chi trong tuan le cong chieu đau tien tai rap Rex, Chieu ky niem đa thu ve 1 trieu đong. Sau vai tuan, con so doanh thu len toi 10 trieu.
Vao nhung nam nay, đe co nhac canh va ca khuc tren phim, cac hang thuong đat cac nhac si nhu Pham Duy, Hoang Thi Tho, Huynh Anh viet. Giong ca do cac ca si nhu Thai Thanh, Hoai Trung... the hien đe dien vien xuat hien tren phim nhep mieng.
Nhung phim khac đang chu y trong giai đoan nay co the ke đen: Loan, Yeu (1964), Dang do (1965), Gia tu bong toi (1969), Trai thoi loan (1969)... Ngoai Tham Thuy Hang, Kieu Chinh, Thanh Nga, Kim Cuong, đien anh con ghi nhan nhung ten tuoi Kim Vui, Mong Tuyen, Thao Suong, Kim Xuan, Thanh Lan, Thien Trang, Ngoc Minh... Đao dien sung suc nhat thoi ky nay la Le Mong Hoang. Nam 1966, tai Đai hoi đien anh A Chau lan thu 13, nu dien vien Xuan Dung đa đuoc trao tang giai thuong nu Dien vien Xuat sac nhat voi vai dien trong phim Đoi mat nguoi xua do hang Liem Phim san xuat. Đay la giai thuong quoc te lon đau tien cua cac dien vien đien anh mien Nam.


 Giai đoan 1970-1975  Cuoi thap nien 1960 o mien Nam, trong khi cai luong ngay cang sa sut thi đien anh lai phat trien manh me, buoc vao thoi ky hoang kim. Nam 1969 đe kich thich nganh đien anh, chinh phu to chuc "Ngay Đien anh Viet Nam" voi chu truong rap chieu bong tren toan quoc chi chieu phim Viet Nam va khong thu tien ve vao ngay hom đo đe chieu du khan gia vao xem. Tai thu đo Sai Gon rap Rex cho trinh chieu lan đau phim Xin chon noi nay lam que huong cua đao dien Hoang Vinh Loc. Su kien thanh cong ruc ro nen tu đo moi nam vao ngay 22 Thang 9 thi lai khai mac "Ngay đien anh Viet Nam". Cung vao dip đo Nha Đien anh đe trinh ba chinh sach moi cua chinh phu: 

Giup nhan va phuong tien cho cac hang tu nhan lam phim.
Cac hang nhap cang phim ngoai quoc se đuoc tang quota neu san xuat phim Viet Nam.
Nha Đien anh se hop tac voi hang tu nhan neu phim co đe tai va noi dung thich hop.
Voi hon 30 hang phim hoat đong, kinh doanh đien anh thuc su co lai. So luong phim tang len nhanh chong: nam 1970 co 6 phim, nam 1971 co 24 phim va đinh cao la nam 1972 voi 29 phim. Cac hang phim đa nhin xa trong rong, biet tim đoi tac, hop tac cung cac nuoc trong khu vuc đe san xuat. Neu nhu truoc đay, cac hang phim muon nhap phim nuoc ngoai thi phai tu minh san xuat mot phim trong mot nam, thi tu nam 1969, chinh quyen Viet Nam Cong hoa cho phep nhap phim tu do. Mac du vay, viec lam phim trong nuoc voi nhieu du an van phat trien manh me.
Ngoai cac dien vien cai luong, đien anh con chung kien su lan san cua cac dien vien kich, ca si nhu: Bach Tuyet voi nhung phim Nhu hat mua sa, Nhu giot suong khuya, Lan va Điep, Con ma nha ho Hua; Bang Chau, Bach Lien voi Men tinh mua ha, Hoa moi no; Nhu Loan voi Đoi chua trang điem; Phuong Hong Ngoc voi Nang chieu, Nang; Phuong Hoai Tam, Thanh Lan voi Tieng hat hoc tro, Truong toi; Trang Thanh Lan voi Xa lo khong đen; Ngoc Đan Thanh voi Quai nu Viet quyen đao; Mai Le Huyen voi Gac chuong nha tho, Ly ruou mung; Tuyet Lan, Quoc Dung voi Truong toi; Kieu Phuong Loan, Bach Lan Thanh...
Tu nam 1970, đien anh Viet Nam Cong hoa lien tuc cu nhieu đoan đi tham du cac lien hoan phim quoc te tai Tay Đuc, An Đo, Nhat Ban, Hong Kong, Đai Loan, Campuchia... Đuoc su quan tam cua chinh quyen Viet Nam Cong hoa, nam 1970, Giai thuong Đien anh ra đoi. Cac hang My Van, Cosunam phim, Viet Nam Phim, Giao Chi phim... xin phep nhung du an xay dung phim truong. Tu cuoi 1969, cac phim san xuat bat đau la phim mau, thuong đuoc in trang o nuoc ngoai, nhieu nhat la o Nhat Ban. Chinh phu con mien thue nhap cang phim nhua mau, tao đieu kien cho cac nha lam phim. Lien tiep trong cac nam 1971, 1972, 1973, 1974 o cac ky lien hoan phim trong khu vuc, Viet Nam Cong hoa đeu gat hai đuoc nhung giai thuong ton vinh cac dien vien Kieu Chinh, Thanh Nga, Tham Thuy Hang, Kim Cuong...
Giai đoan nay, đe tai lam phim cung đa dang hon, phuc vu thi hieu đong đao khan gia. Con ma nha ho Hua san xuat trong hai nam 1972 va 1973 la bo phim kinh di đau tien cua Viet Nam. Phim cua Da Ly Huong phim, đao dien Le Hoang Hoa voi cac dien vien Nam Chau, Bach Tuyet, Thanh Tu, Dung Thanh Lam, Tu Rom... đa thang lon ve doanh thu. Nhung bo phim hai nhu Nam vua he ve lang (1974), Tu quai Sai Gon (1973), So vo moi anh hung (1974) đeu la nhung phim an khach, thu hut khan gia toi rap. Khi đo đien anh vo thuat Hong Kong đang co suc hap dan manh me nen mot so nha lam phim cung đi theo huong nay. Tieu bieu nhu Long ho sat đau (1972), Han thu, Quai nu Viet quyen đao.
Mot so tac pham van hoc cung đuoc cac nha lam phim đua len man anh nhu Trong mai (1971), Ganh hang hoa (1971) dua theo tieu thuyet cua Tu Luc van đoan, Đieu ru nuoc mat (1971), Vet thu tren lung ngua hoang (1971) cua nha van Duyen Anh, Chan troi tim (1970) cua Van Quang. Mot đe tai hap dan nua la khai thac the gioi giang ho, vu nu voi nhung phim Sau gio gioi nghiem (1972), Xa lo khong đen (1972), Vet thu tren lung ngua hoang (1971), Manh luc đong tien (1971)... Cung voi đo phan anh đoi song cua gioi tre thanh thi Loan mat nhung (1970), Hoa moi no (1974), He 72, Anh yeu em...
Loan mat nhung nam 1970 cua đao dien Le Dan đuoc xem la bo phim chan thuc hap dan phan anh đung mot bo phan thanh thieu nien Sai Gon thoi ay. Phim dai 1 gio 45 phut, phong theo truyen xa hoi đen cua Nguyen Thuy Long, nguoi đa song mot thoi gian dai cung du dang va gai điem. Voi cac dien vien Huynh Thanh Tra trong vai Loan mat nhung, Thanh Nga trong vai Xuan, nguoi yeu cua Loan mat nhung, Ngoc Phu trong vai Thanh Italy, Kim Xuan vai Dung... phim co nhieu tinh tiet eo le, nhung canh vu truong an choi cua Sai Gon.
Cuoi nam 1969, đau 1970, Lien Anh cong ty bo ra mot so tien khong lo 14 trieu đong cho Le Hoang Hoa lam phim Chan troi tim dua theo tieu thuyet cua Van Quang. Ban đau Lien Anh cong ty moi Kieu Chinh đong vai Lien va đao dien đuoc chon la Hoang Vinh Loc, nhung do thoi gian chuan bi qua lau nen hai nhan vat nay ban phim khac đa tu choi. Ve sau đuoc thuc hien voi cac dien vien Hung Cuong vai Phi, Thanh Lan vai Phuong, Kim Vui vai Lien, Anh Nga vai Loan. Ca khuc chinh cua bo phim la nhac pham Nua hon thuong đau rat noi tieng cua Pham Đinh Chuong. Bo phim đuoc quay 3 thang troi, voi 100 xe tang, 45 may bay truc thang, 300 xe co gioi đu loai, 600 dien vien chinh phu va đa thu vao 94 trieu đong.
Ben canh đo, mot so phim khac hoa chan dung nguoi linh Viet Nam Cong hoa nhu Nguoi tinh khong chan dung (1971), Xin nhan noi nay lam que huong (1968), Nguoi ve tu đinh nui... Nguoi tinh khong chan dung cua hang Giao Chi phim thuc hien nam 1970 do Hoang Vinh Loc đao dien. Kieu Chinh trong vai chinh My Lan, mot phat thanh vien giu muc Tam tinh chien si tren đai phat thanh dan than vao chien truong tim nguoi yeu. Tuy đuoc thuc hien voi mot kinh phi han hep, nhung phim đa đoat giai chu đe phim xuat sac nhat va nu tai tu chinh kha ai nhat tai Đai hoi đien anh A Chau lan thu 17 to chuc tai Đai Bac vao ngay 6 thang 6 nam 1971.
Mot vai bo phim ngoai noi dung rat hay con co ca nhac phim rat đuoc ua chuong. Chang han nhu phim Bao tinh(1972)-bo phim mau đau tien cua Viet Nam voi Kieu Chinh, Hung Cuong... co ban Bao tinh cua Hoang Trong va Tinh nho cua Trinh Cong Son do Khanh Ly hat.
Ngoai ra con co phim Trieu phu bat đac di voi Thanh Viet co ban Mang xuong tuyen đai cua Hoang Trong đoat giai thuong Van hoc Nghe thuat cua Viet Nam Cong Hoa nam 1972-1973 do Khanh Ly the hien cung rat đuoc ua chuong.
Nam 1973, bo phim Con ma nha ho Hua cua đao dien Le Hoang Hoa gay tieng vang lon ve doanh thu va nghe thuat, mac du khong chon boi canh rong va nhan su khong lo. Xuat pham nay khong nhung cuu nguy cho ganh hat cua ong bau Diep Nam Thang khoi giai the ma tro thanh hien tuong giai tri đac biet trong nhung ngay Chien tranh Viet Nam đang hoi khoc liet nhat.
Cuoi nam 1974, hoat đong lam phim van dien ra soi đong. Le Hoang Hoa lam bo phim kinh di Gion mat tu than voi Tham Thuy Hang, Phuong Uyen. Tham Thuy Hang cung cung voi đao dien Luu Bach Đan len ke hoach hop tac voi Nhat Ban quay bo phim Tinh khuc thu 10, Hon vong phu... Ngay Đien anh Viet Nam 14 thang 9 nam 1974, Thai Thuc Nha lam chu tich đa phat đong phong trao ung ho đien anh voi khau hieu "Nguoi Viet xem phim Viet". Hang phim My Van xay dung hoan chinh phim truong lon o xa lo Bien Hoa. Dip tet 1975, man anh Sai Gon nhon nhip voi nhieu phim moi đuoc cong chieu: Hai vu 709, Tu que ra tinh, Nu quai so ma...
Su kien 30 thang 4 nam 1975 đanh dau ket nen đien anh cua mien Nam Viet Nam thoi ky nay. Cho đen tan khi đo, mot vai bo phim nhu Gion mat tu than cua đao dien Đo Tien Đuc... van chua kip cong chieu.


Giai đoan sau 1975 = Thoi ky bao cap =
Sau nam 1975, mien Bac va mien Nam thong nhat keo theo nhung thay đoi cua đien anh Viet Nam. Tai Sai Gon, truoc khi đuoc đoi ten, nhung nha lam phim mien Bac đuoc tiep nhan nhung trang thiet bi, may moc ky thuat cua mien Nam. Ho cung voi nhung nghe si cua mien Nam nhu cac đao dien Le Mong Hoang, Le Hoang Hoa... cac dien vien Tham Thuy Hang, Kim Cuong, Nguyen Chanh Tin, Ly Huynh... hop thanh mot đoi ngu lam phim đong đao. Đe tai lam phim cung đa dang. Ngoai nhung phim ve Chien tranh Viet Nam, cung co nhung phim noi ve đe tai đo thi mien Nam. Trong giai đoan nay, đien anh Thanh pho Ho Chi Minh đong vai tro quan trong trong nen đien anh Viet Nam.
Xuong phim Giai phong – thanh lap tu thang 1 nam 1962 – đuoc mo rong quy mo, san xuat nhieu loai hinh phim, đoi ten thanh Xuong phim Tong hop thanh pho Ho Chi Minh. Xuong phim Nguyen Đinh Chieu đuoc thanh lap voi tien than la hang phim Alpha cua Sai Gon truoc 1975. Co quan Phat hanh phim va chieu bong Giai phong chuyen thanh Chi nhanh Phat hanh phim Trung uong tai Thanh pho Ho Chi Minh. Trung tam tu lieu phim cac tinh phia Nam đuoc thanh lap đe quan ly, luu tru cac phim cua đien anh mien Nam truoc 1975, đen thang 9 nam 1979 tro thanh Co so II cua Vien Tu lieu phim Viet Nam – nay la Vien Nghe thuat va Luu tru Đien anh.
Bo phim đau tien đuoc ra đoi Ben le 30 – 4. Tiep đo, Đai truyen hinh thanh pho thuc hien phim Co Nhip (1976) cua đao dien Khuong Me. Hang phim truyen Viet Nam co Ngay le thanh do Bach Diep bien kich va đao dien voi cac dien vien Tra Giang, Nhu Quynh, Tue Minh, Tran Phuong. Cung nam 1976, Hang phim truyen Viet Nam con thuc hien mot bo phim đang chu y khac la Sao thang tam, đao dien Tran Đac, dien vien Thanh Tu, Đuc Hoan, Le Dung Nhi.
Ngoai 350 rap chieu phim, đien anh con đuoc pho bien nho 1.400 đoi chieu bong luu đong. Đe tai chinh cua đien anh Viet Nam giai đoan nay van la cuoc chien tranh vua ket thuc. Nhung bo phim tiep theo Moi tinh đau (1977), Mua gio chuong (1978), Me vang nha (1979)... va Canh đong hoang (1979) cua Xuong phim Tong hop la bo phim dau an nhat trong thoi ky nay.
Nam 1979, phim Toi loi cuoi cung cua đao dien Tran Phuong đa gay đuoc tieng vang lon vi thoat khoi cai bong cua dong phim cach mang ma noi ve nhung đe tai xa hoi. Cot truyen phim kha giong phim Vet thu tren lung ngua hoang đuoc lam nam 1971 tai mien Nam. Phim con co ban nhac rat noi tieng cua nhac si Trinh Cong Son: Đoi goi em biet bao lan.
Canh đong hoang do nha van Nguyen Quang Sang viet kich ban, đao dien phim la Nguyen Hong Sen. Truoc đo hai nguoi đa hop tac trong Mua gio chuong, bo phim đau tay cua Nguyen Hong Sen tren vai tro đao dien, cung la kich ban đau tay cua Nguyen Quang Sang. Lay boi canh vung Đong Thap Muoi, bo phim phan anh đoi song cua mot gia đinh trong thoi gian chien tranh Viet Nam. Hai dien vien chinh cua Canh đong hoang la Lam Toi va Thuy An. Canh đong hoang đa gianh đuoc nhieu giai quan trong trong Lien hoan phim Viet Nam lan thu 5 nam 1980 va Huy chuong vang tai Lien hoan phim Quoc te Moskva, 1981.
Sang thap nien 1980, đe tai lam phim đa thuc su đa dang. Đao dien Pham Van Khoa co hai bo phim chuyen the tu tac pham van hoc, Chi Dau (1980) tu tieu thuyet Tat đen cua Ngo Tat To va Lang Vu Đai ngay ay (1983) tu Song mon, Chi Pheo, Lao Hac cua Nam Cao. Đao dien Đang Nhat Minh cung đa thuc hien nhung bo phim đuoc chu y, Thi xa trong tam tay (1982), Bao gio cho đen thang Muoi (1984) va Co gai tren song (1986).
Mot tac pham đien anh dau an trong giai đoan nay la bo phim dai hoi Van bai lat ngua cua đao dien Le Hoang Hoa do Xuong phim Tong hop Thanh pho Ho Chi Minh san xuat. Van bai lat ngua đuoc thuc hien tu nam 1982 toi nam 1987, gom 8 tap: Đua con nuoi vi giam muc, Quan co di đong, Phat sung tren cao nguyen, Con hong thuy va ban tango so 3, Troi xanh qua ke la, Loi canh cao cuoi cung, Cao ap va nuoc lu, Vong hoa truoc mo. Phim đuoc chuyen the tu tieu thuyet tinh bao cung ten cua nha van Nguyen Truong Thien Ly. Vai điep vien Nguyen Thanh Luan do Nguyen Chanh Tin va vai Thuy Dung do Thuy An va Thanh Lan the hien. Van bai lat ngua đa gianh đuoc Giai đac biet tai Lien hoan phim Viet Nam lan thu 6 nam 1983, Bong sen bac va nam dien vien chinh xuat sac tai lan thu 7 nam 1985.
Tu thang 4 nam 1975 đen nam 1985, đien anh Viet Nam đa thuc hien 149 bo phim truyen ra mat cong chung. Moi nam con trung binh 12 phim hoat hinh va nhieu phim tai lieu. Nam 1986 hoan thanh 4 tap phim Biet đong Sai Gon (lam tu 1982), la phim nhua mau đau tien cua đien anh Viet Nam.


= Thoi ky mo cua =

Đen cuoi thap nien 1980, khi Viet Nam buoc sang giai đoan Đoi moi thi đien anh roi vao thoi ky khung hoang. Nhung nam truoc, trong thoi ky bao cap, cac hang phim đuoc nha nuoc cap kinh phi đe san xuat phim, khau phat hanh phim do co quan khac quan ly. Đay la mot trong nhung ly do lam giam chat luong phim. Thoi ky nay, su cat giam ngan sach cua Nha nuoc lam cho đien anh khong đu kinh phi đe san xuat phim. Viec phan cap cac rap va đoi chieu bong ve cho tinh, thanh va quan, huyen đuoc tu đau thap nien 1980, toi thoi gian nay đuoc thuc hien triet đe. Nha nuoc bat đau xoa bo bao cap danh cho đien anh, chuyen tu che đo bao cap sang che đo hach toan kinh te, co su tai tro mot phan cua Nha nuoc. Cac may moc thiet bi lam phim đa cu ky, tien cua Nha nuoc đau tu cho đien anh cung bi that thoat.
Trong khi đien anh roi vao bi kich thi the loai phim video moi xuat hien va nhanh chong đat toi thoi ky hoang kim, thu hut mot so luong khan gia rat lon (phim video đau tien la Bi vo, chuyen the tu tieu thuyet cung ten cua nha van Nguyen Hong). So luong may video tang nhanh va rap chieu phim khong con suc hut voi khan gia. Nhieu hang phim đien anh chi con san xuat mot hai phim mot nam, va chuyen sang lam phim video. Dong phim nay chu yeu san xuat o mien Nam, rat nhieu bo phim thuong mai đuoc san xuat o at, noi dung đon gian, thuong goi la dong "phim my an lien". Dong phim nay cung keo theo mot the he dien vien ngoi sao moi nhu Ly Hung, Diem Huong, Viet Trinh, Le Cong Tuan Anh, Le Tuan Anh, Thai San, Y Phung, Cong Hau, Thu Ha...
Mot thoi gian đau, cac phim my an lien huong toi cac đe tai dan gian, nhung cau chuyen co tich nhu Pham Cong Cuc Hoa, Thach Sanh, Tam Cam... Khi the loai phim vo thuat cua Hong Kong du nhap vao Viet Nam manh me, cac nha lam phim cung san xuat hang loat nhung phim vo hiep da su Thang Long đe nhat kiem, Lua chay thanh Đai La, Trang si Bo Đe, Chuyen tinh My Chau... Khong chi dung phim video, mot vai phim nhu Thang Long đe nhat kiem la phim đien anh. Thoi ky cuoi cung, cung la giai đoan manh me nhat, la nhung bo phim tinh cam suot muot, bi luy, nhung cuoc tinh tay ba ngang trai: Sau nhung giac mo hong, Em khong doi lua, Sao em voi lay chong, Sau con mua troi lai sang, Toc gio thoi bay, Đung noi xa nhau... Cho đen giua thap nien 1990, do nhu cau va thi hieu khan gia thay đoi, dong phim nay bat đau đi xuong.
Giai đoan nay so luong phim đien anh đuoc san xuat giam đang ke. So luong rap chieu phim cung giam bot. Nhieu rap chieu phim bi pha bo, hoac chuyen sang kinh doanh linh vuc khac, bien thanh vu truong. Mot vai tac pham thanh cong cua thoi ky nay co the ke đen Nguoi đi tim di vang chuyen the tu tieu thuyet An may di vang cua nha van Chu Lai voi cac dien vien Tran Luc, Thanh Mai, Le Cong Tuan Anh, Thuong Tin; Đem hoi Long Tri (1989) đuoc chuyen the tu tac pham cua nha van Nguyen Huy Tuong, đao dien Hai Ninh, dien vien Hoang Cuc, Le Van; Tinh khuc 68 (1988) cua đao dien Le Mong Hoang voi Thuong Tin, Phan Vu va Vi đang tinh yeu (1991) cua Le Xuan Hoang.
Vi đang tinh yeu đuoc Hang phim Giai Phong san xuat nam 1991, do Le Xuan Hoang đao dien voi cac dien vien Thuy Tien, Le Cong Tuan Anh, Le Cung Bac, Y Phung, Phuoc Sang... Vai Quang "Don Quixote" la vai dien dau an cua Le Cong Tuan Anh. Tai Lien hoan phim Viet Nam lan thu 10 nam 1993, Vi đang tinh yeu đa gianh nhieu giai quan trong: Bong sen vang, Đao dien xuat sac, Nam dien vien chinh xuat sac. Đay đuoc xem la mot bo phim vua thanh cong ve doanh thu lan nghe thuat.
Nam 1992, co hai bo phim Phap đuoc thuc hien o Viet Nam. Nguoi tinh (L'Amant) cua đao dien Jean-Jacques Annaud dua theo tieu thuyet cung ten cua Marguerite Duras voi su tham gia cua nu dien vien Phap Jane March va dien vien Hong Kong Luong Gia Huy. Bo phim thu hai la Đong Duong (Indochine), đao dien Regis Wargnier va hai ngoi sao Catherine Deneuve va Vincent Perez. Dien vien nguoi Phap goc Viet Pham Linh Đan trong vai Camille, con gai nuoi cua Eliane Devries – vai do Catherine Deneuve the hien. Đong Duong đa đuoc trao giai Oscar cho phim ngoai ngu hay nhat nam 1992.
Nam 1993, chuong trinh Chan hung đien anh cap Nha nuoc đuoc Chinh phu phe duyet va buoc đau trien khai.


= Đien anh hai ngoai =


 Quay tai Viet Nam  Tu nhung nam ngay sau 1945, đa co nhung thuoc phim cua cac Viet kieu Phap gui ve Viet Nam. Đo la nhung phim tai lieu ve Hoi nghi Fontainebleau, Ho Chi Minh o Phap, hay ve đoi song cua nhung Viet kieu. Đau thap nien 1950, co nhung thanh nien Viet Nam sang Phap hoc ve đien anh. Sau khi tot nghiep, mot so ve nuoc lam phim, nhu đao dien Pham Ky Nam cua mien Bac, Le Dan, Hoang Anh Tuan, Le Mong Hoang cua mien Nam. Mot so khac o lai Phap lam phim, nhung khong co thanh cong đang ke.
Đao dien Viet kieu đau tien đuoc gioi đien anh nuoc ngoai chu y đen la đao dien Le Lam voi bo phim ngan Long Van Khanh Hoi lam nam 1980 tai Phap. Bo phim noi ve mot nguoi lai tau hoa phai thuc hien cong viec trong khi nguoi vo o nha đang hap hoi. Long Van Khanh Hoi đuoc gioi thieu trong chuong trinh Trien vong cua đien anh Phap tai Lien hoan phim Cannes nam đo. Ba nam sau, Le Lam lam tiep phim Tro tan cua đe che. Bo phim la mot hoai niem cua tac gia ve que huong trong moi quan he voi nhung nguoi Phap thong qua nhan vat vien si quan va nguoi nu tu si Phap, do nu dien vien noi tieng nguoi Phap Dominique Sanda thu vai.
Trong muoi nam sau đo, Le Lam khong lam phim nua va cung khong co ten tuoi cua đao dien nguoi Viet nao đuoc nhac đen trong hoat đong đien anh o nuoc ngoai.
Mo đau cho lan song cac đao dien Viet kieu ve Viet Nam lam phim la Ho Quang Minh. Vao nam 1985, đao dien Ho Quang Minh tu Thuy Si ve nuoc thuc hien bo phim Con thu tat nguyen cua Hang phim Giai Phong. Tiep đo ong lam cac bo phim Trang giay trang (1991), Bui hong (1996) va mang nhung phim nay tham du mot so lien hoan phim quoc te.
Nam 1993, đao dien tre nguoi Phap goc Viet Tran Anh Hung thuc hien bo phim đau tay Mui đu đu xanh (L'Odeur de la papaye verte) tai Phap. Bo phim noi ve mot co gai, tu khi con be toi luc truong thanh, o Sai Gon trong thap nien 1950. Trong mot khung canh nho hep, cot truyen đon gian, tac gia đac biet chu y đen hinh anh va mau sac. Va ngay tu tac pham đau tay nay, Tran Anh Hung đa thanh cong. Mui đu đu xanh gianh đuoc giai Tre va giai Camera vang trong Lien hoan phim Cannes nam đo. Sang nam 1994, phim đuoc đe cu tranh giai Oscar cho phim ngoai ngu hay nhat va gianh đuoc giai Cesar cho tac pham đau tay.
Nam 1995, Tran Anh Hung tro ve Viet Nam lam phim Xich lo (Cyclo). Xich lo co su tham gia cua nhieu dien vien Viet Nam cung ngoi sao đien anh Hong Kong Luong Trieu Vy. Khac voi bo phim truoc, boi canh cua Xich lo la Thanh pho Ho Chi Minh trong thap nien 1990 voi nhieu bao luc, te nan. Phim đa gianh đuoc giai Su tu vang va giai FIPRESCI tai Lien hoan phim Venezia nam 1995. Nam 1999, Tran Anh Hung thuc hien bo phim thu ba cung o Viet Nam, Mua he chieu thang đung (A la verticale de l'ete) voi su tham gia cua nhieu dien vien Viet Nam noi tieng: Le Khanh, Nhu Quynh, Tran Quang Hai, Le Tuan Anh... Voi ba phim, tuy gianh đuoc nhung thanh cong o nuoc ngoai, Tran Anh Hung khong đuoc nhieu khan gia Viet Nam biet toi. Cac nha lam phim trong nuoc đanh gia phim Tran Anh Hung it ban sac Viet Nam.
Cung nam 1999, đao dien Viet kieu My Tony Bui ve nuoc lam Ba mua (Three Seasons), mot bo phim voi ba cau chuyen nho xen ke voi nhau. Ba mua co su tham gia cua dien vien nguoi My Harvey Keitel trong vai mot cuu chien binh My tro lai Viet Nam tim con gai, va cac dien vien Viet Nam nhu Đon Duong, Ngoc Hiep... Ba mua đuoc cong chieu rong rai o Viet Nam va đa thu hut đuoc khan gia. Phim đoat ca hai giai cua khan gia lan giam khao tai Lien hoan phim Sundance. Nam 2001, Tony Bui đung ra lam nha san xuat cho bo phim đau tay cua anh minh la Timothy Linh Bui mang ten Rong xanh (Green Dragon). Bo phim noi ve nhung nguoi Viet ti nan sau bien co thang 4 nam 1975 voi su tham gia cua ngoi sao Hollywood Patrick Swayze, dien vien Đon Duong, cac dien vien hai ngoai Le Thi Hiep, Kathleen Luong. Rong xanh vap phai su phan đoi cua Nha nuoc Viet Nam va sau bo phim nay, dien vien Đon Duong roi Viet Nam sang đinh cu tai Hoa Ky. Truoc đo Đon Duong cung tham gia mot bo phim Hollywood khac noi ve Chien tranh Viet Nam la Chung ta la nhung nguoi linh (We Were Soldiers 2002) cung Mel Gibson.
Sang thap nien 2000, lan song cac đao dien Viet kieu ve nuoc lam phim tro nen manh me. Nhu Ho Quang Minh voi Thoi xa vang (2004), Viet Linh voi Me Thao – Thoi vang bong (2003), Nguyen Vo Nghiem Minh voi Mua len trau (2004), Đoan Minh Phuong voi Hat mua roi bao lau (2005), Ao lua Ha Đong	cua Luu Huynh (2006). Charlie Nguyen voi Dong mau anh hung (2007). Phim cua nhung đao dien nay đa gianh đuoc nhieu giai thuong tai Lien hoan phim Viet Nam va ho cung voi cac nha lam phim trong nuoc tao nen nen đien anh Viet Nam đuong đai.


 Quay tai hai ngoai  Ben canh nhung đao dien ve Viet Nam lam phim, mot so nha lam phim Viet kieu thuc hien cac bo phim ngay tai hai ngoai.
Nam 2003, mot đao dien tre Victor Vu thuc hien bo phim thu hai cua minh la Mot buoi sang đau nam (First Morning). Truoc đo anh đa lam mot phim ngan ten Firecracker vao nam 1997. Mot buoi sang đau nam đuoc thuc hien đon gian, nhung ve noi dung tac gia lai muon đe cap đen nhieu khia canh cuoc song cua nguoi Viet ti nan. Bo phim, voi su tham gia cua nhung dien vien tre cua đien anh hai ngoai la Johnny Tri Nguyen va Kathleen Luong, đa khong đe lai dau an gi. Nam 2004, Victor Vu lam Oan hon (Spirits), mot phim thuoc the loai kinh di mang đam chat A đong. Oan hon đuoc bao chi Viet Nam nhac đen va Victor Vu đa mang bo phim nay tham du mot so lien hoan phim. Nam sau 2006, Victor Vu tiep tuc san xuat bo phim kinh di The gioi huyen bi tap 1 la Tinh yeu bat biet (Mysterious World, Episode 1: Love Never Die).
Tai Phap, mot đao dien tre goc Viet la Kim Chapiron. Anh bat đau la mot nguoi thiet ke web truoc khi buoc chan vao đien anh. Nhung bo phim đau tay cua Kim Chapiron Tarubi, l'Arabe Strait (2000) et La Barbichette (2002) đa tham du nhieu lien hoan phim nhu Locarno, Cicuito Off Venice, Les Lutins du Court-Metrage. Nam 1995, cung Romain Gavras, Kim Chapiron thanh lap hoi nghe si Kourtrajme, tap hop nhieu ten tuoi noi tieng: tay guitar Nguyen Le, dien vien Vincent Cassel... Sheitan, phim dai đau tay cua Kim Chapiron do Vincent Cassel san xuat co su tham gia dien xuat cua Vincent Cassel va Monica Bellucci. Thoi điem 2007, tac pham moi nhat cua Kim Chapiron la video clip France a fric cho ca si nhac rap Rockin' Squat.
Bat đau nam 2005 va chinh thuc ra mat nam 2007, đao dien Ham Tran voi bo phim Vuot song (Journey from the Fall – Hanh trinh tu su sup đo) đa gianh đuoc su chu y cua cong đong nguoi Viet hai ngoai. Phim đuoc trinh chieu rong rai tai Hoa Ky va đa đoat đuoc doanh thu cao nhat cho moi rap. Bo phim noi ve canh ngo cua nhung nguoi trong trai cai tao o Viet Nam sau 1975 va sau đo la nhung thuyen nhan. Vuot song co su tham gia cua Kieu Chinh, Nguyen Long va dien vien, nu ca si Diem Lien. Kinh phi san xuat bo phim nay cung do cong đong nguoi Viet o My tai tro.
Vao nam 2003, Đai hoi Đien anh Viet Nam Quoc te lan đau tien đuoc to chuc o vung Little Saigon cua Quan Cam, California, Hoa Ky. Sau đo Đai hoi đuoc to chuc hai nam mot lan. Đay la đai hoi đien anh duy nhat danh rieng cho cac nha lam phim goc Viet tren toan the gioi. Ngoai nhung nha lam phim Viet kieu, mot so đao dien trong nuoc nhu Pham Nhue Giang, hay Bui Thac Chuyen cung đem phim toi du. Nam 2007, đai hoi đuoc to chuc o truong Đai hoc California tai Irvine voi 51 phim gom 13 phim dai, 36 phim ngan. Ngoai nhung phim thuc hien trong nuoc nhu Song trong so hai cua đao dien Bui Thac Chuyen, Ao lua Ha Đong cua Luu Huynh. Dong mau anh hung cua hang phim Chanh Phuong, con co nhung phim đien anh hai ngoai Vuot song (Journey from the Fall) cua Ham Tran, Bui đoi (Dust of Life) cua Le Van Kiet.


 The he di cu va con đuong đen Hollywood  Sau 1975, nhieu nguoi Viet roi Viet Nam đinh cu o nuoc ngoai. Mot so dien vien Viet kieu tham gia vao nen đien anh noi ho đinh cu. Kieu Chinh gianh đuoc nhieu vai dien nho tai Hollywood. Nam 1993, Le Thi Hiep đong vai nu chinh ben canh Tommy Lee Jones trong bo phim ve Chien tranh Viet Nam Troi va đat (Heaven & Earth, 1993) cua đao dien noi tieng Oliver Stone. Tai Phap, Pham Linh Đan gianh giai Cesar cho Nu dien vien trien vong trong phim De battre mon cœur s'est arrete nam 2006. Canh sat nguoi Phap goc Viet Nguyen Van Loc đong vai chinh trong mot so se-ri phim truyen hinh dua theo cuon tu truyen cua chinh ong. Cac dien vien nhu Johnny Tri Nguyen, Dustin Nguyen cung tham gia nhieu phim cua Hollywood. Tren man anh My, Hong Chau qua cac vai dien trong phim Downsizing (2017) va The Whale (2022) đa tro thanh nu dien vien goc Viet đau tien đuoc đe cu Giai Qua cau vang va Giai Oscar; nhieu nhan vat ma co đong la nguoi Viet Nam hoac goc Viet, nhu vai Tran Ngoc Lan trong phim Downsizing (2017) va vai Ba Trieu trong se-ri Watchmen (2019). Nam dien vien nguoi Uc goc Viet Hoa Xuande đong vai chinh ben canh Robert Downey Jr., cung voi nhieu vai phu đam nhan boi cac dien vien nguoi Viet nhu Kieu Chinh, Nguyen Cao Ky Duyen va Phanxine, trong se-ri Cam tinh vien (2024) cua A24 dua tren tieu thuyet cung ten thang giai Pulitzer cua nha van nguoi My goc Viet Nguyen Thanh Viet.

Mot vai dien vien mang mot phan dong mau Viet khac cung gianh đuoc nhieu thanh cong, nhu Chung Le Đe noi tieng o Hong Kong. Tai Hoa Ky, Maggie Q tham gia dien xuat trong nhung bo phim lon cua Hollywood nhu Nhiem vu bat kha thi 3 (Mission: Impossible III, 2006) va Die Hard 4 (2007); co đa đam nhan nhieu nhan vat la nguoi goc Viet nhu vai đac vu FBI Hannah Wells trong se-ri Designated Survivor (2016-2019) va vai nu chinh Anna trong phim The Protege (2021) đuoc quay tai Viet Nam. Nam dien vien goc Hoa sinh tai Viet Nam Quan Ke Huy voi vai dien trong phim Cuoc chien đa vu tru (2022) đa tro thanh nam dien vien goc A thu hai trong lich su thang Giai Oscar cho hang muc nam dien vien phu xuat sac nhat.


= Thoi ky đuong đai =
Tu giua thap nien 1990, đien anh Viet Nam bat đau buoc dan ra khoi thoi ky khung hoang. So luong phim tang len. Ngoai nhung phim tiep tuc khai thac đe tai chien tranh nhu Ha Noi, mua đong nam 1946 (1997) cua Đang Nhat Minh, Nga ba Đong Loc (1997) cua Luu Trong Ninh, Đoi cat (1999) cua Nguyen Thanh Van, Ai xuoi Van Ly (1996) cua Le Hoang... cac nha lam phim đa huong toi nhung đe tai đuong đai: Vuong Đuc voi Nhung nguoi tho xe (1998), Nhue Giang voi Thung lung hoang vang (2000), Đo Minh Tuan voi Vua bai rac (2002)...
Nam 2000, Lien hoan phim chau A-Thai Binh Duong đuoc to chuc o Ha Noi. Đien anh Viet Nam đa gianh đuoc nhieu giai quan trong: Phim hay nhat cho Đoi cat cua đao dien Nguyen Thanh Van, hai dien vien Mai Hoa va Hong Anh trong Đoi cat đat hai giai danh cho nu dien vien chinh va nu dien vien phu xuat sac nhat. Truoc đo, nam 1999, Tieng vi cam o My Lai cua Tran Van Thuy đat phim ngan hay nhat tai Lien hoan phim chau A-Thai Binh Duong to chuc o Thai Lan.
Nhung hau het nhung bo phim nay, voi tu duy lam phim cu, đa khong keo đuoc khan gia toi rap, cac phim lam ra tiep tuc thua lo. Nha nuoc van cap kinh phi đe san xuat nhung phim ky niem cac ngay le lon. Nhung bo phim đo thuong đuoc thuc hien voi kinh phi lon, nhung it đuoc khan gia quan tam, tham chi cac ten phim Ky uc Đien Bien, Giai phong Sai Gon con lam khan gia tuong nham la phim tai lieu. Ky uc Đien Bien (2004) ky niem 50 nam chien thang Đien Bien Phu đuoc đau tu 13 ty đong, khi cong chieu thu hut rat it khan gia. Trong ba ngay chieu tai rap Đong Đa Thanh pho Ho Chi Minh chi ban đuoc 60 ve. Tai Ha Noi, ngoai hai suat chieu phuc vu cong ich cung chi chieu đuoc tam suat doanh thu, binh quan 25, 30 ve. Sau đo Nha nuoc co van ban chi đao cac co quan, doanh nghiep to chuc xem phim. Tuy the, tai le trao giai Canh dieu vang 2004, voi Ky uc Đien Bien Đo Minh Tuan van nhan giai Đao dien xuat sac nhat.
Vao cuoi thap nien 1990, đau thap nien 2000, nhieu rap chieu phim đuoc nang cap, trang bi hien đai. Trung tam Chieu phim Quoc gia đuoc xay dung moi o Ha Noi. Mot lan song phim nuoc ngoai tran ngap vao Viet Nam voi nhung bo phim an khach cua My, Han Quoc, Hong Kong. Khan gia Viet Nam bat đau lay lai thoi quen toi rap chieu phim. Nam 2001, đao dien nguoi Uc Phillip Noyce toi Viet Nam quay bo phim Nguoi My tram lang (The Quiet American) chuyen the tu tieu thuyet cung ten cua nha van Graham Greene. Phim co su tham gia cua hai dien vien noi tieng cua Hollywood la Michael Caine va Brendan Fraser. Vai nu chinh trong phim do dien vien Viet Nam Hai Yen đong.
Đau thap nien 2000, cac nha lam phim Viet Nam cung co gang lam nhung phim thu hut khan gia. Nguoi đi đau trong trao luu lam phim thuong mai la đao dien Le Hoang voi Gai nhay (2003) cua Hang phim Giai phong. Nam 2001, Le Hoang nhan kich ban Truong hop cua Hanh cua bien kich Nguy Ngu. Ban đau ong đinh lam phim theo phong cach ban tai lieu, sau đo chuyen dan sang huong phim xa hoi va lay ten phim la Gai nhay. Đuoc cong chieu vao dip Tet đau nam 2003, Gai nhay voi hai dien vien chinh Minh Thu va My Duyen đa thu hut mot so lon khan gia. Tuy gap phai su phe binh manh me cua bao chi va đong nghiep, phim van đat ky luc ve doanh thu, khoang 12 ty đong. Nhung nam tiep theo, Le Hoang tiep tuc san xuat nhung phim an khach khac nhu Lo lem he pho (2004), Nu tuong cuop (2005), Trai nhay (2007).

Đien anh tro thanh mot thi truong voi nhieu hang phim tu nhan tham gia. Trong đo co nhung hang phim lon manh nhu hang Thien Ngan va hang Phuoc Sang. Nam 2004, Thien Ngan tung ra Nhung co gai chan dai cua đao dien Vu Ngoc Đang voi mot chien dich quang cao ram ro. Bo phim co nhieu đieu moi so voi đien anh Viet Nam: mot trang web rieng cho phim, cuoc thi ve poster, soundtrack đuoc lam rieng cho phim voi ca si noi tieng. Nhung co gai chan dai la bo phim noi ve gioi nguoi mau, cac vai chinh cung do nhung nguoi mau noi tieng Anh Thu, Xuan Lan, Duong Yen Ngoc, Thanh Hang, Ngoc Nga đam nhan. Khong chi thanh cong ve thuong mai, Nhung co gai chan dai con la bo phim tu nhan đau tien tham gia Lien hoan phim Viet Nam va đa đat giai Bong sen bac tai lien hoan phim lan thu 14 nam 2005.
Nhung nam 2005, 2006, thi truong phim Viet Nam tro nen soi đong voi nhieu bo phim, phan lon cua cac hang tu nhan: Khi đan ong co bau (2005), 1735 km (2005), Chien dich trai tim ben phai (2005), Đe muon (2006), 2 trong 1 (2006), Hon Truong Ba, da hang thit (2006)... Đe thu hut khan gia, cac hang phim đa moi nhung ca si, nguoi mau noi tieng tham gia. Ngoai nhung đao dien Viet Kieu nhu Ho Quang Minh, Viet Linh, Nguyen Vo Nghiem Minh... mot so nha lam phim tre Viet kieu cung ve Viet Nam lam phim: Nguyen Nghiem Đang Tuan co 1735 km (2005), Ringo Le co Chuyen tinh Sai Gon (2005) va gan đay la Charlie Nguyen co Dong mau anh hung (2007) voi su tham gia cua Johnny Tri Nguyen, Dustin Nguyen, Ngo Thanh Van, Nguyen Chanh Tin.
Mot so rap chieu hien đai tiep tuc đuoc xay dung. Trong đot chieu phim chieu Tet 2007, voi nhung bo phim thuong mai: Vo lam truyen ky, Trai nhay, Chuong reo la ban, đien anh Viet Nam gianh đuoc khan gia truoc nhung phim nuoc ngoai.
Nguoc lai co nhung phim voi ngan sach ton kem nhu Song cung lich su voi chi phi len 21 ty đong, ma chi trinh chieu co vai ngay vi khong ban đuoc ve.
Trong nhung nam gan đay, đac biet la sau anh huong cua đai dich COVID-19, chat luong phim Viet Nam ngay cang giam sut tram trong. Theo du lieu ve tinh hinh phat trien cua đien anh Viet tu 2019 – 2021 cua Box Office Vietnam, trong 3 nam qua co tong 74 phim Viet đuoc cong chieu, trong đo co 20 tac pham đat doanh thu tot, 54 phim lo va lo nang (chiem 73%). Theo đao dien Ly Hai, mot bo phim that bai doanh thu co the đen tu nhung nguyen nhan nhu thoi điem phat hanh khong phu hop. Vi du, trong thoi gian nhieu phim kinh di đong loat đo bo o rap, khan gia se ngan va khong con tim đen đe mua ve. Hoac phim Viet đoi đau voi nhieu tac pham bom tan cua Hollywood o cung thoi điem phat hanh. Ngoai ra, nhieu phim đuoc gioi chuyen mon đanh gia cao nhung lai khong phu hop voi khau vi đien anh cua khan gia trong nuoc dan toi doanh thu thap.


Xem them Danh sach phim đien anh Viet Nam
Danh sach phim đien anh đoat giai Bong Sen Vang
Danh sach phim đien anh đoat giai Canh Dieu Vang
Phim mi an lien
Đien anh hai ngoai
Hoat hinh Viet Nam


Tham khao = Chu giai =
^  Theo bai Đien anh Viet Nam – Buoc khoi đau cua đao dien Đang Nhat Minh. Trong bai So luoc lich su đien anh Viet Nam cua Pham Ngoc Truong tren Đien anh Viet Nam thi tu nam 1898, tren bao chi Viet Nam đa đang quang cao nhung buoi chieu phim ban ve tai mot so đia điem cong cong.
^  Cac tai lieu con nhac toi cac ten khac nhu Ba Đe, Su tich Ba Đe – Bao Ha Noi moi.
^  Theo bai Đien anh Viet Nam – Buoc khoi đau Luu tru ngay 17 thang 7 nam 2015 tai Wayback Machine cua đao dien Đang Nhat Minh. Mot vai tai lieu khac Luu tru ngay 16 thang 11 nam 2006 tai Wayback Machine viet Georges Spesct la nu dien vien chinh.
^  Ben le... chuyen cai luong Luu tru ngay 16 thang 11 nam 2006 tai Wayback Machine tren bao Nguoi Viet
^  Theo cua nha van To Hoai
^  Con ghi Ba Huyen Thanh Quan tren Đeo Ngang – So luoc lich su đien anh Viet Nam cua Pham Ngoc Truong tren Đien anh Viet Nam
^  Nhieu nghe si phan ung voi cuon Lich su Đien anh Viet Nam tren Vietnam Net
^  Ve cuon phim mau Luc Van Tien nam 1957 Luu tru ngay 6 thang 10 nam 2007 tai Wayback Machine tren bao Nguoi Viet
^  Nhung thanh tuu cua đien anh Viet Nam tren trang cua Bo Van hoa – Thong tin
^  "Đien anh Viet Nam", The gioi Tu do, so 4 Tap X trang 29
^  Bai Tran Thien Thanh ve voi Chan troi tim Luu tru ngay 30 thang 11 nam 2007 tai Wayback Machine cua nha van Van Quang.
^  Đao dien Le Hoang Hoa: "Toi đa lam phim theo đon đat hang qua nhieu" tren bao Thanh Nien Online
^  Đanh gia cua đao dien Nguyen Khai Hung trong Dong phim Viet kieu: Lam phim bang con mat nguoi khac
^  Tuan đau 24 thang 3 2007, Vuot song đuoc trinh chieu tai 4 rap, đat doanh thu 87.442 USD, la so doanh thu cao nhat cho moi rap cho tat ca nhung phimđuoc trinh chieu tai Bac My vao tuan đo (21.861 USD Mercury News). Khi đuoc chieu mo rong vao nhung tuan sau đo, doanh thu đuoc tang cao hon (IndieWIRE Luu tru ngay 29 thang 9 nam 2007 tai Wayback Machine)
^  Phim Ky uc Đien Bien: Mot that bai đang buon Luu tru ngay 26 thang 9 nam 2007 tai Wayback Machine tren bao Tuoi Tre
^  Đao dien Le Hoang an Tet lon Luu tru ngay 19 thang 6 nam 2006 tai Wayback Machine tren bao Nguoi Vien Xu
^  Lan đau tien hang phim tu nhan tham gia Luu tru ngay 2 thang 2 nam 2008 tai Wayback Machine tren Nguoi Vien Xu


= Chu thich =


Lien ket ngoai Ho Truong An. Anh truong kich gioi. Arlington, VA: To hop xuat ban mien Đong Hoa Ky, 2012.
Tap chi The gioi đien anh
Danh sach phim lam tai Viet Nam tren IMDb
Danh sach phim tieng Viet tren IMDb
Đien anh Viet Nam – Buoc khoi đau Luu tru ngay 17 thang 7 nam 2015 tai Wayback Machine cua đao dien Đang Nhat Minh
So luoc lich su đien anh Viet Nam phan I, phan II, phan III cua Pham Ngoc Truong tren Đien anh Viet Nam
Lich su đien anh Viet Nam va mien Nam cua Le Quang Hoai Tam đang tren bao Đien anh Thanh pho Ho Chi Minh
Buoc đau cua phim truyen Cach mang Luu tru ngay 27 thang 9 nam 2007 tai Wayback Machine cua Vu Quang Chinh
Đien anh Viet Nam truoc cach mang thang 8 nam 1945 tren trang cua Bo Van hoa – Thong tin
Đien anh Cach mang Viet Nam tren trang cua Bo Van hoa – Thong tin
Lich su đien anh Viet Nam tren trang cua Bo Van hoa – Thong tin
Dien xuat cua dien vien man anh Sai Gon
Đien anh Sai Gon mot thuo: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
Đien anh hai ngoai va đoi net cham pha tren trang cua Đang Cong san Viet Nam
Dong phim Viet kieu: Lam phim bang con mat nguoi khac tren trang cua Bo Van hoa – Thong tin