Thanh Cao Tong (chu Han: 清高宗, tieng Man: ᡬᠠᠣᡯᡠᠩ, Mollendorff: g῾aodzung, 25 thang 9 nam 1711 – 7 thang 2 nam 1799), Tay Tang ton vi Van Thu Hoang Đe (文殊皇帝), la Hoang đe thu sau cua Nha Thanh va la Hoang Đe Man Thanh thu tu sau khi nhap quan. Trong thoi gian tri vi cua minh, ong chi dung nien hieu Can Long (乾隆), nen con goi la Can Long Đe (乾隆帝).
La vi Hoang đe huong tho cao nhat trong lich su Trung Quoc, thoi ky tri vi cua Can Long keo dai gan 60 nam; tu 11 thang 10 nam 1735 đen 1 thang 9 nam 1795; va la thoi cuc thinh ve kinh te cung nhu quan su cua Đai Thanh. Vao thoi nay, lanh tho nha Thanh keo dai đen Chau tho song Y Le va Tan Cuong, lanh tho Trung Quoc mo rong đen toi đa, khoang hon 13.000.000 km² (so voi 9.600.000 km² hien nay).
Can Long hoc theo cach thuc cai tri cua ong noi minh la Thanh Thanh To Khang Hi, nguoi ma ong rat nguong mo. Khi con tre, Can Long đa khien Khang Hi ngac nhien ve rat nhieu linh vuc, nhat la ve van hoc nghe thuat. Khang Hi đa cho rang Can Long la nguoi xung đang tro thanh hoang đe tiep theo sau Ung Chinh. Luc len ngoi, Can Long đa tien hanh mot so cuoc vien chinh voi ket qua lan lon, ong cung thu nap nhieu phi tan, tuan du cac noi, thi hanh nhieu chinh sach hop ly nen quoc luc cuong thinh, xung đang đuoc khen ngoi la vi vua co tai cai tri. Nhung vao giai đoan cuoi đoi, ong tro nen tu man va tieu xai hoang phi, khien ngan kho bat đau tham hut. Ong cung dung tung cho long than tham nhung nhu Hoa Than, khien đoi ngu quan lai nha Thanh dan bi tha hoa. Su suy yeu cua nha Thanh đa bat đau tu giai đoan cuoi đoi Can Long.
Nam 1796, Can Long nhuong ngoi cho con trai thu 15 la Vinh Diem, xuong lam Thai thuong hoang, van tiep tuc giu quyen chinh trong cung, su goi la Huan chinh (训政). Đen nam Gia Khanh thu 4 (1799) thi ong moi qua đoi, huong tho 88 tuoi. Ong la mot trong 4 vi Hoang đe tho nhat cua Trung Hoa (88 tuoi), ba nguoi kia la Luong Vu Đe (86 tuoi), Vo Tac Thien (82 tuoi) va Tong Cao Tong (81 tuoi).


Than the = Thoi tho au =

Can Long ten that la Hoang Lich (chu Han: 弘曆, tieng Man: ᡥᡠᠩ ᠯᡳ, Mollendorff: Hung Li, Abkai: Hung Li), sinh vao ngay 13 thang 8 (tuc ngay 25 thang 9 duong lich) nam Khang Hy thu 50 (1711), vao luc nua đem tai Đong thu vien cua phu Ung Than vuong, ten khi con nho la Nguyen Tho (元寿). Than phu cua ong la Thanh The Tong Ung Chinh, khi ay con la Ung Than vuong. Con than mau ong la Nuu Ho Loc thi, khi ay con la Cach cach trong phu Ung Than vuong.
Khi Hoang Lich chao đoi, huynh truong cua ong la Hoang Huy (弘暉), Hoang Phan (弘昐), Hoang Quan (弘昀) đeu som ta the. Hoang Thoi, anh trai thu 4 (tren danh nghia la thu 3) cua Hoang Lich, la nguoi con trai truong cua Ung Than vuong. Hoang Lich la con trai thu 5 (tren danh nghia la thu 4) cua Ung Than vuong, thuc te la đung thu 2. Tu nho, Hoang Lich tu chat hon nguoi, hoc đau nho đo. Nam Khang Hy thu 60 (1721), Khang Hy nghe noi chau noi Hoang Lich o Ung Than vuong phu rat thong minh, ben cho moi gap. Sau khi gap, Khang Hy rat thich Hoang Lich, lenh đua vao cung hoc van, sau đo con cho đi theo minh đen hanh cung Nhiet Ha. Khi đo, Hoang Lich moi 10 tuoi.
Khi Khang Hi Đe qua đoi (1722), Ung Than vuong đang co, lay nien hieu la Ung Chinh. Con truong Hoang Thoi co hanh vi phong tung, khong đuoc Ung Chinh trong  dung, Hoang Lich vao nhung nam cuoi, đuoc Khang Hy sung ai, nen đia vi cua Hoang Lich trong cuoc tranh đoat Hoang vi suon se hon. Đay co le la ly do Ung Chinh đa ngam ngam chon Hoang Lich lam Tru quan.


= Van đe ve sinh mau =
Mot trong nhung truyen thuyet pho bien nhat ve than the cua Can Long luu truyen trong cac cau chuyen dan gian, cac bo tieu thuyet, da su chinh la gia thuyet Can Long la con chau dong ho Tran o Hai Ninh, Chiet Giang.
Chuyen ke rang, vao ngay 13 thang 8 nam Khang Hi thu 50, tuc nam 1711, phu cua Ung Than Vuong, nguoi sau nay tro thanh Hoang đe Ung Chinh, tro nen nhon nhip vui ve la thuong. Hom đo, Hoang tu Dan Chan co them mot đua con. Cung trong ngay hom đo, nha ho Tran o Hai Ninh cung co them mot đua tre. Nha ho Tran o đay chinh la chi Tran The Quan, hay con goi la "Tran Cac Lao", mot nguoi tung lam quan duoi thoi Khang Hy va co quan he cuc ky mat thiet voi Hoang tu thu 4, Ung Than vuong Dan Chan (tuc Ung Chinh Hoang đe). Luc bay gio, Vuong phi cua Hoang tu Dan Chan va vo cua Tran Cac Lao đeu mang thai. Khong lau sau đo, ca hai nguoi cung sinh vao mot ngay, Vuong phi cua Ung Chinh sinh ra mot cach cach con vo cua Tran Cac Lao thi sinh ra mot be trai. Ung Chinh nghe noi con trai cua Tran Cac Lao sinh cung ngay voi cach cach cua minh moi lenh cho Tran Cac Lao mang con trai vao Vuong phu cua minh đe xem mat. Lenh cua Vuong gia khong the khong nghe, Tran Cac Lao khong con cach nao khac đanh phai mang con cua minh đua vao Vuong phu. Tuy nhien, khi đua be đuoc tra ve cho nha ho Tran thi ban đau la con trai gio lai hoa thanh con gai. Đua con trai nha ho Tran bi đanh trao vao phu Ung Chinh sau nay chinh la Hoang Lich.
Lai co mot truyen thuyet khac, sinh mau cua Hoang Lich von ten la Ly Kim Que (李金桂). Đay chi la mot truyen thuyet dan gian, nhung ben canh su tich nha ho Tran ben tren, thi thuyet nay cung noi tieng khong kem. Theo truyen thuyet nay, Ly Kim Que von la mot cung nu o Hanh cung Nhiet Ha. Tai đay, trong mot lan uong ruou mau huou (loc huyet; 鹿血), Ung Chinh Đe đa noi hung lam hanh Ly Kim Que. Sau khi xong viec, Ung Chinh vi cam thay Ly thi nhan sac kem coi, xuat than đe hen, trong khi ay ong đang canh tranh voi cac Hoang tu khac trong su kien "Đoat đich", do đo sau khi Ly thi sinh ra Hoang Lich, thi Ung Chinh ben nhanh chong đua đua be đen cho Nuu Ho Loc thi nuoi nang, xung la me ruot. Ket cuoc cua Ly Kim Que đuoc truyen lai rang ba van con song khi Hoang Lich len ngoi, nhung lai chon gia đien dai, bao toan the dien hoang gia.
Nhung thuyet tren tuy ve mat su lieu cuc ky đang nghi va vo van, nhung lai rat de tro thanh tu lieu sang tac cho tieu thuyet cung phim anh, do vay no van ton tai trong cac truyen thuyet co trang. Cau chuyen ve ho Tran đa đuoc Kim Dung hu cau thanh bo tieu thuyet Thu kiem an cuu luc, con ve Ly Kim Que đa đuoc su dung trong hai loat phim truyen hinh noi tieng Hau cung Chan Hoan truyen va Nhu Y truyen. Mot khuc Hi kich ten Phong vo hanh cung (风雨行宫) cung dua tren truyen thuyet ve Ly Kim Que.


= Thoi ky Hoang tu =

Truoc khi Hoang Lich len ngoi, tin tuc ve nguoi ke vi đa đuoc nhieu nguoi biet đen. Hoang Lich chinh la nguoi đuoc to phu la Khang Hi va phu hoang la Ung Chinh đanh gia cao. Tren thuc te, Ung Chinh đa giao cho Hoang Lich nhieu cong viec quan trong tu khi Hoang Lich con la hoang tu, bao gom ca nhung viec trieu chinh lien quan đen cac chien luoc quan su.
Theo mat chi do Ung Chinh cong bo, ngay tu nam Ung Chinh nguyen nien (1723), thang 8, Ung Chinh đa chi đinh Hoang tu tu Hoang Lich chinh thuc tro thanh Tru quan. Do vay, su giao duc cua Hoang Lich tu thoi khac đo tro nen chu trong hon, bao gom cac lao than Truong Đinh Ngoc, Tu Nguyen Mong, Thai The Xa,... ngoai ra cac Hoang than nhu Doan Loc, Doan Hi cung đeu kem cap cuoi ngua ban cung cho Hoang Lich, đe Hoang Lich khong quen đi nguon goc to tien. Do đo, Hoang Lich nhanh chong tro thanh hoang tu hieu biet Man, Han, Mong van.
Nam Ung Chinh thu 2 (1724), thang 11, ngay ki cua Khang Hy, Ung Chinh sai Hoang Lich thay minh te Canh lang.
Nam thu 4 (1726), thang 5, 3 nam ngay gio cua Nhan Tho Hoang thai hau, Ung Chinh muon đich than đen te lang nhung vuong cong đai than ra suc khuyen ngan, lo lang mua he nong nuc se anh huong đen thanh cung. Hon nua ca đi lan ve tong cong hon nam sau tram dam, lai đang mua gat hai, mot đuong phu dich khong khoi lam cham tre cong viec nha nong. Ung Chinh nghe theo, phai Hoang Lich thay mat đi te le.
Thang 11, Ung Chinh ha lenh phai quan vien te Vinh lang, Phuc lang, Chieu Tay lang, Hieu lang va Hieu Đong lang, lai phai Hoang Lich te Canh lang.
Thang 12, Hoang Lich cung Trang Than vuong Doan Loc đuoc phai đi tham Ma Vu  đang om nang. Ung Chinh Đe ra chi du "Ma Vu om benh nguy cap, van chi tham vi the trac, Ma Vu phung su Hoang khao Khang Hi hon nam muoi nam, som chieu hau ha trai phai khong roi, khac cung can than, moi chuyen đeu nguong the thanh tam". Khong lau sau, Ma Vu qua đoi, Ung Chinh phai Hoang Lich, Di Than vuong Doan Tuong, Trang Than vuong Doan Loc, cung voi Bo vien Đai than va Nhat đang Thi ve cua bon ky Ta duc, đen te ruou cho Ma Vu.
Nam thu 5 (1727), thang 7, đai hon, Hoang Lich đuoc Ung Chinh ban hon cho Phu Sat thi, con gai Sap Cap Nhi tong quan Ly Vinh Bao, xuat than tu dong ho Sa Te Phu Sat thi cua Tuong Hoang ky. Đai hon cu hanh o Tay Nhi so trong Tu Cam Thanh (ve sau Can Long Đe đoi ten thanh Trong Hoa cung).
Nam thu 8 (1730), Đich tu cua Hoang Lich ra đoi, Ung Chinh đich than đat ten Vinh Lien, con đac biet đem Nhac Thien đuong toan tap (乐善堂全集) ban chuc mung.
Nam thu 9 (1731), thang 8, Đai hoc si Trung Đat Cong, Phu Vien Đai tuong quan Ma Nhi Tai chuan bi len đuong, Ung Chinh menh Hoang Lich cao te Phung tien đien, tat ca vuong cong, quan vien đeu đen ben ngoai Tay Truong An mon đua tien.
Nam thu 11 (1733), ong đuoc gia phong Bao Than vuong (寶親王). Cung nam nay, Ung Chinh Đe cho phep Hoang Lich tham gia nghi đinh đan ap Han quoc Chuan Cat Nhi va nguoi Mieu o Quy Chau. Đay đeu la đai chinh su khi đo cua Đai Thanh, cho thay tu cach ke vi cua Hoang Lich đa ro rang hon bao gio het. Ngoai ra, viec te lang, te Khong, te Quan Thanh Đe Quan, te Mieu,... nhung viec te tu trong đai đeu do Hoang Lich đich than chu tri.
Đe tranh lap lai mot cuoc tranh gianh quyen luc – đieu von đe lai vet nho trong con đuong đen ngai vang cua minh, ngay tu nam đau đang co, tuc Ung Chinh nguyen nien thang 8 (1723), Ung Chinh Đe đa viet san ten nguoi ke ngoi, đua vao trong mot chiec hop niem phong can than đuoc đat phia sau tam bang Chinh đai quang minh (正大光明) phia tren ngai vang tai Cung Can Thanh. Ten nguoi ke vi se đuoc cong khai cho cac hoang than trong cuoc hop mat cua tat ca cac quan đai than, sau khi Hoang đe mat. Đay chinh la hinh thuc xac nhan ngoi vi Tru quan ma cac hoang đe Nha Thanh ap dung cho đen khi Cach mang Tan Hoi (1911) no ra, cham dut trieu Thanh.
Vao nam Ung Chinh thu 13 (1735), ngay 23 thang 8, Ung Chinh qua đoi. Noi thi lay chi du đa đuoc soan san, cong bo truoc trieu đinh. Theo đo, Bao Than vuong Hoang Lich ke thua Đe vi. Do Hoang Lich la đuoc bi mat tuyen chieu lap vi, ong đuoc menh cac đai than phu tro, bao gom Trang Than vuong Doan Loc, Qua Than vuong Doan Le, Đai hoc si Ngac Nhi Thai va đai than Truong Đinh Ngoc. Ngay 3 thang 9, Hoang Lich len ngoi o đien Thai Hoa, lay nam sau la nam đau nien hieu Can Long (乾隆). Ngay 27 thang 9, di cu Duong Tam đien.


Hoang đe Đai Thanh = Chinh sach đoi noi =

Can Long la vi Hoang đe rat chuyen tam đen trieu chinh, đa xoa bo che đo chinh tri ha khac cua Ung Chinh, thay vao đo la chinh sach khoan dung đo luong. Ong giai phong tat ca nhung nguoi trong tong that bi cam tu, nhung nguoi chu, bac bi buc hai ma chet đeu đuoc ghi trong ngoc điep, phong anh em minh lam Than vuong; thoi Ung Chinh bat bo giam cam nhung van si vo toi, gia toc cua ho bi đay toi bien gioi lam no le, nay đeu đuoc ong tra ve que cu. Tu khi co cau quyen luc toi cao chi sau Hoang đe la Quan co xu đuoc thanh lap, hang ngay Can Long đeu đich than toi Quan co xu đe xu ly viec trieu chinh. Sang đi som toi ve muon, buoi toi cung thuong xuyen trieu kien cac Quan co đai than, chinh vi vay ma tu thoi ong, Quan co xu dan dan hinh thanh nen che đo truc đem, sau nay so mot nguoi khong xu ly noi, nen vao moi sang som con co mot nguoi toi giup đo. Ben canh đo, Can Long cung quan ly rat nghiem khac hoan quan va ngoai thich, truoc het la cam hoan quan hoc hanh, xoa bo Noi thu đuong von la noi đoc sach, hoc chu cua hoan quan; tiep đen pham nhung hoan quan la sai tau su thi đeu đoi ho la Vuong, nhu vay se khien cac quan ben ngoai kho ma phan biet đuoc, tu đo tranh đe ho cau ket voi nhau.
Ve mat phat trien xa hoi, Can Long chu yeu ke thua che đo kinh te va chinh tri cua Khang Hi va Ung Chinh, đac biet la thuc thi triet đe cac chinh sach nhu "cai tho quy luu", "than đinh nhap mau" va "hoa hao quy cong". Nhung chinh sach nay đa đua trieu Thanh len đinh cao cua su phat trien. Đat nuoc duoi thoi Can Long bat đau buoc vao giai đoan cuc thinh.


= Cac cuoc chien tranh bien gioi =

Can Long đuoc đanh gia la mot nha quan su tai ba. Ngay sau khi len ngoi, ong đa cho quan đan ap cuoc khoi nghia cua nguoi Mieu vao nam 1735–1736. Nhung chien dich sau đo cua ong đa lam mo rong đang ke lanh tho cua Nha Thanh. Su thanh cong nay mot phan cay nho vao suc manh quan su, phan con lai la su chia re va ngay mot suy yeu cua nhung dan toc Noi A.
Duoi thoi Can Long, Han quoc Chuan Cat Nhi đat duoi su cai tri cua Nha Thanh; sau đo no đa đoi ten thanh Tan Cuong; trong khi đo, o phia Tay, vung Noi Mong la mot đon vi đon tru cua quan đoi Nha Thanh. Su sap nhap Tan Cuong vao trong lanh tho Nha Thanh la ket qua cua cac chien thang quan su va su sup đo cua Han Quoc Chuan Cat Nhi, mot lien minh giua cac bo toc Tay Mong Co. Theo hoc gia Nguy Vien (đoi Nha Thanh), 40% trong tong so 600,000 nguoi Chuan Cat Nhi đa chet do benh đau mua, 20% phai di dan đen cac khu vuc cua toc nguoi Nga, nguoi Kazakh, 30% bi quan đoi nha Thanh tieu diet. Con su gia Peter Perdue cho rang su suy giam dan so cua nguoi Chuan Cat Nhi la ket qua cua chinh sach diet chung triet đe cua Can Long.
Cuoc diet chung cua han quoc Chuan Cat Nhi đa đuoc so sanh voi chien dich Thap toan Vo cong vao nam 1776, cung xay ra trong thoi cua Can Long. Khi quan chien thang tro ve Bac Kinh, mot bai thanh ca đuoc hat đe ton vinh ho. Mot phien ban tieng Man Chau cua bai thanh ca đuoc ghi lai boi Dong Ten Amoit va gui đen Paris. Nha Thanh đa thue Trieu Duc va Jiang Yongzhi tai So Luu tru Quan su, voi tu cach la thanh vien cua Han Lam Vien, đe bien soan cac tac pham ve chien dich nay, nhu Chien luoc binh đinh Chuan Cat Nhi (Pingding Zhunge'er fanglue). Nhung bai tho ton vinh cuoc chinh phuc nha Thanh đuoc viet boi Trieu Duc, nguoi đa viet phong cach Yanpu trong "phong cach ghi chep", noi ma cac khoan chi tieu quan su cua trieu đai Can Long đuoc ghi lai. Can Long đa đuoc ca ngoi la nguon goc cua "Hoa binh va thinh vuong cua the ky 18" theo mo ta cua Trieu Duc. Cac phien quan Khalkha cua Mong Co duoi truong hoang tu Chingunjav đa lap muu cung voi kha han Chuan Cat Nhi Amursana va lanh đao mot cuoc noi day chong lai đe quoc Thanh cung thoi voi Chuan Cat Nhi. Quan đoi nha Thanh đa đan ap cuoc noi day va hanh quyet Chingunjav cung nhu ca gia đinh ong ta.
Suot thoi gian nay đa tiep tuc dien ra su can thiep cua nguoi Mong Co vao Tay Tang; o chieu nguoc lai đo la su tham nhap cua Phat giao Tay Tang vao Mong Co. Sau cuoc bao loan o Llasa vao nam 1750, Can Long đa trao quyen tri vi Tay Tang cho Đa Lai Lat Ma nhung song song đo, lai đat no duoi su giam sat cua cac quan Đai than va quan đoi Nha Thanh đon tru tai đay nham bao ve chu quyen cua Trung Hoa. O nhung mat tran xa hon, ong đa thu phuc đuoc nguoi Nepal, nguoi Gukhas. Nam 1791, Gurkha (nay la Nepal) xam chiem Tay Tang. Chung đi toi đau la cuop cua giet nguoi toi đo, khien nhan dan Tay Tang lam vao canh đau thuong, khon đon. Can Long lap tuc phai Phuc Khang An va Hai Lan Sat dan quan đen nghenh chien. Quan Thanh nhanh chong đanh đuoi đuoc quan Gurkha ra khoi Tay Tang. Quan Gurkha phai su gia toi cau hoa, cam ket se khong bao gio xam pham Tay Tang nua, va tra lai so vang bac chau bau cuop đuoc, Can Long đa chap nhan đieu kien ngung chien nay cua Gurkha. Sau viec nay, Can Long cam thay chinh phu Tay Tang đa qua thoi nat, khong the chong đo noi su tan cong cua quan xam luoc, vay nen đa phai Phuc Khang An soan thao đieu le giai quyet van đe nan giai cua Tay Tang, đay chinh la "Kham đinh Tay Tang chuong trinh" noi tieng trong lich su.

Ngoai ra, Can Long cung đa co am muu thon tinh xu Mien Đien nhung cuoi cung đa that bai hoan toan trong cuoc chien tranh Thanh–Mien. Ban đau ong tin rang se gianh đuoc chien thang de dang, va chi gui quan đoi o tinh Van Nam, giap bien gioi Mien Đien. Cuoc xam luoc cua nha Thanh bat đau khi phan lon luc luong Mien Đien đuoc trien khai trong cuoc xam luoc moi nhat cua ho đoi voi Vuong quoc Ayutthaya cua Xiem. Tuy nhien, quan đoi Mien Đien đa đanh bai hai cuoc xam luoc đau tien vao nam 1765–66 va 1766–67 tai khu vuc bien gioi. Cuoc xung đot khu vuc hien đang leo thang đen mot cuoc chien tranh lon lien quan đen dien tap quan su tren toan quoc o ca hai quoc gia. Cuoc xam luoc thu ba (1767–1768) do quan Bat Ky tinh nhue thuc hien gan nhu thanh cong khi đa tien sau vao đia phan Mien Đien trong vong vai ngay dieu hanh tu kinh đo nuoc nay, Inwa. Tuy nhien, luc luong tu mien Bac Trung Quoc nay lai khong the thich nghi noi voi khi hau nhiet đoi khong quen thuoc va cac benh dich đac huu gay chet nguoi", va phai rut quan ve nuoc voi nhung ton that nang ne. Sau cuoc goi can ke, Vua Hsinbyushin đa tai bo tri quan đoi cua minh tu Xiem sang đoi pho voi Trung Quoc. Cuoc xam luoc thu tu va lon nhat đa bi sa lay o bien gioi. Khi luc luong nha Thanh bi bao vay hoan toan, mot thoa thuan ngung ban đa đuoc thuc hien giua cac chi huy chien truong cua hai ben vao thang 12 nam 1769. Luc luong nha Thanh giu mot đoi hinh quan su hang nang o khu vuc bien gioi Van Nam trong khoang mot thap ky đe co gang tien hanh mot cuoc chien khac trong khi ap đat lenh cam buon ban lien bien gioi trong hai thap ky. Khi Mien Đien va Trung Quoc noi lai moi quan he ngoai giao vao nam 1790, chinh quyen nha Thanh đa đon phuong xem hanh đong nay la su phuc tung cua Mien Đien, va tuyen bo chien thang.
Mac du that bai o mien Nam, tong the cuoc mo rong quan su cua Hoang đe Can Long đa tang gan gap đoi dien tich cua Đe che nha Thanh rong lon, va đua vao lanh tho nhieu dan toc khong thuoc Han toc nhu nguoi Duy Ngo Nhi, nguoi Kazakhs, nguoi Kyrgyzs, nguoi Evenks va nguoi Mong Co – nhung bo toc thu đich voi trieu đinh. Đay cung la mot chien dich quan su rat hao tien; so tien trong Kho bac Hoang gia hau nhu đuoc đua vao cac cuoc vien chinh quan su. Mac du hau het cac cuoc chien tranh đa thanh cong, quan Thanh khong qua ap đao nhu vay. Quan đoi nha Thanh đa bi thiet hai đang ke va gap kho khan khi đoi mat voi mot so ke thu bi đanh gia yeu hon nhieu: chien dich chong lai Thap toan Vo cong mat 2–3 nam – luc đau quan đoi nha Thanh lien tuc thua tran, mac du Nhac Chung Ky (hau due cua Nhac Phi) sau đo nam quyen kiem soat tinh hinh. Cuoc chien voi han quoc Chuan Cat Nhi đa nhieu lan dien ra voi cuc dien giang co, va gay ra thiet hai nang ne o ca hai ben.
Vao giai đoan cuoi cuoc chien tranh bien gioi, quan đoi nha Thanh đa bat đau suy yeu đang ke. Ngoai mot he thong quan su khoan dung hon, cac tuong linh tro nen đam chim trong loi song huong thu xa xi. Vi hau het cac cuoc chien đa dien ra, cac vi tuong khong con thay bat ky ly do gi đe huan luyen quan đoi cua ho, dan đen mot su suy yeu quan su nhanh chong vao cuoi trieu đai cua Hoang đe Can Long. Đay la ly do chinh cho su that bai cua quan đoi nha Thanh đe ngan chan cuoc khoi nghia Bach Lien giao, bat đau vao cuoi trieu đai cua Can Long va mo rong vao thoi cua Gia Khanh.


 Đieu quan sang nuoc Đai Viet  Nhung nam cuoi the ky XVIII, nuoc Đai Viet xay ra xung đot giua nha Hau Le voi nha Tay Son. Thang 5 nam 1788, vua Le Chieu Thong cung cac bay toi sang Long Chau cau vien nha Thanh phat binh đanh nha Tay Son. Thang 7 nam 1788, Le Chieu Thong o Kinh Bac cung sai nguoi sang Trung Quoc cau cuu. Can Long thay vay ben phat binh đanh Đai Viet. Cuoi nam 1788, Can Long sai Tong đoc Luong Quang Ton Si Nghi chi huy hon 29 van quan, huy đong tu Luong Quang, Van Nam va Quy Chau ho tong Le Chieu Thong ve Đai Viet voi danh nghia phu Le diet Tay Son, va phong cho Le Chieu Thong la An Nam Quoc vuong đe vao chiem đong Thang Long (Ha Noi). Quan đoi nha Thanh nhanh chong ap đao va de dang chiem kinh thanh Thang Long, buoc hai tuong Ngo Van So va Ngo Thi Nham phai rut quan vao Phu Xuan bao cho tuong nha Tay Son la Bac Binh vuong Nguyen Hue.
Ngay 20 thang 12 nam Mau Than (15 thang 1 nam 1789), đai quan cua Quang Trung đa ra đen Tam Điep, Ninh Binh. Khi đo, quan si đuoc lenh an Tet truoc. Va sau đo, Quang Trung ra lenh cho quan si chia thanh 5 đao quan đe tien ra Thang Long. Sau khi tham do tinh hinh (bang cach viet thu cho Ton Si Nghi gia vo đau hang), vua Quang Trung thong bao chi trong 10 ngay la quet sach quan Man Thanh.
Som hon ca du kien, trong vong 6 ngay ke tu đem 30 Tet am lich, quan Tay Son đa đanh tan 29 van quan Man Thanh ma tran Ngoc Hoi – Đong Đa la tieu bieu. Quan Thanh chong khong noi, bo chay tan loan, giay xeo len nhau ma chet..., thay ngon ngang đay đong, mau chay thanh suoi. Quan Thanh đai bai (Hoang Le nhat thong chi). Trua mong 5 Tet Ky Dau – 1789, quan Tay Son tien vao Thang Long.
Trua mong 5 Tet Ky Dau – 1789, quan Tay Son tien vao Thang Long. Ton Si Nghi va Le Chieu Thong so hai dan đam tan quan vuot song Hong chay thoat ve Trung Quoc. Quang Trung tuy đanh bai quan Thanh, nhung biet Đai Thanh la nuoc lon, va lai con đang phai chong lai the luc Nguyen Anh o mien Nam Đai Viet, nen quyet đinh xung than voi nha Thanh. Ve phia Đai Thanh, Can Long biet Đai Viet kho đanh, ma đanh đuoc cung kho giu, nen chap nhan su giang hoa cua Quang Trung. Can Long van giu nhom vua toi Le Chieu Thong tren đat Trung Quoc nhung phot lo tat ca moi no luc cua ho khi đoi nguoi Thanh tiep tuc đua quan sang đanh bao thu Tay Son.


= Ban sac chinh tri Trung Quoc va chinh sach bien cuong =
Hoang đe Can Long va nhung nguoi tien nhiem cua ong, ke tu Hoang đe Thuan Tri, đa xac đinh Trung Quoc va Đe quoc Thanh la nhu nhau, va trong cac hiep uoc va cac tai lieu ngoai giao, Đe quoc Thanh goi đo la "Trung Quoc". Hoang đe Can Long đa bac bo nhung y kien ​​truoc đo rang chi nguoi Han moi co the la nguoi Trung Quoc va chi co đat Han moi co the đuoc coi la mot phan cua Trung Quoc, vi vay ong đa đinh nghia lai Trung Quoc la đa sac toc, noi rang vao nam 1755, "ton tai quan điem ve Trung Quoc (zhongxia), theo ma nhung nguoi khong phai nguoi Han khong the tro thanh chu the cua Trung Quoc va đat đai cua ho khong the hoa nhap vao lanh tho Trung Quoc. Đieu nay khong the hien su hieu biet ve trieu đai cua chung ta ve Trung Quoc, ma thay vao đo la cac trieu đai Han, Đuong, Tong va Minh truoc đo. "
Hoang đe Can Long bac bo quan điem cua cac quan chuc Han, nguoi noi rang Tan Cuong khong phai la mot phan cua Trung Quoc va ong khong nen chinh phuc no, đua ra quan điem rang Trung Quoc la đa sac toc va khong chi đe cap đen nguoi Han. Hoang đe Can Long đa so sanh thanh tich cua minh voi thanh tich cua nha Han va nha Đuong khi vien chinh vao Trung A.


= Quan he voi phuong Tay =
Đoi mat voi thuc dan phuong Tay lien tuc dom ngo, Can Long đa chon thai đo cung ran, tu choi thang thung nhung yeu cau vo ly cua ho. Cung voi đo, ong chon thai đo huu hao voi nhung nuoc co thanh y voi Trung Quoc, tuy nhien van dut khoat tu choi đe xuat thong thuong cua ho. Quan điem cua ong la, tiep tuc duy tri chinh sach be quan toa cang cua quoc gia, cung chinh vi vay ma đa khien khoa hoc ky thuat cua Trung Quoc tut hau kha xa so voi chau Au.


Thanh tuu van hoa Giong nhu hoang đe tien nhiem, Can Long coi trong vai tro van hoa cua ban than minh. Truoc het, Can Long co gang bao ton di san Man Chau, thu ma ong luon xem nhu la nen tang cua tinh cach đao đuc cua nguoi Man Chau va do đo la suc manh cua trieu Thanh. Ong ra lenh bien soan cac pha he ngon ngu Man Chau, lich su, va cac cam nang nghi le va vao nam 1747 đa bi mat ra lenh bien soan Bo luat Shaman, đuoc xuat ban sau trong Tu kho toan thu. Ong tiep tuc cung co cac yeu sach van hoa va ton giao cua cac trieu đai o Trung A bang cach đat mot ban sao cua cung đien Potala, mot ngoi đen Tay Tang, đuoc xay dung tren nen tang cua Ti Thu Son Trang o Thua Đuc. Đe trinh bay ban than voi nguoi Tay Tang va nguoi Mong Co trong Phat giao hon la trong cac thuat ngu Nho giao, ong đa đua mot buc tranh thangka, hay thieng lieng, mo ta ong la van–thu–su–loi, Bo Tat cua tri tue.
Can Long la mot nguoi bao tro chinh va la "nguoi bao quan va phuc che" quan trong cua van hoa Nho giao. Ong đa co mot su them an vo đo đe thu thap, va co đuoc nhieu "bo suu tap tu nhan vi đai" cua Trung Quoc bang bat ky phuong tien nao can thiet, va "tich tru lai kho bau cua ho vao bo suu tap hoang gia." Can Long, nhieu hon bat ky hoang đe Man Chau nao khac, đa yeu men bo suu tap hoang gia voi su chu y va no luc cua minh::

Bo suu tap hoang gia co nguon goc tu the ky thu nhat truoc Cong nguyen, va đa trai qua nhieu thang tram cua hoa hoan, noi chien va cac cuoc xam luoc cua nuoc ngoai trong cac the ky tiep theo. Nhung chinh Can Long đa danh su chu y lon nhat cho no, chac chan la cua bat ky nha cai tri nguoi Man nao... Mot trong nhieu vai tro cua Can Long, voi su sieng nang thong thuong cua ong, la hoang đe voi tu cach la nha suu tam va giam tuyen.... Can Long theo doi thi truong nghe thuat mot cach can than nhu the nao trong cac buc tranh va co vat quy hiem, su dung mot đoi ngu co van van hoa, tu van nhan Trung Quoc cao tuoi đen nhung nguoi sanh choi Man Chau moi noi. Nhung nguoi đan ong nay se giup hoang đe phat hien ra nhung bo suu tap tu nhan vi đai sap đuoc ban, boi vi van may cua mot so gia đinh thuong nhan giau co truoc đay đang lam sang to hoac boi vi nhung đo vat quy gia đuoc mua boi ong ba Man hoac Trung Quoc trong thoi ky hon loan khong co con gia tri boi nhung nguoi thua ke con song cua nhung gia đinh đo. Đoi khi, Can Long cung se gay ap luc hoac tham chi buoc cac can than giau co phai đua ra cac đoi tuong nghe thuat lua chon: ong đa lam đieu nay bang cach chi ra nhung that bai trong cong viec cua ho, co the đuoc mien neu ho lam mot "mon qua" nao đo, hoac, trong mot vai le ky niem truong hop, bang cach thuyet phuc cac chu so huu hien tai rang chi co cac buc tuong an toan cua Thanh pho bi cam va nhung nguoi bao ve cua no co the cuu mot so buc tranh quy gia khoi trom cap hoac tu hoa hoan.
Bo suu tap nghe thuat đo so cua Hoang đe Can Long đa tro thanh mot phan than mat trong cuoc đoi ong; ong đa mang theo nhung buc tranh phong canh trong chuyen du lich cua minh đe so sanh chung voi phong canh thuc te, hoac treo chung trong nhung can phong đac biet trong cung đien noi ong o, đe khac ghi chung trong moi lan đen đo. "Ong cung thuong xuyen them cac dong chu tho vao cac buc tranh cua bo suu tap hoang gia, theo guong cua cac hoang đe cua trieu đai nha Tong va cac hoa si van chuong cua trieu đai nha Minh. Chung la mot dau an rieng biet cho tac pham va la dau hieu huu hinh cua ong Vai tro chinh đang cua hoang đe. Đac biet nhat đoi voi Hoang đe Can Long la mot loai chu khac khac, cho thay mot cach thuc hanh đoc đao đoi voi cac tac pham nghe thuat ma ong duong nhu đa phat trien cho chinh minh. Trong mot so thoi gian co đinh, ong đa chiem nguong mot so buc tranh hoac cac tac pham thu phap so huu y nghia đac biet đoi voi anh ta, ghi chep thuong xuyen voi cac ghi chu chu yeu la rieng tu ve hoan canh thuong thuc chung, su dung chung gan nhu mot cuon nhat ky. "
"Hau het vai ngan vat pham ngoc bich trong bo suu tap hoang gia ke tu thoi tri vi cua ong. Hoang đe (Can Long) cung đac biet quan tam đen viec thu thap cac đong tien co, guong đong va dau niem," ngoai đo gom, gom su va nghe thuat ung dung nhu nhu phap lam, gia cong kim loai va cong viec son mai, phat trien ruc ro trong trieu đai cua ong; mot phan đang ke trong bo suu tap cua ong la trong Quy Percival David o London. Bao tang Victoria va Albert va Bao tang Anh cung co nhung bo suu tap nghe thuat tu thoi Can Long.
"Hoang đe Can Long la mot nha tho va nha tieu luan say me. Trong cac tac pham thu thap cua ong, đuoc xuat ban trong mot loat muoi lan giua 1749 va 1800, hon 40.000 bai tho va 1.300 van ban van xuoi đuoc liet ke, lam cho ong tro thanh mot trong nhung nha van noi tieng nhat moi thoi đai. Co mot truyen thong lau dai cac bai tho thuoc the loai nay đe ca ngoi cac đoi tuong cu the ('yongwu shi), va Hoang đe Can Long đa su dung no đe lien ket ten cua minh ca ve the chat va tri tue voi truyen thong nghe thuat co đai. "
Mot trong nhung du an lon nhat cua Hoang đe Can Long la "tap hop mot nhom cac hoc gia gioi nhat cua Trung Quoc cho muc đich lap rap, chinh sua va in bo suu tap lon nhat tung đuoc tao ra tu triet hoc, lich su va van hoc Trung Quoc." Đuoc goi la Bon Kho bau Du an (hay Siku Quanshu), no đa đuoc xuat ban thanh 36.000 tap, chua khoang 3.450 tac pham hoan chinh va su dung toi 15.000 nguoi sao chep. No bao ton rat nhieu sach, nhung cung đuoc dung nhu mot cach đe loai bo va đan ap cac đoi thu chinh tri, đoi hoi phai "kiem tra can than cac thu vien tu nhan đe tap hop mot danh sach khoang muoi mot nghin tac pham tu truoc đen nay, trong đo khoang mot phan ba đuoc chon đe xuat ban. Cac tac pham khong đuoc bao gom hoac đuoc tom tat hoac trong nhieu truong hop ma đa len ke hoach pha huy. "


= Bien soan "Tu Kho Toan Thu" =
Tu kho toan thu (tieng Trung: 四庫全書) la bach khoa lon nhat trong lich su phong kien Trung Quoc.[1] No đuoc Hoang đe Can Long nha Thanh giao cho 361 hoc gia, đung đau la Ki Quan va Luc Tich Hung, bien soan trong khoang thoi gian tu 1773 đen 1782, no đa trai qua vo van song gio cung voi mau tanh vi trong thoi gian nay che đo vua chua nha Thanh bat bo gat gao nhung nguoi co tu tuong phan Thanh phuc Minh du la trong tho ca. Voi 4 phan lon la Kinh (經), Su (史), Tu (子), Tap (集), Tu kho toan thu đa tap hop tren 10.000 ban thao tu cac bo suu tap cua nhung trieu đai phong kien Trung Quoc (ke ca 3.000 ban thao bi đot vi nghi co tu tuong chong Thanh) thuoc tat ca cac linh vuc khoa hoc tu nhien, khoa hoc xa hoi, lich su, triet hoc va van hoc nghe thuat. Tong cong bo sach nay co 79.897 phan[2] nam trong 36.381 quyen, 2,3 trieu trang sach va khoang 800 trieu chu.[3][4][5]
Co 16 nguoi đuoc giao chiu trach nhiem chinh đe bien soan Tu kho toan thu. Ngoai ra con co 60 quan lai va nhung nhan vat tri thuc tien tien cung tham gia: Chat Trang Than vuong Vinh Dung, Đai hoc si Luu Thong Huan, Vu Man. Sau 15 nam troi, bo Tu kho toan thu đuoc chep xong, đen nam 1793 cong viec bien soan moi hoan toan ket thuc. Tu kho toan thu đuoc chia lam ba loai: sao chep, khac in va ton muc. "Ton muc" la nhung sach ma vua Can Long cho la xuc pham đen trieu đinh Man Thanh, bat loi cho su thong tri cua trieu đinh, chi đuoc giu lai ten sach trong "Tu kho toan thu". "Tu kho toan thu" đuoc chep lam 7 ban chinh, moi ban gom 36.275 quyen, đuoc cat giu tai Van Ham cac, Van Nguyen cac, Van To cac, Van Lan cac. Mot ban du tru đuoc cat tai Han Lam vien tai Bac Kinh. Ngay nay, chi con ban đuoc luu tru tai Van Tan cac o Son trang nghi mat cua vua Can Long con nguyen ven.
Hoang đe Can Long ha lenh lam thanh 7 ban sao cua Tu kho toan thu. Bon ban đau tien la cho Hoang đe va đuoc giu o phia bac. Hoang đe Can Long xay dung nhung thu vien đac biet cho no. Cac ban sao đuoc đat tai Tu Cam Thanh, Vuon Vien Minh, Tham Duong va Thua Đuc. Ba ban con lai đuoc gui ve phia nam. Chung đuoc gui vao cac thu vien trong cac thanh pho Hang Chau, Tran Giang va Duong Chau.[6] Tat ca bay thu vien cung nhan đuoc ban sao cua bach khoa toan thu Hoang gia nam 1725 Co kim đo thu tap thanh.
Ban sao luu giu trong Vuon Vien Minh đa bi pha huy trong Chien tranh Nha phien lan thu 2 vao nam 1860. Trong cuoc chien voi quan Anh va Phap, ban sao Cung đien Mua he cu đa bi đot chay. Hai ban sao luu giu o Tran Giang va Duong Chau đa hoan toan bi pha huy trong khi ban sao luu giu tai Hang Chau chi khoang 70 đen 80 phan tram bi pha huy, trong cuoc noi loan Thai Binh Thien Quoc. Bon ban con lai bi mot so thiet hai trong Chien tranh Trung – Nhat lan thu 2. Ngay nay, nhung ban sao nay co the đuoc đat tai Thu vien Quoc gia Trung Quoc o Bac Kinh, Bao tang Cung đien Quoc gia o Đai Bac, Thu vien Cam Tuc o Lan Chau va Thu vien Chiet Giang o Hang Chau.


= Đot sach va chinh sua noi dung =

Khoang 2.300 tac pham đa đuoc liet ke cho tong cuoc đan ap va 350 cong trinh khac đe xoa bo mot phan. Muc đich la đe xoa bo cac tac pham chong lai nha Thanh hoac co tinh noi loan, ma xuc pham cac trieu đai "man di" truoc đo, hoac nhung thong tin nhay cam voi cac van đe bien gioi hay phong thu. Viec chinh sua đay đu cua Siku Quanshu đa hoan thanh trong khoang muoi nam; trong muoi nam qua, 3100 đau sach (hoac tac pham), khoang 150.000 ban sach bi đot chay hoac bi cam. Trong so nhung tap đa đuoc phan loai vao Siku Quanshu, nhieu sach đa bi xoa va sua đoi. Đac biet, nhung cuon sach đuoc xuat ban trong thoi nha Minh la nhung tac pham bi thiet hai lon nhat.
Quan chuc se ra soat bat ky ky tu hoac bat ky tinh trung lap nao cua cau van; neu chinh quyen đa quyet đinh nhung loi nay, hoac cau van, la xuc pham hoac hoai nghi đoi voi trieu đinh nha Thanh, thi hinh phat se bat đau. Trong thoi gian tri vi cua Hoang đe Can Long, đa co 53 vu an ve viec tac pham van hoc bi xem la co suy noi loan chong trieu đinh, dan đen cac nan nhan bi hanh hinh bang cach chem đau hoac tung xeo, hoac xac chet cua ho bi bam nat (neu ho đa chet).


= Tac pham van hoc =
Nam 1743, sau lan vieng tham đau tien cua ong toi Mukden (ngay nay la Tham Duong, Lieu Ninh), Can Long đa dung tieng Trung đe viet "Ode to Mukden" (Shengjing fu / Mukden–i fujurun bithe), mot kieu viet theo phong cach co đien, mot bai tho ca ngoi Mukden, vao thoi điem đo mot thuat ngu chung cho nhung gi sau nay đuoc goi la Man Chau, mo ta ve đep cua no va cac gia tri lich su. Ong mo ta nhung ngon nui va đong vat hoang da, su dung chung đe bien minh cho niem tin cua minh rang vuong trieu se ton tai lau dai. Mot ban dich tieng Man sau đo đuoc thuc hien. Nam 1748, ong ra lenh in an cho ca hai tieng Trung Quoc va Man Chau, su dung mot so hinh thuc tien than, nhung phong cach Man Chau phai đuoc phat minh va khong the đoc đuoc.

Nam 1777, Can Long cho xuat ban bo sach Man Chau nguyen luu khao (滿洲源流考, Researches on Manchu Origins) nghien cuu ve nguon goc Man Chau. Đay la mot cuon sach lich su quan trong đuoc chinh quyen nha Thanh. Hoang đe Can Long đa tai tro cho viec bien soan no voi muc tieu hop phap hoa su cai tri cua nha Thanh, cung nhu xac đinh nha Thanh la nguoi ke vi nha Kim (1115–1234). Man Chau nguyen luu khao cung cung co quan niem cua Can Long ve nguoi Man Chau nhu mot chung toc nghe thuat. Bo sach bao gom 4 phan: bo lac Man Chau, lanh tho, đia hinh (nui va song) va van hoa. Nha su hoc Pamela Kyle Crossley đa phan tich bo sach nay nhu la đinh cao trong no luc cua trieu đai nha Thanh nham "the che hoa tai lieu" ve di san Man Chau va tu đo, ban sac dan toc Man Chau. Cac nghien cuu ve Nguon goc Man Chau bao gom mot danh sach sua cac tu trong ngon ngu Nu Chan đuoc phien am đuoc tim thay trong Kim su o Chuong 135, su dung ngon ngu Man Chau đe sua chung o Chuong 18. Man Chau nguyen luu khao đuoc bien soan duoi goc nhin cua giai cap thong tri Man Thanh, thoat khoi ghi chep lich su ve cac thu thu theo quan điem lay nguoi Han lam trung tam. Đo la tai lieu cho thay dan toc ma ho đa co tu xa xua, tu cac bo toc Nu Chan đen cac bo toc Man Chau. Dong doi cua nguoi Nu Chan va nguoi Man đuoc ke tuc tu Phu Du, Cao Cau Ly, Cao Ly, Tam Han, Bach Te, Tan La, Tuc Than, Bot Hai, va Nu Chan theo thoi đai.


= Ngon ngu =
Trong thoi tho au cua minh, Can Long đuoc day kem tieng Man, tieng Han va tieng Mong Co, đuoc bo tri đe đuoc day kem bang tieng Tay Tang, va noi tieng bo lac Chagatai (Turki hoac Uyghur hien đai) va Tangut. Tuy nhien, ong tham chi con quan tam nhieu hon nhung nguoi tien nhiem cua minh đe bao ton va quang ba ngon ngu Man Chau giua nhung nguoi theo ong, nhu ong tuyen bo rang "chia khoa cho Man Chau la ngon ngu." Ong đa đua cac bo tu đien tieng Man moi, va chi đao viec chuan bi tu đien Pentaglot đua ra cac tu tuong đuong cho cac thuat ngu Man Chau trong tieng Mong Co, Tay Tang va Tho Nhi Ky, va co kinh đien Phat giao dich sang tieng Man Chau, đuoc coi la "ngon ngu quoc gia". Ong chi đao viec loai bo cac khoan vay muon tu Trung Quoc va thay the chung bang cac ban dich binh thuong đuoc đua vao tu đien Man Chau moi. Man dich cac tac pham cua Trung Quoc trong trieu đai cua ong la nhung ban dich truc tiep tuong phan voi nhung cuon sach cua Man Chau đuoc dich trong thoi Khang Hy, la phien am trong chu Man Chau cua cac ky tu Trung Quoc.
Hoang đe Can Long đa uy nhiem cho Yuding Xiyu Tongwen Zhi ("Vung Tay Phuong Tay") la mot tu đien ten đia ly o Tan Cuong o Oirat Mongol, Man Chau, Trung Quoc, Tay Tang va Turki (Uyghur hien đai).


= Phat giao Tay Tang =

Su ket hop lau dai cua quyen cai tri Man Chau voi Bo Tat van–thu–su–loi va su quan tam rieng cua ong đoi voi Phat giao Tay Tang đa tao nen su tin tuong cho su bao tro cua Can Long ve nghe thuat Phat giao Tay Tang va su bao tro cac ban dich kinh đien Phat giao. Cac tai khoan trong ho so trieu đinh va cac nguon ngon ngu Tay Tang khang đinh cam ket ca nhan cua minh. Ong nhanh chong hoc đoc ngon ngu Tay Tang va nghien cuu van ban Phat giao mot cach chac chan. Niem tin cua ong đuoc phan anh trong hinh anh Phat giao Tay Tang ve lang mo cua ong, co le la bieu hien ca nhan va rieng tu nhat ve cuoc đoi cua hoang đe. Ngai ung ho Giao hoi Vang (giao phai Phat giao Tay Tang cach–lo–phai) đe "duy tri hoa binh giua nguoi Mong Co" vi nguoi Mong Co la tin đo cua đat–lai–Lat–ma va ban–thien–Lat–ma cua Giao hoi Vang, va Hoang đe Can Long đa giai thich đieu nay trong Ung Hoa Cung. Bac Kinh tren mot bia co ten "Lama Shuo" (tren Lamas) vao nam 1792, va ong cung noi rang "chi đon thuan la theo đuoi chinh sach mo rong tinh cam cua chung ta cho ke yeu đuoi." dan ong đen bao tro Giao hoi Vang. Mark Elliott ket luan rang nhung hanh đong nay mang lai loi ich chinh tri nhung "lien ket chat che voi đuc tin ca nhan cua ong ay."
Loi giai thich ve viec ung ho cac Phat tu Tay Tang "Nhung chiec mu vang" vi nhung ly do thuc te đa đuoc su dung đe lam chech huong nhung loi chi trich cua Han ve chinh sach nay boi Hoang đe Can Long, nguoi co bia "Lama Shuo" khac bang tieng Tay Tang, Mong Co, Man Chau va Trung Quoc. Bang cach bao tro Giao hoi Vang, chung ta duy tri hoa binh giua nguoi Mong Co, đay la mot nhiem vu quan trong ma chung ta khong the bao ve (ton giao) nay (khi lam nhu vay), chung ta khong the hien su thien vi, va cung khong muon ton tho cac linh muc Tay Tang nhu (đuoc thuc hien trong thoi nha Nguyen).
Can Long bien Ung Hoa Cung thanh mot ngoi chua Phat giao Tay Tang cho nguoi Mong Co vao nam 1744 va co mot sac lenh đuoc ghi tren bia đe tuong niem no bang tieng Tay Tang, Mong Co, Trung Quoc va Man Chau. đa viet phien ban tieng Trung truoc tieng Man.
Su đan ap cac Kito huu boi cha ong tro nen toi te hon trong trieu đai cua ong.


= Cung đien =

Can Long la mot nguoi tich cuc trong viec xay dung cung đien, hoa vien. Trong nhung ngon đoi phia tay bac cua Bac Kinh, ong mo rong dinh thu đuoc goi la "Vien Minh Vien" (Yuanmingyuan) (bay gio đuoc goi la Cung đien mua he cu) đuoc xay dung boi cha minh. Cuoi cung, ong đa them hai dinh thu moi, "Vuon mua xuan vinh cuu" va "Vuon mua xuan thanh lich". Theo thoi gian, Cung đien mua he cu se rong 860 mau Anh (350 ha), lon hon nam lan so voi Tu Cam Thanh. Đe ky niem sinh nhat lan thu 60 cua me minh, Sung Khanh Hoang thai hau, Can Long đa ra lenh xay cho mot ho o "Vuon Ripples" (Qingyiyuan) (nay goi la Di Hoa vien), nao vet ki luong, đat ten la ho Con Minh, va cai tao mot dinh thu tren bo phia đong cua ho.
Hoang đe Can Long cung mo rong Cung đien mua he Hoang gia o Nhiet Ha, vuot ra ngoai Van Ly Truong Thanh. Nhiet Ha cuoi cung tro thanh kinh đo thu ba va o đay, Can Long đa to chuc trieu đinh voi nhieu quy toc Mong Co khac nhau. Hoang đe cung danh thoi gian tai khu đat san ban o phia bac Nhiet Ha, noi ong to chuc cuoc san ban hoang gia moi nam.


 Phong cach chau Au  Đoi voi Vuon Vien Minh, Hoang đe Can Long đa uy thac cho Dong Ten nguoi Y Giuseppe Castiglione cho viec xay dung Xiyang Lou, hay biet thu theo phong cach phuong Tay, đe thoa man so thich cua minh đoi voi cac toa nha va đo vat ky la. Ong cung uy thac cho tu si Dong Ten nguoi Phap Michel Benoist, thiet ke mot loat cac cong trinh nuoc va đai phun nuoc theo thoi gian hoan chinh voi may moc va đuong ong ngam, đe tao ra mot noi giai tri cho gia đinh hoang gia. Dong Ten Phap Jean Denis Attiret cung tro thanh hoa si cho hoang đe. Jean–Damascene Sallusti cung la mot hoa si trieu đinh. Ong đong thiet ke, voi Castiglione va Ignatius Sichelbart, tac pham Battle Copper Prints.


 Kien truc khac  Trong trieu đai cua Hoang đe Can Long, Minaret Emin đuoc xay dung o Turfan đe tuong nho Emin Khoja, mot thu linh nguoi Duy Ngo Nhi tu Turfan, nguoi đa đe trinh len Đe quoc Thanh nhu mot chu hau đe đuoc ho tro tu nha Thanh đe chong lai Zunghars.


= Bien phap chong sung =
Cac bo lac Tac Luan (索伦部) đuoc Can Long Đe ra lenh ngung su dung sung truong va thay vao đo la luyen tap ban cung truyen thong. Hoang đe ban hanh sac lenh cho cac luc luong đuoc cap cho sung phai trao lai cho chinh phu.


= Quy toc Trung Quoc =
Can Long đa ban tuoc hieu Ngu kinh Bac si (五经博士; 經; Wujing Boshi) cho con chau cua Truong Tai (張載), Phuc Sinh (伏生) va Nhan Hoi.
Con gai cua Nhieu Du Man Than vuong A Ba Thai đa ga cho hang tuong nguoi Han la Ly Vinh Phuong (李永芳), hau due cua Ly Vinh Phuong đa đuoc ban tuoc hieu Tam đang Tu (三等子). Ly Vinh Phuong la ong co cua Ly Thi Nghieu (李侍堯), mot quan vien co tai duoi trieu đai Can Long, hai lan pham toi lon đang ly phai xu tu, nhung Can Long khong no giet, đen luc qua đoi con đuoc truy thuy "Cung Nghi".


Giai quyet đat đai cho nguoi Han Nong dan Trung Quoc đa đuoc tai đinh cu tu phia bac Trung Quoc boi chinh quyen nha Thanh o khu vuc doc theo song Lieu Ha đe khoi phuc lai đat canh tac. Đat hoang đa đuoc khai hoang boi nhung nguoi nong dan Han ngoai nhung nguoi Han khac thue đat tu ​​cac đia chu nguoi Man. Mac du chinh thuc cam nguoi Han đinh cu tren vung đat Man Chau va Mong Co, vao the ky 18 chinh quyen nha Thanh đa quyet đinh giai quyet nguoi ti nan Han tu mien bac Trung Quoc bi nan đoi, lu lut va han han vao Man Chau va Noi Mong. Do đo, nguoi Han đa trong 500.000 ha o Man Chau va hang chuc ngan hecta o Noi Mong vao nhung nam 1780. Can Long cho phep nong dan Han bi han han đe di chuyen vao Man Chau mac du ong đa ban hanh sac lenh ung ho cam ho tu nam 1740–76. Nguoi thue nha nguoi Han thue hoac tham chi tuyen bo quyen so huu đat đai tu "khu vuc hoang gia" va Man Chau Bannerlands trong khu vuc. Ben canh di chuyen vao khu vuc Liao o mien nam Man Chau, con đuong noi Cam Chau, Tham Duong, Thiet Linh, Truong Xuan, Hulubuir va Ninh An đa đuoc giai quyet boi nguoi Han trong trieu đai cua Can Long, va nguoi Han la đa so o cac khu vuc đo thi cua Man Chau vao nam 1800. Đe tang doanh thu cua kho bac Hoang gia, chinh quyen nha Thanh đa ban đat doc theo song Tung Hoa truoc đay danh rieng cho Man Chau cho nguoi Han vao đau thoi vua Đao Quang, va nguoi Han lap đay hau het cac thi tran Man Chau vao nhung nam 1840, theo Abbe Huc.


Nhung nam cuoi đoi Trong nhung nam cuoi đoi, Can Long bat đau song huong lac, xa hoa sau khi đa đat đuoc moi quyen luc va vinh quang. Ong to ra tu man, va bat đau đat niem tin vao cac quan chuc tham nhung, đac biet la Hoa Than.
Vi Hoa Than la quan lai co quyen hanh cao nhat va đuoc Can Long ua chuong nhat vao thoi điem đo, viec quan tri đat nuoc bi bo lai trong tay ong ta, trong khi Hoang đe song huong lac voi nhung thu vui nhu nghe thuat, xa hoa va van hoc. Khi Hoa Than sau nay bi con cua Can Long la vua Gia Khanh thanh trung, chinh quyen nha Thanh phat hien ra rang tai san ca nhan cua Hoa Than vuot qua ngan quy can kiet cua Đe quoc, len toi 900 trieu bac, tong cong 12 nam thang du cua kho bac cua trieu đinh nha Thanh.
Nhung cau chuyen ve sau chuyen tuan du cua Can Long toi mien nam Trung Quoc đuoc nguy trang nhu mot thuong dan đa la mot chu đe pho bien trong nhieu the he. Tong cong, ong đa vieng tham mien nam Trung Quoc sau lan – cung so lan voi ong noi cua minh, Hoang đe Khang Hi.
Khi Can Long bat đau lam vua, co khoang 33,95 trieu lang bac trong ngan kho. Vao thoi điem Can Long tri vi cuc thinh, khoang nam 1775, ngay ca khi cat giam thue, thang du kho bac van đat 73,9 trieu lang bac, mot ky luc chua tung co tinh tu nhung nguoi tien nhiem cua ong, cac Hoang đe Khang Hi va Ung Chinh, ca hai đeu đa thuc hien cac chinh sach cat giam thue đang ke.
Tuy nhien ve cuoi đoi Can Long thi ngan kho bat đau sut giam nhanh chong do nhieu yeu to nhu: nan tham o cua cac quan lai, cac cuoc tuan du thuong xuyen o phia nam, cac cong trinh xay dung cung đien khong lo, nhieu cuoc vien chinh quan su cung nhu loi song xa hoa cua rieng Can Long, tat ca nhung chi phi nay len toi 150,2 trieu lang bac. Đieu nay, cung voi tuoi gia cua Can Long va thieu cac cai cach chinh tri, đa khien nha Thanh tu giai đoan thinh tri đa bat đau suy thoai vao nhung nam cuoi cuoc đoi cua ong.


= Su gia Macartney =

Vao giua the ky 18, cac cuong quoc chau Au bat đau gay ap luc đoi voi nha Thanh cho su gia tang trong thuong mai nuoc ngoai đang phat trien va cac tien đon tren bo bien Trung Quoc, yeu cau ma vi hoang đe Can Long gia nua luon khuoc tu. Nam 1793, Vua George III cua Lien hiep Anh va Ireland đa phai mot đoan su gia quy mo lon đen đe trinh bay truc tiep cac yeu cau cua ho voi hoang đe o Bac Kinh, đung đau la George Macartney, mot trong nhung nha ngoai giao day dan kinh nghiem nhat cua Anh. Nguoi Anh đa gui mot mau hang hoa thuong mai ma ho du đinh ban o Trung Quoc; đieu nay đa bi hieu sai la cong pham đuoc coi la co chat luong thap.
Cac nha su hoc o Trung Quoc va nuoc ngoai tu lau đa trinh bay ve su that bai cua su menh đat đuoc muc tieu cua minh nhu la mot minh chung cho su tu choi thay đoi va khong co kha nang hien đai hoa cua Trung Quoc. Ho giai thich su tu choi đau tien tren thuc te la su tuong tac voi cac vuong quoc nuoc ngoai chi gioi han o cac quoc gia phu luu lan can. Hon nua, the gioi quan cua hai ben khong tuong thich, Trung Quoc giu niem tin co thu rang Trung Quoc la "vuong quoc trung tam". Tuy nhien, sau khi xuat ban vao nhung nam 1990 cua mot loat cac tai lieu luu tru đay đu hon ve chuyen tham, nhung tuyen bo nay đa bi thach thuc. Mot so nguoi khang đinh rang su tu tri va hien đai hoa thanh cong ngay nay cua Trung Quoc đa đua cac hanh đong cua Hoang đe Can Long sang mot khia canh moi. Mot nha su hoc đa tom tat quan điem moi đuoc sua đoi bang cach mo ta hoang đe va trieu đinh cua ong la "nha đieu hanh chinh tri ro rang thong minh va co tham quyen". Ho đa hanh đong trong cac yeu sach chinh thuc cua nha Thanh ve tuyen bo cai tri toan cau, nhung cung chi đon gian la phan ung than trong bang cach xoa diu nguoi Anh bang nhung loi hua khong xac đinh đe tranh xung đot quan su va mat giao dich thuong mai.
Macartney đuoc cho phep đen yet kien voi Hoang đe Can Long trong hai ngay, lan thu hai trung voi sinh nhat lan thu 82 cua hoang đe. Tiep tuc co cuoc tranh luan ve ban chat cua cuoc trieu kien nay va muc đo cua cac nghi le đa đuoc thuc hien. Macartney viet rang ong đa chong lai yeu cau cua nha Thanh ve viec cac đai su thuong mai Anh phai quy xuong va the hien su thi le (cui đau cham đat) truoc mat Can Long va cuoc tranh luan van tiep tuc nhu nhung gi đa xay ra, nhung y kien ​​khac nhau đuoc ghi lai boi cac trieu than nha Thanh va cac su gia Anh.
Can Long đa gui cho Macartney mot buc thu cho nha vua Anh neu ro ly do rang ong se khong chap nhan yeu cau cua Macartney:

Buc thu đuoc luu giu trong kho luu tru nhung phan lon khong đuoc cong chung biet đen cho đen nam 1914.
Su hoai nghi cua Hoang đe Can Long đoi voi Đe quoc Anh sau nay se chung to tien tri. Sau khi Vuong quoc Anh bat đau nhap khau tra Trung Quoc, can can thuong mai khong con ung ho Anh, va đe che đa đua ra chien luoc buoc Trung Quoc tro thanh mot thi truong cho mot hang hoa ma cac thuong nhan Anh co the ban vi chinh sach thuong mai cua nha Thanh chi cho phep cac thuong nhan cua ho chap nhan bac nhu thanh toan cho xuat khau che. Cac thuong nhan nguoi Anh se chiu trach nhiem buon lau mot luong lon thuoc phien cho mien nam Trung Quoc, gay ra mot cuoc khung hoang nghien thuoc phien tren toan quoc gia va dan đen hai cuoc chien tranh Nha phien sau nay.


= Su gia Titsingh =
Mot su gia quan Ha Lan đa đen trieu đinh cua Hoang đe Can Long vao nam 1795, đo se la lan cuoi cung bat ky nguoi chau Au nao xuat hien truoc trieu đinh nha Thanh trong boi canh quan he đoi ngoai truyen thong cua Trung Quoc.
Đai dien cho loi ich cua Cong ty Đong An Ha Lan, Isaac Titsingh đa đen Bac Kinh vao nam 1794–95 đe tham du le ky niem 60 nam tri vi cua Hoang đe Can Long. Phai đoan Titsingh cung bao gom Andreas Everardus van Braam Houckgeest, nguoi My goc Ha Lan, co mo ta chi tiet ve đai su nay truoc trieu đinh nha Thanh ngay sau khi đuoc cong bo tai Hoa Ky va Chau Au. Dich gia nguoi Phap cua Titsingh, Chretien–Louis–Joseph de Guignes, đa xuat ban nguon rieng cua minh ve nhiem vu cua Titsingh nam 1808. Voyage a Pekin, Manille et l'Ile de France cung cap mot quan điem thay the va mot phan bien huu ich cho cac bao cao khac đang đuoc luu hanh. Titsingh đa chet truoc khi anh co the xuat ban phien ban su kien cua minh.
Trai nguoc voi Macartney, Isaac Titsingh, su gia Ha Lan va Cong ty Đong An Ha Lan nam 1795 đa khong tu choi thi le truoc mat hoang đe. Nhung trong nam sau khi tu choi thi le giong Mccartney, Titsingh va cac đong nghiep cua ong đa bi Trung Quoc phan đoi nhieu vi nhung gi đuoc hieu la duong nhu la phai tuan thu nghi thuc cua trieu đinh thong thuong.


Qua đoi Vao thang 10 nam 1795, Can Long chinh thuc thong bao rang vao mua xuan nam sau, ong se tu nguyen thoai vi ngai vang va chuyen ngai vang cho con trai minh. Nguoi ta noi rang Can Long đa thuc hien mot loi hua trong nam cua ong con tai vi la se khong o ngoi lau hon ong noi cua ong, Hoang đe Khang Hi, nguoi đa o tren ngai vang đen 61 nam.
Hoang đe Can Long đa chinh thuc thoai vi o tuoi 85, vao nam thu 60 o trieu đai cua ong, trao lai ngoi vua cho nguoi con trai thu 15 cua minh la Vinh Diem, tuc vua Gia Khanh, vao nam 1795. Trong bon nam tiep theo, Can Long giu danh hieu "Thai Thuong hoang" (太上皇), mac du tren thuc te ong van tiep tuc nam giu quyen luc va Gia Khanh chi co vai tro bieu tuong. Ong khong bao gio chuyen đen cac phong huu tri cua minh trong khu vuon Can Long. Thuong hoang Can Long mat vao thang 2 nam 1799 o tuoi 87.
Thuy gian xung cua Can Long la Thuan Hoang Đe (純皇帝, tieng Man: ᠶᠣᠩᡴᡳᠶᠠᡥᠠ ᡥᡡᠸᠠᠩᡩᡳ, Mollendorff: yongkiyaha huwangdi )


Xay dung Tu Quang Cac Can Long đe tri vi 60 nam, đa noi tiep ong noi Khang Hi cua minh nguoi ma hoang đe Can Long vo cung nguong mo khi con nho, lam nen thoi ky thinh the cua nha Thanh voi " thap toan vo cong ", tu cho minh cong lao tai the khong co Hoang đe nao trong lich su Trung Quoc co the sanh bang, vi the Can Long hoc theo Đuong Thai Tong va mo phong Yen Lang Cac cua nha Đuong đe xay dung len Tu Quang Cac cong than tuong (紫光阁功臣像) đe tho phung cac cong than duoi trieu Can Long. Nam 1755, nhan binh đinh đac thang Tay Vuc chuan bo, hoi bo, Can Long quyet đinh trong thuong cong than: Hoang thuong đoi voi cong tich cua chu than tu, nhan viec tu bo lai tu cac moi, ve hinh cong than Đai hoc si Trung Dung cong Pho Hang cung 100 nguoi tu đinh bien tuong quan Nhat đang Vu Nghi Muu Dung cong Ho bo thuong thu Trieu Hue tro xuong đua vao cac. Trong đo 50 nguoi danh liet đau tien do đich than Can Long hoang đe tu đe khen ngoi, tu ngu do nho than bien soan.
Thoi Can Long, Tu Quang Cac ve va treo tranh cua tong cong hon 280 vi cong than duoi thoi Can Long bao gom Trieu Hue, Pho Hang, Hoa Than, Phuc Khang An, Ky Hieu Lam, Luu Dung, A Que, Chu Khue, Hoa Lam... Cac thoi hoang đe ve sau tiep tuc cho ve va treo them cac vi khac. Nguoi đau tien đuoc ve va đung đau trong cac vi cong than duoi thoi Can Long ke tu sau chien thang binh đinh Tay Vuc chinh la Đai hoc si Nhat đang Trung Dung cong Pho Hang.


Quan he Can Long – Hoa Than = Giai thoai =
Vua cha Ung Chinh co mot nang phi, nhan sac diem le. Luc ay Can Long con la Hoang tu Hoang Lich, tuoi gan 20. Mot lan co viec vao noi cung, Hoang Lich tinh co gap nang đang soi guong chai toc. Hoang Lich ben đi vong phia sau lung bat ngo vong tay ra truoc bit mat nang ay.
Thuc ra Hoang Lich chi muon đua ma thoi, nhung nang phi ay khong biet đo la Hoang tu, bi bat ngo nen hoang hot vung chiec luoc đanh ra phia sau trung ngay vao tran Hoang Lich lam thanh mot vet thuong nho. Hom sau Hoang Lich tien cung tham mau than la Hoang hau cua vua Ung Chinh.
Hoang hau thay tren tran co vet thuong ben hoi nhung Hoang Lich cu ap ung mai, Hoang hau sinh nghi gang hoi, Hoang Lich đanh noi la bi nang phi kia đanh. Hoang hau noi tran loi đinh, nghi la nang phi kia co y treu gheo Thai tu, ben bat nang ay tu van. Hoang Lich kinh hoang muon thua nhan la loi cua minh nhung lai khong dam noi thang, tru tru mai khong nghi ra cach gi. Đen khi chay toi phong cua nang phi ay thi nang đa treo co tren xa nha. Hoang Lich vo cung đau đon, dung ngon tay an vao hop son roi cham len co thi hai, khan tham rang: "La ta đa hai nang. Hon nhu co linh thieng thi sau nay hay đen cung ta gap go". Khan roi buon ba ve cung.

Nam 1735, Ung Chinh bang ha, Hoang tu Hoang Lich 25 tuoi len ngoi hoang đe, lay hieu la Can Long, bat đau thi tho tai nang, trong suot gan 30 nam lap nhieu cong trang lon lao ve van nghiep cung nhu vo cong.
Mot hom Can Long dao choi o Vien Minh Vien, luc sang troi mat nhung đen trua thi bong nang gay gat. Luc nay đam thi ve moi voi vang chay đi tim long vang che nang cho vua nhung khong co vi quen mang theo, bi Can Long mang cho mot tran. Bong trong đoi co mot nguoi buoc ra thua: "Nhung nguoi giu đien le khong đuoc tu choi trach nhiem cua minh". Can Long quay lai nhin thay mot thieu nien trang treo, moi hong rang trang, dung mao trong rat quen, ben hoi "Nguoi la ai?", nguoi ay đap: "No tai ten goi Hoa Than, goc Man Chau, thuoc Chinh hong ky, hien la sai dich trong đoi Loan Nghi".
Can Long cam thay nhu đa gap o đau roi, nhung nhat thoi khong nho ra, sau khi ve cung van cu suy nghi mai. Bat chot Can Long nho ra cau chuyen hai muoi nam truoc, lap tuc cho trieu Hoa Than vao quy truoc mat, ngam that ky thay dang mao Hoa Than giong het nang phi thuo no. Lai nang co Hoa Than len xem thay co not ruoi son lon bang đau ngon tay. Luc nay, Can Long khang đinh rang Hoa Than chinh la kiep sau cua nang phi xua, long vo cung thuong cam. Qua hoi han biet Hoa Than tuy nha ngheo nhung chiu kho hoc hanh, tinh thong bon loai van tu la Man, Han, Mong Co, Tay Tang. Can Long ben thang Hoa Than tu mot chan khieng kieu len đen chuc tong quan trong cung.
Hoa Than lanh loi kheo leo, loi noi de nghe, lam viec mau man, tinh net hoa nha rat la vua y Can Long. He Can Long thich co gai nao la Hoa Than tim moi gia đe đua dang Hoang thuong. Hau nhu ngay nao khong gap đuoc Hoa Than la Can Long khong chiu đuoc, su sung ai tham chi con hon ca Han Ai Đe đoi voi Đong Hien xua. Hoang đe Can Long la nguoi ton sung Phat giao, rat tin vao thuyet sinh tu luan hoi, muon thi an bo đuc Hoa Than đe bao đap nang phi trong tien kiep. Tua ho Can Long nghi rang sung ai Hoa Than mot phan se giam nhe noi bi thuong voi nang phi ngay xua đuoc mot phan. Hoa Than tu mot Thi ve đuoc Can Long đua len lam Ho bo Thi lang, mot noi rat de kiem tien. Hoa Than ham thich chau bau, vo vet cua dan, cang luc cang long hanh khong lau sau bi cac Quan ngu su lien tiep dang so hach toi nhung Can Long chi đe ngoai tai. Ngay Hoang thai tu Vinh Diem, Quan ngu su Tien Phong, đai than Luu Dung nhieu lan hop luc chan đung the luc Hoa Than nhung đeu bi Hoa Than hoa giai.


= Su uu ai cua Can Long Đe danh cho Hoa Than =
Trong hon 20 nam, Hoa Than đuoc thang chuc 47 lan. Ca đoi Hoa Than tung giu va kiem nhiem đen hon 6 chuc quan trong yeu. "So van luc" viet: "Đoi Thanh Cao Tong Can Long Hoa Than lam quan, quyen the khuynh đao thien ha. Ket be ket đang, đi lech chinh đao ma ke si trong trieu chang dam ngan tro".
Khi Hoa Than đuoc thang len đen chuc Quan co đai than, đuoc phong tuoc Van Hoa đien Đai hoc si, ham Nhat đang cong, thi em trai la Hoa Lam cung thang quan tien chuc nhu dieu gap gio, đuoc phong Binh bo Thi lang roi Cong bo Thuong thu, đuoc Can Long chon lam thay cua Phuc Khang An.
Trong mat moi nguoi, gia đinh Hoa Than đung la mot nha voi Hoang đe Can Long. Boi vay ma hau het đai than trong trieu la phe canh cua y. Cua cai chua trong nha Hoa Than con nhieu hon trong Hoang cung, nhieu gia no cua ho Hoa cung mac suc hoanh hanh, khong ai dam noi.


= Gia an cua Can Long Đe danh cho đai gian than Hoa Than =
Co gia thuyet cho rang: Can Long đe du biet Hoa Than la đai tham quan nhung vi qua sung ai y nen van lam ngo xem nhu khong biet, mac cho y ra suc vo vet quoc kho, mua quan ban tuoc, khuynh đao chinh truong, ong cung đoan rang khi minh qua đoi thi Gia Khanh Đe se truy thu lai toan bo so cua cai cua y sung vao quoc kho.
Du vay Can Long van khong quen toan tinh đuong thoat cho đua con đoc nhat cua sung than la Phong Than An Đuc. Can Long đa đem Thap Cong chua, đua con gai ut ma Can Long yeu men nhat (tuc Co Luan Hoa Hieu Cong chua) ga cho con trai Hoa Than voi muc đich giu lai huyet mach cho y. Ve sau đen thang 1 nam Gia Khanh thu 4 (tuc thang 2 nam 1799), Thai Thuong hoang Can Long bang ha, khong lau sau Gia Khanh Đe đa bai nhiem va tong giam Hoa Than, sau mot thoi gian xet xu, tham van đen ngay 22/2/1799, Hoa Than đuoc ban cho tu van. Con ve con trai y va gia quyen đeu đuoc tha toi, hon the nua vi ne tinh cua Co Luan Hoa Hieu Cong chua, Gia Khanh Đe chang nhung khong xu chet Phong Than An Đuc, ma con bao luu chuc vi Ngach pho cho y. Ve sau vi lo cho hanh phuc ca đoi cua em gai, nha vua đa quyet đinh ban con cua Phong Than An Đuc la Phuc An lam con thua tu cho Cong chua. Đay cung chinh la gia an cuoi cung cua Can Long đe danh cho sung than cua minh vay.


Lang mo Can Long cho khoi cong xay cat Du lang lam noi an nghi ngan thu cua minh tu nam Can Long thu 8 (1743) toi nam Can Long thu 17 (1752) thi hoan cong. Trong đia cung chon cat 6 nguoi, ngoai Can Long Đe con co nhi vi Hieu Hien Thuan Hoang hau va Hieu Nghi Thuan Hoang hau, cung 3 vi Triet Man, Tue Hien va Thuc Gia Hoang quy phi. Vi vay, Du Lang co đia cung hop tang nhieu nguoi nhat trong so cac hoang lang cua nha Thanh.
Nam 1928, quan phiet Ton Đien Anh đa đem quan vao khu vuc lang tam nha Thanh o Ha Bac, quat mo cua Can Long va Tu Hy Thai hau. Chi co lang cua Khang Hy la con toan ven, vi khi bay mo đuoc cua lang thi mot khoi nuoc mau vang tu ben trong tuon tran ra rat manh, quan si so hai qua phai bo chay.
Ben trong mo cua cac vua chua nay đuoc xay cat nhu sau:

Đuong ham dan vao nhung ngoi mo cua ho lat đa hoa trang, xuyen qua bon cai cong đuoc cham tro rat cong phu bang đa. Noi đe quan tai yen nghi cua ho la mot khuon hinh bat giac, tren vom tran khac chin con rong bang vang long lanh. Khu vuc yen nghi kha rong, lon bang đien Trung Hoa trong Tu Cam Thanh. Can Long Đe đuoc chon trong hai lan quan tai. Quan tai ben trong va ben ngoai đuoc lam bang mot loai go đac biet quy. Nhung bau vat trong hai ngoi mo nay gom rat nhieu ngoc nga chau bau cuc ky quy gia va đat tien, ngoai ra con co nhung hoa pham, kiem bau, sach quy, nga voi va cac tuong Phat. Cac đo quy lam bang lua va gam thi chi mot thoi gian la bi muc ra.
Sau khi bi khai quat, đo tuy tang cua Du lang bi that thoat nghiem trong, thi cot cua Hoang đe va hau phi cung hoan toan nhieu loan, tu tan tren mat đat. Tin cac lang tam cua Can Long Đe va Tu Hi Thai hau bi khai quat đe lay cua đa gay chan đong va cam phan sau sac cho Pho Nghi va cac thanh vien Hoang toc, cuu than nha Thanh. Ve sau Pho Nghi cho nguoi đi thu thap di hai cung chi tim đuoc vai phan, mien cuong đem Đe – Hau hop tang vao mot co.


= Du lang phi vien tam =

Phi vien tam la noi mai tang phi tan cua Can Long, đuoc bo tri o phia Tay Du lang. Phi vien tam bat đau xay dung nam Can Long thu 10 (1745), hoan thanh nam thu 12 (1747). Đen nam thu 17 (1752) trai qua mot lan đai tu. Nam Can Long thu 25 (1760), nhan dip Thuan Hue Hoang quy phi nhap tang, phi vien tam lai đuoc trung tu mot lan nua.


Gia quyen Ong noi: Thanh Thanh To Khang Hy Hoang đe.
Cha: Thanh The Tong Ung Chinh Hoang đe.
Me: Hieu Thanh Hien Hoang hau Nuu Ho Loc thi, ton hieu Sung Khanh Hoang thai hau (崇慶皇太后).


= Hoang hau =

Hieu Hien Thuan Hoang hau Phu Sat thi (1712–1748) la con gai cua Ly Vinh Bao. Ba la Đich phuc tan cua Can Long tu khi ong chua len ngoi va đuoc sach lap lam Hoang hau vao nam 1737. Ba sinh ra Đoan Tue Hoang thai tu Vinh Lien, Triet Than vuong Vinh Tong, Hoang truong nu va Co Luan Hoa Kinh Cong chua.

Ke Hoang hau Na Lap thi (1718–1766) xuat than tu Man Chau Tuong Lam ky, la con gai cua Na Nhi Bo (那爾布). Ba đuoc Can Long cuoi vao tiem đe voi than phan Trac Phuc tan va đuoc ong phong lam Nhan phi sau khi len ngoi. Sau khi Hieu Hien Hoang hau qua đoi, ba đuoc Can Long phong lam Nhiep luc cung su Hoang quy phi, co tu cach đung đau hau cung tuong đuong hoang hau lam thoi. Đen nam 1750, ba chinh thuc tro thanh Hoang hau thu 2 cua Can Long. Sau khi qua đoi, ba khong co thuy hieu. Ba sinh đuoc Boi lac Vinh Co, Vinh Canh va Hoang ngu nu.

Hieu Nghi Thuan hoang hau Nguy Giai thi (1727–1775) xuat than tu tang lop Bao y, la con gai cua Nguy Thanh Thai. Ba chua tung len ngoi Hoang hau khi con song, tuoc vi cao nhat cua ba la Hoang quy phi. Sau khi qua đoi, ba truoc truy thuy la Lenh Y Hoang quy phi. Đen khi con trai la Vinh Diem đuoc chon lam tru quan, ba đuoc Can Long Đe truy tang lam Hoang hau. Ngoai Vinh Diem, ba con sinh đuoc Khanh Hy Than vuong Vinh Lan, Co Luan Hoa Tinh Cong chua, Hoa Thac Hoa Khac Cong chua va Hoang thap tu tu cung hoang thap luc tu.


= Phi tan =
Hoang quy phi
Tue Hien Hoang quy phi Cao Giai thi (1711–1745) xuat than tu tang lop Bao y, la Cach cach trong phu Bao Than vuong, sau đo đuoc phong lam Trac Phuc tan. Sau khi Can Long len ngoi, ba đuoc phong lam Quy phi. Nam 1745, ba đuoc phong lam Hoang quy phi, sau đo 2 ngay thi qua đoi.
Triet Man Hoang quy phi Phu Sat thi (?–1735) xuat than tu tang lop Bao y, đuoc xem la Cach cach đau tien khi Can Long con o tiem đe. Sau khi len ngoi, Can Long truy phong ba lam "Triet phi" roi "Triet Man Hoang quy phi". Ba la me cua Đinh An Than vuong Vinh Hoang, con trai đau tien cua Can Long.
Thuan Hue Hoang quy phi To thi (1713–1760) xuat than la nguoi Han khong thuoc Bat ky, la Cach cach trong phu Bao Than vuong, sau khi Can Long len ngoi thi đuoc phong lam Thuan tan. Nam 1760, ba đuoc phong lam Hoang quy phi truoc khi qua đoi sau đo khong lau. Ba sinh đuoc Tuan Quan vuong Vinh Chuong, Chat Trang Than vuong Vinh Dung va Hoa Thac Hoa Gia Cong chua.
Thuc Gia Hoang quy phi Kim Giai thi (1713–1755) von co to tien la nguoi Trieu Tien đuoc phan vao giai cap Bao y cua Cao Ly Ta linh. Ba tro thanh Cach cach cua Can Long khi ong con la Than vuong, sau khi ong len ngoi thi ba đuoc phong lam Quy nhan. Tuoc vi cao nhat khi con song cua ba la Quy phi, va chi đuoc truy phong lam Hoang quy phi sau khi qua đoi. Ba sinh đuoc Ly Đoan Than vuong Vinh Thanh, Nghi Than Than vuong Vinh Tuyen, Thanh Triet Than vuong Vinh Tinh va Hoang cuu tu chet yeu.
Khanh Cung Hoang quy phi Luc thi (1724–1774) xuat than la nguoi Han khong thuoc Bat ky, đuoc phong lam Thuong tai vao nam 1748 va dan thang đen Quy phi vao nam 1768. Ba khong co con, nhung la nguoi đuoc Can Long giao cho nuoi nang Gia Khanh. Sau khi qua đoi, ba đuoc truy phong lam Hoang quy phi
Quy phi
Uyen Quy phi Tran thi (1717–1807) la Cach cach khi con o tiem đe, ba đuoc Can Long phong lam Thuong tai va dan thang đen tuoc Phi vao nam 1794. Sau khi Gia Khanh len ngoi đa tan ton ba lam Uyen Quy Thai phi vao nam 1801. Ba la nguoi song tho nhat trong so hau phi cua Can Long.
Dinh Quy phi Ba Lam thi (1731–1800) xuat than tu Mong Co Tuong Hong ky, la con gai cua Nap Than (納親). Sau khi nhap cung, ba đuoc phong lam Thuong tai va dan thang đen Quy phi vao nam 1798. Ba la nguoi nuoi duong Vinh Lan, em trai ruot cua Gia Khanh.
Han Quy phi Đoi Giai thi (?–1764) nhap cung vao nam 1753 va đuoc đac cach phong tuoc Tan. Ba qua đoi o tuoc Phi khi đang mang thai va đuoc an tang theo nghi le cua Quy phi. Ba sinh đuoc 2 nguoi con gai nhung đeu mat som.
Tuan Quy phi Y Nhi Can Giac La thi (1758–1798) la con gai cua Tong đoc Que Lam. Ba nhap cung vao nam 1776 va đuoc tan phong tuoc Tan. Nam 1794, ba đuoc phong lam Tuan phi. Khong co tai lieu chinh thuc đe cap đen viec ba đuoc truy phong lam Quy phi, nhung Thanh hoang that tu pho va mot tai lieu khac đeu goi ba la Tuan Quy phi.
Du Quy phi Kha Ly Diep Đac thi (1714–1792) von xuat than tu dong ho Kha Ly Diep Đac cua Mong Co Tuong Lam ky, la mot trong nhung Cach cach khi con o tiem đe. Ba chi sinh đuoc Vinh Thuan Than vuong Vinh Ky
Phi
Thu phi Diep Hach Na Lap thi (1728–1777)  von la hau due cua Kim Đai Cat, quoc chu cua Diep Hach. Ba nhap cung va đuoc phong Quy nhan vao nam 1741, sau đo dan thang len tuoc Phi vao nam 1749. Ba sinh đuoc mot con trai nhung mat som, tro thanh nguoi nuoi duong Hoa Thac Hoa Khac Cong chua.
Du phi Bac Nhi Te Cat Đac thi (1730–1774) xuat than tu Mong Co Minh ky, la con gai cua Can Đon – Te tang cua bo toc Chuan Cat Lac Tap Đac, von thuoc Han quoc Chuan Cat Nhi, sau quy phu Đai Thanh. Ba tung mang thai nhung sinh non, ve sau nuoi duong Co Luan Hoa Tinh Cong chua.
Dung phi Hoa Trac thi (1734–1788) von la nguoi Duy Ngo Nhi. Tu khi nhap cung, ba luon co mat trong cac chuyen du tuan cua Can Long.
Tan phi Phu Sat thi (?–1823) la nguoi cung toc voi Hieu Hien Hoang hau. Ba tro thanh Quy nhan cua Can Long sau khi ong tro thanh Thai thuong hoang. Đen thoi Đao Quang, ba đuoc tan ton lam Hoang to Tan phi.
Đon phi Uong thi (1746–1806) von xuat than tu Bao y va nhap cung voi than phan Quan nu tu. Ve sau ba đuoc phong lam Thuong tai va dan thang đen tuoc Phi vao nam 1774. Ba sinh ha Co Luan Hoa Hieu Cong chua.
Phuong phi Tran thi (1750–1801) von xuat than la dan thuong o Duong Chau va dan đuoc phong đen tuoc Tan vao nam 1794. Ba đuoc tan ton lam Thai thuong hoang Phuong phi duoi trieu Gia Khanh.
Tan
Nghi tan Hoang thi (?–1735) la mot Cach cach khi con o tiem đe cua Can Long, mat som.
Di tan Bach thi (1721–1757) xuat than tu nguoi Han khong thuoc Bat ky.
Tuan tan Hoac Thac Đac thi (?–1761) xuat than tu Mong Co Minh ky, sau khi qua đoi đuoc truy phong tuoc Tan.
Cung tan Lam thi (1734–1806) xuat than tu Bao y.
Than tan Bai Nhi Cat Tu thi (?–1764) xuat than tu Mong Co Minh ky.
Thanh tan Nuu Ho Loc thi (?–1784) la hau due cua Hoang Nghi cong phu.
Cac ngu thiep khac
Thuan Quy nhan Nuu Ho Loc thi (1748–1788) la hau due cua Hoang Nghi cong phu. Ba von đa thang đen tuoc Phi vao nam 1779 nhung sau đo bi giang lam Quy nhan vao nam 1788.
Thuy Quy nhan Tac Xuoc Lac thi (?–1765) la con gai cua Le bo Thuong thu Đuc Bao (德保; 1719–1789), do Lenh phi day do quy cu vi nay qua đo khien ban than Lenh phi say thai.
Ngac Quy nhan Tay Lam Giac La thi (1733–1808) la con gai cua Tong đoc Ngac Lac Thuan (鄂樂舜), đuoc Gia Khanh ton lam Ngac Thai Quy nhan.
Bach Quy nhan Bach thi (1730–1803) la em gai cua Di tan, đuoc Gia Khanh ton lam Bach Thai Quy nhan.
Loc Quy nhan Luc thi (?–1788) la mot nguoi Han goc To Chau.
Tho Quy nhan Bach thi (?–1809)
Tan Quy nhan Tang thi (?–1775)
Phuc Quy nhan (?–1764)
Kim Quy nhan Kim thi (?–1778)
Vo Quy nhan Vo thi (?–1781)
Tu Quy nhan Tac Nao Lac thi (?–1745)
Quy Thuong tai (?–1756)
Ninh Thuong tai (?–1781)
Binh Thuong tai (?–1778)
Truong Thuong tai Truong thi (?–1745)
Tuong Đap ung (?–1773)
Na Đap ung (?–1788) von đuoc phong Thuong tai vao nam 1765 nhung sau đo bi giang lam Đap ung vao nam 1776.
Uyen Đap ung (?–?)
Thai Đap ung (?–?)


= Hau due =
Con trai
Vinh Hoang (1728–1750), me la Triet Man Hoang quy phi, đuoc truy phong lam Đinh An Than vuong.
Vinh Lien (1730–1738), me la Hieu Hien Thuan Hoang hau, đuoc truy phong lam Đoan Tue Hoang thai tu, tro thanh Thai tu duy nhat cua trieu Thanh co lang tam rieng.
Vinh Chuong (1735–1760), me la Thuan Hue Hoang quy phi, đuoc truy phong lam Tuan Quan vuong.
Vinh Thanh (1739–1777), me la Thuc Gia Hoang quy phi, ve sau tro thanh con thua tu cua Ly Y Than vuong Dan Đao, con trai thu 12 cua Khang Hy Đe. Sau khi qua đoi, đuoc truy thuy thanh Ly Đoan Than vuong.
Vinh Ky (1741–1766), me la Du Quy phi, đuoc truy phong lam Vinh Thuan Than vuong.
Vinh Dung (1744–1790), me la Thuan Hue Hoang quy phi, ve sau tro thanh con thua tu cua Than Tinh Quan vuong Dan Hi, con trai thu 21 cua Khang Hy Đe. Sau khi qua đoi đuoc truy thuy thanh Chat Trang Than vuong.
Vinh Tong (1746–1748), me la Hieu Hien Thuan hoang hau. La đich tu nhung mat som, đuoc truy phong lam Triet Than vuong.
Vinh Tuyen (1746–1832), me la Thuc Gia Hoang quy phi. Mac du co tat o chan nhung ong la Hoang tu song tho nhat cua nha Thanh. Sau khi qua đoi đuoc truy thuy thanh Nghi Than Than vuong.
Hoang cuu tu (1748–1749), me la Thuc Gia Hoang quy phi, chet yeu.
Hoang thap tu (1751–1753), me la Thu phi, chet yeu
Vinh Tinh (1752–1823), me la Thuc Gia Hoang quy phi, la 1 trong Tu đai thu phap đuong thoi. Sau khi qua đoi đuoc truy thuy thanh Thanh Triet Than vuong.
Vinh Co (1752–1776), me la Ke Hoang Hau. La con đich xuat, nhung khong đuoc coi trong, chi co danh xung Boi lac.
Vinh Canh (1756–1757), me la Ke Hoang Hau, chet yeu.
Vinh Lo (1757–1760), me la Hieu Nghi Thuan Hoang hau, chet yeu.
Vinh Diem (1760–1820), me la Hieu Nghi Thuan Hoang hau, ke vi tro thanh Gia Khanh Đe, tuc Nhan Tong Due Hoang đe.
Hoang thap luc tu (1763–1765), me la Hieu Nghi Thuan Hoang hau, chet yeu.
Vinh Lan (1766–1820), me la Hieu Nghi Thuan Hoang hau, sau khi qua đoi đuoc truy thuy thanh Khanh Hy Than vuong.
Con gai
Hoang truong nu (1728–1729), me la Hieu Hien Thuan Hoang hau, chet yeu.
Hoang nhi nu (1731), me la Triet Man Hoang quy phi, chet yeu.
Co Luan Hoa Kinh Cong chua (1731–1792), ten  la Nai Nhat Lac Tho Ha Ky Duong Quy, me la Hieu Hien Thuan Hoang hau. Ba la con gai đich xuat duy nhat con song đen tuoi truong thanh cua Can Long, ve sau ha gia lay Sac Bo Đang Ba Lac Chau Nhi cua Khoa Nhi Tham. Co mot con trai đuoc Can Long Đe đat ten Ngach Lac Triet Y Đac Muc Nhi Ngach Nhi Khac Ba Bai.
Hoa Thac Hoa Gia Cong chua (1745–1767), me la Thuan Hue Hoang quy phi, ve sau ha gia lay Phuc Long An, co hai con trai lan luot đuoc Can Long Đe đat ten la Phong Than Te Luan va Phong Than Qua Lac Man.
Hoang ngu nu (1753–1755), me la Ke hoang hau, chet yeu.
Hoang luc nu (1755–1758), me la Han Quy phi, chet yeu.
Co Luan Hoa Tinh Cong chua (1756–1775), me la Hieu Nghi Thuan Hoang hau, ve sau ha gia lay Lap Vuong Đa Nhi Te, chau cua Sieu Dung Than vuong Sach Lang - Ngach pho cua Thuan Khac Cong chua.
Hoang bat nu (1758–1767), me la Han Quy phi, mat som.
Hoa Thac Hoa Khac Cong chua (1758–1780), me la Hieu Nghi Thuan Hoang hau, ve sau ha gia lay Trat Lan Thai, con trai cua Vu Nghi Muu Dung cong Trieu Hue, co duy nhat mot con gai.
Co Luan Hoa Hieu Cong chua (1775–1823), me la Đon phi. 10 tuoi so phong Hoa Thac Cong chua, 12 tuoi đac cach tan phong Co Luan Cong chua. Ve sau ha gia lay Phong Than An Đuc, con trai cua Hoa Than, co mot con trai nhung chet yeu.
Con nuoi: Hoa Thac Hoa Uyen Cong chua (1734–1760), la con gai cua Hoa Cung Than vuong Hoang Tru, em trai Can Long, ve sau ha gia lay Đuc Lac Khac, vuong cong cua Ba Lam Bat Nhi Te Cat Đac thi.


Trong van hoa đai chung Xem them Thap toan Vo cong
Tu kho toan thu


Tham khao Su Trung Quoc (Nguyen Hien Le)
Lich su nam nghin nam Trung Quoc
Thanh Cung muoi ba trieu
Thanh su cao


Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Can Long tai Wikimedia Commons
Can Long tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)