Đai Han Dan Quoc, goi tat la Han Quoc, la mot quoc gia o Đong A; cau thanh nua phia nam ban đao Trieu Tien va ngan cach voi Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien qua Khu phi quan su vi tuyen 38. Phia tay la bien Hoang Hai, phia nam la bien Hoa Đong con phia đong la bien Nhat Ban.
Ban đao Trieu Tien xuat hien con nguoi sinh song tu thoi ky đo đa cu voi nha nuoc Co Trieu Tien. Sau su thong nhat cua Tam Quoc thanh Tan La va Bot Hai, ban đao đuoc cai tri boi cac trieu đai Cao Ly, Joseon va Đe quoc Đai Han. Nam 1910, Đe quoc Nhat Ban sap nhap ban đao. Su chiem đong cua Nhat ket thuc sau khi đau hang Đong Minh trong The chien II, ban đao sau đo bi chia cat thanh hai khu vuc; phia bac do Lien Xo chiem đong va phia nam do Hoa Ky chiem đong. Sau khi cac cuoc đam phan ve tai thong nhat that bai, khu vuc phia nam tro thanh nha nuoc Đai Han Dan Quoc vao thang 8 nam 1948 trong khi khu vuc phia bac tro thanh nha nuoc Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien vao thang sau đo. Nam 1950, voi su hau thuan cua Lien Xo, Bac Trieu Tien phat đong chien tranh xam luoc Han Quoc. Lien Hop Quoc, lanh đao boi Hoa Ky, đa can thiep đe ho tro Han Quoc, trong khi Trung Quoc tham chien ho tro cho Bac Trieu Tien. Sau khi chien tranh ket thuc vao nam 1953, Han Quoc tap trung khoi phuc kinh te va phat trien nhanh chong. Nam 1987, Phong Trao Dan Chu Thang 6 đa cham dut che đo đoc tai cuoi cung.
Han Quoc ngay nay la nuoc cong nghiep thu nhap cao. Tuy nhien, ben canh đo la nhung thach thuc nhu su thu đich voi Bac Trieu Tien, ty le sinh thap va bat binh đang thu nhap.


Ten goi Tu nam 1392-1897 la thoi ky cua nha Trieu Tien va ten goi "Trieu Tien" đuoc dung lam quoc hieu. Giai đoan 1897-1910, phong trao Đong Hoc no ra ket hop voi cai cach Gwangmu cua vua Cao Tong, ban đao chuyen sang dung danh xung "Đe quoc Đai Han". Giai đoan 1910-1945, ban đao la mot phan trong lanh tho Đe quoc Nhat Ban. Sau chia cat, mien Bac goi chinh the cua minh la "Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien", mien Nam chon quoc hieu "Đai Han Dan Quoc", goi tat la "Han Quoc". Trong đo, chu "Dan Quoc" đuoc lay theo quoc hieu cua Trung Hoa Dan Quoc, khi dich sang cac ngon ngu phuong Tay thi cung tuong đuong voi "Cong hoa Quoc" (nuoc Cong hoa).
Ten goi cua Han Quoc va Bac Trieu Tien đeu đuoc dich giong nhau khi su dung quoc te la "Korea", ngoai ra, trong tieng Phap dich la "Coree", tieng Nga dich la "Корея" (Koreya) hay tieng Tay Ban Nha dich la "Corea",... Cach dung nay bat nguon tu quoc hieu "Goryeo" (Cao Ly) cua nha nuoc tung ton tai tren ban đao tu nam 918 đen 1392. Trong thoi ky nay, ten goi đo đa thong qua cac thuong nhan nguoi A Rap va Ba Tu đe toi chau Au.
Han Quoc thuong yeu cau cac đon vi truyen thong cung co quan quoc te khi đe cap toi ho thi han che dung "South Korea" ma phai su dung quoc hieu "Republic of Korea" hoac "Korea Republic", neu goi ngan thi dung "Korea". Tuy nhien, "South Korea" lai kha pho bien vi đuoc su dung đe phan biet voi "North Korea" (Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien).
Truoc nam 1975 tai Viet Nam, bao chi va truyen thong cua Viet Nam Cong hoa (truoc đo la Quoc gia Viet Nam) goi chinh the nay la "Đai Han" hoac "Nam Han". Sau nam 1975, truyen thong va sach bao cua nha nuoc Viet Nam thong nhat su dung ten goi "Nam Trieu Tien".
Ngay 23 thang 3 nam 1994, bang cong ham so KEV-398 gui Bo Ngoai giao Viet Nam, đai su quan Han Quoc đe nghi phia Viet Nam goi chinh the cua minh la "Đai Han Dan Quoc", goi tat la "Han Quoc" (tu "Han" o đay khong phai "Lanh" ma co nghia la "Lon"), khong su dung cac ten cu nhu "Cong hoa Trieu Tien" hoac "Nam Trieu Tien" nua vi "Trieu Tien" goi nhac đen danh xung cua Bac Trieu Tien. Đap lai, Bo Ngoai giao Viet Nam ra cong van so 733/ĐBA-NG ngay 21 thang 4 nam 1994 gui tat ca cac co quan bo, nganh, tong cuc thong tin, truyen thong cung uy ban nhan dan cac tinh, thanh pho truc thuoc trung uong cua Viet Nam yeu cau: "Tu nay goi chinh the Nam Trieu Tien la "Đai Han Dan Quoc", goi tat la "Han Quoc", khong dung cac ten goi Cong hoa Trieu Tien, Nam Trieu Tien hay Nam Han nua". Danh xung "Nam Trieu Tien" hien nay chi con đuoc truyen thong cua phia Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien su dung do nuoc nay khong cong nhan tuyen bo chu quyen cua Han Quoc.


Lich su = Thoi ky co đai =
Nghien cuu khoa hoc ket hop voi khai quat khao co hoc cho thay rang ban đao Trieu Tien đa co xuat hien con nguoi sinh song ngay tu thoi đai đo đa cu. Di chi khao co hoc đau tien cung cac đia điem đinh cu som nhat cua con nguoi tai đay trong thoi ky Jeulmun va thoi ky Mumun đuoc phat hien o phia nam ban đao.
Lich su Trieu Tien co đai bat đau voi su thanh lap cua nha nuoc Co Trieu Tien boi Đan Quan vao khoang nam 2333 TCN; sau đo la giai đoan tien Tam Quoc voi hang loat bo lac, tieu quoc nho phan tranh. Che đo quan chu cua cac quoc gia tren ban đao co nhieu điem tuong đong voi Trung Quoc khi quyen cai tri thuoc ve cac trieu đai phong kien chuyen che ke tap. Phat giao cung Đao giao co anh huong lon va Nho giao đuoc lay lam nen tang tu tuong goc re. Trong thoi ky Tam Quoc, duoi trieu đai Quang Khai Tho Thai Vuong cua Cao Cau Ly, lanh tho cua ong đuoc mo rong sau loat chien dich quan su nham chinh phat cac tieu quoc thanh cong, hinh thanh nen mot quoc gia rong lon. Sau Tam Quoc, Nam-Bac Quoc, hau Tam Quoc, ban đao tiep tuc trai qua trieu đai Cao Ly, nha Trieu Tien va cuoi cung la Đe quoc Đai Han.


= Thoi ky can đai =
Vao giai đoan cuoi cua nha Trieu Tien, Hoang toc duoi quyen chi phoi va lanh đao chuyen chinh cua Hung Tuyen Đai Vien Quan đa thuc thi chinh sach "Be quan toa cang", tu co lap đat nuoc cung nhu thang tay đan ap Thien Chua giao. Trong khi đo tai quoc gia lang gieng Nhat Ban, sau that bai cua Mac phu Tokugawa trong chien tranh Mau Thin, thanh cong cua cong cuoc Minh Tri Duy tan, cham dut Toa Quoc cung chien thang trong cac cuoc chien tranh Thanh–Nhat, chien tranh Nga–Nhat va chien tranh the gioi thu nhat đa tro thanh mot the luc moi, dan thay the phuong Bac mo rong anh huong len Trieu Tien. Ve chinh tri, ngay 8 thang 10 nam 1895; gioi cam quyen Nhat giat day vu am sat Hoang hau Minh Thanh. Ve quan su, Hai quan Nhat Ban su dung "Ngoai giao phao ham" - mo đau bang tran Ganghwa (20/9/1875), gay ap luc buoc Trieu Tien mo cua cac hai cang đong thoi nhanh tay kiem soat vung lanh tho nay truoc cac đe quoc phuong Tay - khoi đau bang Đieu uoc bat binh đang Nhat–Trieu (26/2/1876). Sau su kien Thu tuong Ito Hirobumi bi nha hoat đong đoc lap An Jung-geun am sat tai nha ga Cap Nhi Tan (26/10/1909), Nhat Ban quyet đinh đay nhanh qua trinh sap nhap. Quan phiet Nhat cung voi cac luc luong tay sai, noi gian ban đia do chinh phu Yi Wan-yong đung đau ep vua Thuan Tong ky ket Nhat–Trieu Tinh Hop đieu uoc (22/8/1910) (Đieu uoc Sap nhap hay "Hiep uoc quoc si" - theo cach goi cua cac the he nguoi Han Quoc sau nay), truc tiep kiem soat ban đao trong vong 35 nam tu 1910-1945, thoi ky nay goi la Trieu Tien thuoc Nhat.


= Thoi ky hien đai =


 Thanh lap Dan Quoc  Trieu Tien đuoc Đong Minh giai phong trong The chien II. Bat chap ke hoach ban đau ve mot Trieu Tien thong nhat trong Tuyen bo Cairo nam 1943, ban đao bi chia cat thanh hai vung tap ket quan su boi Lien Xo va Hoa Ky. Lien Xo chiem đong mien Bac cho đen vi tuyen 38 trong khi Hoa Ky chiem đong tu đo ve phia Nam. Hai sieu cuong khong the đat đuoc đong thuan ve viec ap dung Đong uy tri. Thang 11 nam 1947, Đai Hoi đong Lien Hop Quoc đe ra giai phap nham tien hanh tong tuyen cu tai Trieu Tien duoi su ho tro cua Uy ban Lien Hop Quoc. Tuy nhien, cac chinh phu lam thoi cua hai mien đa khuoc tu viec nay. Lien Hop Quoc tiep tuc đua ra mot giai phap khac keu goi bau cu tai tung đia phuong nhung truoc đo, nhung hoat đong rieng re đau tien đa đuoc tien hanh đoc lap ngay tu ngay 10 thang 5 nam 1948 o cac tinh phia Nam vi tuyen 38, đieu nay dan toi viec thanh lap nha nuoc Đai Han Dan Quoc do Ly Thua Van đung đau. Đap lai, mien Bac cung tien hanh to chuc bau cu, chinh phu va nha nuoc Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien ra đoi do Kim Nhat Thanh lanh đao. Moi ben đeu tuyen bo minh la chinh phu hop phap duy nhat cua toan bo ban đao. Trong khi Bac Trieu Tien chiu su anh huong cua y thuc he cong san chu nghia va đuoc su hau thuan tu phia Lien Xo, Trung Quoc va Khoi cac quoc gia xa hoi chu nghia thi Han Quoc đuoc su ung ho cua Hoa Ky. Đieu nay khien cho nhung mau thuan giua hai mien von o trong tinh trang cang thang, nay cang tro nen nghiem trong va gay gat. Xung đot gia tang dan toi chien tranh Trieu Tien khi quan đoi Bac Trieu Tien vuot vi tuyen 38, cao buoc Han Quoc vi pham truoc va tong tan cong. Hoa Ky cung Lien Hop Quoc tham chien ho tro Han Quoc con hau thuan Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien la Lien Xo, Trung Quoc va Khoi Xa hoi chu nghia. Cuoc chien keo dai toi ngay 27 thang 7 nam 1953 thi tam dung sau khi cac ben ky ket Thoa thuan đinh chien. Chien tranh Trieu Tien khien cho hon 3 trieu nguoi thiet mang va hang chuc trieu nguoi khac bi anh huong. Rat nhieu thuong dan, binh linh, quan nhan bi thuong tat, mot so khac thi mat nha cua hoac chia lia vinh vien nguoi than trong gia đinh. Cuoc chien tieu ton cua cac ben so tien len toi hon 30 ty đo la My vao thoi điem nhung nam 1950-53, tuong đuong khoang 325 ty theo thoi gia uoc đoan hien nay.
Sau chien tranh, Bac Trieu Tien tuyen bo khong cong nhan chinh phu Han Quoc, phia Han Quoc cung coi chinh phu cua minh la chinh the co chu quyen hop phap duy nhat tren toan bo ban đao đong thoi khong cong nhan Bac Trieu Tien. Nhung quan điem cung nhac, khong nhan nhuong lan nhau khien cho qua trinh hoa giai giua hai ben khong the thuc hien đuoc cho đen thap nien 1960. Đau thap nien 1970, quan he hai mien dan cai thien, hai ben chinh thuc cong nhan chinh phu cua nhau. Nam 1991, hai nha nuoc đuoc moi gia nhap Lien Hop Quoc cung mot luc. Han Quoc la quoc gia đau tu kinh te va hoat đong chu yeu, tich cuc nhat trong chien dich vien tro luong thuc gop phan giup Bac Trieu Tien vuot qua nan đoi thap nien 1990 thong qua Chuong trinh Luong thuc The gioi cua Lien Hop Quoc.


 Đoc tai quan su  Qua trinh dan chu hoa cua Han Quoc bi tham đam boi mau, xung đot va bao luc. Ly Thua Van sau khi nam quyen luc đa cho thuc thi mot chinh sach cai tri đoc tai, đan ap quyet liet, thang tay đoi voi nhung nguoi canh ta, tham chi con sat hai khong it nhan vat bat đong chinh kien. Ben canh đo, bo may quan ly đat nuoc do ong xay dung bi nan tham nhung đuc khoet, tan pha nang ne, kinh te tri tre, đat nuoc phat trien cham chap. Nam 1960, Ly Thua Van đoi mat lan song bat binh cuc lon cua nguoi dan. Cuoi cung, ong phai roi bo nhiem so sau cach mang 19 thang 4, len may bay chay sang Honolulu va song ti nan tai đay cho toi cuoi đoi. Hien nay, du luan cung gioi chuyen gia o Han Quoc van đanh gia ve Ly Thua Van rat tieu cuc.
Chinh phu dan su ngan ngui ke nhiem cua Tong thong Yun Bo-seon cung Pho Tong thong Chang Myon bi lat đo sau cuoc đao chinh cua tuong Park Chung-hee vao ngay 16 thang 5 nam 1961. Nam 1963, Park Chung-hee kiem soat chinh phu va chinh thuc len nam quyen tong thong, tro thanh nha lanh đao thu ba cung nhu đoc tai thu hai cua Han Quoc. Thong qua hoat đong cua Hiep hoi keu goi tai thiet quoc gia, Park Chung-hee đa giai tan quoc hoi cung cac đang phai chinh tri đoi lap đang hoat đong va thang tay đan ap nhung phong trao chong đoi. Park Chung-hee ban hanh loat sac lenh cam cong nhan to chuc mit tinh, bieu tinh, dieu hanh. Ong con cai cam luc luong mat tham, nhan vien than tin cua chinh phu vao ben trong noi bo cac to chuc cong đoan cong nhan đe giam sat va roi dan dan kim ham phong trao đau tranh cua ho. Ben canh đo, ve chinh sach đoi ngoai, quan đoi Han Quoc đuoc Park Chung-hee gui sang Nam Viet Nam chien đau cung voi Hoa Ky đong thoi cung la luc luong chinh tien hanh cac vu đan ap, bat bo, thu tieu, do tham trong nuoc theo menh lenh cua Park.

Trong suot thap nien 1960, chinh phu Park Chung-hee co xu huong đan ap tho bao ngay cang gia tang. Nam 1971, Park ban bo tinh trang khan cap quoc gia "dua tren thuc te nguy hiem cua tinh hinh quoc te". Toi thang 10 nam 1972, ong lai khoi xuong mot cuoc đao chinh đe tu giai the quoc hoi, đinh chi hien phap, don đuong đe ban than len nam quyen luc thong qua ban Hien phap Duy Tan vao thang 11 va sau đo la mot cuoc trung cau dan y bi chi trich la gian lan nang ne. Theo đo, hien phap moi chinh thuc cham dut bau cu dan chu truc tiep đong thoi suy ton Park Chung-hee lam "Tong thong tron đoi". Park bi chi trich la mot nha đoc tai tan nhan, the nhung đoi lai, nen kinh te Han Quoc đa đuoc cai thien rat đang ke duoi nhiem ky cua Park. Chinh phu cua ong đa phat trien mot he thong đuong cao toc tren toan quoc, he thong tau đien ngam Seoul va đat nen tang to lon, vung chac cho su chuyen bien manh me cua Han Quoc trong nhung thap nien sau đo.
Ngay 16 thang 10 nam 1979, tai truong Đai hoc Busan, mot nhom sinh vien đa xuong đuong keu goi cham dut che đo đoc tai. Lan song bieu tinh nhanh chong lan rong voi hon 50.000 nguoi tu tap o phia truoc quang truong thanh pho Pusan. Trong hai ngay tiep theo, mot so van phong cong cong đa bi tan cong va khoang 400 nguoi bieu tinh bi bat giu. Vao ngay 18 thang 10, chinh phu Park Chung-hee tuyen bo thiet quan luat tai Pusan. The nhung cac cuoc bieu tinh đa lan toi thanh pho Masan, đac biet la o truong Đai hoc Tong hop Kyungnam. Bao luc leo thang voi cac cuoc tan cong vao cac đon canh sat va tru so cac co quan cua đang cam quyen trong thanh pho. Khung hoang xa hoi khien noi bo gioi cam quyen bi ran nut. Ngay 26 thang 10 nam 1979, Park Chung-hee bi am sat boi Kim Jae-gyu, đuong kim Giam đoc Co quan Tinh bao Trung uong va nhom cua minh. Ngay sau đo, Kim Jae-gyu cung đong pham bi tu hinh bang hinh thuc treo co, nhung cho đen tan ngay nay, mot Uy ban đac biet cua chinh phu van đang phai phai tiep tuc thao luan ve viec co nen coi Kim Jae-gyu la nguoi gop cong cho qua trinh dan chu hoa cua Han Quoc hay khong.
Thoi đai Park Chung-hee ket thuc trong bao luc va bat on xa hoi. Mot chinh phu tam quyen đuoc thanh lap, đat nuoc đat trong tinh trang thiet quan luat. Ban than Park Chung-hee chet do bi am sat boi mot quan chuc than tin phan boi. Su nghiep chinh tri cua ong cung bi hoen o vi đoc tai va ngay nay, nhieu nguoi Han Quoc cam ghet Park Chung-hee du ong co cong rat lon trong viec xay dung va tai thiet lai đat nuoc sau chien tranh. Khi Roh Moo-hyun len lam Tong thong vao nam 2003, chinh phu van phai tiep tuc ban hanh cac đao luat moi va thanh lap cac uy ban đieu tra ve tinh trang bao luc duoi thoi Park Chung-hee. Tuy vay, trong mot cuoc khao sat cua Vien nghien cuu va phan tich thong tin Gallup vao nam 2015 tai Han Quoc, Park Chung-hee đa đuoc binh chon la "Tong thong vi đai nhat" trong lich su nuoc nay (voi ty le binh chon la 44%).

Nam 1980, tuong Chun Doo-hwan đuoc mot hoi đong quan su bau len lam tong thong. Ngay 18 thang 5 nam 1980, tai thanh pho Gwangju - thu phu cua tinh Jeolla Nam đa xay ra Phong trao dan chu Gwangju - khi nguoi dan đia phuong to chuc đanh cuop kho vu khi cua cac tram canh sat đe chong lai luc luong canh sat cua chinh phu Chun Doo-hwan sau khi luc luong nay đan ap tan bao mot cuoc bieu tinh on hoa đoi cai cach nen dan chu cung nhu đoi quyen tu do bau cu cua sinh vien đia phuong. Quan đoi voi vu khi sat thuong hang nang đa đuoc đieu đong đen. 4 gio sang ngay 27 thang 5 nam 1980, quan đoi tu 5 huong tien vao trung tam thanh pho va đanh bai hoan toan luc luong dan quan chi trong vong 90 phut. Trong su kien nay, quan đoi Han Quoc đuoc cho la đa no sung ban chet khoang tu 1.000 toi 2.000 thuong dan.
Sau khi đan ap hoan toan cuoc noi day cua nguoi dan trong cuoc tham sat Gwangju, Chun Doo-hwan tro thanh nha lanh đao thu nam cung nhu đoc tai thu ba trong lich su chinh tri Han Quoc. Cung giong nhu nguoi tien nhiem Park Chung-hee, Chun bat đau tien hanh kiem soat đat nuoc mot cach chat che hon, ong ta loai bo hoan toan cac chinh tri gia đoi lap khoi chinh truong va tien hanh thanh loc xa hoi theo quy mo lon. Đong thoi, chinh phu Chun Doo-hwan thiet lap mot co so đao tao quan su đac biet mang ten goi "Trai giao duc Samcheong", đe tien hanh chuong trinh "giao duc thanh loc". Khoang hon 40 nghin nguoi bi bat đua đen cac co so cua trai nay. So lieu thong ke ve sau cho thay co 54 nguoi đa bi giet trong qua trinh giam giu va 397 nguoi khac chet sau đo. Nam 1986, Chun Doo-hwan tiep tuc ra lenh bat giu va tra tan nhieu nha hoat đong co tu tuong trai voi khuynh huong cua gioi cam quyen, đong thoi nghiem cam triet đe cac to chuc cong đoan hoat đong, rat nhieu to chuc chinh tri theo đuoi dan chu tu do bi đan ap khoc liet nhu Lien minh Dan chu Thong nhat hay Phong trao Nhan dan.

Thang 1 nam 1987, mot vu tra tan da man cua canh sat đa dan toi cai chet cua Park Jong-chul, sinh vien truong Đai hoc Quoc gia Seoul. Sau đo, nguoi dan Han Quoc tiep tuc noi day sau cai chet cua sinh vien Park. Ho to chuc hang loat cuoc bao đong lon đe phan đoi chinh sach bat bo, thu tieu, tra tan tan bao cua che đo Chun Doo-hwan đong thoi yeu cau sua đoi Hien phap. Đay chinh la su khoi đau cho Phong trao Dan chu Thang Sau - hang trieu nguoi tham gia vao cuoc "Tuan hanh Hoa binh Vi đai cua Nhan dan" đuoc to chuc tai 34 thanh pho va 4 tinh, ho ho to cac khau hieu "Bai bo hien phap xau xa", "Xoa bo che đo đoc tai". Duoi ap luc ay, chinh quyen Chun Doo-hwan đa buoc phai tien hanh sua đoi Hien phap, ban hanh ban Hien phap moi vao ngay 29 thang 10 nam 1987. Tuy nhien, mac cho toi ac cua minh, Chun van nam giu vi tri cao nhat trong bo may quyen luc o Han Quoc cho toi nam 1988 va phai mai đen tan nam 1996 moi bi chinh phu moi ket toi noi loan, phan quoc, tham nhung, hoi lo, ra lenh tham sat dan thuong va tuyen an tu hinh nhung sau đo đuoc giam xuong con chung than do Toa an Toi cao can nhac vai tro cua Chun khi đua nen kinh te Han Quoc tro thanh "Con Ho chau A", bao ve đat nuoc khoi khung hoang chinh tri đong thoi chuyen giao quyen luc hoa binh cho nguoi ke nhiem. Cuoi cung, Chun nhanh chong đuoc tong thong Kim Young-sam an xa voi ly do "thuc đay đoan ket dan toc" vao ngay 22 thang 12 nam 1997.


 Chinh phu dan su  Cac cuoc noi day trong thap nien 1980 đa đe lai dau an to lon cho su ra đoi cua chinh phu dan su vao nam 1992 voi đuong loi cam quyen cung chinh sach đoi ngoai mem mong hon rat nhieu. Truoc đo; vao nam 1987, Hien phap Han Quoc đa đuoc sua đoi, nguoi dan lai đuoc quyen truc tiep bau ra tong thong. Su kien nay đanh dau qua trinh chuyen đoi sang nen dan chu cua đat nuoc. Thu đo Seoul đuoc chon lam noi to chuc The van hoi Olympic Mua he nam 1988, mot ky The van hoi vo cung thanh cong va đa thuc đay đang ke vi the quoc te cua Han Quoc. Han Quoc đuoc moi tro thanh mot thanh vien chinh thuc cua Lien Hop Quoc vao nam 1991.

Tuy đat đuoc nhieu tien bo trong qua trinh dan chu hoa, chinh truong Han Quoc van chua bao gio het khoc liet hay co dau hieu ha nhiet, cac đoi tong thong tiep theo la Roh Tae-woo (1987), Kim Young-sam (1992) va Kim Dae-jung (1998) đeu đe lai nhieu dau an voi ca tich cuc lan tieu cuc. Trong đo, vi tong thong thu sau - Roh Tae-woo bi ket an tu vi cac toi danh lien quan đen hoi lo, tham nhung. Tuy vay, sang đen nam 2000, tong thong Kim Dae-jung gay tieng vang lon khi đuoc trao giai Nobel Hoa Binh vi nhung no luc trong viec binh thuong hoa quan he voi CHDCND Trieu Tien. Vao thang 6 nam 2000, hoi nghi thuong đinh lien Trieu đa dien ra tai Binh Nhuong, thu đo cua CHDCND Trieu Tien, hoi nghi la thanh qua tich cuc sau nhieu nam Han Quoc thuc thi chinh sach Anh Duong voi CHDCND Trieu Tien do tong thong Kim Dae-jung đe xuong. Nam 2003, hoc tro cua ong, Roh Moo-hyun ke nhiem. The nhung sau đo, đen luot Roh cung phai đoi mat voi loi buoc toi tham nhung, ong tu sat vao ngay 23 thang 5 nam 2009 trong khi cac cuoc đieu tra van đang tiep dien, do vay, nhieu nguoi nghi ngo rang vu tu sat nay la do suc ep đen tu cac the luc khac.
Sau đo la Lee Myung-bak lam tong thong trong giai đoan 2008-13. Nam 2018, Lee bi bat giam voi cao buoc it nhat 12 toi danh, trong đo co viec nhan hoi lo 11 ty Won tu Co quan Tinh bao Quoc gia cung nhieu doanh nghiep khac. Ben canh đo la nhung cao buoc ve tron thue va chiem đoat 35 ty Won tu mot cong ty ma Lee bi mat so huu. Vao thang 3 nam 2019, Lee đuoc cho phep tai ngoai vi nhung lo ngai lien quan đen van đe suc khoe. Tuy nhien, vao ngay 19 thang 2 nam 2020, toa an quan trung tam Seoul đa chinh thuc ra ban an tuyen phat Lee 17 nam tu giam cung 13 ty Won tien đen bu.
Tiep đen la Park Geun-hye, ba la nu tong thong đau tien cua Han Quoc va dan cu đau tien o Đong A. Tuy nhien, toi đau nam 2017, đen luot Park Geun-hye cung bi quoc hoi nuoc nay phe truat va bat giam voi cac cao buoc tiet lo bi mat quoc gia, nhan hoi lo, đe nguoi khong co bat ky chuc vu, tham quyen gi la Choi Soon-sil (ban than) can thiep bat hop phap vao cac tai lieu mat cung nhu cong viec noi bo cua chinh phu, lam quyen va tham nhung.
Nhu vay, tinh đen nam 2018, trong 11 đoi tong thong Han Quoc co 1 nguoi bi am sat, 1 nguoi tu sat do bi đieu tra, 1 nguoi bi đao chinh phai chay ra nuoc ngoai ti nan, 4 nguoi khac bi bat giam do cac toi danh lien quan đen tham nhung, hoi lo. Nhung vu be boi lien quan đen gioi chinh tri hay lanh đao cac doanh nghiep kinh te lon la van nan gay nhuc nhoi tai quoc gia nay ben canh su gia tang cua cac loai toi pham tinh duc.
Tai thong nhat voi Bac Trieu Tien la chu đe đuoc ban luan soi noi o Han Quoc, nhung cho đen nay van chua co bat ky hiep đinh hoa binh chinh thuc nao đuoc ky ket. Luat an ninh quoc gia Han Quoc khong cho phep nguoi dan tiep nhan bat cu thong tin nao tu Bac Trieu Tien, nhung ai to thai đo ung ho, co cac hanh đong tuyen truyen, dien thuyet, phat bieu ca ngoi Bac Trieu Tien se bi truc xuat khoi nuoc nay neu la nguoi nuoc ngoai hoac ket an 7 nam tu giam neu la cong dan Han Quoc, tu y to chuc cac chuyen đi du lich, đen tham Bac Trieu Tien ma khong đuoc su cho phep cua chinh phu co the bi phat toi đa len toi 10 nam tu giam. Tong thong Roh Moo-hyun tung nghi toi viec do bo luat nay, nhung hien tai đieu đo van chua đuoc thuc thi con tong thong Moon Jae-in hy vong hai mien se tai thong nhat trong hoa binh - som nhat la vao nam 2045.


= Khoi phuc va phat trien kinh te =


 Chinh sach khac kho  Sau chien tranh Trieu Tien, vao giai đoan truoc khi Park Chung-hee len nam quyen vao nam 1961, kinh te Han Quoc kha ngheo nan voi thu nhap binh quan đau nguoi it hon 100 USD moi nam. Han Quoc thoi điem đo bi xep hang la mot trong nhung nuoc ngheo nhat tren the gioi. O giai đoan nay, kinh te Han Quoc co ban phu thuoc vao vien tro nuoc ngoai, chu yeu la tu My. Khi đo, vien tro tu chinh phu My chiem phan lon trong tong ngan sach chinh phu cung nhu tong san luong quoc gia (GNP) cua Han Quoc. Du cho mot so khu vuc cua đat nuoc đa trai qua qua trinh cong nghiep hoa tu thoi ky chiem đong cua Nhat Ban nhung nhin chung vao đau thap nien 60, Han Quoc van la mot nuoc thuan nong nghiep lac hau, kem phat trien hon so voi Bac Trieu Tien - von khong nhung rat giau co ve tai nguyen thien nhien ma con đuoc Lien Xo, Trung Quoc cung khoi cac quoc gia xa hoi chu nghia vien tro, giup đo.
Đe xoa bo đoi ngheo va tai tao đong luc phat trien, Park thanh lap Hoi đong Toi cao phu trach Tai thiet Quoc gia, mang ky luat quan đoi va chinh sach cai cach kieu đoc tai ap dung tren toan quoc. Tham vong cua Park la cham dut tinh trang lac hau o Han Quoc.

Sau khi đao chinh thanh cong đe len nam chinh quyen vao thang 7 nam 1961, Park tuyen bo bat đau tien trinh "don rac" đe thanh loc xa hoi. Mot trong nhung viec đau tien ong lam la đem tu hinh 24 quan chuc va doanh nhan vi toi tham nhung. Toan xa hoi "that lung buoc bung". Mot so nganh do quan đoi truc tiep xay dung va quan ly. Du hoc sinh truoc khi ra nuoc ngoai hoc tap phai cam ket khong o lai nuoc ngoai ma phai ve nuoc phuc vu du muon hay khong, nhung ai đa hoc xong ma khong quay ve nuoc thi gia đinh ho se phai chiu nhung hinh phat nang ne.
Park Chung-hee chuyen chien luoc kinh te cua đat nuoc tu cong nghiep hoa thay the nhap khau sang cong nghiep hoa đinh huong xuat khau. Ong thanh lap mot Uy ban Ke hoach Kinh te đe đieu hanh nen kinh te đat nuoc. Lay nhung "Ke hoach kinh te 5 nam" von đa tung rat thanh cong cua Lien Xo truoc đay lam kieu mau, Park đe ra "Ke hoach 5 nam" đau tien vao nam 1962, nhiem vu chu chot cua ke hoach nay la tap trung phat trien cac nganh cong nghiep nhe nham muc đich xuat khau. Ong tuyen bo thanh pho Ulsan se la khu vuc phat trien cong nghiep tien phong đac biet cua đat nuoc. Ngay sau đo, Hyundai - mot trong nhung tap đoan lon đau tien cua Han Quoc đa nhanh chan tan dung vi the đac biet cua Ulsan đe bien thanh pho nay tro thanh noi đat cac nha may san xuat chinh.
Hau het cac nha su hoc đeu coi "Ke hoach 5 nam đau tien" la điem cat canh cua nen kinh te Han Quoc. Tu nam 1962 đen nam 1966, toc đo tang truong cua Han Quoc đat 7,6%. San luong cong nghiep xuat khau tang tren 30% moi nam cung san luong san xuat tang tren 15% moi nam. Cac chinh sach phat trien kinh te cua Park đuoc thuc đay boi chu nghia dan toc va mong muon gianh quyen tu chu cho đat nuoc. Do đo, ong chu truong tu luc; khong đe cho nen kinh te bi phu thuoc va chi phoi boi nuoc ngoai. Ban đau, Park ra suc han che đau tu truc tiep nuoc ngoai vao Han Quoc. Tuy nhien, theo loi khuyen tu gioi chuyen mon, ong bat đau dan noi long nhung han che nay. Mac du vay, cac cong ty nuoc ngoai khi đo muon đau tu vao thi truong Han Quoc thi bat buoc phai tien hanh chuyen giao, chia se cong nghe o mot muc đo nhat đinh cho doanh nghiep trong nuoc. Nam 1966, đao luat kich thich von đau tu nuoc ngoai đuoc chinh phu Park thong qua đa cung cap them nhung uu đai ve thue cho cac nha đau tu đong thoi hop ly hoa quy trinh nay vao Han Quoc. Ke hoach 5 nam lan thu hai (1967-1971) tiep tuc nhan manh hon nua vao viec thu hut đau tu truc tiep nuoc ngoai, khuyen khich chuyen giao cong nghe cung nhu cai thien co so ha tang. Tu nam 1973, kinh te Han Quoc đat trong tam chu yeu vao 7 nganh chinh bao gom: thep, hoa chat, luyen kim, che tao may, đong tau, o to va đien tu. Giai đoan phat trien cong nghiep cao đo nay tap trung tai cac thanh pho nho nam o phia đong nam đat nuoc.
Ke hoach phat trien kinh te cua Park Chung-hee la dua vao xuat khau nho gia thanh thap. Chi phi san xuat đuoc co tinh ha thap đen muc toi thieu bang cach toan dan phai cam chiu gian kho, tieu dung het suc tiet kiem. Đe nguoi lao đong co the song voi muc luong rat thap, chinh quyen đa ap dung bien phap bao ho, giu gia nhung san pham nong nghiep cung luon o muc rat thap. Cuoi thap nien 70, nen cong nghiep Han Quoc đa san xuat đuoc may thu hinh mau nhung chi đe xuat khau. Cac san pham xa xi nhu my pham, quan ao thoi trang cho đen xe hoi cao cap,... đeu bi han che nhap khau o muc toi đa đe nguon von khong bi chay ra nuoc ngoai. Tu nam 1962, chinh sach toan quoc that lung buoc bung đuoc ap dung. Thoi gian lao đong keo dai voi đieu kien kem cung tien luong thap. Nhung phan khang đoi hoi cai thien đieu kien song đeu bi chinh quyen thang tay đan ap.


 Tham chien tai Viet Nam  Park Chung-hee đa gui hon 325.000 quan nhan sang Nam Viet Nam chien đau cung Hoa Ky va Khoi đong minh chong cong trong chien tranh Viet Nam, vua đe nham muc đich "nang cao vi the quoc gia", ho tro chong lai su lan rong cua chu nghia cong san cung nhu đoi lay nhung khoan vien tro tu phia chinh phu Hoa Ky. Đay la luc luong quan su nuoc ngoai co quy mo lon thu hai trong cuoc chien chi sau quan đoi Hoa Ky, so luong binh si Han Quoc tham chien đat muc cao nhat trong nam 1968 voi tren 50.000 nguoi.
Sau 9 nam chien đau o Viet Nam (1964-1973); co khoang tu 4.407 - 5.099 linh tu tran, 10.962 - 17.060 nguoi khac bi thuong va 4 mat tich trong suot cuoc chien. Quan đoi Han Quoc gay ra mot danh sach dai toi ac chien tranh nhu tham sat thuong dan, xoa so nhieu lang mac bi nghi ngo ho tro cho Mat tran Dan toc Giai phong mien Nam Viet Nam khi tham chien đong thoi bo lai hang ngan đua con lai khi roi đi. Sau nay, Han Quoc thong ke rang quan đoi cua ho đa lam khoang 41.000 nguoi Viet Nam bi coi la Viet Cong thiet mang. Đoi lai, chinh phu Hoa Ky tai tro moi khoan chien phi va tra tien luong cho binh linh Han Quoc. Tong cong Hoa Ky đa vien tro hoac cho Han Quoc vay uu đai khoang 10 ty USD tu nam 1946-1978, trong đo nhieu nhat la giai đoan 1965-1972. Trong 7 nam nay, Han Quoc nhan đuoc 5 ty USD, nhieu gap 3 lan giai đoan truoc. Trong 2 nam đau, thu nhap tu cuoc chien chiem khoang 40% ngoai hoi cua Han Quoc. Mot so hoc gia tinh toan rang khoan thu nay chiem tu 7-8% GDP Han Quoc giai đoan 1966-1969. So tien đuoc chinh phu Hoa Ky chuyen thang cho chinh phu Han Quoc duoi hinh thuc ban cong khai nhu tro cap phat trien quoc phong, hop đong dan su, chuyen giao cong nghe va uu đai thi truong boi cac đoi tong thong Johnson va Nixon. Cung voi quan đoi sang Nam Viet Nam, cac cong ty cong nghiep lon cua Han Quoc; nhu Hyundai, đa tich luy đuoc them nhieu kinh nghiem khi tham gia vao viec hoan thanh cac du an xay dung, hau can, giao thong van tai lon tai đay, tao tien đe đe gianh đuoc nhung hop đong gia tri hon tren khap the gioi sau nay.
Nho vien tro cung tien luong chinh phu Hoa Ky tra cho quan đoi Han Quoc, kinh te nuoc nay phat trien nhanh chong. Trong vong 10 nam tu 1964-1974, GNP binh quan tang gap 5 lan. Nhung đoi lai, rat nhieu mau cung đa đo khi Han Quoc tham chien o Nam Viet Nam va nhieu y kien cho rang nhung ton that sinh mang đo gop phan khong nho cho su phat trien sau nay.


 Ho tro tu Nhat Ban va Hoa Ky  Nhat Ban va Hoa Ky cung đong mot vai tro rat quan trong trong su phat trien kinh te nhanh chong cua Han Quoc. Park Chung-hee quyet đinh binh thuong hoa quan he ngoai giao voi Nhat Ban vao nam 1965 - đong thai vap phai su phan đoi gay gat cua nhieu nguoi dan Han Quoc. Lao đong gia re trong nuoc khi ay ket hop voi von va cong nghe cua Nhat Ban đa thuc đay manh me qua trinh cong nghiep hoa cua Han Quoc. Sau khi binh thuong hoa quan he ngoai giao, Nhat Ban tro thanh nha đau tu nuoc ngoai lon thu hai cua Han Quoc chi sau Hoa Ky. Trong vong 10 nam sau đo, thuong mai giua hai nuoc đa đuoc mo rong hon 10 lan. Tu nam 1962 đen 1979, khoang 60% cong nghe tu nuoc ngoai cua Han Quoc la do Nhat Ban cung cap.
Thi truong Hoa Ky cung voi cac khoan đau tu va chuyen giao cong nghe cua Nhat Ban đa tao đieu kien thuan loi cho su chuyen bien than ky cua nen kinh te Han Quoc. Kinh te Nhat Ban cung la mot mo hinh rat tot đe Han Quoc noi theo trong cong cuoc đinh hinh, phat trien nen kinh te quoc gia. Trong thoi ky thuoc đia va ke ca sau khi gianh đuoc đoc lap, nguoi Han Quoc đa hoc hoi đuoc rat nhieu đieu tu nguoi Nhat ve nhung gi ma mot quoc gia khong thuoc phuong Tay co the lam đe cong nghiep hoa cung nhu hien đai hoa thanh cong. Mot nha kinh te hoc Han Quoc tung mo ta chinh sach cua cong đong doanh nghiep nuoc nay vao thoi điem đo la: "Lam het nhu nhung gi nguoi Nhat đa tung lam, nhung co gang tim cach lam sao đe đat đuoc đieu đo mot cach nhanh, hieu qua va it ton kem hon".


 Cai cach van hoa - xa hoi  Park Chung-hee cho rang Han Quoc truoc tien can phai phat trien kinh te vung manh roi sau đo moi co the co đuoc dan chu. Ong su dung he thong canh sat mat đe theo doi va dep tan moi hanh vi chong lai minh. Tat ca moi ca nhan co phat ngon hoac hanh đong chong lai chinh phu, moi cuoc bieu tinh đoi tang luong đeu bi đap lai bang su trung phat, bat bo, tran ap thang tay. Park Chung-hee su dung luat an ninh chong cong đe bo tu va tra tan bat cu ai bat đong chinh kien. Cac cuoc bieu tinh, he thong bao chi va phat ngon noi chung đeu bi kiem duyet ha khac. Cac si quan canh sat mang thuoc va chan thanh nien tren pho đe đo toc va vay cua ho. Chinh quyen se can thiep rat tho bao neu thanh nien đe toc dai, phu nu mac vay ngan. Gian điep, chi điem co mat khap moi noi, giam sat đen ca truong hoc. Nhung nguoi bat đong chinh kien kho thoat khoi bi bat va ket cuc la cuoc song mon moi o trong tu. O Han Quoc thoi điem nay, neu mot nguoi bi quy la nguoi cong san, nguoi đo se mat het moi quyen ton tai trong xa hoi. Quy ket va phe phan nham vao mot chinh sach nao đo cua chinh phu, chinh khach đoi lap la mang tu tuong "cong san chu nghia" la phuong cach đuoc chinh quyen Park ua thich va tan dung rat hieu qua. Khi mot nha hoat đong xa hoi bi bat, nguoi đo se bi tra tan da man đe phai thu nhan minh la nguoi cong san. Cho đen nay, khong mot chinh tri gia nao co the tao đuoc su uy quyen bao trum tuyet đoi len đat nuoc cung nhu khien cho ca mot the he nguoi dan Han Quoc so hai nhu Park Chung-hee.

Che đo đoc tai quan su cua Park Chung-hee mang tinh chat chuyen che đoc đoan, phan dan chu manh me, nhung cung khong the phu nhan nhung mat tich cuc cua che đo chinh tri nay đoi voi viec đinh huong dien mao nen kinh te va xa hoi Han Quoc ngay nay. Ben canh cac bien phap chinh tri, Park Chung-hee su dung cac yeu to van hoa Nho giao đe thuc đay phat trien đat nuoc. Vao đau nhung nam 1970, Park Chung-hee du đinh dep bo tat ca nhung gi goi la truyen thong đe nhanh chong đat đuoc hien đai hoa. Phong trao xay dung nong thon moi (Saemaul Undong) đa đap pha nhieu di san van hoa, nhung truyen thong đeu bi coi la "co hu", "lac hau" va "loi thoi" - can phai nhanh chong gat bo đe tien len hien đai hoa.
Nhung ve tu tuong, Park Chung-hee nhan thay khong the đua ra mot hoc thuyet chinh tri moi nao đu hoan thien đe co the hoan đoi, thay the đuoc vi tri cua Nho giao trong xa hoi Han Quoc ma nhan ra rang, khong the khong duy tri nhung yeu to tich cuc cua no. Trong đo, Trung (trung thanh) va Hieu (hieu thao) la hai gia tri ton tai xuyen suot qua nhieu the he o Han Quoc. Cung trong thoi gian nay, xa hoi Han Quoc xay ra nhieu cuoc tranh luan nong bong giua cac hoc gia ve tinh huu dung cua nhung yeu to tich cuc cua Nho giao truyen thong. Cuoi cung, Park Chung-hee đi đen quyet đinh: "Gia tri quan cua Nho giao ve Trung va Hieu la nhung nen tang khong the tach roi cua xa hoi". Chinh sach giao duc đe cao đao Khong đuoc ong ra chi thi tiep tuc giang day trong nha truong cung nhu truyen ba sau rong trong đoi song nhan dan.


 Thanh qua  Su tang truong kinh te trong giai đoan nay đa cai thien đang ke muc song cho nguoi dan Han Quoc. Cuoi nam 1965, khoang 58,7% luc luong lao đong lam viec trong linh vuc nong nghiep, nhung ty le nay đa giam xuong con 50,4% vao nam 1970 va 38,4% vao nam 1978. Cong nghiep hoa dan đen su gia tang nhanh chong dan so o cac đo thi cua Han Quoc, tang tu 28,3% nam 1960 len 54,9% vao nam 1979. Nam 1960, khoang mot phan ba tre em tu 12 đen 14 tuoi theo hoc tai cac truong trung hoc; ty le đo tang len 53,3% vao nam 1970 va 74,0% vao nam 1975. Nam 1960, chi co khoang 19,9% dan so tu 15 đen 17 tuoi đuoc đi hoc; ty le đo tang len 29,3% vao nam 1970 va 40,5% vao nam 1975. Nam 1970, qua trinh xay dung tuyen đuong cao toc Gyeongbu đuoc hoan thanh, lien ket thu đo Seoul voi cac khu vuc phia đong nam cung nhu cac thanh pho cang lon o phia nam đat nuoc. Vao nam 1969, ca nuoc chi co 200.000 may truyen hinh thi đen nam 1979 đa co khoang 6 trieu may. Neu nhu cung trong nam 1969, chi co 6% ho gia đinh o Han Quoc so huu mot chiec TV thi đen nam 1979, ty le nay đa la 4/5.
Nho nhung bien phap cung ran ve chinh tri, khac kho ve kinh te cung nhu tan dung yeu to van hoa, tu thap nien 1960 tro đi, kinh te Han Quoc phat trien nhanh chong. Tuy nhien, vao ngay 26 thang 10 nam 1979, tong thong Park Chung-hee bat ngo bi am sat, su tang truong đeu đan cua đat nuoc cung đot ngot dung lai, keo theo đo la mot thoi ky hon loan lien tiep ve chinh tri cong voi su tang vot cua gia dau mo cung vu mua thu hoach lua gao that bat va ty le lam phat len toi 44% nam 1979 đa khien cho nen kinh te Han Quoc phai chiu muc suy thoai cham muc 6% trong nam 1980. Nhung sau đo, nen kinh te đa nhanh chong đuoc phuc hoi va quay tro lai quy đao tang truong. Thap nien 1980 tiep tuc chung kien toc đo tang truong GDP cao, đat đinh điem vao nhung nam 1986-1988 o muc 12% moi nam khien cho Han Quoc tro thanh nen kinh te đat muc tang truong cao nhat tren the gioi tai thoi điem đo, Han Quoc ve sau đuoc xep vao nhom nhung nuoc cong nghiep moi. Trong nhung nam ke tiep, tuy co cham lai nhung toc đo tang truong van tiep tuc gia tang đeu đan cho đen nam 1997 voi toc đo trung binh la 10% moi nam. Thoi ky cai cach thanh cong va bung no trong cong cuoc phat trien kinh te - xa hoi cua Han Quoc đuoc goi la "Ky tich tren dong song Han".


 Su hinh thanh Chaebol  Trong boi canh chinh tri nhu vay, kinh te Han Quoc cung phat trien theo mo hinh "đoc tai". Cac Chaebol hay Tai phiet bat đau dan hinh thanh va chi phoi nen kinh te quoc gia. Thong thuong, tai phiet la cac tap đoan đa quoc gia voi thanh vien bao gom rat nhieu doanh nghiep quoc te nhung đeu nam duoi su đieu khien cua mot ong chu duy nhat nam quyen đieu hanh tren tat ca nhung co so nay. Hien nay, o Han Quoc co đen hang chuc nhom tai phiet nhu vay, hau het nam duoi su đieu khien tuyet đoi cua mot vai gia toc. Nam 2008, khoang 80% GDP cua Han Quoc co nguon goc tu cac tai phiet, chi tinh rieng Samsung đa chiem toi 1/5 gia tri xuat khau cua nuoc nay. Cac lanh đao tai phiet cung đong mot vai tro quan trong trong viec chi phoi nen chinh tri Han Quoc. Vi du, vao nam 1988; chu tich tap đoan Hyundai khi ay la ong Chung Mong-joon đa trung cu vao quoc hoi, mot so lanh đao tai phiet khac cung trung cu đai bieu quoc hoi thong qua co che đai dien ty le.
Cac tai phiet nam giu mot ty le nho co phan nhung lai co rat nhieu quyen luc cung kha nang kiem soat cac cong ty con. Vi du: Samsung chi so huu khoang 0,5% tai san cua cac chi nhanh thuoc quyen, nhung tren thuc te thi ho co quyen đieu phoi tat ca cac cong ty con. Đieu nay cho thay rang muc đo tuan thu luat phap o gioi tai phiet Han Quoc la rat thap. Cac tai phiet duy tri quyen luc cua minh thong qua so huu cheo, lung đoan thi truong va tro nen qua lon đe co the bi khong che hay sup đo. Mot so cong ty nhu Hyundai, SK tham chi con dinh liu đen nhung vu be boi lien quan toi cac tong thong Kim Dae-jung, Roh Moo-hyun.
Tu nam 1998 đen 2007, Han Quoc đa co nhung tien bo trong qua trinh dan chu hoa, song đoi khi van truot theo huong đoc tai, nhieu to chuc phi chinh phu gia hieu hoat đong theo menh lenh cua chinh quyen cung nhieu to chuc chinh tri canh huu hien "van tim cach bao ve nhung quyen uu tien ma ho co đuoc tu thoi ky đoc tai". O Han Quoc, qua trinh dan chu hoa dien ra trong boi canh kinh te tang truong nhung khong thuc đay phat trien dan chu ma van mang nang tinh boc lot khien cho nguoi dan hien nay phai ganh chiu rat nhieu ap luc trong cuoc song. Nguoi Han Quoc lam viec trung binh khoang 2.052 gio/nam, cao hon nhieu so voi muc trung binh 1.707 gio/nam cua cac nuoc trong To chuc hop tac va phat trien kinh te (OECD).


Đia ly = Khai quat =

Lanh tho Han Quoc đuoc sap xep thanh 17 đon vi hanh chinh, bao gom ca cac thuc the đia ly tranh chap nhu nhom đao Liancourt / Dokdo (voi Nhat Ban va Bac Trieu Tien) va bai đa ngam Socotra, Gageo (voi Trung Quoc) ma nuoc nay tuyen bo chu quyen đong thoi hien đang duy tri quyen tai phan cung nhu su kiem soat tren thuc te.
Han Quoc co đuong bien gioi tren bo duy nhat voi CHDCND Trieu Tien o phia bac; dai 238 km doc theo khu phi quan su lien Trieu. Lanh tho Han Quoc phan lon đuoc bao boc boi bien; voi 8.460 km đuong bo bien trai dai o ca 3 mat tay, nam, đong. Phia tay la bien Hoang Hai, phia nam la bien Hoa Đong con phia đong la cac đao Ulleungdo va Liancourt tren bien Nhat Ban (bien nay con đuoc goi la "bien Đong" theo cach goi cua nguoi Han Quoc).
Tong dien tich tinh rieng phan đat lien (chua bao gom cac hon đao) cua Han Quoc la 100.032 km² (38.623 sq mi). Lanh tho Han Quoc trai dai tu vi đo 33° đen 38° Bac va kinh đo tu 124° đen 130° Đong. Đia hinh phan hoa thanh hai vung ro ret: vung rung nui chiem khoang 70% dien tich nam o phia đong, con lai la vung đong bang duyen hai o phia tay va nam. Bai boi ven bien Saemangeum la bai noi ven bien lon thu hai tren the gioi va buc tuong chan song bien bao quanh Saemangeum la bo đe nhan tao dai nhat the gioi.


= Đia hinh =

Khong giong nhu Nhat Ban hay cac tinh phia bac Trung Quoc, đia chat cua ban đao Trieu Tien tuong đoi on đinh. Khong co nui lua hoat đong (ngoai tru nui Bach Đau o bien gioi giua Bac Trieu Tien va Trung Quoc, hoat đong gan đay nhat vao nam 1903) va cung khong co cac tran đong đat manh.
Han Quoc it cac vung đong bang rong, cac vung đat thap la san pham cua hoat đong xoi mon nui. Khoang 30% lanh tho Han Quoc la cac vung đat thap, phan con lai bao gom vung cao va nhung ngon nui. Phan lon cac vung đat thap nam doc theo bo bien, đac biet la bo bien phia tay doc theo nhung con song lon. Đong bang quan trong nhat la đong bang song Han bao quanh thu đo Seoul cho toi ven bien phia tay nam cua thanh pho Pyeongtaek cung luu vuc cac song Geum, Nakdong, Yeongsan va Honam o phia tay nam. Mot dai đong bang hep ven bien chay doc theo bo bien phia đong đat nuoc.
Khoang 3.000 hon đao; chu yeu la nho va khong co nguoi o; nam ngoai bo bien phia tay va phia nam cua Han Quoc. Jeju nam cach bo bien phia nam Han Quoc khoang 100 km, đay la hon đao lon nhat ca nuoc voi dien tich 1.845 km². Jeju cung la noi co Hallasan - nui cao nhat Han Quoc, đay la mot ngon nui lua đa ngung hoat đong, cao 1.950 met so voi muc nuoc bien. Cac đao lon khac o phia đong Han Quoc bao gom co Ulleungdo, Dokdo trong khi Marado va Socotra la nhung đao cuc nam.
Thanh pho lon nhat cua Han Quoc la Seoul, co dan so chinh thuc vao khoang tren 10 trieu nguoi va nam o phia tay bac, nhung thanh pho lon khac la Incheon o phia tay Seoul, Daejeon o mien trung, Gwangju o phia tay nam, Daegu va Busan o phia đong nam.
Han Quoc co 20 cong vien quoc gia cung nhung đia điem thien nhien noi tieng nhu canh đong tra Boseong, cong vien sinh thai vinh Suncheon hay cong vien quoc gia nui Jiri.


= Khi hau =

Han Quoc co su xen ke giua khi hau luc đia am uot, on đoi va can nhiet đoi am, chiu anh huong cua gio mua Đong A, co bon mua ro ret: xuan, ha, thu, đong. Mua xuan thuong keo dai tu cuoi thang 3 đen đau thang 5, mua he tu giua thang 5 đen đau thang 9, mua thu tu giua thang 9 đen đau thang 11 va mua đong tu giua thang 11 đen giua thang 3.
Mua đong Han Quoc rat lanh voi nhiet đo thuong xuyen duoi 0 °C va co the xuong duoi −20 °C (−4 °F) o nhung vung noi đia do gio mua mang khong khi lanh tu Siberia thoi toi. O Seoul, nhiet đo trung binh thang 1 la −7 đen 1 °C (19 đen 34 °F) va pham vi nhiet đo trung binh thang 8 la 22 đen 30 °C (72 đen 86 °F). Nhiet đo mua đong cao hon doc theo bo bien phia nam va thap hon đang ke o cac vung nui. Mua he nong va am voi nhiet đo vuot qua 30 °C (86 °F) o hau het cac khu vuc tren ca nuoc. Do o phia nam va bi bien bao boc chung quanh, đao Jeju co thoi tiet am hon va de chiu hon so voi cac vung khac cua Han Quoc. Nhiet đo trung binh tren đao vao khoang tu 2,5 °C (36,5 °F) trong thang Gieng đen 25 °C (77 °F) trong thang Bay.
Nhung con mua nang hat tap trung vao mot quang thoi gian ngan trong mua he. Mua mua o Han Quoc đuoc goi la "Jangma", bat đau tu cuoi thang 6 đen cuoi thang 7. Luong mua trung binh hang nam thay đoi tu 1.370 mm (54 inch) o Seoul đen 1.470 mm (58 inch) o Busan. Hiem khi nao mua it hon 750 milimet (29,5 inch) trong nam, phan lon đeu tren 1.000 milimet (39,4 inch) nen nuoc nay co đu mua đe duy tri san xuat nong nghiep. Han Quoc it bi bao hon so voi Nhat Ban va Trung Quoc. Co khoang tu 1-3 con bao moi nam. Bao thuong đo bo vao cuoi mua he, đac biet la trong thang Tam va tap trung chu yeu vao vung bo bien phia nam; đem đen gio manh cung nhung con mua xoi xa. Lu lut thinh thoang cung gay ra thiet hai đang ke nhu sat lo đat dan toi đat đai, nha cua, co so vat chat bi pha huy do đia hinh Han Quoc phan lon la đoi nui.


= Moi truong =

Co rat it no luc bao ve moi truong o Han Quoc trong 20 nam đau giai đoan tang truong nhanh chong. Cong nghiep hoa va phat trien đo thi khong đuoc kiem soat đa dan đen nan pha rung va pha huy cac vung đat ngap nuoc. Tuy nhien, gan đay đa co nhung no luc đe ung pho, khac phuc nhung van đe nay, bao gom ca mot du an nang luong sach 5 nam do chinh phu đieu hanh tri gia 84 ty USD nham muc đich thuc đay hieu qua nang luong va cong nghe xanh.
Chien luoc phat trien dua tren nen tang xanh la su đai tu toan dien cua nen kinh te Han Quoc. Chi phi cho chuong trinh tieu ton gan 2% tong GDP. Cac sang kien ​​phu xanh bao gom nhung no luc xay dung mang luoi xe đap, tang cuong su dung cac nguon nang luong tai tao nhu mat troi va gio, giam thieu cac phuong tien chay bang xang dau, tiet kiem anh sang đien tu khong can thiet vao ban ngay bang cach ap dung rong rai cac cong nghe than thien voi moi truong nhu đen LED trong chieu sang tren toan quoc. Chuong trinh tieu chuan danh muc tai tao voi cac chung chi nang luong tai tao đa co tu nam 2012 đen 2022. Cac he thong han ngach ung ho cac may phat lon, tich hop theo chieu doc cung cac tien ich đien đa quoc gia, neu chi vi cac chung chi thuong đuoc quy đinh theo đon vi 1 Megawatt/gio, chung cung kho thiet ke va thuc hien hon so voi bieu gia Feed-in. Khoang 350 đon vi nhiet đien ket hop vi mo dan cu đa đuoc lap đat vao nam 2012.
Nam 2017, Han Quoc la quoc gia phat thai khi carbon lon thu 7 tren the gioi cung nhu đung thu 5 toan cau theo binh quan đau nguoi. Tong thong Moon Jae-in cam ket giam luong khi thai gay hieu ung nha kinh xuong con 0 vao nam 2050.
Nuoc may cua Seoul gan đay cung đa tro nen an toan đe uong. Cac du an trong rung đuoc đay manh. Mot du an tri gia nhieu ty đo la khac la phuc hoi suoi Cheonggyecheon, mot con suoi chay qua trung tam Seoul ma truoc đo đa bi lap lai khi xay đuong cao toc. Van đe lon nua la chat luong khong khi voi mua axit, oxit luu huynh va bao bui vang tu phia Trung Quoc thoi qua hang nam, đay la thach thuc đac biet nghiem trong voi moi truong. Nguoi ta thua nhan rang tinh trang nay xay ra mot phan la do anh huong tu cac khu vuc Noi Mong va Hoa Bac lan can cua Trung Quoc - nhung noi đang bi o nhiem khong khi tram trong.
Han Quoc co điem trung binh chi so toan ven canh quan rung nam 2019 la 6,02/10, xep thu 87 trong so 172 quoc gia tren toan cau.
Han Quoc la thanh vien cua He thong Hiep uoc chau Nam Cuc, Cong uoc ve Đa dang sinh hoc, Nghi đinh thu Kyoto (hinh thanh Nhom toan ven moi truong (EIG), lien quan đen UNFCCC, voi Mexico va Thuy Si), CITES, UNCLOS, Hiep uoc Cam thu Hat nhan Toan dien, Nghi đinh thu Montreal va Cong uoc Ramsar.


Chinh tri The che chinh tri cua Han Quoc đuoc chia thanh ba nhanh tach biet bao gom hanh phap, lap phap va tu phap. Quoc hoi la co quan lap phap cao nhat. Cac co quan hanh phap va lap phap hoat đong chu yeu o cap quoc gia, mac du cac bo khac nhau trong nganh hanh phap cung thuc hien chuc nang cap đia phuong. Chinh quyen đia phuong la ban tu tri đong thoi co cac co quan hanh phap cung lap phap cua rieng ho. Nganh tu phap hoat đong o ca cap quoc gia va đia phuong.
Hien phap Han Quoc đa đuoc chu trong sua đoi nhieu lan ke tu khi ban hanh lan đau tien vao nam 1948 sau khi gianh đoc lap. Tuy nhien, van ban nay van giu đuoc nhieu đac điem rong rai va ngoai tru Đe Nhi Đai Han Dan Quoc ton tai trong thoi gian ngan. Han Quoc luon co mot he thong tong thong voi mot uy ban đieu hanh đoc lap. Theo hien phap, nha nuoc hien hanh đoi khi đuoc goi la Đe Luc Đai Han Dan Quoc. Cuoc bau cu truc tiep lan đau tien đuoc to chuc vao nam 1948. Ngay nay, The World Factbook va Co quan Tinh bao Kinh te cong nhan va mo ta nen dan chu cua Han Quoc la mot nen dan chu lap hien đay đu chuc nang. Nam 2020, Han Quoc đuoc xep hang 8 chau A va thu 33 tren the gioi ve chi so nhan thuc tham nhung theo To chuc Minh bach Quoc te.
Theo Đieu luat 70 cua Hien phap, nguoi đung đau chinh phu la Tong thong do moi cong dan mang quoc tich Han Quoc tu tren 18 tuoi tro len truc tiep bo phieu bau ra, thoi han nhiem ky keo dai 5 nam va khong đuoc phep tai tranh cu. Tong thong la nguoi đai dien cao nhat cho quoc gia, chiu trach nhiem đieu hanh đat nuoc đong thoi co toan quyen chi huy quan đoi - tuong đuong voi Tong Tu lenh. Ngoai ra, Tong ly Quoc vu (Thu tuong) do Tong thong chi đinh. Chinh phu co toi thieu 15 va toi đa 30 thanh vien. Thanh vien chinh phu cung do Thu tuong chi đinh nhung van phai đuoc su thong qua cua Quoc hoi. Quoc hoi Han Quoc co 300 ghe voi 253 ghe cu tri va 47 ghe đai bieu theo ty le, đai bieu quoc hoi đuoc bau 4 nam mot lan.
Co quan quan trong thu ba trong he thong chinh tri cua Han Quoc la Toa an Toi cao. Co quan nay theo doi hoat đong cua chinh phu va ra cac phan quyet cuoi cung. Toa an Toi cao gom co 9 tham phan. Tong thong truc tiep chi đinh 3 nguoi trong so nay, 3 nguoi khac đuoc quoc hoi bau ra, tuy nhien van phai đuoc su chap thuan cua Tong thong. Chanh an Toa an toi cao la nguoi chi đinh 3 tham phan con lai.


= Quan su =

Quan đoi Han Quoc đuoc phan thanh Luc quan, Hai quan (bao gom Thuy quan luc chien) va Khong quan. Theo hien phap, toan bo nam gioi tu 18 đen 28 tuoi đeu phai thuc hien nghia vu quan su bat buoc bat ke la ai. Thoi gian tai ngu la 18 thang đoi voi luc quan cung thuy quan luc chien, 20 thang voi hai quan va 22 thang voi khong quan.
Tien than cua quan đoi Han Quoc la Han Quoc Quang phuc Quan, luc luong dan quan đuoc thanh lap boi chinh phu Lam thoi Đai Han Dan Quoc o Trung Khanh, Trung Hoa Dan Quoc vao ngay 17 thang 9 nam 1940 trong thoi ky Đe quoc Nhat Ban chiem đong ban đao Trieu Tien. Ngoai ra, nhieu binh si truc thuoc Quoc Dan Đang va Man Chau Quoc co goc la nguoi Trieu Tien ve sau cung tham gia vao hang ngu khang chien. Sau khi Han Quoc đoc lap khoi Nhat Ban vao ngay 15 thang 8 nam 1945, luc luong quan canh cung luc luong Bao ve Bo bien Han Quoc (do Pho Đo đoc Son Won-il cung nhieu nguoi khac to chuc) đuoc thanh lap thong qua chinh quyen quan su Hoa Ky tai phia nam ban đao. Cac luc luong nay ve sau lan luot phat trien thanh Luc quan va Hai quan Han Quoc, sau nay co them luc luong Khong quan - thanh lap vao thang 10 nam 1949. Quan đoi Han Quoc phat trien nhanh chong trong giai đoan sau cua chien tranh Trieu Tien do đuoc Hoa Ky cung Bo Tu lenh Lien Hop Quoc trang bi va huan luyen. Sau chien tranh, quan đoi Han Quoc thiet lap lien minh quan su voi Hoa Ky cung nhu ky ket Hiep uoc Phong thu chung.
Theo Hiep uoc Phong thu chung My – Han (1953), quan đoi My duy tri su hien dien, đat can cu quan su đong thoi đua toan bo lanh tho Han Quoc vao O bao ve Hat Nhan cung voi NATO, Nhat Ban, Uc, tien hanh cac hoat đong tap tran chung, ho tro đao tao nhan luc va bao đam an ninh quoc phong. Ben canh đo, cac đon vi vu trang truc thuoc Hai quan Hoa Ky đong gan Han Quoc nhu Ham đoi 7 cung san sang tham chien cung luc luong mat đat trong truong hop nuoc nay bi tan cong xam luoc. Moi nam, khoang 2.000 quan nhan Han Quoc đuoc chon ra đe phuc vu 21 thang trong chuong trinh KATUSA – bieu tuong cua quan he đong minh My - Han tren linh vuc quan su, nham muc đich nang cao quan he quoc phong song phuong cung nhu tang cuong suc manh cho luc luong lien quan Hoa Ky – Han Quoc.


= Ngoai giao =

Han Quoc duy tri quan he ngoai giao voi 191 nuoc. Quoc gia nay la thanh vien cua nhieu to chuc quoc te lon, trong đo noi bat nhu Lien Hop Quoc, WTO, OECD, Quy Tien te Quoc te, Ngan hang The gioi, Nhom Ngan hang The gioi, To chuc Y te The gioi, FAO, UNIDO, IAEA, ITU, UNESCAP, ICAO, IEA, Interpol, Cau lac bo Paris, Lien minh MIKTA, DAC, IPEF, nhom cac nen kinh te lon G20, khoi đong minh khong thuoc NATO cua Hoa Ky,... Ben canh đo, Han Quoc con la thanh vien sang lap cua APEC, Hoi nghi cap cao Đong A, Cong đong Đong A va Ngan hang Phat trien chau A.
Han Quoc co ke hoach tham vong tien toi cong cuoc tai thong nhat hoa binh voi Bac Trieu Tien trong nam 2045. Tuy nhien, Han Quoc van khong cho phep nguoi dan tiep nhan bat cu thong tin nao tu Bac Trieu Tien, nhung ai bay to thai đo ung ho, co cac hanh đong tuyen truyen, phat bieu, dien thuyet ca ngoi Bac Trieu Tien se bi truc xuat khoi nuoc nay neu la nguoi nuoc ngoai hoac ket an 7 nam tu giam neu la cong dan Han Quoc, tu y to chuc cac chuyen đi du lich, đen tham Bac Trieu Tien ma khong đuoc su cho phep cua chinh phu thi hinh phat con nang ne hon voi ban an hinh su co the len toi 10 nam tu giam. Trong mot cuoc khao sat vao nam 2014, so nguoi Han Quoc đuoc hoi co cai nhin tich cuc ve Bac Trieu Tien chi chiem 3%, tuy nhien, theo mot cuoc khao sat khac vao nam 2017 cua chinh phu, co toi 56% nguoi dan Han Quoc ung ho viec tai thong nhat voi mien Bac. Han Quoc la quoc gia vien tro nhan đao nhieu nhat cho Bac Trieu Tien trong nam 2019.
Voi Nhat Ban, mac du la hai quoc gia lang gieng va đeu la đong minh quan trong cua Hoa Ky o khu vuc Đong Bac A nhung nhieu nguoi dan Han Quoc co cai nhin tieu cuc đoi voi Nhat Ban, nguyen nhan chu yeu do nuoc nay đa phai chiu su cai tri cua Nhat Ban. Du Nhat Ban trao tra đoc lap nam 1945 nhung phai cho đen tan nam 1965 thi hai nuoc moi chinh thuc thiet lap quan he ngoai giao. Trong nhung nam gan đay, quan he hai nuoc tro nen cang thang do nhung tuyen bo chu quyen đoi voi đao Liancourt - nhom đao ma Han Quoc kiem soat tu thang 7 nam 1954. Ca hai quoc gia đeu coi đay la mot phan lanh tho khong the tach roi, dan toi nhieu mau thuan ngoai giao.
Voi Trung Quoc, Han Quoc va Trung Quoc co moi quan he sau rong, phuc tap va lau đoi. Trung Hoa Dan Quoc la noi chinh phu lam thoi Đai Han Dan Quoc thanh lap va hoat đong khang chien chong Nhat trong mot thoi gian dai. Buoc sang thoi ky hien đai, quan he giua Cong hoa Nhan dan Trung Hoa va Han Quoc nhin chung la rat thu đich vao khoang thoi gian truoc nhung nam 1980, khi ay Trung Quoc đai luc chi cong nhan chinh quyen Bac Trieu Tien trong khi Han Quoc cung chi cong nhan chinh quyen Trung Hoa Dan Quoc tren đao Đai Loan. Han Quoc tro thanh quoc gia chau A cuoi cung thiet lap quan he ngoai giao voi Cong hoa Nhan dan Trung Hoa vao ngay 24 thang 8 nam 1992. Mot cuoc khao sat đuoc cong bo vao nam 2019 boi Trung tam nghien cuu Pew va Hoi đong cac van đe toan cau Chicago cho thay rang co toi 63% nguoi dan Han Quoc giu quan điem tieu cuc ve Trung Quoc.
Tuong tu Trung Quoc, quan he giua Han Quoc voi Viet Nam Dan chu Cong hoa truoc nam 1975 la thu đich, khi đo Viet Nam Dan chu Cong hoa la đong minh than can voi Bac Trieu Tien con Han Quoc la Viet Nam Cong hoa. Sau nam 1975, khac biet trong quan điem chinh tri ket hop cung chinh sach cam van Viet Nam tu phia Hoa Ky, quan he ngoai giao giua nha nuoc Viet Nam thong nhat va Han Quoc tiep tuc be tac. Nam 1990, sau khi Viet Nam thuc hien chinh sach đoi moi, quan he ngoai giao giua hai nuoc dan cai thien. Ngay 5 thang 12 nam 2022, chinh phu hai nuoc chinh thuc nang cap quan he song phuong len thanh "Đoi tac chien luoc toan dien".
Lien minh chau Au (EU) va Han Quoc la nhung đoi tac thuong mai quan trong. Han Quoc la thi truong xuat khau lon thu 9 cua EU va EU la điem đen xuat khau lon thu 3 cua Han Quoc. Han Quoc la quoc gia duy nhat tren the gioi co voi EU đong thoi 3 hiep đinh ve kinh te, chinh tri va an ninh. Ben canh EU, Han Quoc con la khach moi thuong truc trong cac hoi nghi thuong đinh chinh thuc cung nhu ben le cua G7, cuu Tong thong Hoa Ky Donald Trump tung ung ho viec đua Han Quoc tro thanh mot thanh vien cua nhom. Tuy nhien, quan điem nay vap phai su phan đoi cua Nhat Ban do chinh sach than Trung Quoc cua chinh quyen Tong thong Moon Jae-in. Han Quoc la đoi tac toan cau cua To chuc Hiep uoc Bac Đai Tay Duong (NATO).
Han Quoc va Nga cung tham gia Đam phan Sau ben ve van đe ten lua - hat nhan cua Bac Trieu Tien. Ngoai ra, Han Quoc la mot trong nhung khach hang mua khi đot lon cua Nga đong thoi giua hai nuoc co nhieu hop tac thuong mai song phuong tren nhieu linh vuc đac biet la quoc phong. Vao thang 6 nam 2018, Moon Jae-in tro thanh nha lanh đao Han Quoc đau tien phat bieu truoc Quoc hoi Nga va toi ngay 22 thang 6 cung nam, ong cung voi nguoi đong cap Nga Vladimir Putin chinh thuc ky ket van kien thanh lap mot khu vuc thuong mai tu do.
Han Quoc la mot trong nhung đong minh khong thuoc NATO quan trong cua Hoa Ky. Tuy nhien, duoi thoi tong thong Donald Trump, moi quan he nay bi ran nut do chinh phu hai nuoc xay ra nhieu bat đong xung quanh viec chi tra chi phi hoat đong cho cac luc luong quan đoi My đon tru tai Han Quoc. Sau thoi ky cam quyen cua ong Trump, tong thong ke nhiem Joe Biden va chinh quyen Seoul đa xu ly thanh cong van đe tren voi viec Han Quoc đong y đong gop 1,03 ty USD cho cac luc luong My đon tru tai nuoc nay. Ben canh đo, tong thong Han Quoc Moon Jae-in cung yeu cau phia My tien hanh chuyen giao toan bo quyen chi huy quan đoi thoi chien cho cac tuong ban đia.


= Phan cap hanh chinh =

Han Quoc bao gom 1 thu đo (đac biet thi - thanh pho đac biet), 6 tinh (đao), 6 thanh pho đo thi (quang vuc thi), 3 tinh tu tri đac biet (đac biet tu tri đao) va 1 thanh pho tu tri đac biet (đac biet tu tri thi). Thu đo Seoul la thanh pho lon nhat. Ngoai ra, vung thu đo Seoul - trung tam đo thi lon thu 4 the gioi theo dan so, cung la mot trong nhung đai đo thi co quy mo kinh te lon nhat voi hang 17 the gioi ve GRDP (2020).

a Romaja quoc ngu; bTinh đen  thang 5 nam 2018.; c Cac khu vuc thuoc lanh tho theo Hien phap Han Quoc nhung khong kiem soat tren thuc te.


Kinh te Kinh te Han Quoc bao gom nhung đac điem noi bat nhu hon hop, canh tranh, muc đo tu do cao va it co su can thiep cua chinh phu. Han Quoc đuoc xep vao nhom cac quoc gia phat trien. Han Quoc la mot trong nhung nen kinh te phat trien nhanh nhat the gioi tu đau thap nien 1960 cho đen cuoi nhung nam 1990 va van tiep tuc tang truong đeu đan trong thap nien 2000. Tu nam 1980 đen 1990, quoc gia nay ghi nhan muc tang truong GDP binh quan đau nguoi nhanh nhat the gioi.
Kinh te Han Quoc chiu anh huong lon tu nhung tap đoan tai phiet (Chaebol). Tu thap nien 1970, cac Chaebol bat đau xam nhap va tao dung đuoc cho đung tren thi truong the gioi, bien quoc gia nay tro thanh mot thuc the thuong mai quoc te quan trong. Tuy nhien; trong cuoc khung hoang tai chinh chau A 1997, nhieu chi nhanh cua cac tap đoan nay o nuoc ngoai đa phai đong cua khien cho Han Quoc roi vao khung hoang tai chinh nang ne. Mac du bi ton hai nghiem trong do tac đong cua cuoc khung hoang, nen kinh te Han Quoc van hoi phuc nhanh chong sau đo va GDP tang gap 3 lan. Quoc gia nay duy tri no nha nuoc o muc thap cung du tru tai khoa cao đe co the nhanh chong đuoc huy đong nham san sang giai quyet cac tinh huong tai chinh khan cap.
Han Quoc tiep tuc duy tri đuoc muc đo tang truong kinh te cao va on đinh trong khoang thoi gian sau đo, đat muc 6,2% trong nam 2010, tuy vay đen nam 2016 đa tut xuong chi con hon 2,6%. Nam 2019, Han Quoc la quoc gia đung thu 7 the gioi ve kim ngach xuat khau, hang 9 ve nhap khau. Cung nam 2019, Han Quoc đung thu 20 toan cau trong bang xep hang ve chi so thuong hieu quoc gia cong bo boi Future Brand. Cung trong nam đo, theo cong bo, đanh gia va xep hang cua Dien đan Kinh te the gioi, Han Quoc xep hang 4 chau A sau Singapore, Hong Kong va Nhat Ban, đung thu 13 the gioi trong Bao cao canh tranh toan cau. Nam 2020, Brand Finance - đon vi chuyen đinh gia thuong hieu va tu van chien luoc đoc lap cua Vuong quoc Anh cong bo bao cao ve thuong hieu quoc gia, theo đo, tong gia tri cua cac thuong hieu Han Quoc xep thu 4 chau A sau Trung Quoc, Nhat Ban va An Đo, đong thoi đung thu 10 toan cau. Ve chi so tu do kinh te, Han Quoc xep thu 6 chau A, hang 25 the gioi.


= Du lich =

Han Quoc co nhieu đia điem du lich. Nhung trung tam giai tri lon nhu Lotte World, Everland, cac khu pho an choi nhu Itaewon, Insadong, Myeongdong hay cac khu cho truyen thong nhu Dongdaemun, Gwangjang, Noryangjin, Gyeongdong, Namdaemun, Jagalchi,... luon nhon nhip. Ben canh đo, Han Quoc con co cac điem đen noi tieng khac nhu đao Nami, đao Jeju, nui Seorak, bai bien Haeundae,...
Nam 2016, Han Quoc đon khoang 17 trieu du khach nuoc ngoai. Vien nghien cuu Hyundai bao cao rang Lan song Han Quoc co tac đong tich cuc đen viec khuyen khich đau tu thong qua nhu cau ve san pham du lich. Nganh du lich Han Quoc đuoc phat trien, quang ba va thuc đay boi nhieu yeu to nhu chinh sach ho tro tu phia chinh phu, cac chien dich truyen thong đai chung, su pho bien cua đien anh cung nhac K-pop, ngoai ra con co nhung the manh tu nhien khac nhu van hoa, am thuc va canh quan moi truong.


= Giao thong =

Giao thong o Han Quoc bao gom co cac tuyen đuong sat, đuong bo cao toc, xe buyt, dich vu pha va cac tuyen đuong hang khong trai dai khap đat nuoc, 91% cac tuyen đuong bo tai Han Quoc đuoc trai nhua, trong khi ty le nay cua Bac Trieu Tien chi la 6%. Nam 2020, thu đo Seoul ghi nhan tong cong hon 24,3 trieu phuong tien co gioi đuoc đang ky, đay la nguyen nhan khien cho tinh trang tac đuong xay ra thuong xuyen.
He thong tau đien cao toc tai Han Quoc la mot trong nhung mang luoi đuong sat cao toc nhanh, đung gio va co mat đo phan bo day đac nhat tren the gioi. Korea Expressway Corporation la tap đoan van hanh he thong đuong cao toc thu phi cung cac dich vu đi kem. Korail đieu hanh he thong đuong sat tai tat ca cac thanh pho lon cua Han Quoc trong khi KTX cung cap dich vu đuong sat toc đo cao. Ca 6 thanh pho lon cua Han Quoc la Seoul, Busan, Daegu, Gwangju, Daejeon va Incheon đeu co he thong tau đien ngam rieng. He thong xe buyt toc đo cao cung co mat o hau het cac thanh pho tren ca nuoc. Ngoai ra o Han Quoc, tren noc cac toa nha cao tang phan lon đeu co bai đap cho may bay truc thang.
San bay quoc te Incheon va Korean Air la hai đon vi đau tau cua nganh hang khong Han Quoc, thuong xuyen co mat trong top nhung san bay va hang hang khong tot nhat the gioi. Korean Air la mot thanh vien tham gia sang lap lien minh hang khong quoc te SkyTeam. Cang hang khong Incheon - san bay lon nhat, phuc vu tren 60 trieu hanh khach nam 2016. Cac san bay quoc te khac bao gom Gimpo, Gimhae va Jeju. Ngoai ra con co nhieu san bay khac đuoc hinh thanh nhu mot phan cua su bung no xay dung co so ha tang nhung chua đuoc khai thac, tan dung het cong suat. Hang hang khong quoc gia cung nhu lon nhat - Korean Air, phuc vu hon 30 trieu hanh khach, trong đo bao gom gan 20 trieu khach quoc te trong nam 2016. Hang hang khong lon thu hai, Asiana Airlines; cung phuc vu cac chuyen bay trong va ngoai nuoc. Nhung hang bay co quy mo nho hon, chang han nhu Jeju Air; thi cung cap dich vu bay noi đia voi gia ve thap hon.


= Khoa hoc va cong nghe =


 Thoi ky co đai  Nen khoa hoc va cong nghe Trieu Tien co đai đa phat minh ra ky thuat in an dung kim loai, đong ho tu go, may đo luong nuoc mua đau tien va tau chien boc chong sat. Truc chi la tai lieu bang chu Han co nhat cua the gioi đuoc in bang khuon chi. Ngoai ra, mot trong nhung hien vat tieu bieu khac la Cheomseongdae (Chiem tinh đai), đuoc coi la đai thien van lau đoi nhat con ton tai.
Mau ban in khac go co xua nhat con sot lai la bo Kinh Mugujeong Gwangdae Dharani đuoc tim thay tai chua Bulguksa nam 1966. Ban mau nay đuoc tin rang đa đuoc in vao khoang nhung nam 704-751, neu đung nhu vay thi ban in con nhieu tuoi hon ca Kim cuong kinh. Bat van Đai tang kinh la tap hop cac ban khac kinh Phat Han van voi khoang tren 81.000 khoi go đuoc in duoi thoi vua Cao Ly Cao Tong vao the ky 13, đay la phien ban Đai tang kinh đuoc bao ton nguyen ven va đay đu nhat ve giao quy bang chu Han cua the gioi. To Cao Ly đuoc nguoi phuong Tay đanh gia cao va đo gom su cung đuoc san đon. Gom Cao Ly, đac biet la loai lam bang men ngoc, co mau xanh duong hoac xanh la la nhung loai co chat luong tot nhat va đuoc cac thuong gia A Rap suu tam.
Trong thoi ky cua nha Trieu Tien, nhung Quy boi thuyen (thuyen chien go boc gai sat, thiet ke va đong theo hinh mai rua) đa đuoc phat minh cung nhieu loai vu khi đoc đao khac nhu Đai bac va đac biet la Hoa xa - đuoc coi la he thong vu khi co co che ban loat đau tien. Cac loai vu khi nay ve sau đuoc danh tuong Yi Sun-sin su dung trong cuoc khang chien cua quan dan Trieu Tien chong lai quan xam luoc Hau Kim va Nhat Ban. Bang chu cai Hangul cua Han Quoc đuoc vua Trieu Tien The Tong phat minh trong thoi gian nay.


 Thoi ky hien đai  Han Quoc dan đau trong nhieu nganh khoa hoc ung dung, đien tu, cong nghe. Đay la quoc gia sang tao nhat the gioi nam 2021. Samsung, SK la nhung cong ty san xuat thiet bi đien tu lon nhat the gioi. LG đung đau thi truong thiet bi gia dung toan cau nam 2021. Hyundai va Kia lan luot la cac nha san xuat xe hoi co gia tri thuong hieu lon thu 5 va 13 toan cau nam 2020. Samsung C&T la cong ty xay dung đa quoc gia đa tao nen nhung cong trinh cao nhat hien nay nhu Petronas, Merdeka 118, Đai Bac 101 hay Burj Khalifa.

Nam 2010, tren 90% nguoi Han Quoc so huu it nhat mot chiec đien thoai di đong, quoc gia nay co toc đo đuong truyen ket noi Internet thuoc nhom nhanh nhat the gioi. Nam 2018, Han Quoc tro thanh quoc gia đau tien tren the gioi thuong mai hoa 5G. Ngoai cong nghe vien thong, Han Quoc con la mot quoc gia manh ve cong nghiep tro choi đien tu. Mot so tua game noi tieng đuoc phat trien boi nguoi Han co the ke đen nhu PUBG, Play Together, Biet đoi than toc, CrossFire, GunBound, Blade & Soul, MU Online, Crazy Arcade hay Audition Online,...
Han Quoc phong thanh cong ve tinh noi đia KITSAT-1 vao quy đao khong gian vu tru nam 1992, ten lua đay noi đia Nuri va tau tham do Mat trang tu phat trien Danuri nam 2022. Nam 2020, Han Quoc xep hang 14 the gioi, thu 2 chau A trong chi so san sang ket noi mang cong bo boi Dien đan kinh te the gioi. Quoc gia nay cung đong thoi đung trong top 5 chi nhieu phan tram ngan sach tren tong GDP nhat cho cac hoat đong nghien cuu va phat trien.


= Nang luong =

Han Quoc bat đau phat trien chuong trinh đien hat nhan tu đau thap nien 1970 va hien đang la mot trong nhung nha san xuat nang luong hat nhan lon nhat, đung thu 6 the gioi theo quy mo nam 2021. Nang luong hat nhan cung cap phan lon san luong đien hang nam va nuoc nay hien đang tiep tuc nghien cuu, nang cap nhieu kieu lo phan ung tien tien nhu phan ung mo-đun nho, phan ung nhanh, bien đoi kim loai long va thiet ke san xuat Hydro o nhiet đo cao. San xuat nhien lieu va cong nghe xu ly chat thai phong xa cung đuoc phat trien kem theo.
Chinh sach an ninh nang luong cua Han Quoc đuoc thuc đay voi mong muon giam thieu su phu thuoc vao nhien lieu hoa thach nhap khau. He thong nha may đien hat nhan o đay chu yeu bao gom cac lo phan ung nuoc đieu ap (PWR) đuoc đua vao van hanh tu nam 1977 đen nam 2019, bon lo phan ung khac đang đuoc xay dung tai Shin Kori va Shin Hanul nham muc tieu bo sung them cong suat. Lo phan ung hat nhan đau tien cua nuoc nay, Kori 1, đa ngung hoat đong vao nam 2017. Lo phan ung Đon vi 1 cua Wolsong đuoc đua vao hoat đong thay the cung nam cho đen 2019. Gan đay, truoc nhung lo ngai ve tinh an toan sau su co hat nhan tai nha may đien Fukushima cua Nhat Ban, chinh phu Han Quoc đa cong bo ke hoach dan loai bo, thay the loai nang luong nay, theo đo se cat giam so luong cac lo phan ung hat nhan đang hoat đong hien nay xuong con 14 vao nam 2038.
Han Quoc la thanh vien cua du an ITER va nha xuat khau lo phan ung hat nhan moi noi, đa ky ket thoa thuan voi UAE đe xay dung va duy tri bon lo phan ung hat nhan tien tien, voi Jordan cho mot lo phan ung hat nhan nghien cuu va voi Argentina đe xay dung va sua chua nhung lo phan ung hat nhan nuoc nang. Ke tu nam 2010, Han Quoc va Tho Nhi Ky bat đau đam phan ve viec tien hanh xay dung hai lo phan ung hat nhan moi. Quoc gia nay cung đang chuan bi đau thau đe xay dung lo phan ung hat nhan nuoc nhe cho Argentina.
Han Quoc la mot trong so it quoc gia đa xay dung va van hanh thanh cong lo phan ung nhiet hach, hay con đuoc gioi khoa hoc goi voi biet danh "Mat Troi nhan tao". Ben canh đo, cong trinh nay xac lap ky luc the gioi khi duy tri luong plasma sieu nong trong lo phan ung Tokamak.


Nhan khau Trong thanh phan dan cu cua Han Quoc thi nguoi ban đia chiem đa so. Vao thang 4 nam 2016, dan so Han Quoc đuoc Van phong Thong ke Quoc gia uoc tinh la 50,8 trieu nguoi, voi so luong o trong đo tuoi lao đong va tong ty suat sinh tiep tuc co xu huong suy giam. Hau het nguoi Han Quoc song o thanh thi do qua trinh di cu o at khoi cac vung nong thon trong qua trinh mo rong kinh te nhanh chong cua đat nuoc vao nhung nam 1970, 1980 va 1990. Theo tong đieu tra dan so nam 2019, đai đo thi Seoul co 25,3 trieu cu dan - tro thanh khu vuc đo thi lon thu 4 the gioi theo quy mo dan so. Cac thanh pho lon khac bao gom co: Busan (3,5 trieu), Incheon (3 trieu), Daegu (2,5 trieu), Daejeon (1,4 trieu), Gwangju (1,4 trieu) va Ulsan (1,1 trieu). Theo Chosun Ilbo, tong ty suat sinh cua Han Quoc (1,23 tre em sinh ra tren moi phu nu) cao hon so voi Đai Loan (1,15) va Nhat Ban (1,21). Tuoi tho trung binh cua nguoi dan Han Quoc trong nam 2008 la 79,10 tuoi (đung thu 34 tren the gioi) nhung đen nam 2015 đa tang len 81 tuoi. Han Quoc la nuoc co su sut giam manh nhat ve dan so o đo tuoi lao đong trong so cac quoc gia thuoc OECD. Nam 2015, Cuc Thong ke Quoc gia uoc tinh rang dan so đat nuoc se đat đen đinh điem vao nam 2035. Hien nay, truoc ap luc cua cuoc song hien đai, ngay cang nhieu nguoi tre Han Quoc o đo tuoi 20 đen 30 chon cach song đoc than, khong con cai, dan toi nhieu he qua kinh te - xa hoi; đac biet la su lao hoa dan so đi kem cung sut giam lao đong tre tuoi. Ho đuoc goi la "The he Sampo" va thuong bi chi trich la ich ky.
Trong nhung nam gan đay, voi su chenh lech gioi tinh, bat binh đang xa hoi, chi phi sinh hoat, nuoi day con cai tang cao ket hop cung xu huong muon theo đuoi loi song đoc than, tu do, tu chu cua nu gioi đa dan đen he qua la ngay cang co nhieu nam gioi Han Quoc (phan lon song o khu vuc nong thon hoac co thu nhap ca nhan o muc thap) gap kho khan, khong muon hoac khong the lay đuoc vo. Tinh trang dan tro nen nghiem trong đen noi chinh phu Han Quoc phai vao cuoc nghien cuu, đe xuat giai phap "giai cuu" cho nhung nguoi nay, qua đo; ho se đuoc chinh quyen đia phuong ho tro mot khoan chi phi đe sang "mua vo" tai cac nuoc đang phat trien, nhung quoc gia co con nguoi, van hoa, phong tuc tap quan gan gui voi Han Quoc đac biet nhu Trung Quoc va Viet Nam (nhom cong đong chiem so luong đong đao nhat) thuong đuoc ho uu tien lua chon đe tien hanh cac cuoc "hon nhan mua ban". Mac du buoc đau co ban giai quyet cac van đe xa hoi va on đinh dan so, the nhung, nhieu trong so nhung cuoc hon nhan tren thuong đem lai he luy đang tiec do su khac biet van hoa, loi song, bat đong ngon ngu cung thai đo ky thi con lai, tu tuong "trong nam" cua nam gioi, nhung nguoi bao thu theo chu nghia thuan huyet Trieu Tien cung nhu van hoa gia đinh Han Quoc, đong thoi gop phan khien cho ty le dan nhap cu va so luong cac gia đinh đa chung toc tai đat nuoc nay ngay mot tang cao.


= Nan tu sat =

Tu sat la nguyen nhan so mot trong nhung ca tu vong cua thanh thieu nien Han Quoc tu 15 toi 30 tuoi. Hien nay, nhieu nguoi cao tuoi Han Quoc cung phai lam cac cong viec chan tay nang nhoc, đay la mot trong nhung ton tai nhuc nhoi cua xa hoi ma chinh phu Han Quoc van đang loay hoay tim cach giai quyet. Nhung bien đong o Han Quoc von đa bat đau nhen nhom ke tu sau cuoc khung hoang tai chinh chau A cuoi nhung nam 1997 tan pha nen kinh te đong thoi lam nhieu nguoi mat viec va đieu nay khien cho ho bi tut lai trong su canh tranh gay gat cua xa hoi.
Theo thong ke, so gio lam viec trung binh cua mot nguoi Han Quoc la 2.113 gio/nam, đung thu hai trong so cac quoc gia thanh vien OECD va chi xep sau Mexico. Khong dung lai o đo, nhieu cuoc khao sat khac gan đay con cho thay thuc te te hon đang dien ra va xu huong giong nhu Nhat Ban. "Gwarosa" - thuat ngu dung đe phan anh tinh trang tren o Han Quoc cung bat nguon tu thuat ngu "Karoshi" - voi y nghia tuong tu cua Nhat Ban.
Han Quoc đa thuc hien Chien luoc ngan ngua tu tu nham tang cuong nhan thuc cua cong đong ket hop cung voi su ho tro tu phia chinh phu trong cong tac phong chong va ngan chan tu sat. Nhung bien phap nay đem lai hieu qua tich cuc, ke tu nam 2010, ty le tu tu o Han Quoc bat đau giam. Ong Moon Jae-in – Tong thong nham chuc nam 2018, cam ket se tiep tuc ha thap ty le tu tu xuong con 20 vu tren 100.000 nguoi vao nam 2020.


= Ton giao =

56,1% nguoi Han Quoc khong ton giao. Kito giao chiem 27,6%. Tin Lanh la 19,7% va Cong giao la 7,9%, 15,5% la Phat tu, 0,8% con lai theo cac ton giao thieu so.
Han Quoc cung co khoang 40.000 nguoi theo Hoi giao, chiem 0,09% dan so. Nguoi Han Quoc khong đat nang van đe ton giao, ho to chuc ngay le cua nhieu ton giao khac nhau. Viec pha tron ton giao nay tung vap phai su phan đoi kich liet cua cac tin đo Nhan Chung Gie-ho-va. Tuy nhien, nhung nghi le co truyen van đang đuoc duy tri. Cac gia tri cua Nho giao hien van co anh huong sau sac.
Nguoi Han Quoc đuoc huong tu do ton giao o muc đo cao. Tuy nhien, nhung van nan, be boi lien quan toi cac giao phai cuong giao la van đe gay nhuc nhoi, am anh trong xa hoi.


= Xep hang =

Han Quoc la mot trong nhung quoc gia co ty le tu vong o tre so sinh thap nhat tren the gioi voi 3,03%, đung thu 4 chau A sau Singapore, Nhat Ban va Hong Kong, giu hang 9 toan cau ve tuoi tho trung binh cua nguoi dan (đong hang voi Israel). Ty le toi pham giet nguoi co chu đich trong pham vi lanh tho Han Quoc nam 2018 la 0.60% - muc rat thap theo nghien cuu va cong bo cua Van phong Lien Hop Quoc ve chong Ma tuy va Toi pham. Chi so khung bo bang 0 (khong co khung bo), chi so phat trien con nguoi đat muc rat cao đong thoi gan nhu khong co nguoi mu chu voi ty le biet chu đat 99% dan so trong nam 2020.
Theo Bao cao Hanh phuc toan cau nam 2019 cua Lien Hop Quoc, Han Quoc la quoc gia hanh phuc thu 54 tren the gioi. Nam 2020, Han Quoc đung thu 2 chau A (sau Nhat Ban), hang 17 the gioi ve chi so tien bo xa hoi.


= Giao duc =

He thong giao duc o Han Quoc bao gom 6 nam tieu hoc, 3 nam trung hoc co so va 3 nam trung hoc pho thong. Hoc sinh o ca 3 cap đeu đuoc mien hoc phi. Chuong trinh đanh gia hoc sinh quoc te do OECD khoi xuong va chi đao xep hang giao duc khoa hoc cua Han Quoc đung thu 3 tren the gioi va luon cao hon muc trung binh cua OECD.
Nam 2015, chinh phu Han Quoc đa chi 5,1% GDP cho giao duc, cao hon 0,8% so voi muc trung binh cua OECD (4,3%). Giao duc la chia khoa giup cho đat nuoc ngheo tai nguyen thien nhien nay tu mot vung đat hoang tan do chien tranh nhanh chong phat trien thinh vuong trong suot hon 60 nam qua nhung đong thoi cung ton tai nhieu mat toi. Nam 2020, Han Quoc chi ra 4,81% GDP cho nghien cuu va phat trien, ty le nay cao thu 2 the gioi sau Israel (4,95%).
Han Quoc đung thu 9 the gioi cung nhu hang 4 chau A ve nang luc Anh ngu nam 2020 theo cong bo cua to chuc giao duc quoc te EF. Quoc gia nay la mot trong nhung nuoc co binh quan trinh đo hoc van cao nhat the gioi. Nam 2014, Han Quoc xep thu 2 the gioi sau Singapore trong bang xep hang Toan hoc va Khoa hoc cua sinh vien do OECD cong bo.
Xa hoi Han Quoc noi tieng voi quan điem chay đua trong giao duc. Nhung nguoi khong đat đuoc giao duc đai hoc phai đoi mat voi nhieu đinh kien va thuong bi coi la "cong dan hang hai", dan đen trien vong cong viec, hon nhan thap cung nhu kho long cai thien đia vi xa hoi. Ky thi đanh gia nang luc đai hoc (Suneung) la canh cua duy nhat dan toi đieu đo. Ngoai ra, viec thanh lap cac truong tu thuc đoc lap voi hoc phi cao (Hagwon) cung bi cac bac cha me Han Quoc len an nhu mot van đe nhuc nhoi cua xa hoi.
Han Quoc co hon 80% hoc sinh tot nghiep trung hoc pho thong roi tiep tuc thi đo vao cac truong đai hoc. Đay la quoc gia co chi so sang tao cao nhat the gioi. Nam 2017, Han Quoc đung thu 5 the gioi ve ty le cong dan tu 25 đen 64 tuoi hoan thanh giao duc đai hoc voi 47,7%. Ngoai ra, 69,8% nguoi Han Quoc o đo tuoi 25-34 cung đa hoan thanh xong chuong trinh giao duc đai hoc, đay la ty le cao nhat trong OECD.
Han Quoc thuong tu hao voi nen cong nghiep giao duc cua minh, nhung roi lai đi qua tron voi so sinh vien tot nghiep qua nhieu khien cho ty le that nghiep tang cao. Chinh phu Han Quoc đa đua viec giam that nghiep vao danh sach muc tieu đuoc uu tien hang đau đong thoi tang cuong đau tu vao cac chuong trinh cong cong. OECD cung keu goi Han Quoc tham gia hieu qua hon vao cong tac đao tao, nang cao trinh đo day nghe vi nuoc nay qua tap trung vao nhom cu nhan tot nghiep tu cac truong đai hoc khien cho ty le canh tranh viec lam tai đo thi tang cao, vung nong thon bi nguoi lao đong roi bo dan đen tinh trang thieu hut nhan luc tre co ky nang trong linh vuc thu cong, gay ra mot lan song cong nhan nhap cu voi tay nghe thap.


= Y te =

Han Quoc thuc hien mot he thong bao hiem suc khoe trong đo mot nguoi thanh toan mot so tien phi bao hiem hang thang nhat đinh tuy theo muc thu nhap va tai san cua ho. Neu tham gia bao hiem y te thi khi om đau hoac thai san se tiet kiem đuoc mot khoan tien khong nho đen tu chi phi y te, kham chua benh va dich vu kem theo. Mat khac, ban than ho con đuoc kiem tra suc khoe đinh ky. Tat ca moi nguoi đeu phai tham gia bao hiem y te, ngoai tru nhung nguoi đa đuoc huong tro cap y te. Đoi tuong tham gia bao hiem y te đuoc chia lam hai nhom la đoi tuong tham gia bao hiem theo doanh nghiep va đoi tuong tham gia bao hiem theo khu vuc. Tat ca cong dan, nguoi lao đong, cong nhan, nhan vien, cong chuc cua doanh nghiep va giao vien đeu đuoc goi la đoi tuong tham gia bao hiem doanh nghiep. Theo quy đinh gia nhap bao hiem doanh nghiep, trong truong hop la nguoi duy tri đoi song chinh trong gia đinh va co đay đu đieu kien thu nhap cung đieu kien phung duong phu hop voi quy đinh đuoc ghi trong quy tac thi hanh luat bao hiem suc khoe thi se co the đang ky vao bao hiem doanh nghiep bao tro nguoi than. Trong truong hop co thu nhap rieng ngoai phan tien luong thi sau khi tru mot khoan tien tu tong thu nhap ra theo quy đinh, ban than nguoi đo phai chi tra toan bo 100% ty le phi bao hiem đuoc ap dung.
Nguoi tham gia bao hiem suc khoe khi nhan su tri lieu tai benh vien thi mot phan trong le phi tri lieu se do Cong đoan bao hiem suc khoe quoc dan chi tra. Ngoai ra, chuong trinh y te quoc gia chi tra toi đa 60% cho moi hoa đon y te. Ben canh đo, ho con nhan đuoc uu đai trong viec kham benh, kiem tra suc khoe, tuy theo đo tuoi ma co su khac nhau nhung thuong la hai nam mot lan.


Van hoa = Khai quat =
Han Quoc co 21 di san van hoa phi vat the đuoc UNESCO cong nhan cung voi 15 di san the gioi. Trong thoi ky phong kien chuyen che; đac biet la nha Trieu Tien, van hoa Trieu Tien đat đen đinh cao duoi thoi Trieu Tien The Tong. Sau nay, trong thoi ky Nhat thuoc, van hoa Han Quoc can đai chiu anh huong mot phan tu Nhat Ban. Buoc sang thoi ky hien đai, Han Quoc chia se van hoa cua minh voi Bac Trieu Tien nhung hai mien đa phat trien cac hinh thuc van hoa đuong đai khac biet ke tu khi ban đao bi chia cat. Trong lich su, mac du van hoa Han Quoc tung co khoang thoi gian dai chiu anh huong sau sac tu Trung Quoc. Tuy nhien, quoc gia nay van đoc lap phat trien nhung ban sac van hoa đoc đao, khac biet voi nuoc lang gieng.


= Ngon ngu =

O Han Quoc, ngon ngu chinh thuc la tieng Han Quoc. Mot so nha ngon ngu hoc xep ngon ngu nay vao ngu he Altai, mot so khac thi cho rang tieng Han Quoc la mot ngon ngu biet lap. Ke tu bac tieu hoc, ngoai tieng me đe, cac giao vien bat đau day tieng Anh cho hoc sinh. Sau nay, tieng Trung Quoc va tieng Nhat cung tro thanh cac ngoai ngu chinh. Cac ngon ngu chau Au khac hay tieng A Rap hoac tieng Viet thi it pho bien hon va thuong đuoc giang day trong cac truong đai hoc.
Khac voi chu viet cua cac nuoc lang gieng Đong A, Hangul - chu viet cua nguoi Han Quoc su dung mot bang chu cai gom co 51 ky tu voi 24 ky tu đon va 27 ky tu kep. Nhung ky tu nay đuoc ket hop lai theo am tiet đe tao thanh cac chu. Đoi voi nhung nguoi chua biet thi chu Hangul cung phuc tap giong nhu chu Han. Nhung tren thuc te thi nguoi hoc co the nam bat đuoc nhung kien thuc co ban ve cach su dung loai chu nay chi sau 4 đen 5 tieng đong ho, vi the ma Hangul con đuoc goi la Chu viet buoi sang (trong mot buoi sang la co the hoc xong).
Hanja, bo chu Han cua nguoi Han Quoc co y nghia tuong tu nhu chu Latinh o cac nuoc chau Au. Giong nhu cac ngon ngu o Đong A va Đong Nam A, rat nhieu tu trong tieng Han Quoc co nguon goc tu Trung Quoc. Tuy nhien viec loai bo đi cac thanh am trong tieng Han dan đen viec trong tieng Han Quoc co rat nhieu tu đong am. Cac tu nay đuoc phat am giong nhau nhung mang y nghia khac nhau va chi phan biet đuoc dua vao ngu canh. Vi vay, đe cho ro nghia, trong cac van ban khoa hoc nguoi Han Quoc thuong ghi chu thich bang chu Hanja o sau nhung cum tu quan trong. Ngoai ra, trong giao tiep thuong nhat hoac tren cac tam danh thiep, nguoi Han cung thuong su dung Hanja đe giai thich y nghia ho ten.
Trong thap nien 2000 cua the ky 21, nhung tin đo Hoi giao tai Han Quoc đa tiep nhan them bang chu cai A Rap va bien đoi lai đe ghi am tieng Han goi la "Kuryan" (tuong tu nhu chu Jawi cua ngu toc Ma Lai). He chu nay su dung van tu A Rap đe ghi am tieng Han nham phuc vu cho hoat đong giao tiep va truyen ba trong cong đong nguoi Hoi giao tai Han Quoc.


= Nghe thuat =

Nghe thuat Han Quoc truyen thong von chiu anh huong rat lon tu Phat giao va Nho giao, co the thay trong nhieu buc tranh, tac pham đieu khac, gom su va nghe thuat bieu dien. Đo gom su Han Quoc, chang han nhu Baekja va Buncheong cua nha Trieu Tien, Celadon cua vuong quoc Cao Cau Ly noi tieng tren khap the gioi. Ngoai ra, Tra đao Han Quoc, Pansori, Talchum va Buchaechum cung la nhung net van hoa nghe thuat dan gian đac sac cua quoc gia nay.
Nghe thuat hien đai cua Han Quoc sau chien tranh bat đau phat trien vao nhung nam 1960 va 1970, khi cac nghe si bat đau quan tam đen hinh dang hinh hoc va cac chu đe phi vat the. Thiet lap su hai hoa giua con nguoi va thien nhien cung la mot chu đe đuoc yeu thich trong giai đoan nay. Cung voi nhung bien đong xa hoi, cac van đe chinh tri bat đau xuat hien nhu mot chu đe lon trong suot thap nien 1980. Ngay nay, nghe thuat Han Quoc truyen thong đuoc quang ba chu yeu qua phim anh, du lich cung cac su kien cung nhu trien lam quoc te khac nhau.


= Kien truc =

Do lich su nhieu bien đong, viec xay dung, pha huy va tu tao cac cong trinh kien truc o Han Quoc bi lap lai nhieu lan, dan đen su pha tron phong cach thiet ke. Kien truc Han Quoc truyen thong đuoc bieu hien đac trung boi su hai hoa voi thien nhien. Cac kien ​​truc su co đai đa thiet ke cac he thong mai tranh va san go co the suoi am đuoc goi la Ondol. Nguoi dan thuoc tang lop thuong luu thuong xay dung nhung ngoi nha lon voi mai ngoi cong thanh lich hoac mai hien nang. Kien truc Han Quoc truyen thong co the đuoc nhin thay qua cac cung đien, đen tho, nha truyen thong (Hanok) cung nhieu đia điem du lich noi tieng khac nhu lang dan gian Hahoe, lang Hanok Bukchon, lang dan gian Yangdong hay lang dan toc Han Quoc. Han Quoc so huu 15 di san the gioi đuoc UNESCO cong nhan.
Kien truc phuong Tay lan đau tien đuoc gioi thieu toi Han Quoc vao khoang cuoi the ky 19. Khi đo cac cong trinh bat đau đuoc xay dung theo phong cach kien truc moi. Sau su sap nhap vao Đe quoc Nhat Ban, che đo thuoc đia đa can thiep vao nhieu di san kien ​​truc truyen thong đong thoi kien ​​truc Nhat Ban đuoc ap đat. Tuy nhien, chien tranh Trieu Tien đa pha huy hau het cac cong trinh xay dung trong thoi gian đo. Kien truc Han Quoc buoc vao giai đoan phat trien moi trong qua trinh tai thiet đat nuoc sau chien tranh, xu huong, phong cach kien ​​truc hien đai đuoc su dung rong rai. Cung voi su tang truong kinh te manh me trong nhung thap nien 1970 va 1980, viec tai phat trien đa chung kien ​​nhieu triet ly kien ​​truc moi. Sau Olympic 1988, voi su mo cua thi truong noi đia cho cac kien ​​truc su nuoc ngoai, kien ​​truc Han Quoc chung kien nhung thay đoi lon trong phong cach thiet ke. Tuy vay, kien ​​truc đuong đai van co gang đe can bang triet ly hoa hop voi thien nhien truyen thong.


= Van hoc va tho ca =

Van hoc hien đai Han Quoc bat nhip kha cham truoc cac xu the moi, mot phan do su kiem duyet cua chinh quyen thuoc đia ket hop voi viec nguoi dan noi đay chua co thoi quen cung nhu khong đuoc tiep can voi nen van hoc khai phong cua phuong Tay. Truoc nam 1945, tat ca cac phong trao van hoc, tho ca yeu nuoc, co vu tinh than ai quoc đeu bi coi la bat hop phap. Nam 1919, Kim Dong-in khai truong tap chi Van hoc Sang tao - mo ra huong pho cap van chuong hoan toan moi la, đanh dau buoc khoi đau cua nen van hoc đuong đai Han Quoc.
Ngay nay, van hoa đoc sach va cac tac pham van hoc cua Han Quoc thu hut mot so luong lon đoc gia. Nhung buoi đoc sach tham chi con đuoc to chuc ngoai troi tai cac san van đong. Cac tac gia noi tieng bao gom co: Hwang Sok-yong, Han Yong-un, Yun Dong-ju, Jeong Ji-yong, Seo Jeong-ju hay Yi Sang.


= Am thuc =

Am thuc Han Quoc noi tieng nhat voi Kim chi, đay la mon an su dung qua trinh len men đac biet đe bao quan nhieu loai rau, trong đo pho bien nhat la cai thao va cai bap. Kho tieu tuong, Doenjang cung Guk-ganjang la cac loai nuoc cham thong dung ben canh tuong tieu va tuong ot la nhung gia vi đien hinh cua mot nen am thuc noi tieng voi vi cay.

Nhom Gogigui nhu Bulgogi, Galbi, Dak galbi hay Samgyeopsal la nhung đac san tu thit noi tieng. Samgyetang, Galbi-tang, Doenjang jjigae la nhung mon xup va canh ham noi tieng. Cac mon an phu đuoc goi la Banchan.
Nhung mon an noi tieng khac bao gom Bibimbap, Jajangmyeon, Chimaek, Naengmyeon va cac loai banh Tteok. Ngoai ra, viec an uong tai cac Pojangmacha (quan leu ban dao) rat đuoc ua chuong, tai đay co the mua Tteokbokki, Hotteok, Sundae (doi lon luoc) cung cac mon nhau. Ngoai ra, am thuc Han Quoc con co mot so mon an vat pho bien khac nhu banh Choco Pie, keo đuong Dalgona, banh que Pepero, banh tom, banh xeo hai san, banh hanh, banh gao gion hay com chay.
Uong nhieu ruou cung cung cach uong ruou la net đac sac trong van hoa an uong cua nguoi Han Quoc. Đay la mot trong nhung quoc gia ma nguoi dan tieu thu đo uong co con voi muc trung binh nhieu nhat tren the gioi trong nam 2018. Tuy nhien, sang đen nam 2021, con so nay đa giam đang ke. Cac loai đo uong co con pho bien la Soju (ruou nep), Makgeolli (ruou gao) va Bokbunja-ju (ruou trai cay). Đac biet, ho con pha Soju voi bia tuoi, sua chua hoac Sprite đe tang đo manh.
Nguoi Han Quoc khi an thuong uu tien su dung đua kim loai thay vi đua go. Truyen thong nay đa co tu thoi co đai khi đua kim loai đuoc tim thay trong cac di tich khao co hoc cua thoi Cao Cau Ly.


= Am nhac va giai tri =

Nho chien luoc đau tu cung su quang ba manh me cua truyen thong ma K-pop (dong nhac pop cua nuoc nay) đa vuot ra ngoai bien gioi quoc gia, thu hut nguoi ham mo tren khap the gioi va tro thanh mot hien tuong giai tri toan cau.
Cho đen thap nien 1990, trot va nhung ban ballad van thong tri nen am nhac đai chung nhung su xuat hien cua nhom nhac Seo Taiji and Boys nam 1992 đa đanh dau mot buoc ngoat đoi voi nen am nhac đai chung Han Quoc.
Nam 2020, Han Quoc la thi truong am nhac lon thu 6 toan cau. Muc tang truong so voi nam 2019 đa tang them 8,2%. Ngoai thi truong tieu dung noi đia, Han Quoc con co mot nganh cong nghiep giai tri đang phat trien manh me trong moi loai hinh giai tri, bao gom phim truyen hinh, đien anh va am nhac noi tieng đa tao ra doanh thu hoat đong tai chinh đang ke cho nen kinh te Han Quoc. Hien tuong van hoa đuoc goi la "Lan song Hallyu" hoac "Lan song Han Quoc" đa can quet nhieu quoc gia tren khap chau A, đua Han Quoc tro thanh mot trong nhung quyen luc mem voi tu cach la đat nuoc xuat khau van hoa va giai tri đai chung nhu Hoa Ky hay Vuong quoc Anh.
Hau het sang kien nham mo rong su pho bien cua K-pop tren toan cau đuoc thuc hien boi Bo Van hoa, The thao va Du lich Han Quoc. Ngoai gat hai nhung loi ich kinh te, chinh phu nuoc nay con tan dung anh huong cua K-pop trong van đe ngoai giao.


= Đien anh =

Han Quoc la thi truong ma phim noi đia đuoc uu tien truoc cac san pham cua Hollywood, the hien qua viec ty le khan gia ra rap xem phim trong nuoc thuong cao hon nuoc ngoai.
Trong nhung nam 2000, nen cong nghiep đien anh Han Quoc bat đau đuoc thi truong quoc te cong nhan. Phim noi đia chiem thi phan vuot troi, mot phan do he thong han ngach man hinh đuoc ap dung ke tu nam 1967 quy đinh thoi luong chieu phim noi đia it nhat la 73 ngay trong 1 nam. Nam 2004, Oldboy đoat giai Grand Prix tai Cannes 2004 va ban ban quyen cho nhieu thi truong khac. Quai Vat Song Han (2006), Chuyen tau bang gia (2013), Đai thuy chien (2014) hay Chuyen tau sinh tu (2016) la nhung phim co doanh thu cao nhat moi thoi đai o Han Quoc đong thoi đuoc cac nha phe binh nuoc ngoai đanh gia cao.
Nam 2019, Ky sinh trung cua đao dien Bong Joon-ho đoat giai Canh co vang tai Cannes 2019 va sau đo la Oscar. Tai Oscar 92, bo phim chien thang 4 tren 6 đe cu cung voi giai thuong quan trong nhat - Best Picture; đong thoi la phim đien anh khong noi tieng Anh đau tien đoat giai Oscar cho phim hay nhat. Tai Oscar 93, nu dien vien Youn Yuh-jung đoat giai Oscar cho Nu phu xuat sac nhat voi phim đoc lap Khat vong đoi đoi, ba la dien vien Han Quoc đau tien nhan tuong vang Oscar ve dien xuat va la dien vien nu chau A thu hai chien thang Oscar cho Nu phu xuat sac nhat.


= Truyen thong =

Cac phuong tien truyen thong co ban cua Han Quoc bao gom co bao chi, truyen hinh, đai phat thanh va Internet. Bao chi o Han Quoc bat đau xuat hien khi đat nuoc mo cua giao thuong voi nuoc ngoai vao the ky 19 va phat trien ke tu đo. Cac to bao lon bao gom: Chosun Ilbo, JoongAng Ilbo va Dong-A Ilbo. Tat ca nhung to bao nay đeu đuoc xuat ban bang tieng Han, nhung bao co them phien ban tieng Anh bao gom: The Korea Herald, The Korea Times va Korea JoongAng Daily.
Giong nhu bao chi, phan lon cac chuong trinh phat thanh cung đuoc phat bang tieng Han ben canh mot so nha đai cung cap them nhung chuong trinh hoan toan bang tieng Anh. He thong chuong trinh truyen hinh o Han Quoc cung đuoc phat song phan lon bang tieng Han, cac noi dung nuoc ngoai thi đuoc long tieng. Nhung kenh truyen hinh lon nhat cua Han Quoc bao gom co: KBS, MBC, EBS, SBS, Mnet, JTBC va tvN. Ngoai ra con co cac kenh phat song chuong trinh đoc quyen bang tieng Anh chang han nhu Arirang TV.
Internet la mot phan khong the thieu trong cuoc song hang ngay cua nguoi Han Quoc, trung binh cu 10 ho gia đinh thi co toi 9 ho co dich vu Internet. Đay la mot trong nhung quoc gia co so luong thue bao đang ky su dung Internet tren đau nguoi lon nhat, so luong cong ty cung cap dich vu Internet tren đau nguoi lon nhat cung toc đo ket noi thuoc nhom nhanh nhat the gioi. Han Quoc cung la mot trong nhung nuoc dan đau ve cong nghe DMB.


= The thao =

Nhung mon the thao pho bien o Han Quoc la Taekwondo, ban cung, bong chay va bong đa. Đoi tuyen bong đa Han Quoc thuong xuyen gianh quyen tham du cac ky World Cup, xep hang 4 tai World Cup 2002, lot vao vong 16 đoi tai World Cup 2010, 2 lan vo đich Cup bong đa chau A cac nam 1956, 1960, 4 lan a quan (1972, 1980, 1988, 2015) va 4 lan hang 3 (1964, 2000, 2007, 2011). Ngoai ra, đoi tuyen Olympic Han Quoc gianh huy chuong đong tai The van hoi mua he 2012, 2 lan vo đich A van hoi va cau thu Son Heung-min gianh danh hieu vua pha luoi Giai bong đa Ngoai hang Anh mua giai 2021-2022. Đoi tuyen bong chay Han Quoc đoat hang 3 tai Giai Vo đich Bong chay The gioi 2006, giai nhi nam 2009 va huy chuong vang tai Olympic Bac Kinh.
The thao đien tu rat pho bien tai Han Quoc nhung su canh tranh trong nghe la nghiem tuc va khoc liet. Cac giai đau đuoc quan ly boi Hiep hoi The thao đien tu Han Quoc.


= Nhung ngay le lon =

Nhung ngay quan trong o Han Quoc bao gom co: Seollal, Ngay đoc lap, Ngay giai phong, Chuseok hay Ngay Han van,...


Xem them Trieu Tien


Ghi chu Tham khao Đoc them Lien ket ngoai Cong thong tin đa ngon ngu cua đai dien chinh phu Han Quoc
Chinh phu đien tu Han Quoc
Quoc hoi Han Quoc
Tong cong ty phat thanh truyen hinh Han Quoc
Đai su quan Đai Han Dan Quoc tai Viet Nam
KBS World Viet Nam
Trang chinh thuc cua Đai Han Dan Quoc (Korea.net)
Trang huong dan du lich chinh thuc cua Han Quoc Luu tru ngay 1 thang 3 nam 2017 tai Wayback Machine
Van phong thong ke quoc gia Han Quoc
Muc “Han Quoc” tren trang cua CIA World Factbook.
Quoc gia giao duc: Han Quoc tren Thu vien Quoc hoi Hoa Ky
Han Quoc Luu tru ngay 29 thang 8 nam 2012 tai Wayback Machine tu UCB Libraries GovPubs
Han Quoc tren DMOZ
Korea OECD
Thong tin Han Quoc tu BBC News
Han Quoc tren Encyclopædia Britannica
Du bao phat trien chinh cho Han Quoc tu Tuong lai quoc te
 Wikimedia Atlas cua Han Quoc