594913 ꞌAyloꞌchaxnim (con đuoc biet đen voi đinh danh truoc đo ZTF09k5) la mot vat the gan Trai Đat đuoc phat hien boi du an tam thoi Zwicky trong Kinh thien van Samuel Oschin thuoc Đai thien van Palomar tai thanh pho San Diego, California, Hoa Ky. ꞌAyloꞌchaxnim la tieu hanh tinh đau tien đuoc phat hien co quy đao chuyen đong nam phia ben trong quy đao Sao Kim va do đo cung la vat the duy nhat thuoc lop Tieu hanh tinh Atira co quy đao gan Mat Troi hon Sao Kim. Trong so cac tieu hanh tinh đa quan sat thay, ꞌAyloꞌchaxnim co quy đao quay quanh Mat Troi voi Điem can nhat va vien nhat nho nhat. Đuoc quan sat voi đo sang 16,5, tieu hanh tinh nay đuoc cho la co đuong kinh lon hon 1 km.


Quan sat ꞌAyloꞌchaxnim đuoc cac nha thien van hoc Bryce Bolin, Frank Masci va Quanzhi Ye quan sat thay tai du an tam thoi Zwicky o Đai thien van Palomar vao ngay 4 thang 1 nam 2020, trong chien dich phat hien cac tieu hanh tinh ben trong Trai Đat (Atiras) su dung may anh ZTF truong rong tren kinh vien vong Samuel Oschin dai 1,22 met. Viec phat hien cac vat the nay rat kho khan do chung o gan Mat Troi va chi co the quan sat đuoc vao thoi điem hoang hon khi Mat troi o duoi đuong chan troi cua Trai Đat.
Tai thoi điem quan sat (4/1/2020), ꞌAyloꞌchaxnim nam ve phia chom sao Bao Binh voi cap sao bieu kien khoang 18. So lieu quan sat nay đuoc ghi nhan tai trang xac nhan đoi tuong gan Trai Đat cua Minor Planet Center. Cac đai quan sat khac (trong đo co Du an kinh thien van ao cua Gianluca Masi) đa tiep tuc quan sat đe xac đinh quy đao chuyen đong cua tieu hanh tinh nay. Cong bo chinh thuc đuoc Minor Planet Center thong bao tren Minor Planet Electronic Circular ngay 8/1/2020.
Truoc khi phat hien ꞌAyloꞌchaxnim, cac nha thien van (Quanzhi Ye va đong nghiep) đa du đoan kha nang Zwicky se quan sat thay tieu hanh tinh Vatira đau tien cua minh trong quy đao cua sao Kim sau khi phat hien mot so tieu hanh tinh co quy đao chuyen đong quanh khu vuc nay nhu 2019 AQ3 (0,5887 AU), 2019 LF6 (0,5553 AU). Do kho khan trong viec phat hien cac tieu hanh tinh nhu vay o đo gian dai nho cua mat troi, ho uoc tinh rang it nhat mot tieu hanh tinh Vatira bo sung se đuoc ZTF phat hien.


Đinh danh Luc moi phat hien ra, nhom quan sat đa đinh đat ten cho tieu hanh tinh la ZTF09k5. Sau đo MPC đa lua chon đinh danh cho no la ꞌAyloꞌchaxnim sau khi đa co cac quan sat tiep theo ve quy đao chuyen đong, hien thi ngay va nam kham pha. Do vong cung quan sat ngan va quy đao khong chac chan, vat the nay đa khong đuoc MPC cap so hieu hanh tinh nho cho đen khi co so lieu đay đu ve quy đao. La nguyen mau cua tieu hanh tinh Vatira, ꞌAyloꞌchaxnim se la vi du đien hinh cho cach đat ten cho cac tieu hanh tinh trong khu vuc sau nay


Quy đao va phan loai Tai thoi điem cong bo (4/1/2020), ꞌAyloꞌchaxnim la tieu hanh tinh duy nhat co quy đao nam hoan toan phia trong quy đao Sao Kim (khong tinh Sao Thuy vi la hanh tinh chu khong phai tieu hanh tinh), voi vien điem quy đao xap xi 0,654 đon vi thien van (AU), nho nhat trong tat ca cac tieu hanh tinh đa quan sat thay tinh đen 15/1/2020. Trong khi đo, can điem quy đao cua Sao Kim la 0,718 AU, quy đao cua ꞌAyloꞌchaxnim nam hoan toan phia trong quy đao cua Sao Kim va do đo, cung nam hoan toan phia trong quy đao Trai Đat. Khac voi cac tieu hanh tinh Atira khac đa đuoc biet đen, ꞌAyloꞌchaxnim la tieu hanh tinh đau tien đuoc ghi nhan la co điem xa nhat cua quy đao gan Mat Troi hon điem can nhat cua Sao Kim. Ban than ten goi AV đuoc hinh thanh tu ten goi Atira va Venus (Sao Kim). ꞌAyloꞌchaxnim cung đuoc liet ke vao the loai vat the gan Trai Đat thuoc phan lop tieu hanh tinh Atira voi khoang cach giao nhau quy đao toi thieu cua tieu hanh tinh voi Trai Đat la 0,346 AU.
Do vong cung quan sat ꞌAyloꞌchaxnim ngan, cac thong so quy đao cua no khong đam bao chac chan. Chu ky vong quay quanh Mat Troi cua no khoang 151 ngay (0,41 nam), voi ban truc chinh 0,5553 AU. ꞌAyloꞌchaxnim co quy đao gan giong voi 2019 LF6 la tieu hanh tinh co quy đao va chu ky nho nhat trong so cac tieu hanh tinh đa biet, voi ban truc chinh 0,55528. Vao thoi điem moi kham pha, ꞌAyloꞌchaxnim đuoc ghi nhan la tieu hanh tinh co ban truc chinh nho nhat. Đo lech tam quy đao cua ꞌAyloꞌchaxnim vua phai, voi điem can nhat 0,46 AU trong khi cua Sao Thuy la 0,467 AU. Đo nghieng quy đao cua ꞌAyloꞌchaxnim la khoang 15,9° so voi mat phang hoang đao. Khoang cach giao nhau quy đao toi thieu cua tieu hanh tinh tu Sao Thuy va Sao Kim lan luot la khoang 0,065 AU (9,7×10^6 km) va 0,079 AU (11,8×10^6 km).

Đong luc hoc quy đao
Hau het cac tieu hanh tinh gan Trai Đat trong khu vuc Vatira co kha nang co quy đao ngan, khong on đinh do nhieu loan hap dan thuong xuyen cua Sao Kim va Sao Thuy, vong đoi trung binh khoang vai tram nghin nam. Quy đao cua cac tieu hanh tinh Vatira phai chiu su cong huong cua Kozai, trong đo quy đao cua chung dao đong theo khoang cach, đinh huong va đo lech tam trong vai trieu nam, do đo, cac tieu hanh tinh Vatira co the tro thanh cac tieu hanh tinh lop Atira va nguoc lai theo thoi gian. Mac du cong huong Kozai thuong pha vo quy đao cua cac tieu hanh tinh Vatira moi gia nhap, nhung quy đao cua mot so tieu hanh tinh Vatira khong bi xao tron cung co the tro nen on đinh. Cac tieu hanh tinh Vatira on đinh cuoi cung co the va cham voi Sao Kim hoac quy đao phat trien thanh mot sao choi di chuyen ve phia Mat Troi.


Đac điem vat ly ꞌAyloꞌchaxnim co đo sang tuyet đoi vao khoang 16,4, mac du ket qua đo nay chua chac chan. Suat phan chieu cua no cung chua ro rang nen kich thuoc cung chi moi đuoc uoc tinh du kien lon hon 1 km. Voi gia tri suat phan chieu tam chap nhan trong khoang 0,25 đen 0,5, ꞌAyloꞌchaxnim se co đuong kinh vao khoang 1–3 km.


Xem them Vulcanoid: cac tieu hanh tinh gia thuyet quay quanh Mat Troi trong vung on đinh đong ben trong quy đao cua Sao Thuy.
2019 AQ3:
(524522) 2002 VE68
2013 ND15


Ghi chu Tham khao Lien ket ngoai 594913 ꞌAyloꞌchaxnim tai NeoDyS-2, Near Earth Objects—Dynamic Site
Lich thien van · Du bao quan sat · Thong tin quy đao · MOID · Cac yeu to that su · Thong tin quan sat · Tiep can gan · Thong tin vat ly · NEOCC
594913 ꞌAyloꞌchaxnim tai Co so du lieu vat the nho JPL 
Tiep can Trai Đat · Phat hien · Lich thien van · Bieu đo quy đao · Yeu to quy đao · Tham so vat ly
Phat hien tieu hanh tinh gan Mat Troi nhat Đoan Duong (Theo Fox News/Phys) VnExpress Thu tu, 15/1/2020, 12:00 (GMT+7)