Nhiep anh la qua trinh tao ra hinh anh bang tac đong cua anh sang voi phim hoac thiet bi nhay sang. Nhiep anh dung mot thiet bi đac biet đe ghi lai hinh anh cua vat the thong qua anh sang đuoc phan chieu tu cac vat the len giay hoac phim nhay sang, bang cach can thoi gian phoi sang. Qua trinh nay đuoc thuc hien bang cac thiet bi co hoc, hoa hoc, hay ky thuat so thuong đuoc goi la may anh hay may chup hinh.
Thong thuong, mot ong kinh đuoc su dung đe tap trung anh sang phan xa hoac phat ra tu cac vat vao mot hinh anh thuc su tren cac be mat nhay sang ben trong mot may anh trong qua trinh phoi sang trong mot khoang thoi gian. Voi mot cam bien hinh anh đien tu, đieu nay tao đien luong tai moi điem anh, đuoc xu ly bang đien tu va luu tru trong mot tap tin hinh anh ky thuat so đe hien thi hoac xu ly tiep theo. Ket qua voi nhu anh la mot hinh anh an vo hinh, đo la sau đo đuoc rua bang hoa chat thanh mot hinh anh co the nhin thay, hinh am ban hoac duong ban tuy thuoc vao muc đich cua vat lieu nhiep anh va phuong phap che bien. Mot hinh anh am ban tren phim theo trruyen thong đuoc su dung đe tao ra mot hinh anh duong ban tren giay, đuoc biet đen nhu mot ban in, hoac bang cach su dung mot may phong hoac bang cach in tiep xuc.
Nhiep anh đuoc ung dung trong nhieu linh vuc khoa hoc, san xuat (vi du nhu trong quang khac) va kinh doanh, cung nhu su dung nhieu hon truc tiep cua minh cho nghe thuat, muc đich giai tri, so thich, va thong tin đai chung.


Lich su nhiep anh = Cac cong nghe tien than =

Nhiep anh la ket qua cua viec ket hop nhieu kham pha ky thuat. Rat lau truoc khi nhung buc anh đau tien đa đuoc thuc hien, nha triet hoc Trung Quoc Mac Tu va nha toan hoc Hy Lap Aristotle va Euclid đa mo ta mot may anh pinhole trong the ky 5 va the ky 4 truoc Cong nguyen. Trong the ky thu 6, toan hoc Byzantine Anthemius cua Tralles su dung mot loai cua camera obscura trong cac thi nghiem cua minh, Ibn al-Haytham (Alhazen) (965–1040) đa nghien cuu camera obscura va pinhole camera, Albertus Magnus (1193–1280) đa kham pha bac nitrat, va Georg Fabricius (1516–71) kham pha ra bac chloride. Cac ky thuat đuoc mo ta trong Book of Optics co kha nang tao ra cac buc anh su dung cac vat lieu trung co.
Daniele Barbaro đa mo ta mot diaphragm nam 1566. Wilhelm Homberg đa mo ta lam the nao đe anh sang lam toi mot so hoa chat (hieu ung quang hoa) nam 1694. Sach hu cau Giphantie, xuat ban nam 1760, boi tac gia Phap Tiphaigne de la Roche, mo ta nhiep anh nghia la gi.
Viec phat hien ra phong toi tao ra mot hinh anh cua mot canh co lich su tu thoi Trung Quoc co đai. Leonardo da Vinci đe cap đen nhung hinh anh tu nhien đuoc hinh thanh boi nhung hang toi tren ria cua mot thung lung ngap tran anh nang. Mot lo tren tuong hang đong se hoat đong nhu mot ong kinh may anh va chieu mot hinh anh lon nguoc ve phia sau tren mot manh giay. Vi vay, su ra đoi cua nhiep anh chu yeu la co lien quan voi phat minh ra phuong tien đe nam bat va giu hinh anh đuoc san xuat boi cac buong toi may anh.
Cac hoa si thoi ky Phuc hung su dung buong toi cua may anh, trong thuc te, mang lai su ket xuat quang hoc mau sac ma đa thong tri Nghe thuat phuong Tay. Cac buong toi may anh la mot cai hop co lo trong đo cho phep anh sang đi qua va tao ra mot hinh anh nguoc tren manh giay.


= Phat minh ra nhiep anh =

Buc anh khac photoetching co đinh đau tien đuoc tao ra vao nam 1822 boi nha phat minh nguoi Phap Nicephore Niepce, nhung bi pha huy trong mot lan sau khi co gang sao chep no. Niepce đa thanh cong mot lan nua vao nam 1825. Trong nam 1826, ong chup buc View from the Window at Le Gras, buc anh may anh con ton tai som nhat chup tu thien nhien (tuc la hinh anh cua mot canh thuc te, nhu đuoc hinh thanh trong mot camera obscura boi mot ong kinh).

Do anh may anh cua Niepce yeu cau thoi gian chup rat dai (it nhat la tam gio va co le la vai ngay), anh đa co gang cai thien phuong phap bitumen hoac thay the no bang mot phuong phap thuc tien hon. Hop tac voi Louis Daguerre, ho phat trien phuong phap xu ly sau chup anh, tao ra ket qua tot hon va thay the bitumen bang mot hop chat nhay sang hon. Tuy nhien, van can thoi gian dai đe chup anh trong may anh. Voi y đinh thuong mai hoa, ho duyet kin thong tin.
O Brazil, Hercules Florence đa bat đau phat trien phuong phap giay dua tren muoi bac vao nam 1832 va đat ten no la "Photographie".
Trong khi đo, tai Anh, William Fox Talbot đa tao ra hinh anh bac tren giay tu nam 1834 va sau đo cai thien quy trinh cua minh. Vao nam 1840, Talbot phat trien quy trinh calotype, giup giam thieu thoi gian chup. Quy trinh nay tao ra mot anh phan trong suot, co the in nhieu ban sao duong, đieu nay đa đinh hinh nhieu phan cua nhiep anh hoa hoc hien đai.
O Phap, Hippolyte Bayard phat minh quy trinh rieng đe san xuat in anh truc tiep len giay va tuyen bo phat minh nhiep anh som hon Daguerre va Talbot.
Nha hoa hoc nguoi Anh John Herschel co nhieu đong gop trong linh vuc nhiep anh. Ong phat minh quy trinh cyanotype va la nguoi đau tien su dung cac thuat ngu "nhiep anh", "am ban", va "duong ban". Ong đa cach đay vao nam 1819 phat hien rang sodium thiosulphate co the lam tan halide bac, va vao nam 1839, ong thong bao cho Talbot va Daguerre rang no co the đuoc su dung đe lam cho anh duong tren halide bac ben vung truoc anh sang. Ong cung la nguoi tao ra buc am ban tren kinh đau tien vao cuoi nam 1839.
Trong tap chi "The Chemist" so ra thang 3 nam 1851, Frederick Scott Archer đa xuat ban quy trinh collodion uot cua minh, tro thanh phuong tien nhiep anh pho bien nhat cho đen khi hinh anh gelatin kho, đuoc gioi thieu vao nhung nam 1870, dan thay the no. Quy trinh collodion bao gom Ambrotype (am ban tren kinh), Ferrotype hoac Tintype (am ban tren kim loai), va am ban tren kinh, đuoc su dung đe tao ban in duong tren albumen hoac giay muoi.
Trong the ky 19, đa co nhieu tien bo trong viec su dung ban mang thuy tinh va in anh. Nam 1891, Gabriel Lippmann gioi thieu quy trinh tao anh mau tu nhien dua tren hien tuong quang hoc cua su nhieu song anh sang. Phat minh quan trong nay đa đem lai cho ong giai Nobel Vat ly vao nam 1908.
Ban mang thuy tinh la phuong tien chinh cho nhiep anh may anh goc tu cuoi nhung nam 1850 cho đen khi bo film nhua linh hoat bat đau đuoc su dung trong nhung nam 1890. Mac du bo film lam cho nhiep anh nghiep du pho bien hon, chung ban đau đat hon va chat luong quang hoc kem hon so voi ban mang thuy tinh. Cho đen nhung nam 1910, bo film khong co san trong cac kich thuoc lon đuoc ua thich boi nhieu nhiep anh gia chuyen nghiep, nen bo film khong the ngay lap tuc hoac hoan toan thay the mang thuy tinh. Do tinh on đinh ve kich thuoc cua thuy tinh, viec su dung mang thuy tinh tiep tuc trong mot so ung dung khoa hoc, nhu astrophotography, cho đen nhung nam 1990 va trong linh vuc holography bang laser, no đa ton tai vao the ky 21.


= Ky Thuat So =

Nam 1981, Sony gioi thieu chiec may anh tieu dung đau tien su dung cam bien CCD đe chup hinh, loai bo can su dung bo phim: may Sony Mavica. Mac du Mavica luu anh vao đia mem, anh đuoc hien thi tren truyen hinh va may anh khong hoan toan ky thuat so.
Chiec may anh so đau tien co kha nang ghi va luu anh duoi dang so hoa la Fujix DS-1P, do Fujifilm tao ra vao nam 1988.
Nam 1991, Kodak ra mat DCS 100, may anh đon kinh phan xa so hoa thuong mai đau tien. Mac du gia cao đa ngan can viec su dung trong nhieu linh vuc ngoai nhiep anh bao chi va nhiep anh chuyen nghiep, nhung nhiep anh so thuong mai đa ra đoi.
Nhiep anh so su dung cam bien hinh anh đien tu đe ghi lai hinh anh duoi dang du lieu đien tu thay vi thay đoi hoa hoc tren bo phim. Su khac biet quan trong giua nhiep anh so va nhiep anh hoa hoc la nhiep anh hoa hoc chong lai chinh sua anh do no su dung bo phim va giay nhiep anh, trong khi hinh anh so hoa cho phep xu ly hinh anh mot cach linh hoat. Đieu nay tao đieu kien cho viec chinh sua hinh anh mot cach de dang, kho khan hon trong nhiep anh dua tren bo phim, va cho phep cac tiem nang va ung dung giao tiep khac nhau.

Nhiep anh ky thuat so thong tri the ky 21. Hon 99% so hinh anh chup tren toan the gioi la thong qua may anh ky thuat so, ngay cang thong qua đien thoai thong minh.


Loai hinh = Nghiep du =
Nhiep anh gia nghiep du chup anh vi muc đich ca nhan, nhu mot so thich hoac su quan tam ca nhan, chu khong phai vi muc tieu kinh doanh hoac nghe nghiep. Chat luong cong viec cua nguoi nghiep du co the sanh ngang voi nhieu chuyen gia. Ho co the đien vao khoang trong ve cac đe tai ma khong the đuoc chup neu chung khong co gia tri thuong mai hoac khong ban đuoc. Nhiep anh nghiep du đa phat trien vao cuoi the ky 19 do su pho bien cua may anh cam tay. Trong the ky 21, mang xa hoi va đien thoai di đong co may anh đa lam cho viec chup anh va quay video tro nen pho bien hoa trong cuoc song hang ngay. Vao giua thap ky 2010, cac đien thoai thong minh đa them nhieu tinh nang tu đong nhu quan ly mau sac, lay net tu đong, phat hien khuon mat va on đinh hinh anh, giup giam đang ke ky nang va cong suc can thiet đe chup anh chat luong cao.


= Thuong mai =
Nhiep anh thuong mai co the đinh nghia đon gian la nhiep anh gia đuoc tra tien cho cac buc anh, thay vi cho cac tac pham nghe thuat. Loai nhiep anh nay bao gom:

Nhiep anh quang cao: đe minh hoa va thuong quang cao dich vu hoac san pham.
Nhiep anh kien truc: tap trung vao cac cong trinh xay dung va kien truc.
Nhiep anh su kien: chup hinh khach moi va cac su kien xa hoi.
Nhiep anh thoi trang va quyen ru: thuong quang cao thoi trang va san pham, bao gom nhiep anh quyen ru.
Nhiep anh san pham 360 đo: hien thi san pham theo goc quay.
Nhiep anh buoi hoa nhac: tap trung vao nghe si va khong gian bieu dien.
Nhiep anh hien truong toi pham: chup hien truong toi pham.
Nhiep anh canh vat: tap trung vao cac đia điem.
Nhiep anh đong vat hoang da: the hien cuoc song cua đong vat hoang da.


= Nghe thuat =

Trong the ky 20, ca nhiep anh nghe thuat va nhiep anh tai lieu đa đuoc the gioi nghe thuat noi tieng Anh va he thong galleries chap nhan. Tai Hoa Ky, mot so nhiep anh gia nhu Alfred Stieglitz, Edward Steichen, John Szarkowski, F. Holland Day, va Edward Weston, đa danh cuoc đoi ho đe thuc đay nhiep anh nhu mot nghe thuat đep.
Ban đau, nhiep anh nghe thuat co gang bat chuoc cac phong cach hoi hoa, đieu nay đuoc goi la Pictorialism, thuong su dung điem net mo đe tao ra goc nhin mo mang, 'lang man'. Đe đap ung đieu nay, Weston, Ansel Adams, va nhung nguoi khac đa thanh lap Nhom f/64 đe ung ho 'nhiep anh thang', coi nhiep anh nhu mot thu (tap trung manh) trong chinh no, khong phai la ban sao cua thu gi khac.
Tham my cua nhiep anh van luon đuoc thao luan, đac biet trong cac vong nghe thuat. Nhieu nghe si đa tranh luan rang nhiep anh chi la su tai hien co khi cua mot hinh anh. Neu nhiep anh la nghe thuat thuc su, thi nhiep anh trong ngu canh nghe thuat can đuoc đinh nghia lai, xac đinh yeu to nao trong buc anh lam cho no tro nen đep voi nguoi xem. Cuoc tranh luan nay đa bat đau tu nhung buc anh som nhat "đuoc viet bang anh sang"; Nicephore Niepce, Louis Daguerre, va nhung nguoi khac trong so nhung nhiep anh gia som nhat đa đuoc hoan nghenh, nhung co nguoi đat cau hoi lieu cong viec cua ho co đap ung đinh nghia va muc đich cua nghe thuat hay khong.

Clive Bell trong bai luan ve Nghe thuat cua ong cho biet chi co "hinh thuc đang ke" moi co the phan biet nghe thuat va nhung thu khong phai la nghe thuat.Phai co mot pham chat duy nhat ma thieu no, mot tac pham nghe thuat khong the ton tai; co đieu gi đo lam cho tac pham đo đac biet. Đo la pham chat gi? Đieu gi lam cho tat ca cac đoi tuong khien chung ta cam thay tham my? Đieu gi chung cho Sta. Sophia va cua so o Chartres, đieu khac Mexico, bat Ba Tu, tham Trung Quoc, buc tranh cua Giotto tai Padua va cac tac pham xuat sac cua Poussin, Piero della Francesca, va Cezanne? Chi co mot cau tra loi co ve co the – đo la hinh thuc đang ke. Trong moi tac pham, cac đuong va mau sac ket hop theo mot cach cu the, cac hinh dang va moi quan he giua chung khien cho chung ta cam thay tham my.
Vao ngay 7 thang 2 nam 2007, Sotheby's London đa ban buc anh 99 Cent II Diptychon nam 2001 voi gia chua tung thay la 3.346.456 đo la cho mot nguoi mua khong tiet lo danh tinh, khien no tro thanh buc anh đat đo nhat vao thoi điem đo.
Nhiep anh khai niem bien mot khai niem hoac y tuong thanh mot buc anh. Du nhung gi đuoc mieu ta trong cac buc anh la cac đoi tuong thuc, chu đe cua chung la hoan toan truu tuong.
Song song voi su phat trien nay, su tach biet gan nhu hoan toan giua hoi hoa va nhiep anh đa bi tien lai vao nua cuoi cua the ky 20 voi chemigram cua Pierre Cordier va chemogram cua Josef H. Neumann. Nam 1974, cac chemogram cua Josef H. Neumann đa ket hop hoan toan lop nen mang tinh hoi hoa va lop nhiep anh bang cach hien thi cac yeu to hinh anh trong mot moi quan he duy nhat chua tung ton tai truoc đay, nhu mot san pham duy nhat khong the nham lan, trong mot quan điem vua hoi hoa va vua thuc te cua nhiep anh, su dung ong kinh, trong mot lop nhiep anh, ket hop ve mau sac va hinh dang. Chemogram nay cua Neumann tu thap ky 70 cua the ky 20 khac biet so voi đau cua cac chemigram khong can may anh truoc đay cua Pierre Cordier va photogram cua Man Ray hoac Laszlo Moholy-Nagy trong nhung thap ky truoc đo. Nhung tac pham nghe thuat nay xuat hien gan đong thoi voi su phat minh cua nhiep anh boi cac nghe si quan trong khac nhau đa đac trung nhu Hippolyte Bayard, Thomas Wedgwood, William Henry Fox Talbot o cac giai đoan đau cua ho, va sau đo la Man Ray va Laszlo Moholy-Nagy trong nhung nam hai muoi va boi hoa si vao nhung nam ba muoi Edmund Kesting va Christian Schad bang cach đat cac đoi tuong truc tiep len giay nhiep anh đa đuoc lam mem mai mot cach phu hop va su dung nguon sang ma khong can may anh.


= Bao chi Anh =
Bao chi Anh la mot dang đac biet cua nhiep anh (viec thu thap, bien tap va trinh bay tu lieu tin tuc đe xuat ban hoac phat song) su dung hinh anh đe ke cau chuyen tin tuc. No thuong am chi hinh anh tinh, nhung cung co the bao gom video su dung trong bao chi truyen hinh. Điem đac biet cua bao chi anh so voi cac dang nhiep anh gan gui khac (vi du, nhiep anh tu lieu, nhiep anh tu lieu xa hoi, nhiep anh đuong pho hoac nhiep anh nguoi noi tieng) la tuan thu mot khuon kho đao đuc nghiem ngat yeu cau cong viec phai trung thuc va khong thien vi khi ke cau chuyen bang cach tuan thu cac nguyen tac bao chi. Bao chi anh tao ra hinh anh gop phan vao phuong tien truyen thong tin tuc va giup cong đong ket noi voi nhau. Cac nhiep anh gia bao chi anh phai thong tin va am hieu ve cac su kien xay ra ngay truoc mat ho. Ho trinh bay tin tuc duoi dang sang tao khong chi cung cap thong tin ma con mang tinh giai tri, bao gom ca nhiep anh the thao.


= Khoa hoc va Phap y =

May anh đa co lich su dai va danh tieng trong viec ghi lai hien tuong khoa hoc tu khi đuoc su dung lan đau boi Daguerre va Fox-Talbot, chang han nhu cac su kien thien van (nhu mot vi du ve Nhat thuc), sinh vat nho va cay co khi may anh đuoc gan vao ong kinh cua kinh hien vi (trong nhiep anh kinh hien vi) va cho nhiep anh phong đai cua cac mau lon hon. May anh cung đa chung to tinh huu ich trong viec ghi lai hien truong toi pham va hien truong tai nan, chang han nhu su sup đo cua cay cau Wootton vao nam 1861. Phuong phap su dung đe phan tich cac buc anh đe su dung trong cac vu an phap ly đuoc goi chung la nhiep anh phap y. Thong thuong, cac hinh anh hien truong toi pham thuong đuoc chup tu ba goc đo: tong quan, trung binh va can canh.
Vao nam 1845, Francis Ronalds, Giam đoc danh du cua Kew Observatory, đa phat minh ra may anh đau tien đe ghi lai lien tuc cac tham so thien van hoc va đia tu hoc. Cac may anh khac nhau tao ra cac dau vet anh nhiep anh trong vong 12 hoac 24 gio ve bien đoi tung phut cua ap suat khong khi, nhiet đo, đo am, đien khi quyen va ba thanh phan cua luc tu đia cau. Cac may anh nay đa đuoc cung cap cho nhieu tram quan sat tren toan the gioi va mot so may van đuoc su dung cho đen đau the ky 20. Charles Brooke đa phat trien cac cong cu tuong tu cho Đai quan sat Greenwich mot thoi gian sau.
Khoa hoc thuong su dung cong nghe hinh anh dua tren thiet ke cua may anh lo trong đe tranh bien dang co the gay ra boi ong kinh. May X-quang co thiet ke tuong tu voi may anh lo trong, đi kem voi bo loc chat luong cao va tia laser. Nhiep anh đa tro thanh pho bien trong viec ghi lai su kien va du lieu trong khoa hoc va ky thuat, cung nhu tai cac hien truong toi pham hoac tai nan. Phuong phap nay đa đuoc mo rong nhieu bang cach su dung buoc song khac nhau, chang han nhu nhiep anh hong ngoai va nhiep anh tu quang, cung nhu pho phan tich. Cac phuong phap nay đa đuoc su dung lan đau trong thoi ky Victoria va đa đuoc cai tien rat nhieu ke tu đo.
Nguyen tu đau tien đuoc chup anh đa đuoc phat hien vao nam 2012 boi cac nha vat ly tai Đai hoc Griffith, Uc. Ho đa su dung mot truong đien đe bat giu mot "Iot" cua nguyen to Ytterbium. Buc anh đuoc ghi lai tren mot cam bien hinh anh đien tu CCD.


= Nhiep anh Đong vat Hoang Da =
Nhiep anh Đong vat Hoang Da la viec chup hinh cac loai đong vat khac nhau trong tu nhien. Khac voi cac dang nhiep anh khac nhu nhiep anh san pham hoac thuc pham, nhiep anh Đong vat Hoang Da yeu cau nhiep anh gia phai chon đung đia điem va thoi điem khi cac loai đong vat cu the xuat hien va hoat đong. Đieu nay thuong đoi hoi su kien nhan va ky nang lon cung voi viec nam vung trang thiet bi nhiep anh thich hop.


Tac đong xa hoi va van hoa Co nhieu cau hoi lien quan đen cac khia canh khac nhau cua nhiep anh. Trong cuon sach On Photography (1977) cua Susan Sontag, ba phe phan tinh khach quan cua nhiep anh. Đay la mot chu đe gay tranh cai trong cong đong nhiep anh. Sontag ly luan, "Chup anh la bien phap chiem đoat thu đuoc chup anh. Đo la cach đat ban than vao mot moi quan he cu the voi the gioi ma cam nhan giong nhu kien thuc va do đo co suc manh." Nhung nguoi nhiep anh gia quyet đinh chup anh cai gi, loai bo nhung yeu to nao va goc đo nao đe tao nen buc anh, va nhung yeu to nay co the phan anh mot ngu canh xa hoi va lich su cu the. Theo đuong huong nay, co the đat ra rang nhiep anh la mot hinh thuc bieu đat co tinh chu quan.

Nhiep anh hien đai đa đat ra nhieu van đe ve tac đong cua no đoi voi xa hoi. Trong bo phim Rear Window (1954) cua Alfred Hitchcock, may anh đuoc the hien la khuyen khich su to mo. 'Mac du may anh la mot tram quan sat, viec chup anh khong đon thuan la viec quan sat passif.'May anh khong gian ham hiep hay tham chi chiem huu, tuy nhien no co the gia đinh, xam pham, xam nhap, bien tao, loi dung va, o muc tuong phan xa nhat cua phep an du, am sat – tat ca nhung hoat đong ma, khac voi su xo đay tinh duc, co the đuoc thuc hien tu xa va voi mot so su tach biet.Hinh anh so hoa đa đat ra nhung van đe đao đuc do su de dang cua viec chinh sua anh so trong qua trinh xu ly sau chup. Nhieu nhiep anh gia bao chi đa tuyen bo ho se khong cat anh hoac bi cam ket hop cac yeu to tu nhieu buc anh đe tao thanh "photomontage" va đua chung ra trinh dien nhu la anh "thuc su". Cong nghe hien nay đa lam cho chinh sua hinh anh tuong đoi đon gian cho ngay ca nhiep anh gia moi tap. Tuy nhien, su thay đoi gan đay trong viec xu ly trong may anh cho phep viec theo dau van tay ky thuat so cua cac buc anh đe phat hien su can thiep ve muc đich nhiep anh phan tri.
Nhiep anh la mot trong cac hinh thuc phuong tien truyen thong moi co kha nang thay đoi cach nhin va cach cau truc cua xa hoi. Su lo lang tiep theo đa xuat phat tu viec su dung may anh lien quan đen su mat cam giac. Lo ngai rang hinh anh đang so hoac ro rang co san cho tre em va xa hoi noi chung đa đuoc đe cap. Đac biet, hinh anh ve chien tranh va phim khieu dam đang gay su chu y. Sontag lo lang rang "chup anh la bien phap bien nguoi thanh đoi tuong co the bieu tuong hoa". Cuoc thao luan ve viec mat cam giac luon đi đoi voi cuoc tranh luan ve hinh anh bi kiem duyet. Sontag viet ve moi quan tam cua ba rang kha nang kiem duyet hinh anh co nghia la nguoi nhiep anh co kha nang xay dung hien thuc.
Mot trong nhung thuc hanh qua đo nhiep anh xay dung xa hoi la du lich. Du lich va nhiep anh ket hop đe tao ra "gaze du khach" trong đo nguoi dan đia phuong đuoc đat vi tri va đinh nghia boi ong kinh may anh. Tuy nhien, cung co quan điem rang ton tai mot "gaze nghich" thong qua đo nguoi chup anh ban đia co the đat vi tri nguoi nhiep anh du lich nhu mot nguoi tieu dung hoi hot cua hinh anh.


Luat Chup anh hien đang đuoc han che va bao ve theo luat phap tai nhieu khu vuc khac nhau. Bao ve cho cac buc anh thuong đuoc thuc hien thong qua viec cap ban quyen hoac quyen đao đuc cho nguoi chup anh. O Hoa Ky, chup anh đuoc bao ve nhu mot quyen theo Tu chinh an đau tien va ai cung co quyen chup anh bat cu thu gi thay trong khong gian cong cong mien la no o tam nhin ro rang. Tai Vuong quoc Anh, Luat Chong Khung bo 2008 tang cuong quyen cua canh sat đe ngan chan nguoi khoi viec chup anh o noi cong cong, bao gom ca phong vien bao chi. Tai Nam Phi, bat ky nguoi nao cung co the chup anh nguoi khac trong khong gian cong cong ma khong can su cho phep cua ho, voi han che duy nhat lien quan đen an ninh quoc gia. Luat phap ve chup anh khac nhau tuy tung quoc gia.


Tham khao Đoc them Tong quan Photography. A Critical Introduction [Paperback], ed. by Liz Wells, 3rd edition, London [etc.]: Routledge, 2004, ISBN 0-415-30704-X


= Lich su =
A New History of Photography, ed. by Michel Frizot, Koln: Konemann, 1998
Franz-Xaver Schlegel, Das Leben der toten Dinge – Studien zur modernen Sachfotografie in den USA 1914–1935, 2 Bande, Stuttgart/Germany: Art in Life 1999, ISBN 3-00-004407-8.


= Tac pham tham khao =
Tom Ang (2002). Dictionary of Photography and Digital Imaging: The Essential Reference for the Modern Photographer. Watson-Guptill. ISBN 0-8174-3789-4.
Hans-Michael Koetzle: Das Lexikon der Fotografen: 1900 bis heute, Munich: Knaur 2002, 512 p., ISBN 3-426-66479-8
John Hannavy (ed.): Encyclopedia of Nineteenth-Century Photography, 1736 p., New York: Routledge 2005 ISBN 978-0-415-97235-2
Lynne Warren (Hrsg.): Encyclopedia of Twentieth-Century Photography, 1719 p., New York, NY [et.]: Routledge, 2006
The Oxford Companion to the Photograph, ed. by Robin Lenman, Oxford University Press 2005
"The Focal Encyclopedia of Photography", Richard Zakia, Leslie Stroebel, Focal Press 1993, ISBN 0-240-51417-3


= Sach khac =
Photography and The Art of Seeing by Freeman Patterson, Key Porter Books 1989, ISBN 1-55013-099-4.
The Art of Photography: An Approach to Personal Expression by Bruce Barnbaum, Rocky Nook 2010, ISBN 1-933952-68-7.
Image Clarity: High Resolution Photography by John B. Williams, Focal Press 1990, ISBN 0-240-80033-8.