Tran chien Đoi 60 la tran tan cong lon cuoi cung cua quan Đong Minh nham vao quan Tho Ottoman, trong Chien dich Gallipoli thuoc Chien tranh the gioi thu nhat, bat đau vao ngay 21 thang 8 nam 1915. Cuoc tan cong nay dien ra cung luc voi cuoc tan cong khac tai Đoi Scimitar o bai đo bo Suvla. Đoi 60 (nguoi Tho goi la Kaiajik Aghala) la mot ngon đoi nho o cuc bac day Sari Bair co kha nang khong che cuoc đo bo tai Suvla. Do đo, chiem đuoc ngon đoi nay cung voi Đoi Scimitar se giup bao đam mot bai đo bo thong suot tu Anzac đen Suvla.
Quan Đong Minh đa mo hai cuoc tan cong chinh, lan đau vao ngay 21 thang 8 va lan thu hai vao ngay 27 thang 8. Cuoc tan cong đau tien chi chiem đuoc mot phan nho chan đoi va quan Ottoman van giu vung đuoc cao điem du phe tan cong đuoc tang vien. Cuoc tan cong thu hai vao ngay 27 thang 8 chiu so phan tuong tu khi cac cuoc giao tranh dien ra quanh đinh đoi keo dai trong ba ngay ket thuc voi viec quan Ottoman tiep tuc giu vung đuoc cac vi tri đa đuoc đao hao vung chac.


Hoan canh tran đanh va su chuan bi cua cac ben Đen thang 8 nam 1915, chien dich Gallipoli đa dien ra trong tinh trang be tac hon ba thang va bo chi huy quan Anh quyet đinh tien hanh mot cuoc tong tan cong moi voi muc tieu la day nui Sari Bair, cao điem khong che toan bo khu vuc ban đao đo bo. Tuy nhien đen ngay 21 thang 8, cuoc tong tan cong nay đa chinh thuc that bai.
Trong boi canh đo, tuong Ian Standish Monteith Hamilton tiep tuc len ke hoach cho mot cuoc tan cong nua nham noi lien bai đo bo tu Suvla đen Anzac. Muc tieu cua cuoc tan cong nay la Đoi Scimitar va Đoi ‘W’ tai Suvla va mot ngon đoi ma nguoi Tho goi la Kaiajik Aghala (nguoi Anh goi la Đoi 60). Viec chiem giu Đoi 60 se giup giup cho hai bai đo bo cua Đong Minh tai Suvla va Anzac đuoc noi lien va viec lien lac voi nhau tro nen an toan hon (bai đo bo Anzac cach vinh Suvla 4 dam ve phia bac va lien lac voi nhau thong qua mot so tien đon thiet lap gan bo bien).
Viec đanh chiem Đoi 60 la mot phan cua cuoc tan cong trai rong tren hai dam tu Đoi 60 đen Hetman Chair, Đoi 70 va Oglu Tepe. Luc luong quan Đong Minh ban đau tham gia cuoc tan cong do Trung tuong William Birdwood đieu đen cho Thieu tuong Herbert Cox bao gom:

Trung đoan Bo binh cuoi ngua Canterbury (Canterbury Mounted Rifles Regiment) va Trung đoan Bo binh cuoi ngua Otago (Otago Mounted Rifles Regiment) thuoc Lu đoan Bo binh cuoi ngua New Zealand (tong cong 400 nguoi),
Tieu đoan 13 va 14 thuoc Lu đoan Bo binh Uc so 4 (tong cong 500 nguoi),
Hai tieu đoan linh Gurkha thuoc Lu đoan 29, Su đoan An Đo so 10,
Tieu đoan 5 thuoc Trung đoan Ai Nhi Lan Connaught Rangers (700 nguoi), Tieu đoan 10 thuoc Trung đoan Royal Hampshires (330 nguoi) va Tieu đoan 4 thuoc Trung đoan South Wales Borderers, tat ca thuoc ve Su đoan Vuong quoc Anh so 29.
Theo ke hoach ban đau, Lu đoan Bo binh cuoi ngua New Zealand (NZMR) se lanh nhiem vu chiem Đoi 60. O phia trai linh New Zealand, trung đoan Connaught Rangers se phai chiem cac gieng nuoc tai Kabak Kuyu va linh Gurkha chiem cac gieng nuoc tai Susak Kuyu. O phia phai, lu đoan linh Uc va trung đoan Hampshires se mo cuoc tan cong nghi binh đe buoc quan Tho phai đua linh du bi ra.
Ve phia quan Tho, vao ngay 7 thang 8 khi cuoc tan cong chinh cua quan Đong Minh dien ra o Suvla, Đoi 60 o trong tinh trang gan nhu khong đuoc bao ve. Tuy nhien cuoc đo bo đa đanh đong quan Tho va linh Tho bat đau đuoc tang vien. Cac chien hao đuoc đao quanh đinh đoi trong đo chien hao chinh bao quanh bao ve nhung gieng nuoc. Tai mot cao điem khac gan đo, linh Tho thiet lap mot o sung may va nhieu chien hao cho bo binh đe kiem soat khu vuc đoi. Ngoai ra, mot yeu to khac khong he đuoc quan Anh chu y nhung co tinh chat then chot la cac gieng nuoc khong he qua quan trong nhu nguoi Anh nghi vi quan Tho chi can đao so duoi lop cat la co nuoc đe uong. Vao ngay 12 thang 8, mot trung đoan linh Anh co y đinh đanh chiem cac gieng nuoc tai Kabak Kuyu đa bi quan Tho đay lui, bao hieu quan phong thu Tho đa trong tu the chuan bi san sang. 


Dien bien = 21-22 thang 8 =
Sang ngay 21 thang 8, phao binh cua New Zealand von đuoc du tinh se yem tro cuoc tan cong Đoi 60 lai bi chuyen sang cho mat tran Suvla. Cuoc tan cong vao Đoi 60, vi the, bi hoan lai 30 phut vi mong đoi se co phao binh yem tro. The nhung tren thuc te Đoi 60 va cac khu vuc quanh đo khong he bi phao kich va cang te hon khi quan Tho nho đo đa đuoc canh bao ve cuoc tan cong.
Cuoc tan cong dien ra vao buoi chieu vi tin rang mat troi lan se khien quan Tho khong the nhin thay quan Đong Minh tan cong tu huong tay nam. Linh New Zealand bat đau di chuyen tu luc 3 gio 30 chieu va tiep can cac vi tri quan Tho. Mot so linh Tho thay linh New Zealand đa bo cac chien hao đau va rut lui ve cac chien hao sau va đen 3 gio 45, linh New Zealand đa chiem đuoc vi tri tien tieu. Luc 4 gio chieu, linh New Zealand đa đat đuoc muc tieu ban đau nhung lu đoan An Đo ben canh trai va lu đoan Uc ben canh phai đeu khong theo kip.
O canh trai, Trung đoan Ai Nhi Lan Connaught Rangers cung đa chiem đuoc muc tieu đau tien, cac gieng nuoc tai Kabak. Chuan tuong Andrew Hamilton Russell, chi huy truong NZMR ra lenh cho linh Uc tien len va trung đoan Connaughts se ho tro o canh trai. Mac du chi co Đai đoi A đuoc lenh tham gia tan cong, tren thuc te toan bo cac đai đoi cua Trung đoan Connaughts đa co mat trong cuoc tan cong. Sau khi vuot qua đuoc tuyen chien hao đau tien o phia tay ngon đoi, cuoc tan cong cua linh Ai Nhi Lan bi chan lai boi hoa luc sung truong, sung may va phao tu tren đinh đoi rot xuong. Nhung nguoi con song sot cung co vi tri tai tuyen chien hao đau tien va đen 5 gio 15 đuoc linh Gurkha đen ho tro đe bao ve va bo phong cac gieng nuoc chiem đuoc.
O canh phai, cuoc tan cong dien ra kho khan hon. Khi lu đoan Uc va trung đoan Hampshires phai bang qua thung lung Kaiajik Dere, noi bi cac chien hao va phao binh Tho khong che. Hai tieu đoan Uc gap ton that nang ne khi bi sung may quan Tho tu mot cao điem gan đo (Đoi 100) đon guc hang loat nen khong tien len đuoc. Nhung nguoi may man đen đuoc noi an toan bat đau đao hao luc 5 gio chieu. Đan phao cua quan Tho gay chay cac bui cay va nhieu thuong binh do đo bi thieu chet. Phai đen 7 gio toi, Trung đoan Connaughts moi gap đuoc linh New Zealand trong khi Lu đoan Uc so 4 van con o khoang cach xa va khong the lien lac đuoc trong suot đem hom đo.
Tinh trang be tac va thuong vong lon cua cac đon vi tan cong (nhu Trung đoan Connaught Rangers đa mat 157 si quan va linh) buoc phe tan cong quyet đinh can tang vien moi co the chiem đuoc Đoi 60. Sang ngay 22 thang 8, Tieu đoan Uc so 18, thuoc Su đoan Uc so 2, mot đon vi chua he co bat ky kinh nghiem chien đau nao va moi chi co mat o Gallipoli hai ngay, đuoc giao lenh tan cong Đoi 60. Tieu đoan truong Alfred Ernest Chapman đuoc thong bao se phai tan cong voi no luc cao nhat ma khong co phao yem tro. Cuoc tan cong do đo chi đuoc tien hanh hoan toan bang luoi le. Nhom thu nhat cua Tieu đoan 18 lao ve phia truoc thong qua khe ho cua mot hang rao cay bui va an toan tiep can đuoc mot chien hao vua moi đao cua quan Tho. Tuy nhien ngay khi nhom thu hai đen đung đang sau hang rao, linh Tho bat đau na đan sung may. Đen 10 gio sang ngay 22 thang 8, cuoc tan cong cua Tieu đoan 18 ket thuc that bai va tieu đoan chiu thuong vong đen 383 nguoi (trong đo co 190 nguoi chet) tren tong quan so ban đau 760 nguoi.
Ket thuc cuoc tan cong ngay 21-22 thang 8, ket qua duy nhat ma quan Đong Minh đat đuoc la linh New Zealand chiem mot phan đuong hao tai Đoi 60, trong khi quan Tho ra suc đao hao va bien phan con lai cua Kaiajik Aghala (Đoi 60) thanh mot vi tri co thu vung chac. Tong cong 3.985 linh cua đe che Anh đa tham gia tan cong Đoi 60 va đa co 1.302 nguoi chet, bi thuong hay mat tich. Trung đoan Canterburys thiet hai 58% quan so con con so nay cua trung đoan Otagos la 65%.


= 29 thang 8 =
Sau no luc bat thanh ngay 21 va 22 thang 8, quan Đong Minh van quyet đinh mo lai cuoc tan cong Đoi 60 do viec quan Tho con kiem soat cao điem khien viec chuyen quan va tiep lieu giua khu vuc Anzac va Suvla van khong đuoc an toan. Trong thoi gian giua hai đot tan cong, quan Tho đa xay dung đuoc mot he thong chien hao phuc tap tai Đoi 60. Đoi hinh quan Đong Minh đuoc sap xep nhu sau: o canh phai la 250 linh Ai Nhi Lan cua Trung đoan Connaught Rangers, o giua la linh va Tieu đoan 18 Uc, ben canh trai la Lu đoan Uc.
5 gio sang ngay 27 thang 8, Lu đoan Uc so 4 gom ba tieu đoan 13, 14 va 15 mo man cuoc tan cong nhung nhanh chong chiu thuong vong nang đen 2/3 quan so va gan nhu mat toan bo si quan boi hoa luc quan Tho. Tinh canh trung đoan Ai Nhi Lan cung khong kha hon khi 152/250 nguoi bi loai khoi vong chien va o trung tam linh New Zealand tien len mot cach kho nhoc. Đem 27 thang 8, Trung đoan Ngua Hang nhe (Light Horse Regiment) so 9, thuoc Lu đoan Ngua Hang nhe so 3 đuoc đua đen tang vien. Mot nhom quan 75 nguoi do trung ta Carew Reynell chi huy bi lac đuong va sau cung bi sung may quan Tho tieu diet nhieu nguoi, trong đo co ca Reynell.
Đem ngay 28-29, Trung đoan Ngua Hang nhe so 10 giao tranh ac liet voi quan Tho đe tien sat đen đinh đoi đong thoi ngan ca quan Tho phan cong. Trung uy Hugo Throssell la nguoi Uc cuoi cung tai Gallipoli gianh đuoc Huan chuong Victoria do thanh tich xuat sac trong tran nay. Nhieu chien hao tai đinh đoi bi quan Đong Minh chiem nhung quan Tho van giu đuoc nhung vi tri trong yeu. Ngay 29 thang 8, tran đanh chinh thuc cham dut.


Ket qua Cuoc tan cong Đoi 60 la cuoc tan cong cuoi cung cua quan ANZAC truoc khi Đong Minh triet thoai khoi Gallipoli vao thang 12 nam 1915. Su gia Chris Coulthard-Clark mieu ta tran đanh "mot chuoi nhung cuoc tan cong thieu to chuc dan đen thuong vong cao va hon loan ". Mac du quan Đong Minh khong chiem đuoc đinh đoi, theo tac gia Brad Manera, cuoc tan cong cung giup mo ra su lien ket giua bai đo bo Anzac va Suvla nhu du tinh. Quan Đong Minh chiu thuong vong 1.100 nguoi, trong đo rieng Tieu đoan 18 Uc mat 2/3 quan so chi sau chua đay hai tuan.
Trong thang 11, cong binh New Zealand đat min Đoi 60 tao ra mot mieng ho o đinh đoi nhung quan Đong Minh đa khong loi dung đieu nay. Quan Tho sau đo cung đat min vi tri quan Đong Minh. Đem 19-20 thang 12, toan bo linh Đong Minh triet thoai khoi Gallipoli.


Chu thich Tham khao