Cuba (phat am tieng Tay Ban Nha: ['kuβa]), quoc hieu la Cong hoa Cuba (tieng Tay Ban Nha: Republica de Cuba) la mot quoc đao co chu quyen nam o vung Caribe. Cuba bao gom đao Cuba (hon đao hinh con ca sau vuon dai tren bien Caribe va cung la hon đao lon nhat cua quan đao Đai Antilles), cung voi đao Isla de la Juventud va cac đao nho xung quanh. Cuba nam o phia bac vung Caribe o giao điem cua 3 mien bien lon la bien Caribe, vinh Mexico va Đai Tay Duong, phia nam mien đong Hoa Ky, Bahamas, Quan đao Cayman va Jamaica, phia tay Quan đao Turks va Caicos cung Haiti va phia đong Mexico. Đao chinh cua Cuba la hon đao lon nhat o Cuba va trong vung Caribe, voi dien tich 104.556 km² (40.369 dam Anh). Cuba la quoc gia đong dan thu hai o Caribe sau Haiti voi hon 11 trieu dan.
Lanh tho ngay nay la Cuba la noi sinh song cua nguoi Ciboney Taino tu thien nien ky 4 TCN cho đen qua trinh thuoc đia hoa cua Tay Ban Nha vao the ky 15. Tu the ky 15, no la thuoc đia cua Tay Ban Nha cho đen Chien tranh Tay Ban Nha - My nam 1898, khi Cuba bi Hoa Ky chiem đong va gianh đuoc đoc lap nhu la mot Chinh phu đuoc Hoa Ky bao ho de facto vao nam 1902. La mot nuoc cong hoa mong manh, vao nam 1940, Cuba đa co gang cung co he thong dan chu, nhung viec cuc đoan hoa chinh tri va xung đot xa hoi len đen đinh điem la mot cuoc đao chinh va che đo đoc tai sau đo duoi thoi Fulgencio Batista vao nam 1952. Tham nhung va ap buc cong khai duoi su cai tri cua Batista dan đen viec ong bi lat đo vao thang 1 nam 1959 boi Phong trao 26 thang 7, phong trao sau đo thiet lap nha nuoc cong san duoi su lanh đao cua Fidel Castro. Ke tu nam 1965, nha nuoc đuoc đieu hanh boi Đang Cong san Cuba. Đat nuoc nay la mot điem tranh chap trong Chien tranh Lanh giua Lien Xo va Hoa Ky, va mot cuoc chien tranh hat nhan suyt no ra trong Cuoc khung hoang ten lua Cuba nam 1962. Cuba la mot trong so it cac quoc gia xa hoi chu nghia Marx-Lenin con ton tai, noi vai tro cua Đang Cong san Cuba la tien phong đuoc ghi trong Hien phap. Duoi thoi Castro, Cuba tham gia vao mot loat cac hoat đong quan su va nhan đao tren khap chau Phi va chau A.
Ve mat van hoa, Cuba đuoc coi la mot phan cua My Latinh. Đay la mot quoc gia đa sac toc co con nguoi, van hoa va phong tuc xuat phat tu nhieu nguon goc khac nhau, bao gom cac dan toc Taino Ciboney, thoi ky dai cua chu nghia thuc dan Tay Ban Nha, su du nhap cua nhung nguoi chau Phi lam no le va moi quan he chat che voi Lien Xo trong Chien tranh Lanh.
Cuba co mot nha nuoc theo he thong đon đang, nuoc nay khong co đang đoi lap chinh tri. Co bau cu o Cuba nhung khong phai bau cu đa đang. Kiem duyet thong tin (bao gom ca gioi han truy cap internet) la pho bien va bao chi đoc lap khong đuoc hoat đong o Cuba; To chuc Phong vien khong bien gioi xep hang Cuba thap nhat tren the gioi ve tu do bao chi.


Lich su Theo van tich thi lich su Cuba bat đau ngay 28 thang 10 nam 1492, khi Colombo phat hien đao nay trong chuyen đi thu nhat cua ong va tuyen bo chu quyen nhan danh trieu đinh Tay Ban Nha. (Đieu nay van con chua chac chan va đang gay tranh cai.) Hon đao nay truoc đo đa đuoc tho dan chau My, bo toc Taino va Ciboney xuat xu tu Nam My nhieu the ky truoc đen lap nghiep. Nguoi Taino va nguoi Ciboney (cung đuoc viet la Siboney cac quoc gia Taino moi) đeu la nhung cu dan biet trong cay cung san ban-hai luom; co thuyet cho rang ky thuat đo đong đa kha phat trien dua tren so di vat phat hien đuoc trong cac di chi Taino.
Bo bien Cuba đuoc Sebastian de Ocampo ve ban đo đay đu vao nam 1511, va cung trong nam ay thon ap cua nhom di dan Tay Ban Nha đau tien đen lap nghiep đuoc Diego Velazquez de Cuellar khai sang tai Baracoa. Cac thi tran khac nhu La Habana (thanh lap nam 1515) nhanh chong moc len. Nguoi Tay Ban Nha, nhu ho đa hanh đong tren khap chau My, đan ap va bat lam no le gan 100.000 nguoi ban xu chong viec cai đao theo Cong giao tren đao. Vi chinh sach lao đong cuong buc, diet chung cong voi nhung anh huong tu cac dich benh đuoc đem toi tu chau Au hau nhu cac yeu to quoc gia tren hon đao đa bien mat, du mot so khia canh di san ban xu van con lai mot phan qua su gia tang đang ke cua so nguoi Mestizo. Voi su pha huy xa hoi ban xu, nhung nguoi đinh cu bat đau khai thac nhung no le chau Phi, ho đa co kha nang chong chiu tot hon voi cac loai benh dich tu the gioi cu, va nhanh chong chiem mot phan dan so.


= Thuoc đia =
Cuba thuoc quyen so huu cua nguoi Tay Ban Nha trong 388 nam, đuoc cai tri boi mot vi Toan quyen tai La Habana, voi mot nen kinh te dua tren trong trot nong nghiep va xuat khau đuong, ca phe va thuoc la toi Chau Au va sau nay la toi Bac My. Nuoc nay bi Anh Quoc chiem nam 1762, nhung quay tro lai duoi quyen Tay Ban Nha vao nam sau. Dan so Tay Ban Nha đa tang manh sau khi nguoi đinh cu Tay Ban Nha roi Haiti khi lanh tho nay đuoc nhuong lai cho Phap. Tuong tu nhu tai cac vung khac cua Đe che Tay Ban Nha, mot gioi chu đat giau co voi dong mau Tay Ban Nha nam quyen kinh te va xa hoi, tiep đo la gioi binh dan tieu đien chu nguoi lai, pha tron (Mestizo), gioi lao đong va nhung no le da đen nguon goc chau Phi.
Trong thap nien 1820, khi nhung vung khac cua Đe che Tay Ban Nha tai My Latinh noi loan va thanh lap nen cac nha nuoc đoc lap, Cuba tiep tuc trung thanh, du đa co mot so khich đong đoc lap. Đieu nay mot phan boi su thinh vuong cua nhung nguoi đinh cu Cuba phu thuoc vao thuong mai xuat khau toi chau Au, mot phan boi lo ngai ve mot cuoc noi loan no le (nhu đa xay ra tai Haiti) neu nguoi Tay Ban Nha rut đi va mot phan boi nguoi Cuba e ngai su lon manh cua Hoa Ky hon la ho ghet chinh quyen cai tri thuoc đia Tay Ban Nha.
Mot yeu to khac la qua trinh di cu lien tuc cua nguoi Tay Ban Nha toi Cuba tu moi tang lop xa hoi, mot khuynh huong nhan khau đa khong con ton tai tai cac vung thuoc đia khac cua Tay Ban Nha tu nhieu thap ky truoc đo gop phan lam giam su phat trien ban sac quoc gia Cuba.
Su gan gui đia ly cua Cuba voi Hoa Ky gay anh huong lon tren lich su nuoc nay. Trong suot the ky XIX, cac chinh tri gia phuong Nam Hoa Ky đa am muu sap nhap hon đao nay va coi đo la cong cu đe tang cuong suc manh cho phe ung ho che đo no le tai Hoa Ky, va luon co mot đang tai Cuba ung ho chinh sach đo. Nam 1848, mot cuoc noi day ung ho sap nhap đa bi đap tan va đa co nhieu no luc khac cua cac ke muon ung ho sap nhap nham xam luoc hon đao nay tu Florida. Cung co nhieu đe xuat tai Hoa Ky nham mua Cuba tu Tay Ban Nha. Trong mua he nam 1848, Tong thong James Knox Polk bi mat cho phep đai su cua minh tai Tay Ban Nha, Romulus Mitchell Saunders, đam phan mua Cuba va đua ra gia toi 100 trieu dollar, mot khoan tien lon đang ngac nhien o thoi điem đo cho mot vung lanh tho. Tuy nhien, Tay Ban Nha đa tu choi vi khong muon mat mot trong nhung vung lanh tho cuoi cung cua minh tai chau My.
Sau cuoc Noi chien My voi thang loi cua phuong Bac gop phan cham dut noi lo sap nhap cua phai ung ho che đo no le, lan song đoi đoc lap tai Cuba xuat hien tro lai, dan toi mot cuoc noi day nam 1868 do Carlos Manuel de Cespedes, mot luat su va đia chu giau co tu tinh Oriente, nguoi đa tra tu do cho cac no le cua minh, lanh đao. Ong tuyen chien va đuoc bau la Tong thong Cong hoa Cuba. Su kien nay dan đen mot cuoc xung đot keo dai đuoc goi la cuoc Chien tranh Muoi Nam giua cac luc luong ung ho đoc lap va Quan đoi Tay Ban Nha, voi đong minh la nhung ke phan đoi đoc lap nguoi đia phuong. Nguoi My đong tinh voi mong muon đoc lap cua Cuba, nhung Hoa Ky khong can thiep quan su hay tham chi la cong nhan tinh hop phap cua chinh phu Cuba, du nhieu quoc gia chau Au va My Latinh đa lam nhu vay. Nam 1878, Hoa binh Zanjon cham dut cuoc xung đot, voi loi hua cua Tay Ban Nha trao quyen tu tri rong rai hon cho Cuba.
Hon đao nay đa kiet que sau cuoc xung đot dai dang đo va giai đoan đoc lap tam thoi lang diu. Cung co moi lo ngai rang neu nguoi Tay Ban Nha rut đi hay neu xung đot keo dai, chu nghia banh truong My se phat trien dan toi su sap nhap hon đao nay. Trong giai đoan 1879–1880, nha yeu nuoc Cuba Calixto Garcia đa tim cach khoi đong mot cuoc chien khac, đuoc goi la "la guerra chiquita" (cuoc chien nho) trong lich su Cuba nhung khong nhan đuoc nhieu su ho tro. Mot phan vi ap luc cua My, che đo no le đa bi bai bo nam 1886, cong đong thieu so goc Phi van bi đan ap ca ve kinh te va xa hoi, du đuoc chinh thuc trao quyen binh đang nam 1893. Trong giai đoan nay, su ngheo kho tai cac vung nong thon o Tay Ban Nha do Cuoc cach mang Tay Ban Nha nam 1868 va nhung hau qua cua no khien lan song nguoi Tay Ban Nha di cu toi Cuba cang tang them.
Trong thap nien 1890, cac phong trao ung ho đoc lap noi len,đuoc thuc đay boi su oan gian do cac bien phap han che ap đat len thuong mai Cuba va tinh trang thu đich voi chinh sach quan ly ngay cang phan biet đoi xu va khong hieu qua cua Tay Ban Nha. Rat it loi hua cai cach kinh te theo Hiep uoc Zanjon đuoc chinh phu Tay Ban Nha thuc hien. Thang 4 nam 1895, mot cuoc chien tranh moi no ra, do tac gia va la nha tho Jose Marti nguoi đa to chuc chien tranh trong giai đoan muoi nam song tha huong tai Hoa Ky lanh đao. Ong tuyen bo Cuba tro thanh mot nuoc Cong hoa đoc lap — Marti bi giet tai Dos Rios ngay sau khi đat chan toi Cuba cung luc luong vien chinh phia đong. Ong đa tro thanh bat tu va đuoc coi la anh hung dan toc Cuba.
Cac luc luong vu trang Tay Ban Nha voi tong so 200.000 quan chi phai chong lai mot luc luong noi day nho chu yeu su dung cac chien thuat du kich va pha hoai, quan Tay Ban Nha thuong tra đua bang cac chien dich đan ap. Tuong Valeriano Weyler đuoc chi đinh lam Toan quyen quan su cua Cuba, va voi mot bien phap ha khac ong don nguoi dan thon que vao cai ong goi la reconcentrados, đuoc cac nha quan sat nuoc ngoai mieu ta nhu la cac "thi tran phao đai". Cac reconcentrados thuong đuoc coi la nguyen mau đau tien cua cac trai tap trung trong the ky XX. Nhung con so uoc tinh cho thay khoang 200.000 toi 400.000 thuong dan Cuba đa chet vi đoi khat va benh tat trong giai đoan nay tai cac trai đo. Con so nay đa đuoc ca Hoi Chu thap Đo va Thuong nghi si My, va cuu Thu ky An ninh Quoc gia, Redfield Proctor kiem chung. Hoa Ky va chau Au phan đoi nhung hanh đong cua Tay Ban Nha tren hon đao. Lo ngai su can thiep cua My, Tay Ban Nha ap dung chinh sach mang tinh hoa giai hon, hua hen cho phep tu quan boi mot nghi vien qua bau cu. Nhung nguoi noi day tu choi đe xuat đo va chien tranh gianh đoc lap tiep tuc dien ra. Mot thoi gian ngan sau đo, ngay 15 thang 2 nam 1898, tau chien My Maine bat ngo bi no tung tai cang La Habana, lam thiet mang 266 nguoi. Cac luc luong muon can thiep vao Cuba o Hoa Ky muon nhan co hoi nay buoc toi Tay Ban Nha lam no tau chien My (du Tay Ban Nha khong he co đong co đe hanh đong nhu vay va khong co bang chung ve su lien can cua Tay Ban Nha). Cung voi lan song chu nghia quoc gia, Quoc hoi Hoa Ky đa thong qua nghi quyet keu goi can thiep va Tong thong William McKinley nhanh chong đap ung.
Ket qua la cuoc Chien tranh Tay Ban Nha – My dien ra, trong đo, cac luc luong My đo bo xuong Cuba thang 6 nam 1898 va nhanh chong đe bep su khang cu yeu ot cua Tay Ban Nha. Thang 8, mot hiep uoc hoa binh đuoc ky ket, theo đo Tay Ban Nha đong y rut lui khoi Cuba. Mot so nguoi ung ho y kien Hoa Ky trao tra đoc lap cho Cuba, trong khi nhung nguoi khac muon sap nhap lanh tho nay. Đe dan xep, chinh quyen McKinley đat Cuba duoi mot hiep uoc bao ho 20 nam cua Hoa Ky. Phong trao đoc lap tai Cuba phan đoi ke hoach nay, nhung khong giong nhu Philippines, noi cac su kien cung dien ra tuong tu, khong he co cuoc khang chien vu trang nao xay ra.


= Đoc lap =

Theodore Roosevelt, nguoi đa chien đau trong cuoc Chien tranh Tay Ban Nha-My va co tinh cam voi phong trao đoc lap, ke tuc McKinley tro thanh Tong thong Hoa Ky nam 1901 va bai bo đe xuat bao ho 20 nam. Thay vao đo, Cong hoa Cuba chinh thuc đoc lap ngay 20 thang 5 nam 1902, va vi lanh đao cuoc khang chien gianh đoc lap Tomas Estrada Palma tro thanh tong thong đau tien cua đat nuoc. Tuy nhien, theo hien phap moi cua Cuba, Hoa Ky giu quyen can thiep vao cac cong viec cua Cuba va giam sat tai chinh cung nhu quan he ngoai giao cua nuoc nay. Theo Tu chinh Platt, Cuba cung đong y cho Hoa Ky thue can cu hai quan tai Vinh Guantanamo. Cuba ngay nay khong to chuc le ky niem ngay 20 thang 5 la ngay đoc lap, ma la ngay 10 thang 10, ngay lan đau tuyen ngon đoc lap đuoc cong bo va ngay Castro cung đoi quan cua minh tien vao La Habana, 1 thang 1 nam 1959 la ngay "thang loi cach mang".
Cuba đoc lap nhanh chong phai đoi mat voi nhung kho khan do su tranh gianh be phai va tinh trang tham nhung trong gioi tri thuc lanh đao va su bat luc cua chinh phu trong viec giai quyet cac van đe xa hoi sau sac hau qua cua che đo thuc dan Tay Ban Nha. Nam 1906, sau cuoc bau cu lua chon nguoi ke tuc Estrada Palma gay nhieu tranh cai, mot cuoc noi day vu trang bung phat va Hoa Ky đa thuc hien quyen can thiep cua minh. Đat nuoc nay đuoc đat duoi quyen kiem soat cua My va mot vi Thong đoc, Charles Edward Magoon, nhan trach nhiem quan ly trong ba nam. Thoi ky cam quyen cua Magoon tai Cuba bi nhieu nha su hoc nuoc nay coi la khong thanh cong, ho cho rang tinh trang tham nhung cua chinh quyen Magoon con tram trong hon truoc đo. Nam 1908, chinh phu tu quan đuoc tai lap khi Jose Miguel Gomez đuoc bau lam tong thong, nhung Hoa Ky van giu quyen giam sat cac cong viec cua Cuba. Tuy nhien, du nhung cuoc phan đoi bat tuan lenh chinh phu van dien ra, chinh phu lap hien van ton tai cho toi nam 1925, khi Gerardo Machado y Morales đuoc bau lam tong thong, tam ngung hieu luc cua hien phap. Machado la mot nguoi Cuba theo đuong loi quoc gia va che đo cua ong đuoc su ung ho rong rai cua nguoi dan trong nuoc du chinh phu van thuong su dung bao luc đan ap su chi trich. Trong thoi ky cam quyen cua ong, nguoi dan Cuba co quyen kiem soat rong rai hon voi nen kinh te cua ho va cac du an phat trien quoc gia lon đuoc trien khai. Quyen luc cua ong giam sut sau cuoc Đai Suy thoai, khien gia cac mat hang xuat khau cua Cuba giam manh gay tinh trang ngheo đoi khap nuoc. Thang 8 nam 1933, cac nhom trong quan đoi Cuba to chuc mot cuoc đao chinh ha be Machado va đua Carlos Manuel de Cespedes, con trai nguoi sang lap nha nuoc Cuba len lam Tong thong. Tuy nhien, vao thang 9 mot cuoc đao chinh thu hai do Fulgencio Batista lanh đao lat đo Cespedes dan toi su hinh thanh chinh phu Ramon Grau San Martin thu nhat. Chinh phu nay chi ton tai 100 ngay nhung đa đat nhung co so cho nhung thay đoi tu do can ban cua xa hoi Cuba va su khuoc tu Tu chinh Platt.
Nam 1934, Batista va quan đoi, phe nam quyen luc thuc su tai Cuba, thay the Grau bang Carlos Mendieta y Montefur. Nam 1940, Batista quyet đinh tu minh ra tranh cu tong thong. Lanh đao cua phai tu do lap hien Ramon Grau San Martin tu choi ung ho ong, va quay sang phia Đang Cong san Cuba, đa phat trien ca ve tam voc va anh huong trong thap nien 1930.

Voi su ho tro cua cac lien đoan lao đong do nhung nguoi Cong san kiem soat, Batista đuoc bau lam Tong thong va chinh quyen cua ong đa tien hanh cac cai cach xa hoi rong lon cung nhu đua ra mot ban hien phap moi tien bo hon. Nhieu thanh vien cua Đang Cong san giu cac chuc vu trong chinh quyen nay. Chinh quyen Batista chinh thuc đua Cuba tham gia Chien tranh the gioi thu hai voi tu cach đong minh cua My, tuyen chien voi Đe quoc Nhat Ban ngay 9 thang 12 nam 1941, sau đo voi Đuc Quoc Xa va phat xit Y ngay 11 thang 12 nam 1941; Tuy nhien, Cuba khong tham gia nhieu ve mat quan su vao cac cuoc xung đot trong The Chien II. Vao cuoi nhiem ky cua minh nam 1944, theo hien phap Batista lui buoc va Ramon Grau đuoc bau lam nguoi ke tuc ong. Grau tang chi tieu chinh phu cho y te, giao duc va nha cua. Phai tu do cua Grau đoi lap voi nhung nguoi Cong san va Batista phan đoi hau het cac chuong trinh cua Grau.
Nam 1948, Carlos Prio Socarras len thay Grau, ong nay tung la bo truong lao đong trong chinh quyen truoc va đac biet bi nhung nguoi Cong san cam ghet. Prio it tu tuong tu do hon Grau va duoi thoi cam quyen cua ong tinh trang tham nhung đa gia tang đang ke. Đieu nay mot phan co nguyen nhan o su phuc hoi suc manh cua Hoa Ky thoi hau chien va dong tien co bac đo vao La Habana, von đa tro thanh mot thien đuong cho cac hoat đong cua mafia. Qua thuc Prio đa tien hanh nhieu cai cach lon nhu thanh lap Ngan hang Quoc gia va on đinh đong tien te Cuba. Dong von tu Bac My đa tro thanh nhien lieu cho cuoc bung no kinh te, lam tang muc song cua nhan dan va tao ra mot tang lop trung luu kha gia tai hau het cac vung đo thi, du ho ngan cach giua nguoi giau va nguoi ngheo tro nen rong hon va ro rang hon.


= Tu Batista toi Castro =

Cuoc bau cu nam 1952 la cuoc chay đua giua ba nguoi. Roberto Agramonte thuoc đang Chinh thong luon dan đau trong cac cuoc tham do y kien, tiep theo la tien si Aurelio Hevia thuoc đang Autentico, va o mot khoang cach kha xa phia sau la Batista, nguoi đang tim cach quay lai phu tong thong. Ca hai đoi thu hang đau, Agramonte va Hevia, đeu quyet đinh chi đinh Đai ta Ramon Barquin nguoi đang đam trach nhiem vu ngoai giao tai Washington DC lanh đao cac luc luong vu trang Cuba sau cuoc bau cu. Barquin tung la mot si quan cao cap, nguoi chi huy đoi quan chuyen nghiep va đa hua hen hanh đong chong tham nhung. Batista so rang Barquin se cho ong va nhung nguoi theo ong ra ria, va khi hien nhien rang Batista co it co hoi chien thang, ong đa len ke hoach mot cuoc đao chinh ngay 10 thang 3 nam 1952 va nam quyen luc voi su ung ho cua mot phai quoc gia trong quan đoi voi tu cach "tong thong lam thoi" trong vong hai nam. Justo Carrillo đa noi voi Barquin tai Washington DC thang 3 nam 1952 rang nhung nguoi than can cho ong biet Batista đa co ke hoach đao chinh chong lai ong; ho nhanh chong bat đau hop suc tieu diet Batista va tai lap nen dan chu cung nhu chinh phu dan su trong cai saunay se đuoc goi la La Conspitacion de los Puros de 1956 (Agrupacion Montecristi). Nam 1954, duoi suc ep tu Hoa Ky, ong đong y to chuc bau cu. Partido Autentico đua cuu tong thong Grau ra lam ung cu vien cua minh, nhung ong nay rut lui trong boi canh co tin đon rang Batista đang am muu thao tung bau cu tu truoc. Batista sau đo đuoc tuyen bo lam tong thong do dan bau.
Fidel Castro đa lanh đao mot cuoc tan cong bat thanh vao Phao đai Moncada, tai Santiago de Cuba, va Phao đai Carlos Manuel de Cespedes nho hon, vao buoi toi ngay Thanh Ann, ngay 26 thang 7 nam 1953.
Nhieu ten mafiosi tai Florida My đa vao Cuba trong thoi ky cam quyen cua Batista, đang chu y la ten trum Santo Trafficante, Jr. Nhung hoat đong cua chung gom đieu hanh khach san va song bac hop phap cung nhu cac hoat đong bat hop phap tai Florida. Nhung ten trum gangster My đa tro thanh nhung ke ung ho đang ke cho Batista tren vu đai chinh tri Cuba, chinh phu nuoc nay lam ngo cho cac hoat đong cua chung đe đoi lay cac khoan hoi lo va lai qua.

Thang 4 nam 1956, Batista đa ra lenh đua Barquin len lam Tuong va Chi huy quan đoi. Nhung đa la qua muon. Tham chi sau khi Barquin đuoc thong bao, ong quyet đinh đao chinh nham cuu van đao đuc cac luc luong vu trang va cua nguoi dan Cuba. Ngay 4 thang 4 nam 1956, mot cuoc đao chinh do mot tram si quan duoi su chi huy cua Đai ta Col. Barquin (khi ay la Pho chu tich Uy ban Quoc phong Lien My tai Washington DC va Đai dien Hai quan, Khong quan va Bo binh Cuba tai Hoa Ky) dien ra nhung khong thanh cong boi Rios Morejon. Cuoc đao chinh lam tan ra xuong song cac luc luong vu trang Cuba. Cac si quan bi xet xu voi muc phat cao nhat theo Thiet quan Luat Cuba. Barquin bi ket an biet giam 8 nam. La Conspiracion de los Puros khien nhieu si quan hang đau cac luc luong vu trang bi bo tu va cac hoc vien quoc phong bi đong cua. Barquin la nguoi sang lap La Escuela Superior de Guerra (Cao đang Quan su Cuba) va tung la hieu truong cua La Escuela de Cadetes (Vien Quan su Cuba - West Point). Khong co cac si quan cua Barquin kha nang chien đau chong cac luc luong noi day cach mang đa bi suy yeu nghiem trong. 

Nam 1956, mot đang cua nhung nguoi noi day, gom ca Fidel Castro, đo bo tu mot con tau tu Mexico va tim cach khoi đong mot phong trao khang chien vu trang tai Sierra Maestra. Tai Mexico, đoi quan cua ong đuoc tang cuong suc manh voi su cong tac cua Ernesto Che Guevara nguoi sau nay se tro thanh mot trong nhung nhan vat noi bat nhat cua cach mang Cuba va la mot trong nhung đong minh than can cua Castro. Castro đa toi Mexico sau khi bi ket an hai muoi nam tu vi tham gia vao cuoc tan cong nam 1953 vao Phao đai Moncada tai Santiago de Cuba. Castro đa đuoc Batista an xa sau yeu cau cua Tong Giam muc Santiago, Monsenor Enrique Perez Serantes va Thuong nghi si Rafael Diaz-Balart, khi ay la anh/em re cua Fidel Castro. Sau vu đo bo, Batista tung ra mot chien dich chong phe đoi lap, nhung chi lam tang su ung ho cua dan chung cho phong trao noi day. Voi viec cac si quan cua Barquin đeu bi tong giam tai La Prision Modelo de Isla de Pinos o Vinh Mexico, quan đoi thieu su lanh đao va y chi chong phe noi day.
Trong hai nam 1957 va 1958, su phan đoi Batista ngay cang tang, đac biet trong cac tang lop trung luu va thuong luu va sinh vien, cung nhu trong gioi tang lu Nha tho Kito giao va tai nhieu vung nong thon. Truoc yeu cau mua vu khi hien đai tu Hoa Ky nham đoi pho voi phe noi day, chinh phu Hoa Ky đa ap đat mot lenh cam van vu khi voi chinh phu Cuba ngay 14 thang 3 nam 1958. Toi cuoi nam 1958, nhieu thanh vien noi day đa tron thoat khoi Sierra Maestra va to chuc mot cuoc tong khoi nghia, đuoc hang tram sinh vien va nhung nguoi khac bat đong voi chinh quyen Batista gia nhap. Khi phe noi day chiem Santa Clara, phia đong La Habana, Batista cho rang chien đau la vo ich va bo chay khoi đat nuoc toi Bo Đao Nha va sau nay la Tay Ban Nha. Batista chi đinh Tuong Eulogio Cantillo lam Chi huy Quan đoi va trao cho ong chi thi khong đuoc phong thich Barquin cung cac si quan cua ong ta. Tuy vay, Barquin, nguoi co su ung ho cua Hoa Ky, đa đuoc giai thoat khoi Isla de Pinos ngay tu nhung gio đau tien va đuoc đua toi Campamento Ciudad Militar Columbia noi ong thay the Cantillo va nam chuc Tham muu truong (giu quyen chi huy cac luc luong vu trang va tren thuc te la Tong thong Cuba trong mot thoi gian ngan) trong mot no luc nham tai lap trat tu tren đuong pho va trong cac luc luong vu trang. Ong đa đam phan su thay đoi mang quyen chi huy tinh bieu tuong giua Camilo Cienfuegos, Che Guevara, Raaul va Fidel Castro, sau khi Toa an Toi cao quyet đinh rang Cach mang la nguon goc luat phap va nhung đai dien cua no phai đuoc nam quyen chi huy. Voi chi chua toi 300 nguoi Camilo nhan quyen tu Barquin ma chi rieng tai Columbia đa co 12.000 binh si chuyen nghiep. Cac luc luong noi day cua Castro đa tien vao thu đo ngay 3 thang 1 nam 1959. Mot thoi gian ngan sau khi Tien si Manuel Leo Urrutia len nam quyen.


= Cuba sau cach mang =

Fidel Castro tro thanh Thu tuong Cuba thang 2 nam 1959, tren thuc te đa nam quyen luc toi cao tai đat nuoc cho toi khi tam thoi chuyen giao no cho nguoi em trai Raul Castro, vi ly do suc khoe vao thang 7 nam 2006. Trong nam 1959, Castro tien hanh nhieu bien phap nhu tich thu bat đong san tu nhan, quoc huu hoa cac co so cong cong, va bat đau mot chien dich that chat quan ly linh vuc tu nhan nhu đong cua nganh cong nghiep song bac. Castro cung đa truc xuat nhieu nguoi My, gom ca nhung ten cuop khoi hon đao nay. Nhung bien phap đo đuoc chinh phu cua ong tien hanh duoi danh nghia chuong trinh ma ong đa vach ra trong Manifiesto de Montecristi khi con đang o tai Sierra Maestra. Tuy nhien, ong đa khong thanh cong trong viec thuc hien mot so nhung điem quan trong cua chuong trinh cai cach, nhu to chuc bau cu theo Luat bau cu nam 1943 trong vong 18 thang cam quyen đau tien va tai ap dung cac đieu khoan cua Hien phap 1940 đa bi tam ngung hieu luc tu thoi Batista.
Castro bay toi Washington, DC thang 4 nam 1959, nhung khong đuoc Tong thong My Eisenhower tiep đon, ong nay đa quyet đinh tham gia mot giai golf chu khong gap Castro. Castro quay tro lai Cuba sau mot loat nhung cuoc gap go voi cac lanh đao chau Phi-Chau My tai quan Harlem New York, va sau mot bai dien thuyet ve "Cuba va Hoa Ky" đa đuoc chuyen toi cac tru so cua Hoi đong quan he nuoc ngoai tai New York. Nhung vu xu ban nhung cuu quan chuc cua Batista bi ket an tham nhung, cung voi viec quoc huu hoa cac cong ty va su can thiep vao bao chi, tren danh nghia la an ban phu thuoc cac lien đoan ung ho cach mang, khien chinh phu Hoa Ky đat ra nghi ngo ve ban chat cua chinh phu moi do Fidel Castro thanh lap.
Thai đo đoi voi cuoc cach mang Cuba ca tai Cuba va tai Hoa Ky đeu thay đoi nhanh chong. Viec quoc huu hoa cac cong ty thuoc so huu Hoa Ky nhanh chong gay ra tinh trang thu đich ben trong chinh quyen Eisenhower. Gioi thuong luu Cuba bat đau roi khoi đat nuoc va hinh thanh nen mot cong đong truong gia nuoc ngoai tai Miami. Gioi nha giau cuu quan chuc cua Batista cung nhu cac nhom toi pham cam gian chinh phu cach mang cua Castro boi cac tai san va song bac cua ho tai Cuba đa bi quoc huu hoa trong so luong nhung vu "paredones", ngay cang tang trong nuoc. Nguoi Cuba nhanh chong thanh lap mot nhom lobby chinh tri hung manh tai Hoa Ky. Chinh phu Hoa Ky dan co thai đo thu đich voi Cuba trong nam 1959. Đieu nay, toi luot no lai anh huong toi đong thai cua Catro, ong quay lung lai voi cac phai tu do trong phong trao cach mang va ung ho cac ca nhan theo đuong loi Mac xit cung ran trong chinh phu, đang chu y nhat la Che Guevara, du gia thuyet nay con bi tranh luan.
Thang 10 nam 1959, Castro cong khai tuyen bo tinh cam cua minh voi Chu nghia cong san, du ong van chua tuyen bo minh la mot nguoi cong san, trong luc nhung phe phai tu do va chong cong khac trong chinh phu bi loai bo. Nhieu nguoi Cuba ung ho phuong Tay đa bo khoi đat nuoc gia nhap cong đong nguoi Cuba tai Miami. Thang 3 nam 1960, thoa thuan vien tro đau tien đuoc ky voi Lien bang Xo viet. Trong boi canh Chien tranh lanh, Hoa Ky coi viec mot đat nuoc co quan he than mat voi Lien Xo tai chau My la mot moi đe doa va lap ke hoach lat đo Castro (xem Ke hoach Cuba). Cuoi nam 1960, mot lenh cam van thuong mai đuoc My ap đat. Chinh sach thu đich cua My cang lam tang cuong moi quan he cua Castro voi Lien bang Xo viet.
Cung luc ay, chinh quyen My cho phep thuc hien cac ke hoach xam luoc Cuba cua nhung nguoi Cuba luu vong tai Floria, loi dung hoan canh đe tien hanh cac cuoc noi day chong Castro (xem mot so chi tiet va tham khao tai Chien tranh chong cac bang đang va Su kien Vinh Con lon). Ket qua la su that bai tham hai cua nhom quan nay trong Su kien Vinh Con lon thang 4 nam 1961. Tong thong John Kennedy rut lai loi hua ho tro nem bom cua Hoa Ky cho luc luong xam luoc o nhung phut cuoi cung va luc luong chong Castro đa khong co đuoc nguon tai luc can thiet. Kennedy tu choi can thiep quan su truc tiep tu My va cac luc luong xam luoc bi đanh tan tac. Su kien nay khien Castro nhanh chong bat tay lam đong minh voi Lien Xo đe co đuoc su tro giup bao ve đat nuoc, ong tuyen bo Cuba la mot nha nuoc xa hoi chu nghia, va ong la mot nguoi theo chu nghia Mac xit-Leninit thang 5 nam 1961.


= Cuba xa hoi chu nghia =

Mot trong nhung ket qua chien luoc cua lien minh Cuba-Xo viet la quyet đinh đat cac ten lua đan đao tam trung (MRBMs) Xo viet tai Cuba, gay ra cuoc Khung hoang ten lua Cuba nam 1962, trong đo chinh quyen John F. Kennedy đa đe doa su dung vu khi hat nhan voi Lien bang Xo viet tru khi ho rut so ten lua đo. Y tuong đat ten lua tai Cuba đuoc đua ra boi Castro hoac Khrushchev, nhung đuoc Lien bang Xo viet đong y voi ly do rang Hoa Ky co ten lua đat tai Tho Nhi Ky o Trung Đong, vi the đe doa truc tiep toi an ninh Lien Xo. Chi vai phut truoc khi chiec tau cho ten lua Lien Xo cham toi vanh đai phong toa cua Hoa Ky, nguoi Xo viet đa quyet đinh lui buoc, va ky mot thoa thuan voi Kennedy. Tat ca cac ten lua đeu đuoc rut khoi Cuba, nhung cung luc ay Hoa Ky phai rut ten lua cua minh ra khoi Tho Nhi Ky va nhung noi khac tai Trung Đong. Tuy nhien, Kennedy khong chiu mat mat bang cach thuc hien thoa thuan ay ngay lap tuc, ma chi chiu đong y se rut ten lua sau vai thang.
Mot ket qua khac la Kennedy đong y khong xam luoc Cuba trong tuong lai. Sau cuoc khung hoang đo, lien lac đa đuoc noi lai giua Hoa Ky va Castro, dan toi viec tra tu do cho nhung chien binh chong Castro đa bi bat trong Su kien Vinh Con lon đoi lay mot goi vien tro. Tuy nhien, vao nam 1963 quan he mot lan nua xau đi khi Castro đua Cuba theo mot he thong hoan toan cong san đung hinh thuc cua Lien bang Xo viet. Hoa Ky ap đat mot lenh cam van ngoai giao va thuong mai hoan toan len Cuba. O thoi điem ay, anh huong cua Hoa Ky tai My Latin đu manh đe khien lenh cam van co anh huong manh va Cuba buoc phai chuyen tat ca quan he thuong mai cua minh sang Lien Xo va cac nuoc đong minh cua Lien Xo.
Nam 1965, Castro sap nhap cac to chuc cach mang cua minh voi Đang Cong san, va ong tro thanh Tong bi thu đang nay, Blas Roca la Pho tong bi thu; sau nay đuoc ke nhiem boi Raul Castro, nguoi voi tu cach Bo truong Quoc phong va đong minh than tin nhat cua Fidel đa tro thanh nhan vat so hai trong chinh phu tu thoi điem ay. Vi tri cua Raul Castro cang đuoc cung co voi su ra đi cua Che Guevara đe thuc hien mong uoc khong thanh cong khuay đong cac phong trao noi day tai Congo, va sau đo la Bolivia, noi ong bi giet hai nam 1967. Osvaldo Dorticos Torrado, Chu tich Cuba tu 1959 toi 1976, chi mang tinh đai dien va co it quyen luc. Castro đua ra mot hien phap moi nam 1976 theo đo ong tro thanh Chu tich, trong khi van giu chuc chu tich Hoi đong Bo truong.
Trong thap ky 1970, Castro buoc ra vu đai quoc te voi tu cach nguoi phat ngon hang đau cua cac chinh phu chong chu nghia đe quoc cua The gioi thu ba. O muc đo cu the hon, ong đa cung cap tro giup quan su quy gia cho nhung luc luong ung ho Xo viet tai Angola, Ethiopia, Yemen va cac điem xung đot tai chau Phi va Trung Đong khac. Cac luc luong Cuba đong vai tro quyet đinh trong viec giup đo cac luc luong MPLA gianh chien thang trong Noi chien Angola nam 1975, cung nhu cung cap su tro giup đe Nelson Mandela lat đo che đo phan biet chung toc o Nam Phi. Du khoan tien duy tri cac hoat đong đo do Lien Xo chi tra, chung van la mot luc can lon voi nen kinh te va nhan luc cua Cuba. Cuba cung bi anh huong boi su le thuoc cua nen kinh te vao xuat khau đuong. Nguoi Lien Xo cung cap them vien tro kinh te bang cach mua toan bo san luong đuong do nuoc nay san xuat, du Lien Xo co đu cu cai đuong đap ung cho nhu cau cua minh. Đoi lai nhung nguoi Xo viet cung cap cho Cuba nhien lieu, boi nuoc nay khong the mua đuoc no tu bat ky mot nguon nao khac.
Su phu thuoc cua kinh te Cuba vao Lien bang Xo viet cang tro nen sau sac khi Castro kien quyet xay dung mot xa hoi xa hoi chu nghia o Cuba. Mong uoc nay gom mot he thong cham soc y te va giao duc mien phi cho toan bo nguoi dan. Trong suot thap nien 1970 va 1980, nguoi Xo viet chap nhan cung cap vien tro đe đoi lay mot đong minh chien luoc ngay canh Hoa Ky va mot gia tri tuyen truyen vo gia ve thanh the to lon cua Fidel Castro tai cac nuoc đang phat trien.

Toi thap nien 1970, kha nang giu Cuba bi co lap cua Hoa Ky đa sut giam. Cuba đa bi truc xuat khoi To chuc cac nuoc chau My nam 1962 va to chuc nay đa hop tac voi Hoa Ky tay chay thuong mai voi Cuba trong thap ky sau đo, nhung vao nam 1975, To chuc cac nuoc chau My do bo moi lenh cam van chong Cuba va ca Mexico cung Canada đeu thiet lap quan he than can voi Cuba. Ca hai nuoc đeu tuyen bo ho hy vong boi duong su tu do hoa tai Cuba bang cach cho phep cac lien he thuong mai, van hoa va ngoai giao đuoc noi lai. Castro qua thuc co ngung cong khai ung ho cac phong trao noi day chong cac chinh phu My Latinh, du cac nhom ung ho Castro tiep tuc chien đau chong lai nen đoc tai khi ay đang hien dien o hau het cac nuoc My Latinh.
Cong đong Cuba hai ngoai tai Hoa Ky đa phat trien ve so luong, tai san va suc manh va đa chinh tri hoa cac yeu to đe ngan can su binh thuong hoa quan he cua Hoa Ky voi Cuba. Tuy nhien, nhung no luc cua nguoi Cuba hai ngoai nham thanh lap mot phong trao chong Castro ben trong Cuba, khong mang lai nhieu thanh cong. Chu nhat, ngay 6 thang 4 nam 1980, 7.000 nguoi Cuba lao vao đai su quan Peru tai La Habana xin ti nan chinh tri. Mot trong nhung nguoi đa vao đai su quan ke lai nhung trai nghiem cua minh trong "Nhung ngay tai Đai su quan" (xuat ban mung 8 thang 6 nam 2007). Thu hai ngay 7 thang 4, chinh phu Cuba cho phep nhung nguoi Cuba ti nan trong Đai su quan Peru đuoc di cu. Ngay 16 thang 4 500 cong dan Cuba roi Đai su quan Peru toi Costa Rica. Ngay 21 thang 4 nhieu nguoi trong so đo bat đau toi Miami bang thuyen tu nhan va đuoc Bo ngoai giao My cuu tro ngay 23 thang 4. Tuy nhien, cuoc di tan bang tau van tiep tuc, boi Castro cho phep bat ky ai muon roi đat nuoc đuoc ra đi tai cang Mariel va cuoc di tan nay đa đuoc goi la Su kien Mariel. Tong cong, hon 125.000 nguoi Cuba đa di cu sang Hoa Ky truoc khi lan song tau di cu cham dut ngay 15 thang 6.
Trong thoi ky nay, nho su tro giup cua khoi Xa hoi chu nghia va su tu luc trong nuoc, kinh te Cuba phat trien nhanh chong. Thap nien 1970, kinh te Cuba tang truong binh quan 7%/nam, nua đau thap nien 1980 la 8% moi nam. Thu nhap cua nguoi dan Cuba đat muc trung binh cao tren the gioi. Giao duc, y te đa đat muc tuong đuong cac quoc gia phat trien


= Cuba thoi hau chien tranh lanh =

Su sup đo cua Lien Xo nam 1991 khien nen kinh te Cuba bi anh huong nang ne. No dan toi mot cuoc di cu khac toi Hoa Ky nam 1994, nhung cuoi cung đa giam xuong muc vai nghin nguoi mot nam theo mot thoa thuan Hoa Ky-Cuba. Mot lan nua tang len trong giai đoan 2004-2006 du o muc thap hon nhieu so voi truoc đo. Do hau qua cua su tan vo Lien bang Xo viet, dan toi viec Cuba bi mat thi truong xuat khau va mat nguon cung dau mo voi gia re, khien kinh te Cuba bi sut giam toi 35% chi trong 4 nam (tu 1989 toi 1993). No cung gay ra, tuong tu nhu tai cac quoc gia cong san chu nghia khac, mot cuoc khung hoang long tin voi nhung nguoi tin tuong rang Lien bang Xo viet la mot hinh mau "xay dung chu nghia xa hoi" thanh cong va la mot mo hinh đe cac nuoc khac noi theo. Tuy nhien, tai Cuba nhung su kien ay chua đu đe thuyet phuc nhung nguoi Cong san Cuba rang ho phai thay đoi mo hinh phat trien đat nuoc.
Toi cuoi thap ky 1990, tinh hinh kinh te Cuba đa đuoc on đinh. Khi ay Cuba đa it nhieu co cac moi quan he kinh te voi hau het cac quoc gia My Latinh va đa cai thien quan he voi Lien minh chau Au, to chuc nay bat đau co quan he thuong mai va cac khoan giup đo cho hon đao nay. Trung Quoc cung xuat hien voi tu cach mot đoi tac tiem nang moi, tham chi khi Cuba đa đung ve phia Lien Xo trong cuoc Chia re Trung – Xo trong thap ky 1960. Cuba cung tim thay cac đong minh moi la Tong thong Hugo Chavez tai Venezuela va Tong thong Evo Morales cua Bolivia, nhung nuoc xuat khau dau va khi tu nhien lon.
Nam 2014, sau 53 nam bao vay cam van, Tong thong My Barack Obama đa tuyen bo mong muon binh thuong hoa quan he giua 2 nuoc. Ngay 20/3/2016 Tong thong My Barack Obama bat đau chuyen tham lich su toi Cuba. Đay co the coi la chuyen tham lich su toi Cuba boi lan đau tien trong 88 nam qua moi co mot tong thong đuong nhiem cua My tham chinh thuc quoc đao nay. Tuy nhien, Tong thong ke nhiem la Donald Trump đa huy bo chinh sach than thien thoi Obama va tiep tuc duy tri cam van Cuba.


= Chuyen giao trach nhiem =

Ngay 31 thang 7 nam 2006, Fidel Castro xin thoi cac chuc vu Chu tich Hoi đong nha nuoc, Chu tich Hoi đong bo truong, Tong bi thu Đang Cong san Cuba va chuc vu Tong tu lenh cac luc luong vu trang. Quoc hoi Cuba bau em trai va cung la nguoi ban chien đau cua ong la Pho chu tich thu nhat, Raul Castro, đam nhiem cac vu nay. Cuoc chuyen giao quyen luc nay đa đuoc mieu ta la tam thoi đe Castro hoi phuc tu cuoc phau thuat sau khi phai chiu mot con "benh đuong ruot cap tinh gay chay mau". Fidel Castro qua om yeu đe tham du buoi le toan quoc lan thu 50 ki niem thoi điem con tau Granma cap đat lien ngay 2 thang 12 nam 2006, khien co nhung đon đoan cho rang Castro bi ung thu da day, du Bac si Tay Ban Nha Garcia Sabrido, sau mot cuoc kham xet ngay Giang sinh, đa noi rang tinh trang om yeu cua ong la mot van đe ve tieu hoa va khong phai ung thu giai đoan cuoi.
Ngay 31 thang 7 nam 2007, bang hinh cuoc gap cua Castro voi Tong thong Venezuela Hugo Chavez đa đuoc phat song, theo cac bao cao cua truyen thong quoc te, Castro "to ra yeu ot nhung khoe hon vai thang truoc", va nha lanh đao Cuba đa co mot cuoc noi chuyen đien thoai keo dai đang ngac nhien tren buoi noi chuyen tren đai cua Chavez Alo Presidente thang sau đo. Du nhung nguoi trung thanh voi Castro trong chinh phu Cuba đa noi rang ong se van ra tranh cu trong cuoc bau cu nam 2008 vao Quoc hoi Cuba, van co nhung nghi ngo ve viec ong se tiep tuc hay tham chi co kha nang quay lai cam quyen hay khong. Ke tu nam 2007 toi nay, Fidel Castro khong tham gia bat ky hoat đong chinh tri nao, ong tap trung viet bao va thinh thoang tra loi phong van mot so nha bao nuoc ngoai.
Vao thang 2 nam 2013, Chu tich Cuba Raul Castro tuyen bo ong se tu chuc vao nam 2018, cham dut nhiem ky nam nam cua minh. Miguel Diaz-Canel đuoc chon đe thay the Raul Castro lam Chu tich Hoi đong Nha nuoc va Thu tuong (Chu tich) cua Hoi đong Bo truong ngay 18 thang 4 nam 2018 va tuyen the nham chuc vao ngay hom sau
Sau khi Fidel Castro qua đoi vao ngay 25 thang 11 nam 2016, chinh phu Cuba tuyen bo quoc tang chin ngay. Trong thoi gian tang le, cong dan Cuba bi cam choi nhac lon, tiec tung va uong ruou.


Đia ly Cuba la mot quan đao nam tai Bien Caribbean, voi toa đo đia ly 21°3N, 80°00W. Cuba la hon đao chinh, đuoc bao quanh boi bon nhom đao lon. Chung gom Colorados, Camaguey, Jardines de la Reina va Canarreos. Hon đao chinh Cuba chiem hau het dien tich đat nuoc (105.006 km² hay 40.543 dam vuong) va la hon đao lon thu 17 tren the gioi theo dien tich. Hon đao lon thu hai tai Cuba la Đao Thanh nien (Isla de la Juventud), ten cu la Đao Thong (Isla de la Pinos) o phia đong nam, voi dien tich 3056 km² (1180 dam vuong). Cuba co tong dien tich đat lien 110.860 km².
Hon đao chinh gom chu yeu cac đong bang phang toi hoi doc. O cuc phia đong nam Sierra Maestra, mot rang nui doc đung voi điem cao nhat la Pico Real del Turquino 2.005 met (6.578 ft). Khi hau đia phuong la nhiet đoi, du đuoc đieu tiet on hoa boi gio mau dich. Noi chung (voi bien thien theo đia phuong), co mot mua kho tu thang 11 toi thang 4, va mot mua mua tu thang 5 toi thang 10. Nhiet đo trung binh 21 °C vao thang 1 va 27 °C vao thang 7. Cuba nam tren đuong đi cua cac con bao va chung thuong xay ra nhat trong khoang tu thang 9 toi thang 10. La Habana la thanh pho lon nhat va thu đo Cuba; cac thanh pho lon khac gom Santiago de Cuba va Camaguey. Nhung thi tran khac gom Baracoa tung la khu đinh cu đau tien cua nguoi Tay Ban Nha tai Cuba, Trinidad, va mot di san the gioi cua UNESCO, and Bayamo.


Chinh tri Cuba la mot nha nuoc xa hoi chu nghia mot đang theo chu nghia Marx–Lenin va nguyen tac tap trung dan chu. Hien phap Cuba quy đinh y thuc he cua Cuba la "tu tuong cua Jose Marti va ly luan chinh tri xa hoi cua Marx, Engels va Lenin" va xac đinh Đang Cong san Cuba la "luc luong lanh đao cua xa hoi va nha nuoc".

Bi thu thu nhat Đang Cong san Cuba la chuc danh cap cao nhat, quyen luc nhat cua Cuba, nam vai tro lanh đao Bo Chinh tri va Ban Bi thu. Chu tich nuoc la nguyen thu quoc gia, do Quoc hoi Chinh quyen Nhan dan bau ra voi nhiem ky nam nam va khong đuoc giu chuc vu qua hai nhiem ky lien tiep.
Quoc hoi Chinh quyen Nhan dan la co quan quyen luc nha nuoc cao nhat cua Cuba va thuc hien quyen lap phap, gom 474 đai bieu. Nhiem ky cua moi khoa Quoc hoi la nam nam. Quoc hoi moi nam hop hai ky, trong thoi gian giua hai ky hop Quoc hoi thi Hoi đong Bo truong thuc hien quyen lap phap. Ung cu vien đai bieu Quoc hoi đuoc phe chuan thong qua trung cau y dan. Cong dan Cuba đu 16 tuoi tro len va khong co tien an co quyen bau cu. Hien phap quy đinh bau cu đuoc tien hanh theo nguyen tac tu do, binh đang, bo phieu kin va ung cu vien phai nhan đuoc it nhat qua nua so phieu bau hop le tai đon vi bau cu đe đuoc cong nhan trung cu.
Khong mot đang nao đuoc phep đua ra ung cu vien hay van đong tranh cu tai Cuba, du Đang Cong san Cuba đa to chuc nam cuoc Đai hoi đai bieu tu nam 1975. Nam 1997, đang tuyen bo co 780.000 đang vien, va đai dien cua đang chiem it nhat mot nua cac Hoi đong quoc gia va Quoc hoi. Cac vi tri con lai thuoc cac ung cu vien đuoc goi la khong đang phai. Cac đang khac thuc hien chien dich tranh cu va van đong tai chinh o nuoc ngoai, con cac hoat đong cua cac nhom đoi lap bi han che va coi la bat hop phap. Tuy hien phap Cuba co quy đinh cho phep tu do ngon luan, nhung quyen nay bi han che theo Đieu 62, noi rang "Khong mot quyen tu do nao đuoc ghi nhan cho cac cong dan co the tien hanh hoat đong chong đoi.... su ton tai va cac muc đich cua nha nuoc xa hoi chu nghia, hay trai nguoc voi quyet đinh cua nhan dan Cuba ve viec xay dung chu nghia xa hoi va chu nghia cong san. Nhung hanh đong vi pham nguyen tac nay co the bi xet xu theo phap luat." Boi tu lieu san xuat nam trong tay nha nuoc va duoi su kiem soat cua chinh phu, đa co nhieu truong hop vi pham nguyen tac nay khien nguoi vi pham mat viec lam.
Đang vien Đang Cong san Cuba tham gia vao Cac Uy ban Bao ve Cach mang toan dan, đong vai tro chu chot trong cuoc song hang ngay. Cac nhom nay đuoc hinh thanh đe phoi hop voi cac đinh che cong cong, đam bao rang nguoi dan trung thanh voi muc tieu chu nghia xa hoi cua chinh phu, va hanh đong nhu mot nguoi giam sat voi hang xom chong lai cac hoat đong "phan cach mang".


= Nhan quyen =
 
Chinh phu Cuba đa bi Hoa Ky cao buoc ve nhung hanh đong vi pham nhan quyen, gom tra tan, bo tu, xet xu khong cong bang va tu hinh khong xet xu. Nhung nguoi hoat đong đoi lap than phien bi sach nhieu va tra tan Tuy chinh phu Cuba đa đinh chi hoan hinh phat tu hinh nam 2001, nhung no khong đuoc ap dung voi nhung thu pham cua mot vu khong tac co vu trang hai nam sau đo. Cac nhom nhu An xa Quoc te va To chuc Theo doi Nhan quyen đa đua ra nhung bao cao ve nhung nguoi ma theo ho la cac "tu nhan luong tam" Cuba. Nhung nguoi đoi lap cao buoc chinh phu Cuba đan ap tu do bieu thi quan điem bang cach han che truy cap Internet. Chinh phu Cuba tu choi cho Uy ban Quoc te cua Hoi Chu thap đo tiep can voi cac tu nhan va cac nhom nhan quyen cua ho gom ca viec cam An xa Quoc te hoat đong tai Cuba.
Đoi voi mot so cao buoc ve nhan quyen, Fidel Castro cho rang nha nuoc đoi khi phai han che quyen tu do cua mot so ca nhan đe bao ve cac quyen loi cua tap the nhan dan nhu quyen đuoc lao đong, giao duc, cham soc suc khoe va y te mien phi.. Đoi voi nhung cao buoc khac, chinh phu Cuba kien quyet bac bo va goi đo la su vu khong chinh tri nham chong lai nuoc nay.


= Lien đoan thuong mai =
Co cac lien đoan kinh te tai Cuba, voi so thanh vien len toi 98% nhan luc hon đao nay. Cac lien đoan khong đang ky voi bat ky mot co quan nha nuoc nao, va tu lay kinh phi hoat đong tu nguon đong gop thanh vien hang thang. Nhung nguoi ung ho ho cho rang cac vien chuc lien đoan đuoc bau len tren co so tu do, va co nhieu quan điem chinh tri ben trong moi lien đoan. Tuy nhien, tat ca cac lien đoan đeu la mot phan cua mot to chuc đuoc goi la Confederacion de Trabajadores Cubanos (Hiep hoi Cong nhan Cuba, CTC), hoi nay thuc su co nhung moi quan he mat thiet voi nha nuoc va Đang Cong san. Nhung nguoi ung ho cho rang CTC cho phep cong nhan chuyen y kien len chinh phu; nhung nguoi đoi lap lai cho rang chinh phu su dung no đe kiem soat cac cong đoan thuong mai va chi đinh cac thanh vien lanh đao cong đoan. Quyen tu do bay to y kien cua cong nhan cung la mot van đe đuoc tranh luan. Nhung nguoi ung ho he thong cho rang nhung y kien cua cong nhan tren thuc te đa hinh thanh nen chinh sach cua chinh phu trong nhieu hoan canh, nhu đe xuat cai cach thue nam 1993, trong khi phe đoi lap, đua ra nhung nghien cuu cua cac to chuc lao đong quoc te cho thay cong nhan bi buoc phai the nguyen trung thanh voi cac ly tuong cua Đang Cong san, va cho rang chinh phu chi phoi mot cach co he thong va can tro cac nha hoat đong cong đoan, trong khi van ngan cam viec thanh lap cac lien đoan thuong mai đoc lap (khong thuoc CTC), rang cac lanh đao cac lien đoan đoc lap đa bi bo tu, va rang quyen đinh cong cua cong nhan khong đuoc ghi nhan trong luat.


= Quan he đoi ngoai =

Cuba la mot thanh vien sang lap Lien Hop Quoc, G77, Phong trao khong lien ket, To chuc cac quoc gia chau Phi, Caribe va Thai Binh Duong, ALBA, va To chuc cac quoc gia chau My.
Chinh sach đoi ngoai cua Cuba khac đang ke so voi nhung nuoc nho đang phat trien khac. Duoi thoi Castro, Cuba can thiep sau vao cac cuoc chien o chau Phi, Trung My va chau A. Cuba ung ho Algerie trong Chien tranh Algerie va cu hang nghin quan linh đen Angola trong Noi chien Angola. Ngoai ra, Cuba can thiep vao cac xung đot quan su o Ethiopia, Guinee, Guine-Bissau, Mozambique va Yemen. 
Ngay 17 thang 12 nam 2014, qua vai tro trung gian cua Toa Thanh, Chu tich nuoc Cuba Raul Castro va Tong thong Hoa Ky Barack Obama tuyen bo đa đat đuoc mot thoa thuan ve viec binh thuong hoa quan he ngoai giao giua hai nuoc sau hon 50 nam gian đoan. Tuy nhien, viec binh thuong hoa quan he con phai trai qua mot giai đoan dai phia truoc vi no phai nhan đuoc su phe chuan tu Quoc hoi Hoa Ky. Tuy nhien, tong thong ke nhiem ong Obama la Donald Trump vao nam 2016 huy bo chinh sach than thien cua nguoi tien nhiem, va tiep tuc duy tri cam van va thu đich voi Cuba.


 Lenh cam van cua Hoa Ky  Tu nam 1960, Hoa Ky tien hanh cam van Cuba sau khi chinh quyen cach mang quoc huu hoa tai san cua Hoa Ky tai Cuba, la lenh cam van lau dai nhat trong lich su quan he quoc te. Tong thong Hoa Ky Dwight D. Eisenhower ra lenh cam toan bo xuat khau đen Cuba, ngoai tru thuoc va mot so thuc pham. Nam 1962, Tong thong John F. Kennedy ra lenh cam nhap khau hang hoa Cuba. Trong cuoc khung hoang ten lua nam 1962, Hoa Ky phong toa đuong bien cua Cuba, nhung lenh phong toa đuoc do bo sau khi cuoc khung hoang đuoc giai quyet. Lenh cam van tiep tuc co hieu luc va đa đuoc sua đoi nhieu lan.


= Phan cap hanh chinh =

Ve mat hanh chinh, Cuba đuoc chia thanh 15 tinh va mot đon vi hanh chinh đac biet (Isla de la Juventud). Cac tinh hien tai đuoc thanh lap tren co so sau tinh cu cua Cuba (Pinar del Rio, Habana, Matanzas, Las Villas, Camaguey va Oriente) va giong voi cac tinh quan su do Tay Ban Nha thiet lap trong Chien tranh gianh đoc lap Cuba nham binh đinh cac vung bat on nhat. Moi tinh đuoc chia thanh cac xa.


= Quan đoi =

Luc luong Vu trang Cach mang Cuba la luc luong vu trang chinh quy cua Cuba. Tinh đen  nam 2018, ngan sach quoc phong cua Cuba la 91,8 trieu đo la My, đat 2,9% GDP, so voi hon 10% GDP vao nam 1985. Trong Chien tranh Lanh, Cuba xay dung quan đoi lon thu hai cua My Latinh nho vien tro quan su cua Lien Xo, chi sau Brasil. Sau khi Lien Xo tan ra, Cuba giam quan so tu 235.000 nguoi vao nam 1994 xuong 49.000 nguoi vao nam 2021.
Ngan sach han che khien Cuba kho co the mua sam cac he thong vu khi hien đai. Quan đoi Cuba đa no luc cai tien cac loai vu khi cu va tao ra nhieu vu khi tu che đoc đao nhung manh me.


Kinh te Bai chinh: Kinh te Cuba, Du lich Cuba, Che đo phan phoi tai Cuba, Sociolismo

Nen kinh te Cuba la mot nen kinh te ke hoach xa hoi chu nghia. Nha nuoc so huu phan lon tu lieu san xuat va su dung đa so luc luong lao đong. Nhung nam gan đay, đa co xu huong chuyen dich lao đong sang linh vuc tu nhan. Nam 2006, khu vuc cong su dung 78% luc luong lao đong va khu vuc tu nhan su dung 22%. Nam 2017, chi tieu chinh phu đat 78,1% GDP. Tu đau thap nien 2010, Cuba tien hanh mot so cai cach kinh te thi truong va đuoc mo ta la đang huong toi chu nghia xa hoi thi truong. Doanh nghiep thue nguoi Cuba phai tra tien cho chinh phu Cuba va chinh phu Cuba tra luong cho nguoi lao đong bang peso Cuba. Nam 2021, muc luong toi thieu hang thang la 2.100 peso Cuba (81 đo la My) va muc luong trung binh hang thang la 4.000 peso Cuba (155 đo la My).Bat đau tu cuoi thap nien 1980, cac khoan vien tro cua Xo viet cho nen kinh te quan ly nha nuoc cua Cuba bat đau can kiet. Truoc khi Lien bang Xo viet sup đo, Cuba phu thuoc vao Moskva ve thi truong xuat khau va nhung khoan vien tro toi can thiet. Nguoi Xo viet tung tra gia cao cho san pham đuong cua Cuba trong khi cung cap dau mo cho nuoc nay voi gia thap hon thi truong. Co thoi điem, Cuba nhan đuoc cac khoan vien tro len toi 6 ty dollar My. Su bien mat cua cac khoan tro cap đo đa khien nen kinh te Cuba roi vao mot giai đoan suy thoai ngan, đuoc goi la Giai đoan đac biet tai Cuba. Nam 1992, Hoa Ky that chat lenh cam van thuong mai. Mot so nguoi tin rang đieu nay co the đa toi su sut giam tieu chuan song tai Cuba va cham toi điem khung hoang chi trong vong mot nam. Tuy nhien đen nam 1994, kinh te Cuba đa phuc hoi, khong lun sau vao suy thoai nhu nguoi ta du đoan.
Tuong tu cac quoc gia xa hoi chu nghia va co xu huong xa hoi chu nghia sau su sup đo cua Lien bang Xo viet, Cuba đua ra cac bien phap theo đinh huong thi truong tu do gioi han nham giai quyet tinh trang khan hiem nghiem trong thuc pham, hang hoa tieu dung, va dich vu xay ra khi cac khoan vien tro cua Lien Xo cham dut. Nhung bien phap nay gom cho phep mot so cong ty tu nhan hoat đong trong linh vuc ban le va che tao, hop phap hoa su su dung đong dollar My trong thuong mai va khuyen khich du lich. Nam 1996 du lich đa vuot qua nganh cong nghiep mia đuong đe tro thanh nguon thu ngoai te lon nhat cho Cuba. Cuba đa tang gap ba thi phan du lich cua minh tai Caribbean trong thap ky qua, voi su đau tu to lon vao ha tang du lich, ty le tang truong nay đuoc du đoan se con tiep dien. 1.9 trieu du khach đa toi Cuba nam 2003 chu yeu tu Canada va Lien minh chau Au mang lai khoan tien 2.1 ty dollar cho nuoc nay. Su tang truong nhanh chong cua linh vuc du lich trong Giai đoan đac biet đa tac đong manh me toi kinh te xa hoi Cuba. No đa dan toi du bao ve su xuat hien cua mot nen kinh te hai thanh phan va tao đieu kien thuan loi cho mot kieu du lich apartheid nha nuoc tren hon đao nay.
Chinh phu Cuba đa phat trien đang ke kha nang du lich y te cua ho, coi đo la mot trong nhung phuong tien quan trong mang lai thu nhap cho đat nuoc. Trong nhieu nam, Cuba đa phat trien cac benh vien đac biet đieu tri benh rieng cho nguoi ngoai quoc va cac nha ngoai giao nuoc ngoai. Moi nam, hang ngan nguoi chau Au, nguoi My Latinh, nguoi Canada va nguoi My toi đay đe su dung cac dich vu cham soc y te co gia ca thap hon toi 80% so voi tai Hoa Ky. Cuba cung xuat khau cac thanh tuu y te cua ho ra khap the gioi đem lai hang ty USD cho đat nuoc nay moi nam.

Nam 1962, chinh phu đua ra chinh sach phan phoi luong thuc, cang tro nen gat gao sau su sup đo cua Lien Xo. Trong giai đoan 1990 - 1998, nen kinh te Cuba gap nhieu kho khan do mat cac đoi tac kinh te la cac nuoc xa hoi chu nghia va bat đau phuc hoi vao nam 1999. Toi cuoi nam 2001, nghien cuu cho thay muc song trung binh tai Cuba thap hon giai đoan Xo viet. Nhung van đe chu chot la nha nuoc khong the tra luong đap ung nhu cau cua nguoi lao đong va he thong phan phoi luon bi am anh thuong xuyen voi tinh trang thieu hut hang hoa. Khi so luong hang hoa phan phoi giam, nguoi Cuba dan phai quay sang cho đen đe co đuoc nhung san pham can ban: quan ao, thuc pham, đo dung gia đinh, vat dung cham soc suc khoe. Khu vuc khong chinh thuc nay đuoc nhieu nguoi dan Cuba goi la sociolismo. Ngoai ra, tinh trang tham nhung nho trong cac nganh cong nghiep nha nuoc, nhu an cap tai san nha nuoc đe ban ra cho đen, cung thuong xay ra. Cuba thieu luong thuc kinh nien vi ho khong the tu tuc luong thuc. Nam 2008, đen 80% luong thuc cua Cuba phai nhap khau trong khi phan nua đat thuoc so huu nha nuoc bo hoang hoac san xuat thieu hieu qua vi vay nha nuoc phai cho phep nong dan mua nong cu va ban nong san tren thi truong cung nhu cho phep ho mo rong đat đai đe san xuat. Hon nua, Cuba đa trai qua tinh trang thieu hut nha o vi chinh phu khong the đap ung noi su gia tang nhu cau.
Trong nhung nam đau the ky 21, su noi len cua Venezuela voi vi Tong thong Dan chu Xa hoi Hugo Chavez khien Cuba co đuoc nhieu khoan vien tro tu nuoc nay giup cai thien nen kinh te. Vien tro cua Venezuela cho Cuba chu yeu thong qua khoan cung cap len toi 80.000 barrel dau mo moi ngay đoi lay lao đong chuyen gia va cac mat hang nong nghiep. Tuy vay ke tu nam 2016, kinh te Venezuela roi vao khung hoang, kinh te Cuba vi the ma cung bi anh huong. Sau mot giai đoan on đinh tuong đoi đuoc thuc đay boi dau gia re tu Venezuela, hien nay tinh trang thieu luong thuc va thuoc men mot lan nua tro thanh van đe nghiem trong hang ngay đoi voi hang trieu nguoi dan Cuba. San luong dau cua Cuba đap ung khoang 40% nhu cau cua nuoc nay, 60% con lai do Venezuela cung cap. Lenh cam van cua My len Venezuela nam 2019 lam nguon cung dau tu Venezuela sut giam khien Cuba thieu nang luong. Cuba đang đay manh khai thac dau đe bu vao luong dau nhap khau sut giam voi su giup đo cua Nga.
Trong nhieu nam qua, Cuba đa thu hoi lai mot so bien phap đinh huong kinh te thi truong đa đuoc đua ra trong thap ky 1990. Nam 2004, cac quan chuc Cuba đa cong khai ung ho đong Euro tro thanh "đoi trong toan cau voi đong dollar My", va han che đong dollar trong du tru cung nhu trong thanh toan thuong mai. Nhung han che ngay cang tang cua chinh phu Hoa Ky ve đi lai cua nhung nguoi My goc Cuba cung nhu khoan tien ho đuoc phep mang ve Cuba cang khien Chinh phu Cuba tang kiem soat su luu chuyen đong dollar trong nen kinh te. Trong thap ky qua, nguoi Cuba nhan đuoc khoang 600 trieu toi 1 ty dollar hang nam, chu yeu tu cac thanh vien gia đinh đang song tai My. Con so nay bi anh huong boi thuc te chinh phu My cam cac cong dan cua minh gui qua 1.200 USD ve Cuba. Chinh sach cam van cua My chong Cuba la mot tac nhan quan trong: Cuba uoc tinh su cam van cua My khien kinh te cua ho bi ton that khoang 20 ty USD/nam. 

Nam 2005, Cuba xuat khau hang hoa tri gia 2.4 ty dollar, xep hang 114 tren 226 quoc gia tren the gioi, va nhap khau 6.9 ty dollar, xep hang 87 tren 226 nuoc. Cac đoi tac thuong mai chinh cua nuoc nay la Ha Lan, Canada va Trung Quoc; cac đoi tac nhap khau chinh la Venezuela, Tay Ban Nha va Hoa Ky. Cac mat hang xuat khau chinh cua Cuba la đuong, niken, thuoc la, ca, san pham y te, chanh, ca phe va lao đong co tay nghe; cac mat hang nhap khau gom thuc pham, nhien lieu, quan ao va may moc. Cuba hien co khoan no khoang 13 ty dollar, chiem xap xi 38% GDP. Theo Heritage Foundation, Cuba phu thuoc vao cac tai khoan tin dung luan phien tu nuoc nay sang nuoc khac. Con so 35% thi phan đuong the gioi truoc kia cua Cuba đa giam xuong chi con 10% vi nhieu yeu to, gom ca su sut giam gia hang hoa su dung đuong Cuba kem tinh canh tranh hon tren thi truong the gioi. Cuba tung la nuoc san xuat va xuat khau đuong lon nhat the gioi. Tuy nhien, vi mat cac ban hang truyen thong Cuba giam đau tu vao nganh mia đuong nen san luong đuong cua Cuba đa giam nghiem trong. Nam 2002, hon mot nua cac nha may đuong o Cuba phai đong cua. Thu hoach mia chi đat 1.1 trieu tan, thap nhat trong gan mot tram nam qua, chi tuong đuong voi san luong nam 1903 va 1904. Tu xuat khau đuong Cuba chuyen sang xuat khau dich vu y te. Nam 2018, xuat khau y te đem lai cho Cuba 11 ty USD.
Cuba chiem 6.4% thi truong the gioi ve niken chiem khoang 25% tong xuat khau Cuba. Nam 2006, mot tru luong dau mo lon đa đuoc tim thay tai Chau tho Bac Cuba dan toi viec cac thanh vien Jeff Flake va Larry Craig thuoc Quoc hoi Hoa Ky keu goi bai bo lenh cam van voi Cuba. San luong niken đa giam tu 79.950 tan trong nam 2011 xuong con 50.000 vao nam 2018, theo Rodriguez, cuu bo truong kinh te Cuba. San luong thu hoach đuong giam gan 44%, xuong con mot trieu tan. So luong khach du lich chi tang 1%. Tang truong GDP noi chung đa bi ket o muc 1% trong vong 3 nam 2016-2018.
Bat chap thiet hai do cam van kinh te, theo so lieu cua Ngan hang The gioi, Cuba van la nuoc co thu nhap binh quan đau nguoi đat muc kha cao, đat muc 20.646 USD/nguoi/nam (theo suc mua tuong đuong – PPP) vao nam 2013, bang 55% so voi Nhat Ban va xep hang 55/185 quoc gia Chi so phat trien con nguoi (HDI) o muc cao (0,815 điem vao nam 2013, hang 44 the gioi).


= Chinh sach thue =
Sau Cach mang Cuba nam 1959, cac cong dan đuoc bai bo thue thu nhap ca nhan (luong cua ho đuoc coi la luong thuc va khong phai chiu thue). Tuy nhien, tu nam 1996, nha nuoc bat đau ap dung cac loai thue thu nhap ca nhan tren cong dan Cuba đuoc huong luong bang ngoai te manh, chu yeu la cac chu doanh nghiep.


Nhan khau Theo ket qua đieu tra dan so nam 2010, dan so cua Cuba la 11.241.161 nguoi, trong đo 5.628.999 la nam va 5.612.175 la nu.


= Dan toc va chung toc =
Theo The World Factbook, 51% nguoi Cuba la nguoi lai da trang va da đen, 37% da trang, 11% da đen, va 1% goc Trung Quoc. Cac cuoc nghien cuu DNA tren khap vung Antilles đa cho thay co su hien dien cua cac nhom neo-Taino trong dan so o muc đo lon hon quan niem truoc kia.
Tinh theo chung toc 7.271.926 da trang, 1.126.894 da đen va 2.778.923 mulatto (hay mestizo). So nguoi Trung Quoc tai Cuba chu yeu la hau due cua cac lao đong đa toi đay trong the ky XIX đe xay dung cac tuyen đuong sat va lam viec tai cac khu mo. Sau cuoc Cach mang Cong nghiep, nhieu nguoi trong so cac lao đong nay đa o lai Cuba vi ho khong đu tien quay lai Trung Quoc.

Chinh phu Cuba kiem soat su di dan vao thu đo La Habana vi đay la vung thanh thi (noi sinh song cua gan 20% dan so đat nuoc) đa qua tai ve su dung đat, nuoc, đien, van tai va cac yeu to ha tang đo thi khac. Nhung nguoi dan di cu noi bo toi La Habana đuoc đat biet hieu la "Palestinos" (nguoi Palestine); ho chu yeu toi tu vung phia đong Oriente. Cuba cung la noi sinh song cua mot so nguoi khong phai goc Cuba. Co khoang vai nghin nguoi ti nan Bac Phi o đo tuoi thieu nien va nho hon.
Ty le sinh cua Cuba (9,88 sinh tren 1000 nguoi nam 2006) la mot trong nhung ty le thap nhat khu vuc Tay Ban Cau. Tong dan so đa tang lien tuc tu khoang 7 trieu nguoi nam 1961 toi hon 11 trieu hien nay, nhung ty le tang đa ngung lai trong vai thap ky qua, va gan đay đa quay sang xu huong giam, lan đau tien chinh phu Cuba đa thong bao trong nam 2006 co hien tuong giam dan so tu vu Di cu Mariel. Su sut giam trong ty le sinh - tu 3.2 tre em tren phu nu nam 1970 xuong con 1.38 nam 2006 - la muc lon thu ba o Tay Ban Cau, chi Guadeloupe va Jamaica co muc giam lon hon. Cuba, von cho phep nao thai, co ty le nao thai 58.6 tren 1000 ca mang thai nam 1996 so voi ty le trung binh vung Caribbean la 35, ty le trung binh vung My Latinh la 27 (tai My La tinh hau nhu la nao thai bat hop phap), va ty le trung binh tai chau Au 48. Ngoai ra, viec su dung bien phap tranh thai đuoc uoc tinh khoang 79% (o mot phan ba phia tren cac nuoc tai Tay Ban Cau). Voi ty le nao thai cao, ty le sinh thap, va dan so đang gia đi, so đo nhan khau Cuba rat giong voi so đo nhan khau cac quoc gia Đong Au nhu Ba Lan hay Ukraine chu khong phai cac quoc gia My Latinh hay Caribbean lang gieng.

Nhap cu va di cu đa mang lai nhung hieu ung đang ke tren so đo nhan khau hoc Cuba trong the ky XX. Trong khoang 1900 va 1930, gan mo trieu nguoi Tay Ban Nha đa toi nuoc nay. Tu nam 1959, hon mot trieu nguoi đa roi bo hon đao, chu yeu đi toi Miami, Florida, noi co mot cong đong nhap cu co giao duc cao va thanh cong ve mat kinh te đang sinh song (Van đong hanh lang Cuba-My). Cuoc di cu xay ra ngay lap tuc sau Cach mang Cuba chu yeu thuoc cac tang lop trung va thuong luu voi đa so nguoi da trang, vi the đa dan toi mot su thay đoi lon trong ty le sinh va chung toc trong nhieu nhom sac toc. Tim cach binh thuong hoa su di cu giua hai nuoc - đac biet sau su hon loan xay ra voi vu Di tan Mariel - Cuba va Hoa Ky đa đong thuan (trong cai ngay nay thuong đuoc goi la Thoa thuan Clinton-Castro nam 1994) han che su di cu toi My. Theo đo, Hoa Ky trao mot so luong visa cu the cho nhung nguoi muon di cu (20.000 tu nam 1994) trong khi nhung nguoi Cuba đuoc cuu vot ngoai bien khi di cu bat hop phap khong co visa se bi tra ve Cuba. Luat phap My trao cho Tong chuong ly quyen quyet đinh trao quyen cu tru thuong xuyen cho nhung nguoi dan hay cong dan Cuba đang tim cach hop phap hoa tinh trang cua minh neu ho đa co mat tai Hoa Ky trong it nhat mot nam sau khi đuoc chap nhan hay co su cam ket va đuoc chap nhan la nhung nguoi nhap cu. Nhung nguoi di cu bat hop phap đo chu yeu la nhung nguoi lieu mang va nhanh nhen. Nam 2016 co toi 56.406 nguoi Cuba nhap cu vao Hoa Ky. Human Rights Watch đa chi trich cac bien phap han che di cu cua Cuba va nhung đieu ma ho goi la giu tre em lam "con tin" nham ngan chan nhung nguoi Cuba đi du lich nuoc ngoai đao thoat.


= Ton giao =
 

Theo khao sat cua Trung tam Nghien cuu Pew vao nam 2010, 59,2% dan so Cuba theo Kito giao (trong đo đa so la Cong giao), 23,0% khong ton giao, 17,4% theo cac tin nguong dan gian (nhu Santeria) va 0,4% theo cac ton giao khac.
Cong giao du nhap vao Cuba vao đau the ky 16 theo thuc dan Tay Ban Nha va hien la ton giao lon nhat Cuba. Sau Cach mang Cuba, Cuba tro thanh mot nha nuoc vo than. Tu Đai hoi Đang Cong san Cuba lan thu 4 vao nam 1991, cac bien phap han che ton giao đuoc noi long va quyen tu do ton giao đuoc tang cuong, du giao hoi van phai đoi mat voi cac han che trong lien lac thu tu va đien tu, va chi đuoc nhan qua tang tu cac nguon tai tro đuoc nha nuoc cho phep. Hoi đong Giam muc Cong giao Cuba lanh đao cong đong Cong giao tai Cuba, do Hong y Tong Giam muc La Habana Jaime Lucas Ortega y Alamino đung đau. Cong giao o Cuba hien co 11 giao phan thuoc 3 giao tinh, 56 dong nu tu va 24 dong nam tu. Thang 1 nam 1998, Giao hoang Gioan Phaolo II co chuyen tham lich su toi Cuba theo loi moi cua Chinh phu Cuba va Giao hoi Cong giao tai Cuba.
Net đac trung lon nhat trong ton giao Cuba la su hien dien cua nhieu niem tin thuoc cac dang thuc khac nhau. Su đa dang nay co nguon goc tu nguoi Tay va Trung Phi, nhung nguoi đa đuoc đua toi lao đong tai Cuba, va tren thuc te đa tai tao cac ton giao chau Phi cua ho. Ho tao ra no bang cach ket hop cac ton giao cu voi cac yeu to đuc tin trong đao Cong giao, voi ket qua la mot thu ton giao rat giong voi Umbanda cua Brasil. Cong giao thuong đuoc thuc hanh cung voi Santeria, mot tin nguong pha tron Cong giao voi cac niem tin khac, chu yeu la tu chau Phi. Thanh quan thay cua Cuba la La Virgen de la Caridad del Cobre (Đuc Me đong trinh Bac ai) đuoc nguoi dan đac biet ton kinh va xem la mot bieu trung cua đat nuoc. Trong tin nguong Santeria, ba đuoc đong hoa voi nu than Ochun. Le hoi ton giao lon "La Virgen de la Caridad del Cobre" đuoc nguoi Cuba to chuc hang nam ngay 8 thang 9. Cac ton giao khac cung hoat đong gom Palo Monte va Abakua ma phan lon cac nghi le đuoc thuc hien bang cac ngon ngu chau Phi.
Cac nhom Tin Lanh, đuoc Hoa Ky truyen đen tu the ky 18, luon co buoc tang truong vung chac ve so luong tin huu. Co khoang 300.000 nguoi Cuba thuoc 54 giao phai Tin Lanh tren hon đao nay. Phong trao Ngu tuan cung đa phat trien manh trong nhung nam gan đay, va chi rieng Hoi chung cua Đuc Chua Troi đa tuyen bo minh co 100.000 tin đo. Giao hoi Truong lao Cuba tuyen bo co 10.000 tin đo. Cuba co cac cong đong Do Thai, Hoi giao va mot so it cac thanh vien thuoc Baha'i giao. La Habana chi co ba Hoi đuong Do Thai giao va khong co mot thanh đuong Hoi giao nao. Đa so nguoi Do Thai Cuba la hau due cua nhung nguoi Do Thai tu Ba Lan va Nga bo chay khoi cuoc tan sat nguoi Do Thai đau the ky 20. Tuy nhien, cung co mot so luong đang ke nguoi Do Thai Sephardic tai Cuba, ho co nguon goc tu Tho Nhi Ky (chu yeu tai Istanbul va Thrace). Đa so nhung nguoi Do Thai Sephardic song tai cac tinh, du ho thuc su co duy tri mot hoi đuong tai La Habana. Trong thap nien 1960, 8.000 nguoi Do Thai di cu sang Miami. Trong thap nien 1990, xap xi 400 nguoi Do Thai Cuba đa quay tro ve Israel trong cuoc di cu đuoc sap xep su dung thi thuc do cac quoc gia thong cam voi nguyen vong ve Israel cua ho cung cap.


= Giao duc =

Ve lich su, Cuba luon co ty le giao duc va biet chu cao nhat My Latinh, ca truoc va sau thoi ky cach mang. Giao duc la mien phi đoi voi moi cong dan Cuba gom ca giao duc đai hoc. Cac đinh che giao duc tu nhan khong đuoc phep hoat đong. Pho cap giao duc ap dung voi moi đua tre tu sau tuoi toi het muc giao duc cap hai can ban (thuong la 15 tuoi) va tat ca hoc sinh, khong can biet gioi tinh va sac toc, đeu mac đong phuc cua truong voi mau sac the hien cap hoc. Trong suot qua trinh hoc, hoc sinh khong phai tra mot khoan phi nao, tu tien may đong phuc, tien mua sam sach vo, giay but va con đuoc nuoi an mot bua hoac ca ngay (tuy theo tung truong). Do vay, gan nhu khong co mot tre em Cuba nao bi that hoc, du đo la o noi nong thon xa xoi.
Giao duc tieu hoc keo dai sau nam, giao duc trung hoc co so đuoc chia thanh muc can ban va tien đai hoc. Giao duc cao hoc đuoc tien hanh tai cac truong đai hoc, cac vien, cac vien su pham va cac vien bach khoa. Đai hoc La Habana đuoc thanh lap nam 1728 va co mot so truong cao đang cung nhu đai hoc khac. Bo Giao duc Cao hoc Cuba cung đieu hanh chuong trinh Giao duc Tu xa mo cac lop buoi chieu va buoi toi tai cac vung nong thon cho cac lao đong nong nghiep. Giao duc đuoc đe cao ca ve mat chinh tri va y thuc he, va sinh vien bac cao hoc đuoc cho đoi se la nguoi thuc hien cac muc tieu do chinh phu Cuba đe ra.


= Y te =

Ve lich su, Cuba đa đuoc xep hang mot trong nhung quoc gia co so nhan vien y te cao va co nhieu đong gop vao cong cuoc cham soc suc khoe cong đong tai My Latinh tu the ky XIX. Theo nhung con so thong ke cua To chuc Y te The gioi (WHO), mot so chi so y te tai Cuba đa co the so sanh voi cac nuoc cong nghiep phat trien theo cac so lieu đuoc thu thap lan đau nam 1957, thoi điem ma cach mang Cuba chua dien ra. Vao thoi điem nam 1958, Cuba co ti le bac si tren đau nguoi đat 9,2 bac si/10.000 dan, cao hon nhung nuoc phat trien nhu Anh, Phap va Ha Lan, va o My Latinh thi xep hang thu ba sau Uruguay va Argentina.. Tuy nhien, cac dich vu va co so y te chi tap trung o cac thanh pho, trong khi cac đieu kien y te o khu vuc nong thon, đac biet la Oriente, toi te hon đang ke Cung cap vat tu y te phu thuoc nhieu vao nhap khau tu cac nuoc khac, cham soc suc khoe chu yeu la tu nhan va danh cho nguoi giau, chi co mot khu vuc dich vu y te cong co kinh phi va nguon nhan luc thap đap ung cho phan con lai cua dan so. Nam 1955, ty le tu vong o tre so sinh o muc 80,69 ca tu vong tren 1.000 ca sinh no, cao hon so voi Paraguay va Surinam. Nam 1950, tuoi tho binh quan o Cuba la 55,8 tuoi, o muc trung binh tren the gioi
Ngay sau cuoc cach mang, cham soc suc khoe toan dan đuoc thong qua va tro thanh uu tien cua ke hoach nha nuoc. Chinh phu Hoa Ky ap đat lenh cam van chong lai Cuba, đieu nay se dan đen gia tang ty le tu vong do benh tat va tre so sinh trong thap ky 1960.. Trong thap nien 1970, mo hinh y te đa khoa ve cham soc ban đau đuoc cung co va mo rong, tap trung vao giao duc suc khoe, phong ngua va giam sat moi truong. So luong sinh vien tot nghiep y khoa tang len, do đo mo rong chuong trinh quoc te ve y te cua Cuba. Trong thap nien 1980, he thong cham soc suc khoe Cuba đuoc cung co, cham soc ban đau đuoc thuc đay voi su ra đoi cua "Chuong trinh Bac si Gia đinh". Nganh cong nghe sinh hoc chuyen san xuat thuoc men, vac-xin cung cat canh.
Khao sat chi tiet hon cua WHO ve Cuba cho thay chung đuoc chuan bi boi moi chinh phu va luon đuoc cong bo khong thay đoi boi WHO; vi the đa co cau hoi đuoc đat ra. Nam 2000, tong thu ky Lien Hiep quoc, ong Kofi Annan noi: "Nhung thanh tuu cua Cuba trong phat trien xa hoi la rat an tuong so voi quy mo tong san pham quoc noi binh quan đau nguoi. Voi chi so phat trien con nguoi do Lien Hop Quoc xep hang sau cac nam, Cuba la đang ghen ti so voi nhieu quoc gia khac giau co hon. Cuba chung to cac quoc gia co the lam nhieu đieu chi voi cac nguon luc han che ma ho co neu tap trung đung vao cac uu tien - y te, giao duc va xoa mu chu."
Chinh phu Cuba đieu hanh mot mang luoi y te quoc gia va đam trach tat ca cac nghia vu chi phi va hanh chinh đoi voi viec cham soc suc khoe cho nhan dan. Nhanh cac benh vien danh cho cac nha ngoai giao va khach du lich nuoc ngoai thi rieng biet voi nhanh tren.


 Thanh tuu  Cac chi so suc khoe cua Cuba hien nay đuoc xep hang o cap đo cac quoc gia phat trien tren the gioi, du Cuba la mot quoc gia co nguon luc kinh te nho. Cuba cung tu hao la mot trong nhung nuoc co ty le bac si cao nhat tren the gioi. Du lich y te cung la mot nganh cong nghiep phat trien manh o Cuba ngay nay. Cho đen nay, nguoi ta tin rang dich vu y te la hang hoa xuat khau quan trong nhat cua Cuba. Cuba cung xuat khau thanh cong nhieu san pham y te, chang han nhu vac-xin. Tat ca nguoi dan Cuba đeu đuoc kham, chua benh mien phi. Nhung benh vien o Cuba khong co canh benh nhan phai chung nhau mot giuong.
Mot so thong ke ve y te Cuba nhu sau:

Tuoi tho binh quan: nam 75,11; nu: 79,85 (My tuong ung la 75; 80,8).
Ty le tu vong tre so sinh: 6,22 ca tu vong tren 1.000 tre em (My la 6,43).
Ty le nhiem HIV: duoi 0,1 phan tram (My: 0,6 phan tram).
So bac si tren 1000 dan: 5,91 (My: 2,56).
So giuong benh tren 10.000 dan: 49 (My: 33).
25.000 bac si Cuba đang lam nhiem vu nhan đao tai 68 quoc gia. Nam 2006, 1.800 bac si tu 47 nuoc đang phat trien đa tot nghiep tu 21 truong y te cua Cuba. Moi nam co hon 5.000 "khach du lich suc khoe" đi du lich toi Cuba, tao ra hon 40 trieu USD cho nen kinh te Cuba. 50,000 bac si Cuba lam viec tai 67 nuoc đem lai cho nuoc nay khoang 11 ty USD moi nam.
So bac si Fidel Castro gui sang My đe giup đo cac nan nhan cua con bao Katrina: 1.586 nguoi
Chinh phu Cuba thuong xuyen cu cac đoan y te toi cac khu vuc co thien tai, dich benh tren the gioi (đac biet tai cac nuoc ngheo) đe ho tro Ke tu khi Cuba cu mot nhom bac si đen giup Chile khac phuc hau qua cua mot tran đong đat nam 1960, đen nay Cuba nay đa gui hon 135.000 nhan vien y te đen nhieu noi tren the gioi trong cac su menh nhan đao. "Ngoai giao y te" tao ra loi ich suc khoe va cai thien quan he giua cac quoc gia la nen tang cua chinh sach đoi ngoai Cuba trong suot hang chuc nam qua. Ben canh nhung gia tri ve nhan đao va tao lap hinh anh quoc gia, Cuba cung đuoc huong loi kinh te tu chinh sach "ngoai giao y te". Cung voi cac dich vu giao duc, the thao, viec cu cac chuyen gia y te ra nuoc ngoai lam viec đua ve cho Cuba khoang 10 ty USD hang nam, tro thanh nguon thu nhap quan trong nhat đoi voi hon đao nay
Theo BBC, bat chap nhung kho khan ve ngan sach eo hep, he thong y te Cuba nhin chung đa đap ung tot nhu cau cua nguoi dan va đat nhung ket qua rat kha quan, nhat la voi muc ngan sach thap hon nhieu nhung nuoc phat trien. Mot cuoc tham do nam 2006 đuoc thuc hien boi chi nhanh Costa Rica cua to chuc Gallup - Consultoria Interdisciplinaria en Desarrollo (CID) - nhan thay rang khoang 3/4 nguoi dan đo thi Cuba đa phan ung tich cuc voi cau hoi "Ban co tu tin voi he thong cham soc suc khoe cua quoc gia khong" Chu tich Ngan hang The gioi James Wolfensohn đa ca ngoi he thong cham soc suc khoe cua Cuba, rang "Cuba đa thuc hien mot ket qua tuyet voi ve giao duc va suc khoe". Tien si Robert N. Butler, chu tich cua Trung tam Tuoi tho Quoc te o New York va la mot tac gia đoat giai Pulitzer, đa đen Cuba đe xem truc tiep cach cac bac si đuoc huan luyen. Ong cho biet mot ly do chinh đe mot so tieu chuan y te o Cuba tuong đuong voi My la do he thong Cuba nhan manh can thiep som: Kham benh la mien phi, va tap trung vao phong ngua benh hon la đieu tri benh. Vao nam 2001, cac thanh vien cua Uy ban y te cong cong Anh đa đen Cuba va đua ra mot bao cao vinh danh "su thanh cong cua he thong cham soc suc khoe Cuba", dua tren "su nhan manh ve phong chong dich benh" va "cam ket thuc hanh y te trong cong đong"
Ngay 1/7/2015, To chuc Y te the gioi (WHO) chinh thuc xac nhan Cuba tro thanh quoc gia đau tien đa thanh cong trong viec ngan chan vi rut HIV truyen tu me sang con. Theo Giam đoc WHO Margaret Chan, thanh cong cua Cuba la mot trong nhung thanh tuu quan trong nhat cua he thong y te toan cau, la chien thang y hoc rat vi đai cua nhan loai trong cuoc chien lau dai voi HIV/AIDS. Mot trong nhung yeu to quan trong la nho vao he thong cham soc y te quoc gia toan dien tap trung vao suc khoe san phu, Tai Cuba co đen 99% ba me mang thai va 100% cac be so sinh tu me bi HIV đeu đuoc đieu tri thuoc ngan chan phoi nhiem HIV va cac loai thuoc nay mien phi hoan toan cho benh nhan, theo huong dan cua bac si.
Mot nha bao Viet Nam đa tung sang Cuba 4 lan tu nam 2006 đen 2014; cung đa đuoc lam viec voi lanh đao Bo Kinh te Cuba; Bo Noi vu Cuba, đa nhan xet:

Tat ca nguoi dan Cuba đeu đuoc kham, chua benh mien phi va đuoc dung nhung loai thuoc tot nhat co the... Tat ca nguoi dan, tre em Cuba đeu đuoc uong sua tuoi mien phi... Y te Cuba thi đung vao hang đau va ho đa che ra đuoc vac-xin phong chong benh ung thu va nhieu loai thuoc đac biet khac.
Đung la nguoi dan Cuba con thieu thon boi cai lenh cam van da man cua My. Nhung trong pham vi co the, Chinh phu Cuba đa lo cho tre em va nguoi gia het muc. Đay chinh la ban chat tot đep cua che đo xa hoi chu nghia.
Nhung đieu đo – chac chan rang nhung nguoi von nhin Cuba hay Trieu Tien bang con mat "troc phu" se khong bao gio nhin thay boi ho quen đen nhung noi co tien la co the mua tat ca. Nhung ho lai khong nghi rang, co nhung đieu trong cuoc song con nguoi ta ma co tien cung chang the mua đuoc: Đo la su hanh phuc, binh an... Va Cuba đa danh 54% tong thu nhap quoc gia cho giao duc va y te.


 Han che  Ke tu khi Lien Xo tan ra, viec mat đi ban hang quan trong nhat khien kinh te Cuba gap kho khan, ngan sach y te buoc phai cat giam vao thap nien 1990. Nen y te Cuba hien nay van đang ton tai rat nhieu bat cap do nguon kinh phi han hep. Muc luong cua nhung nguoi lam trong nganh y te o Cuba la kha thap so voi tieu chuan the gioi, tinh trang nay khien ngay cang co nhieu nguoi trong so ho bo sang cac nganh nghe khac co thu nhap cao hon. Vao nam 2002 muc luong trung binh hang thang cua bac si o Cuba chi la 261 peso.. Co so ha tang tai nhieu đia điem kham chua benh o Cuba bi xuong cap do thieu kinh phi, mot phong su cua đai ABC cho thay tinh trang xuong cap cua nhieu phong benh va benh vien tai Cuba. Nhieu co so y te o Cuba thuong xuyen bi thieu hut thuoc men cung nhu cac loai trang thiet bi y te thiet yeu. Đen nam 2019, tinh trang thieu hut van chua co dau hieu cham dut.
Theo nghien cuu cua Tap chi Nghien cuu Quoc te Han Quoc nam 2019 cho thay: Cuba tung co the san xuat thuoc chat luong cao, nhu thuoc interferon cho benh ung thu va cac benh nhiem virut khac (vao thoi điem đo chi co tam nuoc cong nghiep co the san xuat), nhung sau lenh cam van cua My, nhap khau vat tu y te cua Cuba đa bi giam xuong chi con 1/3 so voi nam 1989. Voi nhung kho khan trong viec nhap khau nguyen lieu, san xuat duoc pham đia phuong đa phai dung lai. Hop đong cung cap y te voi cac cong ty con tai Hoa Ky bi đinh chi la mot kho khan khac ma Cuba phai đoi mat. Neu Hoa Ky do bo lenh cam van, Cuba se khong con bi co lap va se co the giai quyet van đe khan hiem nguon cung cap vat tu y te. Tuy vay, voi nguon luc han che, Cuba van co the quan ly tot he thong y te cua minh, đo la đieu ma cac quoc gia khac co the hoc hoi va ap dung trong boi canh cua chinh ho.


Van hoa Van hoa Cuba chiu anh huong nhieu o thuc te đay la đat nuoc tiep thu va hoa nhap nhieu nen van hoa, chu yeu tu Tay Ban Nha va chau Phi. Nuoc nay la noi san sinh ra kha nhieu tac pham van hoc, gom ca tu nhung nha van khong phai nguoi Cuba nhu Stephen Crane, va Ernest Hemingway.
The thao la niem đam me quoc gia cua Cuba. Vi nhung moi lien he lich su voi Hoa Ky, nhieu nguoi Cuba yeu thich nhung mon the thao pho bien tai Bac My, chu khong phai cac mon the thao truyen thong tai nhung nuoc My Latinh khac. Bong chay la mon the thao đuoc ua thich nhat tai đay; cac mon the thao va giai tri khac o Cuba gom bong ro, bong chuyen va đien kinh. Cuba rat manh trong mon quyen anh, ho thuong đoat huy chuong vang tai cac cuoc thi quoc te lon.
Am nhac Cuba rat phong phu va la khia canh đuoc biet đen cua van hoa. "Hinh thuc trung tam" cua am nhac nay la Son, đa tro thanh nen tang cua nhieu phong cach am nhac khac nhu salsa, rumba va mambo va mot bien the tiet tau cham hon cua mambo la cha-cha-cha. Am nhac Rumba co nguon goc tu van hoa Chau Phi-Cuba thoi ky đau. Tres cung đuoc sang tao tai Cuba, nhung cac nhac cu Cuba truyen thong khac co nguon goc chau Phi va/hay Taino nhu maraca, guiro, marimba va nhieu loai trong go gom ca mayohuacan. Am nhac dan gian Cuba o moi phong cach đuoc thuong thuc va yeu thich tren toan the gioi. Am nhac co đien Cuba, voi nhieu anh huong sau tu chau Au va chau Phi, voi cac tac pham cho giao huong cung nhu đoc tau, đa đuoc ca the gioi biet toi, voi nha soan nhac nhu Ernesto Lecuona.

Van hoc Cuba đa bat đau co tieng vang tu đau the ky XIX. Chu đe chu chot cua thoi ky ay la đoc lap va tu do đa đuoc the hien qua cac tac pham cua Jose Marti, nguoi lanh đao phong trao Hien đai trong van hoc Cuba. Cac tac gia nhu Nicolas Guillen va Jose Z. Tallet coi van hoc la phuong tien phan khang xa hoi. Cac bai tho va nhung cuon tieu thuyet cua Jose Lezama Lima cung đe lai nhieu anh huong. Cac tac gia nhu Reinaldo Arenas, Guillermo Cabrera Infante, Pedro Juan Gutierrez, Leonardo Padura Fuentes, va Ronaldo Menedez đa nhan đuoc su cong nhan cua the gioi trong thoi ky hau cach mang, du nhieu tac gia buoc phai roi bo đat nuoc vi su kiem soat he tu tuong truyen thong cua cac co quan quyen luc Cuba.
Am thuc Cuba la hon hop cua am thuc Tay Ban Nha va cac phong cach am thuc Caribbean. Cong thuc che bien mon an cua Cuba su dung cung loai huong vi va ky thuat voi Tay Ban Nha, voi mot so anh huong vung Caribbean trong gia vi va mui vi. Mot bua an truyen thong cua Cuba se khong bao gio đuoc phuc vu theo kieu tung mon mot; ma tat ca thuc an se đuoc đua ra cung luc. Bua an đac trung gom đau đen (black bean) va gao, ropa vieja (thit bo thai nho), banh mi Cuba, thit lon voi hanh, va hoa qua nhiet đoi. Đau đen va gao, đuoc goi la moros y cristianos (hay noi gon la moros). Nhieu mon đuoc nau chin tu tu voi nuoc cham nhat. Toi, thia la Ai Cap, oregano va la nguyet que la cac loai gia vi đuoc su dung nhieu.


Xem them Fidel Castro
Che Guevara
Su kien Vinh Con Lon
Nhan quyen tai Cuba


Ghi chu Tham khao Lien ket ngoai (tieng Anh) Granma Luu tru ngay 10 thang 12 nam 2012 tai archive.today International edition of Communist Party of Cuba Newspaper
(tieng Anh) Government of Cuba
List of members of the Council of State Luu tru ngay 26 thang 12 nam 2005 tai Wayback Machine
(tieng Anh) Cuban News Agency Luu tru ngay 24 thang 7 nam 2009 tai Wayback Machine Cuban News
(tieng Tay Ban Nha) http://www.cu/ Cuban Portal
Cuban music old and new Luu tru ngay 10 thang 4 nam 2014 tai Wayback Machine Cultural Videos
Cuba Pictures
Quoc ca Cuba
Cuba Tour Luu tru ngay 18 thang 4 nam 2023 tai Wayback Machine
Chung
Congressional Research Service (CRS) Reports regarding Cuba Luu tru ngay 21 thang 2 nam 2007 tai Wayback Machine
Cuba Inside Out Luu tru ngay 9 thang 8 nam 2018 tai Wayback Machine History, currents, commentary, resources
Full Text of the 1899 Cuban Census at University of South Carolina Library's Digital Collections Page