Nguyen Du (chu Han: 阮攸; 3 thang 1 nam 1766 – 16 thang 9 nam 1820) ten tu la To Nhu (素如), hieu la Thanh Hien (清軒), biet hieu la Hong Son lap ho (鴻山獵戶), Nam Hai đieu đo (南海釣屠), la mot nha tho, nha van hoa lon thoi Le mat Nguyen so o Viet Nam. Ong đuoc nguoi Viet kinh trong ton xung la "Đai thi hao dan toc" va đuoc UNESCO vinh danh la "Danh nhan van hoa the gioi".
Tac pham Truyen Kieu cua ong đuoc xem la mot kiet tac van hoc, mot trong nhung thanh tuu tieu bieu nhat trong nen van hoc trung đai Viet Nam.


Tieu su = Gia the =
Theo mot ban gia pha cua dong ho Nguyen o huyen Nghi Xuan, Nguyen Du sinh ngay 23 thang 11 nam At Dau (tuc ngay 3 thang 1 nam 1766 theo lich Gregory; mot so tai lieu ghi 1765) tai lang Tien Đien, Nghi Xuan, Ha Tinh.
Cha cua Nguyen Du la Nguyen Nghiem (1708 – 1775), sinh o lang Tien Đien, huyen Nghi Xuan, Ha Tinh, ten tu Hy Tu, hieu Nghi Hien, biet hieu la Hong Ngu cu si, đau Nhi giap tien si, lam quan đen chuc Đai Tu đo (Te tuong), tuoc Xuan Quan cong. Me la ba Tran Thi Tan (24/8/1740 – 27/8/1778), con gai mot nguoi lam chuc Cau ke. Ba Tan que o lang Hoa Thieu, xa Minh Đao, huyen Tien Du (Đong Ngan), xu Kinh Bac, nay thuoc tinh Bac Ninh. Ba Tan la vo thu ba cua Nguyen Nghiem (kem chong 32 tuoi, sinh đuoc 5 con, bon trai va mot gai).
To tien cua Nguyen Du, que noi o lang Tao Duong, que ngoai o lang Canh Hoach, huyen Thanh Oai, tran Son Nam (nay thuoc Ha Noi), noi tieng voi cau chuyen Trang Cau, Trang Chau (Trang nguyen Nguyen Đuc Luong va Trang nguyen Nguyen Thien). Ve sau, Nam Duong cong Nguyen Doan Mien (tuc Nguyen Nhiem, la chau cua Trang nguyen Nguyen Thien) di cu vao Ha Tinh, tro thanh vi to phu cua dong ho Nguyen Tien Đien.


= Thoi tho au =
Nam Đinh Hoi (1767), khi Nguyen Du moi mot tuoi, Nguyen Nghiem đuoc thang Thai tu Thai bao, ham tong nhat pham, tuoc Xuan Quan cong nen Nguyen Du thoi đo song trong giau sang phu quy.
Nam Giap Ngo (1774), cha Nguyen Du sung chuc te tuong, cung Hoang Ngu Phuc đi đanh chua Nguyen o Đang Trong. Tu thoi gian nay Nguyen Du chiu nhieu mat mat lien ke.
Nam At Mui 1775, anh trai Nguyen Tru (sinh nam 1757) qua đoi.
Nam Binh Than 1776 than phu ong mat.
Nam Mau Tuat 1778, khi 12 tuoi, than mau Nguyen Du la ba Tran Thi Tan mat. Cung trong nam nay, anh thu hai cua Nguyen Du la Nguyen Đieu (sinh nam 1745) đuoc bo lam Tran thu Hung Hoa. Moi 13 tuoi, Nguyen Du mo coi ca cha lan me nen ong phai o voi nguoi anh khac me la Nguyen Khan (hon ong 31 tuoi).
Nam Canh Ty (1780), Nguyen Khan la anh ca cua Nguyen Du đang lam Tran thu Son Tay bi khep toi muu loan trong Vu an nam Canh Ty, bi bai chuc va bi giam o nha Chau Quan cong. Luc nay, Nguyen Du đuoc mot nguoi than cua Nguyen Nghiem la Đoan Nguyen Tuan đon ve Son Nam Ha nuoi an hoc.
Nam Nham Dan (1782), Trinh Sam mat, Kieu binh phe Trinh Can, lap Trinh Tong len ngoi chua. Hai anh cua Nguyen Du la Nguyen Khan đuoc lam Thuong thu bo Lai kiem Tran thu Hung Hoa, Thai Nguyen, tuoc Toan Quan cong va Nguyen Đieu lam Tran thu Son Tay.


= Thoi nien thieu =
Nam Quy Mao (1783), Nguyen Du thi Huong o truong Son Nam, đau Tam truong (Sinh đo) luc 18 tuoi. Ong lay vo la con gai cua ong Đoan Nguyen Thuc. Ong đuoc tap am chuc Chanh Thu hieu quan hung hau hieu, chi huy đoi quan hung manh nhat Thai Nguyen cua cha nuoi ho Ha o Thai Nguyen cung Nguyen Đang Tien, lam quyen Tran thu Thai Nguyen thay mat Nguyen Khan.
Nguyen Đang Tien tuoc Quan Vu hau, tuc Cai Gia (theo Hoang Le nhat thong chi) mot tay "giac gia" Trung Quoc goc nguoi Viet Đong, Quang Tay sang đau quan lam thuoc ha, tan khach duoi truong Nguyen Khan. Cai Gia la nguoi day vo, 18 thu binh khi, binh thu va ket nghia sinh tu voi Nguyen Du. Cai Gia con lon tuoi hon ca Nguyen Khan (hon Nguyen Du 31 tuoi) nen Nguyen Du goi la nguoi anh ca ket nghia song chet, ton vong cung co nhau, va goi ten la Nguyen Đai Lang (Thanh Hien thi tap).
Cung trong nam nay, anh cung me cua Nguyen Du la Nguyen Đe (sinh 1761) đo Giai nguyen khoa thi Huong o đien Phung Thien, va Nguyen Khan đau nam thang chuc Thieu bao, cuoi nam thang chuc Tham tung.
Thang 2 nam Giap Thin (1784), kieu binh noi day đua hoang ton Le Duy Ky len lam thai tu. Dinh thu gia đinh o phuong Bich Cau, Thang Long bi kieu binh pha sach, Nguyen Khan phai tron len o voi em la Nguyen Đieu đang la tran thu Son Tay.
Nam 1786 thi Nguyen Khan bi mac benh roi chet o Thang Long.
Nam 1787, Nguyen Du bon nam tran đong Thai Nguyen, sau tran chien voi quan Tay Son, đi giang ho khong nha khong cua cung Nguyen Đai Lang.
Nam 1788, tuong Tay Son Vu Van Nham ra Bac diet Nguyen Huu Chinh. Nguyen Đang Tien khoi nghia tai Tu Nong, bi chi huy Giao bat đuoc cung Nguyen Quynh giai ve cho Nham. Nham trong khi khai, tha chet va cho tuy y muon đi đau thi đi. Nguyen Đai Lang (Nguyen Đang Tien) cung Nguyen Du, Nguyen Quynh sang Van Nam, Trung Quoc.
Đen noi Nguyen Du bi benh ba thang xuan, het benh Nguyen Du muon thoat vong tran tuc thanh nha su Chi Hien đi chu du Trung Quoc theo guong thi hao Ly Bach. Ho chia tay tai Lieu Chau, Nguyen Đai Lang ve tham que cu o Que Lam, hen gap nhau tai Trung Chau (Hang Chau).
Nguyen Du đi chu du muon dam tai Trung Quoc (khoang 5.000 km trong 3 nam), tu Lieu Chau qua Quang Tay đi đuong Truong Sa đen Han Duong, qua song Giang Han đi Truong An va sau đo xuong Hang Chau, "Giang Nam, Giang Bac tui tien khong".
Tai Hang Chau, Nguyen Du ngu tai chua Ho Bao (虎跑寺), noi nhan vat lich su Tu Hai, tuc Minh Son Hoa thuong, tung tu hanh. Noi đay Nguyen Du co đuoc quyen Kim Van Kieu Truyen cua Thanh Tam Tai Nhan va quyet chi dien ca tho Nom. Nguyen Du va Cai Gia Nguyen Đai Lang gap lai tai mieu tho va ngoi mo cua Nhac Phi o Hang Chau (tai mo Nhac Phi, Nguyen Du viet bai tho Nhac Vu Muc mo 岳武穆墓, nghia la "Mo Nhac Vu Muc"), sau đo cung đi Yen Kinh.
Nam Ky Hoi (1789), Nguyen Hue đai pha quan Thanh, Đoan Nguyen Tuan hop tac voi Tay Son, giu chuc Thi lang bo Lai.
Nam 1790, Đoan Nguyen Tuan cung Phan Huy Ich, Vu Huy Tan đuoc cu vao su bo cua vua Quang Trung gia, sang Trung Quoc trieu kien vua Can Long.
Nguyen Du tro ve Hoang Chau thi gap Đoan Nguyen Tuan trong su đoan Tay Son tren đuong đi Nhiet Ha. Gap nhau noi lu quan hai nguoi đa cung ban luan ve van chuong chuyen Hong nhan đa truan. Nguyen Du ve truoc va hen gap nhau lai tai Thang Long.
Cuoi nam 1790, Nguyen Du tro ve Thang Long. Ong co moi than tinh quen biet voi nu si Ho Xuan Huong.
Thang muoi, nam Tan Hoi (1791), anh thu tu cung cha khac me voi Nguyen Du la Nguyen Quynh do chong Tay Son nen bi bat va bi giet. Dinh co, tu đuong ho Nguyen o Tien Đien, Ha Tinh bi tuong Tay Son Le Van Du đot chay, pha huy, lang Tien Đien bi lam co vi cuoc khoi nghia Nguyen Quynh.
Nam Quy Suu (1793), Nguyen Du ve tham que Tien Đien va đen cuoi nam ong vao kinh đo Phu Xuan tham anh la Nguyen Đe đang lam thai su o Vien Co mat va anh vo la Đoan Nguyen Tuan.
Nam Giap Dan (1794), Nguyen Đe đuoc thang Ta phung nghi bo Binh va vao Quy Nhon giu chuc Hiep tan nhung vu. Nguyen Du va Nguyen Uc đuoc Nguyen Đe giao cho viec ve Hong Linh xay dung lai tu đuong va lang Tien Đien ma ong ban viec quan khong the truc tiep trong coi.
Nam 1795, Nguyen Đe đi su sang Yen Kinh du le nhuong ngoi cua vua Can Long nha Thanh, đen nam 1796 tro ve đuoc thang chuc Ta đong nghi Trung thu sanh.
Mua đong nam Binh Thin (1796), Nguyen Du tron vao Gia Đinh theo chua Nguyen Anh nhung bi Quan cong Nguyen Than bat giam ba thang o Nghe An. Sau khi đuoc tha ong ve song o Tien Đien. Trong thoi gian bi giam ong co lam tho My trung man hung (Cam hung trong tu). Nguyen Du ra Thang Long thi Ho Xuan Huong đa đuoc me ga cho thay lang xom Tay lang Nghi Tam.
Nam 1797, Nguyen Đe thu xep cung Đoan Nguyen Tuan cuoi co em ut Đoan Nguyen Thi Hue cho Nguyen Du. Đoan Nguyen Tuan giao cho Nguyen Du gia trang tai Quynh Hai, tu đay cham dut cuoc đoi muoi nam gio bui.
Mua thu nam Nham Tuat (1802), vua Gia Long diet nha Tay Son. Nguyen Đe tron tranh tai Phu Xuan đuoc Gia Long goi ra. Nguyen Đe dang so, vua Gia Long tha chet, men tai va kinh trong dong doi con Xuan Quan cong Nguyen Nghiem nen cho đi theo ra Bac Thanh lam viec duoi quyen Tong tran Nguyen Van Thanh. Nguyen Ne co van chi dan cac kinh nghiem nghi le đi su, tiep su Trung Quoc sang phong vuong cho vua Gia Long nhu truong hop Phan Huy Ich. Đoan Nguyen Tuan, luc nay khoang 50 tuoi, co le ve an cu trong "Phong nguyet sao". "Phong nguyet sao" (to gio trang) la mot cai choi trong vuon hoa nha Nguyen Ne, noi ong thuong ngam vinh trong đo voi tu hieu la Sao Ong.


Su nghiep Nam Quy Hoi (1803), khi vua Gia Long ra Bac, Nguyen Du tu Quynh Hai đem quan luong đi đon vua Gia Long, đen Phu Dung, tran Son Nam Thuong thi gap vua Gia Long, vua phong ngay tri huyen Phu Dung, phu Khoai Chau, tran Son Nam (nay la huyen Phu Cu, tinh Hung Yen). Su kien nay giong nhu Phi Tu đoi Chien Quoc dang ngua cho vua Chu Hieu Vuong ma đuoc chuc Phu Dung, nen Nguyen Du co danh hieu la Phi Tu.
Nho thoi ky đi giang ho, Nguyen Du đa thong thao cac ngon ngu Trung Quoc, nen chi may thang sau thang tri phu Thuong Tin, tran Son Nam Thuong (nay thuoc Ha Noi), ong đuoc đac cach len ai Nam Quan tiep su nha Thanh sang phong sac cho vua Gia Long.
Nam At Suu (1805), ong đuoc thang Đong cac hoc si, tuoc Du Đuc hau va vao nham chuc o kinh đo Phu Xuan.
Nam Đinh Mao (1807), ong đuoc cu lam giam khao ky thi Huong o Hai Duong. Mua thu nam Mau Thin (1808), ong xin ve que nghi.
Nam Ky Ty (1809), ong đuoc bo chuc Cai ba (ham Tu pham) o Quang Binh.
Nam Quy Dau (1813), ong đuoc thang Can chanh đien hoc si (chinh Tam pham) va đuoc cu lam chanh su sang nha Thanh.
Nam 1814, ong đi su ve, đuoc thang Le bo huu Tham tri (tong Nhi pham).
Nam Binh Ty (1816), anh re Nguyen Du la Vu Trinh vi lien quan đen vu an cha con Tong tran Nguyen Van Thanh nen bi đay vao Quang Nam.
Nam Canh Thin (1820), vua Gia Long qua đoi, Nguyen Phuc Đam noi ngoi, tuc vua Minh Mang. Luc nay Nguyen Du đuoc cu đi lam chanh su sang nha Thanh bao tang va cau phong nhung ong bi benh dich ta chet ngay mong 10 thang 8 nam Canh Thin (tuc 16 thang 9 nam 1820) huong tho 54 tuoi.
Nam Giap Than (1824), di cot cua ong đuoc cai tang ve que nha la lang Tien Đien, Ha Tinh.


Tac pham Qua cac tac pham cua Nguyen Du, net noi bat chinh la su đe cao xuc cam. Nguyen Du la nha tho co hoc van uyen bac, nam vung nhieu the tho cua Trung Quoc nhu: ngu ngon co thi, ngu ngon luat, that ngon luat, ca, hanh,... nen o the tho nao, ong cung co bai xuat sac. Đac biet hon ca la tai lam tho bang chu Nom cua ong, ma đinh cao la Truyen Kieu, đa cho thay the tho luc bat co kha nang chuyen tai noi dung tu su va tru tinh to lon trong the loai truyen tho.
Chinh tren co so nay ma trong tho Nguyen Du luon luon vang len am thanh, bung len mau sac cua su song, han len nhung đuong net sac canh cua buc tranh hien thuc đa dang. Va giua nhung am thanh, mau sac, đuong net vo cung phong phu đo, Nguyen Du hien ra vua dat dao yeu thuong, vua bung bung cam gian. Đay la cho đac sac va cung la cho tich cuc nhat trong nghe thuat cua Nguyen Du. Tu tho chu Han cho đen Truyen Kieu đa tao nen cai suc song ky la o hau het cac tac pham cua ong.


= Van ban =
Sang tac cua Nguyen Du đuoc luu hanh ngay tu luc ong con song. Tuong truyen Truyen Kieu đuoc Pham Quy Thich nhuan sac va cho in o pho Hang Gai (Ha Noi luc ay). Sau khi Nguyen Du mat chi vai chuc nam, vua Tu Đuc tung co so cho quan tinh Nghe An thu thap tat ca di cao cua Nguyen Du đe đua ve kinh. Tu đo đen nay, viec suu tap, nghien cuu, pho bien di san van hoc cua Nguyen Du van con tiep tuc. Con co nhung y kien ho nghi tac gia mot so bai tho chu Han van đuoc coi la cua Nguyen Du. Viec xac đinh thoi điem ra đoi cua cac tac pham chua đuoc giai quyet, ke ca thoi điem Nguyen Du viet Truyen Kieu. Mac du đa mat nhieu cong suc, nhung cac y kien trong gioi nghien cuu van con rat khac nhau.


= Tac pham bang chu Han =
Theo gia pha ho Nguyen Tien Đien thi Nguyen Du đe lai ba tap tho chu Han: Thanh Hien tien hau tap, Nam trung tap ngam va Bac hanh tap luc.
Nhung nam đau the ky XX, khi bien soan cuon Truyen cu Nguyen Du, Le Thuoc va Phan Si Bang đa thu thap đuoc mot phan lon nhung bai tho đo, nhung chua cong bo, chi moi trich dan mot so bai le te. Khoang nam 1940-41, ong Đao Duy Anh lai lam cong viec đo mot lan nua. Ong cho biet:
Ba tap tho chu Han chinh ho Nguyen Tien Đien cung khong giu đuoc tap nao. Nhung tac pham bang chu Han cua Nguyen Du rat nhieu, nhung mai đen nam 1959 moi đuoc ba nha nho la: Bui Ky, Phan Vo va Nguyen Khac Hanh suu tam, phien dich, chu thich va gioi thieu tap Tho chu Han Nguyen Du (Nha xuat ban Van hoa, 1959) chi gom co 102 bai. Đen nam 1965, Nha xuat ban Van hoc đa ra Tho chu Han Nguyen Du tap moi do Le Thuoc va Truong Chinh suu tam, chu thich, phien dich, sap xep, gom 249 bai nhu sau:
Thanh Hien thi tap (Tap tho cua Thanh Hien) gom 78 bai, viet chu yeu trong nhung nam thang truoc khi lam quan nha Nguyen. Tap tho đuoc sang tac trong ba giai đoan:

Giai đoan "Muoi nam gio bui", tu nam 1786, nam Tay Son bat đau đua quan ra Bac Ha, cho đen nam Nguyen Du tro ve que nha o Hong Linh, khoang cuoi nhung nam 1795 đau nam 1796.
Giai đoan "Duoi chan nui Hong", tu nam 1796 đen nam 1802.
Giai đoan "Ra lam quan o Bac Ha", tu nam 1802 đen cuoi nam 1804 (trong giai đoan nay co lan nha tho đuoc cu đi nghenh tiep su than nha Thanh sang phong sac cho Gia Long).


 Nam trung tap ngam  Nam trung tap ngam (Ngam nga lat vat luc o mien Nam) gom 40 bai tho lam tu nam 1805 đen cuoi nam 1812, tuc la tu khi đuoc thang ham Đong cac hoc si vao lam quan o Kinh (gan 4 nam) cho đen het thoi ky lam Cai ba dinh Quang Binh (3 nam, 5 thang). Ong viet khi lam quan o Hue, Quang Binh va nhung đia phuong o phia nam Ha Tinh.
Bai đau tap tho, "Phuong hoang lo thuong toa hanh", đung la bai lam tren đuong đi vao Kinh nhan chuc: Tu tinh ly Ha Tinh đi vao co nui Phuong Hoang va quan Phuong hoang, va bai "Ne giang khau huong vong", gan cuoi tap, co cau:

Đoc bao huong tam di tu nien
(dich nghia: Om noi nho que đa bon nam troi).


 Bac hanh tap luc  Bac hanh tap luc (Ghi chep linh tinh trong chuyen đi sang phuong Bac) gom 131 bai tho, viet trong chuyen đi su sang Trung Quoc. Chung toi co theo doi cuoc đi xu nay tren ban đo theo nhung tai lieu ma cac phai đoan cua ta gan đay đi tham quan Trung Quoc tim đuoc va đa đoi chieu voi cac bai tho, thi thay cach sap xep cac bai tho đa on. Bai "Thang Long" (thang 2 nam 1813) va bai cuoi tap "Chu Phat" lam khi tro lai Vo Xuong (cuoi nam 1813). Tu đo, nha tho len thuyen ve Nam Quan theo con đuong đa đi lan truoc, nen khong co tho nua. Chi co mot vai bai con Coi, Vuong thi (vo Tan Coi), khong o cho thich đang cua no, lam ta ngo rang nha tho nhan nho đen nhung nhan vat đo ma lam tho, chu khong phai tuc canh sinh tinh nhu tuyet đai đa so cac bai trong tap nay. Truong hop nay giong truong hop bai "Đoc Tieu Thanh ky" (so 78 Thanh hien thi tap), bai nay khong phai lam khi nha tho đi qua mo Tieu Thanh o Tay Ho, ma lam khi con o nha, nen khong o trong Bac hanh tap luc.
Voi cach sap xep đo co the hieu đuoc tam su cua Nguyen Du trong tung giai đoan. Co the xem ba tap tho nay la ba tap nhat ky ghi trong mot khoang thoi gian dai, tu nam nha tho 21 tuoi (1786) cho đen nam nha tho 49 tuoi (1814), truoc luc chet 5 nam. Bai tho nao cung chua đung mot loi tam su. Ngay nhung bai tuc canh vinh su khi đi su Trung Quoc cung khong phai la nhung bai tuc canh, vinh su thuan tuy ma đeu co bao ham tam su cua nha tho, boc lo thai đo song cua nha tho mot cach het suc ro ret.
Tap tho 249 bai tho chu Han cua Nguyen Du la mot cong trinh tap the đa đuoc cu Le Thuoc va Truong Chinh thu thap tai lieu, dich nghia, chu thich, sap xep.


= Tac pham bang chu Nom =
Ve van tho Nom, Nguyen Du su dung tai tinh hai the tho dan toc luc bat va song that luc bat. Ong đa lam moi ngon ngu van hoc Tieng Viet.
Nhung tac pham bang chu Nom cua Nguyen Du gom co:
Nguyen Du luu lai trong kho tang van hoc Viet Nam thien truong thi bat hu Đoan Truong Tan Thanh (Truyen Kieu) đuoc truyen tung trong dan gian va đuoc liet vao tai lieu giao khoa day o bac trung hoc. Đoan Truong Tan Thanh la ang van chuong tuyet tac, viet theo the tho luc bat gom 3.254 cau, dai nhat trong cac tac pham xua nay.
Đoan truong tan thanh (Tieng keu moi ve noi đau đut ruot, ten pho bien la Truyen Kieu), đuoc viet bang chu Nom, gom 3.254 cau tho theo the luc bat. Noi dung cua truyen dua theo tac pham Kim Van Kieu truyen cua Thanh Tam Tai Nhan, Trung Quoc. Noi dung chinh cua truyen xoay quanh quang đoi luu lac sau khi ban minh chuoc cha cua Thuy Kieu, nhan vat chinh trong truyen, mot co gai co tai sac. Ve thoi điem sang tac, Tu đien van hoc (bo moi) ghi: "Co thuyet cho rang Nguyen Du viet ra sau khi ong đi su Trung Quoc (1814-1820), co thuyet cho noi ong viet truoc khi đi su, co the vao khoang thoi gian lam Cai ba o Quang Binh (1804-1809). Thuyet sau đuoc nhieu nguoi chap nhan hon".
Ngoai ra, Van chieu hon (tuc Van te thap loai chung sinh) la mot ngam khuc gom co 184 cau theo the song that luc bat, trong đo chua đung tam long tu bi cua Phat tu Nguyen Du đoi voi canh kho cua muon van sinh linh, cung la mot tac pham gia tri đuoc nhieu hoc gia nghien cuu, trich giang, hien chua ro thoi điem sang tac. Trong van ban do Đam Quang Thien hieu chu co dan lai y cua ong Tran Thanh Mai tren "Đong Duong tuan bao" nam 1939, thi Nguyen Du viet bai van te nay sau mot mua dich khung khiep lam hang trieu nguoi chet, khap non song đat nuoc am khi nang ne, va o khap cac chua, nguoi ta đeu lap đan giai thoat đe cau sieu cho hang trieu linh hon. Ong Hoang Xuan Han cho rang co le Nguyen Du viet Van chieu hon truoc ca Truyen Kieu, khi ong con lam cai ba o Quang Binh (1802-1812).
Thac loi trai phuong non, 48 cau, đuoc viet bang the luc bat. Noi dung la thay loi anh con trai phuong non lam tho to tinh voi co gai phuong vai.
Van te song Truong Luu nhi nu, 98 cau, viet theo loi van te, đe bay to noi uat han vi moi tinh voi hai co gai phuong vai khac.
Tho Nom cua Nguyen Du đeu thay cho đam, cho nhat nhung yeu to hoac bieu hien cua chu nghia co đien, chu nghia lang man va chu nghia hien thuc trong van hoc. Cac tac pham tho Nom cua ong đeu the hien tu tuong, tinh cam sau sac, tai nang nghe thuat cua ong xuyen suot cac tac pham cua ong, xuyen suot cuoc đoi ong va the hien ro nhat qua ang van chuong bat hu la Truyen Kieu.


= Truoc nam 1930 =
Trong quang thoi gian hon mot tram nam nay, nguoi binh luan cac tac pham cua Nguyen Du la cac nha nho. O the ky XIX, cac nha nho thuong qua nhung bai tho vinh, nhung bai tua ma boc lo cach nhin, chinh kien cua minh voi tac pham. Sang the ky XX, cac nha nho lai phat bieu bang nhung bai van chinh luan. Nhung binh luan o giai đoan nao ho cung đeu chia lam hai dong khen va che. Tuy nhien, du khen hay che thi tat ca ho đeu đanh gia cao nghe thuat van chuong cua Nguyen Du. Nhung van chuong đuoc nhin nhu co su tach roi cua hinh thuc voi noi dung.


= Tu 1930 đen 1945 =
Nghien cuu phe binh van hoc thoi gian nay đa thanh mot bo mon rieng biet, mang y nghia hien đai. Cac tac pham cua Nguyen Du trong gioi nghien cuu, phe binh thay ro ba khuynh huong sau:

Khuynh huong phe binh an tuong chu quan voi cac ong Hoai Thanh, Le Trang Kieu, Luu Trong Lu
Khuynh huong giao khoa qua nhung cong trinh cua cac ong Đao Duy Anh, Duong Quang Ham
Cach tiep can kieu khoa hoc cua ong Nguyen Bach Khoa


= Tu 1945 đen 1975 =
Trong giai đoan chia đoi đat nuoc nay, tai mien Bac, viec nghien cuu cac tac pham cua Nguyen Du trong quan he voi hien thuc đoi song xa hoi theo quan điem my hoc Marxist. Tac pham van hoc đuoc nhin nhan nhu la su phan anh đoi song xa hoi va boc lo thai đo cua nha van đoi voi hien thuc đo. Hai cong trinh theo huong nay xuat hien som va đang chu y hon ca la cuon: Quyen song cua con nguoi trong "Truyen Kieu" cua Hoai Thanh (1949) va bai bao Đac sac cua van hoc co đien Viet Nam qua noi dung "Truyen Kieu" cua Đang Thai Mai (1955). Van đe tinh than nhan đao va tinh hien thuc cua "Truyen Kieu" đuoc hai tac gia chu y đac biet va coi la gia tri co ban cua tac pham.
O mien Nam, thoi ky 1954–1975 cung co nhieu nguoi đe tam phe binh nghien cuu cac tac pham cua Nguyen Du. Dip ky niem 200 nam ngay sinh Nguyen Du, tren cac tap san Van (so 43, 44) va Bach khoa thoi đai (so 209) co nhieu bai phe binh đuoc cong bo. Truoc đo, nam 1960, co cuon Chan dung Nguyen Du tap hop mot loat bai viet ve Nguyen Du cua nhieu tac gia. Truoc sau nam 1970 cung thay mot so cong trinh kha cong phu cua Pham The Ngu, Đang Tien, Nguyen Đang Thuc,...


= Tu 1980 đen nay =
Trong giai đoan nay, cac tac pham cua Nguyen Du đuoc tiep can boi nhieu phuong phap moi: phong cach hoc, thi phap hoc, ky hieu hoc... Đa xuat hien mot so cong trinh đang chu y cua Phan Ngoc, Tran Đinh Su, Đo Đuc Hieu,...
Nhin chung cac tac gia đeu co gang khach quan hoa viec phan tich tac pham, muon lam cho cac ket kuan cua minh la hien nhien, "khong con tranh cai". Tuy vay moi viec khong đon gian, cac y kien van cu rat xa nhau, đieu đo co nghia la nhung cuoc tranh luan se van tiep dien va nhu vay nghien cuu, phe binh ve cac tac pham cua Nguyen Du se tiep tuc tien trien.
Sang tac cua Nguyen Du khong that đo so ve khoi luong, nhung co vi tri đac biet quan trong trong di san van hoc va van hoa dan toc. Hon nua no lai rat nang san. Tu Truyen Kieu đa nay sinh biet bao nhung hinh thuc sang tao van hoc va van hoa khac nhau: tho ca ve Kieu, cac phong tac Truyen Kieu bang van hoc, san khau, đien anh; roi rat nhieu nhung dang thuc cua nghe thuat dan gian: đo Kieu, giang Kieu, lay Kieu, boi Kieu... Đac biet la so luong rat lon nhung bai binh luan, nhung cong trinh phe binh, nghien cuu.


Tuong niem Đuoc biet, Nguyen Du qua đoi vao ngay 18 thang 9 nam 1820. Tu đo đen nay, tai Viet Nam đang co nhung con đuong, pho va ngoi truong mang ten ong.
Ngay 17 thang 11 nam 2015 tai Ha Noi, Bo Van hoa, The thao va Du lich, UBND tinh Ha Tinh đa to chuc hop bao gioi thieu ve cac hoat đong ky niem 250 nam ngay sinh cua Nguyen Du. Le ky niem cap quoc gia 250 nam sinh Đai thi hao Nguyen Du (1765-2015) dien ra ngay 5 thang 12 nam 2015 tai thanh pho Ha Tinh, tinh Ha Tinh. voi chuong trinh nghe thuat "Tieng tho ai đong đat troi" do Cuc Nghe thuat bieu dien, Bo Van hoa, The thao va Du lich chi đao va Nha hat Nghe thuat đuong đai Viet Nam thuc hien voi su tham gia cua gan 650 nghe si.
Le ky niem co cac chuoi hoat đong chinh: To chuc cac hoi thao khoa hoc trong nuoc va quoc te; xuat ban Truyen Kieu, cac tac pham cua Nguyen Du ra nhieu thu tieng khac nhau; xay dung phim tu lieu, cac tac pham am nhac, hoi hoa... ve thoi đai, cuoc đoi, su nghiep, tac pham cua Nguyen Du va dong ho Nguyen Tien Đien; to chuc cac cuoc thi tim hieu, thi ngam Kieu, lay Kieu, binh Kieu, dien tro Kieu, noi chuyen ve tac pham cua Nguyen Du; to chuc cac hoat đong huong ung ky niem tai Thu đo Ha Noi la noi sinh va tai tinh Bac Ninh (que me cua ong); tuan Van hoa, Du lich Nguyen Du, bat đau tu ngay 28 thang 11 đen ngay 5 thang 12 nam 2015 tai Ha Tinh.
Ben canh đo, tu ngay 17 đen 25 thang 11 nam 2015 tai Thu vien Khoa hoc Tong hop Thanh pho Ho Chi Minh dien ra Tuan trien lam ve Nguyen Du do Thu vien Khoa hoc tong hop Thanh pho Ho Chi Minh va Cong ty Co phan Van hoa va Truyen thong Nha Nam to chuc. Trien lam quy tu tuong đoi đay đu cac an ban bang chu Quoc ngu, chu Han, chu Nom nhung sang tac cua Nguyen Du cung nhu cac cong trinh nghien cuu, bien khao, chu thich ve Nguyen Du cua nhieu lop hoc gia. Điem nhan cua trien lam la nhung ban Nom goc nhu ban in Kim Van Kieu tan tap (nam Binh Ngo nien hieu Thanh Thai 1906), ban chep tay Kim Van Kieu thich chu (Ky Mao 1879). Ngoai ra, con co 20 buc thu phap cua cac thanh vien Chi hoi Thu phap (Hoi Van hoc Nghe thuat cac dan toc thieu so Thanh pho Ho Chi Minh) cung se đuoc trung bay voi noi dung la nhung trich đoan cac sang tac cua Nguyen Du (Truyen Kieu, Van te thap loai chung sinh...).


Xem them Truyen Kieu
Thuy Kieu
Nguyen Trai


Chu thich Tham khao = Ghi chu =


= Tham khao =
Tu đien van hoc (bo moi). Nha xuat ban The gioi, 2004.
Tho chu Han Nguyen Du (phan gioi thieu cua Truong Chinh). Nha xuat ban Van hoc, 1978
Pham The Ngu, Viet Nam van hoc su gian uoc tan bien (Quyen 2). Quoc hoc tung thu xuat ban, Sai Gon, 1963.
Thach Trung Gia, Van hoc phan tich toan thu. Nha xuat ban La Boi, 1973.
Thanh Lang, Bang luoc đo van hoc Viet Nam (quyen Thuong). Nha xuat ban Trinh Bay, Sai Gon, 1967.


Lien ket ngoai Nguyen Du (Vietnamese poet) tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Nguyen Du tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Trinh Van Đinh, Nhung cach the lua chon cua ke si tinh hoa trong lich su Luu tru ngay 26 thang 10 nam 2014 tai Wayback Machine, Tap chi Khoa hoc Đai hoc Quoc gia Ha Noi, Tap 29, so 2 (2013), trang 10-18