Di Lan Đa van đao hay Mi Lan Đa van đao (tieng Pali: Milindapanha, nghia la "Nhung cau hoi cua [vua] Di Lan Đa"), hoac co cac ten goi khac nhu Kinh Mi Tien van đap, Na Tien ti-kheo kinh va Di Lan Vuong van kinh (彌蘭王問經) trong cac tai lieu Trung Quoc, la mot kinh đien Phat giao bang tieng Pali, co nien đai tu khoang nam 100 TCN đen nam 200 TCN, ghi lai cuoc đoi thoai giua ti-kheo Na Tien (tieng Pali: Nagasena) va quoc vuong An-Hy Lap Menandros I (tieng Pali: Milinda) cua Bactria, nguoi tri vi vao the ky thu 2 TCN.
"Na Tien ti-kheo kinh" đuoc Phat giao Mien Đien ton sung va đuoc nguoi Mien đua vao Tieu bo kinh, mot trong nam bo cua Kinh tang van he Pali. Mot phien ban rut gon đuoc bao gom nhu la mot phan cua ban dich kinh van Phat giao Đai thua cua Trung Quoc. Tuy nhien, "Na Tien ti-kheo kinh" khong đuoc Phat giao Thai Lan hay Tich Lan coi la kinh đien, du van ban Nam tong con sot lai đuoc viet bang chu Sinhala, quoc ngu cua Tich Lan. Ban dich sang chu Han co co tieu đe "Di Lan Vuong van kinh" tuong ung voi ba chuong đau tien cua ban goc tieng Pali. No đuoc dich vao khoang thoi gian nao đo duoi thoi Đong Tan (317–420).
Theo nhung gi ghi chep lai trong Di-lan-đa van đao,  cuoc đoi thoai cua ong voi ty-kheo Na Tien, đuc vua Menandros I đa truyen ngoi cho con va lui ve an cu trong tang vien tu hanh, đac qua A-la-han.


Lich su "Di Lan Đa van đao" thuat lai cuoc đoi thoai giua đuc vua Menandros I va vi ti-kheo Na Tien. Sau đo, bo "Di Lan Đa van đao" đa đuoc ket tap o vung Bac An vao khoang giua the ky I. Trong nguyen ban tieng Pali, sach noi rang nhung cuoc đoi thoai giua hai nguoi đa dien ra nam tram nam sau khi Đuc Phat nhap Niet Ban. Phan lon cac hoc gia đong thuan rang cong trinh nay la mot san pham đuoc them that theo thoi gian. Ung ho cho lap luan nay can luu y rang cac phien ban dich sang chu Han cua tac pham ngan hon đang ke.
Phan som nhat cua bo kinh co le đa đuoc viet vao khoang thoi gian nao đo giua nam 100 TCN va 200. Van ban trong kinh co le đa đuoc viet bang chu Sanskrit. Nha An hoc nguoi Đuc von Hinuber đe xuat rang, dua tren ban dich chu Han cung nhu mot so khai niem đoc đao trong van kien thi ban goc cua tac pham co le đa đuoc viet bang tieng Gandhari. Tuy nhien, ngoai tru phien ban tieng Pali cung cac dan xuat cua no o Tich Lan ra thi khong co phien ban nao khac đuoc biet đen.
Ban viet tay co nhat cua bo kinh bang tieng Pali đa đuoc sao chep vao nam 1495. Dua tren cac bang chung trong chinh cuon sach, nhieu phan quan trong cua no đa bi mat, khien "Di Lan Đa van đao" tro thanh van ban tieng Pali duy nhat đuoc biet la đa đuoc luu truyen lai duoi dang khong đay đu.
Ban khac tren đa cam thach cua "Di Lan Đa van đao" đuoc thong qua tai Đai hoi ket tap kinh đien Phat giao lan thu nam o Mien Đien va ban in đuoc thong qua vao đai hoi lan thu sau.
Giao su Thomas Rhys Davids đanh gia rat cao bo kinh nay, va cho rang la tac pham vi đai nhat cua van xuoi co đien An Đo:

"Toi dam nghi rang cuon "Di Lan Đa van đao" phai la mot tac pham van xuoi tuyet tac cua An Đo; va tren phuong dien van hoc, đay qua la cuon sach hay nhat xua nay so voi nhung sach cung mot the loai, bat ke đa xuat phat o mot nuoc nao."

Đac điem cua bo kinh nay la đuoc xem nhu mot cuoc giao luu đau tien giua nguoi Au-A, cung nhu cuoc hoc đao giua mot nguoi phuong Tay (vua Menandros) voi van hoa Hy Lap muon hoc hoi giao phap uyen ao cua đao Phat phuong Đong qua su giai đap cua mot vi tang (ty kheo Nagasena) o thung lung song An. Qua đo Phat phap đuoc trinh bay mot cach thuyet phuc va de nho. Von la nguoi dong doi Hy Lap, quoc vuong Menandros đa hoi kha nhieu cau hoi ma nguoi phuong Tay thuong thac mac ve nhung đe tai rat cap thiet đai loai nhu "Neu khong co linh hon thi cai gi se tai sanh?", hoac la "Neu khong co cai ta thi ai đang tro chuyen voi ngai", cho nen đoi voi nhung nguoi Au muon tim hieu Phat phap, bo kinh "Di Lan Đa van đao" rat gan gui.


Noi dung Tac pham Mi Tien van đap đuoc chia thanh 3 phan: Dan nhap, Noi dung Mi-lan-đa van kinh va Sau cuoc van đap. Ban dich tieng Viet cua Hoa thuong Gioi Nghiem gom tong cong 244 cau hoi do vua Mi Lan Đa đat ra đuoc Na-tien giai đap đuoc liet ke trong danh sach duoi đay:


= Noi dung tieu bieu =
Trong cau hoi so 18 ve Tri va tue, vua Menandros đa hoi rang:

"Tri va tue khac nhau nhu the nao, thua đai đuc?"
Na-tien đa tra loi rang:

"Tri thuoc ve nhan thuc, kien thuc, hieu biet; con tue la thay ro vo thuong, kho nao va vo nga. Tri la thong minh ma tue la sang suot, vay no khac nhau, tau đai vuong!"
Đen cau hoi so 148, mot van đe kha te nhi đa đuoc Ty-kheo Na-tien tra loi khi Đuc vua nguoi Hy Lap đat cau hoi vi sao Đuc The Ton van đe nhung ke pham tuc xuat gia trong giao hoi?:

"Cung la rat thuong tinh khi trong giao hoi ay co nhung pham phu tuc tu vao tu khong phai vi muc đich cao thuong, chi nham đen nhung muc đich ha liet nhu: kiem mieng com manh ao, tich luy tu su cung duong, đuoc than can bac quyen quy, cao sang, tim cho nhan ha, thanh thoi, tham vong lanh đao Tang chung…"


Đuc vua Di Lan Đa Di Lan Đa tuc Menandros la mot vi vua co that trong lich su, ong la vua cua vuong quoc An-Hy Lap, tri vi tu khoang nam 165/155 TCN đen nam 130 TCN. Ong la nguoi đa thiet lap nen mot đe che lon o Nam A va la mot nguoi ho phap cua Phat giao. Trong "Di Lan Đa van đao", vua Menandros đuoc gioi thieu nhu sau:

"Ong nguoi goc Hy-lap, la mot vien đai tuong lung danh, vo đich, theo đoan quan vien chinh xam lang An-đo. Sau khi đa đat nen thong tri tren mot đe quoc rong lon, vien thu linh bi giac giet, ong len ke vi lam vua, đong đo tai Sagala...Giu yen ben ngoai, nha vua lo viec ben trong, cham lo đen com no ao am cho muon dan. Ke hoach phat trien đat nuoc, nha vua chu trong nong nghiep, co chinh sach khuyen nong đung đan va huu hieu. Cac nganh nghe lao đong, thu cong đeu đuoc tuyen truyen, van đong, co suy nang cao. Khong bao lau sau, đat nuoc nay song đoi thai binh va thinh tri, giau manh va hung cuong...Kinh thanh cua đuc vua Mi-lan-đa huong phuoc cuc ky sung suong, đuoc vi nhu Bac-cu-luu-chau hoac nhu hue vien Alakam Manda o coi troi cung khong ngoa vay. Ve quoc đo thi nhu the, con ve ca nhan thi ngai co suc hoc uyen tham, tai cao chi lon, lai la nguoi rat đao đuc nen đuoc quan chung ton sung, nguong mo. (Mi Tien Van Đap, Dich boi Hoa thuong Gioi Nghiem)
Theo Di-lan-đa van đao thi sau khi hoi đao voi ton gia Na-tien, ong đa truyen ngoi cho con va lui ve an cu trong tang vien, hay noi cach khac la xuat gia, tu hoc va chung thanh qua A-la-han: 

" Va sau đo, thoa thich trong su khon ngoan cua vi ty kheo, ngai giao lai vuong quoc cho con trai minh, đuc vua Mi-lan-đa lang le roi bo hoang cung, tim đuong xuat gia, sau đo song đoi khong nha cua cua mot sa mon chan chinh. Nho su tinh can, kien tri tien tu chi tinh, quan minh; khong bao lau sau, ngai đac giai thoat bao cai trang lam cho to ngo Niet-ban, thanh bac A-la-han vo sanh."

Nguoi ta cho rang bo kinh "Di Lan Đa van đao" đa đuoc khau tap it lau sau khi quoc vuong Menandros I qua đoi. Thoi gian ay cac vua ke vi la nu hoang Agathocleia roi vua Strabo I Soter o ngoi khoang 40 nam nua, truoc khi xu Bactria bi chia cat thanh nhieu vuong quoc.


Xem them Tieu bo kinh
Kinh đien Phat giao


Ghi chu Tham khao = Trich dan =


= Nguon =
Gardner, Percy; Poole, Reginald Stuart (1886), The coins of the Greek and Scythic kings of Bactria and India in the British Museum, London: British Museum
Halkias, Georgios T. (2014), "When the Greeks Converted the Buddha: Asymmetrical Transfers of Knowledge in Indo-Greek Cultures", trong Wick, Peter; Rabens, Volker (bien tap), Religions and Trade: Religious Formation, Transformation and Cross-Cultural Exchange between East and West, Brill Publishers, ISBN 978-90-04-25528-9
Kelly, John (2005), Milindapanha: The Questions of King Milinda  (excerpts), Access to Insight
von Hinuber, Oskar (2000), A handbook of Pali literature, Berlin [u.a.]: de Gruyter, ISBN 9783110167382
Winternitz, Moriz (1920), "Geschichte der indischen Litteratur", Vol. 2, Die buddhistische Litteratur und die heiligen Texte der Jainas, Leipzig: C.F. Amelang
Rhys Davids, Thomas (1894), The questions of King Milinda, Part 2, The Clarendon press


Lien ket ngoai "Mi Tien van đap" Luu tru ngay 9 thang 5 nam 2020 tai Wayback Machine ban dich tieng Viet cua Hoa thuong Gioi Nghiem.
‘’The Questions of King Milinda’’ ban dich tieng Anh cua Giao su Thomas William Rhys Davids.
The Debate of King Milinda, Phien ban HTML va PDF tieng Anh moi nhat.
The Debate of King Milinda, ban dich tieng Anh cua ti-kheo Pesala
Milindapanha – Cac đoan đuoc chon bang ca tieng Pali va tieng Anh, đuoc dich boi John Kelly
Milinda Panha ban dich tieng Sinhala