Mizoguchi Kenji (溝 (みそ)口 (くち) 健 (けん)二 (し) (Cau Khau Kien Nhi), Mizoguchi Kenji, 16 thang 05 nam 1898 – 24 thang 08 nam 1956), hay Goteken la mot đao dien, nha bien kich, bien tap phim cua đien anh Nhat Ban. Trong suot su nghiep cua minh tu thoi ky Đe quoc Nhat Ban, trai qua chien tranh the gioi cho đen hoi phuc đat nuoc, ong co khoang 100 tac pham đien anh thuoc cac the loai phim cam, phim lap canh, phim noi đen trang va phim mau. Voi phong cach đien anh nghe thuat, van hoc vua giu vung truyen thong van hoa, vua ap dung anh huong cua phuong Tay theo chu nghia hien thuc, chu nghia tu nhien, mo phong tinh hinh xa hoi phuc tap, cac bo phim su dung hinh anh đe thay cho loi noi. Đong thoi, Goteken nhan manh bi kich, su ganh chiu ap buc va cuoc đoi gian kho cua so đong nguoi phu nu Nhat Ban trong suot nhieu thoi ky, ong đuoc cho la bac thay cua đien anh ve phai nu.
Mizoguchi Kenji tap trung chu trong vao ky thuat đien anh, su dung pho bien xuyen suot va gioi thieu mo rong trong cong đong ky xao quay truong đoan canh phoi hop giua nhom đao cu, trang tri dung canh, đoi ngu quay phim, to chuc san xuat va dien vien, tich hop nhieu tinh tiet vao cung mot canh quay, cung voi đo la tinh nghiem khac trong tao hinh, khien bo cuc khung hinh nhu mot buc tranh hoan chinh mang nhieu y nghia.
Voi nhung tac pham đi nguoc tinh hinh chung trong thoi ky roi đong nhu Zangiku monogatari, Gion no kyodai roi đen chuoi tac pham lien tuc gay tieng vang the gioi voi ba lan lien tiep đoat giai o Lien hoan phim Venezia nhu Saikaku ichidai onna, Ugetsu monogatari va Sansho dayu, ong tao ra anh huong lon đoi voi xa hoi. Cung voi Kurosawa Akira, Ozu Yasujiro va Naruse Mikio, ong đuoc coi la bieu tuong cua nen đien anh Nhat Ban, la nhan vat noi tieng cua the ky XX trong lich su nuoc Nhat.


Nien thieu va thoi ky đau Mizoguchi Kenji sinh ngay 16 thang 05 nam 1898 tai khu vuc Yushima, quan Hongo, Tokyo, Nhat Ban (nay la khu vuc Bunkyo, Tokyo) trong mot gia đinh nam nguoi voi bo la Zentaro, tho moc lop mai nha, me la Masa, chi gai Suzu, em trai Yoshio. Ban đau, gia đinh cua ong thuoc ve tang lop trung luu cho đen khi bien co xay ra. Nam 1904, Chien tranh Nga – Nhat no ra, bo cua ong quyet đinh chuyen sang lam cong nhan san xuat trang bi quan đoi phuc vu đe kinh doanh. Cuoc chien chi keo dai hon mot nam, ket thuc nhanh chong khien cho viec đau tu cua bo ong that bai, thiet hai tai san gia đinh. Sau đo, gia đinh phai đua mot nguoi con gai, chi cua ong la Suzuko hoac Suzu toi quan Asakusa, gan voi rap chieu phim va nha tho, tro thanh mot geisha. Su kien nay đa khien cho gia đinh cua ong nay sinh mau thuan, bo đoi xu bao luc voi me cung chi em cua ong, gay anh huong lon toi hoi uc cua ong ve gia đinh, xuyen suot quang thoi gian dai trong đoi.
Nam 1911, gia đinh tro nen ngheo tung, khong the chu cap cho cac con theo hoc, phai chuyen ong đen nha cau o thanh pho Morioka, mien Bac Nhat Ban. Ong o đay mot nam, mac phai benh viem khop dang thap, khien suot thoi nien thieu va ca cuoc đoi phai đi khap khieng. Sang nam 1912, ong ve nha va phai nam tren giuong vi can benh. Sau đo, chi gai Suzu cua ong đa gioi thieu va giup ong tham gia hoc viec, thiet ke cac mau kimono va yukata. Nam 1915, me ong qua đoi, hai em trai cung đen song voi chi gai va đuoc chi cham soc, luc nay Suzu đa ket hon voi Tu tuoc Matsudaira Tadamasa, nguoi chu cua geisha ban đau. Nam 1916, ong tham gia khoa hoc o Truong My thuat Aoibashi Yoga Kenkyuko o Tokyo, noi day ky thuat hoi hoa phuong Tay. Nhung nam nay, ong theo đuoi su quan tam voi opera bang cach tham gia cong viec trang tri Royal Theatre o Asakura. Nam 1917, chi gai Suzu tiep tuc giup ong tim kiem viec lam, toi Kobe lam thiet ke quang cao tai tap chi Yuishin Nippon. Tuy nhien, ong cam thay khong phu hop voi cong viec nay, sau chua đay mot nam o Kobe, tro lai Tokyo va lam nhung gi minh thich. Ong tot nghiep Trung cap My thuat Tokyo vao nam 1920.


Su nghiep đien anh = Giai đoan 1920 – 1930 =
Nam 1920, sau mot thoi gian dai voi nhieu cong viec khac nhau, Mizoguchi Kenji bat đau su nghiep đien anh cua minh. Ong đuoc nhan vao Cong ty Đien anh Nikkatsu, la mot dien vien, tro ly đao dien Tadashi Oguchi. Ba nam sau tuc 1923, ong tro thanh đao dien chinh thuc tai xuong phim Nikkatsu, bat đau voi Ai-ni yomigaeru hi (Ngay tinh yeu tro lai, 1922), bo phim đien anh đau tien cua ong, giua cuoc đinh cong cua cong nhan; cot truyen xoay quanh moi tinh cua nguoi hoc tro mot nghe nhan lam gom voi co con gai thu xinh đep cua thay, song khi sap dien ra ngay cuoi thi nhan vat nu tu tu cung mot nguoi đan ong khac. Bo phim sau đo đuoc trinh chieu, bi cat nhieu canh lien quan đen xung đot giua nong dan va đia chu, tu ban, boi nhung anh huong ma no mang lai cho tang lop lanh đao.
Nam 1923, tran đong đat Kanto dien ra, ong chuyen toi xuong phim Nikkatsu o Kyoto. Co mot khoang thoi gian phai tam dung cong viec vi xo xat voi Ichijo Yuriko, mot gai mai dam ma ong đang chung song đa dung dao lam đe lai nhung vet thuong o lung ong. Thoi gian o noi co đo nay, ong danh su chu tam hon cho nghe thuat truyen thong, hoc hoi Kabuki va No. Đoi voi đien anh, trong giai đoan 1920 – 1930, ong chu yeu lam cac tac pham the loai chung voi so luong lon, thuong theo cac đon đat hang lay đe tai trinh tham, đe tai ve nhung ke đung đuong va đe tai tieu thuyet thoi đai Meiji, nhieu tac pham đa bi that lac ngay nay. Cac bo phim Kami-Ning-Yo Haru No Sasayaki (Nhung tieng thi tham mua xuan cua mot con bup be bang giay, 1926); Jihi Shincho (Con chim thuong cam, 1927); Tokai Kokyogaku (Ban giao huong cua mot thanh pho lon, 1929) la nhung tac pham đuoc tap chi Kinema Junpo xep vao cac phim hay tu hang mot đen muoi trong nam. Tokai Kokyogaku đa boc lo ro net quan điem cua ong: phim mo ta so phan cua mot nguoi đan ba la tro choi cua ti phu. Nguoi đan ba nay gap mot cong nhan tre yeu cong ly, hai nguoi quyet đinh tra thu ke tu san. Khi thuc hien bo phim xa hoi nay, ong cung cac cong su gap nhieu tro ngai ve viec vuot qua su cam đoan cua xuong san xuat va viec đieu tra truy hoi cua canh sat ve kich ban phim. Trong cung thoi, Mizoguchi Kenji va Kinugasa Teinosuke, Uchida Tomu đa đat nen mong cho su cach tan nen đien anh Nhat Ban, pha bo phong cach uoc le san khau truoc đo.


= Giai đoan chien tranh =

Tu nam 1930, Nhat Ban bat đau đay manh thoi ky kiem soat đat nuoc va banh truong vi tri, mo man la viec chiem linh Man Chau tu 1931, thanh lap truc Berlin, Roma, Tokyo tu 1937. Đen 1939, chien tranh bung no, Đao luat đien anh so 66 đuoc ban hanh, quy đinh đua đien anh Nhat Ban tro thanh cong cu tuyen truyen phuc vu khoi đoc tai đe quoc. Trong boi canh nay, Mizoguchi Kenji ke nhiem Murata Minoru, tro thanh Giam đoc Hiep hoi Đao dien Nhat Ban, van tiep tuc lam phim tai hang Nikkatsu lan Shinko, đi nguoc lai quy pham phap luat, noi bat nhat voi hai phim Naniwa hika (Ban bi ca Naniwa, 1936) va Gion no kyodai (Chi em Gion, 1936) tien hanh tai xuong phim đoc lap cua nguoi ban Nagata Masaichi.
Naniwa hika la buc tranh chi tiet cua mot phu nu va boi canh xa hoi noi co song: co gai tre, sau khi bo cong viec đien thoai vien, tro thanh vo cua mot giam đoc cong ty. Cha co đa bien thu mot khoan lon, co bi ten chu ruong bo. Bo phim mo ta so phan nghiet nga cua mot co gai ngheo kho, bi huy hoai ca cuoc đoi chi vi mot loi lam cua nguoi khac. Con Gion no kyodai mo ta cuoc đoi cua hai co geisha o khu Gion. Nguoi chi tuan thu nhung luat phap cua nen luan ly truyen thong, trung thanh voi chu cu du đa bi pha san. Em gai la thieu nu tan thoi, thu ghet đan ong, luon tim cach loi dung. Sau cung, chi em gap nhau trong benh vien: em gai bi gay chan do nguoi đan ong bi co lua đao gay ra; nguoi chi bi chu cu bo roi. Hai bo phim đeu đuoc Kinema Junpo xep vao top 10 phim hang nam. Ca hai bo phim đeu đuoc xay dung trong so von it va đieu kien kho khan vao luc đo, ve sau đuoc cac nha phe binh đanh gia cao, cho rang đa tao ra hai hoa giua chu nghia hien thuc va chu nghia tu nhien. Song, gioi quan phiet đa to thai đo canh cao khien ong phai dung chu đe nay, rut lui va lam nhung bo phim khac noi ve đoi song dien vien, phim chinh kich. Tuy nhien, moi quan tam đoi voi so phan con nguoi trong xa hoi cua ong van ton tai va đuoc chuyen sang cach the hien khac. Cac bo phim Zangiku monogatari (Chuyen hoa cuc no muon, 1939); Naniwa Onna (Nguoi đan ba Naniwa, 1940); Geido Ichidai Otoko (Cuoc đoi cua mot nguoi hy sinh cho nghe thuat, 1941); Genroku chushingura (47 Ronin, 1942); Yoru no onnatachi (Nhung nguoi đan ba cua đem, 1948) tiep tuc lot vao top 10 hang nam. Ve hoat đong thuc hien đien anh, ong đa phoi hop cung cac đao dien, nha lam phim trong va ngoai nuoc nhu Kurosawa Akira, Orson Welles, Shinoda Masahiro, Shindo Kaneto, Jean-Luc Godard, Andrei Tarkovsky, Jean-Marie Straub, Victor Erice, Jacques Rivette va Theo Angelopoulos.


= Thap nien 50 =

Nam 1945, chien tranh ket thuc, Nhat Ban đau hang, bi chiem đong cho đen nam 1952, toi ky nguyen hoi phuc đat nuoc. Sau giai đoan chien tranh tam dung cac to chuc đien anh trong nuoc (1943 – 1949), ong tiep tuc la Giam đoc Hiep hoi Đao dien Nhat Ban khi hoi tro lai hoat đong (1949 – 1955). Vao thoi ky nay, Mizoguchi Kenji đa trai qua su nghiep dai voi nhieu chiem nghiem, cung voi tac đong cua can benh tu thieu nien, ong buoc vao giai đoan cuoi đoi. Va đay cung la luc Mizoguchi Kenji lien tiep xay dung va tung ra nhung bo phim lam chan đong nen đien anh the gioi. Đo la cac bo phim Saikaku ichidai onna (Cuoc đoi cua nguoi ky nu Oharu, 1952) đuoc đe cu Su tu Vang va nhan Giai Quoc te o Lien hoan phim Venezia 1952, giai Mainichi Film Awards 1953; Ugetsu monogatari (Nhung cau chuyen duoi anh trang mo sau con mua hay Bach Xa Nuong, 1953), giai Su tu Bac 1953; Sansho dayu (Vien quan ly Sansho, 1954), giai Su tu Bac 1954. Ong đa đoat giai lien tiep trong ba nam lien o Lien hoan phim Venezia, gop phan giup đien anh Nhat Ban vuon tam ra the gioi.
Saikaku ichidai onna trinh bay su that the xa hoi cua mot bac phu nhan quyen quy, ket thuc bang viec tro thanh gai điem hang toi, roi phai đi an xin. Ugetsu monogatari noi ve bi kich cua hai nguoi phu nu, khi chong cua ho vi duc vong đa chay theo nhung ao anh ve sac đep va danh the. Sansho dayu đe cap đen su sa sut, phan ra cua mot gia đinh quy toc: nguoi cha cai quan lanh đia, đa đung ve phia phong trao nong dan roi bi luu đay; vo va hai con bi bon buon ban no le bat coc. Cuoi cung, vao nhieu nam sau, cau con trai lon tim lai đuoc me minh thi ba đa bi ban lam gai điem, tro thanh mu loa, hanh khat. Akasen Chitai (Đuong pho si nhuc, 1956) mo ta cuoc đoi cua nam co gai điem tai mot khu buon ban huong phan o Tokyo, trong tinh canh xay ra sau Chien tranh the gioi thu hai, khi ma Quoc hoi Nhat Ban đang thao luan ve Luat Cam hanh nghe mai dam.


Phong cach Phong cach đien anh cua Mizoguchi Kenji huong toi muc đich đien anh đai bieu cho đoi song va nhung tap quan cua mot xa hoi cu the cho moi bo phim; tap trung nhan manh moi truong xa hoi, đua moi truong tro nen quan trong hon so voi chu đe, noi dung xoay quanh van đe ve bi kich cua kiep nguoi. Tu bo phim đau tay Ai-ni yomigaeru hi cho đen bo phim cuoi cung Akasen Chitai, hau het đeu la bi kich co nguyen do xuat phat tu moi truong xa hoi, va yeu to chu quan tu duc vong cua con nguoi. Phan đong cac bo phim cua ong đe cap phai nu, nhung nhan vat nu trong cac tac pham đuoc bao phu boi nhieu lop ao khac nhau, tu ba hoang, quy toc, cong nhan, gai điem, đu moi giai tang trong xa hoi Nhat Ban, mang điem chung la trai qua nhung truan chuyen cua cuoc đoi, huong ve y nghia nhan van, xa hoi, đau tranh cho phai nu. Phong cach cua Mizoguchi Kenji đa vach ra kha nang suy đoi đao ly, xuong cap tinh than cua con nguoi, tu đo chuan bi cho su ra đoi cua chu nghia nhan ban moi.
Ve ky thuat, trong thap nien 30, 40, ong đa hoan thien đuoc cho minh mot thu phap the hien đac biet, đo la quay truong đoan canh (plan sequence), gop nhip đieu, thay đoi dien xuat lien tuc trong nhieu co canh vao lam mot, chi mot lan bam may. Ben canh đo la su dung phan chia khoang canh kich co trung binh (plan moyen), toan canh (plan general) va vien canh (plan eloigne). La mot đao dien xuat than tu hoi hoa, Mizoguchi Kenji rat chu trong đen bo cuc khung hinh. Moi mot canh trong phim cua ong co the đuoc xem la mot buc tranh hoan chinh mac du ky thuat quay truong đoan canh đoi hoi trinh đo cao o quay phim va dien vien. Phong cach nay nhan đuoc đanh gia rat cao tu cac nha phe binh quoc te ve sau, tao ra anh huong lon đen nen đien anh Nhat Ban.


Qua đoi va tuong nho Mizoguchi Kenji qua đoi tai Kyoto vi benh bach cau vao ngay 24 thang 08 nam 1956, o tuoi 58, khong co con. Nhung nam nay, ong đuoc cong nhan la mot trong ba bac thay cua đien anh Nhat Ban, cung voi Ozu Yasujiro va Kurosawa Akira. Ong thuong lay cam hung tu nihonga (tranh truyen thong cua Nhat Ban) va cac ban in khac go. Vao thoi điem ong qua đoi, Mizoguchi Kenji đang thuc hien mot bo phim co ten Osaka Story. Tong cong, ong đa thuc hien khoang 100 bo phim, mac du hau het nhung bo phim ban đa bi that lac, tro thanh mot trong nhung đao dien hiem co tren the gioi đat đen thanh tich nay. Tu đo đen nay, ong đuoc tuong nho voi nhung cong hien, đong gop cho đien anh cua minh. Nam 1975, đao dien Shindo Kaneto đa quay phim tai lieu ve ong, bo phim Aru eiga-kantoku no shogai Mizoguchi Kenji no kiroku (Mizoguchi Kenji: cuoc đoi cua mot đao dien phim, 1975), cung nhu viet mot cuon sach ve ong, xuat ban nam 1976. Nam 2014, Trung tam Giao luu Van hoa Nhat Ban đa xay dung mot loat phim hoi tuong ve nhung tac pham đien anh con sot lai cua ong, đem luu dien tai mot so thanh pho cua My, chau Au.


Cac tac pham đien anh Cac tac pham đien anh cua Mizoguchi Kenji đuoc ong chi đao san xuat voi vai tro đao dien va ca bien kich chinh thuc, ho tro bien kich o mot so bo phim. Tinh đen nay, con 34 bo phim đuoc luu tru tai trung tam thu vien đien anh Nhat Ban, đa that lac gan 70 bo phim, chu yeu trong thap nien 20 luc ong bat đau su nghiep. Mot so bo phim đuoc sua chua, khoi phuc lai bang ky thuat hinh anh. Theo dien bien chung cua đien anh the gioi, cac tac pham cua ong chu yeu theo dang phim cam đen trang, phim noi đen trang, co hai bo phim mau tu thap nien 50 trong thoi đai moi cua ky xao. Cac hang, cong ty, xuong san xuat chu yeu đuoc lien ket la Nikkatsu (o Tokyo va Kyoto), Nikkatsu Tahata Photo Studio, Daiichi Eiga, Shochiku Kinema, Shochiku Photo Studio, Daiei Kyoto Studio.


Xem them Ozu Yasujiro va Kurosawa Akira
Đien anh Nhat Ban


Tham khao = Chu thich =


= Thu muc =


Lien ket ngoai Mizoguchi Kenji tai IMDB.
Mizoguchi Kenji tai AllCinema.
Mizoguchi Kenji tai Kinenote.
Mizoguchi Kenji tai Movie Walker.