Ly Tuy Quang (1563-1628) (Yi Su-kwang, Hangul: 이수광, Hanja: 李睟光, Han Viet: Ly Tuy Quang), con đuoc goi la Lee Sugwang, tu Nhuan Khanh （潤卿, 윤경, Yungyeong），hieu Chi Phong (芝峯, 지봉, Jibong), la danh than nguoi Trieu Tien lam quan duoi thoi nha Trieu Tien. Ong cung la mot su than va hoc gia, nguoi viet Jibong yuseol (芝峰類說, Chi Phong loai thuyet), von đuoc xem quyen bach khoa som nhat cua Han Quoc. Mot so sach su Viet goi ong la Ly Toai Quang.


Xuat than Yi Su-gwang sinh nam 1563 trong mot gia đinh quy toc giau co, la con trai cua Binh tao Phan thu (tuong đuong Thuong thu Binh bo) Yi Hee-geom, dong doi ton that, nen đuoc giao duc tot. Nguoi đuong thoi cho ong la than đong, nam 16 tuoi đo ky thi So thi, nam 20 tuoi qua ky thi Tien si va đen nam 23 tuoi đa đo ky thi tuyen chon quan van.
Nam 1585, đoi vua Tuyen To, ong ra lam quan o bo noi vu roi sau phai sang vo bi.


Su nghiep quan su Trong chien tranh Nhat Ban-Trieu Tien (1592-1598), ong đong quan o Jogyeong, tinh Gyeongsang, chi huy mot đoi quan nho. Khi quan Nhat tan cong Yongin, Gyeonggi Ly Tuy Quang thua va bi thuong cap đieu sang giu Uiju, Hamgyong, noi binh ma đoi phuong đong hon. Vi lap đuoc chien ong đuoc thang chuc.
Nam 1614, đoi vua Quang Hai Quan, ong viet sach ve kinh nghiem quan su, trach rang quan đoiTrieu Tien co "qua nhieu ke sajok (tang lop yangban hay hoc gia), luoi bieng, thieu ky luat va trach nhiem." Cuon sach nay đuoc coi la nen tang cua truong phai Silhak (實學 - Thuc Hoc) cua Nho giao Han Quoc.


Su nghiep đi su Sau chien cuoc, Ly Tuy Quang bo trong coi nghiep binh va phai đi su cong Nha Minh. O Trung Hoa, ong suu tam cac sach ve đao Cong giao tu mot linh muc nguoi Y ten la Matteo Ricci, nguoi đang song o Trung quoc luc đo. Ong đem cac sach nay ve nuoc, đay la lan đau tien van hoc phuong Tay đa đuoc đua ve Han Quoc. Ong rat co hung thu voi phuong Tay. Tu cac nghien cuu sau ba lan đi su Trung Hoa, ong viet ra 20 chuong bach khoa, voi tieu đe Jibong yuseol.
Jibong yuseol (芝峰類說 - Chi Phong loai thuyet) ghi chep khong nhung tin tuc ve đao Cong giao va Trung Hoa, ma ca ve Nhat Ban, Viet Nam va Thai Lan. Sach cung ghi lai nhung hieu biet co ban ve phuong Tay, nhu đia ly va khi hau nuoc Anh, thuc an va vu khi o phuong Tay. Ngoai ra Ly Tuy Quang con viet ve thien van, thau thap tu giao si Ricci o Bac Kinh. Tuy Quang sang Nha Minh nhieu lan, gap ca su than nguoi Xiem La (phien am la Seomra) khi cung đi su sang nha Minh. Ong đa thau nhat va ghi chep lai phong tuc nguoi Thai trong sach. Ong cung gap go su than nuoc Luu Cau va su nha Le tu Đai Viet Phung Khac Khoan.


= Ghi chep ve Viet Nam va Chiem Thanh =
Sach Jibong yuseol (芝峰類說 - Chi Phong loai thuyet) cua ong ghi ve Viet Nam:Nuoc An Nam 安南國 nam o phia tay nam cua Trung Quoc, cach Bac Kinh khoang 13.000 ly. Thoi Tan, vung nay thuoc quan Tuong; thoi Han, đat thanh quan Giao Chi. Đen cuoi thoi Ngu Đai, Le Hoan 黎桓 bat đau xung vuong. Đen thoi Vinh Lac cua trieu Minh, vung nay bi binh đinh. Lanh tho dai 1.700 ly tu đong sang tay, va 2.800 ly tu nam len bac. Sau đo lai noi loan. Đau thoi Gia Tinh, Mac Đang Dung 莫登庸 tiem quyen va giet vua, nen khong đuoc trieu Minh phong vuong, chi đuoc goi la 'An Nam đo thong su 安南都統使'. Tuy vay, ho van tu xung la đe quoc.
Theo sach Su van ngoc tiep 事文玉屑, nuoc Giao Chi 交趾國 con co ten la An Nam, la hau due cua giong cho bau. Tinh tinh gian xao, toc cat ngan, đi chan tran, mat sau, mieng nhon, hinh dang rat xau xi. Nguoi Quang Đong goi ho la 'quy moi', hinh dang giong nguoi 夷鬼貌類人者. Ho la hau due cua binh linh Ma Vien 馬援.
Nuoc Lao Qua 老撾國 nam o phia tay nam cua An Nam, la nuoc Viet Thuong co. Co nguoi noi đo chinh la nuoc Ai Lao 哀牢國. Theo sach Ngo hoc bien 吾學編, dan o đo la nguoi Di 夷, nguoi Lao 獠 song lan lon, khong biet le nghia, hung han, thich đanh nhau. Chi co nguoi o Hoan Dien la thuan hau, thich hoc. Nui song co dau tich Phat, co cac noi nhu Cau Lau 句漏, song Phu Luong 富良江 la lon nhat. Co thanh cua vua Viet, co su quan Thien trieu, co cot song Bac 浪泊柱. San vat gom vang, ngoc, tram huong, te giac, voi, nguu, tinh tinh, khi đau cho, tri trang, chim phi thuy, mit mat.
Toi tung đen kinh đo, hai lan gap su than nuoc nay. Ho nhuom rang, đe toc xoa, kha hieu chu nghia. Ngon ngu dung am hop khau. Mat sau, mieng nhon nhu đa noi. Nhung tat ca đeu đe toc, khac voi kieu cat toc xua.
Chiem Thanh 占城 von la nuoc Lam Ap 林邑 xua. Thoi Han thuoc quan Tuong Lam. Noi Ma Vien tung dung cot đong. Đen cuoi thoi Han, Khu Lien 區連 giet huyen lenh roi xung vuong. Đau nien hieu Nguyen Hoa đoi Đuong, đoi ten thanh nuoc Chiem Thanh. Nam o phia nam bien Đai Hai, phia nam giap Chan Lap 眞臘, phia tay giap Giao Chi.
Bon mua đeu nong nhu mua he, khong co suong tuyet, cay co xanh tot quanh nam. Tap tuc dan chung hung han, ua chien đau. Trong nu khinh nam, lay mau da đen lam đep. Nha o lop tranh, khong đuoc cao qua ba thuoc. Khi đi lai thi cuoi ngua hoac voi.
Co loai goi la 'thi đau man 尸頭蠻' – la phu nu, ban đem đau bay ra khoi than, vao nha dan hut khi tre nho. Sang hom sau đau tro ve nhap lai than nhu cu. Neu khong nhap lai đuoc thi se chet.

Te giac lon 犀大 nang đen 800 can, co mot sung moc o đau mui, dai khoang 1 thuoc 5 tac. Ngua nho hon lua. Theo ghi chep, thoi Đuong Thai Tong, Lam Ap tung dang chim vet ngu sac 五色鸚鵡 – co le la san vat cua vung nay.


= Giao luu voi su than Đai Viet =
Trong thoi gian đi su nha Minh (nam 1597), Ly Tuy Quang đa gap go va trao đoi tho van voi su than Đai Viet la Phung Khac Khoan.

“  "Khac Khoan đen Yen Kinh, vua gap tiet Van Tho cua vua Minh, dang 30 bai tho lay mung. Anh vu đien đai hoc si thieu bao kiem thai tu thai bao Lai bo thuong thu nha Minh la Truong Vi đem tap tho Van Tho ay dang len. Vua Minh cam but phe rang: 'Nguoi hien tai o đau ma khong co. Tram xem tho, thay het long trung thanh cua Phung Khac Khoan, rat đang khen ngoi'. Lien sai đua xuong khac in đe ban hanh trong nuoc. Khi ay, su Trieu Tien la Hinh tao tham phan Ly Toai Quang viet tua cho tap tho... ”
Sach Chi Phong loai thuyet cua Ly Tuy Quang chep (luoc dich va phien am):

“ 安南使臣萬壽聖節慶賀詩集序夫天地有精英淸淑之氣。或鍾于物。或鍾于人。故氣之所鍾。扶輿磅礴。必生瑰奇秀異之材。不專乎近而在乎遠。不稟于物則在于人焉。吾聞交州。南極也。多珠璣金玉琳琅象犀之奇寶。是固精英淸淑之氣。特鍾于彼。而宜有異人者出於其間。豈獨奇寶乎哉。今使臣馮公。皤然其髮。臞然其形。年七十而顏尙韶。譯 重三而足不繭。觀禮明庭。利賓王國。其所著萬壽慶賀詩三十一篇。揄揚敍述。詞意渾厚。足以唾珠璣而聲金玉。亦豈所謂異人者哉。噫。大明中天。贈安南國使臣二首萬里來從瘴癘鄕。遠憑重譯謁君王。提封漢代新銅柱。貢獻周家舊越裳。山出異形饒象骨。地蒸靈氣產龍香。卽今中國逢神聖。千載風恬海不揚。聞君家在九眞居。水驛山程萬里餘。休道衣冠殊制度。却將文字共詩書。來因獻雉通蠻徼。貢爲包茅覲象輿。回首炎州歸路遠。有誰重作指南車。Tang An Nam quoc su than nhi thu
Van ly lai tong chuong le huong. Vien bang trong dich yet quan vuong.
Đe phong han đai tan đong tru. Cong hien chu gia cuu Viet Thuong.
Son xuat di hinh nhieu tuong cot. Đia chung linh khi san long huong.
Tuc kim Trung Quoc phung than thanh. Thien tai phong điem hai bat duong.
Van quan gia tai cuu chan cu. Thuy dich son trinh van ly du. 
Huu đao y quan thu che đo. Khuoc tuong van tu cong thi thu.  
Lai nhan hien tri thong man kieu. Cong vi bao mao can tuong du. 

Hoi thu viem chau quy lo vien. Huu thuy trong tac chi nam xa. ”
Bai tho Phung Khac Khoan tang lai Ly Tuy Quang:

“ 答朝鮮國使李睟光義安何地不安居。禮接誠交樂有餘。彼此雖殊山海域。淵源同一聖賢書。交鄰便是信為本。進德深惟敬作輿。記取使軺回國日。東南五色望雲車。 Đap Trieu Tien quoc su Ly Tuy Quang
Nghia An ha đia bat an cu,
Le tiep thanh giao lac huu du.
Bi thu tuy thu son hai vuc,
Uyen nguyen đong nhat thanh hien thu.
Giao lan tien thi tin vi ban,
Tien đuc tham duy kinh tac du.
Ky thu su dieu hoi quoc nhat,

Đong nam ngu sac vong van xa.  ”


Quan nghiep tai trieu đinh Khi ong tro ve nuoc, trieu đinh Trieu Tien xay ra su kien phe vua Gwanghaegun (Quang Hai Quan) đua vua Injo (Trieu Tien Nhan To) len ngoi, ong lai ra lam quan o bo Lai (이조, Ijo, Lai tao), thang dan len chuc vu cao nhat la Ijo Panseo (Hangul: 이조판서, Lai tao Phan thu), tuong đuong Thuong thu Lai bo. Trong nhung tac pham sau nay cua ong, Jibong jib (Hangul: 지봉집, Chi Phong tap) va Chaesin Jablock (Hangul: 채신잡록, Thai tan tap luc), ong khong đe cao Nho giao ma nhan manh phai hoc phuong Tay đe kien thiet quoc gia. Ong cung phai giai quyet hau qua ve kinh te, chinh tri sau bay nam chien tranh voi Nhat. Ong cung đe cao y tuong ve binh đang. Y tuong cua ong lay cam hung tu Nho giao va Cong giao. Nhung cuon sach cua ong con đuoc luu giu tai Changsu Seowon (Hoc vien Khong giao Changsu) o Suwon, Gyeonggi.
Nhung nguoi ma ong co anh huong la cac hoc gia o the ki 17 cua Han Quoc, Yu Hyung-won (1622-1673) va Yun Jeung (尹拯, 1629-1714).
Ong mat nam 1628, đuoc ton thuy hieu Van Gian (文簡, 문간, Mungan) va truy phong ham Yeonguijeong (領議政, Linh nghi chinh), tuong đuong Te tuong.


Cac tac pham Chi Phong loai thuyet (지봉유설, 芝峰類說)
Chi Phong tap (지봉집, 芝峰集)
Thai tan tap luc (채신잡록, 採薪雜錄)
Binh chuc tap ky (병촉잡기, 秉燭雜記)
Toan luc quan thu (찬록군서, 纂錄群書)
Giai canh ngu tap thien (해경어잡편, 解警語雜篇)
Thang thuyet du thien (잉설여편, 剩說餘篇)
Thang Binh chi (승평지, 昇平志)


Xem them Yi Min'gu (1589-167), con trai cua Yi Su-gwang
Quan he Viet Nam - Ban đao Trieu Tien
Quan he Han Quoc – Viet Nam
Phung Khac Khoan
Cac tac pham cua Ly Tuy Quang tren wikisource.


Chu thich Tham khao Bowman, John Stewart. (2000). Columbia Chronologies cua nguoi chau A lich Su va van Hoa. New York: Đai Hoc Columbia Chi.ISBN 978-0-231-11004-4; OCLC 42429361
Grayson, James Huntley. (2002). Han Quoc mot ton Giao lich Su. London: Routledge. ISBN 978-0-700-71605-0
Kihl, Tre. (2004). Bien han chinh Tri: nen dan chu, cai cach, va van Hoa. Armonk, New York: M. E. Sharpe. ISBN 978-0-765-61428-5; OCLC 226116246
Nguoi han quoc O nuoc ngoai thong Tin phuc Vu, Bo cua van Hoa va thong Tin. (Nam 1978). So tay cua trieu tien. Seoul: o Han Quoc. OCLC 6719067
Palais, James. B. (1995). Confucian Statecraft va han Noi: Yu Hyongwon va Tre Choson Trieu. Seattle: Truong bao Chi Washington. ISBN 978-0-295-97455-2; OCLC 214839971
Yi Su-gwang, nguoi tien phong cho phai Thuc hoc cua Han Quoc.


Lien ket ngoai 이수광 (tieng han quoc)
Yi Su-gwang va cua ki nguyen (tieng han quoc)
Naver tren Yi Su-gwang (tieng han quoc)
Yi-Gwang Su