Vien Vien Đong Bac co (tieng Phap: Ecole francaise d'Extreme-Orient, viet tat EFEO) la mot trung tam nghien cuu cua Phap ve Đong phuong hoc, chu yeu tren thuc đia. Tien than la Phai đoan Khao co tai Đong Duong tu nam 1898 va chinh thuc thanh lap voi ten goi Vien Vien Đong Bac co ngay 20 thang 1 nam 1900, Vien co nhiem vu nghien cuu, khai quat khao co tren toan ban đao Đong Duong. Tru so đau tien cua Vien Vien Đong Bac Co o Sai Gon, Nam Ky trong ngay đau thanh lap nam 1900, toi nam 1902 Vien doi ra Ha Noi. Boi cac bien đong cua thoi cuoc chien tranh, nam 1957, Vien phai roi Ha Noi toi Campuchia, sau đo lai roi Phnom Penh ve Paris nam 1975. Hien nay, Vien Vien Đong Bac co thuoc Bo Giao duc đai hoc va Nghien cuu Phap, co 17 trung tam nghien cuu tai 12 quoc gia chau A.
Trong hon mot the ky ton tai, Vien Vien Đong Bac co đa đat đuoc nhieu thanh tuu quan trong ve Đong phuong hoc. Tap chi nghien cuu Bulletin de l'Ecole francaise d'Extreme-Orient (Tap san Vien Vien Đong Bac co, viet tat BEFEO), đa tro nen quen thuoc trong phan danh muc tham khao cua nhieu sach, bai viet ve khao co va lich su A chau. Vien Vien Đong Bac co cung co nhung anh huong quan trong đoi voi cac su gia Viet Nam the ky 20.


Lich su = Thoi ky Đong Duong =

Vien Vien Đong Bac co đuoc thanh lap nam 1900 nho su thuc đay cua Vien Han lam Van khac va Van chuong (Academie des Inscriptions et Belles-Lettres) va Chinh phu Lien bang Đong Duong. Trong khi Vien Han lam Van khac va Van chuong mong muon gui nhung nha nghien cuu toi chau A thi chinh phu toan quyen Đong Duong muon thanh lap mot co quan đe tim hieu va bao ton cac di san van hoa Đong Duong.
Nam 1902, tru so cua EFEO đuoc đat tai Ha Noi voi nhiem vu chinh la khai quat khao co, thu thap cac tai lieu viet tay, bao ton cac cong trinh, nghien cuu ve dan toc hoc, ngon ngu va lich su cac nuoc chau A, tu An Đo cho toi Nhat Ban. Nam 1907, EFEO nhan trach nhiem bao ton quan the kien truc Angkor va con theo đuoi du an nay trong nhieu nam. Voi tham vong rong lon ve mat khoa hoc, EFEO xay dung o Ha Noi mot thu vien va bao tang, ve sau tro thanh Bao tang Lich su Viet Nam. Tiep theo đo, EFEO cung thanh lap nhieu bao tang khac o Đa Nang, Sai Gon, Hue, Phnom Penh, Battambang... Giai đoan khoi đau cua EFEO ghi dau an nho nhung đong gop cua cac hoc gia, nhung ten tuoi lon ve Đong phuong hoc nhu Paul Pelliot, Henri Maspero, Paul Demieville ve Han hoc, Louis Finot, George Cœdes ve khoa van khac Đong Duong, Henri Parmentier ve khao co hoc, Paul Mus ve lich su ton giao...


= Sau 1945 =
Nam 1945 đanh dau su mo đau mot giai đoan moi voi EFEO. Mac du chien tranh, cac nha khoa hoc van hop tac voi chinh phu cac quoc gia moi đe theo đuoi nhung cong trinh o Đong Nam A: nghien cuu ve Phat giao, ngon ngu, van hoc, dan toc hoc... Cac cuoc khai quat khao co va viec trung tu Angkor van tiep tuc. Nhung toi nam 1957, Vien Vien Đong Bac co phai roi Ha Noi. Tiep đo, nam 1975, vien lai phai roi khoi Phnom Penh.
Tuy vay, EFEO cung đa thanh lap đuoc nhieu chi nhanh o chau A. Tu 1955 tai An Đo, cac thanh vien cua EFEO cong tac voi Trung tam Phap o Puducherry (Institut francais a Pondichery, IFP), tham gia nghien cuu van hoc va nghe thuat vung Nam An. Trung tam o Puducherry ve sau con co them mot chi nhanh o Pune. Cung khoang cuoi thap nien 1950, mot trung tam đuoc thanh lap tai Jakarta chuyen ve nghien cuu van khac ton giao va khao co. Tu nam 1968, tai Nhat Ban, Vien Hobogirin tap trung nghien cuu ve lich su Phat giao Trung Hoa va Nhat. Vai nam sau đo, mot trung tam khac ve Phat giao Đong Nam A đuoc mo tai Chiang Mai, Thai Lan. Cac hoc gia quan trong cua EFEO giai đoan nay co the ke toi Jean Filliozat ve An Đo hoc, Rolf Stein ve Han hoc va Tay Tang hoc, Bernard Philippe Groslier ve khao co o Angkor, Charles Archaimbault ve dan toc hoc, Maurice Durand nghien cuu ve Viet Nam...


= Đuong đai =
Sau khi Đong Nam A ket thuc cac xung đot va dan on đinh ve chinh tri, EFEO tro lai ban đao Đong Duong, hop tac cung cac nha khoa hoc đia phuong. Đau tien, nam 1990 tai Campuchia, Vien Vien Đong Bac co tiep tuc cac cuoc khai quat lon o Angkor. Ba nam sau, EFEO tro lai Lao. Tiep đo o Ha Noi, trung tam EFEO đuoc thanh lap kem mot thu vien, tien hanh cac nghien cuu ve lich su va nhan loai hoc. EFEO Ha Noi cung co vai tro xuat ban voi mot tap san ve van khac.
Sau Ha Noi, EFEO khong ngung mo them cac chi nhanh, tai Hong Kong, Kuala Lumpur, Đai Bac, Tokyo, Seoul va cuoi cung tai Bac Kinh vao nam 1997. Cung voi su phat trien tren phuong dien đia ly, linh vuc nghien cuu cua EFEO cung mo rong, huong dan ve đuong đai: nhan khau hoc Đong Duong, nghien cuu ve thuong mai o An Đo, cac thay đoi ve ton giao tai Trung Quoc, Thai Lan, Indonesia... The ky 21, Vien Vien Đong Bac co tiep tuc tham gia cac chuong trinh hop tac quoc te, nghien cuu ve chau A. Nam 2007, EFEO đong vai tro chinh, cung mot so vien nghien cuu khac thanh lap Hien hoi chau Au nghien cuu ve chau A (European Consortium for Asian Field studies, ECAF).


To chuc Hien nay, EFEO la mot co quan thuoc Bo Giao duc đai hoc va Nghien cuu (Ministere de l'Enseignement superieur et de la Recherche) voi nhiem vu tim hieu ve cac nen van minh co chau A chu yeu tren thuc đia. Linh vuc nghien cuu cua EFEO trai dai tu An Đo cho toi Trung Hoa va Nhat Ban, bao trum toan bo Đong Nam A theo ba huong chinh: cac truyen thong ve cong trinh kien truc, truyen thong chu viet va ton giao, nghien cuu ve lich su va nhan loai hoc. 17 trung tam va chi nhanh tai 12 quoc gia, bao gom cac nha khoa hoc đia phuong va quoc te, giup EFEO tien hanh cac nghien cuu ve khao co, lich su, ton giao... Ben canh nhung trung tam rieng biet, nhieu chi nhanh cua EFEO đuoc đat trong cac truong đai hoc, vien han lam, bao tang...


= Tru so tai Paris =
Tru so chinh cua EFEO đuoc đat trong Maison de l’Asie (Nha A chau), so 22 đai lo President Wilson, Quan 16 thanh pho Paris (48,864429°B 2,292353°Đ﻿ / 48.864429; 2.292353). Đay la trung tam chinh co vai tro ket noi cac chi nhanh o nuoc ngoai. Maison de l’Asie đong thoi cung la mot đia điem chuyen nghien cuu ve chau A, noi to chuc cac hoi nghi, gap go, gioi thieu cac tac pham moi lien quan đen chau A. EFEO tai Paris con mang chuc nang mot nha xuat ban va cung la trung tam luu tru voi mot thu vien va mot phong tru anh.


 Thu vien  Thu vien cua EFEO đuoc thanh lap o Ha Noi vao nam 1903. Su phat trien cua thu vien chinh la bang chung cho cac thanh tuu nghien cuu cua EFEO. Trong thoi ky EFEO tai Ha Noi va Phnom Penh, tu 1900 toi 1957, thu vien đa tap hop nhieu cac tac pham in va viet tay lien quan toi Đong Duong. Nho mua lai, trao đoi, bo suu tap cua thu vien khong ngung tang len. Vao nam 1944, thu vien o Ha Noi đa tap trung đuoc 80 ngan cuon sach, bao gom ca cac tac pham viet tay, trong đo mot nua la tai lieu voi ngon ngu chau Au. Vao cuoi thoi ky thuoc đia, theo cac thoa thuan giua Vien Vien Đong Bac co va ba quoc gia Đong Duong, nhung tai lieu voi ngon ngu chau Au thuoc ve vien, con nhung tai lieu ngon ngu đia phuong thuoc ve ba quoc gia ban đia. EFEO đa tien hanh sao chup lai cac tai lieu nay roi gui ve Paris. Hon 12 ngan cuon sach, chu yeu ve Đong Nam A, tro thanh hat nhan xay dung nen thu vien tai Paris, đuoc mo cua vao nam 1968.
Thu vien EFEO ngay nay tap hop khoang 83 ngan ban chuyen khao vao hon 1000 tua an pham đinh ky cung nhieu tranh in tay, cac buc hinh. Cac tai lieu luu tru thuoc nhieu linh vuc hon, bao gom ca Nhat Ban, Trung Quoc va Nam A. EFEO con hop tac voi nhung co so co luu tru tuong tu (College de France, Thu vien ngon ngu phuong Đong) va trao đoi an pham cung mot so trung tam nghien cuu chau A khac o chau Au va My.


 Trung tam luu tru anh  Bo luu tru anh cua EFEO rat phong phu ve mat tu lieu (khao co, kien truc, nghe thuat, lich su...) va trai rong qua nhieu quoc gia (Viet Nam, Lao, An Đo, Trung Quoc...). Nhung buc anh đau tien chup lai cac cuoc khai quat do EFEO tien hanh tu đau the ky 20. Tiep đo, mot phan quan trong khac la cac di tang, cua Dalet, Bacot, Boulbet, Benisti... Nhieu buc anh la minh chung cho tinh trang cac cong trinh trong qua khu ma hien nay - do chien tranh, thoi gian - đa bi thay đoi, huy hoai. Mot so khac ghi nhan qua trinh khai quat va trung tu do EFEO thuc hien trong hon mot the ky.
Hien nay bo suu tap cua EFEO gom khoang 30 ngan buc anh ve Campuchia, 7 ngan ve Viet Nam, 3 ngan ve Trung Hoa, 3 ngan ve Lao va mot so luong lon nua ve An Đo. Mot phan trong so tu lieu nay đa đuoc so hoa.


= Trung tam EFEO Ha Noi =
Nam 1983, EFEO ky ket hop tac voi Vien Khoa hoc xa hoi Viet Nam va sau đo la Đai hoc Ha Noi. Muoi nam sau, EFEO mo lai trung tam tai Ha Noi. Viec quay lai Viet Nam, noi tung đat tru so đau tien cua vien, đa đanh dau mot buoc phat trien moi cua EFEO. Trung tam tai Ha Noi tao đieu kien thuan loi cho EFEO tiep tuc nghien cuu ve Viet Nam voi su tham gia cua cac nha khoa hoc chau Au cung nhu ban đia. Cung voi Vien Han Nom, EFEO tien hanh du an kiem ke va cong bo nhung tai lieu van khac tren cac bia đa o Viet Nam. EFEO cung tham gia giam đinh hoang thanh Thang Long, nghien cuu ve cac nhom dan toc phia Bac, lich su cac trieu đai Đai Viet va tiep tuc chuong trinh khao co Oc Eo o Đong bang song Cuu Long.
Trung tam o Ha Noi cung bao gom mot thu vien voi 6 ngan cuon sanh tieng Viet, Phap, Anh chu yeu ve lich su va nhan loai hoc Viet Nam cung cac quoc gia ke ben. Bo suu tap cua thu vien đuoc mo rong rat nhieu nho su trao đoi tai lieu voi cac trung tam nghien cuu, truong đai hoc Viet Nam va nuoc ngoai. Vao nam 2005, giao su David Marr cung tang lai cho thu vien mot bo suu tap ca nhan quan trong.


= Trung tam EFEO Thanh pho Ho Chi Minh =
Vien Vien Đong Bac Co Phap đau tien tai Sai Gon (Thanh pho Ho Chi Minh ngay nay) vao nam 1900, sau đo hai nam co quan EFEO moi chuyen van phong đat tai Ha Noi.
Đe tang cuong mo rong su hop tac nghien cuu giua EFEO va cac nha nghien cuu o phia Nam, Toa tru so Vien Vien Đong Bac Co Phap (EFEO) chinh thuc khanh thanh vao ngay 25 thang 2 nam 2013 tai 113 Hai Ba Trung, Quan 1, Thanh pho Ho Chi Minh đe đi vao hoat đong nghien cuu tai cac tinh Đong bang song Cuu Long.


= Trung tam EFEO Puducherry =

Nam 1955, nha An Đo hoc noi tieng Jean Filliozat, nguoi giu chuc giam đoc EFEO hon 20 nam, voi su ung ho cua Thu tuong Jawaharlal Nehru, đa mo mot vien tai Puducherry chuyen nghien cuu ve An Đo (Institut francais a Pondichery, IFP). Trong vong nhieu nam, cac thanh vien cua EFEO nhan trach nhiem trong nhung chuong trinh cua IFP ve An Đo hoc (triet hoc, lich su nghe thuat, kien truc...). Hop tac nay van con tiep tuc sau nam 1964, khi EFEO co đuoc tru so đau tien đe luu tru cac bo suu tap cua minh. Đong thoi noi đay cung tro thanh đia điem đe cac hoc gia Phap cua EFEO gap go, hop tac voi cac đong nghiep An Đo.
Đoi ngu cua trung tam hien nay bao gom cac nha nghien cuu, ky thuat vien ca nguoi chau Au va An Đo. Rat nhieu ket qua đuoc in trong bo Collection Indologie (Bo suu tap An Đo hoc) do EFEO va IFP phat hanh hien đa vuot qua 100 cuon. Nhung nghien cuu ve van hoc, khao co, lich su co va đuong đai cua An Đo con đuoc EFEO cong bo tren cac tap chi chuyen nganh the gioi.
Trung tam tai Puducherry ngay nay cung đuoc trang bi mot thu vien toi 9 ngan tua sach ve An Đo hoc, mot bo suu tap ban đo, hinh ve cung nhung tai lieu viet tay tieng Phan, tieng Tamil, Manipravalam. Nam 2005, Les Manuscrits shivaites de Pondichery gom hon 10 ngan tai lieu do EFEO va IFP bao ton đa đuoc UNESCO cong nhan la Di san luu tru the gioi (Memory of the World).


= Trung tam EFEO Bac Kinh =
Trong the ky 20, mot so nha Han hoc noi tieng cua EFEO nhu Paul Pelliot, Henri Maspero hay Rolf Alfred Stein đa tien hanh cac nghien cuu tai Trung Quoc. Nhung phai toi nam 1994, EFEO moi mo chi nhanh đau tien o Phuc Chau va tiep đo nam 1997, trung tam tai Bac Kinh moi đuoc thanh lap. Đay la mot buoc tien cua chuong trinh hop tac giua EFEO voi Vien Han lam Khoa hoc Lich su Trung Quoc, Đai hoc Bac Kinh, Đai hoc Su pham Bac Kinh va Đai hoc Thanh Hoa.
Cung cac nha khoa hoc Trung Quoc, EFEO tien hanh cac du an nghien cuu ve thuy nong va xa hoi mien Bac Trung Quoc, ve đao Lao, kien truc quoc phong thoi Minh va Thanh, lich su van hoa, nganh in va xuat ban o Hue Chau... Mot phan nhieu trong so nhung du an nay đuoc cac to chuc quoc te tai tro. Trung tam EFEO Bac Kinh cung xuat ban Phap quoc Han hoc (法国汉学 - Sinologie francaise), mot tap chi hang nam bang tieng Trung Quoc do Bo Ngoai giao Phap giup đo.
Tai Hong Kong, EFEO cung mo mot trung tam vao nam 1994, nam trong Vien nghien cuu Trung Hoa cua Đai hoc Hong Kong. Ngoai cac chuong trinh nghien cuu ve ton giao, chinh tri, xa hoi, lich su... Trung tam EFEO Hong Kong con tham gia đao tao trong linh vuc lich su va ton giao Trung Hoa.


= Trung tam EFEO Kyoto =
Thanh lap vao nam 1966, trung tam EFEO Kyoto ngay nay co nhiem vu nghien cuu ve Nhat Ban tren nhieu linh vuc đa dang thuoc khoa hoc xa hoi. Tu nam 2003, EFEO Kyoto hop tac voi Vien nghien cuu co hoc cua Đai hoc Kyoto trong nhieu hoat đong, trong đo co viec to chuc cac buoi hoi thao chuyen đe nghien cuu. Ben canh đo, EFEO Kyoto cung phoi hop cung nhieu trung tam nghien cuu khac, ca Nhat Ban va Hoa Ky. Tu 2002, EFEO Kyoto to chuc hang thang Kyoto Lectures, mot hoi thao ve Nhat Ban hoc va Han hoc. Trung tam con phat hanh Cahiers d'Extreme-Asie, tap chi khoa hoc ton giao bang tieng Anh va tieng Phap, ket noi gioi nghien cuu Phap va quoc te.
EFEO Kyoto cung quan ly mot thu vien đac biet phong phu ve ton giao phuong Đong, chu yeu la Phat giao va đao Lao. Vao nam 1984, thu vien đa đuoc giao su Etienne Lamotte di tang lai mot bo suu tap lon. Cac tai lieu tu Kyoto cung gop phan lam phong phu cho thu vien EFEO o Paris.


= Cac trung tam khac =
Tinh toi 2013, ngoai tru so chinh tai Paris, EFEO co tat ca 18 trung tam tai 13 quoc gia.


Nghien cuu khoa hoc va cac hoat đong Cuoi the ky 19, viec nghien cuu ve chau A co nhieu thay đoi lon. Su phat trien cua khoa hoc keo theo nhung phuong tien nghien cuu moi. Cach tiep can mang tinh phuong phap luan lam thay đoi viec xu ly cac tu lieu ve phuong Đong. Mat khac, đe khao cuu cac cong trinh kien truc, nhung van bia, đe đieu tra ve dan toc hoc, ngon ngu... đoi hoi cac hoc gia phai co mat tai chinh chau A. Viec tap hop, bao ton cac hien vat, tu lieu cung đoi hoi cac đieu kien phuc tap, bat buoc phai thanh lap nhung vien nghien cuu tai ban đia.
Nam 1898, cac hoc gia hang đau cua Phap ve An Đo hoc đa đe trinh du an xay dung mot Truong Chandannagar thuoc Phap nhung khong nhan đuoc su quan tam cua gioi cam quyen. Paul Doumer sau đo đa quay lai voi du an nay, nhung đe nghi đat vien nghien cuu tai Đong Duong. Vien Vien Đong Bac co tro thanh trung tam nghien cuu đau tien hoat đong theo phuong phap moi đo. Nhiem vu cua EFEO giai đoan đau bao gom hai điem chinh: hoat đong nghien cuu ve khao co hoc va ngu van hoc cua ban đao Đong Duong; gop phan vao viec nghien cuu bac hoc nhung vung va nhung nen van minh lan can nhu An Đo, Trung Quoc, Malaysia...
Louis Finot, giam đoc đau tien cua EFEO trinh bay trong so chuyen san nhan dip ky niem lan thu 20 ngay thanh lap vien: "...viec nghien cuu thuc te cu the đoi hoi mot đieu khac han nhung su tu bien lieu linh cua tu duy: no đoi hoi su quan sat kien tri cua nha ngon ngu hoc va nha dan toc hoc đoi hoi su phan tich ti my, nhung su kien ton giao va xa hoi, đoi hoi su xem xet ky luong nhung cong trinh kien truc co cham hinh; no xem nhe viec coi ly thuyet nhu mot cong cu đe nghien cuu ma nam chac trong tay cai cuoc cua nha khao co hoc, cai compa cua nha nhan chung hoc, chiec ong kinh cua nha nhiep anh va chiec ban chai cua nha in rap. Tat ca nhung cong viec đo khong phai la nhung cong viec cua mot du khach thoang qua. Nhung ket qua đo chi thu đuoc trai qua qua trinh lao đong lien tuc, co to chuc, giong nhu mot hoc vien nghien cuu thuong truc thi moi co the co đuoc".

Nam 1898, EFEO moi chi co ban đieu le cua phai đoan khao co hoc thuong truc tai Đong Duong, Louis Finot đuoc chi đinh lam giam đoc cua vien. Nam 1899, khi đen Sai Gon, tuy co gap su phan ung tu phia Viet Nam, đoan bat tay ngay vao cong viec. Viec nghien cuu lich su chau A co nhung kho khan, đoi hoi cac hoc gia cua EFEO phai tim phuong phap tiep can khac voi nghien cuu lich su chau Au. "Nguoi phuong Tay hieu va yeu cau đuoc hieu, mot lich su đuoc đanh dau bang cac su kien va nam thang, bang cac trieu đai, bang cac cuoc chinh phat đuoc ghi nhan theo trinh tu thoi gian. Mot lich su nhu vay thi nguoi Campuchia khong biet đen boi hai nguyen nhan rat ro net la: mot mat cac van ban viet tay khong co kha nang cuong lai voi thoi gian, voi cac cuoc chien tranh, voi khi hau va mat khac nhung van khac tren đa đa kho co the đoc đuoc vi bi bao mon, bi nam reu bao phu, bi tan vo, sup đo...". Vi vay, cac thanh vien EFEO đa phai nghien cuu tren cac cong trinh kien truc song song voi viec nghien cuu cac van tu.
Ket qua đau tien cua EFEO tai Đong Duong, 100 tac pham va 300 tap sach nho bang tieng Khmer đuoc tap hop lai. Nam 1900, Vien Vien Đong Bac co phat hanh an pham đau tien: Tien co hoc An Nam. Sau nam đau, bon tap san (ba thang mot ky) cua EFEO đuoc in thanh mot tap 431 trang kem theo 75 buc anh minh hoa va ba tam ban đo. Nhung nghien cuu đau tien nay bao gom cac linh vuc: ton giao, kien truc Cham, van hoc dan gian Viet Nam, khao co hoc o Lao, phong tuc Campuchica... Cung trong tap nay con co hai bai nghien cuu ve Trung Hoa va Nhat Ban. Nam 1902, Seraphin Couvreur đa đua ra phuong phap Latinh hoa chu Han. He thong nay gan tuong tu Binh am Han ngu va đuoc su dung rong rai cho toi giua the ky 20.
Voi mot thoi gian dai nghien cuu, thuc hien nhieu cuoc khai quat o Đong Nam A, EFEO đa suu tap đuoc mot so luong lon hien vat, tai lieu. Va cung sau mot thoi gian dai, boi cac chinh sach cua EFEO, boi cac bien đong lich su, cac hien vat nay co nhung so phan khac nhau. Ngay tu nhung nam 1930, hoat đong ban lai hien vat cua EFEO đa bi bao chi Phap chi trich. Thang 1 nam 1943, 23 thung, khoang 8 tan cac tac pham đieu khac Campuchia đuoc EFEO gui đen bao tang Tokyo. Cung co nhung hien vat đuoc EFEO tang lai cho chinh quyen ban đia. Nhu ngay 3 thang 11 nam 1942, EFEO đa tang vua Campuchia mot buc tuong đuoc đieu khac dai 10 met, đat tai Vuong cung Campuchia o Phnom Penh. Khi EFEO phai roi Viet Nam, kho tu lieu cua vien đuoc phan chia theo nguyen tac: nhung tac pham ngon ngu chau Au thuoc ve EFEO, con cac tai lieu ngon ngu ban đia thuoc ve chinh quyen Viet Nam. Tuy vay, khong it tu lieu đa đuoc EFEO gui ve Paris. Bo suu tap ve Đong Nam A cua bao tang Guimet co mot phan khong nho nho hoat đong cua EFEO trong đau the ky 20.
Ve mat khoa hoc, EFEO đa gianh đuoc nhung thanh tuu to lon. Voi linh vuc nghien cuu trai rong ve đia ly, EFEO khong đi sau vao tung nen van hoa. Nhung cung vi ly do đo, EFEO tro thanh noi gap go ly tuong cho cac vien nghien cuu chuyen sau. Hon mot the ky hoat đong, vien cung la cai noi đao tao nhung hoc gia tieu bieu cua Phap ve Đong phuong hoc.


Mot so hoc gia noi tieng = Louis Finot =

Louis Finot sinh nam 1864 o Bar-sur-Aube. Sau khi tot nghiep nganh luat va van chuong, Finot lam viec tai Thu vien quoc gia Phap. Cung khoang thoi gian nay, ong bat đau hoc tieng Phan tai Ecole des hautes etudes roi lam viec tai truong sau khi nhan bang. Nam 1898, Louis Finot đuoc bo nhiem lam giam đoc Mission archeologique en Indochine (Phai đoan Khao co tai Đong Duong) va sau đo tro thanh giam đoc đau tien cua EFEO. Chinh Louis Finot đa cho phat hanh nhung tap san đau tien cua Vien Vien Đong Bac co. Sau khi het nhiem ky vao nam 1904, Louis Finot tro ve Paris roi tro thanh giao su cua Ecole des hautes etudes va College de France. Khoang thoi gian sau, Louis Finot lai toi Đong Duong roi tro ve Phap nam 1918. Cuoi nam 1920, Louis Finot tiep tuc tro lai Đong Duong va giu chuc giam đoc EFEO lan thu hai. Sau nam 1926, Louis Finot sang Campuchia cung nhom nghien cuu ve Angkor. Nam 1930, Louis Finot roi Đong Duong ve song tai Toulon. Nam 1933, Louis Finot đuoc bau vao Vien Han lam Van khac va Van chuong va mat hai nam sau đo cung tai Toulon. Trong suot khoang thoi gian gan 40 nam, Louis Finot đa cong bo nhieu cong trinh nghien cuu ve van hoc, khao co, van khac cac nuoc Đong Đuong.


= George Cœdes =

George Cœdes sinh nam 1886 tai Paris. Cœdes theo hoc tieng Phan va tieng Khmer tai Ecole pratique des hautes etudes. Nam 18 tuoi, ong đa cong bo bai bao đau tien tren BEFEO. George Cœdes co tham gia quan ngu mot thoi gian va khi ket thuc, ong tro thanh thanh vien cua EFEO, toi Đong Duong nam cuoi 1911. Sau mot thoi gian dai lam viec o Xiem, George Cœdes toi Ha Noi nam 1929 tro thanh giam đoc EFEO va giu chuc vu nay cho toi khi nghi huu vao nam 1947. Chinh George Cœdes đa phat trien EFEO tai Ha Noi, mo them thu vien, phong anh va bao tang Louis Finot, tien than cua Bao tang Lich su Viet Nam sau nay. Nam 1944 tai Ha Noi, George Cœdes cong bo Histoire ancienne des Etats hindouises d'Extreme-Orient (Co su cac quoc gia An Đo hoa tai Vien Đong). Sau chien tranh, cong trinh nay đuoc xuat ban tai Paris nam 1948 voi ten Les Etats hindouises d'Indochine et d'Indonesie, gianh đuoc thanh cong lon. Roi Đong Duong tro ve Paris, George Cœdes lam viec tai bao tang Ennery va con tham gia giang day. Ong cung đuoc bau vao Vien Han lam Khoa hoc Hai ngoai (Academie des Sciences d'Outre-Mer) va Vien Han lam Van khac va Van chuong. Nam 1969, George Cœdes mat tai Paris.


= Henri Parmentier =
Henri Parmentier (Paris, 1871 - Phnom Penh, 22/2/1949) la mot nha khao co hoc nguoi Phap, chuyen gia nghien cuu ve van hoa Cham Pa co xua. Ong gop phan quan trong trong viec thu thap, bao ton nhung hien vat thuoc nen van hoa Cham Pa tai My Son va phuc hoi cac di tich Angkor.
Ong cung gop phan thuc hien cac chuong trinh bao ton Angkor Wat va cac nang cap cac bo suu tap khao co tai bao tang cua Vien Vien Đong Bac Co tai Ha Noi (nay la Vien Bao tang Lich su Viet Nam). Ong cung gop phan xay dung Vien bao tang cua Vien tai Đa Nang, (nay la Vien Bao tang Nghe thuat đieu khac Cham Đa Nang).


= Louis Malleret =
Louis Malleret (1901-1970) la nha khao co hoc nguoi Phap, giam đoc cua vien tu nam 1949 đen 1956, nguoi đa tien hanh cac cuoc khai quat o Đong Nam A vao nhung nam 1940, chu yeu tai khu vuc thuoc vuong quoc Phu Nam va Oc Eo o đong bang song Cuu Long.


= Nguyen Van Huyen =
Nguyen Van Huyen sinh nam 1908 tai Ha Noi trong mot gia đinh tri thuc. Nam 1926, ong toi Phap hoc ve van va luat. Nam 1934, Nguyen Van Huyen tro thanh nguoi Viet Nam đau tien bao ve luan an tien si tai Sorbonne voi đe tai Les chants alternes des garcons et des filles en Annam (Hat đoi đap nam nu thanh nien o An Nam). Nam 1935, Nguyen Van Huyen ve Viet Nam va giang day tai Ecole du protectorat (Truong bao ho). Đen 1938, ong gia nhap EFEO. Đong thoi, tu nam 1941, Nguyen Van Huyen cung tham gia Comite de recherches scientifiques de l'Indochine (Ban nghien cuu khoa hoc Đong Duong). Sau thang 8 nam 1945, Nguyen Van Huyen lam viec cho chinh phu Ho Chi Minh, giu chuc giam đoc Đai hoc hoc vu, tham gia xay dung chuong trinh giao duc. Tu 1946, Nguyen Van Huyen tro thanh bo truong Bo Giao duc quoc gia va giu chuc vu nay toi khi mat vao nam 1975. Ke tu nghien cuu đau tien vao nam 1934, Nguyen Van Huyen đa cong bo nhieu cong trinh gia tri ve van hoa, tin nguong Viet Nam.


= Giam đoc cua vien =


Vien Vien Đong Bac co va Viet Nam Đuoc thanh lap tai Viet Nam va đat tru so chinh o đay trong suot hon nua the ky, Viet Nam hoc luon la mot trong nhung linh vuc nghien cuu chinh cua EFEO. Qua cac tap san cung nhu cac tong ket, co the thay nhung đong gop quan trong ve Viet Nam hoc cua cac hoc gia Vien Vien Đong Bac co, ca nguoi Phap va nguoi Viet.

Nhung nghien cuu cua EFEO bao trum nhieu linh vuc cua Viet Nam hoc, nhu tin nguong, ton giao, kien truc, van hoc, ngon ngu, dan toc hoc... va đa đat đuoc nhieu thanh tuu quan trong. Cac khai niem cua lich su van minh Viet Nam nhu van hoa Hoa Binh, van hoa Bac Son, van hoa Đong Son, van hoa Sa Huynh... đeu do EFEO cong bo truoc 1954. Vien Vien Đong Bac co đa suu tam, bao ton hien vat va bien soan nhieu tai lieu ve Viet Nam hoc. Kho sach cua EFEO ve sau đuoc chuyen giao cho Thu vien Vien Thong tin Khoa hoc Xa hoi, Thu vien Khoa hoc Ki thuat Trung uong va Vien Nghien cuu Han Nom. Mot phan khac hien đuoc luu tru tai cac thu vien, trung tam nghien cuu cua Phap.
Mot so di tich quan trong cua Viet Nam cung do cac nha khoa hoc cua EFEO kham pha vao đau the ky 20. Nam 1898, Thanh đia My Son đuoc mot nguoi Phap phat hien. Khong lau sau đo, cac nha khoa hoc cua EFEO đa toi nghien cuu kien truc, đieu khac va cac van bia cua quan the di tich nay. Ket qua đa lam sang to cac cau hoi ve My Son, cung nhu xac đinh đuoc gia tri cua di tich. Ten goi cac khu vuc đen thap o đay (A10, B5...) đeu do hoc gia cua EFEO đat. Nam 1924, Vien Vien Đong Bac co tim ra Bai đa co Sa Pa o mien Bac Viet Nam. Đen nay, EFEO van tiep tuc nghien cuu va cung phia Viet Nam tim kiem phuong an bao ve bai đa truoc su pha hoai cua nguoi dan va khach du lich.
Vien Vien Đong Bac co cung xay dung nen mong cho he thong bao tang lich su o Viet Nam. Do nhu cau bao ton cac hien vat lich su, nam 1926, EFEO thanh lap bao tang Louis Finot, tuc Bao tang Lich su Viet Nam ngay nay. Tuong tu o Đa Nang, Bao tang Nghe thuat đieu khac Cham Đa Nang đuoc EFEO bao tro, thanh lap nam 1919 mang ten hoc gia Henri Parmentier.
Cac thanh cong cua EFEO đa giup đo cho chinh gioi hoc gia Viet Nam va ca gioi Đong phuong hoc the gioi tien hanh cac nghien cuu ve Viet Nam hoc.


Nhung chuyen đo ky Đau the ky 20 thi nen khoa hoc Phap co nhieu thanh tuu nhung cung co nhieu tai tieng, hien ra ngay trong lich su thanh lap va hoat đong cua "Hoi đong Nghien cuu Quoc te" (IRC; 1919-1931). IRC la hoi đong thuong đinh cua gioi khoa hoc nhung bi nguoi Phap thao tung, nen bi bo lo khong đuoc coi la tien than cua Hoi đong Khoa hoc Quoc te (ICSU; 1931) hien nay.
Vien Vien Đong Bac co Ha Noi đa tung bi tai tieng vi khong to chuc đung đan viec khao co trong nua đau the ky 20. EFEO đa dung tung nhung nguoi khong chuyen mon khai quat sai quy cach vi chi can nhung nguoi nay đem ve mot phan di vat cho vien.
Mot trong nhung chuyen đo ky o EFEO truoc đay, la su viec ba Madeleine Colani (1866-1943) đuoc moi lam cong tac vien, va ba đa co nhung đong gop lon lao cho khao co hoc Đong Duong, the hien ngay tu Hoi nghi Tien su Vien Đong lan thu Nhat tai Ha Noi thang 1 nam 1932. Colani la nguoi đa khai quat nhieu đia điem nhat, lap ra ten goi van hoa Hoa Binh, khao sat tai cac van hoa Bac Son, Ha Long, Sa Huynh,... o Viet Nam, va phat hien di tich Canh đong Chum o Lao. Sau nay ba đuoc vinh danh trong Hoi nghi cac nha khao co the gioi ky niem 60 nam cong trinh ve van hoa Hoa Binh cua ba - "The Hoabinhian 60 Years after Madeleine Colani: Anniversary Conference" - to chuc cuoi nam 1993 tai Ha Noi. "The ma, du cong tac lau nam voi truong Vien Đong Bac co, ba chua bao gio đuoc nhan la thanh vien cua Truong nay. Co le vi tieng tam noi bat, ba la nan nhan cua ganh ti, ghen ghet đen tu cac nam đong nghiep."(Trich Nguyen Quang Trong, 2003).


Tham khao Xem them Christiane Pasquel Rageau, Truong Vien Đong Bac co Phap hay nganh Đong phuong hoc soi đong o Phap Luu tru ngay 17 thang 6 nam 2008 tai Wayback Machine (Bulletin d’informations de L’Association des Bibliothecaires Francais). N.0140, Ier Trimestre 1989. Đang lai tren trang cua Vien nghien cuu Han nom.


Lien ket ngoai Trang chinh thuc cua Vien Vien Đong Bac co.
Vien Vien Đong Bac co tai Ha Noi
Vien Vien Đong Bac co tai Thanh pho Ho Chi Minh