Tran Verdun la mot tran lon chinh cua mat tran phia Tay trong Chien tranh the gioi thu nhat. Tran đanh no ra giua quan đoi Đuc va Phap tu 21 thang 2 đen 19 thang 12 nam 1916 xung quanh Verdun-sur-Meuse o đong bac Phap.
Nguoi Đuc đa lap ke hoach tran đanh nay dua tren y tuong ban đau cua Tong Tham muu truong Quan đoi Đuc la Thuong tuong Erich von Falkenhayn, nham "rut sach mau" quan Phap. Tran đanh nay la mot trong nhung cuoc giap chien tieu bieu cua cuoc Chien tranh the gioi lan thu nhat vi no the hien tinh than chien đau dung manh cua cac binh si tham chien, voi nhung phut giay quang vinh cung nhu tham khoc cua ho. Voi y nghia lich su lon lao. đay la tran chien keo dai nhat trong Chien tranh the gioi thu nhat, va la tran đam mau thu hai sau Tran Somme (1916). Chien dich kinh hoang nay cung đuoc xem la tran đanh lau dai bac nhat trong lich su, voi thoi gian keo dai đen 10 thang. Ket qua la hon 300.000 nguoi chet va hon 450.000 nguoi bi thuong cho ca 2 ben. Đay la tran đanh đam mau nhat The chien I tinh đen thoi điem đo.
Khau hieu noi tieng cua quan Phap phong thu trong tran nay la "Chung se khong vuot qua" (Ils ne passeront pas) cua Robert Nivelle. Cuoi cung, quan Đuc phai hung chiu ton that nang ne va chang the nao chiem đuoc Verdun, song đay la mot chien thang kieu Pyrros cua quan Phap - ton that kinh khiep cua ho chung to chien luoc "hut sach mau" quan Phap cua quan Đuc đa phan nao gat hai đuoc thanh cong. Vi khong the hoi phuc hoan toan sau thang loi o Verdun, quan Phap - phai dua dam vao quan Anh đe chong nhau voi quan Đuc o Mat tran phia Tay. That bai cua nguoi Đuc đa gan lien voi ten tuoi cua Falkenhayn, khien cho ong bi sa thai. O ben kia chien hao, Tong tu lenh Quan đoi Phap Joseph Joffre bi sa thai vao thang 12 nam 1916, tro thanh mot "ton that" o Verdun. Đoi voi nguoi Phap, tran chien nay la sieu đien hinh cho nhung chet choc cua ho trong cuoc Chien tranh the gioi thu nhat. Đong thoi, do nguoi Phap qua ca tin vao he thong phong ngu cua minh trong chien thang nay, ho đa tham bai trong cuoc tan cong cua Đuc Quoc xa vao nam 1940.


Gia tri cua Verdun Verdun co mot gia tri bieu tuong to lon đoi voi nuoc Phap. Trong lich su, no đong mot vai tro quan trong trong viec bao ve khu vuc noi đia nho vao vi tri chien luoc tren song Meuse. Vua Attila nguoi Hung chua bao gio thanh cong trong viec vay ham xa. Khi chia tach Đe che Frank cua Charlemagne, Hiep uoc Verdun nam 843 đa quy đinh xa la mot phan cua Đe quoc La Ma Than thanh. Sau Hiep uoc Munster nam 1648 cho phep sap nhap Verdun vao Phap. Verdun đa đong mot vai tro quan trong trong phong tuyen đuoc xay dung sau Chien tranh Phap-Pho nam 1870. Đe bao ve truoc moi đe doa cua Đe che Đuc tu phia Đong, cac phong tuyen giua Verdun va Toul va giua Epinal va Belfort đa đuoc xay dung. Verdun bao ve huong xam nhap phia Bac vao đong bang Champagne va huong tiep can voi thu đo Phap la Paris.
Trong nam 1914, Verdun đa đung vung truoc cac cuoc tan cong cua Quan đoi Đuc, va phong tuyen đa chiu đuoc đen ca cac cuoc phao kich cua đai phao Big Bertha. Cac đon vi đa đuoc đon tru trong cac thanh co do Vauban xay dung tu the ky thu 17. Cuoi the ky thu 19, mot he thong ngam duoi mat đat đa đuoc xay dung đe lam cong binh xuong, benh vien, va ca doanh trai cho quan Phap.


Boi canh truoc tran đanh Verdun la mot mui nhon trong he thong phong phu cua Phap. Do su uon khuc quanh nhieu phia cua song Meuse, quan Phap gap phuc tap khi phong thu khu vuc nay. O đay, nguoi Phap cho xay dung nhieu đon luy, trong đo co phao đai Douaumont va phao đai Vaux. Tuy nhien, sau khi cac đon luy o Liege, Namur va Maubeuge bi đan phao Đuc pha huy, cac tuong linh Phap khong con tin tuong vao cac cu điem o Verdun. Phao binh o Verdun bi rut đi theo menh lenh vao ngay 12 thang 8 nam 1915, lam suy yeu đi đang ke kha nang phong thu cua cac cu điem. Khi đo, thong che Joseph Joffre can phao binh cho mot đot phan cong đang len ke hoach. He thong phong ngu đoi cho bi cat giam chi con mot day chien hao, thay vi ba day nhu yeu cau. He thong hang rao day thep gai o trong tinh trang toi te. Quan so cang ngay cang bi suy giam va khong co to chuc. Luc luong phong thu đon tru tai cac phao đai bi cat đen muc chi con khoang vai chuc binh si moi noi. Mat khac, tinh hinh yen tinh trong o đay mot vai thang đo lam su sao lang chu y cua tuong linh Phap vao khu vuc nay. Khong ai nghi đen mot đot tan cong cua nguoi Đuc nham chiem đat.
Ben canh đo, co hai he thong đuong tiep te hau can cho Verdun, mot tu Nancy va mot tu Bar-le-Duc. Nhung tuyen đuong tu Nancy đen đay đa bi quan Đuc cat đut khi chiem Saint-Mihiel nam 1914. Do vay, nguon tiep lieu duy nhat cua Verdun la tuyen đuong sat noi tu Bar-le-Duc đen đay. Tuy nhien, tuyen đuong sat nay lai khong đu đieu kien cho viec van chuyen cac vu khi hang nang. Ben canh tuyen đuong sat nay la mot con đuong hang tinh. Them vao đo la kha nang thong tin lien lac yeu kem cua quan Phap voi tuyen sau, tat ca cang lam cho cum cu điem Verdun tro nen yeu ot.
Sau khi nuoc Đuc khong the gianh đuoc chien thang nhanh chong trong nam 1914, cuoc đai chien nhanh chong sa lay vao be tac. Chien tranh chien hao đa đuoc phat trien va khong mot ben nao co the vuot qua. Trong nam 1915 moi no luc nham pha vo be tac cua Quan đoi Đuc tai Ypres, cua quan Anh tai Neuve Chapelle va cua quan Phap tai Champagne đa that bai voi con so thuong vong khung khiep.
Nam 1915, quan Đuc phai chien đau tren 2 mat tran, phia Đong la quan Nga, phia Tay la quan Anh - Phap. Tinh hinh nay ma tiep tuc keo dai thi rat bat loi cho Đuc, vi ho khong co du tru nhan luc va tai nguyen nhieu nhu cac nuoc đoi thu. Muc tieu cua Đuc luc nay la phat đong mot chien dich tan cong lon nham loai mot nuoc đoi thu khoi cuoc chien.
Tong tham muu truong Quan đoi Đuc, tuong Erich von Falkenhayn quyet đinh nham mui tien cong chinh vao quan Phap thay vi quan Nga, vi ong cho rang nguoi Nga se som phai rut khoi chien tranh vi ho đang co nguy co đoi mat voi mot con bao tap cach mang. Mot khi quan Phap đai bai thi quan Anh se cung phai nan chi. Ong tin rang mac du mot buoc đot pha lon co the se khong bao gio xay ra, tuy nhien quan Phap van co the bi đanh bai neu phai chiu đung qua nhieu ton that, Falkenhayn mo ta muc đich chien dich la cu "chich mau đen chet" danh cho quan Phap. Do vay ong đa chuan bi ke hoach tan cong vao mot vi tri ma nguoi Phap khong the rut lui, vua do ly do chien luoc, vua vi the dien quoc gia. Do vay, nguoi Đuc hy vong don mot ganh nang cua cuoc chien tieu hao sinh luc đoi phuong len vai nguoi Phap. Xa Verdun sur Meuse đuoc chon lam vi tri "chich mau" vi tinh chien luoc cua no:

Verdun nay đuoc bao vay bang mot vong cac phao đai phong thu nhung bi co lap ba phia. Thong tin lien lac cua quan Phap o đay rat ngheo nan. No la mot cu điem quan trong cua nguoi Phap lan sau vao trong phong tuyen quan Đuc. Mat khac, xa nay bao ve con đuong tien truc tiep đen Paris.
Chiem đuoc Verdun se uy hiep truc tiep đen cac nha may san xuat phao binh o Briey-Thionville va khu cong nghiep sat o Metz, anh huong nghiem trong đen nen cong nghiep quoc phong Phap.
Verdun la mot bieu tuong quoc gia cua Phap, nguoi Phap tha chet chu khong the rut lui.
Quan Đuc khong phai di chuyen nhieu quan trong khu vuc, neu khong vi tri đuoc chon se la Somme. Quan Đuc co đuong xe lua phuc vu hau cau chi cach đo 20 dam, trong khi quan Phap chi co mot con đuong tiep lieu duy nhat tu Bar-le-Duc đen Verdun.
Do vay, Verdun đuoc xem nhu mot phuong tien nham pha huy tiem luc quan đoi Phap hon la mot chien dich quan su thong thuong. Trong thu gui cho Hoang đe Đuc (Kaiser) la Wilhelm II, Erich von Falkenhayn viet:

Va Hoang đe đa tan thanh voi vi Thuong tuong nay. Erich von Falkenhayn tap trung khoang 42 su đoan voi 10 su đoan truc tiep tham gia tran đanh 10 su đoan du tru tuyen 2. Ke hoach tan cong Verdun mang ten Chien dich Toa an (Operation Gericht). Viec tap trung quan nay khong thoat khoi su chu y cua quan Phap, trung ta Emile Driant chi huy Trung đoan Ky binh 56 va 59 đa thong bao cho tong chi huy quan Phap ve khu vuc nay. Thong che chi huy quan đoi Phap luc đo la Joseph Joffre lien gui mot luc luong cong binh đen đe chuan bi. Tuy nhien, tuong Herr chi huy o Verdun phan nan "Moi khi toi yeu cau tang cuong luc luong phao binh, tong hanh dinh lai rut đi cua toi 2 khau phao". Đen giua thang 1 nam 1916, su chuan bi cua quan Đuc ve co ban đa hoan thanh. Thong tin tinh bao nay đa đuoc Phong nhi Tinh bao Quan đoi Phap (2e bureau) thuoc bo tong tham muu quan đoi Phap xac nhan, bang khong anh va qua khai thac quan đao ngu nguoi Alsace va nguoi Lorraine, tuy nhien tuong Joseph Joffre van lam ngo. Mac du Verdun đuoc phong thu so sai do phao binh hang nang đa đuoc di chuyen khoi cac phao đai, nhung do thong tin tinh bao tot cua Phap cong voi su cham tre tan cong cua quan Đuc vi ly do thoi tiet xau đa cho phep quan Phap tang cuong hai Su đoan 72 va 51 cua Tap đoan quan 30 vao vi tri.


Binh luc đoi ben = Đuc =
Ngay 20 thang 2, bon tap đoan quan Đuc gom nhung đon vi tinh nhue va uu tu nhat cua Quan đoi Đuc đa tap ket gan Verdun, tong quan so cua Đuc tham gia tran đanh len đen hon 1.000.000 quan, trang bi 1.200 khau phao va sung coi, trong đo co hon 500 khau phao co co nong tren 200mm, toan bo cac luc luong tren lien ket lai duoi quyen tuong Erich von Falkenhayn va Hoang Thai tu Wilhelm.
Mui nhon cua cuoc tan cong la Tap đoan quan so 5, voi 350.000 binh si, chiem gan 1/4 binh luc quan Đuc, se đong loat tan cong phao đai Douaumont ma trong tam la lang Bois des Caurers. Theo ke hoach, phao binh luon đong vai tro quan trong cho viec ho tro quan tan cong, nhung lan nay quan Đuc se tan cong voi chien thuat moi, tieng phao vua dut, bo binh đong loat xung phong, cac khau phao se đuoc keo theo sau đe yem tro tuc thi, giam thieu toi đa thiet hai cho bo binh.


= Phap =
Do nam đuoc rat it thong tin ve ke hoach cua quan Đuc nen trong thoi điem truoc tran đanh chi co hai su đoan thuoc Tap đoan quan so 30 Phap đang đong tai Verdun va cac khu vuc xung quanh, tuyen phong ngu thu nhat gom cac day hao va cong su phong thu xen ke, ma trung tam la phao đai Douaumont, do hai trung đoan kinh ky binh Phap tran thu. He thong hoa luc rieng cua cac phao đai khong đuoc chi huy Phap chu trong, tren toan tuyen quan Phap chi co hon 200 khau phao, moi phao đai chi co 30-50 binh si bo phong, tuyen tiep te duy nhat đen Verdun la Bar-le-Duc. Tuy gap nhieu kho khan trong cong tac to chuc phong thu, quan Phap nam trong tay nhieu cum cu điem phong ngu manh nhu phao đai Vaux, cao điem 304, cu điem Fleury.....phao binh Phap đuoc cho la thieu suc manh va phoi hop rat long leo, nhung lai đuoc bo tri tren cac ngon đoi, day nui, giup cho phao co the ban truc xa vao luc luong tan cong voi đo chinh xac tuyet đoi. Giai đoan đau cuoc chien, quan Phap khong co bat ky si quan cap tuong nao phu trach viec phong thu Verdun, nhung đen đem ngay 24 thang 2, ba ngay sau đot tan cong thu nhat cua quan Đuc, Tu lenh quan Phap-tuong Joseph Joffre đa bao đong tinh trang khan cap, quyet đinh tang vien Tap đoan quan Du bi so 2 (190.000 quan, 180 khau phao) do tuong Phillipe Petain chi huy cho chien truong Verdun


Tran chien = Giai đoan 1 =

Vao 7h sang ngay thu nam, 21 thang 2 nam 1916, tu tin vao su vuot troi cua phao hang nang cua minh, quan Đuc mo man tran đanh bang mot tran phao kich du doi keo dai 9 gio ruoi voi hon 1.000.000 luot phao kich tren toan chien tuyen dai 40 km cua 1.200 khau phao cac loai, bao gom 542 phao hang nang, voi hy vong nhanh chong đap tan quan Phap va san bang toan bo phong tuyen. Tong cong quan Đuc đa ban khoang hon 2.000.000 vien đan phao trong vong 2 ngay đau tien cua tran chien tan khoc. Vao khoang 16h cung ngay, 2 su đoan quan Đuc tan cong tren mot tran tuyen dai 6 km o Bois des Caures, phao binh Đuc tien hanh co đong theo ngay, nham tang tam hoat đong sau khi trien khai tiep ngay tren đia hinh đa cat đut lien lac giua hai tuyen cua quan Phap, quan Phap o Bois des Caures hoan toan bi nghien nat duoi tran mua đan phao. Chi sau vai tieng đong ho phao kich, toan bo khu rung cay bien mat duoi tran mua đan. Quan Phap voi hai trung đoan ki binh nhe 56 va 59 gom 1.300 quan voi sung truong, luu đan va luoi le duoi su chi huy cua Emile Driant, đa chong tra khoc liet 60.000 quan Đuc voi phao binh hang nang trong vong hai ngay. Lan đau tien, quan Đuc su dung sung phun lua đe lam sach cac chien hao. Ngay 23 thang 2, Bois des Caurers that thu, quan Đuc tieu diet đuoc tuong Driant cung voi khoang 1.200 binh linh, quan Phap chi con 100 nguoi song sot. Tuy nhien, khoang thoi gian quy bau hai ngay đa cho phep quan Phap tang cuong phong thu Verdun.
Tuy nhien, quan Đuc tien quan rat cham, thuc te la viec su dung phao binh cua quan Đuc co loi trong giai đoan đau nay lai gay ra nhung phien phuc cho luc luong tan cong. Đia hinh bi cay nat tro nen khong on đinh va nguy hiem, quan Đuc lien tuc phai tien quan theo hang doc nham tranh nhung chuong ngai vat. Trai nguoc han lai tat ca nhung du tinh, quan Đuc gap phai nhung o đe khang cua quan Phap tren đuong tien quan. Tai nhung vi tri tuong chung đa that thu cua quan Phap, nhung nguoi song sot đa tap trung lai va khang cu, co luc chi mot khau sung may đu chan đung mot trung đoan. Quan Phap trong tinh trang tham hai cua minh đa ngoan co chong tra va lam cham đang ke buoc tien cua quan Đuc. Vao ngay 24 thang 2, hang phong ngu thu hai cua quan Phap bi choc thung, mot phong tuyen moi cua quan Phap đuoc hinh thanh voi 270 khau phao co gang đap tra. Hai su đoan Phap nhanh chong đuoc gui toi tang vien cho luc luong ngoai phong tuyen. Cung voi nhung nguoi song sot sau tran phao kich, ho đa chan buoc tien cua quan Đuc.
Ngay 25 thang 2, trung đoan 24 Brandenburg Đuc chiem phao đai Douaumont, voi 60 quan phong thu. Đay đuoc xem lam mot dien bien bat ngo cho quan Đuc, khi mot binh si Đuc bi suc ep cua phao hat xuong hao cua phao đai. Anh quyet đinh bo vao ben trong phao đai va phat hien ra ben trong duy nhat chi con mot ten linh Phap đang phong thu. Phao đai nay đuoc xem nhu trung tam cua he thong phong thu Phap. Đay la nhu mot chien thang quan trong cho quan Đuc, mang lai tham hoa va lam ton hai đen he thong phong ngu cua quan thu. Nhu the nguoi Đuc đa co đuoc loi the ve chien luoc. Tu đay, phao cua quan Đuc o Douaumont chia truc tiep đe doa Verdun. Su that thu cua xa tuong chung la mot đieu hien nhien. Vi vay, quan Phap phan kich quyet liet nham tai chiem lai phao đai nay. Trong suot thoi gian cua cuoc chien, hai ben đa giao chien voi nhau 13 lan o khu vuc phao đai nay.
Giai đoan 1 cua tran Verdun ket thuc. Tuy nhien nhung muc tieu ban đau cua tuong von Falkenhayn đa khong đat đuoc. Đo la mot mat tran bi gioi han, đia hinh tien quan qua phuc tap. Mat khac, su tan ra cua quan Phap đa chung minh cho ke hoach ban đau cua quan Đuc.


= Giai đoan 2 =

Toi ngay 24 thang 2, tong tham muu truong quan Phap, tuong Noel Edouard de Castelnau khuyen tuong Joseph Joffre gui ngay Tap đoan quan so 2 duoi su chi huy cua đai ta Phillipe Petain ra mat tran. Đay la tap đoan quan du tru chien luoc, đat duoi su chi huy cua Petain tu nam 1915. Joffre quyet đinh cu Petain lam tong chi huy mat tran Verdun. Petain la mot con nguoi thuc dung, ong quyet đinh tang cuong hoa luc phao binh cho chien tuyen, hang phong thu cua quan Phap đuoc to chuc lai, tao thanh mot tuyen noi hai bo song Meuse cac phao đai cung đuoc tang cuong hoa luc. Ben canh đo, ong cung tang cuong ho tro hau can. Ngay 27 thang 2, quan Đuc bat đau tan cong vao lang Douaumont nhung bi lien tuc bi đay lui. Thoi tiet xau voi mua tuyet nang hat va su phong ngu ben bi cua Trung đoan 33 Phap đa cam chan quan Đuc tai đay, sau mot tuan giao chien quan Đuc chi chiem đuoc canh trai cua lang. Đieu nay đa giup cho quan Phap kip chuyen 90.000 quan va 23.000 tan vu khi ra đen Verdun qua tuyen đuong giua Bar-le-Duc đen Verdun. Đay la tuyen đuong huyet mach duy nhat nuoi song phong tuyen Verdun, đuoc menh danh la Con đuong than thanh (La Voie Sacree). Mat khac, trai voi đe nghi cua cac chi huy khu vuc, Petain ra lenh cam to chuc bat ky cuoc phan cong nao đe tranh ton that luc luong.
Tuong tu nhu nhieu cuoc tan cong khac o mat tran phia tay, luc luong Đuc bi dan mat uy luc yem tro cua phao binh. Do bi phao kich lien tuc, đia hinh mat tran bi bien thanh mot bien bun dan tao nen kho khan lon cho su di chuyen cua phao binh. Mat khac, cac mui tien cong cua quan Đuc roi vao tam ban cua phao binh Phap o bo tay cua song Meuse. Tap đoan quan so 5 cua Đuc tan cong voi so luong lon o huong nam cua bo đong song Meuse, ngay cang gap phai ton that nang hon. Luc luong nay lien tuc bi tan cong tat suon boi phao binh cua Petain o bo tay. Ngay 2 thang 3, khi chiem đuoc lang Douaumont, toan bo 4 trung đoan cua quan Đuc đa hoan toan bi tieu diet.
Khong co kha nang tien quan xa hon, ngay 6 thang 3, quan Đuc quyet đinh chuyen huong tan cong. Ben bo tay (bo trai) la cac cu điem Le Mort Homme, Bois des Bourrus, Bois de Cumiere va Bois des Corbeaux. Cac đon bi đac biet tinh nhue cua quan Đuc vuot song Meuse o Brabant va Champneuville, muc tieu chinh la cac cu điem tren đoi 304 va đoi Le Mort Homme la noi tap trung cac khau trong phao cua Phap, khong chiem đuoc hai cu điem nay, quan Đuc khong the uy hiep đuoc Verdun tu canh phai. Ket thuc ngay 6 thang 3, luc luong tan cong Đuc đa hoi quan đuoc voi luc luong vuot song. Trong ngay nay cu điem Bois des Corbeaux that thu, quan Đuc tien sau them va bat rat nhieu tu binh Phap va đat hang loat đon vi Phap trong vong vay, đay đuoc xem nhu buoc tien quan trong cua nguoi Đuc tu đau chien dich. Nhung cung tu thoi điem nay, quan Phap sau khi bi đanh tan đa xoc lai đoi hinh va hai ben gianh giat nhau tung thuoc đat, cac to chien đau cua Phap khang cu toi nguoi cuoi cung, toi vien đan cuoi cung.
Sang som ngay 8 thang 3, quan Phap to chuc phan cong chiem lai Bois des Corbeaux khien quan Đuc phai huy bo ke hoach su dung đay nhu ban đap tan cong đoi Le Mort Homme. Đen ngay 9 thang 3 quan Đuc tien cong cu điem Le Mort Homme. Nhung o đay ho lai phoi minh truc tiep ra truoc tam đan phao cua nguoi Phap va tiep tuc chiu ton that khung khiep. Sang đen ngay 10 thang 3, nguoi Đuc lai chiem lai Bois de Corbeaux voi cai gia la 70% luc luong tan cong bi tieu diet. Sau 5 ngay tan cong lien tuc, quan Đuc hoan toan kiet que va khong con kha nang tan cong.
Sang đen ngay 14 thang 3, quan Đuc voi luc luong tang vien tiep tuc to chuc tan cong vao đoi Le Mort Homme, tran đanh đuoc bat đau bang mot con mua phao kich xuong đau quan phong thu va tiep đo la vu khi hoa hoc. Quan phong thu Phap chien đau dung cam đen nguoi cuoi cung nhung khong the can đuoc buoc tien cua quan Đuc. Ho bi đay khoi đinh Le Mort Homme, tuy nhien van tru lai o suon phia nam cua qua đoi. Trong khi đo, quan Phap su dung cao điem 304 lam noi yem tro hoa luc cho đoi Le Mort Homme. Phao binh o đay ban voi su chinh xac cao đo, gay nen nhung thiet hai khong nho cho quan Đuc. Do vay, nguoi Đuc hieu rang muon chiem đuoc Le Mort Homme, phai tieu diet đuoc cao điem 304. Đen ngay 20 thang 3, cao điem 304 hoan toan bi Su đoan 11 Bavaria cua Đuc bao vay, nhung khong mot linh Đuc nao cham đuoc toi đinh đoi do quan Phap chong tra kich liet, tuy nhien ho lai bi Su đoan 11 quet sach khoi Bois d'Avocourt va cac lang Malancourt va Bethincourt.
Mat khac, o bo đong (bo phai) cua song Meuse, quan Đuc cung to chuc tan cong vao phao đai Vaux. Tuy nhien do cham tre ve hau can đa lam cham ke hoach tan cong cua nguoi Đuc. Ngay 7 thang 3, quan Đuc voi 5 su đoan tu phao đai Douaumont to chuc tan cong vao cac cu điem bo phai song la phao đai Vaux, Cote du Poivre va Avocourt. Tuy nhien truoc su chuan bi chac chan cua nguoi Phap, quan Đuc đa khong tien sau đuoc nhieu, ho chi chiem đuoc nhung lang o ngoai vi Vaux va bi chan đung o Cote du Poivre, đay đuoc xem nhu moc son cho su phong thu cua nguoi Phap. Sang đen ngay 9 thang 3, quan Đuc chi tien đen sat đuoc day hao vong ngoai cua phao đai Vaux, nguoi Phap đa rut kinh nghiem tu cac tran đanh o phao đai Douaumont, Petain đa tai vu trang đay đu lai tat ca nhung phao đai con lai cua minh.
Ket thuc giai đoan 2 cua cuoc chien, mac du đat đuoc mot so thanh cong nhung quan Đuc khong tao đuoc mot buoc ngoat nao thuc su quan trong, ho bi chan đung tren toan bo tran tuyen. Đay la nhung tran đanh cuc ki đam mau, voi ton that khung khiep ve nguoi cho ca hai ben voi phia quan Đuc la 54.000 nguoi va phia quan Phap 65.000 nguoi chi trong thang 3 trung binh moi ngay co khoang 4.000 nguoi thiet mang. Nhung tran đanh nay đuoc menh danh la "chien tranh cua nhung chien tranh". Hang loat đon vi Phap bi xoa so gan hoac phai xay dung lai hoan toan, Petain yeu cau su chi vien cua Joffre nhung ong nay đang chuan bi tap trung quan cho tran đanh o song Somme sau nay. Đieu nay lam Petain tuyen bo "Bo tong chi huy gay cho toi nhieu phien phuc hon la ke thu" (Le GQG me donne plus de mal que les Boches).


= Giai đoan 3 =
Ngay 9 thang 4, nguoi Đuc thay đoi chien thuat tan cong, ho to chuc tan cong đong loat tren tat ca cac cu điem. Ben bo tay nguoi Đuc to chuc tan cong cung luc vao cao điem 304 va đoi Le Mort Homme. Cung voi quan so va khi tai tang vien, tuong Đuc Max von Gallwitz nhan đuoc lenh phai quet sach quan Phap o đay. Trong khi đo, quan Phap hoan toan kiet que va khong con luc luong du tru, tuy nhien hoa luc manh cua phao binh Phap đa đay lui quan Đuc tai đoi Le Mort Homme. Quan Đuc chi chiem đuoc phan chan đoi va cao điem thap nhat voi ton that lon ve nhan mang, cac cao điem quan trong van nam trong tay nguoi Phap. Đay đuoc xem nhu tran đanh khoc liet nhat o bo tay song, luc luong tham chien ca hai ben chi con 1/10. Tai cao điem 304, quan Đuc co gang choc thung phong tuyen cua quan Phap, nhung cung chi cung chi chiem đuoc day hao thu nhat tai ria chan đoi, nguoi Phap van tiep tuc đung vung truoc quan Đuc va ra suc phan kich quyet liet. Ben kia song, quan Đuc no luc chiem phao đai Vaux, sang đen ngay 10 thang 4, nguoi Đuc chiem đuoc đong đo nat cua khu lang Vaux sau 24 gio chien đau. Petain noi tieng voi menh lenh ngay hom đo "Nhung đot tan cong đien cuong cua quan đoi đe che Đuc đa bi đap tan khap noi. Dung cam len, chung ta se co chung" (Les assauts furieux des armees du Kronprinz ont partout ete brises. Courage... on les aura). Tu cao điem 304, nguoi Phap su dung hoa luc tu phao binh, cac khi cau va may bay khien cho quan Đuc khong the thiet lap cac vi tri phong thu cung nhu bo tri phao binh tan cong. Trong 12 ngay ke tiep, troi mua lien tuc đa bien bai chien truong thanh mot bien nuoc ngap đen đau goi. Sau đo cac tran phan kich cua quan Phap đa đay quan Đuc ra khoi cac cao điem 304 va Le Mort Homme. Cho đen het thang 4, tren toan mat tran khong co mot tran đanh nao đang ke.
Cung trong thoi gian nay, tuong von Gallwitz đa thuyet phuc thanh cong chi huy cua minh la tuong Schmidt von Knobelsdorf voi quan điem se la vo nghia neu tan cong đoi Le Mort Homme khi chua ha đuoc cao điem 304, nguoi Đuc am tham chuan bi cho mot tran đanh moi, Su đoan 11 Bavaria sau mot thoi gian chien đau cung đa hao ton nang ne đuoc lenh thay the. Tuong von Gallwitz, nguyen la mot si quan phao binh, quyet đinh tap trung hoa luc phao binh cho tran đanh nay, ba su đoan Đuc va hon 500 khau phao đuoc tap ket trong mot khu vuc co chieu ngang chua đay 2 km.


= Giai đoan 4 =

Đen thoi điem nay, bo tham muu quan Đuc bat đau cam thay lo ngai ve su suy giam chat luong chien đau cua quan si ngoai tien tuyen. Nguoi Đuc đua mot binh đoan ra tien tuyen trong vong nhieu thang lien, cac thiet hai đuoc bo sung bang cac tan binh tre 18 tuoi, hoan toan khong co kinh nghiem chien đau. Vi vay, kha nang song sot cua ho la khong cao. Nguoi Phap thi nguoc lai, Petain su dung chien thuat quay vong. Moi mot su đoan Phap chien đau o mat tran trong mot thoi gian ngan, rut ve tuyen sau va đuoc thay the bang mot su đoan khac. Do vay, quan Phap luon co luc luong moi đe chien đau, khoang 70 tren tong so 90 su đoan Phap đeu đa chien đau o Verdun, trong khi chi co 25% quan Đuc tham gia tran đanh. Mot cau noi pho bien trong quan đoi Phap thoi ki nay la:"Verdun, toi đa o đo" (Verdun, j'y etais).
Tuy nhien, đen đay lai xay ra luc đuc o bo tong tham muu quan Phap. Tuong Petain bat hoa voi tuong Joffre ve quan điem phong ngu. Joffre cho rang Petain qua thu đong, quan trong hon khi Petain yeu cau keo dai thoi gian nghi ngoi cho binh si, Joffre đa cho rang đieu nay se anh huong đen ke hoach phan cong o Somme. Cuoi cung, Petain bi đieu len lam tong chi huy tap đoan quan trung tam, vi tri cua ong o Verdun đuoc thay the bang Robert Nivelle, mot vien tuong thien ve quan điem tan cong. Canh tay phai Nivelle la tuong Charles Mangin, đuoc menh danh la "ga đo te", voi ly do luon yeu cau thuc hien nhung cuoc tan cong khong ngung nghi nham chiem lai phao đai Douaumont.
Sang ngay 3 thang 5, nguoi Phap chiu ton that kinh hoang nhat tu đau tran đanh khi 500 khau phao đong loat khai hoa trong vong 36 gio lien tuc xuong đinh 304. Tran phao kich khung khiep nay tham chi lam cao điem 304 thap đi 7m, phong tuyen quan Phap tro nen hon loan trong con mua đan. Vao đem thu hai cua cuoc phao kich, quan Đuc de dang chiem đuoc cao điem 304 sau khi quan Phap đa bi be gay. Tuy nhien, ho lai mat tiep ba ngay voi nhung tran đanh giap la ca đam mau truoc khi hoan toan nam giu đuoc cao điem nay, tong cong co khoang 10.000 linh Phap đa chet tai cao điem nay.
Sau khi cao điem 304 that thu, so phan cua Le Mort Homme nhanh chong đuoc đinh đoat. Tat ca cac hong phao cua quan Đuc chuyen muc tieu moi, mot con bao lua tuong tu doi xuong đoi Le Mort Homme, quan Phap o đay hoan toan sup đo. Su hon loan xay ra ca o phia quan Đuc, 13 trung đoan quan Đuc tren tuyen phong ngu mat hoan toan lien lac. May bay trinh sat xac đinh cot khoi bui o Le Mort Homme co đo cao đen 800 met.
Trong khi đo, ben bo đong cua song Meuse, mot tai nan kinh hoang khac xay ra cho quan Đuc tai phao đai Douaumont. Sang ngay 8 thang 5, do bat can khi chuan bi bua sang, kho xang cua sung phun lua phat no, tao ra mot tieng no khung khiep. Vu no nay phu mot lop bo hong len rat nhieu binh linh Đuc song sot. Bi chan đong boi tieng no, quan Đuc nham lan nhung nguoi linh Đuc voi khuon mat đen bong vi bo hong voi binh linh thuoc đia da đen cua quan Phap. Nguoi Đuc lien no sung vao chinh nhung đong ngu cua minh. Ket thuc ngay hom đo, cung voi hau qua cua vu no kho luu đan va sung phun lua, nguoi ta đem đuoc hon 700 xac chet. Nhung nguoi chet đuoc cho vao mot can phong trong phao đai va xay tuong bit kin lai. Ngay nay buc tuong va di the cua nhung nguoi linh Đuc van con trong can phong đo. Su co nay anh huong nghiem trong đen ke hoach tan phao đai Vaux, Bois de la Caillette va cum phong thu Thiaumont cua nguoi Đuc. Đen thoi điem nay, nguoi Đuc nhan thay, khong chi quan Phap, chinh ho cung đang bi "trich mau cho đen chet" trong cuoc chien khung khiep nay.
Ngay 13 thang 5, sau cuoc hop cua bo tong tham muu, quan Đuc đa quyet đinh thay đoi huong tan cong. Dua tren tinh hinh, nguoi Đuc quyet đinh đe canh quan o bo tay nghi ngoi, va trien khai tan cong o bo đong voi hai su đoan cua Tap đoan quan so 3. Tu đo, muc tieu ke tiep cua nguoi Đuc la phao đai Vaux.
Tuy nhien, quan Phap lai to chuc phan cong trong su kinh ngac cua nguoi Đuc. Tu ngay 16 đen ngay 22 thang 5, phao đai Douaumont bi phao kich nang ne, luc luong ca hai ben su dung phao co lon va luu đan hoa hoc, rang sang ngay 22 thang 5, hai trung đoan bo binh Phap duoi su chi huy cua tuong Charles Mangin chiem đuoc noc cua phao đai Douamont, va tham chi la đuoc mot phan cua phao đai. Phao binh cua hai ben hoat đong hieu qua đen muc luc luong ca hai ben bi đeu bi cat khoi hau quan, trong so 200 quan tan cong, chi co 40 quan Phap co kha nang đen đuoc noc phao đai. Sau hai ngay quyet đau đam mau voi nhung tran đanh giap la ca mat đoi mat, quan Đuc phong thu đuoc tang vien, trong khi quan Phap bi đay bat khoi phao đai do kiet que ve vu khi va bi tran ngap ve so luong, hon 1.000 linh Phap bi bat lam tu binh. Ket cuc toan bo luc luong tan cong chi con vai nguoi song sot quay ve toi Verdun, tran đanh nay đa gay ra mot hau qua tam ly khung khiep cho nguoi Phap, tuong Mangin ngay lap tuc bi cach chuc.
Ngay 1 thang 6, bang viec su dung tap trung sung phun lua va phao binh, quan Đuc chiem đuoc Bois de la Caillette, Bois Fumin thang đuong tien đen phao đai Vaux. Mat cu điem nay, phao đai Vaux bi uy hiep do khong con hoa luc ho tro, quan Phap o đay co 600 quan, duoi su chi huy cua thieu ta Sylvain Raynal. Rang sang ngay 2 thang 6, phao đai Vaux hung chiu mot tran bao lua cua quan Đuc voi khoang 1.500 đen 2.000 qua đan/gio. Quan Đuc hoan toan bao vay phao đai va chiem mot so cua, cuoc chien ac liet dien ra, gianh giat nhau tung đuong ham mot. Su phong thu tu phao đai va phong tuyen cong voi su yem tro chinh xac cua phao binh, tao thanh mot hang rao chan buoc tien quan Đuc. Sylvain Raynal to chuc phong thu kien cuong trong đieu kien khong con vu khi va đac biet can kiet nuoc uong. Đen ngay 7 thang 6, khi tinh hinh khong con co the kiem soat noi, Raynal quyet đinh đau hang voi đieu kien bao toan danh du cua toan bo luc luong đon tru. Nguoi Đuc chap nhan, đich than Hoang thai Đuc, Friedrich Wilhelm Victor August Ernst ra đon chao Raynal, tang ong mot thanh kiem đe bay to long nguong mo. Sau nay, ba nguoi Driant, Petain va Raynal đuoc coi la nhung nguoi hung cua nuoc Phap trong tran Verdun. Lien sau vai ngay sau đo, quan Phap to chuc phan cong chiem lai phao đai nhung that bai va phai chiu mot ton that nang ne. Ket qua la Nivelle bi Petain nghiem cam to chuc bat ki cuoc phan kich nao. Sau đo, phao đai Vaux tro thanh mot cu điem vung chac lam ban đap cho nhung cuoc tan cong tiep theo cua quan Đuc.
Trong khi đo, vao ngay 4 thang 6 nam 1916, tren Mat tran phia Đong, Đai tuong Nga Aleksey Alekseyevich Brusilov đa phat đong Chien dich Tong tan cong nham vao Quan đoi Ao-Hung, va su tham bai cua quan Ao-Hung đa buoc quan Đuc phai chi vien 10 Su đoan cho ho, lam giam bot ganh nang cho quan Phap tai Verdun.


= Giai đoan 5 =
Ngay 22 thang 6, ba tap đoan quan Đuc to chuc tan cong doc phong tuyen Fleury va phao đai Souville. Sau khi phao kich voi đan no va khi gas moi, va su im lang cua quan Phap, quan Đuc tien quan. Trai voi su mong đoi, đot phao kich mo man gay ra rat it ton that cho nguoi Phap va ho to chuc khang cu kich liet. Cuoc chien dien ra ac liet nhat tai lang Fleury, binh linh hai ben gianh giat nhau tung thuoc đat. Sau hai ngay giao chien ac liet quan Đuc chiem đuoc cu điem Thiaumont, phao đai Souville van đung vung.
Vao thoi điem nay, quan Phap tai Verdun đa roi vao tinh trang hoang loan. Petain va Nivelle tham chi đa tinh đen viec rut lui toan bo bo tay song Meuse. Tuy nhien, Petain e ngai viec rut quan se gay ra mot tam ly hoang loan cho nguoi Phap. Bo tong chi huy Phap luc nay chap nhan bao ve Verdun bang moi gia, that bai cua Verdun bi coi la that bai cua nuoc Phap. Đe tran an tinh than binh si, Joffre va de Castelnau tuyen bo gui 4 su đoan tang vien, nhung thuc te la cac su đoan nay đuoc gui đen mat tran Somme. Mangin đuoc goi tro lai chien truong.
Vao luc nay, nguoi Đuc cung trong tinh trang khong kha hon gi nhieu. Tap đoan quan so 5 Đuc bi yeu cau phai tiet kiem sinh luc va vu khi do chi con khoang 1/3 binh luc (~100.000 so voi 300.000 quan ban đau), cac tap đoan quan con lai cung trong tinh trang toi te, chi con 50-80.000 quan đu kha nang tham chien, quan tang vien khong the đap ung cac yeu cau cua Bo Tu lenh do hau het la tan binh. Tuong von Knobelsdorf can nhac đen viec mo cuoc tan cong cuoi cung, nhung nhung vung đat ma quan Đuc chiem đuoc lai khong the giu lau ma cung khong the bo. Su chu y luc nay cua nguoi Đuc chuyen sang mat tran Somme va mat tran phia Đong. Ngay 1 thang 7, tran Somme mo man khien binh luc ca hai ben phai don sang đe chia se nhung khong vi the ma cuoc chien o đay bot quyet liet (quan Đuc chuyen 9 su đoan toi Somme, trong khi quan Phap la 13 su đoan). Hai ben van lien tuc tan cong va phan kich lan nhau trong tinh trang kiet que ve vu khi va suc luc.
Nguoi Đuc lai thay đoi chien thuat, thay vi tan cong đong loat, ho tap trung hoa luc vao mot mui nham tang hieu qua. Lan nay ho tap trung vao giua Bois de Chapitre va Fleury, mot canh khac tan cong phao đai Tavannes. Sau khi ban 63.000 qua đan hoa hoc vao phong tuyen quan Phap, 40.000 quan Đuc tan cong. Tai đay ho kinh ngac phat hien ra nguoi Phap đa co mat na phong đoc the he moi, va chung hoat đong vo cung hieu qua, hoa luc phao binh va sung may cua quan Phap manh liet đen muc, nguoi Đuc khong the tien len tao ra mot su hon loan kinh khung cho quan Đuc. Tham chi, chi huy Trung đoan 3 tu choi tien quan vi khong muon hy sinh vo ich tan binh, Cuoi cung nguoi Đuc cung choc thung đuoc hang phong thu, cu điem Fleury cung that thu, quan Đuc chi con cach phao đai Souville khoang 500 met. Tuy nhien, thay vi tan dung đuoc lo thung cua phong tuyen đoi phuong đe tan cong Verdun, tao buoc ngoat cho tran đanh, cac chi huy Đuc lai quyet đinh tan cong phao đai Souville. Tinh co, luc luong o đay lai đuoc tang vien them mot đai đoi quan Phap rut chay tu cac noi ve.
Sang ngay 12 thang 7, 27.000 quan Đuc tan cong phao đai Souville, tuy nhien chi co hai đai đoi cua Trung đoan Bo binh 147 la co kha nang tan cong. Cuoi cung mot bo phan nho cung chiem đuoc noc phao đai, tuy nhien do khong co luc luong tang vien cung nhu mat hoa luc yem tro tu phao binh, ho nhanh chong bi quan thu đay lui. Cung trong ngay nay, khi ca ngoi su ngoan co va đau tranh bang chet cua quan Phap, tuong Nivelle ket thuc bang cau noi noi tieng "Chung se khong vuot qua" (Ils ne passeront pas), phan khich quan si va nhan dan Phap đang ue oai. Ke tu thoi điem nay tro đi, tuong Falkenhayn yeu cau ngung tien cong đe chuyen mot phan phao, đan duoc va quan linh sang mat tran phia Đong va mat tran Somme. Cac cuoc đung đo chi dien ra o quy mo rat nho. Ngay 15 thang 7, tuong Mangin lieu linh to chuc mot cuoc phan kich vao Fleury, tuy nhien, do khong co đuoc su ho tro cua phao binh, quan Phap chiu thiet hai lon.
Sang đen thang 8, quan Đuc quyet đinh to chuc mot cuoc tan cong nua vao Fleury, hai ben gianh giat nhau cu điem Fleury đen ngay 17 thang 8 thi Đuc chiem đuoc nhung lai chiu mot đon phan kich cua quan Phap nen phai rut lui. Luc nay, tai tong hanh dinh cua quan Đuc, nguoi ta khong con bat ki hy vong gi ve mot chien thang, tat ca luc luong du tru cua quan Đuc đeu can kiet. Tuy nhien cuoc chien giua hai ben van tiep tuc, chien tuyen tro thanh mot be bun khong lo do su cay pha cua đan phao ca hai ben. Quan si ca hai ben đeu trong tinh trang tuyet vong, khong co vu khi, đan duoc, nuoc uong, hai ben chi ra suc cung co ham hao, cong su hong cho đoi cuoc tan cong cuoi cung, mat tran tuong đoi tinh lang trong thoi gian nay.
Tuy nhien, ngay 4 thang 9, mot tham hoa xay ra cho quan Phap tai đuong ngam Tavannes, von la noi tap trung du tru đan duoc va tru quan cua nguoi Phap tu đau cuoc chien. Đoan đuong nay dai 1.300 met, noi lien Verdun va Metz, đuoc xem nhu điem phong thu chien luoc cho nguoi Phap. Sang ngay 4 thang 9, do mot tai nan khien lua bat no vao kho đan, va phat hoa toan bo he thong chieu sang ben trong. Toan bo đuong ngam bien thanh mot hoa nguc. Quan Phap hoang loan, khong đe lo thoi co, quan Đuc tap trung hoa luc ban vao đuong ham lam tinh canh toi te hon. Nho đo, ho đa tieu diet đuoc khoang hon 500 linh Phap.


= Giai đoan 6 =

Cuoc chien dai dang giua hai ben tiep tuc, đen cuoi thang 8, bo chi huy quan Đuc tro nen met moi. Tuong von Knobelsdorf bi cach chuc, tuong Von Falkenhayn bi thuyen chuyen đen Romania. Kaiser Wilhelm II chi đinh Thong che Paul von Hindenburg lam Tong Tham muu truong va Erich Ludendorff lam Thuong tuong Bo binh, Pho Tong Tham muu truong thu nhat cua Quan đoi Đuc. Duoi ap luc cua Hoang thai tu Wilhelm, Ludendorff buoc phai ngung moi cuoc tan cong tren toan mat tran. Tuy nhien, khong may cho nguoi Đuc, quan Phap luc nay khong muon ket thuc tran đanh. Ho tiep tuc tan cong vao cac vi tri cua quan Đuc-von đa chiu qua nhieu ton that tu đau cuoc chien, tro nen rat kho phong thu. Do vay, quan Đuc tiep tuc ganh chiu nhung ton that lon hon. Quan Phap to chuc mot ke hoach phan cong ti mi voi luc luong tang vien moi, hon 40 su đoan tang vien voi gan 500.000 quan tu Paris đuoc đua toi Verdun đe cung co. Cung luc đo, Nivelle đua ra mot chien thuat tan cong moi, luc luong bo binh se tien quan cung luc theo tam ban cua phao binh. Nhu vay, khi phao binh vua ban dut, thi bo binh đong thoi tien sat toi phong tuyen đoi phuong. Đe phuc vu cho chien thuat tan cong nay, ong cho thiet lap mot he thong đien thoai đac biet nham phoi hop chinh xac toa đo giua bo binh va phao binh. Ong cho su dung sieu phao Creusot-Schneider 400 mm va cho xay dung han mot he thong đuong sat đe van chuyen phao tu Verdun ra chien truong.
Sang ngay 21 thang 8, quan Phap to chuc phan cong, sau mot ngay ban cap tap, gay nen su hoang loan lon cho quan Đuc. Tuy nhien, vao ngay hom sau, phao binh Phap đot nhien im lang. Quan Đuc đang trong tinh the cho đo mot cuoc tien cong bo binh, ben no phao ban va bi lo vi tri. Ngay lap tuc, quan Phap phan phao, tieu diet 70% luc luong phao binh Đuc. Sang đen ngay 23 thang 8, phao hang nang Creusot-Schneider truc tiep đe doa Douaumont, hai phat đan ban trung vao trung tam cua phao đai lam hu hong toan bo he thong chieu sang va mot phat đan ban trung vao quan y vien ben trong phao đai, giet sach tat ca nhung nguoi co mat, quan Đuc chiu ton that nang ne buoc phai cho rut lui khoi Douaumont. Tuy nhien, đai uy Prollius va vai nguoi linh van quyet đinh o lai phao đai. Sang hom sau, quan Phap tien quan, chien thuat moi cua Nivelle to ra rat hoan hao, quan Đuc bi đay lui tren phan lon chien tuyen, phao đai Douaumont nhanh chong bi that thu. Tai chien tuyen giua phao đai Vaux va Bois de Fumin, quan Phap chiu rat nhieu ton that. Tuy nhien, đen toi ngay hom đo, luc luong phong ngu Đuc ra đau hang.
Sang ngay 24, quan Phap to chuc tan cong vao phao đai Vaux mac du khong co su yem tro cua phao binh. Tai đay sung may cua quan Đuc gay thiet hai khung khiep cho quan đich, tieu diet đuoc khoang 1.000 linh. Mot ngoai le đa dien ra, ca hai ben cung ngung ban đe thu don xac chet. Truoc ap luc moi cua quan Phap, luc luong o phao đai Vaux bi cat roi khoi canh quan chinh. Do vay lan đau tien, Quan đoi Đuc đe cap khai niem rut lui chien thuat. Đuoc su đong y cua Thuong tuong Ludendorff, quan Đuc rut lui khoi phao đai. Quan Phap chi biet đuoc đieu nay khi nghe radio vao sang hom sau.
Truoc thang loi nay, Nivelle đuoc cu lam tong chi huy quan đoi Phap, thay the vi tri cua Joseph Joffre, Mangin lam tong chi huy mat tran Verdun. Mangin quyet đinh to chuc tiep mot đot phan kich vao cac vi tri cua quan Đuc. Ngay 11 thang 12, quan Phap tiep tuc tan cong theo chien thuat moi, tuy nhien ho vap phai su khang cu manh liet cua quan Đuc va phai ganh chiu ton that nang ne. Cuoi cung, nguoi Phap cung gianh lai đuoc cac cu điem Bezonvaux, Bois de Hassoule, Bois de Chauffour va Louvemont, đay lui nguoi Đuc ve cac vi tri truoc ngay 21 thang 2. Đen ngay 19 thang 12, Bo Tong Tham muu Đuc thua nhan chien dich Verdun đa hoan toan that bai, voi hon 11.000 binh si va si quan ra đau hang quan Phap. So con lai khong chiu tiep tuc tham chien, do vay toan bo Quan đoi Đuc buoc phai rut lui ve vi tri ban đau. Chien dich Verdun đa ket thuc be tac voi phan thang nghieng ve quan Phap. Mac du rat đam mau, nhung Chien dich đa khong the quyet đinh nguoi thang ke thua tren Mat tran phia Tay. Canh tuong bai chien truong Verdun sau Chien dich rat khung khiep, voi đay thay cua cac binh si tran vong.


Ket qua Sau 10 thang giao tranh khoc liet, hai ben ganh chiu nhung thiet hai kinh khung. Theo con so chinh thuc ma Phap cong bo nam 1916, thiet hai cua quan Phap la 350.231 nguoi, trong so đo co 162.308 nguoi bi chet. Theo thong ke nam 1918, thiet hai cua quan Đuc uoc chung khoang 337.000 nguoi, trong so đo 100.000 nguoi chet. Vay ro rang, quan Phap ton hai co phan nhieu hon quan Đuc. Tong so thiet hai cua hai ben len đen 714.231 nguoi. Theo tac gia Jan Philipp Reemtsma, tong so tu si o Verdun la 698.000 quan, trong đo bao gom 362.000 quan Phap va 336.000 quan Đuc. Trong khi đo, ket qua cua tran đanh la khong ben nao thu đuoc them mot phan đat nao cua đoi phuong hay bat ki mot chien thang chien luoc nao. Tuy nguoi Đuc đa phan nao gat hai đuoc thanh cong trong ke hoach "hut sach mau" quan thu, tuy nhien ban than ho cung bi "hut mau" va phai cham dut chien luoc "Phia Tay" cua minh. Ve phia Phap, mot mat, tran Verdun đuoc coi la mot chien thang kieu Pyrros - mot chien thang phai tra gia đat cua Phap. Mat khac, no gia tang tinh than ai quoc va su kien cuong trong quan đoi Phap. 
Rot cuoc, ca hai ben tham chien đeu khong thuc su thang tran Verdun, do đo Chien dich nay khong he quyet đinh. Tuy vay nhung đe xac đinh nguoi that bai thi that de: gioi tre Phap va Đuc. Đoi voi Đuc, that bai cua cuoc Tong tan cong Verdun cung voi that bai cua Ke hoach Schlieffen (1914) va cuoc Tong tan cong Mua xuan 1918 đa tro thanh mot chuoi chien bai gay nen su bat man cua nhan dan đoi voi Hoang đe Đuc va chu nghia quan phiet Pho..
Tran đanh khoc liet nay la sieu đien hinh cua nhung thuong vong cua nguoi Phap trong cuoc Chien tranh the gioi thu nhat, va the hien su thu đich lau dai cua dan toc Đuc voi Phap. Thong ke nam 1918 cho thay nguoi ta đa thu nhat đuoc 15 van hai cot tu si con chua đuoc chon tren tu đia. Sau Chien dich đam mau, nguoi ta van co the nhin thay di hai cua cac tu si tren chien đia Verdun - đia danh lich su đa tro nen khong the nao quen. Đen nay, bai chien truong hay con nguy hiem, do an duoi đo con co đan duoc chua no. Chinh vao nam 1984, Thu tuong Tay Đuc Helmut Kohl co gap go Tong thong Phap Francois Mitterrand tai Verdun, ca hai nha lanh đao cung tuong niem cac binh si đoi ben bi thiet mang trong Chien tranh the gioi thu nhat. Tuy nhien, thang 11 nam 1998, Thu tuong Đuc Gerhard Schroder quyet đinh khong tham gia le ky niem chung Phap - Đuc voi Tong thong Phap Jacques Chirac.


Y nghia Voi su đam mau va khoc liet, tran Verdun tro thanh bieu tuong cho long can truong va chu nghia anh hung, cung nhu su khung khiep cua Chien tranh the gioi thu nhat va su huy diet tan cung cua con nguoi. Ve mat chien thuat, phia Đuc đa phan nao thanh cong hon khi gay ra thiet hai cho đoi phuong nhieu hon la ganh chiu thiet hai. Ve mat chien luoc, ca hai gan nhu be tac. Quan Phap tuy chien thang, lai thiet hai qua nang ne đe co the tung ra bat ky đon tat cong lon nao. Quan Đuc tuy gay ra nhieu thiet hai cho đoi phuong hon la ganh chiu thiet hai, thi thiet hai ma ho ganh chiu cung qua khung khiep đe co the leo thang hoac it nhat la duy tri chien tranh ve lau ve dai.


Mot so cuu binh noi tieng cua tran Verdun = Nguoi Đuc =
Chi huy cua tap đoan quan so 6 Đuc tai tran Stalingrad, von đuoc menh danh la "tran Verdun cua song Volga" trong Chien tranh the gioi thu hai, thong che Friedrich Paulus nguyen la trung uy thuoc trung đoan ki binh nhe so 2 Pho. Ong đa tham du tran đanh vao cu điem Fleury.
Thong đoc Paris vao nam 1942, tuong Karl-Heinrich von Stulpnagel nguyen la chi huy mot trung đoan tai Verdun trong tran đanh tai Le Mort Homme. Vao nam 1944, ong tham du vao ke hoach am sat Adolf Hitler, bi phat hien, ong đa đinh tu sat nhung chi bi mot mu. Ong mat vai tuan sau đo.
Mot trong so nhung vien tuong gioi nhat cua Hitler sau nay, chi huy Tap đoan quan so 4, cum tap đoan quan Trung tam va bo Tong tu lenh mat tran phia Tay cua Đuc trong Chien tranh the gioi thu hai, thong che Hans Gunther von Kluge, nguyen la phao thu trong tran đanh Verdun. Ong cung tham gia vao ke hoach am sat Hilter va cung tu sat truoc khi bi luc luong SS bat.
Tham muu truong cua Hitler, trung tuong Wilhelm Keitel nguyen la si quan tham muu cua tap đoan quan so 10 du phong, đong quan tren bo song Meuse.
Hai chien luoc gia cua chien tranh chop nhoang Blitzkrieg cua nguoi Đuc sau nay la đai tuong Heinz Guderian va thong che Erich von Manstein đeu tham du tran đanh Verdun. Guderian la si quan tham muu trinh sat cua tap đoan quan so 5, von Manstein la si quan tham muu cua tuong von Gallwitz.
Chi huy cua luc luong SA Ernst Rohm va Pho Quoc Truong Rudolf Hess đeu tham du tran đanh Verdun.


= Nguoi Phap =
Thong che Philippe Petain, chi huy quan Phap o Verdun, tro thanh anh hung dan toc Phap. Nhung ong lai tro thanh nguoi đung đau chinh phu Vichy, cong tac voi quan Đuc Quoc xa chiem đong Phap, trong Chien tranh the gioi thu hai. Khi nuoc Phap đuoc giai phong, Philippe Petain bi tuyen an tu hinh vi toi phan boi To quoc, ve sau đuoc an xa xuong tu chung than.
Chi huy cua hai quan Phap, pho thu tuong cua chinh phu Vichy, đo đoc Francois Darlan nguyen la trung uy phao binh hai quan, tham chien trong tran Verdun.
Chi huy luc luong khang chien Phap trong Chien tranh the gioi thu hai, nguoi lap nen nen cong hoa thu 4, Thong che Charles de Gaulle la mot si quan trong tran Verdun. Ong bi thuong va bi bat lam tu binh trong mot tran đanh gan phao đai Douaumont.
Chi huy tap đoan quan so 1 cua quan khang chien Phap, chi huy cua luc luong vien chinh Phap tai Đong Duong, thong che Jean de Lattre de Tassigny đa tham chien trong tran đanh Verdun cung trung đoan bo binh 93.
Chi huy quan Phap tai Đong Duong trong thoi điem truoc khi dien ra tran Đien Bien Phu, chi huy quan Phap tai Algerie, tuong Raoul Salan cung tham chien tai Verdun.


Xem them Emile Driant
Phao đai Douaumont
Đai tuong niem Verdun
Con đuong than thanh


Tham khao Robert T. Foley, German Strategy and the Path to Verdun, ISBN 0-521-84193-3
Alistair Horne, The Price of Glory, ISBN 0-14-017041-3
Giles MacDonogh, The Last Kaiser: The Life of Wilhelm II, St. Martin's Griffin (April 25, 2003), English. ISBN 0-312-30557-5.
Cindy Dowling, World War I: The Conflict that Gave Rise to the Anzac Legend, Exisle Publishing, 01-07-2007. ISBN 0-908988-49-4.
William Martin, Verdun 1916, "They shall not pass"; Osprey Campaign Series #93, Osprey Publishing, 2001.
John Mosier, The Myth of the Great War, ISBN 0-06-008433-2
Spencer C. Tucker, Battles That Changed History: An Encyclopedia of World Conflict, ABC-CLIO, 11-11-2010. ISBN 1-59884-429-6.
Anthony Clayton Paths of Glory - The French Army 1914 - 18, ISBN 0-304-36652-8
Robert Cowley, Geoffrey Parker, The Reader's Companion to Military History, Houghton Mifflin Harcourt, 10-07-2001. ISBN 0-618-12742-9.
Philip Warner, The Battle of Loos, Wordsworth Editions, 01-05-2000. ISBN 1-84022-229-8.
Richard Cooper Hall, Consumed by War: European Conflict in the 20th Century, University Press of Kentucky, 2010. ISBN 0-8131-2558-8.
Fiona Duncan, France, APA Publications, 2002.


Chu thich Sach Afflerbach, H. (1994). Falkenhayn, Politisches Denken und Handeln im Kaiserreich [Falkenhayn, Political Thinking and Action in the Empire] (bang tieng Đuc). Munchen: Verlag Oldenburg. ISBN 978-3-486-55972-9.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: ref trung mac đinh (lien ket)
Chickering, R.; Forster, S. (2006) [2000]. Great War, Total War, Combat and Mobilization on the Western Front 1914–1918 . London: Publications of the German Historical Institute. ISBN 978-0-521-02637-6.
Churchill, W. S. (1938) [1923–1931]. The World Crisis . London: Thornton Butterworth. OCLC 4945014.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: ref trung mac đinh (lien ket)
Clayton, A. (2003). Paths of Glory: The French Army 1914–18. London: Cassell. ISBN 978-0-304-35949-3.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: ref trung mac đinh (lien ket)
Davilla, Dr. J. J.; Soltan, Arthur (1997). French Aircraft of the First World War. Mountain View, CA: Flying Machines Press. ISBN 978-1-891268-09-0.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: ref trung mac đinh (lien ket)
Denizot, A. (1996). Verdun, 1914–1918 (bang tieng Phap). Paris: Nouvelles Editions Latines. ISBN 978-2-7233-0514-3.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: ref trung mac đinh (lien ket)
Doughty, R. A. (2005). Pyrrhic victory: French Strategy and Operations in the Great War. Cambridge, MA: The Belknap Press of Harvard University. ISBN 978-0-674-01880-8.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: ref trung mac đinh (lien ket)
Durant, A.; Durant, W. (1967). The Story of Civilization. Quyen 10. New York, New York: Simon and Schuster. OCLC 387805.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: ref trung mac đinh (lien ket)
Falkenhayn, E. (2004) [1919]. Die Oberste Heeresleitung 1914–1916 in ihren wichtigsten Entschliessungen [General Headquarters and its Critical Decisions 1914–1916] (bang tieng Đuc). facsimile of Hutchinson 1919 trans. Berlin: Mittler & Sohn. ISBN 978-1-84574-139-6. Truy cap ngay 9 thang 2 nam 2016.
Foley, R. T. (2007) [2005]. German Strategy and the Path to Verdun: Erich von Falkenhayn and the Development of Attrition, 1870–1916 . Cambridge: CUP. ISBN 978-0-521-04436-3.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: ref trung mac đinh (lien ket)
Grant, R. G. (2005). Battle: A Visual Journey through 5,000 Years of Combat. London: Dorling Kindersley Publishers. ISBN 978-1-4053-1100-7.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: ref trung mac đinh (lien ket)
Greenhalgh, Elizabeth (2014). The French Army and the First World War. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-1-107-60568-8.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: ref trung mac đinh (lien ket)
Guttman, J. (2014). Nieuport 11/16 Bebe vs Fokker Eindecker – Western Front 1916. Duel 59. Oxford: Osprey. ISBN 978-1-78200-353-3.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: ref trung mac đinh (lien ket)
Heer, H.; Naumann, K. (2000). War of Extermination: The German Military in World War II, 1941–44. New York: Berghahn Books. ISBN 978-1-57181-232-2.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: ref trung mac đinh (lien ket)
Holstein, C. (2010) [2002]. Fort Douaumont. Battleground Europe . Barnsley: Pen and Sword. ISBN 978-1-84884-345-5.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: ref trung mac đinh (lien ket)
Holstein, C. (2011). Fort Vaux. Battleground Europe. Barnsley: Pen and Sword. ISBN 978-1-78303-235-8.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: ref trung mac đinh (lien ket)
Horne, A. (2007) [1962]. The Price of Glory: Verdun 1916 . London. ISBN 978-0-14-193752-6.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: ref trung mac đinh (lien ket) Quan ly CS1: đia điem thieu nha xuat ban (lien ket)
Jackson, J. (2001). France: The Dark Years, 1940–1944. London: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-820706-1.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: ref trung mac đinh (lien ket)
Jankowski, P. (2014) [2013]. Verdun: The Longest Battle of the Great War. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-931689-2.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: ref trung mac đinh (lien ket)
Le Halle, G. (1998). Verdun, les Forts de la Victoire [Verdun, the Forts of Victory] (bang tieng Phap). Paris: Citedis. ISBN 978-2-911920-10-3.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: ref trung mac đinh (lien ket)
Mason, D. (2000). Verdun. Moreton-in-Marsh: Windrush Press. ISBN 978-1-900624-41-1.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: ref trung mac đinh (lien ket)
Murase, T. (2002). An Asian Zone of Monetary Stability. Canberra: Asia Pacific Press. ISBN 978-0-7315-3664-1.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: ref trung mac đinh (lien ket)
Ousby, I. (2002). The Road to Verdun: France, Nationalism and the First World War. London: Jonathan Cape. ISBN 978-0-224-05990-9.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: ref trung mac đinh (lien ket)
Pedroncini, G. (1989). Petain: Le Soldat 1914–1940 [Petain, the Soldier 1914–1940] (bang tieng Phap). Paris: Perrin. ISBN 978-2-262-01386-8.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: ref trung mac đinh (lien ket)
Petain, H. P. (1930) [1929]. Verdun. MacVeagh, M. bien dich. London: Elkin Mathews & Marrot. OCLC 1890922. Truy cap ngay 31 thang 5 nam 2016.
Philpott, W. (2009). Bloody Victory: The Sacrifice on the Somme and the making of the Twentieth Century. London: Little, Brown. ISBN 978-1-4087-0108-9.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: ref trung mac đinh (lien ket)
Philpott, W. (2014). Attrition: Fighting the First World War. London: Little, Brown. ISBN 978-1-4087-0355-7.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: ref trung mac đinh (lien ket)
Samuels, M. (1995). Command or Control? Command, Training and Tactics in the British and German Armies 1888–1918. London: Frank Cass. ISBN 978-0-7146-4214-7.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: ref trung mac đinh (lien ket)
Schwencke, A. Die Tragodie von Verdun 1916. II. Teil: Das Ringen um Fort Vaux [The Tragedy of Verdun 1916 Part II: The Struggle for Fort Vaux]. Schlachten des Weltkrieges: In Einzeldarstellungen bearbeitet und herausgegeben im Auftrage des Reichsarchivs. Unter Benutzung der amtlichen Quellen des Reichsarchivs (Battles of the World War in Monographs Edited and Published on behalf of the Reicharchiv. Using Official Sources of the Reichsarchiv). Quyen XIV . Oldenburg, Berlin: Gerhard Stalling Verlag. OCLC 929264533. Truy cap ngay 28 thang 3 nam 2019 – qua Die digitale Landesbibliothek Oberosterreich.
Schwerin, E. Graf von (1939). Koniglich preußisches Sturm-Bataillon Nr 5 (Rohr): nach der Erinnerung aufgezeichnet unter Zuhilfenahme des Tagebuches von Oberstleutnant a. D. Rohr [Royal Prussian Storm Battalion No. 5 (Rohr): after the Memory Recorded using the Diary of Lieutenant-Colonel a. D. Rohr]. Aus Deutschlands großer Zeit. Sporn: Zeulenroda. OCLC 250134090.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: ref trung mac đinh (lien ket)
Sheldon, J. (2012). The German Army on the Western Front 1915. Barnsley: Pen and Sword Military. ISBN 978-1-84884-466-7.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: ref trung mac đinh (lien ket)
Terraine, J. (1992) [1980]. The Smoke and the Fire, Myths and Anti-myths of War 1861–1945 . London: Sidgwick & Jackson. ISBN 978-0-85052-330-0.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: ref trung mac đinh (lien ket)
Verdun and the Battles for its Possession. Clermont Ferrand: Michelin and Cie. 1919. OCLC 654957066. Truy cap ngay 16 thang 8 nam 2013.
Windrow, M. (2004). The Last Valley: The Battle of Dien Bien Phu. London: Weidenfeld & Nicolson. ISBN 978-0-297-84671-0.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: ref trung mac đinh (lien ket)
Williams, C. (1998). A Life of General De Gaulle: The Last Great Frenchman. Hoboken, NJ: Jossey Bass. ISBN 978-0-471-11711-7.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: ref trung mac đinh (lien ket)
Wynne, G. C. (1976) [1939]. If Germany Attacks: The Battle in Depth in the West . London: Faber & Faber. ISBN 978-0-8371-5029-1.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: ref trung mac đinh (lien ket)


Bach khoa toan thu Dupuy, E. R.; Dupuy, T. N. (1993). The Harper's Encyclopaedia of Military History: From 3,500 BC to the Present (an ban thu 4). New York: Harper Reference. ISBN 978-0-06-270056-8. Truy cap ngay 6 thang 10 nam 2019.{{Chu thich bach khoa toan thu}}:  Quan ly CS1: ref trung mac đinh (lien ket)


Tap chi Barcellini, S. (1996). "Memoire et Memoires de Verdun 1916–1996" [Memory and Memoirs of Verdun 1916–1996]. Guerres Mondiales et Conflits Contemporains. Quyen 46 so 182. Paris: Presses universitaires de France. tr. 77–98. ISSN 0984-2292. JSTOR 25732329.{{Chu thich tap chi}}:  Quan ly CS1: ref trung mac đinh (lien ket)
Forster, W. (1937). "Falkenhayns Plan fur 1916 ein Beitrag zur Frage: Wie gelangt man aus dem Stellungskrieg zu Entscheidungsuchender Operation?" [Falkenhayn's plan for 1916: A Contribution to the Question: How to get out of Trench Warfare and Attain a Decisive Decision?]. Militarwissenschaftliche Rundschau (bang tieng Đuc) (an ban thu 2). Berlin: Mittler. ISSN 0935-3623.
Krumeich, G. (1996). ""Saigner la France"? Mythes et Realite de la Strategie Allemande de la Bataille de Verdun" ["Bleed France"? Myths and Reality of the German Strategy of the Battle of Verdun]. Guerres Mondiales et Conflits Contemporains (bang tieng Phap). Quyen 46 so 182. Paris: Presses universitaires de France. tr. 17–29. ISSN 0984-2292. JSTOR 25732324.{{Chu thich tap chi}}:  Quan ly CS1: ref trung mac đinh (lien ket)


Đoc them Lien ket ngoai