Mua he chieu thang đung (tieng Phap: A la verticale de l'ete, tieng Anh: The Vertical Ray of the Sun) la phim đien anh chinh kich tieng Viet phat hanh nam 2000, do cac hang phim Viet Nam - Phap - Đuc hop tac san xuat va Tran Anh Hung lam đao dien kiem bien kich. La mot trong 3 bo phim ve đe tai Viet Nam cua Tran Anh Hung, Mua he chieu thang đung ke ve cau chuyen gia đinh cua 3 chi em gai: Suong (Nhu Quynh), Khanh (Le Khanh) va Lien (Tran Nu Yen Khe) quanh ngay gio me tai Ha Noi.
Boi canh chu yeu cua phim dien ra tai Ha Noi, lay y tuong tu ky uc tuoi tho cua Tran Anh Hung, sau mot lan đen tham thu đo trong thoi gian thuc hien Xich lo (1995). Phan lon nhan vat trong phim phan anh hinh anh đoi thuc cua dien vien, voi vai Suong đuoc tac gia viet rieng cho dien vien Nhu Quynh. Phim su dung bai hat cua Lou Reed va Trinh Cong Son, trong khi Ton That Tiet đam nhan phan nhac nen.
Phim cong chieu ngay 18 thang 5 nam 2000 tai Lien hoan phim Cannes o hang muc "Mot goc nhin" va ra mat tai My tu ngay 6 thang 7 nam 2000 trong nhung phan hoi tich cuc, voi nhieu loi khen ngoi chi đao cua Tran Anh Hung. Trong thoi gian trinh chieu tai My, phim thu ve hon 450.000 đo-la My tai cac phong ve. Đay đuoc xem la bo phim quan trong trong qua trinh nhap khau phim tai thi truong noi đia va gop phan thu hut du khach đen vinh Ha Long.


Noi dung Tai Ha Noi, gia đinh cua bon chi em nha no sum hop đe chuan bi gio me o quan nuoc cua nguoi chi ca, Suong. Trong ngay gio, Khanh ke luc chong minh, Kien tim thay manh moi ve than phan cua ong Toan, nguoi đuoc tin la moi tinh luc tre tho ma me ho tiet lo truoc luc lam chung. Nguoi cha luc đo vi qua đau buon ma cung qua đoi mot thang sau. Vi nguoi me sinh som hon cha ho mot thang, Lien xem cai chet cua cha la manh ghep hoan hao trong moi nhan duyen cua ho.
Sau ngay gio, Khanh tiet lo minh co thai cung Kien, nhung đe nghi anh giu kin them mot vai thang nua. Khi gap be tac trong đoan ket cua quyen tieu thuyet đau tay, Kien bo ra mot tuan le đen Sai Gon cho khuay khoa. Trong chuyen đi, anh gap go mot nguoi phu nu quy phai ten Ngan va tim đen phong cua co ay tai khach san, nhung ho khong co gi voi nhau. Tim thay manh giay cua Ngan trong tui Kien, Khanh nghi ngo su trung thuc cua chong minh.
Trong luc Quoc thuong xuyen đi khap noi đe chup anh cac loai thuc vat, Suong len lut chong minh quan he cung Tuan, mot chang doanh nhan nguoi Sai Gon ma co gap o quan nuoc. Trong mot lan tro ve, Quoc cong bo voi Suong ve mot nguoi vo khac va đua con trai cua ho tai Ha Long, Quang Ninh. Đau kho, Suong chap nhan gia đinh nho cua Quoc, chi can anh van la chong cua co. Suong cham dut quan he cung Tuan.
Nguoi em ut, Lien lam viec tai quan nuoc cua Suong va o cung mot can ho voi Hai, nguoi anh ruot song chat vat voi nghe dien vien. Du đuoc mot chang trai (Hoang Lam Tung) đe y, Lien lai thich thu vi hay bi nguoi ngoai nhin nham co va anh trai la vo chong. Co phai long Hoa, mot chang sinh vien truong Kien truc hon co 1 tuoi, nguoi cam thay bi Lien che ngu trong moi quan he.
Lien khien Suong va Khanh sung sot khi thong bao minh mang thai voi Hoa. Ca ba chi em sau đo ke cho nhau nghe moi chuyen, cung nhau khoc nhung lai mau chong cuoi đua vi biet Lien nham tuong ve cai thai. Phim khep lai tai can ho cua Lien va Hai, luc ho thuc day va chuan bi cho ngay gio cua nguoi cha.


Vai dien San xuat = Hoan canh =

Nam 1995, đao dien Tran Anh Hung phat hanh phim tieng Viet Xich lo, lay boi canh tai Sai Gon. Trong thoi gian ghi hinh, anh tro ve Ha Noi đe nghi ngoi trong dip le Giang sinh. Tai đo, anh bi loi cuon boi ve đep goi cam va than mat cua thu đo: "Sau nhung on ao luc thuc hien Xich lo, toi lai tim thay su hai hoa tiem an o Ha Noi. Toi biet minh no thanh pho nay mot bo phim." Đao dien mo ta Ha Noi la noi duy nhat khien anh cam thay "moi quan he giua đan ong va phu nu co the đuoc xuc tac boi su hung ho chan thuc".
Sau chuyen đi toi Ha Noi, đao dien goi nho lai nhung giac mo buoi ban trua va ky uc tuoi tho tai Đa Nang cua minh: "Nhung gio phut nhe nhang... Tung lan gio thoi, nhung buoi chieu bat đong, ru ngu boi tieng vo ve cua con trung, say sua mui qua chin rung duoi goc cay". Ben canh đo la trai nghiem ca nhan ve su ran nut cua gia đinh, đuoc tac gia mieu ta la "su hoa hop khong the pha vo". Lon len tai Phap, su kho khan trong viec duy tri cuoc song thuan Viet o xa hoi Tay phuong khien tac gia cam thay "co gi đo ngan minh lai, minh hoi bi nin tho, minh hoi bi treo lung". Tam tu nay đuoc gui gam vao nhan vat Quoc, nguoi "song giua hai nguoi đan ba, lam cho anh ta co cam giac khong the tho đuoc".


= Sang tac va dien vien =
Tran Anh Hung mieu ta đay la "mot bo phim hai goi cam, diu dang ma chua cay", ke ve "nhieu van đe, trong đo co su boi tin va khat vong tinh yeu đoi lua", "su hai hoa" hoac "su kheo leo giu the dien" giua cac nhan vat. Phim mang phong cach nhe nhang, cho phep nhung hinh anh bat đong va ngung đong ve mat thoi gian đe truyen đat su hai hoa va muu cau hanh phuc cua cac nhan vat, cung nhu an tuong tuoi tho cua đao dien ve Ha Noi. Thay vi mieu ta trai nghiem đoi thuong cua cac nhan vat theo huong tu lieu, nhung hinh anh trong bo phim lot ta nhung bi mat hoac ky uc hai hoa ma ho giu kin. Tran Anh Hung cho rang, "su hai hoa ma ho truyen tai co mot net đep rieng, mot net đep bi vay ban boi su cay đang va u sau".
Tran Anh Hung quen biet cac dien vien truoc khi viet kich ban, the nen cac nhan vat trong phim phan anh hinh anh that cua dien vien theo goc nhin cua tac gia. Trong kich ban đau tien, luc nay mang ten Ha Noi ngay khong mua, đao dien chon ten nhan vat giong voi ten dien vien đe phuc vu sang tac. Sau đo, dien vien đuoc quyen chon ten theo y thich, cung nhu đua nhung chi tiet tuong đong tu đoi thuc vao vai dien cua ho. Ten cua cac nhan vat chinh bao gom Le Khanh vai Khanh, Lien la ten o nha cua Tran Nu Yen Khe, rieng Nhu Quynh tu choi dung ten that.

Mua he chieu thang đung đanh dau lan hop tac thu hai giua nu dien vien Nhu Quynh va đao dien Tran Anh Hung, sau Xich lo. Nhu Quynh la nguon cam hung trong qua trinh tao nen kich ban Mua he chieu thang đung. La mot nguoi than thiet voi gia đinh co, Tran Anh Hung quan sat tu nhung bua an đen loi song cua ho, cung nhung canh vat trong quan ca phe cua vo chong nha co, nam tren con pho Bat Đan, đe ap dung trong nhieu chi tiet phim.
Đao dien viet rieng vai Suong cho dien vien Nhu Quynh. Ve ngoai cua Nhu Quynh va nhan vat nay co nhieu điem tuong đong: mot nguoi phu nu Ha Noi co đien, huong ve gia đinh, nhuan nha va tinh te; nhung cung giong voi hinh anh ba Buon trong Xich lo, nguoi phu nu ay mang trong minh đoi song tinh than phuc tap va su noi loan am tham. Sau khi đuoc Nhu Quynh gioi thieu ve hoa tuong vi, hau het canh quay noi that cua nhan vat Suong đeu xuat hien mot binh hoa tuong vi.
Le Khanh yeu thich khong khi "nhu mot hoi tho binh than chua đay nhua song" cua bo phim, lam toat len "mot suc song manh liet đen hoi hop va đoi cho". Co cam thay loi thoai cua cac nhan vat trong ngay gio mang toi su chan that tu đoi song, "no di dom va hap dan. Đien anh phai phan anh cuoc song that mot cach chat loc. Chung ta cu tron tranh cai that nen toan noi cai gia. Neu gat bo nhung chi tiet song đo thi con lai toan cai gia vo voi nhau." Truoc khi tham gia Mua he chieu thang đung, Tran Nu Yen Khe theo truong Kien truc va Thiet ke Camondo tai Phap, roi dien xuat va thiet ke my thuat trong hai bo phim Xich lo va Mui đu đu xanh (1993) cua chong. Tuy xuat hien "khong thua kem" nhau tren man anh, cac dien vien chinh lai nhan so tien thu lao khac nhau: Yen Khe đuoc tra 500.000 đo-la My, con Nhu Quynh va Le Khanh chi nhan vai nghin đo-la My.
Trai qua đao tao tro thanh nha bien đao mua, Le Vu Long tay ngang chuyen sang phim anh ma khong mang đen thoi luong xuat hien. Du truoc đo khong quen biet, Tran Anh Hung đa mua ve may bay khu hoi tu Phap đen Viet Nam trong 2 ngay đe moi Le Vu Long nhan mot vai phu "thap thoang man anh". Cung xuat than tu nganh mua, Đo Thi Hai Yen đuoc đao dien giao cho mot vai phu, luc nay moi chi 16 tuoi. Đay la mot trong nhung vai dien đau tien cua co, sau khi tham gia mot bo phim bi bo do cua đao dien Vinh Son nam 13 tuoi. Trong giai đoan tuyen vai, co gap go Ngo Quang Hai—mot dien vien khac trong phim, nguoi tung cong tac trong Xich lo. Ho ket hon vao nam 2003.


= Dan dung va am nhac =
Phim do Hang phim truyen Viet Nam, Canal+, arte France Cinema, Lazennec Films va Zweites Deutsches Fernsehen hop tac san xuat. Theo Benoit Barouh, nha thiet ke san xuat cua Mua he chieu thang đung, cong viec thiet ke tap trung vao to điem cho thoi gian, tim mot tong đieu, mot muc đo vua phai đe nhan dang va hien thuc hoa khung canh. Đao dien chu trong đen ngoai canh cua bo phim; khi quay canh buc tuong reu phong trong quan ca phe, anh thue tho tao mau cho buc tuong hon 1 thang cho đung y đo cua minh.
Trong nhung canh quay buoi sang cua Lien va Hai tai can ho, Tran Nu Yen Khe chon loi dien xuat bang hinh the va hoc hoi cach lam nung khi tinh day cua mot con meo. Tran Anh Hung nhan manh tinh quan trong cua nhung canh phim nay, vi du "hau nhu khong co thoai, nhung nhat thiet phai đay ap khong khi. Khong khi cua nhung nguoi biet tho va khong quen minh đang tho." Canh tam đem cua 3 chi em quay o Ha Noi giua thoi tiet oi nong cua thang 7. Nhu Quynh bi ngam lanh sau canh quay, vi phai lam lai đen 15 lan, tu 1 gio đen 4 gio sang. Trong canh ba chi em ben canh con ga le tren chiec đia men su, nhom đao cu mang noi nuoc ga luoc con am nong theo toi truong quay. Cu mot luc, con ga lai đuoc nhung vao đe giu đo am cung nhu mau sac ong a. Ho con phai uom tung ngon la khoai, nuoi tung con cao cao đe phuc vu canh quay mot chu cao cao nhay tren ngon la đam suong.
Ton That Tiet đam nhan phan nhac nen cho bo phim. Tran Anh Hung mong muon am nhac trong bo phim "truyen đat cam xuc vua mo ho vua chua cay, mot goc nhin thien cam đoi voi nhung cau chuyen cua moi nguoi đang dien ra truoc mat ta". Am nhac khong nhan manh vao hanh đong, ma chi điem to, xac nhan, suy ngam va bay to quan điem ve tinh huong, qua đo boc lo tam hon cua nguoi xem. Giai đieu lap lai cung su tien trien cua am nhac giup tao nen nhip đo cham chap đen bat đong cua bo phim.
Phim su dung nhac pham cua Arab Strap, The Married Monk, hai nhac pham cua Lou Reed "Pale Blue Eyes" va "Coney Island Baby", ben canh cac bai tinh khuc cua Trinh Cong Son nhu "Cuoi cung cho mot tinh yeu", "Nang thuy tinh" va "Rung xua đa khep". Bai nhac cua Trinh Cong Son khong đuoc dich phu đe va bi gat bo het nhung chat bieu dien va san khau, giu lai chat gan gui va than mat cho khan gia. Cac bai hat tieng Anh va tieng Viet co nhung cho đung khac nhau trong bo phim.
Trinh Cung, tac gia bai tho ma Trinh Cong Son lay lam nguyen tac cho ca khuc "Cuoi cung cho mot tinh yeu", len tieng ve su vi pham ban quyen cua Mua he chieu thang đung. Sau khi mua đia vao thang 11 nam 2010, Trinh Cung phat hien bo phim su dung ca khuc nay 3 lan, nhung khong đe ten ong trong phan gioi thieu cuoi phim. Ong đa ba lan gui thu đien tu đen hang phim Lazennec vao đau thang 12 nam 2010 nhung tinh đen đau nam 2011 van chua đuoc hoi am. Hang Lazennec co ky hop đong voi nhac si Trinh Cong Son va đa chi tra tac quyen, nhung chua lien lac đen nha tho Trinh Cung.


Phan tich = Tua đe =
Tua đe tieng Viet cua phim la Mua he chieu thang đung, đuoc lay tu y cua mot cau tho Haiku. Khi đuoc hoi ve ten cua bo phim, Tran Anh Hung cho biet "Toi luon lua chon nhung tieu đe moi nghe qua khong co y nghia gi ca va cang it su lien he đe khan gia đoan ve noi dung phim cang tot. Chi can chung tao đuoc mot chut chat nhac hay chat hinh la đuoc".
Trong mot bai viet ve dich thuat, nha nghien cuu van hoa Ngo Tu Lap lay tua đe phim lam vi du cho "cap đo tam li", lay phan ung tam li cua nguoi đoc đe goi nen mot cach hieu tham mi nhat đinh. Ong cho biet

Tua đe bo phim trong tieng Nhat đuoc đat la "Ha chi" (夏至 (けし), Geshi). No co ve đung voi ten goc khi Ha chi la ngay dai nhat cua mua he, ngay ma mat troi o chieu thang đung voi mat đat.


= Chu đe tinh duc va gia đinh =
Trong Mua he chieu thang đung, lanh đia cua đan ong va phu nu khong nhung đuoc phan chia ma con mang nhieu khai niem ve lao đong va giai tri. Tien si Lan Duong trong cuon Treacherous Subjects: Gender, Culture, and Trans-Vietnamese Feminism nhan thay tuyen nhan vat nam linh đong hon trong cac hoat đong xay dung va tieu thu nghe thuat, con nhung nguoi vo tro thanh nguoi giam ho, đong vai tro bao ve gia đinh. Trong phim, su nu tinh khang đinh gia tri nguoi phu nu, con nhung nguoi chong thi gan lien voi danh tinh cua nhung nguoi nghe si. Theo ba, cac nhan vat nu tuy mang pham chat cua "nguoi đan ba tiet nghia va co kien nhan", nhung khong đuoc thua huong cai nhin rieng, ma chi "la bieu tuong cho mot tu tuong hoac la ly tuong gi đo cho đao dien" va la san pham "tu cai nhin cua nhan vat đan ong".
Mot trong nhung chu đe đuoc đe cap la su but pha cua cac nhan vat. Ho tim cach thoat khoi su co lap tu cac van đe nay sinh trong gia đinh, hon nhan va cac le nghi truyen thong, đe thuc hien mot cuoc hanh trinh kham pha ban than o "mot noi khac". Quoc đen vinh Ha Long trong xanh đe tim lai su yen binh, tim ve mot gia đinh khac; chuyen đi tim hieu bi mat gia đinh co thap thoang gian tinh cua Kien; va hanh trinh kham pha tinh duc đay mau thuan cua nguoi chi ca tai nhung can phong bi an.
Ba chi em gai xem cha me minh la hinh tuong mau muc trong hon nhan. Khi thong tin ve ong Toan đe doa ky uc mau muc kia, ba chi em voi vang sang tao nen mot cau chuyen đe bao toan su hoa hop giua ho va cha me. Suong bien gia thuyet cua Kien va Khanh thanh loi khang đinh va goi y chuyen đi cua Kien đen Sai Gon co the giai đap khuc mac ve nguoi đan ong bi an. Ba chi em, du vay, lai thoa thuan ngam giu kin bi mat cua cha me. Trai nguoc voi hinh tuong cua cha me, đoi song tinh cam cua ho khong the tim đuoc su hoa hop.
Suong biet minh khong the nao tiet lo bi mat tham kin trong cuoc hon nhan voi Quoc. Lien, nguoi cung đang gap trac tro trong tinh cam, đong y voi Suong; co đe nghi Kien dung tim kiem su that vi co muon tin tuong vao cau chuyen minh dung nen ve cuoc hon nhan hoan hao cua cha me. Rieng Khanh thi hung khoi va thich thu boi cau chuyen "ong Toan cua me", vi co tu tin ve cuoc hon nhan moi chom no cua minh, đay ruc ro va gan bo. Cuoi cung, Khanh khong noi gi ve chuyen dung tim hieu voi Kien.


= Boi canh =
Phim mieu ta Ha Noi theo lang kinh rieng cua Tran Anh Hung. Theo Barouh, nhung vat lieu khong chac chan su dung trong phoi canh nha cua tai Viet Nam, đac biet o Ha Noi, khien nguoi khac muon nhin ky va lang nghe them ve cuoc song cua hang xom xung quanh minh. Su gan gui va bi mat đuoc giau sau nhung sinh hoat hang ngay, an nap tai noi ho sinh song va nhung đo vat trang tri. Đe tim kiem su moi me, cac bai hat hien đai đuoc chon xuat hien trong boi canh Ha Noi co.
Phim su dung nhieu phong cach ngon ngu đien anh khac biet. Canh nhan vat Lien va Hai tai can ho khong co loi thoai va may quay lien tuc chuyen đong. Cau chuyen giua ho khong con quan trong, nhung lai gay an tuong đen khan gia. Khi Quoc ngoi cung ong lao o vinh Ha Long, nguoi xem khong biet ho ngoi tren cai gi, chi thay su đung đua, nhu the ho đang noi giua khong trung, khong co gi niu giu. Theo Tran Anh Hung, "đo chinh la tam trang cua nhan vat vao luc ay. La su hon nhien, su đon gian, nhu tam anh đau tien nguoi ta chup".
Boi canh va chat lieu the hien y niem ve thoi gian va cach tiep can đac biet theo tung nhan vat. Mau vang ruc ro lam at đi cai toi mong manh va ung dung cua Lien; mau xanh da quang toi bieu thi ban chat truyen thong trong gia đinh; hinh anh go tho cong voi mau xanh tuoi cua nuoc cho thay su khao khat tinh khiet va hai hoa cua con nguoi, nhu o nhan vat Quoc. Mau sac, đo trong suot va tinh minh bach đong vai tro quan trong trong bieu hien cua nhan vat.


Phat hanh Mua he chieu thang đung thuong đuoc xem la bo phim cuoi cung trong Vietnam's trilogy, mot chum 3 bo phim đe tai Viet Nam cua đao dien Tran Anh Hung, theo sau Mui đu đu xanh va Xich lo. Phim trinh chieu lan đau tien tai Lien hoan phim Cannes o hang muc "Mot goc nhin", vao ngay 18 thang 5 nam 2000. Phim con xuat hien tai Lien hoan phim quoc te Hong Kong lan thu 26 va trinh chieu tai hang muc "Đien anh đuong đai the gioi" o Lien hoan phim quoc te Toronto nam 2000. O Phap, phim phat hanh ngay 24 thang 5 nam 2000. Tai My, hang Sony Pictures Classic phat hanh phim duoi tua đe The Vertical Ray of the Sun tu ngay 6 thang 7 nam 2001, dan nhan PG-13 boi cac yeu to va hinh anh lien quan đen tinh duc, co the khong phu hop voi tre duoi 13 tuoi.
Hang Sony Pictures phat hanh DVD cua bo phim ngay 1 thang 1 nam 2002, voi phu đe tieng Anh. Sau mot thoi gian ngan ra mat tai Viet Nam, phim tro lai thi truong bang đia trong nuoc vao thang 8 nam 2005. Nam 2011, Van Bay cua The thao & Van hoa xem bo phim la mot cot moc bat đau qua trinh 10 nam nhap khau phim cua nhung nhan to Viet kieu, "la mot chat xuc tac quan trong đe thi truong phim noi đia thay đoi va phat trien". Theo ong Trinh Đang Thanh, Pho Giam đoc So Van hoa – The thao – Du lich tinh Quang Ninh, nhieu truong đoan đep cua nhung bo phim nhu Mua he chieu thang đung hay Đong Duong (1992) tai vinh Ha Long đa gop phan thu hut du khach đen tham quan vinh.


= Phong ve =
Tai Hoa Ky, phim đat tong doanh thu 456.387 đo-la My trong 26 tuan trinh chieu. Theo thong ke cua trang Box Office Mojo, đay la phim co doanh thu tai Hoa Ky nam 2001 cao thu 282, phim nhan PG-13 co doanh thu noi đia nam 2001 cao thu 87 va la phim co doanh thu cao thu 226 nam 2001 tren toan cau.
Trong tuan phat hanh đau tien tai Hoa Ky, phim thu ve 29.339 đo-la My tai 4 rap chieu. Trong tuan ke tiep, phim gianh đuoc 29.966 đo-la My o 7 rap chieu, tro thanh tuan co doanh thu lon nhat trong thoi gian trinh chieu tai quoc gia nay. Phim con đuoc ghi nhan doanh thu 195.767 bang Anh voi 41.521 khan gia tai Tay Ban Nha, tinh đen ngay 31 thang 8 nam 2002. Tai Phap, phim thu hut 143.909 khan gia va tai Ha Lan la 7.522 khan gia.


= Đanh gia chuyen mon =
Mua he chieu thang đung đuoc cac nha phe binh đien anh khen ngoi. Tren trang tong hop ket qua đanh gia Rotten Tomatoes, bo phim nhan đuoc "Chung nhan tuoi" (Fresh) voi 82% đanh gia tich cuc đuoc tong hop dua tren 55 bai binh luan, voi điem so trung binh la 7,1 tren 10 cung loi nhan xet "Mua he chieu thang đung điem tinh mot cach trang le, nen tho, ru nguoi xem vao cau chuyen đoi thuong". Tai Metacritic, mot trang chuyen cho điem so trung binh dua tren 100 đanh gia hang đau tu cac nha phe binh chinh thong, bo phim nhan đuoc 72 điem dua tren 21 bai đanh gia, đuoc xep hang "nhin chung la y kien tan thanh", la phim đanh gia cao thu 81 nam 2001. Kim Fay trong To Asia with Love: A Connoisseurs' Guide to Cambodia, Laos, Thailand & Vietnam goi đay la bo phim co "hinh anh đang nho nhat" trong Viet Nam trilogy, đac biet o mau sac va canh xuat hien bai hat cua Lou Reed.


= Giai thuong =


Xem them Danh sach phim cua Viet Nam đuoc đe trinh len Giai Oscar cho Phim ngoai ngu hay nhat


Tham khao Chu giai

Chu thich;


Thu muc Lien ket ngoai Trang mang chinh thuc
Mua he chieu thang đung tren Internet Movie Database
Mua he chieu thang đung tai AllMovie
Mua he chieu thang đung tai Rotten Tomatoes
Mua he chieu thang đung tai Metacritic
Mua he chieu thang đung tai Box Office Mojo