Lo Hoan cong (tieng Trung: 魯桓公; binh am: Lu Huan Gong,731 TCN-694 TCN), la vi vua thu 15 cua nuoc Lo thoi Xuan Thu trong lich su Trung Quoc, tri vi tu nam 711 TCN đen 694 TCN. Ong mang ho Co (姬), ten la Doan (允) hay Quy (軌), va Hoan cong la thuy hieu cua ong.


Than the Hoan cong la con trai cua Hue cong voi chinh that Trong Tu (仲子), con gai cua Vu cong nuoc Tong. Hue cong cung co nguoi con trai khac la Tuc Co (sau tro thanh Lo An cong), song me cua Tuc Co chi la tieu thiep. Mac du Tuc Co nhieu tuoi hon song Hoan cong đa tro thanh the tu nho đia vi cua me.


Len ngoi Nam 723 TCN, Lo Hue cong qua đoi sau 46 nam tri vi. Mac du Co Doan khi ay đang la the tu, song ong van con nho nen An cong đuoc nguoi nuoc Lo lap len ke vi voi thoa thuan rang ong ta se cai tri nhu mot nhiep chinh cho đen khi Hoan cong truong thanh.
Nam 712 TCN, cong tu Huy đe nghi An cong giet chet Co Doan va xin lam thai te, song An cong đa tu choi, vi van co du đinh đe lai ngoi cho Co Doan. Lo ngai minh se bi giet neu su viec nay bi lo ra, cong tu Huy đa đen cho Co Doan va vu cao An cong co ke hoach giet chet ong, đe xuat rang truoc tien hay giet chet An cong, va Co Doan đa chap thuan.
Thang 11 nam 712 TCN, trong luc Lo An cong đi te, cong tu Huy sai nguoi giet chet An cong va lap Co Doan len ngoi, tuc la Lo Hoan cong. Du khong truc tiep sat hai Lo An cong, nhung Lo Hoan cong van bi mot so su gia quy ket trach nhiem giet anh đe gianh ngoi vua.


Quan he voi lang gieng Nam 711 TCN, Lo Hoan cong cung Trinh Trang cong đoi đat cho nhau: Trinh trao Hua Đien cho Lo, Lo trao đat Banh cho Trinh. Cung nam, Hoa Đoc nuoc Tong giet Tong Thuong cong. Trinh Trang cong ben hop cac nuoc Lo, Te, Tran cung ban ve loan nuoc Tong. Hoa Đoc ben mang cua đut lot cho ca bon nuoc va xin đon cong tu Phung ve nuoc lam vua. Lo Hoan cong va cac chu hau bang long, vua Trinh cho Tu Phung ve nuoc len ngoi, tuc la Tong Trang cong.
Nam 709 TCN, Lo Hoan cong cuoi con gai Te Hy cong la Van Khuong lam vo. Nam 706 TCN, Van Khuong sinh ra mot nguoi con trai. Vi nguoi con trai nay co cung ngay sinh voi Hoan cong, do đo đuoc đat ten la Đong. Ong lap Co Đong lam the tu cua nuoc Lo.
Nam 697 TCN, Tong Trang cong khong ung ho Trinh Chieu cong nen keu goi chu hau cac nuoc Lo, Te, Tran, Sai đanh Trinh đe giup em Chieu cong la Le cong ve nuoc. Lo Hoan cong huong ung, nhung cuoi cung lien quan khong thang đuoc quan Trinh, phai rut lui.
Cung nhu Lo An cong, Lo Hoan cong co chu truong lan đat sang nuoc Chau nho be lang gieng. Nam 705 TCN, ong đi đanh Chau. Nam 696 TCN, nuoc Chau, nuoc Mau va nuoc Cat phai đen trieu kien nuoc Lo va cung an the. Nhung sau may thang, Lo Hoan cong lai cung nuoc Tong va nuoc Ve sang đanh pha nuoc Chau.
Nam 698 TCN, cha vo ong la Te Hy cong qua đoi va nguoi anh vo la Te Tuong cong len ke vi. Du la anh vo Lo Hoan cong, Te Tuong cong van mang quan đanh Lo vi Lo ung ho nuoc Ky von co thu voi Te. Hai ben đanh nhau khong phan thang bai.


Bi hai Sau đo Te va Lo giang hoa. Thang 4 nam 694 TCN, Lo Hoan cong cung vo sang tham nuoc Te, du co loi can ngan nhung ong khong nghe theo. Phu nhan Van Khuong truoc khi lay ong đa thong dam voi Te Tuong cong, du hai nguoi la anh em ruot. Hai vua gap nhau o đat Lac. Te Tuong cong gap lai em gai, hai nguoi lai len tu thong. Lo Hoan cong biet chuyen rat gian, trach mang Van Khuong va noi rang the tu Đong khong phai con minh ma la con vua Te.
Van Khuong noi lai voi Te Tuong cong. Vua Te xau ho, tinh chuyen giet Lo Hoan cong, ben moi ong đen du tiec, chuoc cho ong uong say. Sau đo Tuong cong sai luc si Banh Sinh đua Lo Hoan cong ra xe va dan giet Hoan cong. Banh Sinh be ong len xe, nhan đo bop gay xuong suon giet chet ong.
Khi xe Lo Hoan cong ve đen nuoc, moi nguoi thay vua Lo đa chet, nguoi nuoc Lo rat tuc gian truoc toi ac cua Tuong cong, nen trach nuoc Te. Te Tuong cong ben quy toi cho Banh Sinh, ra lenh giet Banh Sinh đe xin loi nuoc Lo.
Lo Hoan cong lam vua đuoc 18 nam. Nguoi nuoc Lo lap the tu Đong nam đo 13 tuoi len noi ngoi, tuc la Lo Trang cong.


Nhung nguoi con khac Ngoai Trang cong, Van Khuong va Hoan cong con co hai nguoi con trai khac ten la Thuc Nha (叔牙) va Quy Huu (季友). Hoan cong cung co mot nguoi con trai lon tuoi hon ten la Khanh Phu (慶父) voi mot the thiep. Khanh Phu, Thuc Nha va Quy Huu la nhung nguoi sang lap ra ba gia toc hung manh ma sau nay kiem soat quyen luc nuoc Lo. Ho đuoc goi la Tam Hoan do đeu la hau due cua Hoan cong. Gia toc cua Quy Huu, đuoc goi la Quy ton thi, cuoi cung đa lap ra nuoc Phi (費).


Trong tieu thuyet Đong Chu liet quoc Lo Hoan cong đuoc biet đen trong tieu thuyet Đong Chu liet quoc qua vu viec sang tham nuoc Te va bi sat hai. Te Tuong cong va Van Khuong bi quy trach nhiem cho cai chet cua ong. Vi Te Tuong cong mang cong tu Banh Sinh ra giet đe che giau toi loi, sau nay cong tu Banh Sinh đa hien hon bao oan khien cac tuong noi loan la Lien Xung va Quan Chi Phu phat hien noi an nap cua vua Te va giet Tuong cong.


Xem them Te Tuong cong
Van Khuong


Tham khao Su ky Tu Ma Thien, cac thien:
Lo Chu cong the gia
Te Thai cong the gia
Phuong Thi Danh (2001), Nien bieu lich su Trung Quoc, Nha xuat ban The gioi
Khong Tu (2002), Xuan Thu tam truyen, tap 1, Nha xuat ban TP Ho Chi Minh


Chu thich