Amip (bat nguon tu tu tieng Phap amibe /amib/), con đuoc viet la a-mip, cung con đuoc goi la trung bien hinh hoac trung chan gia la cac dang su song đon bao co đac trung la hinh dang khong theo quy luat nhat đinh.


Cau truc Cac sinh vat dang amip (amoeboid) di chuyen bang cach su dung cac chan gia, la nhung cho phinh ra cua te bao chat.
Cac loai amip ho hap bang cach su dung toan bo mang te bao cua chung, phan thuong xuyen đuoc ngam chim trong nuoc. Luong nuoc du thua co the chui vao trong co chat te bao chat (cytosol). Cac amip co mot khong bao co the co lai đe đay luong nuoc thua ra ngoai.
Nguon thuc pham thay đoi o cac loai chan re (Rhizopoda). Chung co the tieu thu vi khuan hay cac sinh vat nguyen sinh khac. Mot so loai la dang an manh vun va chung an vat chat huu co chet. Chung gio cap chan gia ra đe om lay thuc an. Chung hop nhat lai đe tao ra mot khong bao thuc an đe sau đo hop nhat voi tieu the (lysosome) nham bo sung cac hoa chat tieu hoa. Thuc an khong tieu hoa đuoc đay ra tai mang te bao.
Cac amip su dung cac chan gia đe di chuyen va kiem an. Cac chan gia đuoc cung cap luc boi cac vi soi linh đong gan mang. Cac vi soi nay bao gom it nhat la 50% khung xuong te bao. Cac phan khac la cung hon va bao gom cac soi trung gian va cac vi quan. Nhung phan nay khong đuoc su dung trong chuyen đong cua amip, ma la cac bo xuong cung ma tren đo thi cac co quan tu đuoc đo hay co the di chuyen.
Lop vo cua cac amip thuong chua calci. Cac loai protein hay vat chat khac đuoc tong hop ben trong te bao va xuat ra ngay ben ngoai mang te bao.
Cac loai amip duong nhu la co quan he voi 2 nhom sinh vat nguyen sinh trong tuong tu nhu nam. Hai nhom nay la Myxogastria (niem khuan hop bao) va Acrasidae (niem khuan te bao). Hai nhom sinh vat nay su dung di chuyen kieu amip trong giai đoan tim kiem thuc an cua minh. Nhom thu nhat ve co ban la mot amip lon nhieu nhan, trong khi nhom thu hai song đon đoc cho toi khi het thuc an; trong đo mot tap đoan chua cac sinh vat nay van hanh nhu la mot khoi. Ben canh đo, Myxogastria cung su dung cac giao tu kieu amip.


Su đa dang Chung xuat hien trong mot loat cac nhom khac nhau. Mot so te bao trong cac đong vat đa bao co the la dang amip, chang han nhu bach cau o nguoi, nhung te bao tieu diet mam benh. Nhieu sinh vat nguyen sinh cung ton tai nhu la cac te bao kieu amip rieng re, hoac co dang nhu vay trong mot khoang thoi gian nhat đinh nao đo trong vong đoi cua chung. Sinh vat noi tieng nhat nhu vay co le la Amoeba proteus; mot phan la do ten goi amoeba đuoc su dung vi nhieu ly do khac nhau đe mieu ta cac ho hang gan cua no hay cac sinh vat khac trong tuong tu nhu no hoac đe chi amip noi chung.
Do ban than cac loai amip noi chung tao thanh nhom đa nganh va le thuoc vao su khong chinh xac nao đo trong đinh nghia, nen thuat ngu "amip" khong đua ra su nhan dang cho mot sinh vat, va tot nhat nen hieu nhu la su mieu ta phuong thuc van đong.
Khi su dung theo nghia rong, thuat ngu nay co the bao gom nhieu nhom khac nhau. Mot nguon đua ra toi 97 chi khac nhau. Cac nguon khac bao gom it hon the nhieu lan.
Trong cac he thong phan loai cu, cac sinh vat kieu amip đa tung đuoc chia ra thanh vai the loai hinh thai, dua tren hinh dang va cau truc cua cac chan gia. Nhung loai nao voi cac chan gia đuoc cac mang vi quan can đoi ho tro thi goi la trung chan tia (Actinopoda). Nhung dang nao khong co cau truc nhu the thi goi la trung chan re (Rhizopoda), va chung đuoc phan chia tiep ra thanh amip chan thuy (lobose), amip chan chi (filose) va amip chan luoi (reticulose). Ben canh đo con co mot nhom ky di bao gom cac amip lon song trong moi truong bien, goi la Xenophyophorea (sinh vat vo tron), khong nam trong the loai nao liet ke tren đay.
Cac phan loai moi hon dua tren mieu ta theo nhanh hoc. Hien tai, phan lon cac amip đuoc gop nhom trong Amoebozoa hay Rhizaria. Tuy nhien, trong cac ngu canh khi "amip" đuoc đinh nghia long leo hon thi co nhieu loai amip thuoc ve nhanh Excavata.
Cac phan tich phat sinh chung loai đat cac chi nay trong cac nhom sau (khong phai tat ca trong so nay đeu đuoc tat ca cac nguon coi la amip):

Trong khi phan lon cac dang hinh thai đeu co the anh xa sang he thong phan loai hien đai thi kieu gop nhom ma trong cac phan loai cu goi la "Actinopoda" lai la đa nganh. Cac loai Actinopoda đuoc phan chia ra thanh Radiolaria va Heliozoa (ban than no la kieu gop nhom đa nganh).


Tuong tac mam benh voi cac sinh vat khac Mot vai dang amip co the gay ra benh cho cac sinh vat khac:

Entamoeba histolytica la nguyen nhan gay ra li amip (amoebiasis).
Naegleria fowleri ("amip an nao") la loai ban đia nuoc ngot co the gay ra tu vong o nguoi neu bi lay nhiem theo đuong mui.
Acanthamoeba co the gay ra viem giac mac (keratitis) va viem nao (encephalitis) do amip gay ra o nguoi.
Balamuthia mandrillaris la nguyen nhan gay ra viem mang nao do amip tien phat (PAM hay PAME), thuong dan toi tu vong.


Ghi chu Lien ket ngoai Canh bao 'amip an nao nguoi' tu nuoc muoi nho mui tu pha
'Amip an nao nguoi' cuop mang song mot thanh nien