Hien tuong quang hoc la bat ky su kien nao quan sat đuoc la ket qua cua su tuong tac giua anh sang kha kien va vat chat, hoac tu chinh ban chat cua anh sang. Ao tuong la mot vi du ve hien tuong quang hoc.
Hien tuong quang hoc pho bien thuong do tuong tac giua anh sang tu Mat Troi hoac Mat Trang voi khi quyen, may, nuoc, bui, va cac hat khac. Vi du pho bien la cau vong, đuoc tao ra khi anh sang tu Mat Troi bi phan xa va khuc xa qua cac giot nuoc. Mot so hien tuong khac, nhu tia chop luc hay Fata Morgana cuc ky hiem gap va chi co the thay đuoc mot vai đia điem voi đieu kien thich hop, toi noi nguoi ta nghi rang chung la hien tuong than thoai.
Tat ca hien tuong quang hoc đeu co ban chat tu cac hien tuong luong tu. Nhung hien tuong quang hoc co ban nhat đuoc goi la cac hieu ung quang hoc va la đe tai thu vi cua mon quang hoc, chang han cac mau sac anh sang đuoc tao ra bang lang kinh, thuong đuoc trinh dien trong cac lop hoc.


Danh sach Cac hien tuong quang hoc duoi đay bao gom nhung hien tuong đuoc phat sinh tu cac tinh chat quang cua khi quyen; cung nhu cac hieu ung quang hoc tu nhien hoac nhan tao do tinh chat quang cua cac vat the hoac cua mat nguoi. Danh sach duoi đay cung liet ke mot so "ao anh thi giac" va mot so hien tuong chua đuoc giai thich nhung co the co nguyen nhan quang hoc.
Co nhieu hien tuong la ket qua cua ban chat hat hoac ban chat song cua anh sang. Mot so hien tuong khong de nhan biet va chi co the quan sat đuoc bang cac phep đo chinh xac bang cac dung cu khoa hoc. Mot vi du noi tieng la su uon cong cua tia sang tu mot ngoi sao ben canh Mat Troi đuoc quan sat luc nhat thuc toan phan. Đieu nay chung to rang khong gian thuc chat la cong, phu hop voi du đoan cua thuyet tuong đoi.


= Hieu ung quang hoc =

Sau đay la cac hien tuong quang hoc chung nhat, đuoc goi la cac hieu ung quang:

Su truyen thang cua anh sang trong mot moi truong đong chat hoac chan khong.
Phan xa, la khi anh sang gap mot loai be mat (nhu guong, mat nuoc) va bi đoi huong lan truyen va quay tro lai moi truong no đa toi.
Phan xa đinh huong
Phan xa khuech tan
Khuc xa (chiet xa), hien tuong anh sang đoi huong khi đi qua mat phan cach giua hai moi truong trong suot co chiet suat khac nhau.
Tan sac, la su phan tich mot chum anh sang phuc tap thanh cac chum sang đon sac rieng biet, chang han boi lang kinh. Đo la do chiet suat phu thuoc vao tan so cua song anh sang.
Hap thu, la hien tuong anh sang hoac cac loai buc xa đien tu khac khi truyen qua mot moi truong vat chat bi lay mat nang luong va chuyen thanh noi nang cua moi truong đo.
Giao thoa, la hien tuong hai chum sang ket hop khi chong len nhau se tao ra nhung cho chung tang cuong lan nhau, va nhung cho chung triet tieu lan nhau tao ra nhung van sang, van toi xen ke nhau đuoc goi la nhung van giao thoa (do tinh chat song)
Nhieu xa, la hien tuong quan sat đuoc khi song anh sang lan truyen qua khe nho hoac mep vat can (ro nhat voi cac vat can co kich thuoc tuong đuong voi buoc song), trong đo song bi lech huong lan truyen.
Su tu quang (Caustic), la đuong bao cua cac tia sang bi phan xa hoac khuc xa boi mot be mat cong cua vat the hoac hinh chieu cua đuong bao tia đo tren mot be mat khac.
Loe sang (may anh), hay lens flare, mot hien tuong trong đo anh sang bi tan xa hoac tao loa trong he thong thau kinh may anh, thuong gap khi phai phan ung voi nguon anh sang choi, tao ra nhung vat pham đoi khi khong mong muon xuat hien trong buc anh.
Bong toi, la hien tuong xay ra khi anh sang bi gap vat can sang do đo phia sau vat xuat hien bong, tuc la vung khong đuoc chieu sang.
Hao quang, la ho cac hien tuong xay ra khi cac phan tu trong moi truong xung quanh mot vat tu phat sang hay phan xa anh sang tu vat.
Anh kim, la hien tuong anh sang hoi tu tai mot điem xac đinh tren be mat mot vat the, xay ra o mot so kim loai va khoang vat.
Ngu sac, vi du nhu khi tren be mat mot so chat, nhu bong bong xa phong hoac vang dau hoac đia CD, xuat hien cac van mau sac so, thay đoi khac nhau tuy theo goc nhin va cau truc be mat cua chung.
Giao thoa mang mong, la mot co che cua hien tuong ngu sac o tren, khi đo anh sang phan xa tai mat tren va mat duoi cua chat mang mong giao thoa voi nhau, tao nen mot mo hinh giao thoa nhieu mau sac tren be mat chat.
Aventurescence
Mang sao (đa quy), la hien tuong anh sang phan xa tap trung lai tai 1 khu vuc tren be mat mot vai loai đa quy nhu đa sapphire hoac đa ruby sao.
Hieu ung Schiller (đa quy), tren mot so loai đa dat nhu đa thach anh aventurine hoac đa mat troi.
Chuoi hat Bailey / Hieu ung vong kim cuong, la cac điem anh sang Mat Troi quan sat thay tai xung quanh vanh Nhat hoa Mat Troi trong khi Nhat thuc toan phan hoac hinh khuyen xay ra.
Phan cuc anh sang la su tach khoi chum anh sang tu nhien nhung tia phan cuc trong mot mat phang xac đinh, va cac hien tuong lien quan nhu luong chiet va co ve Haidinger.
Luong chiet, la mot dang hien tuong phan cuc xay ra o mot so moi truong chat nhu canxit.
Camera obscura, "phong toi", la mot thiet bi tao anh chieu trong mot phong toi tu anh sang ben ngoai đi qua mot lo nho.
Dan phan xa nguoc (retroflector), la mot thiet bi hoac be mat co kha nang phan xa cac buc xa (thuong la anh sang) tro lai chinh nguon phat cua no voi su tan xa toi thieu.
Hieu ung mat meo (đa quy), tren mot so loai đa nhu chrysoberyl.
Hieu ung aureole
Ma tran quang hay guong vo cuc
Phan ung quang hoa, la cac phan ung hoa hoc đuoc anh sang kich thich hoac xuc tac, thi du: su quang hop o thuc vat, anh sang kich thich te bao vong mac, su tong hop vitamin D o da, hien tuong hoa phat quang, mot so phan ung huu co...
Thi nghiem hai khe, mot thi nghiem ve giao thoa noi tieng.
Su tao thanh quang pho
Su tron mau
Ap suat anh sang, la ap suat rat be ma anh sang tac dung len vat đuoc roi sang.
Hien tuong quang đien
Hien tuong quang dan
Hieu ung Compton, đuoc giai thich nho tinh chat hat cua anh sang.
Song suy bien (evanescent wave), xay ra khi mot truong hoac song (nhu anh sang) tien vao mot khu vuc noi no khong the lan truyen toi tiep đuoc va do đo bien đo cua no giam theo khoang cach doc tren ranh gioi cua vung nay.
Sylvanshine, la hien tuong quang hoc khi suong đong tren la cay phan chieu cac tia sang gay ra hieu ung giong nhu đen pha xe.
Chat luong sac (dichromatism), la mot hien tuong trong đo mau sac cua vat lieu hoac dung dich phu thuoc vao ca nong đo cua chat hap thu va đo sau hoac đo day cua moi truong đi qua.
Tan xa, la khi cac nguyen tu hoac phan tu moi truong tiep xuc voi anh sang se hap thu nang luong anh sang va phat lai anh sang theo cac huong khac nhau voi cuong đo khac nhau.
Tan xa Mie trong khi quyen giai thich cho tai sao đam may lai co mau trang.
Tan xa Rayleigh, la nguyen nhan tai sao bau troi co mau xanh hoac hoang hon co mau đo.
Hieu ung Tyndall
O nhiem anh sang
Metamerism, la su cam nhan su phoi hop cua cac mau sac duoi cac phan bo cong suat quang pho khac nhau.
Hieu ung chang vang va sua khong gian, la su chieu sang cua Mat Troi len cac đam khoi ten lua thuong khi quyen
Hieu ung Novaya Zemlya, quan sat đuoc kem theo hien tuong tia chop luc khi mat troi lan.
Mo hinh Moire
Van tron Newton, la van đinh xu quan sat đuoc trong cac thi nghiem giao thoa va nhieu xa.
Tan xa nguoc
Hieu ung xung đoi
Hien tuong đa sac, la mot hien tuong quang hoc ma mot chat the hien nhieu mau sac khac nhau khi xem chung o cac goc khac nhau, đac biet duoi anh sang phan cuc.
Su phat quang (luminescence), gom cac hien tuong mot vat hoac chat bi kich thich va phat ra cac loai buc xa trong pho kha kien, hay con goi la anh sang, ma khong thong qua nhiet.
Quang phat quang (photoluminescence):
Huynh quang (fluorescence)
Lan quang (phosphorescence)
Đien phat quang (electroluminescence)
Hoa phat quang (chemiluminescence) la su phat quang do cac phan ung hoa hoc, con goi la ma troi khi phat quang trong khong khi.
Phat quang sinh hoc (bioluminescence)
Phat quang cathode (cathodoluminescence)
Phat quang do am (sonoluminescence)
Phat quang do ma sat (triboluminescence)
Su nong sang (incandescence), vat phat ra anh sang kha kien do bi nung nong va nhan nhiet chuyen thanh quang nang.
Laser la ten viet tat cua cum tu Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation trong tieng Anh, co nghia la "khuech đai anh sang bang phat xa kich thich".
Thau kinh hap dan, la hien tuong đuong truyen cua anh sang bi be cong quanh vat co khoi luong cuc lon nhu lo đen.
Buc xa synchrotron, quan sat đuoc trong may gia toc synchrotron.
Tan xa Thompson
Phan xa toan phan, la nguyen nhan tao ra hinh anh cua canh duoi nuoc bi phan xa o phia duoi cua mat nuoc khi quan sat duoi nuoc.
Hieu ung Umov
Hieu ung Zeeman la su chia tach mot vach quang pho thanh mot so thanh phan khi co su hien dien cua tu truong.
Xoay quang (optical vortex), xay ra khi mot truong quang hoc co cuong đo bang khong.
Hoc quang hoc (optical cavity) hay cong huong quang, la mot su bo tri cac guong đe tao thanh mot bo cong huong hoc song dung cho cac song anh sang.
Buc xa Cherenkov, la buc xa đien tu phat ra khi mot hat mang đien tich (nhu electron) bay qua moi truong đien moi voi van toc lon hon van toc pha cua anh sang trong moi truong đo.


= Hien tuong quang hoc khi quyen =

Cau vong:
Cau vong lua
Cau vong đon sac
Cau vong Mat Trang
Cung suong mu
Vom suong
Dai Alexander, chi vung toi hon xuat hien giua hai cung cua mot cau vong kep.
Afterglow
Alpenglow
Buc xa bau troi khuech tan, mau xanh cua bau troi.
Vanh đai sao Kim
Bong cua Trai Đat
Tia hoang hon
Tia hoang hon nguoc
Khi huy
Hao quang va cac hien tuong lien quan:
Hao quang 22° (quanh Mat Troi, Mat Trang)
Hao quang 46°
Hao quang ngoai tiep
Vong cung tron thien đinh (CZA) hay "cau vong nguoc"
Vong cung tron chan troi hay cau vong lua
Vong cung Kern
Vong cung Parry
Vong cung Lowitz
Vong cung đoi xung ben tren
Vong cung đoi xung ben duoi
Vong cung tiep tuyen tren va duoi
Cot anh sang
Bui kim cuong
Mat troi gia
Mat troi gia 120°
Anthelion
Vong tron mat troi ao
Mat troi ao Liljequist
Mat trang gia
Mat Troi lan gia
Mat Troi moc gia
Mat troi phu
Vong cung mat troi phu
Vong tron mat troi phu ao
Anh chop đinh
Vanh nhat hoa
Vanh đai Giam muc
Glory
Bong ma Brocken (Brocken Spectre)
Heiligenschein, chu yeu đuoc gay ra boi hieu ung xung đoi.
Cuc quang (gom co Bac cuc quang va Nam cuc quang)
Steve
Mat troi lap lanh
May ngu sac
May da quang
Sua khong gian
Hien tuong anh sang đong đat
Bau troi đo buoi sang
Tia chop luc
Ao tuong (bao gom ca Fata Morgana)
Hieu ung Tyndall


= Hien tuong quang hoc thien van =
Anh sang hoang đao
Mat Trang mau, la khi Mat Trang co mau đo trong luc Nguyet thuc do anh sang tan xa tu Trai Đat chieu len.
Lap lanh
Gio vang
Gio xanh
Gegenschein


= Hien tuong quang hoc mat =
Su tao anh trong mat
Nhieu xa anh sang khi đi qua long mi
Co ve Haidinger
Su nhin thay hai hinh (diplopia)
Anh noi
Phosphene
Anh Purkinje
Đom đen thi giac (floater)
Ao anh thi giac
Ao giac Mat Trang
Ao anh đuong rang đong Mat Trang
Dang hinh cau cua bau troi, thien cau


= Hien tuong chua đuoc giai thich =
Mot so hien tuong van chua đuoc giai thich thoa đang va co the la mot dang cac hien tuong quang hoc noi tren (khuc xa khi quyen, hoa phat quang,...). Nhung mot so nguoi coi nhieu trong so cac "bi an" nay chi đon gian la nhung cau chuyen đia phuong tao ra nham thu hut khach du lich hieu ki nen khong đang đe đieu tra ky luong.
Anh sang Hessdalen
Bong sang Min Min
Anh sang Saratoga
Anh sang Marfa
Anh sang Paulding
Bong sang Gurdon
Qua cau lua Naga


Tham khao Đoc them Thomas D. Rossing and Christopher J. Chiaverina, Light Science: Physics and the Visual Arts, Springer, New York, 1999, hardback, ISBN 0-387-98827-0
Robert Greenler, Rainbows, Halos, and Glories, Elton-Wolf Publishing, 1999, hardback, ISBN 0-89716-926-3
Polarized Light in Nature, G. P. Konnen, Translated by G. A. Beerling, Cambridge University Press, 1985, hardcover, ISBN 0-521-25862-6
M.G.J. Minnaert, Light and Color in the Outdoors, ISBN 0-387-97935-2
John Naylor "Out of the Blue: A 24-hour Skywatcher's Guide", CUP, 2002, ISBN 0-521-80925-8
Abenteuer im Erdschatten (German).
The Marine Observers' Log Luu tru ngay 7 thang 1 nam 2012 tai Wayback Machine


Lien ket ngoai Atmospheric Optics Reference site
SpaceW Site for reporting Aurora activity data
Spaceweather.com Official NASA site with many photos
Astronomy in New Zealand Luu tru ngay 19 thang 1 nam 2019 tai Wayback Machine Many atmospheric optical effect photos and descriptions