Quan Giai phong mien Nam Viet Nam (goi tat la Quan Giai phong hoac Giai phong quan), con goi la Cac luc luong vu trang giai phong mien Nam Viet Nam, đuoc thanh lap tren co so thong nhat cac luc luong vu trang do đang cong san thanh lap o mien Nam, bao gom luc luong o lai khong đi tap ket, luc luong moi tham gia tai cho va luc luong đi tap ket đa quay lai mien Nam hoat đong. Ve mat quan su, Quan Giai phong mien Nam la mot bo phan cua Quan đoi Nhan dan Viet Nam, chiu su lanh đao truc tiep tu tren xuong cua Quan uy Trung uong Đang Lao đong Viet Nam va Bo Quoc phong Viet Nam Dan chu Cong hoa, Quan uy va Bo Tu lenh Quan Giai phong mien Nam, Quan khu uy va cac Bo Tu lenh Quan Giai phong mien Nam o cac quan khu, Đang uy quan su va Bo Chi huy quan su cac tinh, thanh pho tai mien Nam. Vi the, luc luong bo đoi tu mien Bac tang cuong vao Nam chien đau, ke tu nam 1963, nghiem nhien cung la bo đoi thuoc bien che Quan Giai phong. Ve mat chinh tri, Quan Giai phong la luc luong vu trang cua Mat tran Dan toc Giai phong mien Nam Viet Nam giai đoan 1961-1969 va Chinh phu Cach mang Lam thoi Cong hoa mien Nam Viet Nam giai đoan 1969-1976. Vi vay, Quan Giai phong chiu su lanh đao toi cao tu tren xuong cua Bo Chinh tri, Ban Chap hanh Trung uong Đang Lao đong Viet Nam, Trung uong Cuc mien Nam cua Đang Nhan dan Cach mang mien Nam (thanh lap vao ngay 1-1-1962), Mat tran Dan toc Giai phong mien Nam Viet Nam va Chinh phu Cach mang Lam thoi Cong hoa mien Nam Viet Nam.
Theo Hiep đinh Geneve, chi co luc luong quan su chinh quy phai tien hanh tap ket con cac luc luong vu trang tu ve, luc luong chinh tri va tuyen truyen đuoc tap ket tai cho. Ve mat phap ly, va hinh thuc ben ngoai Quan Giai phong mien Nam co vi the tuong đoi đoc lap voi Quan đoi nhan dan Viet Nam. Ve ban chat, Quan giai phong Mien Nam Viet Nam la mot bo phan Quan đoi nhan dan Viet Nam, chiu su chi đao truc tiep, xuyen suot cua Đang Lao đong Viet Nam, la nong cot cua cac luc luong vu trang giai phong mien Nam Viet Nam trong khang chien chong My.
Cac luc luong vu trang giai phong mien Nam Viet Nam đuoc to chuc thanh he thong toan mien va mang ten Quan giai phong mien Nam Viet Nam đe phu hop voi tinh hinh nhiem vu cach mang mien Nam theo chu truong cua Bo Chinh tri Ban Chap hanh Trung uong Đang Lao đong Viet Nam va chi thi cua Tong quan uy.
Quan Giai phong mien Nam Viet Nam đuoc thanh lap ngay 15 thang 2 nam 1961 tai chien khu Đ va chiu su lanh đao cua Trung uong Đang Lao đong va Trung uong Cuc mien Nam. Quan giai phong Mien Nam la mot to chuc tham gia vao Mat tran Dan toc giai phong Mien Nam Viet Nam va chiu su quan ly hanh chinh cua Chinh phu Cach mang lam thoi Cong hoa Mien Nam Viet Nam. Quan giai phong Mien Nam chiu su chi đao (chi huy va lanh đao) cong khai cua Bo Tu lenh cac luc luong vu trang giai phong Mien Nam Viet Nam va Quan uy Mien thuoc Trung uong Cuc Mien Nam. Tuy nhien cac thiet che nay va ca Quan giai phong đeu chiu su chi đao tu bi mat đen ban cong khai cua Trung uong Đang Lao đong, Tong Quan uy va Bo Tong Tu lenh (Trung uong Cuc Mien Nam la mot bo phan cua Trung uong Đang đat tai mien Nam, Quan uy Mien la bo phan cua Tong Quan uy tai mien Nam con Bo Tu lenh Mien la co quan tien phuong cua Bo Tong tu lenh, ve cong khai chi đao tren toan Mien Nam, nhung trong noi bo chi chi đao tu mat tran B2 tro vao, con cac mat tran va cap uy cac đia phuong phia tren do Trung uong chi đao truc tiep). Trong suot giai đoan Chien tranh Viet Nam, luc luong nay bi Hoa Ky va Viet Nam Cong hoa goi la Viet Cong. Cach goi nay thuong gay lan lon do "Viet Cong" cung la cach goi ngan cua My đoi voi Mat tran Dan toc Giai phong mien Nam Viet Nam con quan Giai phong lai la luc luong vu trang cua to chuc chinh tri nay.
Theo phim tai lieu Xuan 1975 cua Đien anh Quan đoi nhan dan Viet Nam san xuat va hoan thanh truoc 30/4/1975, kich ban va đao dien Tran Viet, thi chi goi la "cac luc luong vu trang cua ta", hay "quan ta" chu khong goi ten phan biet hai quan đoi, va cho biet cu the Bo Chinh tri, Quan uy Trung uong, Bo Tong tu lenh chi đao chung.
Sau khi Chien tranh Viet Nam ket thuc, Quan Giai phong mien Nam Viet Nam chinh thuc hop nhat voi Quan đoi nhan dan Viet Nam.


Lich su Thang 1 nam 1961, Tong Quan uy ra chi thi thanh lap Quan Giai phong Mien Nam Viet Nam tu mot bo phan cua Quan đoi nhan dan Viet Nam đe chien đau tren chien truong mien Nam Viet Nam. Do theo Hiep đinh Geneve (1954), tat ca luc luong vu trang chinh quy cua Quan đoi nhan dan Viet Nam phai đuoc tap ket ra Bac nen Quan Giai phong mien Nam Viet Nam đuoc xay dung va phat trien tren co so cac đoi vu trang tu ve, vu trang tuyen truyen cua cac đia phuong mien Nam va luc luong can bo, chien si, nhan vien ky thuat quan su o mien Bac bo sung, tang cuong tu nam 1959
Đen truoc khi thong nhat, luc luong vu trang chua co luc luong chu luc, bo đoi đia phuong moi chi co cap đai đoi. Nhan thay can đay manh đau tranh vu trang Bo Chinh tri ra Chi thi "Ra suc xay dung mau chong luc luong cua ta ve ca hai mat chinh tri va quan su, tap hop đong đao luc luong cach mang trong Mat tran Dan toc giai phong,...Tu lay đau tranh chinh tri la chu yeu, su dung vu trang tuyen truyen co muc đo đe ho tro đau tranh chinh tri trong thoi truoc nay do luc luong so sanh đa thay đoi, can phai chuyen phuong cham đau tranh: đay manh hon nua đau tranh chinh tri, đong thoi đay manh đau tranh vu trang len song song voi đau tranh chinh tri, tan cong đich bang ca hai mat chinh tri va quan su". Bo Chinh tri trong Chi thi ngay 24-1-1961 đe cap xay dung cac tieu đoan manh Sau đo la chi thi xay dung quan đoi o cap trung đoan (10 đen 15 trung đoan).
Tai Hoi nghi quan su o Chien khu Đ ngay 15.2.1961 (1 Tet Tan Suu), quyet đinh thong nhat cac luc luong vu trang o mien Nam Viet Nam thanh Quan Giai phong mien Nam Viet Nam. Bi thu Xu uy Nguyen Van Linh đoc nhat lenh thong nhat luc luong. Tham gia Hoi nghi con co cac ong Phung Van Cung, ong Le Thanh (đai dien luc luong vu trang giai phong), Ung Ngoc Ky (đai dien Đang Dan Chu), Nguyen Van Hieu (đai dien Đang Xa hoi cap tien)... Ong Pham Thai Buong uy vien quan su Xu uy đuoc cu lam Chinh uy, ong Nguyen Huu Xuyen đuoc cu phu trach Tu lenh cac luc luong vu trang giai phong .
Cung voi su ra đoi cua Quan Giai phong mien Nam Viet Nam, co quan chi huy luc luong vu trang đuoc thiet lap tu Mien đen xa, theo he thong doc gom: Ban Quan su Mien truc thuoc Trung uong Cuc mien Nam (thanh lap thang 1–1961), tren co so to chuc va nhan su cua Ban Quan su lien Tinh uy mien Đong Nam bo. Thieu tuong Tran Luong (Uy vien Trung uong Đang) lam Truong ban; Thieu tuong Tran Van Quang lam Pho ban.
Truc thuoc Ban Quan su Mien co cac quan khu: Quan khu 1 (mien Đong Nam bo); Quan khu 2 (mien Trung Nam bo); Quan khu 3 (mien Tay Nam bo); Quan khu 4 (Sai Gon – Gia Đinh); Quan khu 6 (cuc Nam Trung Bo va Nam Tay Nguyen) - ten cac quan khu cua Trung uong Cuc mien Nam (con Trung uong đanh ky hieu khac). Truc thuoc cac Quan khu la Ban Quan su cac tinh. Duoi tinh co Ban Quan su cac quan, huyen. Duoi huyen co cac xa đoi. Tai cac thanh pho, thi xa co co so vu trang bi mat, cac đoi biet đong, cac đoi vu trang tuyen truyen, cac Ban Quan su mat.
Ngay 18-8-1961 Ban Bi thu co đien gui Trung uong Cuc Mien Nam cu ong Tran Van Quang lam Tu lenh Nam Bo, ong Nguyen Đon ve lam Tu lenh khu V.
Hoi nghi Trung uong Cuc Mien Nam thang 10-1961 quyet nghi Ban Quan su Mien (mat danh la Ban Quan su R) chiu su lanh đao truc tiep cua Trung uong Cuc, đong thoi chiu su chi đao cua Quan uy trung uong, Bo Quoc phong. Ve to chuc Đang co Đang uy quan su chiu trach nhiem moi mat cong tac quan su va lanh đao cac Đang bo, cac đon vi truc thuoc. Bo Tu lenh cap quan khu, chiu su lanh đao cua Khu uy, đong thoi chiu su lanh đao cua Đang uy va Ban Quan su Mien. Đang uy va Bo Tu lenh cac quan khu chiu trach nhiem lanh đao, chi đao cac mat cong tac cua Đang bo, cac đon vi truc thuoc. Bo Chi huy cap tinh đoi, huyen đoi, khong to chuc Đang uy ma do Thuong vu tinh uy va huyen uy truc tiep lanh đao, cu cac đong chi thuong vu phu trach quan su cung mot so can bo cap uy chi đinh thanh lap co quan tinh va huyen. Hoi nghi cung thong nhat quy đinh mat danh Ban Quan su cac cap nhu sau: R: cap Mien, T: Quan khu, U: tinh, V: huyen, Y: xa đoi .
Ban Quan su Mien do Pham Thai Buong lam truong ban; Pham Van Xo phu trach hau can; Tran Van Quang (Uy vien du khuyet Ban Chap hanh Trung uong Đang, Pho Tong Tham muu truong Quan đoi nhan dan Viet Nam) Chi huy truong Quan su, Tran Luong lay ten cong khai la Tran Nam Trung (Uy vien Ban Chap hanh Trung uong Đang, pho Chu nhiem Tong cuc chinh tri Quan đoi nhan dan Viet Nam) la Uy vien Quan su trong Uy ban Trung uong Mat tran Dan toc giai phong mien Nam, phu trach chinh tri cac luc luong vu trang giai phong. Chi huy pho: Nguyen Huu Xuyen; Uy vien: Pham Van Xo, Pham Thai Buong. Nam 1962, Pham Thai Buong đuoc đieu ve Khu 9, Tran Luong phu trach quan su. Ban Quan su đuoc xac đinh la mot Ban truc thuoc Trung uong Cuc, co nhiem vu theo doi tinh hinh, lam tham muu cho Trung uong Cuc ra cac chi thi, nghi quyet ve quan su va truc tiep chi đao, chi huy cac chien truong la luc luong vu trang B2 gom Nam bo, Cuc Nam Trung bo va Nam Tay Nguyen. Ve mat tuyen truyen cong khai va quan he đoi ngoai ten la Bo Chi huy cac luc luong vu trang giai phong mien Nam Viet Nam.
Đay la luc luong vu trang trong thanh phan cua Mat tran Dan toc Giai phong mien Nam Viet Nam (1960-1976) va chiu quan ly cua Chinh phu Cach mang lam thoi Cong hoa mien Nam Viet Nam (1969-1976), cong khai do Đang Nhan dan Cach mang Viet Nam chi đao. Thuc chat, đay la luc luong Ve Quoc Đoan con o lai mien Nam Viet Nam va luc luong chieu mo tai cho, ket hop voi nhung nguoi mien Nam tap ket ra Bac bi mat quay lai mien Nam tu nam 1959, ve sau đuoc tang cuong them cac bo đoi tu mien Bac vao. Theo cac đieu khoan cua Hiep đinh Paris, co su phan chia Quan đoi nhan dan Viet Nam va Quan giai phong Mien Nam.
Ngay 2 thang 9 nam 1961, hai tieu đoan sau truc thuoc Trung đoan 1 bo binh (luc moi thanh lap mang bi so C.56, sau đoi la Q. 761) đuoc thanh lap tai can cu Duong Minh Chau (mien Đong Nam Bo). Đay la đon vi chu luc co đong cap trung đoan đau tien cua Quan Giai phong mien Nam, do Bo Chinh tri truc tiep quyet đinh. Trung đoan nay hinh thanh gom cac chien si tuyen tu mien Đong va Tay Nam Bo voi can bo tu mien Bac (mat danh "Đoan 562", xuat phat tu Xuan Mai, Ha Đong vuot Truong Son thang 3-1961 vao đen mien Nam) gom tieu đoan 1 va 2, moi tieu đoan 126 can bo chien si do Quan uy, Ban Quan su Mien truc tiep chi đao. Ngay 9 thang 2 nam 1962, thuc hien quyet đinh cua Quan uy, Ban Quan su Mien, Trung đoan bo binh 1, Trung đoan đau tien cua Nam bo va cuc Nam Trung bo chinh thuc lam le ra mat voi mat danh Q761. Đong thoi, đe tiep tuc tang cuong luc luong cho mien Nam, ngay 22 thang 12 nam 1961, tai Xuan Mai (Ha Đong), Quan uy Trung uong va Bo Quoc phong quyet đinh thanh lap Trung đoan bo binh 2 va đieu đong ngay vao chien truong Nam bo. Thang 6 nam 1962, Trung đoan bo binh 2 lam le ra mat Trung uong Cuc, Quan uy, Ban Quan su Mien. Đay la mot trung đoan thuc binh hoan chinh đay đu bien che quan so, trang bi đau tien hanh quan tu mien Bac vao đuoc mang mat danh Q762. Nhu vay Trung đoan bo binh 1, 2, la hai trung đoan chu luc đau tien cua Quan giai phong Mien Nam truc thuoc Ban Quan su Mien ra đoi, hoat đong o chien truong Nam bo va cuc Nam Trung bo (B2). Chien truong B1 do Trung uong truc tiep chi đao. Tai Quan khu V do T.U. chi đao truc tiep, đen nam 1962, Quan khu đa hinh thanh 3 trung đoan bo binh: 1, 2, 3; moi trung đoan đeu co tieu đoan phao va mot đai đoi đac cong. Đen nam 1963, bo đoi đia phuong nhieu tinh đa to chuc đen tieu đoan bo binh va cac đai đoi binh chung: đac cong, cong binh, trinh sat, thong tin…; moi huyen đeu co tu 1 - 2 trung đoi bo đoi tap trung. Toan Quan khu co hon 2 van dan quan du kich
Tinh đen cuoi nam 1961, bo đoi đia phuong tinh, huyen va bo đoi chu luc khu co 24.500 nguoi; du kich, tu ve co 100.000 nguoi (70.000 nguoi o Nam Bo, 30.000 nguoi o khu V). Bo đoi chu luc thuoc cac quan khu co 11 tieu đoan. Cac tuong linh chi huy Quan Giai phong: Tran Van Tra, Hoang Van Thai, Le Trong Tan, Le Đuc Anh, Nguyen Thi Đinh...Theo quy đinh thoi chien tranh thi chi huy cap su đoan tro len (ca trong nam hay ngoai bac đeu phai đuoc su đong y cua Bo Chinh tri khi bo nhiem). Tu 1975 tu cap Tu lenh va Chinh uy Quan khu, Quan chung, Quan đoan tro len moi do Bo Chinh tri quan ly (Thong bao cua Ban Bi thu so 11/T.U. ngay 18-4-1975).
Song song voi phong trao pha ap chien luoc la cac tai tieng cua chinh quyen Ngo Đinh Diem, cung su giam sut uy tin cua chinh quyen nay đoi voi đa phan nhan dan mien nam. Nho đo Mat tran chieu mo đuoc đong đao thanh thieu nien va ca phu nu, nguoi lon tuoi tham gia cach mang. Nam 1963, bo đoi đia phuong tinh đa tang len gap đoi so voi nam 1962, (64.000 quan so voi 30.500 quan). Cach to chuc luc luong quan đoi rat hieu qua va phu hop voi su thieu thon can bo, chuyen mon, vu khi luc đo. Quan du kich tu phat se đuoc chi đao thanh lap bo đoi đia phuong, it nhieu co kinh nghiem tac chien, so con lai lam dan quan xa. Cac luc luong bo đoi đia phuong se đuoc chon loc va tap trung đe huan luyen thanh bo đoi chu luc. Tu cap tieu đoan đoc lap tro len, đeu thuoc Ban chi huy cap Quan khu. Bo đoi chu luc cap trung đoan tro len khong lay quan truc tiep tu đia phuong vi de nhan nham noi gian, vi vay nguon quan du bi se trong cho vao cac đot bo sung quan so đen tu mien bac, ke ca khi tai chien tranh va quan nhu.
Nhieu trung đoan chinh quy đa thanh lap, gom ca cac tieu đoan, trung đoan thanh lap tai cho hoac goc di chuyen tu ngoai bac vao (đa phan cung la "bo đoi tap ket" tro lai mien Nam). Tu nam 1964, luc luong bo đoi tu mien Bac đuoc đua nhieu vao mien Nam, tang cuong luc luong cho Quan Giai phong mien Nam. Nhung đon vi con giu nguyen đuoc hoa luc co ban va gian can bo chua bi thiet hai nhieu, đeu se tham chien truc tiep o chien truong. Nhung đon vi vao chua đen noi ma khong con nguyen ven, se phan tan thanh cac nhom le te đe tiep vien cho cac đon vi bi tieu hao trong chien đau.
Nam 1964, luc luong tu ngoai Bac vao co 10.000, đen cuoi nam 1973, chi tinh quan chinh quy đuoc chuyen vao Nam la 100.000, va đen thang 12 nam 1974 quan chinh quy Quan Giai phong o mien nam len toi 200.000. Tu sau Hiep đinh Paris (1973) đuoc ky, Hiep đinh cho phep Quan Giai phong mien Nam đuoc thay the vu khi theo nguyen tac mot đoi mot. Theo mot tai lieu luc luong chinh quy cua Quan giai phong Mien Nam vao thang 12-1974 khoang 290.000 nguoi, trong đo co chung 90.000 nguoi co que o cac tinh mien Nam. Ty le thanh phan nguoi mien nam trong bien che luc luong chinh quy Quan giai phong giam dan trong suot chien tranh do co su bo sung them bo đoi nguoi mien bac hanh quan vao. Cac luc luong bo đoi đia phuong va du kich thi van chu yeu la nguoi mien Nam.
Tuy nhien, can luu y la Quan giai phong Mien Nam khong co su phan biet giua bo đoi nguoi mien bac va bo đoi nguoi mien nam. Trong cung 1 đon vi thi tat ca đeu la đong chi, co chung su chi huy, bien che va trang bi, khong co su phan biet que huong, vung mien. Luon co su sap nhap, chia tach, bo sung luc luong, hinh thanh moi va di chuyen trong Quan đoi nhan dan Viet Nam (bao gom ca Quan giai phong mien Nam) tren cac chien truong A, B, C, K trong suot thoi gian chien tranh, va theo cac menh lenh cua Đang.
Tuong quan luc luong (theo bao cao tai Hoi nghi lan thu 14 Ban Chap hanh Trung uong Đang Lao đong Viet Nam thang 1 nam 1968): 

"1959 - 1960, khi moi bat đau khoi nghia, quan đich 7, ta 1 (luc đo chua co quan vien chinh Hoa Ky);
1960: đich 10, ta 1;
1961: đich 7, ta 1;
1962 - 1963: đich 5, ta 1;
1965 cho đen 1968: My vao nua trieu quan nua, tat ca, đen bay gio, đich 3, ta 1."
Cac luc luong vu trang đia phuong, tuc du kich va dan quan tu ve, đuoc to chuc bien che khac voi bo đoi. Bien che nay pho bien o tat ca cac vung do phia Mat tran kiem soat. Luc luong vu trang moi xa đuoc coi la mot "xa đoi" do "xa đoi truong" chi huy, va tuong ung la huyen đoi, tinh đoi, cac luc luong nay gom ca bo đoi đia phuong va du kich. Cap cao hon nua la quan khu. Phia Viet Nam Cong hoa va Hoa Ky thuong nham lan bo đoi đia phuong va quan du kich-dan quan tu ve. Tren thuc te bo đoi đia phuong lan dan quan tu ve-du kich thuong xuyen cham tran voi My va Viet Nam Cong hoa. Bo đoi đia phuong co them nhiem vu lam cong tac chinh tri. Quy mo cua bo đoi đia phuong cung nho hon nhieu so voi du kich.
Ngoai luc luong bo đoi bo tri o cac huyen, con co cac luc luong cua Tong đoi Thanh nien Xung phong Giai phong mien Nam đuoc thanh lap ngay 20/4/1965. Luc luong nay co nhiem vu phu trach cong tac hau can, tuyen truyen, dan đuong, tham chi san sang truc tiep chien đau. Luc luong nay chiu su chi đao cua Đoan Thanh nien Nhan dan Cach mang Ho Chi Minh.
Luc luong du kich thuong xuyen chien đau la cac tay sung to chuc cho tung xa đoi, nhung du kich khong chi la nguoi cam sung nen theo so lieu cua Quan Giai phong mien Nam Viet Nam du kich len toi khoang 300.000 nguoi vao nam 1975. Quan đoi Hoa Ky thuong bi tan cong, phuc kich boi luc luong du kich nay, nen phia Viet Nam Cong hoa thanh lap binh chung Biet Đong Quan voi quy mo cac lien đoan (tuong đuong trung đoan) đe đoi pho voi du kich.
Tai cac thanh pho, do đac thu cua viec đanh theo kieu biet đong nen luc luong to chuc biet đong thanh. Thanh phan nong cot la nhung cu dan đia phuong, đong quan va nuoi giau o cac co so ven thanh pho. Trong đo, "Biet đong Sai Gon" noi tieng nhat voi cuoc tan cong nam 1968.
Nam 1976 Quan Giai phong mien Nam đuoc hop nhat voi quan đoi Nhan dan Viet Nam, lay ten chung la Quan đoi nhan dan Viet Nam.
Trong cuoc khang chien chong My cuu nuoc, chien truong Nam Bo, cuc Nam Trung Bo, Nam Tay Nguyen (goi tat la B2) giu mot vi tri chien luoc cuc ky quan trong. Chi huy truc tiep cac luc luong vu trang cach mang tren đia ban nay la Bo Tu lenh cac luc luong vu trang nhan dan giai phong mien Nam Viet Nam, (goi tat la Bo Chi huy Mien), tu 18-3-1971 đuoc goi la Bo Tu lenh Mien
Bo Chi huy Mien la co quan tien phuong cua Bo Tong tu lenh o mot chien truong lon tai mien Nam, bao gom cac quan khu 6, 7, 8, 9, thanh pho Sai Gon-Gia Đinh va mot so tinh truc thuoc". Ra đoi tu nam 1961, Bo Chi huy Mien la co quan chi huy cao nhat cua cac luc luong vu trang giai phong tren chien truong B2.
Ve cong khai khi thanh lap (gan voi Đang Nhan dan cach mang va Mat tran), no chi huy toan bo Quan giai phong o mien Nam, va Tu lenh, chinh uy,...đuoc goi la Tu lenh Quan giai phong, Chinh uy Quan giai phong... Nhung thuc te ve bi mat no thuc hien cac chuc nang co ban: lam tham muu cho Trung uong Cuc mien Nam lanh đao phong trao đau tranh chinh tri va đau tranh vu trang, truc tiep chi đao va chi huy cac luc luong vu trang nhan dan chien đau chong đe quoc My va be lu tay sai tren toan chien truong Nam Bo va cuc Nam Trung Bo (B2) .


Quan he voi Quan đoi nhan dan Viet Nam Moi quan he giua Quan đoi nhan dan Viet Nam va Quan Giai phong mien Nam Viet Nam đuoc mo ta cu the boi sach luoc "Tuy hai ma mot, tuy mot ma hai" cua phia Cach mang co nghia la: "hai ve mat phap ly; mot ve mat chinh tri, đuong loi, ly tuong, sach luoc va hanh đong". Sach luoc đo nham đe cao vi tri, vai tro va tinh đoc lap cua Mat tran va Chinh phu cach mang lam thoi va Quan Giai phong mien Nam Viet Nam, tap hop them luc luong va cac xu huong khac nhau o trong nuoc va tren the gioi. Thuc te sach luoc nay bat nguon tu viec Viet Nam von di đa la mot quoc gia thong nhat, toan ven lanh tho va đoc lap sau Cach mang thang Tam nhung tam thoi bi chia cat ve mat quan su va chi quan su ma thoi boi Hiep đinh Geneve 1954. Do đo, tai hai mien co hai nha nuoc, nha nuoc (Viet Nam Dan chu Cong hoa khong thua nhan nha nuoc Viet Nam Cong hoa ma chi thua nhan nha nuoc Cong hoa mien Nam Viet Nam) đai dien cho nhan dan mien Nam voi cung muc tieu, du be ngoai co mot so khac biet chinh sach theo sach luoc cua Đang. Viec đong y cho Chinh phu Cach mang lam thoi Cong hoa mien Nam Viet Nam tham gia Hoi nghi Paris chung to Hoa Ky va Viet Nam Cong hoa đa chap nhan vi the phap ly cua Cong hoa mien Nam Viet Nam, thua nhan tai mien Nam Viet Nam co hai chinh quyen, hai quan đoi, hai vung kiem soat (tuy nhien ben phia Cong hoa mien Nam Viet Nam, ngoi đam phan voi chinh quyen Sai Gon khong co nghia la cong nhan chinh quyen đo). He qua la Hoa Ky va Viet Nam Cong hoa chap nhan su đoc lap ve phap ly giua Cong hoa mien Nam Viet Nam va Viet Nam Dan chu Cong hoa cung nhu su đoc lap ve phap ly giua Quan đoi nhan dan Viet Nam va Quan Giai phong mien Nam Viet Nam Theo Viet Nam Dan chu Cong hoa, Mat tran Dan toc Giai phong mien Nam Viet Nam va cac nuoc thuoc khoi Xa hoi chu nghia, Quan Giai phong mien Nam Viet Nam la luc luong chien đau tren chien truong mien Nam, va trong noi bo va cong khai sau nay la mot bo phan cua Quan đoi nhan dan Viet Nam. Cac đieu khoan cua Hiep đinh Paris khong co mot đinh nghia ro rang ve cac luc luong quan su o mien Nam va khong đinh nghia ro rang ve chu quyen cua Viet Nam Dan chu cong hoa, do đo ve mat phap ly, khong thuc su ro rang ve Quan đoi nhan dan va Quan giai phong. Lap truong phia Viet Nam Dan chu cong hoa la "van đe quan đoi Viet Nam o lanh tho Viet Nam do cac ben Viet Nam giai quyet voi nhau". Nghia la van đe quan đoi o mien Nam thuoc giai quyet cua 3 chinh quyen cua Viet Nam, tuy nhien can cu cac đieu khoan cua hiep đinh Paris va ban Đinh uoc thi hanh Hiep đinh thi khong co đinh nghia ve quan đoi hai ben, ma chi neu trach nhiem cua hai ben mien Nam giai quyet van đe quan đoi tren lanh tho mien Nam (Đieu 13 Hiep đinh).
Giai đoan 1954-1958: luc luong vu trang cua Ve Quoc Đoan rut ve mien Bac, toan bo Quan đoi nhan dan Viet Nam tam thoi tap ket mien Bac cho tong tuyen cu. O mien Nam khong con ton tai luc luong vu trang chinh quy, tuy nhien sau đo do chinh quyen Quoc gia Viet Nam va Viet Nam Cong hoa vi pham Hiep đinh khi tien hanh đan ap chinh tri, ton giao, mot so đon vi vu trang tai thanh lap, hoat đong co ban bi mat, do cac xu, khu, tinh uy đia phuong chi đao, ngoai Bac khong cong khai chi đao, đe to thien chi ton trong Hiep đinh.
Giai đoan 1959-1961: Sau khi thay Hiep đinh bi phia Viet Nam Cong hoa vi pham khi tat ca co so chinh tri chuan bi cho Tong tuyen cu cua nhung nguoi cong san va mat tran Lien Viet tai mien Nam bi chinh quyen Ngo Đinh Diem đan ap (theo Hiep đinh, cac ben đuoc giu nguyen tai cho cac co so chinh tri đe chuan bi Tong tuyen cu), Đang Lao đong Viet Nam Viet Nam Dan chu Cong hoa tai mien Nam bi chinh quyen Ngo Đinh Diem đan ap (theo Hiep đinh, cac ben đuoc giu nguyen tai cho cac co so chinh tri đe chuan bi Tong tuyen cu), Đang Lao đong Viet Nam quyet đinh chuyen huong ket hop đau tranh vu trang voi đau tranh chinh tri, Viet Nam Dan chu Cong hoa bat đau co nhung hoat đong cong khai ung ho phong trao chong Viet Nam Cong hoa o mien Nam. Hien phap nam 1959 đuoc ban hanh khang đinh "Đat nuoc Viet Nam la mot khoi Bac Nam thong nhat khong the chia cat" va khong quy đinh cu the pham vi thi hanh chu quyen cua Viet Nam Dan chu cong hoa. Can cu Đieu 14, Khoan a trong Hiep đinh Geneve 1954, Viet Nam Dan chu Cong hoa co chu quyen tren toan bo lanh tho Viet Nam nhung chi co quyen quan ly hanh chinh phia bac vy tuyen 17.
Giai đoan 1962-1969: Mat tran Dan toc Giai phong mien Nam Viet Nam cong khai hoat đong, sau đo Đang bo Mien Nam đoi thanh Đang Nhan dan Cach mang (đang cong san mien nam), ve phap ly tach roi voi cac luc luong chinh tri ngoai Bac, co đuong loi chinh tri rieng (chi noi cach mang dan toc dan chu nhan dan, khong noi xa hoi chu nghia), nhung ve chinh tri khong tach roi voi Đang Lao đong Viet Nam, Viet Nam Dan chu Cong hoa van tiep tuc khang đinh quyen la nguoi đai dien hop phap cho nhan dan Viet Nam o ca hai mien von co tu Tong tuyen cu 1946. Do đo, ve mat phap ly Quan giai phong mien Nam đuoc xem la luc luong vu trang cua Mat tran Dan toc Giai phong mien Nam Viet Nam, đoc lap tuong đoi voi Quan đoi nhan dan Viet Nam ve mat phap ly, chien đau cho ly tuong trong Cuong linh Mat tran, chiu chi đao cua Đang Nhan dan Cach mang, chu khong phai Đang Lao đong, nhung thuc te ve bi mat la bo phan Quan đoi nhan dan Viet Nam, va van gan bo chinh the Viet Nam Dan chu Cong hoa (Quoc hoi Viet Nam Dan chu cong hoa van đai dien nhan dan ca nuoc, luu nhiem cac đai bieu mien Nam cho đen nam 1969 va co cac quyet nghi ve Quan giai phong Mien Nam nhu bieu duong Mat tran, bieu duong Quan giai phong). Chinh viec Hoa Ky va Viet Nam Cong hoa chap nhan đe Mat tran Dan toc Giai phong mien Nam Viet Nam (cung la theo đe nghi cua Viet Nam Dan chu Cong hoa) tham gia Hoi nghi Pa-ri voi tu cach la luc luong chinh tri tai mien Nam Viet Nam đa chung to Mat tran Dan toc Giai phong mien Nam Viet Nam co quyen luc phap ly o mien Nam, va ho co đuong loi đoc lap ve chinh sach voi Viet Nam Dan chu Cong hoa va co luc luong vu trang rieng. Tuy nhien Viet Nam Dan chu cong hoa khong sua lai luat phap ve chu quyen va Quoc hoi van đai dien nhan dan ca nuoc, Mat tran cung khong phu nhan van đe chu quyen cua Viet Nam Dan chu cong hoa (mac du chi thi hanh quyen luc phap ly o mien Bac) cho thay chua co su đoc lap giua Mat tran va Viet Nam Dan chu Cong hoa, cung nhu su đoc lap giua Quan giai phong voi Quan đoi nhan dan.
Binh linh ngoai Bac tinh nguyen gia nhap Quan Giai phong đe chien đau tai mien Nam do trong đon, ho so, the quan nhan thi ho la nguoi cua Quan Giai phong. Cac luc luong vao Nam co khac biet ve ho so quan dich, phu hieu, mu ao giay dep so voi bo đoi ngoai Bac. Vi phia My khong thuc ro moi quan he giua Đang Lao đong o mien Bac va Đang Nhan dan Cach mang o mien Nam nen ho moi cho rang quan đoi ngoai Bac vao do Đang Lao đong lanh đao, quan hinh thanh tai cho đo Đang Nhan dan Cach mang lanh đao, trong khi phia cach mang van goi chung la Quan Giai phong va do Đang Nhan dan Cach mang lanh đao, chu khong cong khai Đang Lao đong lanh đao, va cung khong rach roi phan biet the nao la Quan Giai phong hay Quan đoi nhan dan. Bo Tu lenh cac Luc luong Vu trang Giai phong mien Nam chi đao truc tiep, nhan lenh bi mat tu Bo Tong tu lenh. Bo Tu lenh cac Luc luong Vu trang Giai phong mien Nam chi đao truc tiep, nhan lenh bi mat tu Bo Tong tu lenh. Bo Tong tu lenh truc tiep nam tu Trung Trung Bo tro ra, Bo Tu lenh cac Luc luong Vu trang Giai phong mien Nam chi nam tu B2 tro vao. Ve bi mat, Bo Tong tu lenh đua lenh toi Bo Tu lenh mien, va chi đao truc tiep Tu lenh Quan khu V va Tri Thien. Cac đon vi tu bo Bac đanh truc tiep qua vi tuyen 17, tai lieu ben cach mang van goi Quan Giai phong, mang phu hieu Quan Giai phong, ben kia goi la Quan đoi nhan dan Viet Nam.
Giai đoan 1969-1973: Cong hoa Mien Nam Viet Nam thanh lap. Ve cong khai, Mat tran Dan toc Giai phong mien Nam Viet Nam khong con moi quan he phu thuoc voi Viet Nam Dan chu Cong hoa ma gan voi chinh the moi, Mat tran chuyen giao chuc nang chinh quyen cho Chinh phu moi thanh lap, chi con chuc nang to chuc chinh tri. Viet Nam Dan chu Cong hoa khong sua Hien phap ve van đe chu quyen, nhung ve phap ly, phan đinh rach roi trach nhiem cua hai chinh phu quan ly o hai mien. Ve bien che va phap ly, binh linh tinh nguyen tu Bac vao van thuoc Quan Giai phong. Đieu khoan Hiep đinh Paris khong noi ro ve 2 quan đoi o mien Nam nhung cung cho thay thua nhan 2 luc luong quan đoi o mien nam, va đe ngo vi tri phap ly cua Quan đoi nhan dan Viet Nam o mien Nam va moi quan he voi Quan Giai phong, khong ghi ro la 2 luc luong rieng biet (Hiep đinh chi ghi la cac ben chu khong noi ro la co nhung ben nao nhung thua nhan su ton tai cua Quan đoi nhan dan Viet Nam o mien Nam, theo đieu 3 su dung cum tu "cac ben" - theo tinh than ca ban Hiep đinh la 4 ben, va đieu 13 Hiep đinh su dung cum tu "luc luong vu trang Viet Nam o mien Nam" đuoc ly giai o ban Đinh uoc thi hanh Hiep đinh). Ve phia cach mang van thua nhan cac luc luong tu Bac vao thuoc Quan giai phong va do Chinh phu cach mang lam thoi quan ly, phu hop voi tinh than cua ban Hiep đinh. Hiep đinh khong co mot đinh nghia ro rang ve luc luong cua đoi phuong.
Luc luong Viet Cong co quan so đuoc My uoc tinh khoang 100.000 nguoi vao nam 1969.
Giai đoan 1973-1975: Hiep đinh Paris thua nhan su thong nhat va toan ven lanh tho cua Viet Nam (Vi tuyen 17 chi đuoc coi la gioi tuyen quan su tam thoi chu khong đuoc coi la bien gioi quoc gia, khong co mot đinh nghia ro rang ve chu quyen cua Viet Nam Dan chu Cong hoa, va chi ghi chung chung la co 2 ben thi hanh quyen luc phap ly o mien Nam), vi the lan đau tien tu 1969, vao nam 1973 Quoc hoi Viet Nam Dan chu Cong hoa nghe bao cao quan su trong Nam, the hien ro chinh the Viet Nam Dan chu Cong hoa va Cong hoa mien Nam Viet Nam khong phai la 2 chinh the tach roi ma van co su lien quan toi nhau, noi cach khac la 02 nha nuoc trong 01 quoc gia. Do đo khong co mot su đoc lap tuyet đoi giua Quan đoi nhan dan va Quan giai phong.
Đe thi hanh hiep đinh, danh sach cac lanh đao chinh tri va quan su o mien Nam Viet Nam (bao gom lanh đao Mat tran, Lien minh cac luc luong Dan toc, Dan chu va Hoa binh Viet Nam o cap tinh va trung uong, lanh đao cac đang phai, to chuc tham gia Mat tran, lanh đao chinh quyen Cong hoa Mien Nam Viet Nam cap tinh va trung uong, đai dien chinh quyen tai Viet Nam Dan chu cong hoa, lanh đao Trung uong Cuc, lanh đao Bo Tu lenh cac Luc luong Vu trang Giai phong mien Nam) đeu đuoc cong bo.
Phia cach mang tai khang đinh Trung uong Cuc mien Nam la đai dien Đang Lao đong Viet Nam o mien Nam (đieu nay phu hop voi Hiep đinh Geneve-1954 khi cac luc luong chinh tri đuoc o nguyen tai cho) va cong bo ro hinh thanh nam 1969 sau khi chinh the moi thanh lap, va Đang Nhan dan Cach mang co moi quan he voi Đang Lao đong, cu the đai dien đang nay co thanh vien tham gia Trung uong Cuc Mien Nam. Viec Đang Lao đong Viet Nam co mot bo phan o mien Nam khong vi pham Hiep đinh Geneve 1954 lan Hiep đinh Pa-ri 1973 do khong co đieu khoan ve tap ket chinh tri (tuy nhien Trung uong Cuc mien Nam thuc te thoi gian dai hoat đong bi mat).
Tai Hoi nghi La Celle Saint Cloud, ong Đinh Ba Thi, pho truong phai đoan Chinh phu Cach mang lam thoi Cong hoa mien Nam Viet Nam khang đinh moi luc luong vu trang cach mang o mien Nam đeu nam duoi su chi đao cua Chinh phu Cach mang lam thoi Cong hoa mien Nam Viet Nam.
Bo Tu lenh cac Luc luong Vu trang Giai phong mien Nam bao gom ca đai dien Quan giai phong va Quan đoi nhan dan Viet Nam. Ve mat phap ly, Quan đoi nhan dan Viet Nam va Quan Giai phong mien Nam Viet Nam van la hai luc luong co tinh đoc lap tuong đoi, ve phap ly Chinh phu Cach mang lam thoi Cong hoa mien Nam Viet Nam la nguoi đai dien hop phap cua nhan dan mien Nam, Viet Nam Dan chu Cong hoa la nguoi đai dien hop phap cua nhan dan ca hai mien (mo hinh mot quoc gia nhieu nha nuoc). Quan giai phong mien Nam Viet Nam đuoc Viet Nam Dan chu Cong hoa va cac nuoc Xa hoi chu nghia thua nhan la luc luong chien đau o mien Nam. Quan Giai phong truc tiep thanh lap va quan ly cac quan khu, cac đon vi chu luc tai mien Nam..
Tren thuc te danh sach lanh đao Trung uong Cuc MN cua Đang Lao đong, lanh đao Đang Nhan dan Cach mang mien Nam Viet Nam, Bo Tu lenh cac Luc luong Vu trang Giai phong mien Nam Viet Nam gui cho quoc te va đoi phuong sau Hiep đinh the hien moi quan he chang cheo giua hai đang va hai quan đoi, va mang tinh sach luoc, đanh lua đoi phuong chu chua the hien đay đu ban chat tinh thong nhat cua Đang va quan đoi nhu sau nay.
Sau 4-1975, Bo Tu lenh Mien chi đao cac luc luong vu trang B2 sap xep lai luc luong va to chuc quan su vung lanh tho theo tinh than Nghi quyet 24 Trung uong Đang ve nhiem vu cach mang Viet Nam trong giai đoan moi. Theo đo, ve to chuc quan su theo lanh tho, Quan khu 6 (T6) nhap ve Quan khu 5, Quan khu 8 (T2) nhap ve Quan khu 9, Sai Gon - Gia Đinh va cac tinh Binh Phuoc, Tay Ninh nhap ve Quan khu 7. Tren đia ban Nam Bo chi con 02 quan khu: 7 va 9. Quan khu 7 co thanh pho Ho Chi Minh (thanh pho Sai Gon - Gia Đinh cu) va cac tinh Đong Nai (gom 03 tinh cu: Bien Hoa, Tan Phu, Ba Ria - Long Khanh, ke ca Vung Tau), Song Be (gom 02 tinh cu: Binh Duong, Binh Phuoc), Tay Ninh. Ve luc luong chu luc, Quan đoan 4 đuoc kien toan gom 03 su đoan bo binh (7, 9, 341) va mot so đon vi bo binh truc thuoc, cac đon vi binh chung. Mot so đon vi khac đuoc đieu chuyen truc thuoc Bo Quoc phong hoac bo sung ve cac quan khu. Su đoan bo binh 5 chuyen ve Quan khu 7. Viec sap xep lai to chuc quan su va luc luong vu trang, đen giua nam 1976 moi co ban hoan thanh. Tuy nhien, tu thang 2-1976, khi Uy ban Quan quan ket thuc nhiem vu, Bo Tu lenh Mien cung giam dan hoat đong chi đao đoi voi luc luong vu trang tren đia ban B2. Cac quan khu, quan đoan tung buoc chiu su lanh đao, chi đao truc tiep tu Quan uy Trung uong va Bo Quoc phong. Va, ngay 07-7-1976, Bo Tu lenh Mien chinh thuc giai the, hoan thanh nhiem vu sau 15 nam hoat đong. Bo Tu lenh Mien chinh thuc giai the ngay 7 thang 7 nam 1976 sau khi hop nhat hai bo may Nha nuoc 
Sau 1975, cac tai lieu Viet Nam cong khai Đang Nhan dan Cach mang mien Nam la Đang Bo Mien Nam cua Đang Lao đong va Đang bo Mien Nam ve mat thuc chat chiu su chi đao cua Trung uong Đang va Trung uong Cuc va cac Khu uy truc thuoc Trung uong hoac phan Trung uong Cuc chi đao. Phia My đen nay van co nguoi khong biet đieu nay, va khi su dung cac tai lieu tu thoi chien đe lai, nen ho van hay nham lan ve Quan đoi nhan dan va Quan giai phong. Ho tuong quan ngoai bac vao do Đang Lao đong lanh đao va quan tai cho do Đang Nhan dan Cach mang lanh đao. Thuc chat thi đeu do Đang Lao đong (Đang Lao đong co quyen luu lai co so chinh tri do Hiep đinh Geneve cho phep) lanh đao ve mat chinh tri, nhung tu 1962 đen 1975 thi khong cong khai ma đe Đang Nhan dan Cach mang cong khai lanh đao (ve cong khai, co so chinh tri tai mien Nam cua Đang Lao đong đuoc tach biet ve phap ly đe thuan tien cho viec tham gia chinh truong mien Nam, tham gia Mat tran). Viec tach đang bo mien Nam thanh Đang rieng ve cong khai chi the hien tao cho Mat tran Dan toc Giai phong co đuong loi rieng voi đuong loi Mat tran To quoc va Đang Lao đong thi hanh ngoai Bac, va vi the chinh tri cho phong trao, tao thuan loi đe luc luong Cong san chinh thuc tham chinh o mien Nam. Ben canh đo, viec nay cung gia tang vi the hop phap (chu khong phai bao đam tinh hop phap) cho phong trao cach mang o mien Nam do tinh trang mot quoc gia co nhieu nha nuoc cung đuoc chinh Lien hop quoc thua nhan trong Hien chuong cua minh. Tieu bieu co Lien Xo, co ba phieu trong Lien hop quoc gom Lien Xo, Belarus va Ukraina
Sau 1975 khong he co su hop nhat nao ve mat Đang nhu mot so tai lieu My viet ma đon gian đang Lao đong Viet Nam cong khai thua nhan Đang Nhan dan Cach mang la mot bo phan tai mien Nam cua minh vi thuc te tu truoc cac cap uy Đang o mien Nam đeu chiu chi đao theo chieu doc xuyen suot(danh xung "Đang Nhan dan Cach mang" chi ton tai be ngoai che giau đoi phuong). Sau 1975 phia cach mang cung cong khai vai tro lanh đao ve mat chinh tri cua Đang Lao đong voi Chinh phu cach mang lam thoi (đieu nay phu hop voi quy đinh cac luc luong chinh tri o nguyen tai cho cua Hiep đinh Geneve-1954), nhung hai chinh phu chi chinh thuc hop nhat sau Tong tuyen cu 1976. Cac van kien Đang sau 1975 cho thay Hoi đong Chinh phu Viet Nam Dan chu Cong hoa sau 1975 con co quyen o mien Nam du chua hop nhat chinh the, vi no khong vi pham cac Hiep đinh đa ky ket va luat phap truoc đay cua Viet Nam Dan chu Cong hoa.
Sau khi Viet Nam thong nhat bang Hiep thuong Tong tuyen cu 1976, Quan Giai phong đuoc sap nhap hinh thuc vao Quan đoi nhan dan Viet Nam.


To chuc Quan giai phong Mien Nam ban đau bao gom luc luong ban vu trang, phi chinh quy đuoc phep o lai khong đi tap ket, luc luong moi chieu mo tai mien nam. Đe tang cuong luc luong, mien Bac chi vien them luc luong đua tu ngoai bac vao theo dang tinh nguyen tham gia Quan Giai phong chu khong phan biet quan đoi hai mien Nam-Bac nhu quan điem cua Hoa Ky va Viet Nam Cong hoa . Ban đau đa phan cac luc luong tang vien cung la bo đoi tap ket nguoi goc mien nam, tro ve chien đau gan que huong, sau nay do ton that trong chien đau cung nhu nhu cau tang cuong quan so, nen cac chien si nguoi goc mien Bac vao Nam chien đau ngay cang nhieu.
Quan Giai phong mien Nam chiu su chi đao cua Bo Chinh tri Đang Lao đong Viet Nam, Tong Quan uy Trung uong Quan đoi nhan dan Viet Nam, Bo Tong tu lenh, Trung uong Cuc mien Nam, Quan uy Mien, Bo tu lenh cac luc luong vu trang giai phong mien Nam, Khu uy Tri Thien, Khu uy khu V va Quan khu uy, Bo tu lenh cac khu: Tri Thien, V, VI, VII, VIII, IX, cac chien truong, mat tran, Đang uy quan su va Bo Chi huy quan su cac tinh, thanh pho tai mien Nam.
Cac tai lieu cua Hoa Ky va phuong Tay thuong dung tu "Viet Cong" đe chi luc luong vu trang đuoc chieu mo tai mien Nam Viet Nam đe phan biet voi Quan đoi nhan dan Viet Nam ma ho thuong goi la "Quan đoi Bac Viet Nam". Hoa Ky mo ta mot cach nham lan đay la hai luc luong co chi huy, luc luong va đuong loi rieng, voi quan he đong minh tuong tro, vi nam 1962 Đang bo Mien Nam "tach ra" thanh lap "Đang Nhan dan Cach mang Viet Nam" va cong khai la nong cot Mat tran va chi huy Quan giai phong, co đuong loi chinh tri khac voi Chinh phu Viet Nam Dan chu cong hoa va Đang Lao đong ap dung tai mien Bac khi đo. Tham chi mot so tai lieu con cho la "Bac Viet Nam" va "Viet Cong" đanh dau phan khu chien truong khac nhau ("Bac Viet Nam" phan mat danh ky hieu B, con "Viet Cong" đanh mat danh MR). Phan lon cac tai lieu cua Hoa Ky va Viet Nam Cong hoa hien nay van phan biet mot cach rach roi quan đoi cach mang o mien Nam trong chien tranh gom "Quan đoi nhan dan Viet Nam" (ho goi la "Quan đoi Bac Viet Nam") va "Quan giai phong Mien Nam" (ho goi la "Quan Viet Cong"). Tuy nhien, cach phan biet nay khong chuan xac vi hai đoi quan nay đeu đuoc to chuc chinh quy.
Thuc te, cac tai lieu va ke hoach tac chien cua Quan đoi nhan dan Viet Nam va Quan Giai phong hoan toan khong co su phan biet nay ma su dung chung cum tu "quan ta". Cac tai lieu hien nay cua Nha nuoc Viet Nam cho biet Quan Giai phong mien Nam ve mat chinh tri la mot bo phan cua Quan đoi nhan dan Viet Nam chien đau tai mien Nam, đeu chung chi huy ve mat Đang voi Quan đoi nhan dan Viet Nam, co cung trang bi va đuong loi chien luoc-chinh tri. Cac luc luong Quan đoi Nhan dan Viet Nam va Quan giai phong, tren cac chien truong A,B,C,K đeu co the bi thay the, đieu đong, bo sung chia tach hay sap nhap theo cac nguyen tac thong nhat cua Đang.
Theo Bo chi huy Vien tro Quan su My tai Viet Nam, trong thang 1 nam 1968, thang cua cuoc tan cong Tet Mau Than, so luong tieu đoan đoi phuong đuoc thong ke nhu sau:

Vung mot chien thuat: 16 tieu đoan co đong Viet Cong va 53 tieu đoan co đong Bac Viet Nam.
Vung hai chien thuat: 15 tieu đoan co đong Viet Cong va 35 tieu đoan co đong Bac Viet Nam.
Vung ba chien thuat: 39 tieu đoan Viet Cong va 20 tieu đoan co đong Bac Viet Nam.
Vung bon chien thuat: 29 tieu đoan co đong Viet Cong.
Truoc đo khong lau, thang 3 nam 1967, cac đon vi cong binh bao gom Lu đoan 305, Trung đoan 426, va chin tieu đoan duoi su kiem soat cua Phan nhanh cong binh (Đuoc biet đen nhu Bo tu lenh cong binh trong danh sach MACV), va co the co đuoc cac đon vi cong binh khac theo vao Mat tran B2.
Tu ngu "Quan đoi Viet Cong" hay "quan đoi Bac Viet Nam", theo nhieu sach bao cua My, chi la đe viet tat cum tu Quan giai phong Mien Nam, va Quan đoi nhan dan Viet Nam, chu khong hoan toan mang tinh miet thi. Su phan chia nay bat nguon tu nhung nguon tin tinh bao va do tham ho nhan đuoc, đua đen suy luan ve cac đon vi hai quan đoi (dua tren xuat xu khi hinh thanh cua đon vi quan đoi cu the) co ban lanh đao rieng, chu khong co tin tinh bao do tham nao lam đuoc phan biet quan đoi đoi phuong dua theo nguon goc vung mien cua moi ca nhan tham gia đon vi quan đoi cu the ca. Tuy nhien nhan đinh ve su lanh đao quan đoi ben phia cach mang cua My thuong khong chuan xac.
Theo mot bao cao cua My, thang 3 nam 1972: Co hon 37.500 quan (7.500 quan Viet Cong, 35.500 quan Bac Viet Nam, ca chu luc va đia phuong) o vung I, gan 24.000 quan (gan 10.000 quan Viet Cong, hon 13.500 quan Bac Viet Nam, ca chu luc va đia phuong) o vung II, hon 23.700 quan (hon 13.600 quan Viet Cong, hon 10.000 quan Bac Viet Nam, ca chu luc va đia phuong) o vung III, gan 17.000 quan (hon 13.100 quan Viet Cong, hon 5.700 quan Bac Viet Nam, ca chu luc va đia phuong) o vung IV, tong cong hon 101.000 quan.
Neu tinh ca cac luc luong khac ke ca chi huy tham gia truc tiep chien đau o vung I la hon 74.400 quan (hon 20.800 quan Viet Cong, hon 47.400 quan Bac Viet Nam, cong voi 6.400 du kich), vung II hon 42.400 (hon 13.700 quan Viet Cong, hon 19.700 quan Bac Viet Nam, cong voi 8.900 du kich), hon 60.900 quan (hon 43.900 quan Viet Cong, hon 15.000 quan Bac Viet Nam, cong voi 1.900 du kich) o vung III, vung IV co hon 34.500 quan (21.500 quan Viet Cong, hon 3700 quan Bac Viet Nam, cong voi 9.200 du kich) tong cong hon 212.000 nguoi (hon 100.000 quan Viet Cong, gan 86.000 quan Bac Viet Nam, 26.400 du kich). Ngoai bo đoi Quan đoi nhan dan trong cac đon vi tu mien Bac vao, con co khoang 19.000 - 21.000 thuoc Quan đoi nhan dan trong cac đon vi Viet Cong. Quan Giai phong tren thuc te chi đoc lap tuong đoi voi Quan đoi nhan dan Viet Nam ve mat phap ly, con ve ban chat thi ca hai luc luong chi la mot.
Thong ke cua My (1972) theo cac tinh, quan chu luc va đia phuong, va cac luc luong khac truc tiep tham gia chien đau (khong ke du kich) đong tai cho, di chuyen vao hay co the đa di chuyen vao:

Quang Tri hon 23.000, Thua Thien hon 17.500, Quang Nam hon 11.700, Quang Tin hon 9.400, Quang Ngai hon 7.700
Binh Đinh hon 8.900, Kon Tum hon 9.100, Pleiku hon 4.500, Phu Bon gan 600, Phu Yen hon 1.300, Khanh Hoa hon 1.300, Ninh Thuan hon 600, Darlac hon 1000, Quang Đuc hon 1.300, Tuyen Đuc hon 1.000, Lam Đong gan 500, Binh Thuan hon 1.800
Binh Tuy hon 3.200, Phuoc Long hon 11.400, Binh Long gan 6.200, Long Khanh hon 1.300, Phuoc Tuy hon 600, Bien Hoa hon 2.000, Tay Ninh hon 25.200, Binh Duong hon 2.600, Hau Nghia gan 3.100, Long An hon 1.700, Gia Đinh gan 500
Sa Đec gan 200, Kien Tuong hon 2.300, Đinh Tuong gan 4.200, Go Cong hon 300, Kien Hoa hon 1.700, Kien Phong hon 1.800, Chau Đoc gan 1.800, An Giang gan 200, Kien Giang hon 5.400, Vinh Binh hon 1.800, Vinh Long gan 700, Phong Dinh hon 800, Chuong Thien gan 1.600, Ba Xuyen hon 200, Bac Lieu hon 400, An Xuyen hon 1.800
Cong them 26.400 du kich tong cong thong ke đuoc hon 210.000 nguoi.
Cac tai lieu My trong chien tranh pho bien goi Quan đoi nhan dan Viet Nam la "quan đoi Bac Viet Nam", đay la quan đuoc đao tao, huan luyen, chon lua tai mien Bac ma hau nhu toan bo la nguoi mien Bac. My ky hieu cua luc luong nay la "NVA" hay "PAVN" va luc luong nay đuoc trang bi vu khi, quan phuc hoan chinh. Con Quan giai phong Mien Nam (My goi la Viet Cong, PLAF ) la quan đuoc thiet lap va ren luyen tai mien Nam, thanh phan truoc tien la nhung nguoi cu tru tai Mien Nam. Ca Quan đoi nhan dan va Quan giai phong đeu đuoc chia thanh quan chu luc va quan đia phuong, ngoai ra co du kich. Cach goi cua My khong chinh xac trong thuc te, boi thuc chat ca quan ngoai Bac vao hay hinh thanh tai mien Nam đeu co mot ban lanh đao chung. Cac đon vi hanh quan tu mien Bac vao se lien tuc tuyen them quan la bo đoi đia phuong nguoi mien Nam, va cac đon vi thanh lap o mien Nam cung se lien tuc nhan them bo đoi tu mien Bac vao chi vien, ket qua la phan lon cac đon vi Quan Giai phong mien Nam co ca bo đoi nguoi mien Bac lan nguoi mien Nam. Trong chien tranh, tai lieu cua ben cach mang luon chi goi cac đoi quan chien đau o Mien Nam la "Quan giai phong Mien Nam", mac du khang đinh su chi vien cua mien Bac cho mien Nam, nhung chi noi "quan dan mien Nam" hay "cac luc luong vo trang giai phong" chung chung. Sau Hiep đinh Paris ky ket, tat ca Quan giai phong mien Nam (khong phan biet luc luong hinh thanh tai cho hay di chuyen tu Bac vao) đeu truc thuoc bien che quan ly cua Bo Quoc phong Chinh phu Cach mang Lam thoi. Tuy nhien theo nguyen tac, tat ca quan đoi do Đang thanh lap chiu su chi huy cua cac cap uy đang va bo may đang chi huy quan đoi. Theo tai lieu nha nuoc Viet Nam cong bo sau chien tranh nam 1965 thi Quan giai phong Mien Nam, co 80% la nguoi mien Nam, 20% la nguoi mien Bac, đen 1975 thi 80% la nguoi mien Bac va 20% la nguoi mien Nam nhung khi đo tong quan so lon truoc nhieu.
Đang Nhan dan Cach mang cong khai lanh đao Quan giai phong, tuy nhien cac tai lieu đoi phuong thu thap đuoc khong khang đinh đuoc no đoc lap đen đau voi Đang Lao đong. Tai lieu sau Hiep đinh Paris nam 1973 (cong khai cho đoi phuong chu khong phai thuc chat) cho biet Đang Nhan dan Cach mang nhu la mot nhanh cua Đang Lao đong, co su "tu quan", đoc lap tuong đoi ve phap ly nhung khong đoc lap ve chu truong, chinh sach voi Đang Lao đong (lanh đao cua Đang nay tham gia lanh đao T.U. cuc MN cua Đang Lao đong). Sau 30 thang 4 nam 1975 Đang Lao đong cong bo cong khai Đang Nhan dan Cach mang thuc te la đang bo Mien Nam cua Đang Lao đong (khi đo Pham Hung la bi thu Đang bo) va luon chiu su quan ly truc tiep cua TU Đang. Nhu vay tren thuc te tat ca cac luc luong vu trang cach mang đeu chiu su chi đao chung cua Trung uong Đang, Quan uy TU, Bo Tong Tu lenh. Trung uong Cuc Mien Nam, Quan uy Mien va Bo Tu lenh cac luc luong cac luc luong vu trang giai phong Mien Nam thuc te chi huy truc tiep tren đia ban B2 (du cong khai chi huy Quan giai phong tren đia ban Mien Nam khong cho biet quan hinh thanh tai mien nam hay di chuyen tu ngoai bac vao).


Hoat đong Muc đich cua Mat tran Dan toc Giai phong ban đau la thanh lap Quan giai phong Mien Nam - luc luong vu trang cua Mat tran nham phu hop voi cac quy đinh cua Hiep đinh Geneve ve viec Đang Lao đong Viet Nam van co quyen co co so o mien Nam Viet Nam nhung khong đuoc trien khai luc luong vu trang chinh quy tai đay. Nguoi linh mien Bac gia nhap Quan Giai phong mien Nam (cung trang phuc nhung huy hieu tren mu va la co - la luc luong cua Mat tran, phan biet voi quan ngoai Bac) va đuoc xem la hanh đong ung ho, ho tro, giup đo, chi vien cho mien Nam. Khi xet toi ho so quan nhan cua nhung nguoi linh thi ho đeu co đon tinh nguyen gia nhap Quan Giai phong, Quan đoi nhan dan chi la ben giup ho di chuyen tu Bac vao Nam.

Suot cuoc Chien tranh Viet Nam, cac luc luong Quan giai phong o mien Nam an mac khong giong nhau va hay thay đoi tuy tinh hinh. Cac luc luong thuong đuoc phien che thanh cac luc luong chiu su chi huy truc tiep cua Bo Tu lenh cac luc luong vu trang giai phong mien nam va Trung uong Cuc mien Nam, Bo Tu lenh Quan khu V, Quan khu Tri Thien va cap uy cung cap, gom cac chi huy tai mien Nam, chiu trach nhiem lanh đao thong nhat cac chi thi tu cap cao hon la Tong Quan uy đong tai ngoai Bac.
Đoi voi Hoa Ky va Viet Nam Cong hoa, su phan biet luc luong vu trang cach mang o mien nam gom Quan đoi nhan dan la "Quan đoi Bac Viet Nam" voi Quan giai phong Mien Nam la "quan Viet cong" dua tren cac thong tin tinh bao, do tham ma ho thu thap đuoc la di chuyen tu ngoai Bac vao (ma ho cho la do Đang Lao đong lanh đao) va hinh thanh tai cho (ma ho cho la Đang Nhan dan cach mang lanh đao), ho khong the nam đuoc lanh đao cu the tung đon vi quan la ai va trong tung đon vi co ai la nguoi bac hay nam (sau 1975 khi Đang Nhan dan cach mang cong khai la Đang bo Mien Nam cua Đang Lao đong thi ho moi ro thuc chat chi la mot ban lanh đao chung - đieu nay phu hop voi quy đinh cac luc luong chinh tri đuoc o nguyen tai cho trong Hiep đinh Geneve va Hiep đinh Paris). Thuc te nhieu đon vi co ca bo đoi que mien bac lan nam. Nhu đa noi o tren, cac luc luong chinh quy (Hoa Ky thuong quy la "quan mien Bac") cung co nguoi mien nam (phan lon la gui ra Bac huan luyen sau đo lai vao nam chien đau). Trong chien tranh thi cac đon vi quan đoi luon phien che khac nhau, khi sap nhap, khi chia tach, hay bo sung. Cac su đoan chinh quy 5, 9, 3 Sao Vang, 302 co rat đong đao chien si que mien nam, hoac tham chi trong cac đon vi tu mien bac chuyen vao cung khong thieu nguoi mien nam. Nhieu khi, vi ly do thoi chien, trong hang ngu cac luc luong vu trang tai cho (bo đoi đia phuong, du kich) lai co bo đoi đen tu mien bac.
Hoat đong chinh cua cac luc luong vu trang đia phuong la phoi hop voi chu luc, tru mot so đon vi, to chuc gan da đanh luon khong can chu luc. Do cach thuc chien đau ban thoi gian cua du kich nen so luong du kich rat đong đao, khong chi co nam thanh nien ma con co phu nu, nguoi lon tuoi...
Tai mien Nam, cac đang vien Cong san hoat đong tren danh nghia la đang vien Đang Nhan dan cach mang (nhung thuc te la mot bo phan cua Đang Lao đong). Quan khu V, va Khu uy khu V va khu Tri Thien do ngoai Bac chi đao truc tiep, khong thuoc Bo Tu lenh cac luc luong vu trang mien nam, khong thuoc Trung uong Cuc (ve quan su tu 1961, ve Đang tu 1964). Tuy nhien luon co thay đoi lien tuc co che lanh đao trong thoi gian chien tranh.

Cung giong nhu Viet Nam Dan chu Cong hoa va Mat tran va Chinh phu cach mang lam thoi, ve thuc te tuy la hai nhung lai la mot, do chiu su chi đao thong nhat cua Đang Lao đong nen khong co mot lap truong nao rieng re. Tuy nhien ve mat phap ly, thi van la hai su khac biet, voi nhung tuyen ngon khac nhau mang tinh sach luoc.
Su cong khai ve su lanh đao cua Đang sau nay (hay nhung gi Hoa Ky ho biet trong thoi gian chien tranh) đeu đuoc phia Hoa Ky xem la "Mien Bac" (Viet Nam Dan chu Cong hoa) can thiep vao cong viec noi bo cua "Mien Nam"... nhung ve phia Nha nuoc Viet Nam thong nhat, thi xem đay la su lanh đao cua Đang (khong phai cua rieng mien Bac, cung khong phai rieng Viet Nam Dan chu Cong hoa) đoi voi cach mang mien Nam va ca nuoc. Lap truong cua Viet Nam Dan chu Cong hoa va Chinh phu Cach mang lam thoi Cong hoa mien Nam Viet Nam la do Hiep đinh Geneve chi quy đinh ve tap ket quan su, vy tuyen 17 chi la gioi tuyen quan su chu khong phai bien gioi quoc gia, luc luong chinh tri đuoc tap ket tai cho va đuoc ho tro cho nhau nen viec ho ung ho mien Nam ve chinh tri la hop phap do cac hoat đong nay van nam trong lanh tho cua cung mot quoc gia. Đoi voi nhung nguoi ung ho cho đau tranh giai phong dan toc thi hoan toan khong co su nhan thuc Đang Lao đong la cua rieng mien Bac, cung nhu giai đoan truoc 1954, thi Đang đau tranh chong Phap cho toan Đong Duong va Viet Nam.
Theo cac tai lieu cua Hoa Ky thi ho thuong chia tu 1968 tro ve truoc luc luong tham chien chu yeu la "Quan đoi giai phong", con sau 1968 đen 1975 thi luc luong tham chien chu yeu la "Quan đoi nhan dan". Co su phan chia nay boi sau 1968, Quan đoi nhan dan Viet Nam chuyen tu đanh du kich la chu yeu sang đanh hiep đong binh chung quy mo lon bang quan chu luc. Su phan chia nay đoi voi Viet Nam chi mang tinh đac trung cho chien thuat su dung, con ban chat luc luong quan đoi van nhu truoc. Thuc te thi sau Mau Than, ca chu luc lan luc luong tai cho ton that kha nang, trong nhung nam 67-68-69 đa mat đi ca the he quan khang chien khong the xay dung lai đuoc. Đac thu cua quan chu luc phai đam bao trinh đo, trang bi, nen mien bac phai gui rat nhieu nguoi vao đe tram cho trong, vi vay hau het quan chu luc đeu đen tu mien bac. Chieu mo tai cho tang cuong luon cho cac luc luong vu trang tai cho (bo đoi đia phuong, dan quan du kich). Cang ve cuoi chien tranh Viet Nam Dan chu Cong hoa cang cong khai vai tro trong chien tranh tren danh nghia giup Chinh phu Cach mang lam thoi (đieu nay đuoc Hiep đinh Paris cho phep). Viec tach khu V ve Trung uong va sau phan khu Tri - Thien tach khoi khu V ve trung uong đieu khien truc tiep cho thay ro đieu nay (ban đau ve mat Đang sau 1954 ton tai Xu uy Nam Bo va Lien khu uy khu V, đen 1961 sap nhap Lien khu V vao Nam bo va lap Trung uong Cuc mien Nam, bo cap xu uy, đen 1964 lai tach Lien khu V ra khong thuoc Trung uong Cuc quan ly .
Sau nam 1973, nhieu đon vi quan Giai phong đuoc chi vien tich cuc tu mien bac, ve nguoi va cua (du chi vien ve nguoi vo cung kho khan, thieu thon) san sang cho cuoc tan cong moi (Theo Hiep đinh Paris, Chinh phu Cach mang lam thoi Cong hoa mien Nam Viet Nam va chinh quyen Sai Gon đeu đuoc nhan vien tro theo nguyen tac mot đoi mot, nhung nguon vien tro chi trong lanh tho Viet Nam, khong đuoc nhan tu nuoc ngoai. Quy đinh nay khong ap dung voi Viet Nam Dan chu Cong hoa). Cac đon vi quan Giai phong o ca mien trung va Nam bo, nhung phan lon la mien tay nam bo, tu sap nhap, tang cuong va tro thanh cac đon vi chinh quy hoan chinh. Thi du lu đoan 316 biet đong Sai Gon, su đoan 8 va rong hon la binh đoan 232...


Cac chien dich, tran đanh tieu bieu Tran Ap Bac
Tran Binh Gia
Tran Đong Xoai
Tran Van Tuong
Tran Nui Thanh
Chien dich Ba Gia
Chien dich Mau Than 1968
Chien dich Xuan - He 1972
Chien dich Nguyen Hue
Chien dich Đuong 14 - Phuoc Long
Chien dich Tay Nguyen
Chien dich Hue - Đa Nang
Chien dich Ho Chi Minh


Cac chi huy tieu bieu Cac chuc danh Tu lenh, Chinh uy, Tham muu truong va cac chuc danh chi huy Bo Tu lenh Mien truc tiep chi đao tren đia ban B2.


= Tu lenh Mien =
(Chi huy truc tiep tren đia ban B2)


= Chinh uy Mien =
Theo Nghi quyet thang 1 nam 1961 cua Tong Quan uy, chuc vu nay co ten goi chinh thuc la Bi thu Quan uy Mien. Lanh đao Quan giai phong truc tiep tren đia ban B2.


= Tham muu truong Mien =
(Chi huy truc tiep tren chien truong đia ban B2


= Chi huy khac Bo tu lenh Mien =


= Chi huy đia ban khac =

Luu y: Tren danh nghia la Bo Tu lenh Mien chi huy toan bo Quan giai phong cac đia ban mien Nam. Nhung thuc te Trung uong truc tiep chi huy Chien truong B1 (va ve sau đuoc chia tach tiep thanh B3, B4, B5), cu the nhu Quan khu V, Quan khu Tri Thien... Con B2 thi do Trung uong Cuc Mien nam va Bo Tu lenh Mien chi huy truc tiep theo uy quyen nhung van đat duoi su chi huy chung cua Trung uong.


Phan chia đia ban tac chien Trong suot chien tranh Viet Nam, tuy theo giai đoan va hinh thai chien tranh, cac đia ban quan su cua Quan Giai phong mien Nam Viet Nam đuoc Trung uong Đang, Quan uy Trung uong, Bo Tong tu lenh phan chia cac chien truong va co đieu chinh, thay đoi cho phu hop. Chien truong Mien Nam đuoc goi la B, va phan B1, B2 (1961). B2 do Trung uong Cuc Mien Nam, Quan uy Mien, Bo tu lenh Mien phu trach (lanh đao, chi huy) truc tiep duoi su chi đao toan dien cua Trung uong.
Con B1 đuoc chia tach: nam 1964 co them B3 (Tay Nguyen); nam 1966 them B4 (Tri Thien), B5 (Đuong 9 - Bac Quang Tri), đen nam 1972 thi B5 đuoc sap nhap lai vao B4). Nhu vay B1 va sau la B3, B4: sau khi cac Mat tran đuoc hinh thanh, đeu do Trung uong truc tiep lanh đao va chi huy. B1, B3 thuoc Quan khu V, B4 va B5 thuoc Quan khu Tri Thien, moi quan khu co khu uy phu trach.
Tren đia ban B2, tu 1961 Trung uong chia thanh cac quan khu 6,7,8,9,10 va đac khu Sai Gon - Gia Đinh, tuong ung co cac khu uy phu trach. Cung trong khi đo Trung uong Cuc Mien Nam, Quan uy mien Nam va Ban Quan su Mien lai chia thanh cac Quan khu đanh so tu 1 đen 6, 10 tren toan mien Nam (sau co them quan khu 7 va khu trong điem), trong đo thuoc đia ban B2 đanh so tu 1 đen 6 gom: Quan khu 1 (mien Đong Nam bo); Quan khu 2 (mien Trung Nam bo); Quan khu 3 (mien Tay Nam bo); Quan khu 4 (Sai Gon – Gia Đinh); Quan khu 6 (cuc Nam Trung Bo va Nam Tay Nguyen). Theo đo: Quan khu 1 trung voi Quan khu 7 cua Trung uong, Quan khu 2 (trung voi Quan khu 8 cua Trung uong), Quan khu 3 (trung voi Quan khu 9 cua Trung uong), Quan khu 4 trung voi đac khu Sai Gon - Gia Đinh,...
So di co su đanh so khac nhau nay do Trung uong phan chia va đanh so theo tong the quy mo toan coi Viet Nam (tu Muc Nam Quan toi mui Ca Mau). Con su phan chia va đanh so cua Trung uong Cuc, Bo Tu lenh Mien chi la tren danh nghia voi hai co so mang tinh phap ly (cong khai), mot la tren lanh tho thuoc quyen kiem soat cua chinh phu Cong hoa mien Nam Viet Nam (tinh tu Vi tuyen 17 toi mui Ca Mau), hai la tuong ung voi thu tu 4 quan khu cua "quan đoi quoc gia" chinh quyen Sai Gon... Tren thuc te, trong qua trinh tien hanh chien tranh cac danh ba phan khu lanh tho tung buoc đuoc đieu chinh thong nhat theo Trung uong va Bo Tong Tu lenh.
Hinh thai to chuc đia ban quan su theo mat tran đuoc duy tri cho đen het chien tranh. Tuy nhien, tu sau Hiep đinh Paris 1973, quan My va đong minh phai rut ve nuoc, cac luc luong tac chien đa đuoc tai to chuc lai thanh nhung đon vi chu luc co đong manh, chuan bi cho cuoc chien ket thuc chien tranh. Trong qua trinh cac luc luong chinh quy di chuyen, đong quan qua đia ban nao se thuoc tham quyen đia ban đo (B). Quan đoan 4 va đoan 232 thuoc tham quyen cua Bo tu lenh Mien. Quan đoan 2, 3 o Tay Nguyen va Tri Thien giong Quan đoan 1 ngoai Bac thuoc tham quyen cua T.U. Nhieu truong hop đuoc thanh lap ban chi huy chung đe hiep đong chi huy tung chien dich cu the.


Cac đon vi chu luc Binh đoan Tay Nguyen
Binh đoan Cuu Long
Su đoan 1 (chu luc B3, to chuc nhu mot chien đoan tam thoi thanh lap thang 12 nam 1965, giai the cuoi 1969)
Su đoan 2 (chu luc Khu 5, thanh lap thang 10 nam 1965)
Su đoan 3 Sao Vang (chu luc Khu 5, thanh lap thang 9 nam 1965)
Su đoan 3 (ban đau la đon vi C30B Mien, thanh lap thang 8 nam 1974)
Su đoan 4 (chu luc Khu 9, thanh lap thang 8 nam 1974)
Su đoan 5 (chu luc Mien, thanh lap thang 11 nam 1965)
Su đoan 6 (chu luc B3, thanh lap thang 11 nam 1965, giai the thang 8 nam 1966, tai lap thang 4 nam 1968, giai the cuoi nam 1968)
Su đoan 6 (chu luc Khu 7, thanh lap thang 11 nam 1974)
Su đoan 7 (su đoan 312B chu luc Mien, thanh lap nam 1966)
Su đoan 8 (chu luc Khu 9, thanh lap thang 10 nam 1974)
Su đoan 9 (chu luc Mien, thanh lap thang 9 nam 1965)
Su đoan 10 (chu luc B3, thanh lap tu nhung thanh phan con lai cua su đoan 1 vao thang 9 nam 1972)
Su đoan 31
Su đoan 303
Su đoan 320B
Su đoan 324B
Su đoan 325B
Su đoan 308B
Su đoan Đac cong 305
Su đoan Đac cong 100


Chu thich