Chien tranh Xo–Đuc 1941–1945 la mot cuoc chien giua Lien Xo va Đuc Quoc xa trong The chien thu hai, trai dai khap Bac, Nam va Đong Au tu ngay 22 thang 6 nam 1941 khi Quan đoi Đuc Quoc xa (Wehrmacht) theo lenh Adolf Hitler xoa bo hiep uoc khong xam pham lan nhau Lien Xo- Đuc va bat ngo tan cong Lien bang Xo Viet toi ngay 9 thang 5 nam 1945 khi đai dien Đuc Quoc xa ky ket bien ban đau hang khong đieu kien Quan đoi Xo Viet va cac luc luong cua Lien minh chong Phat xit sau khi Quan đoi Xo Viet đanh chiem thu đo Đuc Berlin. No đa đuoc biet đen boi rat nhieu cai ten khac nhau tuy thuoc vao cac quoc gia, phia Lien Xo goi no la Chien tranh Ve quoc Vi đai (tieng Nga: Великая Отечественная Война) lay theo ten trong loi hieu trieu cua Stalin tren radio gui đen nhan dan Xo Viet vao ngay 3 thang 7 nam 1941, hoac cuoc Chien tranh than thanh (tieng Nga: Священная война); trong khi nguoi Đuc (va cac nuoc phuong Tay) thuong goi no đon gian la Mat tran phia đong (tieng Đuc: die Ostfront), Chien dich phia đong (tieng Đuc: der Ostfeldzug) hoac Chien dich nuoc Nga (tieng Đuc: der Rußlandfeldzug) vi thuc chat đay la giai đoan quan trong nhat cua cuoc chien o mat tran phia đong chau Au trong The chien thu hai.
Tuy co ten la Chien tranh Xo–Đuc nhung thuc ra Đuc khong tan cong Lien Xo mot minh ma con co su giup suc cua 8 nuoc đong minh phe Truc o chau Au la Romania, Hungary, Bulgaria, Phat xit Y, Slovakia, Croatia, Phan Lan, Vichy Phap. Ve phia Lien Xo, tren đa chien thang ke tu nam 1943, ho đa cho thanh lap quan đoi cac nuoc Ba Lan, Tiep Khac ben phia minh đe chien đau tren lanh tho cac quoc gia nay va lam nong cot xay dung quan đoi cac quoc gia nay sau chien thang. Vao cuoi nam 1944 va đau nam 1945, khi quan đoi Xo Viet tien vao Romania, Hungary, cac nuoc nay đa quay sang chong lai Đuc Quoc xa va gia nhap Lien minh chong Phat xit. Cuoc chien tranh tiep dien giua Lien Xo va Phan Lan co the coi la suon phia bac cua mat tran nay. Ngoai ra, cac hoat đong phoi hop cua Đuc-Phan Lan qua bien gioi phia bac Phan Lan-Lien Xo va tai khu vuc Murmansk cung đuoc coi la mot phan cua Chien tranh Xo–Đuc.
Mat tran nay đa đuoc đac trung boi quy mo va su ac liet chua tung thay, su huy diet quy mo lon, va nhung ton that nhan mang to lon do chien tranh, nan đoi, benh tat va ca nhung cuoc tham sat. Đay cung la noi tap trung phan lon cac trai tap trung, cac cuoc hanh quan chet, cac khu Do Thai, va nhung cuoc tan sat, la trung tam cua cuoc Đai đo sat nguoi Do Thai. Trong tong so nguoi chet uoc tinh khoang 70 trieu cua The chien thu hai thi tren 30 trieu nguoi đa chet tai mat tran nay, trong đo co nhieu dan thuong. Cuoc chien nay co y nghia quyet đinh đoi voi ket qua cua The chien thu hai va la nguyen nhan chinh cho su that bai cua Đuc va viec tieu diet nuoc Đuc quoc xa. Sau chien tranh, Lien bang Xo viet troi day tro thanh mot sieu cuong quan su va cong nghiep, cac đang Cong san thiet lap chinh phu tren phan lon cac nuoc Đong Au, con nuoc Đuc bi khoi Đong Minh phan đoi thanh Cong hoa Dan chu Đuc va Cong hoa Lien bang Đuc.
Hai cuong quoc tham chien chu yeu la phat xit Đuc va Lien Xo. Mac du khong tham chien tai đay, nhung Vuong quoc Anh va Hoa Ky đa vien tro ve tai chinh va vat chat ho tro cho Lien Xo trong cac giai đoan sau cua cuoc chien (khoang 4% luong vu khi ma Lien Xo su dung la do My - Anh vien tro). Trong khi đo, phia Đuc Quoc xa thi nhan đuoc su ho tro tu 9 nuoc đong minh (phat xit Y, Romania, Bulgaria, Hungary, Phan Lan, Slovakia, Croatia, Vichy Phap va Tay Ban Nha), 9 nuoc nay đa cung cap cho Đuc khoang 20% quan so, 1/3 so lao đong va hon mot nua luong nguyen vat lieu đe san xuat vu khi. Đuc Quoc xa đa huy đong nguon nhan luc, toan bo cac kho vu khi, du tru kim loai, cac nguyen lieu chien luoc, huy đong gan nhu toan bo nen cong nghiep quan su cua toan Tay Au va Trung Au vao cuoc chien chong Lien Xo, ngoai ra Đuc con tuyen mo hang tram ngan linh đanh thue tu cac nuoc vung Baltic, Nam Tu, Đan Mach, nguoi Cozak. Tren thuc te, quan đoi Lien Xo phai cung luc đuong đau voi quan đoi cua 9 nuoc chau Au chu khong chi rieng Đuc Quoc xa. Neu khong co su tro giup cua 9 nuoc nay, Đuc Quoc xa se khong the co đu nhan luc va tai nguyen đe tien hanh chien tranh tong luc lau dai voi Lien Xo (vi du, sau khi Romania bi Lien Xo đanh bai vao thang 8 nam 1944 thi Đuc cung bi mat mot nua nguon cung dau mo, đieu nay khien san luong vu khi cua Đuc sut giam nhanh chong ke tu cuoi nam 1944 va quan đoi Đuc cung thua chung cuoc chi nua nam sau đo).


Tu tuong = Tu tuong cua Đuc =
Adolf Hitler đa lap luan trong cuon tu truyen Mein Kampf cho su can thiet cua "khong gian sinh ton", theo đo Đuc can phai đanh chiem cac nuoc o Đong Au đe mo rong lanh tho cho "chung toc Arian thuong đang", tuc la nguoi Đuc. Ong du kien giai quyet viec đo nhu la mot cuoc chay đua tong the, bang cach tieu diet hoac truc xuat hau het cac cu dan Lien Xo toi Siberia va su dung phan con lai nhu la lao đong no le. Đoi voi mot so nha lanh đao Đuc Quoc xa khac (nhu Himmler) thi cuoc chien voi Lien Xo la mot cuoc đau tranh cua xa hoi quoc gia chong chu nghia cong san va cua chung toc Aryan chong lai toc Slav ha đang.
Hitler goi no trong mot đieu kien duy nhat, goi đo la mot "cuoc chien tranh huy diet". Trong Ke hoach tong the phuong Đong (Generalplan Ost) đuoc Hitler phe duyet ngay 25 thang 5 nam 1940, dan so cua Đong Au va Lien Xo bi chiem đong se mot phan bi truc xuat sang Tay Siberia, mot phan lam no le va cuoi cung la bi tieu diet; vung lanh tho chinh phuc đuoc se la thuoc đia cua Đuc hoac khu đinh cu cua nguoi Đuc. Ngoai ra, Đuc quoc xa cung tim cach đe quet sach luong lon dan so nguoi Do Thai cua Đong Au nhu la mot phan cua chuong trinh phat xit nham tieu diet tat ca nguoi Do Thai o chau Au.
Sau thanh cong ban đau cua Đuc o tran Kiev, Adolf Hitler đa nhin thay Lien Xo co nen quan su yeu kem va chin muoi cho cuoc chinh phuc ngay lap tuc. Ngay 3 thang 10 nam 1941, ong tuyen bo: "Chung ta chi can đa vao cua va toan bo cai cau truc muc nat đo se sup đo". Nhu vay, Đuc đa mong đoi mot cuoc tan cong kieu Blitzkrieg se som ket lieu Lien Xo va đa khong chuan bi nghiem tuc cho cuoc chien tranh keo dai. Tuy nhien, sau chien thang quyet đinh cua Lien Xo tai tran Moskva, tran Stalingrad va ket qua tinh hinh quan su tham khoc cua Đuc, Hitler va bo may tuyen truyen cua Đuc Quoc xa đa tuyen bo cuoc chien tranh la cuoc phong thu nuoc Đuc thuoc van minh phuong Tay chong lai "su pha hoai cua đam nguoi Bolshevik" đong đao đang tien vao chau Au.


= Y thuc he Xo Viet =
Nha nuoc Xo viet, đung đau la Iosif Stalin, lap ke hoach mo rong he tu tuong cua ho (Chu nghia Marx–Lenin) va thuc đay su tien bo cua cach mang Cong san tren the gioi. Trong thuc te, Stalin khong ton trong toan bo giao ly chu nghia xa hoi cua Lenin khi ong xoa bo chinh sach kinh te moi, đua nen kinh te chuyen sang chinh sach ke hoach hoa tap trung va su dung no đe bien minh cho su lon manh ve cong nghiep cua Lien Xo trong thap nien 1930. Phat xit Đuc thi đinh vi minh nhu la mot he thong chong Cong san thong nhat, va chinh thuc hoa vi tri nay bang cach ky vao Hiep uoc chong Quoc te Cong san voi Đe quoc Nhat Ban va Italy  la mot tu tuong tuong phan tuyet đoi truc tiep voi hoc thuyet Xo Viet. Nhung cang thang ve y thuc he nay đa chuyen đoi thanh cuoc chien uy quyen giua Đuc Quoc xa va Lien Xo , khi vao nam 1936, Đuc va Phat xit Y can thiep vao cuoc Noi chien Tay Ban Nha, ho tro phe Quoc gia Tay Ban Nha cua Franco, trong khi Lien Xo ho tro nhung nguoi cong san va xa hoi chu nghia, đuoc dan đau  boi Đe Nhi Cong hoa Tay Ban Nha .
Viec Anh - Phap lam ngo cho Đuc sap nhap Ao va thon tinh Tiep Khac đa chung minh khong the nao đe thiet lap he thong an ninh tap the o chau Au  theo chu truong cua Bo truong Bo Ngoai giao Lien Xo Maxim Litvinov . Đieu nay, cung nhu su that bai cua Xo viet trong viec thuyet phuc Anh - Phap ky mot lien minh chinh tri va quan su chong Đuc  đa dan đen ky ket Hiep uoc Xo-Đuc vao cuoi thang 8, nam 1939 . Hiep uoc nay dan đen mot su bien đoi manh me ve tuyen truyen cua Lien Xo. Đuc Quoc xa khong đuoc mo ta nhu la ke thu khong đoi troi chung nua, va cac phuong tien truyen thong cua Lien bang Xo viet đo loi cho Ba Lan, Anh va Phap cho su bat đau cua cuoc chien. Tuy nhien đo la ve mat tuyen truyen cong chung, con trong gioi lanh đao Lien Xo, ho biet rang chien tranh voi Đuc se som xay ra va can phai nhanh chong tang cuong vu trang cho Lien Xo. Sau khi Đuc tan cong thi chinh phu Xo viet đa chuyen hoan toan sang khuyen khich viec tieu diet chu nghia phat xit.


Hiep uoc Molotov – Ribbentrop Nam 1938, truoc nguy co The chien thu hai no ra, Lien Xo đa đe nghi lap lien minh chong phat xit voi Anh-Phap va san sang chuyen 120 su đoan bo binh (moi su đoan co 10.000 quan), 16 su đoan phao binh, 5.000 phao hang nang, 9.500 xe tang va khoang 5.500 may bay đen bien gioi Đuc đe kiem che Hitler; nhung phai đoan Anh va Phap đa khong đap lai đe nghi nay.

Nguoc lai, Anh - Phap lai nhan loi moi cua Ngoai truong Đuc Joachim von Ribbentrop va tham gia ky Hiep uoc Munich trong ngay 29, 30 thang 9 nam 1938 giua tu cuong Anh, Đuc, Phap, Y. Ket qua cua hoi nghi nay la mot hiep uoc khong xam luoc lan nhau đuoc ky giua bon nuoc nay ngay 30 thang 9, trong đo Anh-Phap buoc Tiep Khac phai cat cho Đuc mot phan lanh tho đe thoa man yeu cau cua Đuc ma khong he đem xia đen Hiep uoc tuong tro ma chinh Anh-Phap đa ky voi chinh phu Tiep Khac. Ngay 6 thang 12 nam 1938, Phap tuyen bo tu bo Hiep uoc tuong tro Phap-Lien Xo đe ky voi Đuc ban tuyen bo thua nhan hieu luc hoan toan cua Hiep đinh Munich 1938. Bang Hiep uoc Munich, Anh va Phap đa thua nhan viec Đuc Quoc xa thon tinh nuoc Ao la viec đa roi, cho phep Hitler đanh chiem xu Bohemia va Moravia, chia cat Tiep Khac; đat Ba Lan va ca Lien Xo truoc nguy co xam luoc cua nuoc Đuc Quoc xa
Thang 4 nam 1939, trong mot no luc cuoi cung đe cuu van nen an ninh tap the cua chau Au, Lien Xo mo lai cac cuoc thuong luong voi Anh va Phap nham tim kiem mot hiep đinh tuong tro that su voi cac nuoc Tay Au va Đong Au. Mac du nguoi Nga thuc long muon ky mot hiep uoc phong thu chung cang som cang tot voi Anh va Phap nhung ho đa vap phai su lanh nhat cua cac chinh phu nay hiep đinh tuong tro ma Lien Xo muon xay dung voi cac nuoc Tay Au đe ngan chan Đuc Quoc xa đa khong the đuoc thuc hien.
Ngay 7 thang 6 nam 1939, hiep uoc khong xam luoc lan nhau cung đuoc Đuc Quoc xa tiep tuc ky voi ba nuoc Baltic (Estonia, Latvia, Lithuania) va Đan Mach, nhung nuoc co bien gioi nam kha gan Lien Xo. Đieu nay cang khien Lien Xo tro nen lo ngai hon.
Viec Anh, Phap tu choi lap lien minh voi Lien Xo va con ky voi Đuc "Hiep uoc khong xam pham lan nhau", đong thoi bo mac đong minh Tiep Khac cho Đuc tieu diet, tat ca khien Lien Xo thay rang phuong Tay khong he thuc tam trong viec ngan chan Hitler, ma thuc ra ho đang tim cach loi dung co may chien tranh Đuc đe tieu diet Lien Xo. Lap truong cua cac cuong quoc phuong Tay đua Lien Xo đung truoc 2 su lua chon: hoac se bi co lap va phai mot minh chong đo voi cac cuoc tan cong cua phat xit Đuc; hoac phai đam phan voi Đuc đe ky mot hiep uoc khong xam luoc nham tranh thu thoi gian cung co quan đoi. Tinh hinh cho thay su lua chon thu hai la khong the tranh khoi, va Lien Xo phai tim cach hoa hoan voi Đuc.
Trong vong 1 nam, toi thang 8 nam 1939, moi quan he Lien Xo – Đuc đa co su thay đoi lon: tu quan he thu đich ve tu tuong va quyen loi, hai nuoc lien tiep ky ket cac hiep uoc thuong mai, hiep uoc huu nghi va giup đo lan nhau. Trong moi quan he an ninh quoc phong hai nuoc ky hiep uoc khong xam pham lan nhau va bien ban bi mat phan chia khu vuc anh huong giua Đuc va Lien Xo tren lanh tho cac quoc gia khac. Xa hon nua, hai ben đang tien hanh tham khao đe Lien Xo gia nhap khoi lien minh Đuc – Y – Nhat
Moi quan he huu hao toan dien Lien Xo – Đuc khong phai la moi quan he cua cac quoc gia đong minh co chung quyen loi chien luoc lau dai ma chi la su loi dung lan nhau nhat thoi giua cac ke thu. Đuc muon ranh tay o phia đong đe don quan tan cong Phap-Anh, tranh phai chien đau tren hai mat tran. Con Lien Xo muon tranh thu hoa hoan đe co them thoi gian cung co quan đoi va cong nghiep quoc phong.
Hiep uoc hoa binh giua Đuc – Lien Xo đam bao cho Đuc khong phai chien đau tren hai mat tran trong chien tranh the gioi ma Hitler đang tru tinh va se sap xay ra, đong thoi phia Đuc se co nguon nhap khau cac nguyen lieu chien luoc tu phia Lien Xo ma khong so vong vay tren bien cua khoi Anh – Phap phong toa, ngoai ra ham đoi tau ngam Đuc con đuoc phep đi ngang qua cac can cu hai quan Xo viet gan Bien Bac trong chien tranh Đai Tay Duong phong toa nuoc Anh. Cac co quan mat vu an ninh cua hai nuoc cung hop tac trong viec cung cap thong tin, dan đo cac nhung nguoi Đuc chong phat xit va cac phan tu khang chien Ba Lan giao cho mat vu Sicherheitsdienst (SD) cua Đuc: đen thang 6 nam 1941 phia Lien Xo đa giao cho Đuc khoang 4.000 nguoi trong đo co ca nhung đang vien Đang Cong san Đuc cung than nhan cua ho, ve phia minh mat vu SD cung giao cho phia Lien Xo nhung nguoi ma NKVD tim kiem...
Phia Lien Xo bang cach ky ket hiep uoc khong xam pham lan nhau va bien ban bi mat đa khong gap tro ngai nao trong viec thu hoi cac vung lanh tho cu cua đe che Nga đang bi Ba Lan chiem đong, cac quoc gia Baltic, Phan Lan, Bessarabia. Nuoc nay đong thoi muon tranh mui nhon chien tranh cua Đuc, huong no sang chong khoi lien minh Anh – Phap. Lien Xo cung đat hang va đuoc phia Đuc cung cap ca cac he vu khi va phuong tien ky thuat hien đai đe hien đai hoa hai, luc, khong quan cua minh.

Theo đung tinh than cua bien ban bi mat, ngay sau khi Đuc tan cong Ba Lan gay chien tranh the gioi (1 thang 9 nam 1939), Quan đoi Xo Viet tien quan chiem lai Tay Belarus, Tay Ukraina tu tay Ba Lan (vung lanh tho ma Ba Lan đa chiem cua ho sau cuoc chien nam 1921), đoi lai vung Bessarabia (vung lanh tho ma Romania chiem cua Nga tu nam 1922) đe lap nen nuoc Cong hoa Xa hoi chu nghia Moldavia (ngay nay la Moldova). Nam 1940, Lien Xo sat nhap ba quoc gia vung Bien Baltic: Estonia, Latvia, Litva lap nen ba nuoc Cong hoa Xa hoi chu nghia vung Baltic va gay chien tranh chong Phan Lan đe đoi lai dai đat Karelia (vung lanh tho ma Phan Lan chiem cua Nga tu nam 1922) đe lap nen nuoc Cong hoa Xa hoi chu nghia Karelia... Bang viec thu hoi cac lanh tho cua đe che Nga cu, Lien Xo đa đay bien gioi cua minh ve phia tay đuoc hang tram km, Hitler đa bi tuoc đi cac ban đap chien luoc rat thuan loi đe tan cong Lien Xo
Thuc chat cua cuoc choi chinh tri – ngoai giao nay đuoc the hien ro qua Adolf Hitler: Hitler khong bao gio tu bo lap truong nguyen tac cua minh va luon coi viec "giai quyet van đe nguoi Slav" la muc đich so mot cua đoi minh (sach Mein Kampf). Khi ky ket hiep uoc voi Stalin, Hitler đa đat đuoc hai muc đich: mot mat đa phan hoa đuoc cac đich thu Anh, Phap, Lien Xo đe tranh đuoc viec phai chien đau tren hai mat tran va đa đam bao thang loi tren chien truong Ba Lan va chau Au trong hai nam 1939 va 1940. Mat khac nhung hiep đinh nay đa giup cho Stalin rang se tranh đuoc nguy co chien tranh no ra som voi Đuc, va sau nay yeu to bat ngo đa co vai tro rat lon trong giai đoan đau thang loi cua quan đoi Đuc trong chien tranh Xo – Đuc. Tat ca nhung nhuong bo va giup đo cua phia Đuc cho Lien Xo theo tinh toan cua Hitler chi la tam thoi va se bi vo hieu hoa khi chien tranh chong Lien Xo bat đau va cac toan tinh nay cua Hitler đa thanh cong.
Ve phia Stalin va ban lanh đao Lien Xo, ho khong bao gio tin tuong vao su thanh that cua Hitler nhung đa bi đanh lac huong ve thoi điem cuoc chien se no ra. Ho biet chien tranh voi Đuc se no ra nhung cho rang khong the som hon nam 1942. Thu tuong Anh Winston Churchill tung canh bao truoc cho Stalin biet ve viec Đuc se tan cong Lien Xo, Stalin chi noi ngan gon: "Toi khong can loi canh bao nao ca. Toi biet chien tranh se no ra, nhung toi tin se co the lam no cham lai nua nam nua" Tai cuoc hop Bo Chinh tri ngay 18/11/1940, Stalin đa noi: "Can phai hieu tinh hai mat va tro choi chinh tri cua Hitler. Hitler la mot ke trao tro. Ong ta đa ky hiep uoc hoa binh voi Ba Lan, Ao, Tiep, Bi va Ha Lan nhung đa ngay lap tuc xe bo chung. Chac chan chung ta khong the coi hiep uoc nay la co so an ninh cua chung ta...".
Sau nhung yeu kem rat ro ret cua Hong quan Lien Xo trong Chien tranh Lien Xo-Phan Lan va su the hien suc manh ghe gom cua quan đoi Đuc trong cac chien thang tai chien truong chau Au, Stalin khong muon Lien Xo phai đuong đau voi cuoc tan cong cua Đuc khi chua co đu thoi gian chuan bi. Stalin coi nhung thong tin tinh bao ve kha nang Đuc tan cong chi la nhung đon hoa mu đe khieu khich Lien Xo gay chien truoc, ong tranh moi hanh đong đe co the bi coi la khieu khich Đuc, khong cho phep quan đoi ap dung cac bien phap du phong va san sang chien đau... Ban lanh đao Lien Xo cho rang sau khi đanh bai nuoc Anh thi Đuc moi co the tan cong Lien Xo, đo la tinh toan hop ly nhat đoi voi Đuc đe tranh phai giao chien tren ca hai mat tran, nhung tinh cach boc đong, ua phieu luu cua Hitler đa lam đao lon tinh toan nay (Đuc đa tan cong sang phia đong du Anh chua bi đanh bai). Su that bai va thiet hai to lon, nguy co that bai cua Lien Xo trong giai đoan that tran nam 1941 co nguyen nhan rat lon tu viec Lien Xo đa bi bat ngo, quan đoi đa khong chuan bi san sang chien đau do khong nhan đuoc bat ky menh lenh bao đong chien đau nao.
Nhung o mot khia canh khac, viec du đoan thoi điem Đuc tan cong la khong de, neu đo loi cho Stalin va ban lanh đao cua ong cung la khong cong bang. Trong cuoc đau nay, Đuc la ben chu đong, con Lien Xo la ben bi đong. Truoc chien tranh, Đuc lien tiep tung ra nhung tin tinh bao gia, vo so nhung thoi han tan cong đa đuoc "hoach đinh" roi co tinh đe lo ra, lam nhieu loan tinh bao Lien Xo. Mat khac, tinh bao Anh cung tung ra nhung tin tuc tuong tu nham mong Lien Xo se khai chien voi Đuc. Neu Stalin tin theo nhung du đoan đo ma manh đong thi khong chi lang phi thoi gian chuan bi chien tranh va huan luyen quan đoi, ma con co the khien chien tranh no ra som hon. Trong The chien thu nhat, khi Nga hoang ra lenh tong đong vien, Đuc đa ngay lap tuc tuyen chien voi Nga, va Stalin khong muon đieu đo lap lai.
Quan trong hon, trong giai đoan 2 nam hoa hoan co đuoc, Stalin va ban lanh đao Lien Xo cung đa lam đuoc nhieu viec, gay dung nen mong to lon cho quan đoi Xo viet. Cong nghiep quoc phong cua Lien Xo co buoc phat trien lon. Ke tu 1-1-1939 toi 22-6-1941, Hong quan đa đuoc trang bi hon 7.000 xe tang va neu chi tinh rieng nam 1941 thi đa đuoc cung cap gan 5.500 xe, 29.637 phao da chien, 52.407 sung coi. Cuoi nam 1940, san xuat may bay Lien Xo đa tang 70%.. Quan so Hong quan tang 2,3 lan; phao va sung coi tang 2,1 lan; may bay chien đau tang 2,4 lan. Nho nhung buoc tien to lon nay, Hong quan đa tru vung đuoc truoc đon tan cong manh me nhat cua Đuc, thay vi sup đo hoan toan nhu Ba Lan hay Phap truoc đo.


Dien bien = Cac giai đoan chinh =

Trong khi cac nha su hoc Đuc khong ap dung bat ky su chi đinh cu the cho cac dien bien tai Mat tran phia đong, tat ca cac su gia Lien Xo (truoc đay) va Nga (hien tai) chia cuoc chien tranh chong Đuc cua ho thanh ba giai đoan:

Giai đoan đau cua Chien tranh ve quoc vi đai (Первый период Великой Отечественной войны): Giai đoan phong ngu (tu ngay 22 thang 6 nam 1941 đen ngay 18 thang 11 nam 1942), bao gom:
Chien dich He-Thu 1941 (Летне-осенняя кампания 1941 г.): 22 thang 6 - 4 thang 12 nam 1941.
Chien dich Mua đong 1941-1942 (Зимняя кампания 1941-1942 г.): 5 thang 12 nam 1941 - 30 thang 4 nam 1942.
Chien dich He-Thu 1942 (Летне-осенняя кампания 1942 г.): 1 thang 5 - 18 thang 11 nam 1942.
Giai đoan hai cua Chien tranh ve quoc vi đai (Второй период Великой Отечественной войны): Giai đoan hai ben cam cu (tu ngay 19 thang 11 nam 1942 đen ngay 31 thang 12 nam 1943, bat đau tu cuoc phan cong o Stalingrad), bao gom:
Chien dich Mua đong 1942-1943 (Зимняя кампания гг 1942-1943.): 19 thang 11 nam 1942 - 3 thang 3 nam 1943.
Chien dich He-Thu 1943 (Летне-осенняя кампания 1943 г.): 1 thang 7 - 31 thang 12 nam 1943.
Giai đoan ba cua Chien tranh ve quoc vi đai: (Третий период Великой Отечественной войны): Giai đoan tan cong (tu ngay 1 thang 1 nam 1944 đen ngay 9 thang 5 nam 1945), bao gom:
Chien dich Đong-Xuan 1944 (Зимне-весенняя кампания 1944 г.): 1 thang 1 - 31 thang 5 nam 1944.
Chien dich He-Thu 1944 (Летне-осенняя кампания 1944 г.): 1 thang 6 - 31 thang 12 nam 1944.
Chien dich tai chau Au nam 1945 (Кампания в Европе 1945 г.): 1 thang 1 - 9 thang 5 nam 1945.


= Ke hoach Barbarossa cua Đuc Quoc xa =
 
Trong thang 5 nam 1941 quan đoi Đuc đa trien khai xong đoi hinh tan cong voi 2/3 tren tong so 7,2 trieu quan nhan đang tai ngu theo đung ke hoach Barbarossa do Hitler phe duyet tu 18 thang 12 nam 1940. Đe thuc hien ke hoach Barbarossa, nuoc Đuc đa huy đong 3/4 quan đoi Đuc cung voi quan đoi nhieu nuoc đong minh voi Đuc tai chau Au, chi đe lai 1/4 quan so va phuong tien tai Tay Au va Bac Phi
Tinh đen ngay 21 thang 6 nam 1941, Quan đoi phat xit Đuc va đong minh phe Truc (gom Phan Lan, Y, Hungary, Romania, Croatia, Slovakia va quan Tay Ban Nha cua Franco) bao gom 190 su đoan trong đo co 152 su đoan Đuc, 38 su đoan cac nuoc đong minh voi tong quan so 5,3 trieu nguoi, tap trung doc theo hon 2.900 km bien gioi (1800 dam) tu bo bien Baltic phia bac đen bo bien Đen phia nam. Luc luong Đuc va đong minh bo tri tu phia bac xuong phia nam theo 4 cum luc luong nhu sau:

Cum quan Phan Lan – Na Uy: bo tri tai Phan Lan bao gom Tap đoan quan Na Uy cua Đuc, phoi thuoc them 7 quan đoan cua Phan Lan (sau lap thanh Tap đoan quan Karelia cua Phan Lan). Tong cong canh quan nay co 21 su đoan va 3 lu đoan Đuc va Phan Lan đuoc yem tro bang Khong ham đoi so 5 cua Đuc (Luftflotte 5) va khong quan Phan Lan. Đoi đau voi cum Phan Lan – Na Uy la Quan khu Leningrad cua Lien Xo, sau đoi thanh Phuong dien quan Bac (ve sau tach thanh Phuong dien quan Karelia va Phuong dien quan Leningrad). Nhiem vu cua cum quan Phan Lan – Na Uy nay la phong thu Phan Lan va Na Uy, phoi hop cung Cum tap đoan quan Bac tan cong thanh pho Leningrad tu huong bac, tan cong vao vung cuc chiem Murmansk can cu chinh cua Ham đoi Bien Bac cua Lien Xo va sau đo chiem thanh pho lon nhat vung cuc la Arkhangelsk.
Cum tap đoan quan Bac: Tu lenh la Thong che Wilhelm von Leeb bo tri tai Đong Pho gom 2 tap đoan quan la tap đoan quan so 16, so 18 va Binh đoan thiet giap so 4, tong cong 29 su đoan, voi su yem tro cua Khong ham đoi so 1 (Luftflotte 1), co nhiem vu tan cong chiem cac nuoc cong hoa Xo Viet vung Baltic, chiem cac cang tai vung bien Baltic tieu diet cac can cu cua ham đoi Baltic cua Lien Xo, chiem cac thanh pho Pskov, Novgorod va cuoi cung muc tieu quan trong nhat la chiem Leningrad, Kronstadt. Sau khi chiem xong Leningrad, se hop quan cung quan Phan Lan đanh xuong phia nam phoi hop cung Cum tap đoan quan Trung tam chiem thu đo Moskva. Đoi choi voi Cum tap đoan quan Bac la Quan khu đac biet Pribaltic cua Lien Xo, sau đoi thanh Phuong dien quan Tay Bac voi luc luong la 25 su đoan Xo viet trong đo co 4 su đoan xe tang, 2 su đoan bo binh co gioi duoi su chi huy cua tu lenh Thuong tuong Fyodor Kuznetsov.
Cum tap đoan quan Trung tam: La cum quan manh nhat cua Đuc, tu lenh la Thong che Fedor von Bock: bo tri tai mien trung Ba Lan bao gom cac tap đoan quan so 4, so 9, 2 binh đoan thiet giap so 2 va so 3, tong cong 50 su đoan (trong đo co 15 su đoan xe tang) va 2 lu đoan voi su yem tro cua Khong ham đoi so 2 (Luftflotte 2). Cum tap đoan quan nay co vai tro quan trong nhat trong chien tranh chop nhoang theo ke hoach Barbarossa: đanh chia cat bao vay khoi quan Xo Viet tai Belarus, chiem Belarus, phat trien tan cong theo huong Moskva, chiem thu đo Xo Viet. Đoi đau voi cum nay la Quan khu đac biet Mien Tay, sau đoi thanh Phuong dien quan Tay cua Lien Xo, tu lenh: Đai tuong Dmitry Pavlov gom 24 su đoan bo binh, 12 su đoan xe tang, 6 su đoan co gioi va 2 su đoan ky binh.
Cum tap đoan quan Nam: tu lenh Thong che Gerd von Rundstedt bo tri tai nam Ba Lan va Romania phat trien tan cong theo huong Kiev chiem Ukraina tieu diet khoi chu luc Xo viet tai bo phai song Dnepr va phoi hop voi quan Romania phat trien tan cong theo bo Bien Đen chiem thanh pho cang lon Odessa, chiem ban đao Krym va Sevastopol can cu chinh cua Ham đoi Bien Đen Xo Viet. Cum Nam gom 3 tap đoan quan la tap đoan quan so 6 (phoi thuoc them 2 tap đoan quan Romania so 3 va so 4), so 11 (phoi thuoc them Quan đoan vien chinh Y) va so 17 (phoi thuoc them Binh đoan vien chinh Slovak, mot phan Cum quan Karpat cua Hungary), Binh đoan thiet giap so 1, tong cong 41 su đoan va 13 lu đoan (trong đo co 9 su đoan xe tang)voi su yem tro cua Khong ham đoi so 4 cua Đuc (Luftflotte 4) va khong quan Romania. Đoi choi voi Cum tap đoan quan Nam la Quan khu đac biet Kiev cua Lien Xo, sau đoi thanh Phuong dien quan Tay Nam (tu lenh Thuong tuong Mikhail Kirponos) voi 32 su đoan bo binh, 16 su đoan xe tang, 8 su đoan co gioi, 2 su đoan ky binh, va Quan khu đac biet Odessa sau đoi thanh Binh đoan Duyen hai (tu lenh Trung tuong Yakov Cherevichenko) voi 13 su đoan bo binh, 4 su đoan xe tang, 2 su đoan co gioi va 3 su đoan ky binh.
Nhiem vu đat ra cua quan Đuc trong chien tranh chop nhoang la trong nam 1941 bang cac đon đanh manh liet phai bao vay va tieu diet cac khoi quan chu luc Xo Viet đang bo tri o bien gioi, khong cho rut sau vao nuoc Nga. Đen truoc mua đong nam 1941 quan đoi Đuc phai tien đen đuoc tuyen Arkhangensk – Volga – Astrakhan, va hoan tat viec đanh bai Lien Xo sau 4 thang.
Tong cong phia Đuc va đong minh co khoang 5 trieu linh va si quan, tinh ca the đoi tan cong va du bi co khoang 190 su đoan, 5.000 xe tang va phao tu hanh (trong đo co gan 3.000 chiec xe hang trung gom 976 xe Panzer III, 439 xe Panzer T-IV, khoang 400 xe StuG-3 va vai tram xe tang chien loi pham tich thu cua Ba Lan, Anh, Phap, Tiep Khac...), 4.950 may bay. Luc luong nay tap trung doc theo hon 2.900 km bien gioi (1800 dam) tu bo bien Baltic phia bac đen bo bien Đen phia nam.
Khoi tan cong manh nhat cua Đuc la Cum tap đoan quan Trung tam, la canh quan gan Moskva nhat (luc gan nhat chi con cach Moskva khoang 25– 30 km), đieu nay the hien quan điem "đanh nhanh thang nhanh" cua phia Đuc. Bang viec đanh phu đau bat ngo voi binh luc vuot troi, Đuc du tinh se nhanh chong đanh bai Lien Xo chi trong khoang 3-4 thang.


 Binh luc cua Lien Xo luc khai chien  Vao thoi điem nay, Hong quan co 230 su đoan, tong cong Hong quan co 5.774.000 binh si, 117.600 phao va sung coi, 25.700 xe tang, phao tu hanh va xe thiet giap (95% la xe tang, xe thiet giap hang nhe) va 18.700 may bay cac loai. Tuy nhien, luc luong nay phai đong quan rai khap lanh tho bao la cua Lien Xo, khoang 2,5 trieu quan đong o nhung noi rat xa xoi nhu Trung A, Siberia, Vien Đong, hai đao... đe canh gac bien gioi va đe phong Nhat Ban, khong the rut ve đe tham chien. Do vay, Lien Xo chi co khoang mot nua quan đoi đong quan o phia Tay đe đoi choi voi Đuc. Khoi cac quan khu Xo Viet doc bien gioi phia tay co tat ca 170 su đoan (tai phan lanh tho chau Au co 149 su đoan) va 2 lu đoan, voi khoang 3 trieu quan va 12.000 xe tang, xe thiet giap cac loai.
Cac su đoan bo binh Lien Xo chua đuoc bo sung đay đu ve quan so va trang bi, cong tac huan luyen đang tien hanh dang do. Cac đon vi thiet giap co so luong xe rat lon (gap 2,5 lan Đuc), nhung phan lon đang trong giai đoan xay dung nen rat thieu phu tung, đan duoc va to lai. Mot ty le lon linh tang moi chi đuoc huan luyen chut it, trinh đo khong the sanh đuoc voi linh tang Đuc co day dan kinh nghiem chien đau. Ve chat luong, chi co 1.861 xe tang hang nang va hang trung (trong đo co 967 xe tang kieu moi T-34 va 508 chiec KV) la co the đoi choi voi cac xe tang hang trung cua Đuc, so con lai đeu la xe tang hang nhe kieu cu co giap mong va hoa luc yeu nhu T-26, BT-2, BT-7... Cac đon vi xe tang Lien Xo cung bi thieu phu tung sua chua, khien cho hang ngan chiec xe tang đa khong the tac chien khi chien su no ra (vi du nhu su đoan xe tang hang nang so 10 bi mat 56 chiec xe tang KV thi co toi 34 chiec bi mat khong phai do quan Đuc ma do truc trac ky thuat).
Luc luong phao binh cua cac quan khu phia tay co 34.695 phao va sung coi (khong ke coi 50 mm), nhung rat thieu xe keo phao va xe cho đan. Luc luong khong quan cua cac quan khu phia tay luc nay chi co 1.540 may bay kieu moi, con lai đa so may bay la nhung loai kieu cu chi con lai so gio bay rat it. Ke hoach xay dung lai luc luong khong quan: trang bi may bay moi, hoan thien mang san bay, cai tien he thong hau can, đao tao phi cong,... van đang trong qua trinh tien hanh.
Bo phan manh nhat cua luc luong Xo Viet o khu vuc bien gioi phia tay la Quan khu đac biet Kiev đong tai Ukraina, đieu nay the hien quan điem cua Lien Xo cho rang neu chien tranh no ra đoi phuong truoc tien se phai đanh chiem nhung vung quan trong song con ve kinh te. Va ket qua la Phuong dien quan Tay tuong đoi yeu cua Xo Viet tai Belarus đa gap phai luc luong chu luc tan cong manh nhat cua Đuc va đa that bai nhanh chong vi đa bi cac mui xe tang Đuc ap đao, chia cat, bao vay, tieu diet lon, mo toang cua ngo cho quan Đuc đi vao trung tam nuoc Nga thang tien đen thu đo Moskva.
Trong hai nam đau cua cuoc chien 1941-1942, do thieu phao chong tang, Hong quan con huy đong khoang 60.000 con cho chong tang phuc vu trong cac đon vi Hong Quan đe chong lai xe tang Đuc.
Ve phia quan đoi Đuc Quoc xa, sau 5 nam chinh phat khap chau Au, quan đoi nay đuoc coi la co trinh đo va kinh nghiem chien đau day dan nhat the gioi o thoi điem đo. Cong them uu the ve quan so, Chien dich Barbarossa đuoc du đinh se đanh bai triet đe Lien Xo chi trong 3-4 thang. Trong nhung ngay đau cua cuoc xam luoc, voi uu the ap đao cua quan Đuc, nhieu nguoi cho rang Lien Xo se that bai con som hon the. Khi xe tang va quan Đuc tien sau lanh tho cua Lien Xo trong mot cuoc tan cong gom ba mui đot kich, hau het cac nha phan tich nuoc ngoai bat đau du đoan rang Lien Xo se that bai chi sau vai tuan hoac tham chi vai ngay


= Chien su nam 1941 =
Luc 3 gio 30 phut sang ngay 22 thang 6 nam 1941, khong quan Đuc đong loat tan cong cac thanh pho, doanh trai, can cu quan su trong tam tu bien gioi Lien Xo đen sau 300 km trong noi đia. Chien tranh đanh nhanh thang nhanh cua Đuc bat đau. Ngay trong cac gio đau tien cua cac đot tan cong bat ngo hon 1.200 may bay chien đau Lien Xo đa bi pha huy ngay tren san bay ma chua kip cat canh, khong quan Lien Xo gan nhu te liet, phia Đuc đa lam chu tuyet đoi bau troi. Sau cac đot tan cong bang khong quan va phao binh, cac mui xe tang Đuc tan cong manh liet chia cat cac đon vi Lien Xo. Chien su dien ra tren mat tran rong lon tu Bien Bac đen Bien Đen.

Tai canh bac chien truong Xo – Đuc: khu vuc bien Baltic, Cum tap đoan quan Bac cua Đuc tan cong o at. Tai đay Phuong dien quan Tay Bac cua Lien Xo, gom 3 tap đoan quan so 8, 11 va 27, bi roi loan. Do Cum tap đoan quan Bac chi co 1 tap đoan quan xe tang (so 4) cung voi 2 tap đoan quan bo binh (16 va 18), nen quan Đuc khong the to chuc bao vay tieu diet gon cac tap đoan quan so 8 va 11 cua Lien Xo. Tap đoan quan so 8 Lien Xo dung Quan đoan xe tang so 12 phan kich nhung bi đanh tach khoi khoi luc luong con lai, bi don ep rut lui qua Litva, Latvia ve phia bien gioi Estonia va cuoi cung bi ep ra bien gan Tallinn thu đo cua Estonia. Thanh pho Tallinn khi đo la can cu chinh cua ham đoi Baltic sap mat. Ham đoi Baltic cua Lien Xo phai voi va di tan ve Kronstadt thuoc Leningrad mang theo ca Tap đoan quan 8 ve phong thu thanh pho nay. Toan bo cac nuoc Baltic đa roi vao tay quan Đuc. Phuong dien quan Tay Bac bi giai the, Tap đoan quan 11 Lien Xo may man khong bi bao vay, bi đanh lui ve phia Staraia Russa va cung voi Tap đoan quan 27 đa rut lui tu truoc cam cu tai đay đong thoi ket hop cung Phuong dien quan Tay phan kich đe kim ham đa tien cong cua đich va lui dan ve phia Leningrad. Va cuoi cung, Cum tap đoan quan Bac cua Đuc chiem đau moi đuong sat Tikhvin, quan Đuc tien đen bo nam ho Ladoga cat roi Leningrad khoi mien đat con lai. Hong quan bi ep chat ve vanh đai tu thu cuoi cung sat thanh pho.
Leningrad, trung tam chinh tri, kinh te, van hoa, cong nghiep, thanh pho lon thu hai cua Lien Xo đa bi co lap hoan toan va tuong nhu khong the giu noi: phia bac la quan Phan Lan, phia nam la quan Đuc, phia tay la bien Baltic, phia đong la ho lon Ladoga, nhung voi su khang cu kien cuong, anh dung quyet tam bao ve Leningrad cua quan đoi Xo Viet cung Ham đoi Baltic, lien quan Đuc – Phan Lan cuoi cung đa phai dung buoc tai đay, khong đanh chiem đuoc Leningrad quan Đuc va Phan Lan buoc phai bao vay phong toa thanh pho. Đen cuoi nam 1944 sau 871 ngay bi vay ham, Leningrad moi đuoc giai toa voi 62 van dan thanh pho đa bi chet đoi, thanh pho nay sau đo đuoc mang ten Thanh pho Anh hung.
Tai canh nam cua mat tran Xo – Đuc: Cum tap đoan quan Nam cua Đuc tan cong Phuong dien quan Tay Nam cua Lien Xo tai Ukraina. Cung giong nhu Cum tap đoan quan Bac, tai đay, quan Đuc chi co 1 tap đoan quan xe tang (so 1) va 2 tap đoan quan bo binh (6 va 17) đa khong the to chuc thanh hai gong kim đe bao vay va tieu diet cac tap đoan quan Lien Xo. Tai đay Hong quan co luc luong manh va co đoi ngu chi huy tot gom cac tap đoan quan 5, 6, 12 va 26. Trong nhung ngay đau chien tranh duoi ap luc qua lon cua quan Đuc, Phuong dien quan Tay Nam tuy đa bi ton that rat nang ne nhung đa khong hoang loan, khang cu co to chuc, khong cho đoi phuong đanh thoc sau boc suon bat buoc quan Đuc tan cong chinh dien mot cach kho khan. Phuong dien quan nay vua chong đo vua lien tuc dung cac quan đoan xe tang so 8, 15, 22, 9, 19 phan kich va lui dan ve phia Kiev mot cach co to chuc, bao ve đuoc luc luong. Mot bo phan khac la Tap đoan quan so 9 hay Tap đoan quan Duyen hai bi đay ve phia Bien Đen đa cung Ham đoi Bien Đen co thu vung chac thanh pho cang Odessa tu 5 thang 8 đen 16 thang 10 nam 1941. Vao thang 10 nam 1941 khi quan Đuc tran vao ban đao Krym đe doa thanh pho Sevastopol, lanh đao Lien Xo cho rut bo Odessa va rut luc luong o đay ve bao ve Sevastopol can cu chinh cua Ham đoi Bien Đen Lien Xo. Tran đanh phong thu Sevastopol la mot tran đanh phong thu rat noi tieng trong cuoc chien tranh nay: voi luc luong thua kem rat nhieu quan đich, luc luong Lien Xo cua Tap đoan quan Duyen Hai duoi quyen chi huy cua Thieu tuong Ivan Petrov – nguoi hung phong thu Odessa va Sevastopol, ket hop cung hoa luc cua Ham đoi Bien Đen đa phong thu kien cuong thanh pho. Va mai đen tan 4 thang 7 nam 1942, trong cuoc tong tan cong mua he cua quan Đuc tai canh nam chien truong Xo – Đuc 1942 Sevastopol moi that thu. Su chong tra kien cuong cua Phuong dien quan Tay Nam va cac cuoc phong thu Odessa, Sevastopol va Kiev đa kim ham suc manh cong pha ban đau cua quan Đuc tao thoi gian cho Lien Xo huy đong luc luong du bi đe chien đau lau dai va đa ngan can đuoc quan Đuc tran vao vung cong nghiep nang Donbass va vung Kavkaz trung tam dau mo cua Lien Xo.
Nhung nhung su kien quyet đinh nhat dien ra chu yeu tai mat tran Belarus, noi đoi đau giua Cum tap đoan quan Trung tam cua Đuc chong lai Phuong dien quan Tay cua Lien Xo.


 That bai cua Hong quan tai Belarus  Tinh hinh tai Phuong dien quan Tay cua Lien Xo thuc su la mot tham hoa. Tai đay Hong quan co 4 tap đoan quan 3, 4, 10, 13 đuoc bo tri bat hop ly, lai phai chong choi voi hai tap đoan quan xe tang so 2, so 3 va hai tap đoan quan bo binh so 4 va so 9 cua Đuc. Chi trong vong mot tuan le, Cum tap đoan quan Trung tam cua Đuc trong chien dich Belostok-Minsk đa bao vay va tieu diet gan het luc luong cua Phuong dien quan Tay cua Hong quan. Ngay trong đem 22 thang 6 nam 1941 hai tap đoan quan xe tang Đuc so 2 va so 3 tu hai phia nham vao Brest va Grodno đanh vao suon cua Phuong dien quan Tay. Cac mui tan cong cua xe tang Đuc co cuong đo cuc manh va toc đo tien cong cuc cao len toi 80 km/ngay-đem. Tap đoan quan xe tang so 2 Đuc cua đai tuong Heinz Guderian đanh tan cac quan đoan xe tang so 14, 17 va cac đon vi bo binh cua tap đoan quan so 4 cua Lien Xo. Tap đoan quan xe tang Guderian cung voi tap đoan quan xe tang so 3 Đuccua đai tuong Hermann Hoth đe doa bao vay cac tap đoan quan so 3, so 10 cua Lien Xo. Hong quan tai Belarus roi loan va hon loan rut lui, nhung toc đo rut lui tham chi khong nhanh bang đa tien quan cua đich.

Trong ngay 24 thang 6, Phuong dien quan Tay gang guong to chuc phan kich bang hai quan đoan co gioi so 6 va 11 va quan đoan ky binh so 6 nham vao tap đoan quan bo binh so 9 cua Đuc. Cuoc phan cong đuoc to chuc kem va sai huong nen bi tieu diet ma khong co ket qua. Ngay 27 thang 6, hai tap đoan quan xe tang Đuc cua Heinz Guderian va Hermann Hoth đa đanh tan su khang cu cua tap đoan quan so 13 Lien Xo va hop vay hai tap đoan quan so 3, so 10 Lien Xo tai phia tay thanh pho Minsk. Ngay hom sau hai tap đoan quan Đuc so 4 va 9 đa hop vay đuoc tai phia đong Belostok.
Toi luc nay, chi huy Phuong dien quan Tay voi va ra lenh cho cac đon vi rut lui song phan lon đa khong thoat kip khoi vong vay. Phuong dien quan Tay đa roi vao hai vong vay lon va mau chong bi tieu diet. Ngay 29 thang 6, thu đo Minsk cua Belarus that thu, ngay 30 thang 6 phan lon luc luong Lien Xo bi bao vay đa bi tieu diet hoac bi bat lam tu binh. Trong tong so 62,5 van binh linh va si quan cua Phuong dien quan Tay, chi trong mot tuan chien tranh đau tien đa bi mat 42 van tai Belarus, chi con hon 20 van kip thoat khoi vong vay đe lap tuyen phong thu moi.
Tuy nhien cac đon vi xe tang cua Đuc khong the tien nhanh ve phia Smolensk nhu du kien, boi phia sau Phuong dien quan Tay la Phuong dien quan Du bi cua Lien Xo vua thanh lap kha manh voi cac tap đoan quan 19, 20, 21, 22 cung voi cac tap đoan quan vua rut lui so 11 va 13. Su chong cu cua cac đon vi nay đa kim ham suc tien cong cua cac tap đoan quan xe tang Đuc trong nhieu ngay. Phuong dien quan Du bi bat đau dung cac đon vi xe tang phan cong co to chuc kiem che buoc tien cua cac đon vi xe tang Đuc. Khoang ngay 6-9 thang 7, cac quan đoan xe tang so 5 va so 7 cung cac quan đoan bo binh cua Lien Xo đa mo cuoc phan kich rat manh tai Vitebsk va Orsha, chan đung tam thoi buoc tien cac đon vi xe tang so 2, so 3 cua Đuc, bao ve thanh cong hai thanh pho nay. Cac đon vi Đuc buoc phai dung lai đoi tang vien đe tiep tuc tien đanh Smolensk.

Tham bai cua quan đoi Xo Viet tai Belarus truoc het la tai đay bo chi huy Đuc xac đinh la điem đanh chinh nen đa tap trung binh luc vao đay. Tren mat tran nay uu the ve quan so va vu khi cua Đuc đeu hon han. Hai tap đoan quan xe tang Đuc nhu hai gong kim thep đa tien hanh tien cong thoc sau vu bao, chia cat va bao vay gay cho Lien Xo nhung ton that cuc ky to lon. Yeu to bat ngo cua quan Đuc cung đong vai tro lon, ngoai cac yeu to tren Hong quan con boc lo cac điem yeu to lon cua truoc kieu chien tranh đanh nhanh thang nhanh hien đai cua đoi phuong:

Trang bi va trinh đo cua Hong quan qua it va lac hau so voi quan Đuc: muc đo co gioi hoa thap hon quan Đuc dan đen toc đo di chuyen, tap hop, cong kich va rut lui cham chap, khong the kip voi toc đo tan cong bang thiet giap co gioi cua đich. Mang thong tin lac hau, cham tre kem hieu qua. Trong cac đon vi co rat it cac phuong tien thong tin vo tuyen. Vao thoi điem bat đau tan cong quan bao Đuc tung cac toan biet kich gia dang linh bien phong va linh cua Bo noi vu NKVD đi đanh pha cac tuyen day thong tin huu tuyen tan cong cac co cau chi huy, lien lac lam roi loan rat tram trong cong tac chi huy tu tren xuong va hiep đong thong nhat cua cac đon vi. Cac phuong tien xe tang, thiet giap cua Lien Xo qua lac hau (chi tru hai loai xe tang KV-1 va T-34 đuoc xem la tot nhat the gioi thoi bay gio nhung lai qua it so voi xe tang Đuc) va Hong quan rat thieu cac phuong tien chong tang. Vu khi ca nhan cua binh si co so luong ap đao la sung truong Mosin ban phat mot, mau cua nam 1891, trong khi linh Đuc đa trang bi kha nhieu sung may đa nang va sung tieu lien...
Phan lon chi huy cua Lien Xo tu si quan cap thap đen Tong tham muu truong, Bo truong Quoc phong, đen Tong tu lenh toi cao co tu duy chien tranh lac hau hon tang lop si quan tuong linh Đuc, khong the du đoan noi tinh chat, cuong đo, mat đo tan cong co đong phu đau manh liet ngay tu gio phut đau cua đoi phuong. Cung nhu chi huy cac nuoc Anh, Phap, Ba Lan... ho van tu duy chien tranh theo kieu cu, nang ve chien tranh tran đia. Quan đoi Lien Xo cho rang quan Đuc se mo đau chien tranh bang cac tran đanh tran đia tham do, vi vay đa hoan toan bat ngo, choang vang, mat su chi huy, khong theo kip dien bien chien su.
Quan điem sai lam trong viec xay dung cac khu vuc phong thu: trong nam 1939-1940, Lien Xo đa di roi cac khu vuc phong thu chieu sau tu bien gioi cu đen bien gioi moi khi quan đoi Xo Viet tien vao mien tay Ucraina va tay Belarus. Cac khu phong thu qua sat bien gioi co hinh dang keo dai hang ngang khong co chieu sau phong ngu đa lam giam y nghia phong thu: rat de dang bi đoi phuong đanh thoc sau boc suon va bao vay ngay tu ban đau. Hinh the chien dich bat loi nay đa đuoc Bo Tong tham muu Hong quan nhieu lan khuyen cao nhung vi cac ly do chu quan va khach quan đa khong kip bo tri lai.
Trinh đo si quan chi huy thap: tang lop si quan chi huy Hong quan sau đot thanh loc chinh tri chua tich luy đu kinh nghiem, kien thuc va ban linh chi huy. Đac biet bi am anh boi noi so bi thanh loc nen tinh chu đong, quyet đoan cua can bo chi huy bi bo buoc: cac cap chi huy khong dam ra quyet đinh, phan nhieu trong cho vao menh lenh cua cap tren... Cac cap chi huy Xo Viet nhat la tai Phuong dien quan Tay va Tay Bac trong nhung ngay đau đa bi roi tri, chi huy mo mam, thieu phoi hop, kem hon nhieu so voi đoi phuong.
Hoc thuyet quan su giao đieu: theo hoc thuyet quan su cua Stalin, quan đoi cua giai cap vo san la vo đich, bach chien bach thang, chi co tan cong tich cuc, xem nhe phong ngu, đe cao qua muc yeu to tinh than – chinh tri. Truoc chien tranh đa co nhieu si quan tuong linh Xo Viet tim cach hoc tap nghien cuu kinh nghiem to chuc, huan luyen, trang bi, co cau luc luong vu trang, chien thuat, chien luoc tien tien cua Đuc, nhung cac co gang đo bi coi la "than phat xit". Đieu lenh chien đau cua Hong quan khi đo quy đinh rang khi chien tranh no ra, toan bo luc luong quan su Xo viet ngay lap tuc se phai tong tan cong giang tra vao đat đich va chien tranh se dien ra tren đat ke thu. Hoc thuyet nay khong đung voi thuc te so sanh luc luong cua cac ben đoi khang khi đo. Cu the tai Belarus, trong nhung gio phut chien tranh ban đau, thay vi phai nhanh chong rut luc luong ra khoi cac khu phong thu đa mat tac dung tranh đe bi quan Đuc đanh thoc sau va bao vay, cac đon vi tiep giap phai tim cach phan kich kim chan đich đe thiet lap tuyen phong ngu chieu sau, Hong quan lai tap hop chuan bi tong phan cong đanh sang đat đich.
Ket qua: tham hoa cua Phuong dien quan Tay đa mo thong đuong cho quan Đuc thang tien vao trung tam nuoc Nga. Phia truoc Cum tap đoan quan Trung tam gio đay la huong Moskva. Voi trach nhiem vi đa đe xay ra su bai tran lon tai Belarus, tu lenh Đai tuong Dmitry Pavlov (tung la Anh hung Lien Xo), cung Tham muu truong Phuong dien quan Thieu tuong Vladimir Klimovskikh, va nhieu tuong linh bo chi huy phuong dien quan đa bi cach chuc va bi toa an quan su tuyen an tu hinh vi nhung yeu kem cua ho va khong phai cua ho.


 Tran Smolensk, Hong quan tam thoi chan đung đuoc quan Đuc  Tu đau thang 7 đen cuoi thang 9 nam 1941 đa xay ra mot chuoi tran đanh lien hoan ma tran Smolensk va viec tieu diet Phuong dien quan Tay Nam cua Lien Xo tai khu vuc Kiev la nhung su kien lon trong chuoi tran đanh lon nay.
Sau cac thang loi rat lon ban đau, quan đoi Đuc đa chiem đuoc cac nuoc cong hoa Baltic, Belarus, Moldavia, phan đat cua Nga va Ukraina tren bo tay song Tay Dvina va song Dnepr. Chien tuyen luc đo dua theo hai con song nay. Đen luc nay mat tran đa qua dai, quan Đuc khong the đam bao đu mat đo quan luc tren mot mat tran qua lon nen đa "khong the đong thoi tan cong tong luc tren tat ca cac huong" ma phai lua chon tan cong trong điem theo thoi gian. Đieu đo cho thay: du co đat đuoc thang loi cuc lon ban đau nhung viec đanh thang Lien Xo trong chien tranh chop nhoang la qua suc đoi voi nuoc Đuc Quoc xa. Trong khi đo tiem luc Xo Viet that kho đanh gia, mac du đa ton that rat nang ne, mat hon 1 trieu quan trong thang đau tien, nhung quan so Hong quan khong ngung tang len. Tren huong Smolensk la huong chien luoc phia tay, Bo Tong tu lenh toi cao Xo Viet đieu đong the đoi 2 cua luc luong du bi chien luoc lap Phuong dien quan Du bi phia sau Phuong dien quan Tay đang phong thu. Lien Xo đinh xay dung tuyen phong thu vung chac nhieu tang lop theo tuyen Velikie Luki – Nevel – Vitebsk – Orsha – Moghilev – Gomel dua tren hai con song lon Tay Dvina va Dnepr.

Tran Smolensk: Ngay 8 thang 7 nam 1941 sau khi tap trung đu quan Bo Chi huy toi cao Đuc ra lenh cho Cum tap đoan quan Trung tam dung hai tap đoan quan xe tang so 2 va so 3 va mot bo phan tap đoan quan xe tang so 4 cua tap đoan quan Bac cung hai tap đoan quan bo binh so 2 va so 9 tan cong đanh tieu diet khoi quan Xo Viet phong thu huong Smolensk đe mo ra đuong ngan nhat tien chiem thu đo Moskva trong hanh tien. Trong 10 ngay tu 10 đen 20 thang 7 Quan Đuc tan cong manh liet canh phai va chinh dien phuong dien quan Tay Xo Viet va choc thung phong tuyen song Tay Dvina tien sau đuoc 200 km chiem cac thanh pho Moghilev, Smolensk, Orsha, Yelnya, Kritchev, bao vay cac tap đoan quan 13, 16, 20 Xo Viet tai khu vuc Smolensk. Du chi moi sau tham bai that thu Belarus vai ngay nhung suc khang cu cua Hong quan đa khac: quan Đuc gap su phan khang manh liet tang len tung ngay, cac đon vi Lien Xo bi lot vao vong vay lien tuc khang cu va phan kich.
Tu 23 thang 7 đen 7 thang 8, quan đoi Xo Viet lay luc luong tu Phuong dien quan Du bi to chuc phan cong manh me voi y đo hop vay khoi quan Đuc tien phong tai khu vuc Smolensk. Cuoc phan cong khong tieu diet đuoc khoi quan đoi phuong nhung đa giai cuu đuoc cac tap đoan quan 16 va 20 va chan đung đuoc su phat trien tan cong cua cum tap đoan quan Trung tam cua Đuc ve phia Moskva. Cac tran đanh van tiep dien tai vong cung Yelnya: Tu ngay 20 thang 8 đen 9 thang 9, tap đoan quan 24 cua Xo viet phan cong tai Yelnya: cuoc chien dien ra đam mau, cuoi cung quan Đuc phai rut khoi Yelnya va quay sang tap trung tan cong xuong phia nam đe bao vay Kiev. Phuong dien quan Tay cua Hong quan chiu thuong vong rat lon nhung đa lap đuoc phong tuyen on đinh tai phia tay dan đen Moskva. Quan Đuc đa khong the chiem Moskva trong hanh tien.
Tran Smolensk keo dai hai thang đa lam roi ke hoach chien tranh đanh nhanh thang nhanh cua Đuc. Voi suc khang cu ngay cang tang cua phia Lien Xo thi gio đay muc tieu chiem Moskva va tien đen tuyen Arkhangelsk – Astrakhan truoc mua đong la kho hoan thanh. Tai tran Smolensk, lan đau tien vu khi moi cua Lien Xo la dan hoa tien Cachiusa đa xuat tran. Quan đoi Lien Xo đa qua con choang ban đau va bat đau chien đau ngay cang co to chuc. Đoi voi Đuc mat tran phia đong khong con la chien thang de dang nua.
Tran Smolensk van tiep dien va chien su dan chuyen xuong phia nam. Cac dien bien tiep sau cua tran đanh nay dan đen đot bien tai mat tran cua Phuong dien quan Tay Nam cua Hong Quan.


 Tran Kiev (1941) – Phuong dien quan Tay Nam bi tieu diet  Trong tran Smolensk, khi khong the đot pha truc tiep ve phia đong qua huong Smolensk – Moskva, quan Đuc tan cong do tim điem yeu trong tuyen phong thu cua Hong quan, điem yeu đo la Phuong dien quan Trung tam cua Lien Xo tren huong Gomel 300 km phia nam Smolensk. Cuoi thang 7, Cum tap đoan quan Trung tam cua Đuc choc thung phong tuyen cua Phuong dien quan Trung tam cua Lien Xo, ao at tan cong theo huong Bac – Nam ve phia Gomel va chiem thanh pho nay ngay 20 thang 8 nam 1941. Quan Đuc đe doa nghiem trong suon phai va lung cua Phuong dien quan Tay Nam cua Lien Xo đang phong thu huong Kiev. Voi trien vong đanh vao lung va bao vay tieu diet cum quan Xo Viet tai Kiev, Hitler ra lenh cho Cum tap đoan quan Trung tam tam dung tan cong tren huong Moskva đieu mot nua luc luong cua cum quan nay la tap đoan quan xe tang so 2 cua Guderian va tap đoan quan bo binh so 2 đanh xuong phia nam ben bo Đong song Dnepr ket hop cung Cum tap đoan quan Nam bao vay tieu diet Phuong dien quan Tay Nam đang phong thu khu vuc Kiev. (xem tran Kiev, 1941)
 
Ngay tu cuoi thang 7 nam 1941 truoc hiem hoa đot pha tai phia nam mat tran, Bo tong tham muu Xo Viet kien quyet đe nghi bo Kiev đua toan bo luc luong sang bo Đong song Dnepr lap tuyen phong thu moi, nhung Stalin la lanh đao toi cao khong chap nhan. Kiev co gia tri rat lon ca ve kinh te lan tam ly: đay la noi tap trung nhieu khu cong nghiep va nong nghiep tru phu cua Lien Xo, lai la vung "đat to" noi phat tich ra nuoc Nga. Do vay, neu con hy vong thi Stalin muon co gang het suc đe giu vung nay, ong lap tuc bai chuc Tong tham muu truong cua Đai tuong Georgy Zhukov, đieu chuyen Zhukov sang lam chi huy mat tran phong ngu Leningrad va ra lenh tu thu va phan cong giu vung Kiev..
Trong thang 8 cac no luc phan cong cua Phuong dien quan Bryansk cua Lien Xo đanh vao suon trai tap đoan quan xe tang so 2 va tap đoan quan so 2 cua Đuc đeu that bai. Phuong dien quan nay ton that rat lon va con tao ra lo hong lon trong phong ngu. Đen ngay 10 thang 9 tap đoan quan xe tang so 2 cua Guderian tu phia bac đanh xuong ben bo Đong song Dnepr đa chiem đuoc Chernigov va Konotop. Sau đo đanh đon quyet đinh nham ve phia ve Lokhvitsa.
Trong thoi gian đo tu 12 thang 7 toi 10 thang 8 tai mat tran Kiev chien su giua Cum tap đoan quan Nam cua Đuc va Phuong dien quan Tay Nam cua Lien Xo đang xau đot bien cho Hong quan: cac tap đoan quan xe tang so 1 va tap đoan quan bo binh so 6 Đuc khong the tien vao đuoc Kiev tu phia tay va tay bac đa thoc xuong phia nam Kiev ket hop cung tap đoan quan 17 đanh thoc suon vao hau phuong cac tap đoan quan 6, 12, 18 cua Xo Viet. Cac mui tien quan nay phoi hop voi quan Romania đa hoan toan bao vay va tieu diet cac tap đoan quan 6, 12 Xo Viet tai Pervomaisk- Uman. Thua thang tu ngay 11 thang 8 đen 10 thang 9, Cum tap đoan quan Nam tan cong vu bao đa chiem mot vung rong lon tai phia nam Kiev: Krivoi Rog roi Nikolaiev sau đo vuot song Dnepr sang bo đong chiem Dnepropetrovsk, Zaporozhie va Kremenchuk.
Sau khi đot pha tai phia nam Kiev tap đoan quan xe tang so 1 cua Ewald von Kleist thuoc Cum tap đoan quan Nam tu ban đap Kremenchuk phia bo Đong song Dnepr đa tien len phia bac. Ngay 15 thang 9 tai Lokhvitsa tap đoan quan xe tang nay đa gap tap đoan quan xe tang so 2 cua Guderian tu phia bac đanh xuong, hop vay hoan toan Phuong dien quan Tay Nam cua Lien Xo.
Phuong dien quan Tay Nam du đa khang cu rat quyet liet tu ngay đau chien tranh va đa cam cu co to chuc đuoc lau dai gio đay đa bo lo co hoi rut lui, cac tap đoan quan cua phuong dien quan nay đa roi vao vong vay siet chat cua quan Đuc, lai bi ngan cach boi song lon Dnepr va đa bi tieu diet gon. Khoang 65 van quan Xo Viet đa tu tran hoac bi bat lam tu binh, trong đo co hau het cac tu lenh va chi huy cac tap đoan quan cua phuong dien quan nay. Thuong tuong Mikhail Kirponos, Tu lenh Phuong dien quan bi tu thuong khi mot vien đan coi cua quan Đuc no ngay canh ong. Trung tuong Vasily Tupikov, Tham muu truong Phuong dien quan, tu tran tai lang Ovdievsk. Uy vien Hoi đong quan su Phuong dien quan, Bi thu Trung uong Đang Cong san Ukraina Mykhailo Burmystenko đa tu tran tai khu rung Sumeykovo. Chinh uy Phuong dien quan Tay Nam Yevgeny Rykov bi quan Đuc bat va hanh quyet tai Lokhvitsa.. Trong khi đo, quan Đuc chiu thuong vong khoang 128.000 quan. Đay la mot trong nhung chien dich thang loi to lon nhat cua quan Đuc trong the chien II. Ngay 19 thang 9 nam 1941, Kiev that thu. Chi co khoang 10 van quan cua Phuong dien quan Tay Nam thoat khoi vong vay, ho co gang thiet lap tuyen phong thu moi o bo đong song Dnepr.

Sau nay co nhieu y kien cho rang quyet đinh cua Adolf Hitler phai mot nua luc luong cua Cum tap đoan quan Trung tam xuong phia nam tieu diet Kiev đa bo lo co hoi đanh chiem Moskva truoc mua đong. Tuy nhien, ve sau, theo Nguyen soai Georgi Zhukov thi quyet đinh nay la đung đan cho quan Đuc va se phai xay ra theo đung quy luat quan su va tinh the chien truong khi đo, vi neu quan Đuc khong tieu diet đuoc Phuong dien quan Tay Nam thi mui tan cong cua Cum tap đoan quan Trung tam vao Moskva se bi ho suon phai va rat de bi Phuong dien quan Tay Nam tan cong tu phia sau. Va vi nhan thuc đuoc kha nang nay Bo Tong tham muu Xo Viet do tuong Zhukov đung đau đa đe nghi Stalin som bo Kiev rut sang bo đong song Dnepr phong ngu, nhung đe nghi nay Zhukov đa khong đuoc Stalin chap nhan vi nhung ly do đa neu o tren.
Nhung that bai to lon cua quan đoi Xo Viet tai Kiev con co mot khia canh khac, no tac đong len tam ly cua lanh tu hai ben lam anh huong đen ket cuc chien tranh sau nay: Tong chi huy toi cao cua Lien Xo Stalin sau cac that bai tai Belarus va Kiev đa nhan thuc đuoc han che ve kien thuc quan su cua ca nhan minh va đa biet chu y lang nghe y kien cua Bo tong tham muu va cac tuong linh Xo Viet. Trong khi đo Hitler đa qua tu tin vao thien tai quan su va kha nang khong the sai lam cua minh nen cang ngay cang bo qua cac y kien cua cac tuong linh Đuc, đieu nay đa anh huong đen qua trinh đieu hanh chien tranh sau nay cua hai ben.


 Tran Moskva: Chien tranh chop nhoang cua Đuc bi that bai  Tu ngay 30 thang 9 nam 1941 đen đau thang 1 nam 1942 đa dien ra Tran Moskva, la tran đanh lon trong chien tranh Xo – Đuc va The chien thu hai co tam quan trong bac nhat ca ve quan su, chinh tri cung nhu tam ly. Tran chien nay đa chung to chien tranh đanh nhanh thang nhanh cua Đuc đa that bai, nuoc Đuc Quoc xa buoc phai chap nhan tien hanh chien tranh tieu hao keo dai voi đoi thu la cuong quoc rong lon nhat the gioi, đong dan voi tiem luc ngay cang đuoc huy đong. Đay la điem bao truoc that bai cua Đuc trong toan bo cuoc chien tranh.
Sau that bai to lon cua quan đoi Xo Viet tai Ukraina, moi đe doa bi Hong quan tan cong vao suon phai Cum tap đoan quan Trung tam khong con. Phia Đuc trong thang 9 nam 1941 đa dung tan cong tren huong Moskva đe chuan bi ky cho chien dich Bao to (Typhoon) nham đanh chiem thu đo Xo Viet. Quan đoi Đuc đa tang cuong bo sung cho Cum tap đoan quan Trung tam trong tran đanh nay mot luc luong rat lon: đieu tap đoan quan xe tang so 2 cua Heinz Guderian va tap đoan quan bo binh da chien so 2 vua đanh thang tran Kiev ve, đieu tap đoan quan xe tang so 4 cua đai tuong Erich Hopner duy nhat cua cum Bac xuong cho cum Trung tam. Luc nay, Cum tap đoan quan Trung tam co ba tap đoan quan bo binh so 2, 4, 9 va ba tap đoan quan xe tang so 2, 3, 4 tong cong khoang 75 su đoan va 1,8 trieu binh si voi 1.700 xe tang, 14.000 phao va sung coi, 1.400 may bay tuc la khoang 34% quan so va 68% so xe tang cua Đuc tren chien truong khi đo. Bo chi huy toi cao Đuc danh cho chien dich nay tam quan trong đac biet nhu buoc quyet đinh đe cham dut chien tranh đe gianh thang loi.

Đoi voi Lien Xo đay la thoi ky nguy ngap nhat trong toan bo lich su tu ngay thanh lap. Nguy co that tran cua Lien Xo đen luc nay la qua to lon: tuy đat nuoc rong lon, dan so nhieu nhung quan so khong đong vien kip cho so bi thuong vong va bi bat. Cac co so kinh te lon tren cac vung lanh tho phia tay đat nuoc truoc đay chiem đa phan ty trong trong kinh te đat nuoc nay đa bi Đuc chiem hoac đang đuoc thao do di chuyen sang phia đong va chua the cho ra san pham. Quan so thieu ma vat chat tien cua đe tiep tuc chien tranh cung o muc đo nguy kich. Su giup đo ve kinh te, vu khi cua khoi đong minh Anh – My cho Lien Xo (chuong trinh Lend-lease cua Chinh phu Hoa Ky) thi lai chua đen (nhung chuyen hang đau tien cua My chi kip đen Lien Xo vao thang 12/1941). Lien Xo huy đong toi đa moi nguon luc co the cho viec bao ve thu đo, bao gom ca viec đong vien nhan dan Moskva tham gia ho tro quan đoi (đao hao, van tai, cuu thuong...)
Hitler đa chuan bi mot ke hoach chien tranh huy diet đoi voi Moskva. Trong mot cuoc hop tai Bo tham muu Cum tap đoan quan Trung tam, Hitler đa tuyen bo: "Thanh pho se bi vay chat, khong mot linh Nga, khong mot dan thuong - đan ong, đan ba, tre em co the tron thoat. Moi y đo roi khoi thanh pho se bi đe bep bang suc manh. Moi su chuan bi đa san sang đe lam chim ngap Moskva va vung phu can. Noi hom nay la Moskva se la mot cai ho lon mai mai nhan chim thu đo cua bon Nga!".
Đe bao ve Moskva quan đoi Xo Viet cho thiet lap ba tuyen phong thu: tuyen Rzhev – Viazma – Briansk cach thu đo khoang 200–500 km, tuyen Volokolamsk – Mozhaisk – Kaluga cach Moskva thoang 100–150 km va tuyen cuoi cung la vanh đai xung quanh thanh pho. Quan đoi Xo Viet bo tri ba phuong dien quan Tay, Du bi va Briansk đe phong thu Moskva: tong cong gan 1,25 trieu quan, 1.000 xe tang, gan 700 may bay, 7.600 phao va sung coi. Cho đen thoi điem tan cong quan Đuc co luc luong vuot troi ca ve quan so, trinh đo huan luyen tac chien, so luong va chat luong vu khi.
Ke hoach cua quan Đuc truoc tien hop vay tieu diet cac đon vi Xo Viet tai tuyen Rzhev – Viazma – Briansk mo đuong cho 2 mui lao nhon tu Bac va Nam tien đen bao vay Moskva tai Orekhovo-Zuevo khoang 60 km ve phia đong Moskva. Sau khi vay ham Moskva, se dung khong quan, xe tang va bo binh đanh chiem thanh pho.
Tran đanh bat đau vao ngay 30 thang 9 nam 1941 va chia lam nhieu giai đoan khoc liet. Trong 10 ngay đau thang 10 nam 1941, quan Đuc đap tan tuyen phong thu Rzhev – Viazma – Bryansk cua Hong quan, bao vay tieu diet khoang nua trieu quan cua ba phuong dien quan Lien Xo. Tuyen phong thu vong ngoai cua Moskva đa bi đanh tan.

 
Ngay 15/10/1941, quan Đuc chi cach Moskva 27 km. Tinh hinh đa tro nen nguy cap, Stalin hoi tuong Zhukov: "Anh co tin la chung ta giu đuoc Moskva khong? Toi hoi anh đieu nay voi noi đau lon. Anh hay noi mot cach chan thanh voi tu cach nguoi đang vien". Zhukov tra loi: "Nhat đinh chung ta giu đuoc, nhung chung ta can tang cuong it nhat 2 quan đoan va 200 xe tang!". Stalin đong y va lap tuc trieu tap cuoc hop Hoi đong Quoc phong. Ong đa yeu cau tung nguoi tra loi cau hoi: "Tu thu hay rut chay?". Tat ca đeu the hien san sang chien đau.
Stalin đa ra lenh cho Malenkov va Scherbakov viet "Ban nghi quyet cua Uy ban Quoc phong ve ke hoach bao ve Moskva". Stalin ra lenh đieu quan du bi tu Siberi ve giai nguy cho Moskva, đong thoi chuan bi so tan cac co quan chinh phu va đoan ngoai giao ra khoi Moskva. Thi hai Lenin đa đuoc bi mat di chuyen đen Kubisev. Toan bo nhan dan Moskva đuoc lenh tong đong vien, san sang tham gia chien đau cung Hong quan.
Tinh the Moskva nguy ngap, quan đoi Xo Viet voi va đieu not cac luc luong du bi cuoi cung cung co tuyen phong thu thu hai va ap dung cac bien phap kien quyet nhat đe bao ve thu đo... Buoi toi ngay 6 thang 11, tai nha ga xe đien ngam Mayakovsskaia đa dien ra cuoc mit tinh ky niem 24 nam Cach mang thang 10 Nga. Sang ngay 7 thang 11 nam 1941 đe nang cao tinh than cho chien si va toan dan Lien Xo trong cuoc đau tranh mot mat mot con voi ke thu nguy hiem, Hoi đong Quoc phong Nha nuoc va Bo Tong tu lenh toi cao Quan đoi Lien Xo van to chuc cuoc duyet binh hang nam theo truyen thong tai Quang truong Đo. Tai cuoc duyet binh nay, chinh Stalin thay mat Đang Cong san va Nha nuoc Xo Viet keu goi quan va dan Lien Xo tiep tuc anh dung chien đau, tieu diet quan thu, bao ve To quoc Lien Xo, giai phong cho cac dan toc bi phat xit no dich.
Trong thang 10 cac no luc phong thu đa cho ket qua: quan đoi Xo Viet trong chien đau đa tao đuoc tuyen phong thu chieu sau day đac, cong voi viec quan Đuc khong the bo sung kip thoi cho cac ton that rat to lon trong qua trinh chien đau, cac đieu kien thoi tiet cung đa giup cho phia Lien Xo lam cham toc đo va suc cong pha cua cac cuoc tan cong cua Đuc. Va cuoi cung qua ba đot tan cong cang ngay cang kho khan đen đau thang 12 nam 1941, cuoc tan cong cua Đuc đa hut hoi va bi chan đung tai ngay cua ngo Moskva. Vao ngay 2 thang 12 nam 1941, Su đoan Thiet giap so 5 cua Đuc đa dung lai o ngoi lang Dmitrov va Jokroma, ap sat va cach Moskva 14 km, cach Kremlin đung 24 km, đay la điem xa nhat ma quan Đuc tien đuoc trong cuoc chien.

Truoc đo, bo chi huy Đuc đa pham phai mot sai lam nghiem trong: chu quan voi nhung thang loi lon o mat tran, ngay 16 thang 8 nam 1941, Thong che Wilhelm Keitel đe nghi cat giam no luc san xuat quan su vao mua thu nam 1941 vi chac chan rang Đuc se đanh bai Lien Xo truoc mua đong, va Hitler đong y. Hau qua la Đuc đa khong chuan bi đay đu trang bi cho mot chien dich trong mua đong. Cung voi so chet tran, binh linh Đuc con bi bi te cong va benh dich do thoi tiet lanh.
Mot so su đoan Đuc roi rung chi con 50% thuc luc. Su đoan Thiet giap so 6 cua tuong Erhard Raus bao cao moi ngay co khoang 800 ca cong lanh. Nhiet đo thap nhat đo đuoc trong toan bo ke hoach nay la -53 đo C (khu vuc tay bac Moskva vao ngay 26 thang 1 nam 1942) trong khi trang thiet bi cua Đuc bat đau hong hoc khi nhiet đo xuong -20 đo C. Binh luan ca ve sinh lay (mua Thu) va tuyet lanh (mua Đong), Nguyen soai Zhukov đa noi rat đon gian rang: quan Đuc đang ra phai hieu ro ve thoi tiet, nhung ho đa khong lo ung pho voi no. Trong truong hop nay, thoi tiet đong mot vai tro quan trong (nhung khong phai la quan trong nhat) giai thich tai sao Hong quan Lien Xo – voi hon 1 trieu binh si hy sinh trong giai đoan đau cua ke hoach Barbarossa keo dai 2 thang – khong chi co the giu vung Moskva, ma con tien hanh cac đot phan cong manh me. Quan Đuc vi chu quan khinh đich, tin rang se som chien thang nen đa khong chuan bi ky cho cuoc chien trong mua đong, đay la sai lam chien luoc cua ho (va "chu quan khinh đich" cung la mot dang sai lam nghiem trong nhat trong bat ky mot cuoc chien tranh nao).
Ro rang phia Đuc đa khong đanh gia het đuoc đoi phuong Xo Viet: long yeu nuoc, su tin tuong, trung thanh cua con nguoi Xo Viet; tinh ky luat kien cuong cua Hong quan; tiem nang tong đong vien cua nha nuoc Xo Viet; tiem nang kinh te cua Lien Xo; su giup đo cua đong minh; đieu kien tu nhien rat đac trung cua nuoc Nga. Ket qua: Đen đau thang 12 nam 1941 cac no luc tan cong cuoi cung cua Đuc đa hut hoi trong khi đo cac luc luong du bi hung hau cua Hong quan đa đuoc huy đong đe phan cong. Luc nay phia Xo viet van con toi 3 tap đoan quan du tru đe phan cong con phia Đuc thi khong con lay luc luong du tru nao.

Thoi điem đau thang 12 nam 1941 la thoi điem kich tinh ban le cua tran đanh khi quan Đuc đa suy kiet khong the tan cong them. Su khong tham chien cua Nhat đa cho phep Lien Xo đieu đong cac su đoan du bi đay suc song, trang bi tot tu cac quan khu Vien Đong va Siberia. Cac luc luong nay đa kip đen va tap hop tai chien truong đa san sang tham chien, binh khi ky thuat cua Lien Xo cung đuoc bao đam gianh uu the đoi voi quan Đuc nhat la uu the ve khong quan nem bom. Va đac biet, mot loi the cuc ky to lon la quan đoi Xo Viet đa đuoc trang bi va huan luyen ky chien thuat tac chien trong mua đong (bao gom truot tuyet, giay đi tuyet, ao nguy trang, cach giu am co the), đay la đieu ma quan Đuc chua đuoc chuan bi. Ngay 5 thang 12 nam 1941 ngay sau khi cuoc tan cong cua Đuc đa het hoi, cuoc tong phan cong tai Moskva cua Hong quan bat đau.
Quan đoi Xo Viet ao at tan cong, cuoc phan cong đa dien ra thang loi. Tuy nhien quan đoi Xo Viet khi đo con chua hoi đu cac đieu kien đe tien hanh tan cong theo chieu sau đe bao vay tieu diet khoi chu luc cua đich, cuoc tan cong cua Hong quan mang tinh chat tan cong chinh dien đay lui quan đich ra xa khoi Moskva. Luc luong Đuc đa suy kiet sau cac no luc tan cong Moskva bat thanh lai đang trong đoi hinh tan cong khong co he thong phong ngu chieu sau, o hinh the lom sau vao vi tri đoi phuong, lai khong quen chien đau trong mua đong khac nghiet va hoan toan khong he du đoan kha nang quan đich tan cong.
Mac du đa co lenh cua Hitler khong lui mot buoc, quan Đuc đa bi hat ra xa ra khoi Moskva tu 150 đen 300 km. Hon 500.000 quan Đuc bi tieu diet, hang chuc su đoan bi tieu diet va tieu hao.
Chien luoc đanh nhanh thang nhanh (hay con goi la chien tranh chop nhoang) cua Đuc đa that bai hoan toan. Sau tran đanh nay, cho du Lien Xo chi tam thoi gianh the thuong phong, nuoc Đuc Quoc xa đa buoc phai chap nhan tien hanh chien tranh tieu hao keo dai voi đoi thu la cuong quoc rong lon nhat the gioi, đong dan voi tiem luc chien tranh ngay cang đuoc huy đong manh hon. Đay la mot chien thang buoc ngoat cua quan đoi Lien Xo trong suot cuoc chien.


 Su chiem đong va diet chung  Ngay tu truoc khi chiem đuoc lanh tho đoi phuong, Tong ke hoach Đong cua Đuc đa vach ke hoach phan chia va Đuc hoa cac vung lanh tho phia đong: cac lanh tho đuoc uu tien so mot đe Đuc hoa la cac khu vuc phi nhieu giau co cua Lien Xo nhu tinh Leningrad, ban đao Krym, tinh Kherson (cua song Dnepr), khu vuc Bien Đen, khu vuc Memel – Narv (Bac Belarus va vung Baltic)... Ke hoach Đuc hoa bao gom viec đua nhung nguoi Đuc đen đinh cu va tieu diet, xua đuoi dan ban đia Slav mot cach co he thong: Cuc cac lanh tho phia đong cua SS truc thuoc Heinrich Himmler đa lap ke hoach xua đuoi va tieu diet khoang 50 trieu dan đia phuong trong vong 30 nam, so con lai đe lam nhan cong no le cho 10 trieu nguoi Đuc se di cu đen.
Tai Belarus cung nhu tai Ba Lan duoi nhieu nguyen nhan, dan so bi chet len đen ty le 1/6 đen 1/5 dan so truoc chien tranh la he qua truc tiep cua chinh sach nay.

Cac vung lanh tho Lien Xo bi chiem đong bi đat duoi su đieu hanh cua quan đoi va luc luong SS Đuc. Chinh quyen dan su cac cap đuoc lay ten va hinh thuc nhu cua Đuc nhung co quyen han rat han che va chiu su quan ly cua quan đoi Đuc va SS, toa an dan su chi xu cac vu an dan su va an hinh su vat vanh khong lien quan đen an ninh, quan đoi nhu trom cap vat, bat hoa trong cong đong... Moi viec lon đeu do quan quan va SS quyet đinh: moi su phan khang, bat tuan, tron tranh menh lenh hoac thi hanh khong tich cuc cua dan đia phuong đeu se bi ban bo khong can xet xu hoac treo co đe lam guong. Chinh quyen quan quan Đuc đat ngoai vong phap luat cac đang vien cong san, đoan vien Komsomol va cac thanh vien cac to chuc chinh tri cua chinh quyen Xo Viet truoc đay: cac phan tu nay phai ra trinh dien va la đoi tuong bi tieu diet truoc tien. Tren chien truong khi bat đuoc tu binh, cac đang vien cong san, can bo chinh tri, đoan vien Komsomol se đuoc loc ra va hanh quyet tai cho.
Nong dan Nga phai giao nop san pham nong nghiep cho quan đoi Đuc toi muc đo ho chang con đuoc gi, mua vu cua ho khong đuoc thu hoach neu khong co su cho phep cua quan Đuc. Đe phuc vu nhu cau cua minh Quan đoi Đuc tich thu luong thuc, đan gia suc, ngua keo, quan ao am va nha cua dan đia phuong đe lam cho tru chan. Trong cac nam 1943, 1944 khi rut lui quan Đuc đot sach nha cua pha hoai cac cong trinh cong cong cua cac thanh pho xom lang...Cac cuoc cuop boc tan goc nay gay nen chet đoi va chet ret cho hang trieu nguoi nhat la nong dan o cac vung bi chiem. Theo cac đanh gia khac nhau so dan thuong Xo Viet bi chet vi nguyen nhan nay o muc 7 trieu nguoi.
Dan đia phuong phai đi lam lao đong cuong buc nhung cong viec phuc vu quan đoi va chinh quyen chiem đong co khi voi 14-16 gio mot ngay trong thoi gian rat dai. Ngoai ra đe đam bao nhan cong lao đong duy tri chien tranh Đuc bat hon 5,2 trieu nhung nguoi đang đo tuoi lao đong chu yeu la đan ba, con gai cuong buc ho sang Đuc va cac nuoc khac đe lam nhan cong ho đuoc goi la đoi quan lao đong phuong đong. Sau chien tranh trong so nay hoi huong 2,6 trieu, o lai Phuong Tay 45 van con so con lai hon 2 trieu nguoi đeu đa chet.
Đac biet hon ca la chinh sach tan sat va diet chung cua Đuc Quoc xa đoi voi dan thuong nhat la đoi voi mot so sac toc đau bang la nguoi Di Gan va nguoi Do Thai quan đoi Đuc va SS tien hanh lung bat va sat hai hang loat cac nhom dan nay bang cac cuoc tan sat tai cho hoac đua ho vao cac trai tap trung đe tieu diet dan. Trong viec tan diet nguoi Do Thai, nguoi Di Gan o mot so noi quan Đuc nhan đuoc su giup đo cua dan ban xu đia phuong vi long cam thu sac toc va ton giao. Dan thuong cua cac dan toc khac trong vung chiem đong cung la đoi tuong lien tuc bi tan sat. Viec tieu diet con nguoi cua phat xit Đuc đa đat đen "quy mo van hanh cong nghiep" voi "van tru hoc" va hop ly hoa qua trinh giet nguoi đe co the tieu diet đuoc nhieu nhat, it phi ton va đuoc loi nhat.
Quan đoi Đuc thi hanh chinh sach con tin va "la chan" đoi voi dan thuong: trong nhung vung bi chiem đong mot binh si Đuc bi dan hoac nhung nguoi khang chien bi mat giet thi se co 10 – 20 dan thuong bi hanh quyet đe tra thu. Mot chien thuat rat thuong gap cua Quan Đuc đe tranh su tan cong cua du kich va Hong quan la lay thuong dan phu nu, tre em va tu binh lam la chan: cac chuyen tau hoa cho quan Đuc thuong keo theo vai toa tu binh hoac dan thuong đe lam la chan.
Khi Đuc tan cong, đa co nhung dan toc bat man voi chinh quyen Xo Viet nhu nguoi Chechen va nguoi Tho tai Kavkaz, nguoi Tartar o Krym, cac dan toc tai Baltic bi Lien Xo xam luoc nam 1940, nguoi Kozak tai Ukraina va vung song Đong va cac dan toc chong Xo Viet khac đa vui mung chao đon quan Đuc nhu nhung nguoi giai phong. Nguoi thuoc cac nuoc vung Baltic đang tin cay nhat thi đuoc tham gia cac luc luong Waffen-SS Đuc, cac dan toc thieu so nhu nguoi Kozak thi tham gia luc luong Don Cossack (Kozak song Đong), con cac tu binh nguoi Ukraina va Nga co tinh than chong Xo Viet thi đuoc bien che trong Quan đoi Giai phong nuoc Nga-RNNA do tuong Andrei Vlasov chi huy. Sau khi chien tranh ket thuc, chinh quyen Xo Viet đa truc xuat cac dan toc nay khoi lanh tho chau Au cua Lien Xo va buoc ho di cu đen vung Trung A.
Đoi voi tu binh Xo Viet cach đoi xu cung la tieu diet dan dan mot cach co he thong, chi mot bo phan rat nho tu binh Xo Viet đe tim cach ton tai đa gia nhap Quan đoi Giai phong Nga (ROA) cua Trung tuong Xo Viet đa đau hang Andrey Vlasov con nhung tu binh con lai bi lao đong kho sai voi cuong đo huy diet trong cac trai tap trung va bi hanh quyet thuong ky. Trong so 5,5 trieu binh sy hoac thuong dan Xo Viet bi quan Đuc bat, đa co 3,5 trieu nguoi chet trong cac trai tap trung cua Đuc Quoc xa.
Su tan bao cua Đuc Quoc xa đoi voi lanh tho bi chiem đong đa đay nguoi Nga đen cho chet nen đo la nguyen nhan đe gan ket ho chong lai chinh quyen chiem đong. Mot so luc luong truoc đay cam thu Xo Viet cung tam gac lai mau thuan đe đau tranh chong lai quan Đuc. Su tan ac cua quan Đuc đa lam gia tang phong trao du kich, khang chien trong cac vung bi chiem va la mot nguyen nhan tao tam ly cho nhieu binh si Hong quan tha chien đau đen cung chu quyet khong chiu bi bat lam tu binh.


= Chien cuoc nam 1942 =
Tu tran phan cong tai Moskva đen thang 4 nam 1942 quan Đoi Xo Viet tam thoi gianh đuoc quyen chu đong va đa tan cong tren khap cac mat tran. Quan Đuc can phai phong ngu chien luoc đe chuan bi lai mot cach ky luong cho chien tranh dai lau va quan Đuc đa phong ngu thanh cong đe cho đen mua he nam 1942. Cac cuoc tan cong cua Xo Viet trong thoi gian nay co đay lui quan Đuc nhung voi ton that rat lon va ket qua rat han che: gan nhu khong tao đuoc đot bien tren mat tran, Hong quan chi tien xa mot cach tuong đoi tai huong Kharkov cua Phuong dien quan Tay Nam va huong Rostov tai Phuong dien quan Nam va Hong quan cung khong đat đuoc mot tran thang lon nao đanh tieu diet đoi voi quan Đuc phong ngu.
Đen thang 4 nam 1942 chien tuyen co ban on đinh tai tuyen Leningrad – Rzhev – Viazma – Oryol – Kursk – Kharkov – Rostov – Krym trong đo khuc loi Rzhev – Viazma chi cach Moskva khoang 150 km van luon la hiem hoa tao ban đap cho quan Đuc tan cong Moskva lan nua.
Mua ha 1942 la thoi điem đe tac chien thuan loi, hai ben chuan bi cho cac tran đanh nhau to sap toi va Đuc Quoc xa cung đa huy đong xong luc luong đe gianh lai quyen chu đong tan cong chien luoc.


 Ke hoach tan cong 1942 cua Đuc  Tuy Ke hoach Barbarossa bi đo vo hoan toan nhung gioi cam quyen Đuc Quoc xa van con nhieu tiem nang lon. Viec cac nuoc đong minh Anh, My khong mo mat tran thu hai theo nhu thoa thuan ngay 1 thang 1 nam 1942 tai Washington đa lam cho quan đoi Đuc Quoc xa tu do đieu đong hon 50 su đoan tu nuoc Đuc, tu Phap, Bi, Ha Lan va Đong Au sang chien truong Xo-Đuc; chi đe lai o Tay Au, Nam Au, Bac Phi va nuoc Đuc khong qua 20% quan so. Đen thang 5 nam 1942, tren mat tran Xo-Đuc keo dai tu bien Barents đen bien Đen, quan đoi Đuc Quoc xa đa khoi phuc lai đuoc uu the ve quan so va phuong tien gom 217 su đoan, 20 lu đoan voi 6,2 trieu quan. Trong đo co 178 su đoan, 8 lu đoan va 4 tap đoan quan khong quan nguoi Đuc; 81 van quan thuoc cac nuoc đong minh cua Đuc. Đao quan khong lo nay van co 3.230 xe tang, gan 57.000 khau phao va sung coi, hon 3.400 may bay chien đau.
Adolf Hitler va Bo Chi huy Toi cao Đuc (OKW) quyet đinh truoc het can phai lam Lien Xo suy yeu bang cach chiem cac vung quan trong song con ve kinh te va nhan luc. Bo Tong tu lenh Luc quan Đuc (OKH) vach ke hoach moi đe tiep tuc tan cong Lien Xo voi mat danh Ke hoach Xanh, su dung 102 su đoan tan cong tren vung thao nguyen mien Nam Lien Xo, bo đoi mat tran Xo Đuc, cat đut va đanh chiem cac mo dau o Baku, đanh chiem vua lua my o ha luu song Volga va vung Kuban. Đay la no luc chien luoc quan su cua nuoc Đuc Quoc xa voi muc tieu lam cho Nha nuoc Xo Viet vua that bai ve quan su, vua suy yeu nghiem trong ve tiem luc kinh te, tien toi tieu diet Lien Xo.
Thang 4 nam 1942, Đai ban doanh cua Hitler đa ra ban huan thi so 41 quy đinh đon tan cong chinh cua quan Đuc mua he 1942 la nham vao mat tran tay nam Lien Xo. Muc tieu la vung song Đong va Kavkaz - nhung trung tam san xuat luong thuc va dau mo quan trong cua Lien Xo. Neu muc tieu tren thanh cong, quan Đuc se trien khai luc luong len phia bac đanh vu hoi Moskva, trien khai luc luong xuong phia nam chiem toan vung Krym. Theo ke hoach cua Đuc Quoc xa đon tan cong se dien ra tai canh nam mat tran Xo – Đuc đanh vao hai Phuong dien quan Tay Nam va Phuong dien quan Nam cua Xo Viet đe thuc hien hai nhiem vu chien luoc:

Mot mui đot pha thang đen Kavkaz chiem cac đeo ngang va xong đen thanh pho Baku tren bo bien Kaspi chiem trung tam dau mo Kavkaz cat nguon nang luong phuc vu chien tranh cua Lien Xo.
Mot mui khac tan cong tran tuyen song Đong Đe tien đen Stalingrad tren song Volga chiem vung đong bang song Đong va vung phia nam Nga la nguon lua mi chinh cua đat nuoc chiem cac nguon đien va than tai mien nam nuoc Nga. Tien đen song Volga cat mach van tai bac – nam cua Lien Xo theo dong song nay đay la tuyen van tai quan trong đe chuyen dau mo tu phia nam va vien tro cua đong minh cho Lien Xo qua Iran. Sau đo phat trien tiep theo la chiem toan bo ha luu song Volga. Ve mat quan su canh quan nay đong thoi con lam nhiem vu bao ve suon trai cho canh quan Đuc đanh Kavkaz.
Trong qua trinh thuc hien ke hoach chien cuoc 1942, OKW co su chuyen huong chien luoc lay Stalingrad lam huong tan cong chinh va đieu bot luc luong tu huong Kavkaz ve tang cuong, dan dan Stalingrad tro thanh trong tam chien su cua chien tranh trong nam 1942.
Đe thuc hien cac ke hoach chien luoc nay phia Đuc ra lenh phong ngu chien luoc tich cuc tai tat ca cac mat tran khac tai canh bac va trung tam mat tran Xo – Đuc, don luc luong chu luc xuong phia nam. Tai canh nam mat tran, OKW cai to chi huy: bai bo Cum tap đoan quan Nam tu hoi đau chien tranh va thanh lap hai cum tap đoan quan moi la "Cum tap đoan quan A" đe tan cong chien dich Kavkaz bao gom tap đoan quan xe tang so 1, so 4 va hai tap đoan quan da chien cua Đuc so 11 va 17, tap đoan quan so 8 cua Y, cum nay do thong che Wilhelm List chi huy. Đe thuc hien nhiem vu tien cong ve phia song Đong va song Volga Đuc cho thanh lap "Cum tap đoan quan B" gom tap đoan quan xe tang so 4 (cuoi thang 7 đuoc đieu tu cum A sang), hai tap đoan quan da chien so 2 va so 6 cua Đuc, tap đoan quan so 2 cua Hungary sau nay co them tap đoan quan so 3 va 4 cua Romania, cum nay do Thong che Fedor von Bock đuoc đieu chuyen tu Cum tap đoan quan Trung tam ve chi huy.
Đen đau thang 6 nam 1942 cac viec trien khai luc luong ve phia nam cua Đuc đa co ban hoan thanh.
Ke hoach tan cong mien nam Lien Xo cua OKW chua đung nhieu yeu to chu quan va quan Đuc đa hanh đong trai voi nguyen tac tap trung binh luc cua nghe thuat quan su: quan Đuc thuc hanh tan cong theo hai huong tach roi nhau rat xa la đieu kien đe bi đoi phuong bao vay tieu diet sau nay. Cac tuong linh Đuc đa canh bao Hitler nhung y kien nay đa khong đuoc Fuhrer chap nhan.


 Ke hoach 1942 cua Hong quan  Đau thang 3 sau cac thang loi tam thoi trong giai đoan tan cong đau nam 1942, tai Bo tong tu lenh toi cao Xo viet đa co su chu quan va đanh gia thap, qua đon gian ve quan đoi Đuc mot đoi thu đay ban linh, ky luat, nguy hiem cho đen ngay cuoi cung va luon chua đung su bung phat khong the ngo. Trong khi Bo Tong tham muu đung đau la Tong tham muu truong Boris Shaposhnikov cung Pho tong tu lenh toi cao Geogri Zhukov co quan điem than trong, đe nghi trong mua he 1942 chi tan cong tai khuc loi Rzhev – Viazma con tren toan mat tran se phong ngu chien luoc đe tich luy luc luong du bi con đang rat thieu cua quan đoi Xo Viet. Nhung Tong tu lenh toi cao Stalin muon tan cong tren toan mat tran đe đanh bai quan đoi Đuc ngay trong nam 1942 va y kien cuoi cung cua Tong tu lenh toi cao đa hinh thanh ke hoach chien luoc cua Hong quan trong nam nay. Đo la tong tan cong tren toan tuyen mat tran tai Krym, Leningrad, Rzhev, Demiansk, Smolensk, Lgov – Kursk. Đong thoi Bo tu lenh toi cao va Bo Tong tham muu đeu nhat tri rang huong hoat đong chu đao cua quan Đuc trong nam 1942 se van la tai khu vuc trung tam mat tran tren huong Moskva. Lanh đao quan su Xo Viet cung khong nhan đuoc tin tuc tinh bao gi canh bao su tap trung binh luc lon cua Quan đoi Đuc tai canh nam chien truong.
Do đo ke hoach chien luoc 1942 cua Xo Viet đuoc hien thuc hoa bang hang loat cac tran tan cong cua quan đoi Xo Viet cho đen thang 6 nam 1942 nhu cac chien dich Demiansk, chien dich Krym-Sevastopol (1941-1942) va chien dich Barvenkovo-Lozovaya... Do thieu su hieu biet can thiet va chu quan ve đoi thu, lai khong co luc luong du bi cho tham vong qua lon, cac chien dich tan cong đau he 1942 cua quan đoi Xo Viet đeu đa that bai: hoac thuong vong qua lon ma khong đat đuoc ket qua nhu tai khuc loi Rzhev-Viazma va tai Demiansk, hoac bi quan Đuc phan cong đanh tan nhu chien dich Krym va Kharkov. Va do du đoan sai huong hoat đong cua quan đich nen khi quan Đuc tan cong quy mo lon tai canh nam chien truong mua he 1942 thi tai đo Hong quan lai khong co luc luong du bi đe đoi pho, ket qua la quan Đuc tien cong đuoc rat xa chiem đuoc vung lanh tho rat rong lon.


 Đuc tan cong tai canh nam chien truong  Xem chi tiet Chien dich Barvenkovo-Lozovaya, Chien dich Krym-Sevastopol (1941-1942), Chien dich Voronezh (1942), Chien dich Kavkaz, chien dich Blau.
Cuoc tan cong mua he cua Đuc đuoc mao đau bang hai chien thang lon truoc quan đoi Xo Viet Chien dich Krym-Sevastopol (1941-1942) va chien dich Barvenkovo-Lozovaya.

Chien dich Krym-Sevastopol (1941-1942): ngay tu thang gieng 1942 Quan đoi Xo Viet tai Ban đao Taman tu phia Kavkaz đo bo sang ban đao Kerch cua Krym ba tap đoan quan va thanh lap Phuong dien quan Krym, voi Tu lenh Trung tuong Dmitry Kozlov, đe giai cuu thanh pho Sevastopol đang bi Đuc bao vay. Trong 3 thang, phuong dien quan nay ba lan tan cong ve phia Sevastopol nhung đeu bi chan lai va phai chuyen sang phong ngu. Ngay 8 thang 5, tap đoan quan 11 Đuc tai Krym cua Đai tuong Erich von Manstein voi luc luong it hon, phat hien điem yeu trong phong ngu cua đoi phuong tai canh nam giap bien đa kien quyet chu đong tan cong va sau 12 ngay đa đanh tan Phuong dien quan Krym, buoc Hong quan phai bo Kerch, rut chay voi va sang ban đao Taman. Quan Đuc bat 11 van tu binh va toan bo vu khi khi tai cua Hong quan. Tran đanh nay đa the hien ro net tai nang cam quan cua Manstein, mot trong nhung vi chi huy gioi nhat cua Đuc Quoc xa. Vi that bai cua Phuong dien quan Krym, đen 4 thang 7 nam 1942, Sevastopol đa that thu sau gan 1 nam co thu.

Chien dich Barvenkovo-Lozovaya: la chien thang lon cua tap đoan quan so 6 cua Đai tuong Friedrich Paulus ket hop cung tap đoan quan xe tang so 1 cua Đai tuong Ewald von Kleist chong lai Phuong dien quan Tay Nam do Nguyen soai Semyon Timoshenko chi huy. Ngay 12 thang 5 nam 1942, khong he biet gi ve luc luong lon cua Đuc tap trung tai canh nam chien truong, Hong quan to chuc chien dich lon Kharkov, Phuong dien quan Tay Nam tan cong hai mui ve huong thanh pho Kharkov. Sau 4 đen 5 ngay tan cong Hong quan đa tien sau đuoc 50 – 60 km tai mui tan cong chinh. Ngay 17 thang 5 tap đoan quan so 6 Đuc tan cong manh liet vao suon phai va canh quan Kleist đanh vao suon trai mui tan cong chinh cua Hong quan. Ngay 23 tap đoan quan so 6 va canh quan Kleist đa gap nhau tai khu vuc ban đap Barvenkovo đa bao vay chat mui tan cong chinh cua Hong quan, đong thoi tap đoan quan so 6 Đuc cung bao vay đuoc mui tan cong thu hai cua đoi phuong. Ngay 29 thang 5, toan bo luc luong tan cong cua Phuong dien quan Tay Nam đa bi tieu diet gon voi ton that khoang 20 van binh si va vu khi, khi tai.
Cac tran Krym va Kharkov la cac thang loi rat lon đau tien cua Đuc trong nam 1942 mo đau cho đot tan cong mua he cua quan đoi Đuc.


 = Chien dich Kavkaz  =
Sau cac chien thang tai Krym va Kharkov, quan đoi Đuc to chuc tong tan cong quy mo rat lon tai phia nam chien truong. Đau tien la chien dich Voronezh đau thang 7 pha tung tran tuyen song Đong cua Hong quan sau đo Cum tap đoan quan B cua Đuc trien khai tan cong tai trung luu song Đong theo huong đong ve phia song Volga đe chiem Stalingrad va sau đo la tran Stalingrad noi tieng.

Con Cum tap đoan quan A tu 25 thang 7 lay ban đap la ha luu song Đong tu khu vuc Rostov tan cong Phuong dien quan Nam Xo Viet theo huong đong – nam va sau đo theo huong nam tran vao Bac Kavkaz va tien đen day nui Kavkaz theo ke hoach phai chiem đuoc cac đeo ngang đe đot pha toi bien Kaspi chiem Baku va đe đanh thong ra bo bien đen.
Chien dich nay mang mat danh cua Đuc la chien dich Edelweiss theo y đo cua OKW đay phai la hanh đong quan su co tam quan trong chien luoc so 1 cua chien cuoc mua he nam 1942. Nhung do su chi đao chien luoc thieu nhat quan cua Hitler va quan trong hon ca quan Đuc đa đanh gia sai luc luong cua minh va đoi phuong nen chien dich nay trong qua trinh thuc hien đa khong con đuoc coi la uu tien so 1 cua Bo tong tu lenh toi cao Đuc, luc luong cua no đuoc đua sang huong chien truong Stalingrad la huong phu tro nay thanh huong chu luc. Chien dich be tac trong tan cong vao cac muc tieu chinh va cuoi cung trong nam 1943 khi quan đoi Xo Viet phan cong quan Đuc phai rut lui khoi Kavkaz ma khong đe doa đuoc gi cho nguon dau lua Kavkaz cua Lien Xo va cac muc tieu chinh tri cua chien dich cung khong hoan thanh.
Cuoc tan cong ban đau cua Chien dich Kavkaz cua Đuc rat thuan loi. Tai phia nam chien truong Xo – Đuc hoa ra khong he co luc luong du bi nao đang ke cua quan đoi Xo Viet, va đieu đac biet đia hinh o đay la cac thao nguyen rong lon rat thua dan cua cac tinh Stavropol va Krasnodar va Kuban rat thuan loi cho cac tap đoan quan xe tang so 1 va so 4 cua Đuc tan cong co đong. Vao cuoi thang 7 Hitler ra lenh đieu tap đoan quan xe tang so 4 sang cum B đe tang cuong tan cong Stalingrad, tuy mat mot nua so xe tang nhung toc đo tan cong cua Đuc cung van rat cao: trong vong mot thang đen cuoi thang 8 quan Đuc chiem mot vung rat rong lon dai rong hang 500 – 600 km. Quan đoi Xo Viet tai chien truong nay hoan toan khong co tuyen phong thu nao va Hong quan cung khong đinh lap tuyen co thu đanh nhau voi xe tang Đuc tren thao nguyen: quan Đuc nhu đi vao cho khong nguoi, Hong quan chi co gang dung cac đon vi ky binh co đong nhe tap kich cac co cau hau can cua Đuc đe can toc đo tan cong cua quan Đuc va cung khong co đon vi lon nao cua Xo Viet bi tieu diet.

Bo tong tu lenh toi cao Hong quan đa chon tuyen co thu rat xa ve phia nam tai tuyen song Terech đi qua Chesnia ngay nay, tua lung vao day nui lon Kavkaz voi cac can cu điem tua chinh la Makhachkala, Groznyi va Orzhonikidze. Cac đon vi Xo Viet trat tu keo ve tuyen song Terech, Hong quan chot chan tat ca cac đeo ngang qua day nui lon Kavkaz đon đoi quan Đuc. Khi đa chiem het vung thao nguyen va đong bang Bac Kavkaz, đung phai tuyen Terech quan Đuc đa chung lai va khong co cach gi xuyen pha đuoc tuyen phong thu cua Phuong dien quan Ngoai Kavkaz Xo Viet cua tu lenh Đai tuong Ivan Tiulenev. Moi co gang cua Đuc nham xuyen pha toi bien Kaspi hoac đanh thong ra bo Bien Đen đeu that bai: o đay xe tang - thiet giap vo dung vi bi ket giua cac ngon nui, quan so đong cung khong co đu dien tich đe trien khai, trong khi ky nang cua bo binh son cuoc nguoi ban đia cua Xo Viet vuot xa đoi phuong. Chien dich Kavkaz cua Đuc đa be tac, chien tuyen binh on tai tuyen Novorossisk – đong bac Tuapse – đeo Marukh – Elbrus – Nalchik – Mozdok...
Thang 1 nam 1943, khi co nguy co bi vay chat tai Kavkaz, quan Đuc tai đay đa bat đau rut bo hau het lanh tho Kavkaz rut lui ve co thu ban đao Taman lap "phong tuyen xanh" tai đay. Giua thang 9 nam 1943 Hong quan choc thung "phong tuyen xanh" chiem Novorossisk, quan Đuc rut het ve ban đao Krym.
Sau nay co nhieu y kien cho rang tai Kavkaz quan Đuc that bai vi phai chia bot luc luong cho huong Stalingrad cua Cum tap đoan quan B. Nhung tren thuc te xe tang, thiet giap Đuc va quan so chi co y nghia khi tan cong tren đong bang bac Kavkaz. Khi tiep can day nui Kavkaz, nhung luc luong nay khong con hieu qua nua, quan Đuc chi co the tan cong bang bo binh leo cham chap tren nhung suon nui hep va doc. Voi loi the đia hinh, quan phong thu Xo Viet rat binh tinh, tu tin be gay moi no luc đot pha cua quan Đuc. Ve thuc chat, đanh chiem Kavkaz la nhiem vu qua cao đoi voi Bo tong tu lenh toi cao cua Hitler, ke ca khi Đuc tap trung moi luc luong vao đay.
Ngay truoc va sau khi Đuc tan cong Kavkaz, Stalin đe đe phong su noi day theo quan Đuc tai hau tuyen Xo Viet cua mot so toc nguoi thieu so chong Xo Viet nhu nguoi Tho va nguoi Chechens Kavkaz, nguoi Tartar Krym, nen đa ra lenh di cu cuong buc cac toc nguoi nay sang Trung A, chi sau khi Stalin chet ho moi quay ve que huong ban quan. Cac van đe sac toc nay luon gay gat cho Lien Xo va Nga sau nay va cung la mot nguyen nhan gay mau thuan sac toc sau sac, tao nen cuoc chien tranh Nga - Chesnia vao cuoi the ky XX.


 = Tran Stalingrad  =

Tu 22 thang 6 đen 6 thang 7 nam 1942 quan Đuc mo đau tan cong lon tai phia nam chien truong bang tran Voronezh: tap đoan quan xe tang so 4 cua Hermann Hoth đanh tan va đay lui luc luong cua Phuong dien quan Tay Nam va Phuong dien quan Voronezh, chiem Voronezh. Quan Đuc đa đanh thung đuoc phong tuyen Song Đong cua quan đoi Xo Viet tien đen bo song Đong loai bo đuoc moi nguy hiem bi Hong quan đanh vao suon trai tu ban đap nay.
Bat đau tu đau thang 7 nam 1942 Cum tap đoan quan B voi luc luong chu luc la tap đoan quan da chien so 6 cua tuong Paulus phat trien tan cong ao at tai vung trung luu Song Đong ve phia đong hang tram km huong đen phia song Volga. Ngay 17 thang 7 nam 1942 cac đon vi tien phong cua Tap đoan quan so 6 Đuc đa giao chien voi cac đon vi phong thu Stalingrad tai tuyen phong thu song Chir va song Shimla tran đanh lon nhat trong lich su cac cuoc chien bat đau. Ban đau phia Đuc chi co 13 su đoan voi 27 van quan, đen đinh điem tran đanh Đuc đa huy đong vao đay 80 su đoan voi hon 1 trieu quan, phia Lien Xo cung đieu quan du bi đen, chien truong Stalingrad tro thanh trong tam cua mat tran: co tren 2,3 trieu quan ca hai ben tham chien vao luc cao điem, quy mo vuot ca tran Moskva.
Lai mot lan nua nguoi Nga keu goi "To quoc lam nguy". Mot mat Bo tong chi huy Xo Viet lien tiep nem them cac đon vi moi thanh lap vao chien đau đe ham đa tien cong cua đich, mat khac ap dung menh lenh "Khong lui mot buoc". Cac cong tac Đang va chinh tri đuoc thi hanh tai chien hao đe nang cao tinh than cho binh si va ky luat đuoc siet chat: bat cu mot chien si, si quan nao tu y rut lui ma khong co menh lenh hoac van ban cong vu đeu bi bat giu hoac xu ban ngay tai tran.
Đe ngan chan tap đoan quan so 6 cua đich đang tien đen Stalingrad tu phia tay va tay bac, phia Xo Viet cho thanh lap Phuong dien quan Stalingrad tu (28 thang 9 đoi ten thanh Phuong dien quan Song Don) gom 3 tap đoan quan 21, 62, 63. Đe chong lai tap đoan quan xe tang so 4 cua Đuc tan cong tu phia nam va tay nam Hong quan cho thanh lap Phuong dien quan Đong Nam (tu 28 thang 9 đoi ten thanh Phuong dien quan Stalingrad) gom cac tap đoan quan 51, 57, 64. Hai phuong dien quan Lien Xo vua chong đo va lui dan ve phia thanh pho ngan khong cho quan Đuc ao toi bo song Volga.
Trong thoi gian tu cuoi thang 7 đen cuoi thang 9, chien su đac biet ac liet va đam mau ca tren mat đat va tren khong: ca hai ben đa chien đau het suc dung cam va quen minh. Quan Đuc mot mat theo lenh cua Fuhrer phai chiem bang đuoc thanh pho mang ten Stalin bieu tuong cua quan thu, mat khac ho hieu đuoc tam quan trong phai chiem thanh pho lam cho tru chan cho mua đong đang đen gan. Quan Đuc tien cong rat manh liet va dung cam. Quan đoi Xo Viet cung tu thu rat anh hung va kien cuong vi ho đa đuoc lenh giu thanh pho bang moi gia, boi mat Stalingrad thi coi nhu mat toan bo mien Nam nuoc Nga. Cuoc chien o đay la đinh cao khong khoan nhuong, ca hai ben đeu khong chap nhan bat tu binh.

Ngay 23 thang 8 sau khi tap đoan quan 6 Đuc đot pha đuoc toi bo song Volga o phia bac thanh pho, tinh the cua quan phong thu tuong nhu het hy vong. Ho đa bi bao vay tat ca cac phia, ma sau lung la song lon Volga nhung tap đoan quan 62 va 64 Hong quan van đung vung, hon nua bat đau tu giua thang 9 quan Đuc đa đi đuoc vao thanh pho, quan đoi Xo Viet tiep tuc phong thu quen minh trong thanh pho. Tung ngoi nha, tung tang ham đe chiem đuoc đeu phai đanh nhau đam mau gianh đi giat lai nhieu lan, cac ben gianh giat tung tac đat. Đong thoi Lien Xo lien tuc tiep vien cho quan phong thu tu phia Volga: cac đon vi lien tiep đuoc đua vao chien đau, cho du vuot song vao thanh pho đi lien voi thuong vong rat lon. Trong tran đanh phong thu Stalingrad, noi bat nhat la tap đoan quan 62 – Tu lenh: Trung tuong Vasily Chuikov cua Phuong dien quan Stalingrad. Đon vi nay đa đung vung trong thanh pho xen ke voi quan Đuc, bao ve tung can phong, tung goc pho đa bi hoan toan pha huy. Ngay 15 thang 10 quan Đuc ngay trong thanh pho đot pha toi song Volga tai phia nam nha may Baricada, nhung cung chinh vao luc nay suc manh tien cong cua tap đoan quan 6 đa can kiet. Chien su đi vao on đinh - quan Đuc đa đi qua xa nguon tiep te cua minh va viec đanh nhau trong thanh pho đa lam quan Đuc đa mat het loi the tan cong co đong va hoa luc.
Viec đanh chiem thanh pho van tiep tuc cho đen 18 thang 11 nam 1942 nhung khong thanh cong. Mua đong khac nghiet cua nuoc Nga đa đen, quan Đuc đa bi sa lay - ho khong the chiem thanh pho ma mua đong đa toi, voi lai ho o qua xa cac luc luong tiep ung cua minh. Tinh hinh quan Đuc thuc su đa nguy ngap chi it thi cung bao hieu cai gi đo nhu mua đong nam 1941.
Trong khi phia Đuc đang sa lay trong viec chiem thanh pho thi Hong quan đa tap trung mot luc luong lon san sang phan cong. Ke hoach tan cong đa đuoc Bo tong tu lenh quan đoi Xo Viet soan thao ky luong co tinh đen nhung kinh nghiem xuong mau trong hon mot nam that the cua quan đoi Xo Viet. Trong viec soan thao ke hoach nay co dau an ca nhan rat lon cua Đai tuong Georgi Zhukov va Thuong tuong Aleksandr Vasilevsky. Va lan nay, cung nhu mua đong 1941 trong tran phan cong tai Moskva, cac luc luong nong cot đe phan cong lai la cac su đoan moi tinh, giau suc song cua cac quan khu Siberia va Vien Đong đuoc đieu toi. Ngay 19 thang 11 nam 1942, quan đoi Xo viet tong phan cong bang hai mui thoc sau bang xe tang ket hop cung bo binh co gioi đanh vao hai suon cua tap đoan quan so 6 cua Paulus. Viec lua chon điem đot kich cung rat hop ly: đanh vao cac vi tri bo phong cua cac đon vi Hungary, Y va Romania la cac đon vi co suc chien đau va tinh than kem xa so voi quan Đuc. Chi sau 3 đen 4 ngay tien cong, cac luc luong Xo Viet đa gap nhau tai khu vuc Kalach va đa hop vay hoan toan tap đoan quan nay. Co khoang 330.000 quan Đuc cua 22 su đoan thuoc tap đoan quan so 6 va mot phan tap đoan quan xe tang so 4 cua Đuc đa roi vao vong vay siet chat.

Đong thoi voi vong vay phia trong, quan đoi Xo Viet cung tien nhanh ve phia tay va tay nam đe thanh lap luon vong vay phia ngoai san sang đanh quan giai cuu. Adolf Hitler ra lenh cho tu lenh Cum tap đoan quan Song Don moi thanh lap cua Thong che Erich von Manstein, bang moi cach giai vay cho tap đoan quan so 6. Moi no luc giai vay cua Bo chi huy Đuc đeu that bai. Cac mui xe tang Đuc gap phai vong vay ben ngoai rat ran chac va linh hoat cua đoi phuong va đa khong the gap đuoc quan bi vay du chi con cach 40–45 km, đong thoi Lien Xo phat đong cac chien dich tan cong tai cac mat tran khac đe thu hut luc luong du bi cua Đuc. Phia ben trong vong vay, tap đoan quan so 6 cua quan Đuc đa tu choi toi hau thu đau hang, tuy khang cu dung cam nhung thieu tiep te, bi co lap, lai bi đoi phuong chia cat thanh hai phan khong lien lac đuoc voi nhau nen suc yeu dan bi tieu diet gan het. Đen 2 thang 2 nam 1943 bo phan con lai đa đau hang. Hon 20 van linh Đuc tu tran chi trong 1 thang cuoi cung cua tran đanh, Thong che Paulus va gan 10 van linh Đuc con lai bi bat lam tu binh.
Đay đa la buoc ngoat cua chien tranh: khoang mot trieu quan Đuc đa bi mat trong mot tran đanh tieu diet lon, cac bo phan con lai cua quan Đuc voi va thao lui khoi mien Kavkaz đe tranh bi bao vay. Khong con ai con nghi ngo vao chien thang cuoi cung cua Lien Xo nua.
Sau khi bao vay va tieu diet đuoc khoi quan Đuc tai Stalingrad cuoc tan cong cua Hong quan phat trien thanh tong tan cong tren toan mat tran Xo – Đuc trong cac thang đong – xuan 1942 – 1943. Lai mot lan nua quyen chu đong tan cong chien luoc lai ve tay quan đoi Xo Viet.


= Nam 1943: Buoc ngoat cua chien tranh =
Sau that bai o tran Stalingrad va phai rut quan khoi Chien dich Kavkaz, muc tieu đanh bai Lien Xo cua ke hoach Blau hoan toan pha san. Mac du van duy tri o mat tran Xo-Đuc 204 trong tong so 298 su đoan nhung chat luong quan đoi Đuc Quoc xa khong con nhu nhung nam 1941-1942. Thuong vong đen hon 3 trieu quan chi trong vong 1 nam ruoi đa lay đi cua quan đoi nay nhung đon vi thien chien cung voi mot so tuong linh day dan kinh nghiem tran mac nhu Walther von Reichenau, Carl-Heinrich von Stulpnagel, Eugen Ritter von Schobert, Friedrich Paulus. Chi tinh rieng tu thang 1 đen thang 3 nam 1943, thuong vong cua phe Đuc o Mat tran phia đong len toi 689.260 nguoi, trong khi chi bo sung đuoc 370.700 nguoi. Truoc hoan canh đo, quan đoi Đuc Quoc xa đa phai đieu đong sang chien truong Xo- Đuc 68 su đoan khong thuoc thanh phan luc quan nhu khong quan da chien, quan bao ve, quan du bi va ca quan cua cac nuoc đong minh cua Đuc nhu Y, Tay Ban Nha, Phan Lan, Rumania, Hungary. Trong ban bao cao ngay 9 thang 3 nam 1943, Đai tuong Heintz Guderian, Tong thanh tra cac luc luong xe tang Đuc đa viet: "Tiec rang hien gio, chung ta khong con mot su đoan nao co đay đu suc chien đau"..
Buoc sang nam 1943, tong đong vien đuoc Đuc đay manh, tham chi ca nhung nguoi tren 50 tuoi cung bi goi vao quan đoi. Vao mua he nam 1943, quan so quan đoi Đuc Quoc xa tai mat tran phia đong đa la 4,8 trieu quan, chiem 71% tong quan so cua quan đoi Đuc Quoc xa. Ngoai ra, quan đoi cac nuoc chu hau cua nuoc Đuc Quoc xa cung co 525.000 quan. Tong so đon vi phia Đuc tren mat tran Xo - Đuc thang 6 nam 1943 co 232 su đoan, tren 54.000 phao va sung coi, tren 5.800 xe tang va phao tan cong, gan 3.000 may bay va 277 tau chien. Mac du đa rut nhieu binh đoan lon tu Tay Au, Đong Au va ngay trong nuoc Đuc đe đieu sang mat tran phia đong nhung quan đoi Đuc Quoc xa van khong the nao đat đen quan so nhu mua thu nam 1942 truoc thoi điem dien ra tran Stalingrad.
Đen thoi điem nay, so sanh luc luong đa nghieng ve phia Hong Quan ca ve so luong lan chat luong:

Quan so Hong Quan khong ngung đuoc tang cuong. Nho dan so đong, lanh tho lon, Lien Xo khong gap kho khan trong viec huy đong thanh nien trong đo tuoi nghia vu quan su. Trong khi đo đe duy tri quan so hang trieu nguoi cho cuoc chien co toc đo sat thuong qua cao, Đuc Quoc xa trong nhung nam cuoi chien tranh đa phai mo rong đo tuoi nghia vu quan su đen 45 tuoi. Va vao cuoi chien tranh, Đuc đa khong con đu nhan luc phai huy đong ca thieu nien đi chien đau. Đieu nay lam cho khong nhung so luong ma chat luong binh si cua quan Đuc trong nhung nam cuoi chien tranh giam sut rat tram trong.

Nen cong nghiep chien tranh cua Xo Viet tu giua nam 1942 đa on đinh va phat trien rat nhanh va manh tai mien đat nuoc ben kia day Ural. Nam 1943, san luong vu khi cua Lien Xo đa ngang bang voi Đuc va van tiep tuc tang toc manh me cho toi het chien tranh, đa cung cap cho quan đoi so luong vu khi ngay cang nhieu voi so luong vuot xa muc vu trang cua quan Đuc. Nhieu loai vu khi moi cua Lien Xo so voi Đuc cung vuot troi ve tinh nang chien đau nhu cac loai xe tang hang trung, hang nang T-34, KV (Kirovets), IS-2 (Iosif Stalin), cac loai may bay tiem kich, cuong kich nhu Yak, La, Il, va cac loai phao binh... Khi đa co so luong lon vu khi đe đap ung cac nhu cau tac chien hien đai quan đoi Xo Viet cung to chuc thanh cac tap đoan quan khong quan, tap đoan quan xe tang va co gioi lon va cac tap đoan quan binh chung hop thanh.
Trinh đo tac chien cua si quan, binh linh cua Xo Viet đa truong thanh tren co so kinh nghiem xuong mau cua nhung that bai va thanh cong, ket hop cung voi cac tinh hoa quan su hoc đuoc cua đoi phuong. Cac si quan, tuong linh Hong quan đa nam vung cac van đe co ban cua chien tranh hien đai nhu chien dich khong quan tranh đoat va duy tri quyen lam chu tren khong; tac chien phoi hop quan, binh chung khong quan – phao binh – bo binh – thiet giap; chien dich tan cong chieu sau; chien dich phong ngu chieu sau; hau can trong cac chien dich tan cong va phong ngu...
Binh linh Hong quan đa tung trai qua cac giai đoan kho khan nhat cua that bai nay chien đau o the manh lai cang tu tin tinh than chien đau, ky luat rat cao.
Tu nam 1943 va ve sau quan đoi Xo Viet đa khac xa ve chat so voi nhung nam đau chien tranh: Hong quan co so luong đong đao, trang bi hien đai, trinh đo to chuc hoan hao, ky luat va tinh than chien đau rat cao. Nhung thay đoi ve chat nay đa đam bao buoc ngoat cho chien tranh gianh quyen lam chu chien truong ve phia Hong quan. Tu nam 1943 đen cuoi chien tranh, quan đoi Xo Viet luon chien đau trong the manh ap đao đoi voi quan Đuc va tien toi thang loi cuoi cung.


 Tran Kursk  Sau tran Stalingrad va đot tong tan cong đong-xuan nam 1942 – 1943 cua Xo Viet. Bo chi huy toi cao Đuc quyet đinh mua he nam 1943 se to chuc tran đanh tieu diet khoi chu luc lon cua Hong quan đe xoay chuyen tinh the gianh lai the chu đong tan cong chien luoc tu tay quan đoi Xo Viet, chien dich đuoc mang mat danh "Citadel" (Phao đai). Phia Đuc hi vong chien dich se thang loi nho vao thoi tiet mua he va cac loai vu khi tien tien lan đau tien ra tran: xe tang "Con Bao", "Con Cop" va phao tu hanh diet tang "Ferdinand" (Con Voi) voi hoa luc va vo giap vuot troi hon han cac loai xe đoi cu. Điem quyet chien la khu vuc trung tam mat tran tai vong cung Kursk vi o đay hinh dang chien tuyen mat tran rat thuan loi cho mot chien dich tan cong bao vay: phong tuyen cua quan đoi Xo Viet tao thanh mot vong cung loi an sau ve phia quan Đuc: co đay vong cung la đuong noi 3 thanh pho Oryol – Kursk – Belgorod. Thanh pho Oryol o phia bac va Belgorod o phia nam vong cung va nam trong tay quan Đuc, con Kursk la thanh pho trung tam nam trong long hau phuong quan phong thu Xo Viet. Quan Đuc du đinh bang hai mui tien cong tu Belgorod va Oryol đanh thang đen Kursk cat khuc loi vong cung Kursk, bao vay va tieu diet so quan Xo Viet bo tri tai đay.

Canh quan phia bac la cua Cum tap đoan quan Trung tam do Thong che Gunther von Kluge chi huy theo ke hoach se tu Oryol đanh thang xuong phia nam theo phuong Oryol – Kursk, chieu sau đot pha khoang 100 km.
Canh nam tu Belgorod la luc luong cua Cum tap đoan quan Nam do Thong che Erich von Manstein se đanh len phia bac theo phuong Belgorod – Kursk chieu sau đot pha khoang gan 200 km.

Cac luc luong quan Đuc tai toan mat tran la 50 su đoan trong đo co 15 su đoan xe tang, tong cong khoang 95 van quan, 2.700 xe tang, 10.000 phao va sung coi, 2.050 may bay. Đay la cac đon vi xung kich manh nhat cua Đuc luc đo tap trung lai. Canh nam manh hon la mui tan cong chinh co 9 su đoan xe tang thien chien va sung suc nhat cua Đuc trong đo co 3 su đoan xe tang SS – "Đau lau chet", "Adolf Hitler" va "Đe che". Do cac khuc mac trong khau chuan bi nen ke hoach tien cong đa bi lui lai khoang 2 thang va yeu to bat ngo đa khong con. Tinh bao Xo Viet đa biet truoc ve y đinh va thoi điem tien cong va quan đoi Xo Viet đa tich cuc phong bi.

Phia quan đoi Xo Viet đoi mat voi khoi quan canh bac cua Đuc la Phuong dien quan Trung tam – tu lenh: Đai tuong Konstantin Rokossovsky, đai dien đai ban doanh: Nguyen soai Georgi Zhukov).
Đoi mat voi canh nam cua Đuc la Phuong dien quan Voronezh – tu lenh: Đai tuong Nikolai Vatutin, đai dien đai ban doanh: Nguyen soai Aleksandr Vasilevsky.
trong hau tuyen phong ngu co Phuong dien quan Thao nguyen cua tu lenh: Thuong tuong Ivan Konev lam du bi chien dich va đe phan cong sau nay.
So luong quan đoi Xo Viet phong ngu tai khu vuc vong cung Kursk len đen khoang 1,2 trieu binh si, 20.000 phao va coi, 3.600 xe tang va phao tu hanh, 2.370 may bay. Ngoai ra con co 700.000 binh si va 2.000 xe tang lam luc luong du bi. Cac luc luong bo binh, phao binh va khong quan ve phia Lien Xo đeu vuot troi hon ve so luong so voi phia Đuc, tuy nhien ve xe tang thi quan Đuc co nhieu xe tang hang nang hon.
Quan đoi Xo Viet chu truong chu đong chuyen sang phong ngu dua vao tran tuyen phong thu chong tang co chieu sau nhieu tang nhieu lop be gay va tieu hao mui nhon xe tang thiet giap cua đoi phuong sau đo chuyen sang phan cong. Đe chong lai luc luong tien cong cua Đuc phia Lien Xo đa bien vong cung Kursk thanh mot tran đia phong ngu chong tang vo cung kien co co nhieu tang lop co chieu sau hon 100 km day đac cac vat can, min chong tang, hang rao, min chong bo binh va he thong lien hoan cac vi tri phao chong tang, bo binh phong ngu bo tri theo chieu sau voi nhieu tuyen chien hao. Ngay phia sau la cac tap đoan quan xe tang va bo binh co gioi lam nhiem vu du bi san sang co đong tram lo bi quan đich choc thung.
Ngay 5 thang 7 nam 1943, tran đanh bat đau: Ngay khi quan Đuc con đang chuan bi tan cong, Hong quan dung phao binh cap tap phu đau vao cac vi tri ban đap tan cong cua Đuc. Đon phao binh phan chuan bi nay đa rat hieu qua: quan Đuc đa chiu ton that rat lon va phai hoan tien cong lai nhieu gio va khi tien cong khong con đo sac ben von co nua.

Cuoc tien cong cua Đuc sau đo đa dien ra rat vat va khong con sac nhon xuyen pha nhu von co cua quan đoi Đuc truoc đay nua. Trong 1 tuan o canh bac cua thong che Kluge chi tham nhap đuoc vao tran đia đich 15–20 km va co cho con bi đoi phuong phan cong đanh bat tro lai. Tai canh nam quan Đuc sac ben hon nhung cung khong tao nen đuoc đot pha. Sau 1 tuan cung chi tien sau đuoc 40–50 km. Cuoc chien dien ra rat cang thang tren mat đat va tren khong.
Ngay 11 thang 7, hai phuong dien quan Tay va Bryansk cua Lien Xo bat đau phan cong. Đay la cac luc luong phia bac tiep giap voi vong cung Kursk đe doa đanh vao suon trai canh quan Kluge, canh Bac cua Thong che Kluge đa ngung tan cong va chuyen sang phong ngu. Đe tao đot pha cho chien dich va giai ganh nang cho canh bac cua Thong che Kluge, ngay 12 thang 7, quan Đuc tung toan luc xe tang thiet giap con lai vao tran tai canh nam cua Thong che Manstein. Xe tang Đuc đa choc thung đuoc phong thu cua phuong dien quan cua Vatutin va tien len phia bac huong đen Kursk. Đung truoc tinh hinh quan Đuc choc thung phong tuyen, cung ngay Bo chi huy Xo Viet quyet đinh tung quan du bi la Tap đoan quan xe tang so 5 do Trung tuong Pavel Rotmistrov la Tu lenh va Tap đoan quan can ve so 5 do Trung tuong Aleksey Zhadov lam Tu lenh, đeu thuoc Phuong dien quan Thao nguyen, vao chien đau đe vo hieu hoa mui xe tang đang đinh thoc sau cua quan Đuc.
Cac đon vi xe tang hai ben lan xa vao nhau tai lang Tran Prokhorovka, tro thanh tran đau xe tang lon nhat trong lich su chien tranh cua nhan loai, tran đau tang nay co khoang 1.200 xe tang va phao tu hanh diet tang cua hai phia tham gia đanh nhau hon loan. Đen cuoi ngay phia Đuc thiet hai hon 300 xe tang va phia Lien Xo khoang 500 xe nhung quan Đuc đa kiet suc khong con luc luong du bi đe co the phat trien tien cong đuoc nua. Hon nua vao luc nay quan Đong minh Anh – My đa đo bo vao Y, Hitler buoc phai rut bot cac luc luong xe tang sang mat tran Y va ra lenh cham dut tan cong tai vong cung Kursk.
Đen luc nay tran Kursk tuy chua cham dut nhung phia Đuc ve co ban đa that bai phai lui ve phong thu tu bo tham vong gianh quyen chu đong tien cong va bao vay tieu diet cum quan Kursk cua đoi phuong. Đen đay bat đau giai đoan phan cong cua quan đoi Xo Viet.
Lien tiep trong hon 1 thang tiep theo quan đoi Đuc phai giat gau va vai cac luc luong vat va chong đo truoc suc tien cong cua Hong quan. Tuy đa bo tien cong chuyen sang phong ngu nhung quan Đuc cung khong đu luc luong đe chong lai cac phuong dien quan Xo Viet phan cong theo mot ke hoach đa đuoc đinh truoc. Đo la cac chien dich tan cong mang ten Kutuzov va Rumyantsev voi suc manh ap đao đoi phuong. Lan luot Belgorod (5 thang 8), Oryol (5 thang 8) va cuoi cung 23 thang 8, quan đoi Xo Viet chiem Kharkov, thanh pho lon thu 2, co đo cua Ukraina thi chien dich tien cong cua ho moi dung lai. Cham dut giai đoan phan cong va ca tran chien vong cung Kursk.
Tu nay tro đi quyen chu đong chien luoc đa nam chac trong tay quan đoi Xo Viet, cho đen cuoi chien tranh chi co phia Xo Viet tan cong chien luoc con Đuc Quoc xa bi đong chong đo cho toi ngay bi đanh bai hoan toan.


 Tran đanh song Dnepr  Xem chi tiet: Tran đanh song Dnepr, chien tranh đuong ray
Cuoi thang 8 nam 1943, ngay sau tran Kursk, Hong quan trien khai chien dich tan cong chien luoc tai canh nam chien truong Xo – Đuc nham giai phong Ukraina đo la tran đanh song Dnepr.

Ve phia Đuc, sau that bai tai Kursk quan đoi Đuc suy yeu toan dien, đe tranh cho khoi lien minh phat xit khoi tan ra, Hitler ra lenh bang moi gia giu vung nhung vung đat con lai, trong đo Ukraina la uu tien so mot. Tai đay quan Đuc cung co tuyen phong thu đuoc goi la "buc tuong phia đong" dua vao đoan trung luu va ha luu song Dnepr. Tuyen phong thu Dnepr cua quan Đuc co chieu dai tren 1.400 km tu Navlia o phia bac đen Taganrog o phia nam. Bao ve "buc tuong phia đong" la luc luong Đuc gom tap đoan quan so 2 thuoc Cum tap đoan quan Trung tam cua thong che Kluge; va cac tap đoan quan xe tang so 1, so 4, cac tap đoan quan bo binh so 6 va so 8 cua Cum tap đoan quan Nam cua thong che Manstein. Tong cong quan Đuc trong tran song Dnepr co 62 su đoan trong đo 14 su đoan xe tang va co gioi: khoang hon 1,2 trieu quan, 13.000 phao va sung coi, 2.100 xe tang va phao tu hanh, 2.100 may bay.
Đe choc thung tuyen phong thu song Dnepr cua Đuc, phia Lien Xo huy đong luc luong toi 2,6 trieu quan, hon 51.200 phao va sung coi, 2.500 xe tang va gan 3.000 may bay cua 5 phuong dien quan:

Phuong dien quan Trung tam cua Đai tuong Konstantin Rokossovsky tan cong theo huong Chernigov – Gomel – Narovlia.
Phuong dien quan Voronezh cua Đai tuong Nikolai Vatutin tan cong theo huong Kiev.
Phuong dien quan Thao nguyen cua Đai tuong Ivan Koniev tan cong theo huong Poltava – Kremenchug
Phuong dien quan tay nam cua Đai tuong Rodion Malinovsky theo huong Dnepropetrovsk.
Phuong dien quan Nam cua Thuong tuong Fyodor Tolbukhin theo huong Melitopol – Krym.
Voi uu the ap đao ve moi mat, cuoi thang 8 nam 1943, ca nam phuong dien quan Xo Viet tan cong đong loat tren dien rong tu Navlia đen Taganrog tren mot mat tran dai 1.400 km. Tuy quan Đuc chong cu rat ac liet nhung khong đu luc luong đe co the can noi cuoc tan cong. Bo tong chi huy Đuc ngay 15 thang 9 nam 1943 phai ra lenh rut toan bo luc luong sang bo phai song Dnepr dua vao "buc tuong phia đong" đe co giu phan đat Ukraina ben bo phai con song cung phan đat sat Bien Đen va ban đao Krym, lay con song lon Dnepr lam tuyen phong thu.
Tran đanh song Dnepr buoc vao giai đoan ac liet nhat. Đe khong cho đoi phuong co thoi gian kip cung co, Hong quan ao at vuot song trong hanh tien tren toan mat tran dai hon 700 km: cac đon vi phat huy tat ca cac phuong tien vuot song co the. Đen cuoi thang 9 Hong quan đa chiem hang chuc điem ban đap tren bo phai song Dnepr. Trong thang 9, thang 10 nam 1943 la cac tran đanh đam mau nham thu tieu va mo rong ban đap tren song Dnepr: quan Đuc tap trung moi luc luong co gang đay quan đoi Xo Viet xuong song. Cac tran đanh gianh giat cac ban đap rat ac liet, phia Hong quan tuy voi thuong vong rat nang ne van giu va banh truong đuoc ban đap ben phia bo phai con song.
Đen đau thang 11, khi đa tich luy đu luc luong tren cac ban đap tan cong ben bo phai, phuong dien quan Ukraina 1 (truoc đay la phuong dien quan Voronezh) cua đai tuong Vatutin bat đau tan cong đanh chiem Kiev, thu đo Ukraina (xem chien dich tan cong Kiev, 1943). Ngay 6 thang 11 nam 1943, Hong quan chiem Kiev va phat trien tan cong ve phia Zhitomir. Nhung ngay sau đo, tu 8 thang 11 va đen tan cuoi thang 12 nam 1943, quan Đuc tang cuong cac đon vi xe tang tu cac mat tran khac cho tap đoan quan xe tang so 4 va phan cong manh me vao suon phia nam cua phuong dien quan Vatutin va đinh tan cong chiem lai Kiev. Phuong dien quan Vatutin phai chuyen sang phong ngu va lui ve phong thu Kiev, phia Lien Xo tang cuong quan du bi va cuoi cung đa chan đung cuoc phan cong cua tap đoan quan xe tang so 4 cua Đuc.
Đen cuoi thang 12 nam 1943, tran đanh song Dnepr đa ket thuc. Hong quan đa giai phong hoan toan lanh tho phia bo trai, đa đung vung chan chiem mot vung rong vai tram km, sau hon 100 km ben bo phai song Dnepr trong đo co Kiev thu đo Ukraina, đa cat roi va co lap luc luong Đuc tai Krym. Đay la lan đau tien mot chien dich tong tan cong chien luoc rat lon vao mua he cua Xo Viet đa thang loi. Voi thang loi cua tran song Dnepr thi viec quan Đuc mat toan bo Ukraina va Krym vao tay Xo Viet chi con la van đe thoi gian ngan.


= Nam 1944: mat tran phia đong cua Đuc sup đo =

Cho đen đau thang 1 nam 1944, quan Đuc van con chiem đong cac vung lanh tho Lien Xo la ba nuoc cong hoa Baltic, phan lon lanh tho Belarus, Ukraina, Moldova, Krym, Karelia, va cac tinh Kalinin, Leningrad. Quan so cua phia Đuc tren chien truong phia đong con khoang hon 5 trieu quan gom 198 su đoan Đuc va cac luc luong cua đong minh Y, Hungary, Romania, Phan Lan, trang bi gan 55.000 đai bac va sung coi, 5.400 xe tang va phao tu hanh, hon 3.000 may bay. Mac du đay van la mot luc luong rat hung hau nhung so sanh luc luong tren chien truong đa xau đi nghiem trong cho phia Đuc. Cac that bai cua Đuc tren chien truong lam tram trong them tinh hinh chinh tri tai ban than nuoc Đuc Quoc xa cung nhu tai cac nuoc đong minh cua Đuc. Mac du voi nhung no luc rat to lon, san xuat quoc phong cua Đuc tiep tuc tang truong cho đen tan thang 7 nam 1944, nhung toan bo nen kinh te đa sa vao nhung kho khan khong the giai quyet noi. Đac biet Đuc gap kho khan rat lon voi van đe nhan luc: chi rieng trong thoi gian tu thang 6 nam 1943 đen thang 1 nam 1944, phia Đuc đa mat hon 1,2 trieu binh linh va si quan co kinh nghiem chien đau, đen đau thang 1 nam 1944, tong đong vien cua Đuc chi thay the đuoc cho duoi 3/4 con so nay nhung voi chat luong chien đau kem xa.
Phia quan đoi Xo Viet, cho đen thang 1 nam 1944, co quan so len toi 6.425.000 nguoi, 83.600 đai bac va sung coi, 10.200 may bay chien đau, 5.300 xe tang va phao tu hanh. Chua ke đen cac đon vi Ba Lan, Tiep Khac, Rumani, Nam Tu, Phap co khoang 100.000 nguoi tham gia chien đau tren lanh tho Lien Xo. Uu the cua Hong quan cang ngay cang ap đao va Lien Xo hoan toan co the mot minh đanh thang đuoc lien minh phat xit cua Đuc Quoc xa tren chien truong chau Au.

Tu thang 12 nam 1943 đen thang 6 nam 1944, chien truong chinh van la canh Nam mat tran. Noi tiep tran đanh song Dnepr, quan đoi Xo Viet phat đong mot loat chien dich tan cong ben bo phai song Dnepr đo la cac chien dich Zhitomir-Berdichev, chien dich Kirovograd, Korsun-shevchenkovsky, Rovno-Lutsk, Nikopolsko-Krivoi rog, Proskurov-Chernovsi, Uman-Botoshani, Bereznegovatoe-Snigirevka, Polesie va chien dich tan cong Odessa. Cac chien dich tan cong nay dien ra tren mat tran rong 1.300 đen 1.400 km va đeu thang loi o cac muc đo khac nhau, đa đanh tan cac luc luong đoi khang cua Đuc va đong minh tai canh Nam chien truong. Tiem luc quan su cua nuoc Đuc Quoc xa đa bi tieu hao rat lon trong cac chien dich nay, khong chi o so luong tai san quan su bi pha huy ma mot loat cac nha may cong nghiep o Ukraina con lai trong tay quan Đuc cung bi Quan đoi Lien Xo chiem lai, đac biet la khu cong nghiep Krivoy Rog - Nikolayev. Hong quan đa giai phong hau het Ukraina, đa đen đuoc chan day nui Karpat va tham nhap vao Romania, đe doa đanh chiem nguon cung ung dau mo cuc ky quan trong cua Đuc Quoc xa tai Romania.
Tai cac khu vuc khac cua chien truong Xo – Đuc chien dich Leningrad-Novgorod đa giai phong hoan toan tinh Leningrad va mot phan tinh Kalinin, trong mua xuan nam 1944, toan bo ban đao Krym đa ve tay quan đoi Xo Viet.
Tinh chung tu ngay 1 thang 6 nam 1943 đen ngay 1 thang 6 nam 1944, ton that cua luc luong vu trang cua Đuc o mat tran Lien Xo len toi 3.705.500 quan Đen giua nam 1944, tong quan so chinh quy cua Đuc o mat tran Lien Xo đa sut xuong duoi muc 4 trieu. Chat luong cua quan Đuc cung sut giam nghiem trong: so binh linh va sy quan co nhieu kinh nghiem chien đau đa ton that gan het, quan Đuc luc nay chu yeu la tan binh chua co nhieu kinh nghiem chien đau.
Ngay 6 thang 6 nam 1944, lien quan đong minh chong phat xit Hoa Ky – Anh – Phap tu do – Canada đa tien hanh chien dich đo bo lon nhat trong lich su nhan loai vao Normandie mien Bac nuoc Phap đe mo mat tran thu hai. Tinh hinh cua nuoc Đuc Quoc xa đa xau lai cang xau hon: tu nay quan đoi Đuc bi kep giua hai mat tran, khong con co the tu do đieu luc luong du bi tu phia tay sang phia đong nhu trong cac nam truoc đay nua va quan so Đuc khong the đu đe cang ra tren hai mat tran. Nuoc Đuc đung truoc trien vong bai tran mau chong.


 Chien dich Bagration  Ngay 22 thang 6 nam 1944, Hong quan Lien Xo mo đau đot tan cong mua he bang chien dich Bagration đay la chien dich đa giai phong hoan toan Belarus, mot phan lon đat đai ba nuoc cong hoa Baltic, đong bac Ba Lan va tien đen tan Đong Pho. Chien dich nay đuoc coi la chien thang lon nhat cua Hong quan trong chien tranh đa tieu diet gan het khoi quan manh nhat cua Đuc la Cum tap đoan quan Trung tam.
Cum tap đoan quan Trung tam duoi quyen Thong che Ernst Busch tu 28 thang 6, 1944 la Thong che Walter Model gom tap đoan quan xe tang so 3, cac tap đoan quan da chien so 2, so 4 va so 9, tong cong 34 su đoan, gom hon 1 trieu quan (tinh ca tang vien), tuy rat manh va phong thu tren khu vuc phong ngu kien co đuoc chuan bi tu lau nam voi cac loi the phong thu đang ke, nhung tu khi Cum tap đoan quan Nam thua tran lui sau ve phia tay sau cac chien dich tan cong cua Lien Xo ke tu tran song Dniepr suon phia nam cua Cum tap đoan quan Trung tam đa khong con đuoc che chan va hinh the chiem đong cua cum quan nay tro nen bat loi.
Đe chong lai he thong phong ngu cua Cum tap đoan quan Trung tam, phia Lien Xo huy đong 4 phuong dien quan bo tri tu Bac xuong Nam la:

Phuong dien quan Pribaltic 1 cua Đai tuong Ivan Bagramian
Phuong dien quan Byelorussia 3 cua Đai tuong Ivan Chernyakhovsky
Phuong dien quan Byelorussia 2 cua Thuong tuong Georgy Zakharov
Phuong dien quan Byelorussia 1 cua Đai tuong Konstantin Rokossovsky
Tong cong luc luong Xo Viet la 1 tap đoan quan xe tang, 6 quan đoan xe tang đoc lap, 3 quan đoan co gioi, 20 tap đoan quan, tong cong 166 su đoan voi 2,4 trieu quan va cac luc luong xe tang, phao binh va khong quan đeu ap đao quan Đuc. Trai voi du tinh cua Bo chi huy toi cao Đuc se cho cuoc tan cong lon cua Xo Viet tai phia nam chien truong tai Ukraina hoac Moldavia, cuoc tan cong chien luoc cua Lien Xo đa dien ra tai trung tam mat tran la Belarus.
Trong 12 ngay tu 22 thang 6 đen 4 thang 7 nam 1944, cac phuong dien quan Xo Viet chia thanh 6 mui đong loat tan cong bao vay cac khoi quan Đuc tai ngoai vi tuyen phong thu tai Moghilev, Vitebsk va đac biet tai "cai tui" Bobruisk. Quan Đuc lien tiep roi vao cac vong vay va mau chong bi tieu diet. Sau đo Hong quan phat trien tan cong co đong bang hai mui xe tang thiet giap manh tu phuong dien quan Belorussia 1 cua Rokossovsky va phuong dien quan Belorussia 3 cua Chernyakhovsky, cac tap đoan quan xe tang Xo Viet đa hop vay tai Minsk. Ngay 3 thang 7 thu đo Minsk cua Belarus that thu, cac luc luong cua Cum tap đoan quan Trung tam cua Đuc roi vao vong vay rat lon tai phia đong thanh pho Minsk. Đen 11 thang 7 nam 1944 khoi quan Đuc bi bao vay tai đay đa bi tieu diet, hon 10 van quan Đuc bi bat.

Trong thang 7 va thang 8, Hong quan phat trien tan cong tren dien rong truy đuoi cac đon vi Đuc đa bi đanh tan va đang rut chay, cac no luc cua Bo chi huy Đuc đem quan tram lo hong phong ngu rong đen 400 km đeu bi đanh bai. Hong quan giai phong phan lon lanh tho cac nuoc cong hoa Baltic, toan bo lanh tho Belarus va tien sau vao Ba Lan cho đen tuyen song Wisla va tiep can voi lanh tho Đuc tai Đong Pho. Quan đoi Xo Viet đa vao cua ngo đat Đuc.
Khi Hong quan chi con cach thu đo Warszawa cua Ba Lan mot con song Wisla, ngay 1 thang 8 nam 1944, chinh phu khang chien Ba Lan đang luu vong tai Luan Đon von mau thuan sau sac voi Lien Xo, đa to chuc khoi nghia tai thu đo Warszawa sau lung quan Đuc. Chinh phu nay du tinh rang khi Hong quan tien vao thu đo Ba Lan thi tai đo đa co chu, đat Lien Xo truoc thuc te phai cong nhan chinh phu nay; con neu khoi nghia co nguy co that bai, ho se keu goi Lien Xo giup đo va nhu vay cung đuoc khoi Đong Minh coi nhu la gop cong chong Đuc.
Qua nhien, quan khoi nghia tai thu đo Warszawa nhanh chong bi quan Đuc đe bep. Nhung trai voi du tinh cua nhung nguoi khoi nghia, quan đoi Xo Viet dung tan cong tai huong Warszawa va khong vuot song Wisla đe tiep ung quan Lien Xo đa tien qua xa luc luong hau can, khong con đu suc đanh vuot song. Cuoc khoi nghia đa bi quan Đuc đan ap cuc ky khoc liet, ngoai hang van so quan khoi nghia bi chet, bi thuong, bi bat, quan SS thang tay tan sat nguoi Ba Lan giet hai 25 van dan va san bang thu đo Warszawa.
Cuoc tan cong cua Hong quan phat trien đen 29 thang 8 nam 1944 va chi dung lai đe cho luc luong hau can tien theo kip. Quan đoi Xo Viet đa tien sau đuoc 500 – 600 km voi dien rong 1.100 km, đa tieu diet hoan toan 17 su đoan va 3 lu đoan Đuc, gay ton that tren 50% quan so cho 50 su đoan Đuc khac. Cuoc tan cong nay cua Hong quan đa tao đieu kien đe trien khai tiep cac đon tan cong lien hoan tai phia nam va phia bac chien truong Xo – Đuc va đen cuoi nam 1944 đa giai phong hoan toan lanh tho Xo Viet va bat đau qua trinh giai phong Đong Au.


 Lien Xo giai phong toan bo lanh tho Đong Au  Voi that bai rat to lon ngay tu nhung ngay đau tien cua chien dich Bagration, mat tran cua Đuc tai lanh tho Xo Viet đa hoan toan mat đo vung chac on đinh. Nhan đa thang loi tai Belarus khi cac luc luong Đuc bi hut ve chien truong nay, ngay trong khi tran Belarus đang dien ra, phia Xo Viet phat đong lien tiep cac đon tan cong chien luoc nua tai canh nam va canh bac chien truong Xo – Đuc, đa giai phong hoan toan lanh tho Xo Viet, loai cac đong minh cua Đuc ra khoi chien tranh, va mo rong đuong tien vao Đong Au đo la cac chien dich Lvov-Sandomierz, Iasi-Chisinau tai phia nam chien truong, chien dich Baltic tai vung ba nuoc cong hoa Baltic, chien dich Viborg-Petrozavodsk va Petsamo-kirken tai dai đat Karelia.

Chien dich Lvov–Sandomierz tu 13 thang 7 đen 29 thang 8 nam 1944, phuong dien quan Ukraina 1 cua nguyen soai Xo Viet Ivan Konev voi luc luong 2 tap đoan quan xe tang, 7 tap đoan quan bo binh (tong cong: 1.200.000 linh, 1.979 xe tang, 11.265 khau phao) đa đanh tan Cum tap đoan quan Bac Ukraina cua đai tuong Đuc Josef Harpe voi 900.000 quan, 800 xe tang, 6.300 đai bac va sung coi. Sau cac tran đanh rat ac liet, Hong quan choc thung tuyen phong thu Đuc tai Ternopol va phat trien tan cong bao vay, tieu diet 8 su đoan Đuc tai Broda. Cum tap đoan quan Bac Ukraina cua Đuc bi đanh tan, bi tach thanh hai manh va bi giai tan: mot bo phan rut lui ve phia Ba Lan vuot song Wisla va phan thu hai chay sau ve phia Karpat vao lanh tho Romania. Phuong dien quan Konev tach mot bo phan thanh phuong dien quan Ukraina 4 giao cho đai tuong Ivan Petrov truy kich theo huong Karpat, con phuong dien quan Ukraina 1 tiep tuc tan cong vao Ba Lan ve phia song Wisla va đa vuot song tao ban đap tren bo tay tai huong Sandomierz. Quan Đuc tai mat tran Wisla tang cuong quan du bi, phan cong manh liet đe thu tieu ban đap quyet hat Hong quan xuong song. Sau cac tran đanh rat du doi phuong dien quan cua Konev van giu va mo rong đuoc ban đap Sandomierz. Cuoi thang 8, chien su đi đen lang diu va ngay 29 thang 8, 1944 thi chien dich cham dut.

Chien dich Lvov – Sandomierz đa giai phong hoan toan phan đat Ukraina con lai trong tay Đuc Quoc xa đuoi xa đoi phuong vao Romania va Ba Lan, đa chiem đong nam Ba Lan va Hong quan đa đung vung chan tren bo Tay con song Wisla.

Chien dich Iasi-Chisinau tu 20 đen 29 thang 8 nam 1944: la chien dich thang loi rat to lon cua Hong quan voi hieu suat chien đau rat cao chi trong 9 ngay hai phuong dien quan Ukraina 2 cua đai tuong Rodion Malinovsky va Ukraina 3 cua đai tuong Fyodor Tolbukhin tong cong 1.341.200 linh, 1.874 xe tang va phao đa tieu diet Cum tap đoan quan Nam Ukraina cua lien quan Đuc – Romania duoi quyen chi huy cua Đai tuong Johannes Friesner co 47 su đoan, 5 lu đoan voi tong cong 500.000 linh Đuc, 405.000 quan Romania, 170 xe tang. Trong 9 ngay, Hong quan đa tieu diet 25 van quan đich va bat gan 30 van tu binh, giai phong hoan toan Moldova, quan đoi Xo Viet ao at keo vao Romania lam tan ra 35 van quan con lai cua nuoc nay, phat đong cach mang than Xo Viet, đa loai Romania ra khoi khoi Truc va quay lai tuyen chien chong Đuc. Chien dich nay đa giai phong toan bo lanh tho Lien Xo tai canh nam chien truong Xo – Đuc va mo rong đuong cho quan đoi Xo viet tien vao Balkan va Hungary. Đe gianh đuoc thang loi lon nay, Hong quan chi ton that 67.000 nguoi. Đay la mot trong nhung tran đanh ma so thuong vong cua quan Đuc cao gap nhieu lan cua đoi phuong.
Ngoai ton that ve nguoi va vu khi, nuoc Đuc Quoc xa bi giang mot đon nang ve chien luoc boi chien dich nay. Ngay 12 thang 9 nam 1944, đai dien cho cac nuoc Đong Minh, chinh phu Lien Xo đa ky hiep đinh đinh chien voi Romania, theo đo Romania phai cat đut quan he đong minh voi Đuc va cham dut cung cap dau mo cho Đuc. Viec nay khien nguon dau mo cung cap cho nuoc Đuc Quoc xa bi sut giam 1/2, keo theo đo la san xuat vu khi cua Đuc cung sut theo. Gio đay, quan đoi Đuc Quoc xa chi con co the trong cay vao nguon dau mo tren khu vuc bien gioi Ao - Hungary voi san luong xap xi khu vuc Ploiesti, trong khi cac nguon cung khac đeu bi đong minh phong toa.

Chien dich Baltic tu 14 thang 9 đen 24 thang 11, 1944: La chien dich giai phong phan đat cuoi cung cua Lien Xo. Trong chien dich nay cac Phuong dien quan Pribaltic 1 cua Đai tuong Ivan Bagramyan, Phuong dien quan Pribaltic 2 cua Đai tuong Andrey Yeryomenko, Phuong dien quan Pribaltic 3 cua Đai tuong Ivan Maslennikov cung Phuong dien quan Leningrad cua Nguyen soai Leonid Govorov voi luc luong 90 van quan, 17.500 khau phao, 3.080 xe tang, 2.640 may bay voi suc manh ap đao tong tan cong Cum tap đoan quan Bac cua Đuc von đa bi nen chat ve phia bien Baltic sau chien dich Belarus. Luc luong cua Cum tap đoan quan Bac tai chien dich nay gom 73 van quan, 7000 đai bac va sung coi, 1.200 xe tang va phao tu hanh phong thu tren đia ban thuan loi đa đuoc chuan bi tu lau.Quan đoi Xo Viet tan cong tren dien rong theo huong Bac Nam đinh hat Cum tap đoan quan Bac cua Đuc xuong bien. Hong quan đa cat roi Cum tap đoan quan Bac khoi Đong Pho. Duoi ap luc tan cong qua lon cua Hong quan lai khong con đat đe lui, cum quan Đuc phai bo het đat đai lui ve co thu mui đat Courland tai phia bac Latvia. Tai đay mat đo phong thu cua Đuc đa tro nen đam đac va cum nay đa bi co lap hoan toan khong con y nghia chien luoc gi nua nen quan đoi Xo Viet đe tiet kiem binh luc đa dung tan cong va giam chat khoi quan nay tai Courland cho đen het chien tranh.
Cac chien dich Belarus, Lvov – Sandomierz, Iasi – Chisinau va Baltic dien ra trong nua cuoi nam 1944 cung voi cac tan cong tai dai đat Karelia đa giai phong hoan toan lanh tho Lien Xo (chi con lai mui đat Courland tai bac Latvia). Hong quan đa mo đuong vao bac Na Uy, Hungary, Ao va Tiep Khac va loai khoi vong chien cac đong minh cua Đuc Quoc xa la Phan Lan va Romania va Bulgaria. Khoi đong minh phat xit sup đo.


= Nam 1945: Đuc Quoc xa thua tran =

Nam 1945, Đe che thu ba buoc vao con hap hoi that su. Tai phia Tay, quan Anh-My đa đo bo len chau Au va đay lui quan Đuc ra khoi Phap. Tai phia Đong, tinh hinh con xau hon nhieu. Rieng trong nam 1944, gan 3 trieu quan Đuc đa tu tran hoac bi Lien Xo bat lam tu binh, chua ke ton that cua cac luc luong đong minh cua Đuc nhu Phan Lan, Romania, Hungary... Cac đong minh cua Đuc nhu Phan Lan, Hungary, Romania đa bi đanh bai va phai ky hoa uoc voi Lien Xo, tham chi quay sang chong lai Đuc. Quan Đuc bi đanh bat khoi moi vung lanh tho o Đong Au va Hong quan đa ap sat bien gioi Đuc.
Đen đau nam 1945, quan đoi Đuc van con hon 4 trieu nguoi, song ty le kha lon la tan binh thieu kinh nghiem chien đau, vu khi hang nang (xe tang, may bay) ngay cang thieu hut. Nen kinh te va cong nghiep chien tranh Đuc sup đo: nhan dan thieu luong thuc tram trong, cac muc tieu kinh te, quoc phong cua Đuc bi khong quan Đong minh Anh – My – Lien Xo tan pha rat nang ne khong con co hoi khoi phuc, cac nha may xi nghiep Đuc do ket qua cua tong đong vien đa thieu tram trong cac nguon nhan cong co trinh đo. Cac no luc chien tranh qua tai trong nhieu nam bay gio đa phat tac khong con co the khac phuc noi nua. Khi cac đong minh cua Đuc tan ra va đat đai roi vao tay đoi phuong thi cac nguon nguyen lieu cung khong con, kinh te va san xuat quoc phong cua Đuc thut giam the tham. Đac biet sau khi Romania ky hoa uoc voi Lien Xo thi nguon dau mo duy nhat nuoi song quan đoi va kinh te Đuc đa bi cat hoan toan. Thieu vu khi, thieu nhien lieu thi du quan đoi Đuc noi tieng co ky luat, kien cuong cung khong the khang cu co hieu qua.

Sau vu muu sat Hitler 20 thang 7 nam 1944 hang ngu si quan tuong linh cao cap Đuc bi xao tron lon, mot bo phan rat lon tuong linh Đuc tuy khong bi truy to nhung bi nghi ky khong đuoc tin dung. Hitler nghi ngo quan đoi va chi tin tuong luc luong SS, tham chi Hitler bo nhiem thu linh SS Reichsfuhrer-SS Heinrich Himmler lam Tu lenh Cum tap đoan quan Wisla – gio đay la luc luong chu chot phong thu đe che – mac du nhan vat nay chua tung co chut it kien thuc hay kinh nghiem gi đe đanh tran. Mau thuan giua SS va quan đoi Đuc ngay cang tram trong. Quan đoi Đuc trong nam cuoi chien tranh co chat luong suy sup tram trong, quan so phan nhieu la cac luc luong moi đong vien, bao gom ca nguoi gia va thieu nien tu cac to chuc ban quan su, huan luyen so sai lai them tinh than chien đau xuong thap, tam ly chan chuong, trong quan đoi ai cung hieu đe che đa thua tran. Tuy voi nhung kho khan khong lo nhu vay voi su vo vong cua chien tranh, su khang cu du doi tren chien truong phia đong đen gio phut cuoi cung cua chien tranh cho thay tinh chuyen nghiep, long trung thanh va ky luat rat cao cua quan đoi va nguoi dan Đuc.
Ngay ban than lanh tu Hitler trong tinh hinh khon quan đa mat het su sang suot cua nha lanh đao quoc gia va nguoi cam quan. Fuhrer canh ngay cang sa vao cac con kich đong than kinh va cac menh lenh chien đau cang ngay cang giong voi con me sang: cho đen ngay cuoi cung cua Đe che, cac menh lenh tan cong, phan cong mang tinh "khong tuong" cua Fuhrer van lien tiep đuoc đua ra ma khong can biet co kha thi hay khong.
Tai mat tran phia tay, mat Y, Phap, Bi va voi su that bai trong cac no luc tan cong tuyet vong nhu tai chien dich Ardennes quan Đuc đa bi nen chat giua hai gong kim. Mac du co menh lenh cua Hitler đung vung tai moi manh đat chong lai moi ke thu, nhung cac tuong linh Đuc thay ro ket cuc đau hang khong the tranh khoi nen co xu huong kien quyet tu thu tai mat tran phia đong kim ham đen muc toi đa toc đo tien quan cua quan đoi Xo Viet, trong khi đo tha long mat tran phia tay (vao thang 2 nam 1945, 8 su đoan Panzer voi tong cong 271 chiec Panther đuoc chuyen tu mat tran phia Tay ve mat tran phia Đong, Đuc chi con đe lai 5 tieu đoan Panther đoc lap đe chan quan Anh-My.) Đen cac thang 3 thang 4 nam 1945 thi khong con la xu huong nua: quan Đuc mo cua mat tran phia tay muon lien quan Anh – My – Phap tien vao đat Đuc cang nhanh cang tot, trong khi đo chien su tai mat tran phia đong dien ra cuc ky ac liet đen ngay cuoi cung. Tham chi sau khi đa chinh thuc đau hang, quan Đuc tai mat tran phia đong tiep tuc chien đau du doi, co gang choc thung vong vay Xo Viet đe chay sang đau hang phia đong minh Anh – My – Phap.


 Chien dich Wisla – Oder  Sau Chien dich Bagration mat tran phia đong huong Warszawa – Berlin im ang đen hon 4 thang, tu đau thang 9 đen het thang 12 nam 1944 ca hai ben khong co hanh đong quan su tich cuc nao. Thoi gian tam nghi đa cho phep quan Đuc cung co lai nhung lo thung phong ngu va đieu quan du bi tan cong tai mat tran phia tay (xem chien dich Ardennes) va đieu quan phan cong tai cac tran đanh tai Hungary (xem chien dich Budapest). Trong thoi gian nay quan đoi Xo Viet đa thi hanh mot khoi luong cong viec khong lo đe đam bao hau can cho chien dich tan cong to lon va lien tuc sap toi đe mau chong đanh bai Đuc Quoc xa. Cac phuong dien quan Xo Viet đuoc cung cap đan duoc đu đe tien hanh 4 đen 5 chien dich thong thuong cho phep Hong quan tan cong lien tuc tren dien rong cho đen het chien tranh.
Tu ngay 12 thang 1 đen 3 thang 2 nam 1945 Hong quan to chuc chien dich Wisla-Oder đay la chien dich đanh tan cac luc luong Đuc tren huong phong thu Warszawa – Berlin, giai phong gan het Ba Lan va đat su ton tai cua đe che III chi con tinh tung tuan.
Tan cong chien dich Wisla – Oder la hai phuong dien quan chu đao cua Lien Xo: 

Tai canh bac, Phuong dien quan Belorussia 1 tu lenh Nguyen soai Geogri Zhukov gom: tap đoan quan xe tang can ve so 1 va so 2; cac quan đoan xe tang đoc lap so 9 va 11; tap đoan quan khong quan so 16; cac tap đoan quan xung kich so 47, 61, 3 va so 5; tap đoan quan can ve so 8; cac tap đoan quan so 69 va 33; tap đoan quan Ba Lan so 1 va 2; 2 quan đoan ky binh can ve so 2 va 7;
Canh nam Phuong dien quan Ukraina 1 cua Nguyen soai Ivan Konev: tap đoan quan xe tang can ve so 3; tap đoan quan xe tang so 4; quan đoan xe tang đoc lap so 31; tap đoan quan khong quan so 2; tap đoan quan can ve so 3 va 5; cac tap đoan quan so 6, 13, 52, 60, 21, 59; quan đoan co gioi can ve so 7; quan đoan ky binh so 1.
Tong cong hai phuong dien quan Zhukov va Konev co 2,2 trieu quan; 33,5 nghin đai bac va sung coi; 7.000 xe tang va phao tu hanh; 5.000 may bay voi uu the ve quan so va vu khi gap 4 đen 5 lan đoi phuong.
Luc luong Đuc phong thu tai huong nay la Cum tap đoan quan A cua Đuc – tu lenh Đai tuong Josef Harpe (tu 17 thang 1, 1945 la Đai tuong Ferdinand Schorner) đo la cac đon vi: tap đoan quan xe tang so 4, tap đoan quan da chien so 9 va 17. Tong cong luc luong Đuc co 450.000 quan, 5.000 đai bac va sung coi, 1.220 xe tang va phao tu hanh, 630 may bay. Khu vuc phong thu cua Đuc đuoc gia co co 7 giai phong ngu voi chieu sau tu 300 đen 500 km, ngoai ra cac thanh pho trong khu vuc nay đeu đa đuoc bien thanh phao đai trung tam phong ngu rat chac chan. Cac song tren huong Warszawa – Berlin hau het chay theo huong nam – bac va đa đuoc quan Đuc tan dung bien thanh cac tuyen phong thu lien hoan.
Ngay 12 thang 1 nam 1945, Phuong dien quan Ukraina 1 cua Nguyen soai Konev tu ban đap Sandomir tren song Wisla ket hop voi canh phai cua Phuong dien quan Belorussia 4 phat trien tan cong ve phia tay va đay la chien dich Sandomir-Silesia phat trien tan cong theo huong chung nham đen Breslau.
Ngay 14 thang 1, Phuong dien quan Belorussia 1 ket hop voi canh trai cua Phuong dien quan Belorussia 2 tan cong tu 2 ban đap Pulava va Magnushev đay la chien dich Warszawa-Poznan huong tan cong nham vao phia Poznan.
Cho đen ngay 17 thang 1, hai phuong dien quan Xo Viet cua Konev va Zhukov đa đe bep phong thu cua cac luc luong chinh cua Cum tap đoan quan A cua Đuc tren dien rong gan 500 km va đot pha sau 100–160 km. Quan đoi Xo Viet đa giai phong Warszawa, Radom, Chenstokhov, Radomsko, va hon 2.400 thanh pho va điem dan cu cua Ba Lan. Cac luc luong Đuc đuoc huy đong tu Đuc sang đa khong the va lai lo thung phong ngu. Quan đoi Xo Viet tan cong ao at voi toc đo trung binh 30–40 km mot ngay đem. Ngay 19 thang 1, cac đon vi tien phong cua phuong dien quan Konev la tap đoan quan xe tang can ve so 3, tap đoan quan can ve so 5 va tap đoan quan 52 trong khi truy đuoi quan Đuc đa tien sau vao đat Đuc va canh trai Konev đa giai phong thanh pho Krakow. Tu Ngay 20 đen 25 thang 1, phuong dien quan Zhukov đa đap tan tuyen phong thu song Varta va tuyen Poznan, bao vay va tieu diet khoi quan Poznan gom 6 van quan Đuc.
Tu ngay 22 thang 1 đen 3 thang 2, quan đoi Xo Viet đa hoan thanh cac muc tieu cua chien dich đa tien đen song Oder vuot song va lap cac ban đap tren bo tay tai cac khu vuc Shteinau, Breslau, Oppelna va Kiustrin. Cung thoi gian nay phuong dien quan Ukraina 4 giai phong toan bo mien nam Ba Lan va mien Bac Tiep Khac đen thuong nguon con song Wisla.

Vi hinh the cua mat tran đen luc nay tai huong Berlin đa tao thanh mot mui nhon an sau ve phia lanh tho Đuc va tai hai suon bac va nam cua Hong quan la cac khoi quan Đuc con rat manh tai Pomerania, Đong Pho va Silesia rat co the se phan cong manh vao suon hai phuong dien quan Zhukov va Konev nen Bo chi huy toi cao Xo Viet vao ngay 3 thang 2, 1945 đa chu đong cham dut chien dich va chuyen trong tam tan cong tiep theo sang nhiem vu đanh tieu diet cac khoi quan Đuc tai Pomerania, Đong Pho va Silesia, đo la cac chien dich Đong Pomerania, chien dich Đong Pho, chien dich ha Silesia va chien dich thuong Silesia dien ra tu thang 2 đen thang 4 nam 1945, sau cac chien dich nay quan đoi Đuc ve co ban đa trang tay.
Chien dich Wisla – Oder cung la mot thang loi rat to lon cua quan đoi Xo Viet vao giai đoan cuoi cua chien tranh, đa tieu diet 77.000 quan Đuc; lam bi thuong 334.000 va 192.000 quan mat tich. Phia Nga co hon 43.000 quan chet va 150.000 bi thuong. Hong quan đa chiem đuoc đai bo phan lanh tho Ba Lan, đa tao đieu kien rat thuan loi cho quan đoi đong minh tren mat tran phia tay va la tien đe đe tien hanh cac chien dich Pomerania va Silesia tiep theo. Đac biet chien dich nay đa đua Hong quan vao trung tam nuoc Đuc chi con cach thu đo Berlin cua Hitler chi khoang 60 km đuong chim bay tu cac ban đap nay Hong quan se tien hanh chien dich Berlin chiem thu đo Đuc bat Đuc Quoc xa đau hang.


 Chien dich Berlin, nuoc Đuc đau hang  Sau cac chien dich Đong Pomerania cua hai phuong dien quan Xo Viet Belorussia 1 va Belorussia 2 va chien dich Silesia cua hai phuong dien quan Ukraina 1 va Ukraina 4 cac khoi quan luc Đuc tai hai suon bac va nam cua hai phuong dien quan Zhukov va Konev đa bi đanh tan khong con kha nang phan cong vao suon quan đoi Xo Viet tren huong Berlin nua. Hong quan đa hoi đu đieu kien cho tran đanh cuoi cung dut điem Đe che Đuc thu ba cua Hitler.
Đay la thoi điem rat nhieu te nhi chinh tri: cang gan thang loi cuoi cung thi su nghi ky giua Lien Xo va cac đong minh tu ban chu nghia Anh, My cang tang len. Mac du đa co su thoa thuan giua lanh đao ba cuong quoc đong minh ve khu vuc chiem đong cua tung ben sau chien tranh nhung quan đoi Anh – My cung khong tu bo cam do chiem Berlin neu co the vi đanh chiem thu đo Đuc gan lien voi uy tin va vai tro cua quoc gia trong viec đanh thang chu nghia phat xit. Stalin ra lenh cho cac nguyen soai Zhukov va Konev phai chay đua voi đong minh, nhanh chong chiem Berlin va chiem linh lanh tho Đuc cang nhieu cang tot đe phuc vu cho cac muc tieu chinh tri hau chien.
Đoi mat voi quan Lien Xo luc nay co 133 su đoan Đuc trong khi luc luong Đong Minh phai chien đau voi 114 su đoan Đuc o mat tran phia Tay va mat tran Y. Luftwaffe (Khong quan Đuc Quoc xa) co tren 5.500 chien đau co trong đo 1.700 chiec đang chien đau o phia đong chong Lien Xo.
Tai huong Berlin luc luong Đuc la hai cum tap đoan quan:

Tai phia bac: Cum tap đoan quan Wisla cua tu lenh Đai tuong Gotthard Heinrici đay la luc luong chinh bao ve Berlin. Khu vuc bo phong cua cum quan nay keo dai tu bo bien Baltic bao phu toan bo lanh tho Berlin tren khu vuc huong song Oder đoi dien voi phuong dien quan Belorussia 1 va Belorussia 2 cua Zhukov va Rokosovsky. Luc luong cua cum Wisla gom tap đoan quan xe tang so 3 o phia bac Berlin đoi dien voi ban đap Stettin cua phuong dien quan Rokosovsky va tap đoan quan da chien so 9 đoi dien voi ban đap Kustrin cua phuong dien quan Zhukov.
Tai canh nam la Cum tap đoan quan Trung tam cua tu lenh Thong che Ferdinand Schorner tren huong song Neisse đoi choi lai phuong dien quan Ukraina 1 cua Nguyen soai Konev. Cum Trung tam gom tap đoan quan xe tang so 4, tap đoan quan da chien so 17.
Tong cong quan Đuc cua hai cum quan Heinrici va Schorner co 48 su đoan bo binh, 6 su đoan xe tang va 9 su đoan co gioi cung rat nhieu cac đon vi đoc lap khac, tong cong co gan 900.000 quan; 10.400 đai bac va sung coi; 1.500 xe tang va phao tu hanh; 3.300 may bay chien đau. Tai phia sau hai cum quan nay Đuc chi con 8 su đoan lam luc luong du bi chien đau cuoi cung.
He thong phong thu cua Đuc gom tuyen Oder – Neisse co chieu sau tu 20 đen 40 km gom 3 tuyen chien hao. Tiep đen la khu vuc phong thu thu đo gom 3 tuyen phong thu vong ngoai, vong trong va vanh đai bao cua thanh pho. Trong noi đo chia thanh 9 khu phong thu trong đo khu trung tam co cac co quan chinh phu đuoc bien thanh phao đai cuc manh do nhung luc luong SS trung thanh nhat bao ve. Vu khi đuoc phat cho nguoi dan Đuc va cac luc luong thanh nien Hitler va dan quan tu ve ban vu trang Volkssturm. Chi tinh rieng trong noi đo Berlin đa co hon 200 tieu đoan quan đoi, SS va luc luong ban vu trang Đuc voi so quan tren 20 van nguoi. He thong tau đien ngam đuoc su dung cho viec co đong bi mat cac luc luong va bien thanh cac cu điem khang cu.


 = Bao vay cac khoi quan phong thu Berlin  =

Phia Xo Viet đe tan cong dut điem Berlin huy đong 2,5 trieu quan; 41.600 sung coi va đai bac; 3.255 dan phao binh phan luc Kachiusa; 6.250 xe tang va phao tu hanh; 7.500 may bay. Tu phia bac xuong phia nam quan đoi Xo Viet bo tri 3 phuong dien quan đe tham gia chien dich:

Phuong dien quan Byelorussia 2 cua nguyen soai Rokossovsky gom: tap đoan quan xung kich so 2, cac tap đoan quan so 19, 49, 65, 70; tap đoan quan khong quan so 4; ba quan đoan xe tang can ve so 1, 3, 8; quan đoan co gioi can ve so 8. Phuong dien quan nay co nhiem vu tan cong tu ban đap Stettin 150 km đong bac Berlin tren song Oder dung canh trai cua minh bao ve suon va phoi hop voi phuong dien quan Zhukov tan cong tren huong Oder. Nhung nhiem vu chinh la đe bep tap đoan quan xe tang so 3 cua Đuc khong cho ung cuu Berlin tu phia bac, phat trien that nhanh ve phia tay va tay bac tai canh bac Berlin chay đua voi tap đoan quan so 2 cua Anh va tap đoan quan so 9 cua My đang tu phia tay tien lai, chiem cang nhieu lanh tho Đuc ve phia tay cang tot.
Phuong dien quan Byelorussia 1 cua nguyen soai Zhukov la luc luong chu cong đanh chiem Berlin luc luong gom: cac tap đoan quan xe tang can ve so 1, 2; cac tap đoan quan khong quan so 16, 18; tap đoan quan can ve so 8; cac tap đoan quan xung kich so 3, 5; cac tap đoan quan so 3, 33, 47, 61, 69; tap đoan quan Ba Lan so 1; cac quan đoan xe tang so 9, 11; cac quan đoan ky binh can ve so 2, 7. Nhiem vu cua Phuong dien quan nay la tu ban đap Kustrin 100 km phia chinh đong Berlin tan cong bao vay, tieu diet tap đoan quan so 9 va tap đoan quan xe tang so 4 cua Đuc, bao vay Berlin va đanh chiem thanh pho.
Phuong dien quan Ukraina 1 cua nguyen soai Konev gom tap đoan quan xe tang can ve so 3, 4; tap đoan quan khong quan so 2; cac tap đoan quan can ve so 3, 5; cac tap đoan quan so 13, 28, 52; tap đoan quan Ba Lan so 2; quan đoan xe tang can ve so 4 va 25; quan đoan co gioi can ve so 7; quan đoan ky binh can ve so 1. Nhiem vu cua phuong dien quan nay la bao ve suon nam cho phuong dien quan Zhukov, đe bep phong ngu cua Cum tap đoan quan Trung tam đua luc luong co đong tien nhanh manh ve phia tay tai canh nam Berlin chay đua voi tap đoan quan so 1 va so 3 cua My chiem cang nhieu đat Đuc cang tot.

Trong đem rang ngay 16 thang 4 nam 1945 Hong quan tong tan cong chien dich Berlin:

Tai huong chinh dien tu ban đap Kiustrin phuong dien quan Belorussia 1 cua nguyen soai Zhukov tan cong day cu điem cua tap đoan quan so 9 Đuc tai điem cao Seelow an ngu bo tay song Oder. Quan Đuc tu truoc đa thao cong tren song Oder gay ngap lut cac vung đat thap bat buoc phuong dien quan Zhukov phai tan cong chinh dien cao điem Seelow đa đuoc gia co rat vung chac. Đe tang hieu qua tac đong tam ly trong tan cong đem Hong quan bo tri 150 dan đen pha phong khong chieu thang vao mat quan phong thu Đuc nhung xem ra đat hieu qua khong đang ke. Quan Đuc phong thu điem cao Seelow rat ran chac duoi su chi huy rat kinh nghiem va ban linh cua tu lenh Heinrici, Hong quan thuong vong rat lon nhung khong the xuyen pha tuyen phong thu Đuc theo đung ke hoach va co nguy co be tac. Đe ham nong su canh tranh giua hai nguyen soai Xo Viet đau bang Zhukov va Konev, Stalin noi voi Zhukov rang se đieu quan cua Konev nguoc len phia bac chiem Berlin neu phuong dien quan Belorussia 1 khong the vuot qua đuoc Seelow. Zhukov doc het toan luc ke ca cac luc luong xe tang đe tan cong thoc sau du đinh dung sau nay... Va ket qua voi suc manh rat to lon đa dan đanh chiem cac tuyen chien hao Seelow. Sau 3 ngay can chien rat quyet liet, rat đam mau, đen 19 thang 4 tuyen phong thu cuoi cung tai Seelow đa bi đe bep, tu đo đen Berlin la khoang rong chien dich, quan Đuc khong con du bi, khong con luc luong nao co the can noi phuong dien quan cua Zhukov.
Tai canh nam, cuoc tan cong cua phuong dien quan Konev đa dien ra thuan loi theo đung ke hoach. Cum tap đoan quan Trung tam Đuc cua Thong che Ferdinand Schorner đa phoi hop khong tot: tap đoan quan xe tang so 4 cua cum quan nay đa khong hoan thanh nhiem vu che suon phia nam cho tap đoan quan so 9 (Đuc) cua cum Wisla đang phong thu hieu qua tai Seelow. Phuong dien quan Konev nhanh chong đe bep phong ngu Đuc tren song Neisse va xuyen pha vao tuyen ngan cach giua tap đoan quan xe tang so 4 va tap đoan quan 9 cua Đuc, ao at tien ve phia tay. Chinh su đot pha manh liet cua phuong dien quan Ukraina 1 đa lam roi loan tuyen phong thu Đuc va tao đieu kien cho phuong dien quan Zhukov đe bep not su khang cu cua Đuc tai Seelow.Nguyen soai Konev theo chi đao cua Stalin quay mui đoan xe tang len phia bac đanh tap hau đe bao vay Berlin va mui xe tang nay đa tien vao Potsdam tay nam Berlin 45 km vao ngay 21 thang 4. Đe chong lai phuong dien quan Konev đang tap hau Berlin tu phia nam, Hitler ra lenh cho tap đoan quan 12 Đuc đang đoi mat quan My o phia tay tren tuyen song Elbe quay ve phia đong ket hop voi tap đoan quan 9 đinh đanh vao 2 suon canh quan xe tang cua Konev, nhung nhung luc luong đa reu ra nay chi nhu muoi bo bien, khong the lam nen chuyen gi lon truoc đoi phuong qua manh.
Tai canh bac, phuong dien quan Xo Viet Belorussia 2 cua nguyen soai Rokossovsky lien tiep vuot song đong Oder va tay Oder trien khai tan cong manh liet, cac tran đanh cua phuong dien quan nay đa hoan toan troi chan va đanh tan tap đoan quan xe tang so 3 Đuc cua cum Wisla đinh tan cong giai cuu Berlin tu phia bac. Phuong dien quan nay đong thoi ao at tien ve phia tay va tay bac đe gap quan Anh – My.
Sau khi vuot qua Seelow, tan dung cac thang loi cua phuong dien quan Ukraina 1 tai canh nam, phuong dien quan Belorussia 1 cua Zhukov ao at tien sau ve phia Berlin tren huong chinh dien phia đong. Ngay 24 thang 4 nam 1945 mui tan cong cua tap đoan quan xe tang can ve so 1 va tap đoan quan can ve so 8 cua Zhukov đa gap tap đoan quan xe tang so 3 va tap đoan quan so 28 cua Konev tai phia đong Berlin va đa hoan thanh viec bao vay khoi quan Đuc cua tap đoan quan 9 va tap đan quan xe tang so 4 phong thu phia đong va đong nam Berlin. Ngay hom sau hai phuong dien quan Xo Viet cua Zhukov va Konev lai hop vay tai phia tay Berlin va hoan thanh viec bao vay toan bo khoi quan Đuc tai Berlin, so phan đe che thu ba chi con tinh tung ngay. Đong thoi Hong quan chay đua voi thoi gian phat trien manh ve phia tay chiem toi đa đat Đuc. Ngay 26 thang 4 nam 1945 cac đon vi tien phong cua tap đoan quan can ve so 5 cua phuong dien quan Konev đa gap tap đoan quan so 1 cua My tai Torgau tren song Elbe.
Berlin đa trong vong vay day đac. Quan đoi Xo Viet bat đau giai đoan cuoi cung la đe bep cac o khang cu cuoi cung cua Đuc trong cac tran đanh đuong pho trong thu đo Đuc.


 = Berlin that thu  =

Hon 10 ngay cuoi cung tu 26 thang 4 đen 9 thang 5, Hong quan tan cong cac o khang cu tai noi đo Berlin. Voi viec thanh pho đa bi vay boc hoan toan khong nguon tiep te thi Berlin khong the cam cu đuoc lau dai. Viec đanh chiem Berlin đuoc phuong dien quan Belorussia 1 tien hanh đong thoi voi viec tieu diet khoi quan Đuc bi vay ben ngoai tai phia đong va đong nam thanh pho, đen ngay 1 thang 5 nam 1945 khoi quan nay gom tap đoan quan so 9, tap đoan quan xe tang so 4 ve co ban đa bi tieu diet.
Viec đanh chiem noi đo Berlin dien ra phuc tap hon nhieu, quan Đuc chong cu mot cach tuyet vong đen cung. Hai ben đanh nhau gianh giat tung khu pho tung ngoi nha. Loai sung chong tang khong giat vac vai Panzerfaust cua Đuc đuoc phat rong rai xuong cho dan quan va cac luc luong ban vu trang đa phat huy tac dung rat tot: trong cac tran đanh đuong pho, hon 2.000 xe tang va co gioi cac loai cua Lien Xo đa bi pha huy chi tinh rieng trong noi đo Berlin.
Đe truc xuat cac nhom linh Đuc co thu trong cac ngoi nha, Hong quan tach nho cac đon vi xe tang va phao binh, đua xuong cho cac đon vi bo binh xung kich đe ho tro hoa luc đanh nhau trong pho: đai bac, xe tang Xo Viet na thang trai pha vao cac toa nha, cac can phong đe truc quan Đuc ra khoi cac cho an nau. Quan đoi Xo Viet đa co kinh nghiem đanh nhau trong pho: Hong quan truoc tien đanh tieu diet cac kho tang đan duoc cua đoi phuong, sau đo đanh chia nho cac khu vuc khang cu, co lap va tieu diet dut điem tung khu. Quan Đuc du chong cu rat quyet liet đen cung, nhung khi het đan thi hoac phai tu sat hoac đau hang. Hon nua linh Đuc co thu trong thanh pho đa khong con vu khi nang, khong the đau lai đuoc voi xe tang, may bay va đai bac ban thang cua Hong quan. Linh Đuc, SS va Volkssturm dan dan bi đay khoi cac khoi nha va đen ngay 29 thang 4 toan bo luc luong Đuc con lai chu yeu la cac đon vi SS trung thanh nhat tap trung day đac tai khu vuc Nha quoc hoi Đuc (Reichstag) va van phong đe che (Reichschancellery).
Ngay 29 thang 4 đa dien ra tran đanh cuoi cung chiem khu nha quoc hoi Đuc: sau cac đot ban pha du doi bang phao binh va khong quan cac đon vi Xo Viet xung phong can chien đanh chiem Reichstag, chien su cuc ky ac liet va khong khoan nhuong, hai ben gianh giat tung can phong, tung đoan cau thang, tung tang lau. Đen ngay 30 thang 4, hau het linh Đuc va SS tai đay đeu đa chet. Hai nguoi linh trinh sat Xo Viet cua trung đoan 756, su đoan bo binh 150 thuoc tap đoan quan xung kich so 3, phuong dien quan Belorussia 1: trung si Mikhail Alekseyvich Egorov nguoi Nga va ha si Meliton Varlamovich Kantarya nguoi Gruzia đai dien cho cac dan toc Xo Viet chien thang đa cam quoc ky Lien Xo len mai vom Reichchtag.

Cung ngay đe khong roi vao tay quan đoi Lien Xo, Fuhrer Adolf Hitler cuoi Eva Braun va sau đo ca hai đa tu sat. Trong di chuc Hitler trao quyen tong thong đe che (Reichsprasident) cho đo đoc Karl Donitz va thu tuong đe che (Reichskanzler) cho Bo truong tuyen truyen tien si Joseph Goebbels. Reichskanzler moi Joseph Goebbels lien cu ngay đai tuong Hans Krebs Tong tham muu truong – co thoi tung la tuy vien quan su Đuc tai Moskva đi gap đoi phuong đe nghi đam phan. Tu lenh Xo Viet G.K. Zhukov cho phia Đuc hon 1 gio đe quyet đinh đau hang khong đieu kien. Sau khi het thoi han, chien su lai tiep tuc bung phat ac liet nhu cu. Ngay 1 thang 5 nam 1945, ngay truoc khi linh Hong quan tran vao van phong đe che, vo chong tien si Goebbels tu tay tiem thuoc đoc cho 6 đua con nho cua minh va tu sat.
Ngay 2 thang 5 nam 1945 khong con gi đe tiep tuc chien đau tu lenh phong thu thanh pho Berlin Thuong tuong phao binh Đuc Helmuth Weidling đa ra lenh đau hang, tuy rang trong thanh pho van con nhieu trung tam khang cu cua SS tiep tuc chien đau nhung ve co ban Berlin đa that thu. Hau het 800.000 quan Đuc phong thu Berlin đa chet, bi thuong hoac bi bat lam tu binh. Phia Lien Xo cung co 81.000 nguoi tu tran va tren 200.000 bi thuong.
Ngay 7 thang 5 nam 1945 tai Rheims (Phap) đai tuong Alfred Jold tong tham muu truong bo tu lenh hanh quan Đuc thay mat chinh phu Đe che cua đo đoc Karl Donitz đa ky bien ban đau hang quan đoi đong minh cung Hong quan Xo Viet truoc cac đai dien quan đoi Anh, Phap, My. Tong tu lenh toi cao Xo Viet Stalin bat binh va phan đoi the thuc đau hang nhu vay va yeu cau nghi thuc đau hang chinh thuc phai đuoc dien ra tai Berlin voi đai dien cao nhat cua luc luong vu trang Đuc va duoi su chu toa cua đai dien cua quan đoi Xo Viet. Lanh đao cac nuoc đong minh nhat tri coi viec ky đau hang ngay 7 thang 5 la đau hang so bo va se to chuc nghi thuc ky chinh thuc đau hang cua Đuc tai Berlin. Hom sau thong che Tong tu lenh quan đoi Đuc Wilhelm Keitel cung cac đai dien Hai, luc, khong quan, cac luc luong vu trang Đuc đa đen Berlin. Truoc cac đai dien quan đoi Đong minh, Nguyen soai Lien Xo Georgy Zhukov thay mat Tong tu lenh toi cao Xo Viet chu tri va tiep nhan su đau hang cua Đuc Quoc xa. Chien tranh Xo – Đuc đa cham dut.


Mat tran hau phuong - San xuat quan su cua Đuc va Lien Xo = Chien luoc san xuat =

Xet ve nguon lao đong, co ve Lien Xo chiem uu the hon so voi Đuc (nam 1940, dan so Lien Xo la khoang 170 trieu, con Đuc la gan 80 trieu). Nhung vao nam 1941 va đau 1942, Đuc đa đanh chiem đuoc mot vung lanh tho rong lon cua Lien Xo, hang chuc trieu nguoi Lien Xo đa chet hoac chiu su chiem đong cua Đuc. Đuc cung huy đong rat nhieu lao đong cuong buc tu cac nuoc bi chiem đong (Phap, Ba Lan, Tiep Khac...). Sau khi tinh toan cac yeu to nay, Đuc moi la ben chiem uu the ve luc luong lao đong (nam 1942, Lien Xo co 7,2 trieu cong nhan, trong khi Đuc co 16,2 trieu cong nhan), va uu the nay duy tri cho toi cuoi nam 1944. Đuc cung khong bi thieu tai nguyen nhu hoi the chien 1, vi ho co the lay tu cac nuoc bi chiem đong. Tuy nhien, cuoi cung Lien Xo lai san xuat đuoc nhieu vu khi hon so voi Đuc, su khac biet đo la do chien luoc san xuat cua moi ben quyet đinh.
Chien thang cua Lien Xo dua rat nhieu vao kha nang cua nganh cong nghiep chien tranh hoat đong hieu qua hon nen cong nghiep Đuc, mac du Lien Xo phai chiu su mat mat to lon ve dan so va đat đai trong nam 1941. Cac Ke hoach 5 nam cua lanh tu Iosif Stalin trong nhung nam 1930 đa dan đen nen đai cong nghiep to lon o Urals va Trung A, va đua Lien Xo tro thanh cuong quoc cong nghiep thu 2 the gioi. Nam 1941, cac chuyen tau van chuyen quan su đa đuoc su dung đe so tan hang nghin nha may tu Belarus va Ukraine cung 8 trieu dan đen noi an toan cach xa quan Đuc. Mot khi cac co so nay đa đuoc tap hop lai o phia đong cua day Urals, cac cong nhan Lien Xo bat tay ngay vao san xuat voi cuong đo 24/24 gio.
Boi quy mo cuc ky lon cua chien tranh tong luc, ca Lien Xo va Đuc đeu phai huy đong hang chuc trieu nam gioi nhap ngu, do vay luc luong lao đong cua moi quoc gia đeu sut giam, trong khi viec cung cap vu khi cho mat tran can phai tien hanh lien tuc. Đe giai quyet tinh trang thieu lao đong, ca hai ben đi theo 2 huong khac nhau:

Su gia tang san xuat cac trang thiet bi cua Lien Xo nho vao viec ap dung triet đe nhat cac nguyen tac cua chien tranh toan dien: Phu nu, nguoi gia đuoc huy đong đe thay the vi tri cua cac nam cong nhan đa len đuong nhap ngu. Chinh phu Lien Xo su dung cac bien phap đong vien long ai quoc đe moi nguoi dan Xo Viet, tu thanh nien, phu nu cho toi nguoi gia đeu san sang lao đong voi no luc cao nhat ma ho co the đat đuoc theo phuong cham "Tat ca cho tien tuyen, Tat ca cho chien thang".
Nguoi Đuc đi theo mot huong khac, ho dua vao mot luc luong lao đong no le rat lon bi cuong buc tu cac nuoc bi chinh phuc (cong nhan tu Phap, Ba Lan, Tiep Khac...) va ca tu binh Lien Xo. Khoang 50% so lao đong cong nghiep cua Đuc trong chien tranh la tu lao đong cuong buc, nho so lao đong cuong buc nay ma Đuc co the tang cuong san xuat vu khi bat chap viec thieu hut lao đong trong nuoc. Đuc cung trung dung luon ca nhung nha may o nhung nuoc bi chiem đong nhu Phap, Ba Lan, Tiep Khac... đe san xuat cho minh (vi du, rat nhieu xe co gioi cua Đuc đuoc san xuat tai cac nha may chiem đuoc cua Phap).

Trong viec to chuc san xuat, nguoi Đuc đa mac phai mot so sai lam lon:

Trong giai đoan đau chien tranh, cac chi huy Đuc khong xem trong viec to chuc san xuat quoc phong do cac chien thang qua nhanh chong. Nen kinh te Đuc trong nam 1940 van tiep tuc phuc vu ca dan su va quan su, Đuc khong đat ra cac han che ve tieu thu san pham tieu dung cua nguoi dan đe tiet kiem tai nguyen danh cho quan su. Nam 1940, khoang 41% luong thep cua Đuc van đuoc danh cho cac nganh dan su. Phai toi đau nam 1942, khi chien luoc "đanh nhanh thang nhanh" bi Lien Xo be gay, Đuc moi thuc su chuyen nen kinh te sang thoi chien.
Vao nua cuoi nam 1941, chu quan voi nhung thang loi lon o mat tran Lien Xo, ngay 16 thang 8 nam 1941, chi huy quan đoi Đuc đe nghi cat giam no luc san xuat quan su vao mua thu nam 1941 vi ho chac chan rang Đuc se đanh bai Lien Xo, va Hitler đong tinh. Tom lai, Đuc đa khong chuan bi đay đu cho mot chien dich trong mua đong, hau qua la đen thang 12 nam 1941, quan Đuc lam vao tinh trang thieu đo dung, trang bi cho mua đong, lam sut giam kha nang chien đau.
Đuc khong đong vien phu nu cho san xuat cong nghiep (nam 1939, cong nghiep Đuc su dung 2,62 trieu phu nu, vao thang 7 nam 1944, cong nghiep Đuc van chi su dung 2,67 trieu phu nu) do hoc thuyet Quoc xa khong chap nhan cho phu nu lam viec nang. Viec nay lam lang phi mot nguon lao đong kha lon.
Trong cac thiet ke vu khi, nguoi Đuc đa vuong phai mot so tinh toan sai lam. Khi Đuc san xuat mot loai vu khi, ho lien tuc sua đoi cac mo hinh san xuat co ban trong mot thoi gian rat ngan (vi du nhu xe tang Panzer IV co toi gan 10 bien the trong 4 nam san xuat). Cac "nang cap" nay đem lai chut it hieu qua tac chien, nhung se lam gian đoan day chuyen san xuat va keo tut rat nhieu so luong vu khi đuoc che tao (nguoc lai, Lien Xo han che sua đoi thiet ke vu khi neu khong thuc su can thiet, vi du nhu xe tang T-34 chi co 2 bien the chinh trong 5 nam san xuat). Xe tang Đuc su dung đong co phuc tap chay xang (bao duong phuc tap hon va chi phi đat hon); trong khi xe tang Lien Xo chay đong co diesel rat co ban (va cung it bi boc chay hon). Nguoi Đuc đa nhan ra sai lam trong nam 1941, nhung đa qua muon đe chuyen đoi nen kinh te Đuc sang san xuat đong co diesel.
Đuc lien tuc đua ra cac thiet ke vu khi moi, ngay cang manh me nhung cung ngay cang đat tien nhu xe tang Panther, Tiger I hay Elefant. Chi phi san xuat moi đon vi ngay cang cao, trong khi hieu qua chien đau tang len khong tuong xung (vi du nhu xe tang Tiger I đat gap 3 lan so voi Panzer IV, nhung 1 chiec Tiger se khong huu dung bang 3 chiec Panzer IV, lai de hong hoc hon).

Nguoc lai voi Đuc, viec hoach đinh san xuat cua Lien Xo đat hieu qua rat lon:

Voi su lanh đao tai ba cua Iosif Stalin, Lien Xo đa hoan thanh cong nghiep hoa, đat nhung buoc tien cong nghe tuong đuong 50 nam chi trong mot khoang thoi gian la 10 nam. Cac to hop cong nghiep Lien Xo co the san xuat hang loat theo day chuyen voi mot tien đo rat nhanh, cac nha may cung bo tri lien ket voi nhau chu khong phan tan nhu cac nha may Đuc, nen cang giup tiet kiem thoi gian san xuat.
Cac quan đoi phuong Tay trong The chien thu hai van mo phong theo cach cua thoi Napoleon - cung cap cho moi su đoan chien đau mot đon vi hau can va đon vi nay se rut ra khu vuc phia sau khi can thiet. Lien Xo đao nguoc thu tu - cac đon vi hau can đuoc to chuc chuyen biet (hieu qua hon), cho phep co them quan chien đau o tien tuyen.
Trai nguoc voi Đuc, cac nha may vu khi Lien Xo tap trung vao viec cai tien cac thiet ke vu khi san co, han che viec đua ra cac thiet ke moi hoan toan (đe tranh viec lam sut giam san luong va tang chi phi). Vi du đien hinh nhat la xe tang hang nang, suot chien tranh Lien Xo chi san xuat mot loai xe tang moi (xe tang Iosif Stalin) trong khi Đuc san xuat toi ba loai (Panther, Tiger I va Tiger II).
Vu khi Lien Xo thuong co ve ngoai tho kech, nhung đon gian trong thiet ke va san xuat, va it khi hong hoc. He thong vu khi cua Đuc thi ngay cang tro nen phuc tap hon khi chien tranh tien trien va chung thuong xuyen bi hong hoc (chang han nhu xe tang Panther va Tiger II). Cac đon vi ky thuat Đuc khong bao gio co the giu cho tat ca cac thiet bi quan su Đuc hoat đong o cuong đo cao, va cac hong hoc la khong the tranh khoi.
Vi nhung ly do tren, mac du Đuc huy đong luc luong lao đong lon gap đoi va san xuat ra nhieu nguyen vat lieu hon (than đa, quang sat...), song nho chien luoc to chuc san xuat hieu qua hon, ke tu nam 1943, Lien Xo đa vuot qua Đuc trong so luong san xuat quan su (nam 1943, Lien Xo san xuat 24.089 xe tang va phao tu hanh, trong khi Đuc la 19.800). Đe đam bao toc đo san xuat, Lien Xo tung buoc nang cap cac thiet ke hien co, va ap dung quy trinh san xuat đon gian va tinh te đe gia tang san xuat (tieu bieu nhu xe tang T-34, 53.000 xe đa đuoc san xuat lien tuc suot chien tranh, nho cai tien lien tuc ma xe ngay cang re trong khi suc manh ngay cang tang). Trong khi đo, nganh cong nghiep Đuc đi theo huong khac, ho lien tuc tao ra cac thiet ke moi, ngay cang manh me nhung cung ngay cang đat tien nhu xe tang Panther, Tiger I hay Elefant. Nguoi Đuc co xu huong "uu tien chat luong hon so luong", ket qua cua chien luoc nay la Đuc co nhung vu khi manh me, tinh nang cao nhung cung rat ton kem, kho co the san xuat nhieu đe bu đap cho ton that (vi du nhu xe tang Tiger II co vo giap va hoa luc rat manh, nhung xe rat đat nen chi san xuat đuoc gan 500 chiec).


= So lieu san xuat chi tiet =
Ve tro giup tu ben ngoai, phia Lien Xo nhan đuoc vien tro (khoang 9,8 ty USD) tu Anh, My, luong vien tro nay chiem 4% tong luong san xuat cua Lien Xo. Trong khi đo, phia Đuc cung nhan đuoc su ho tro rat lon ve nhan cong va nguyen lieu tu cac nuoc phe Truc (Hungary, Bulgari, Romania, Phap Vichy...). Vi du, khoang mot nua luong dau mo ma Đuc su dung la do Romania cung cap.

Lanh tu Lien Xo la Iosif Stalin đa tong ket rang thang loi cua Lien Xo co nguyen nhan rat quan trong la nho su thang loi trong viec to chuc san xuat. "Mat tran hau phuong" đuoc ong đanh gia co vai tro quan trong ngang voi nhung chien dich lon nhat trong chien tranh:

Kinh nghiem lich su, cac quy luat chung tien hanh chien tranh day rang khong mot quoc gia nao co the chiu đung noi su cang thang to lon ay, vi se khong con nguoi đe lam viec trong cac xi nghiep, nha may, khong con nguoi trong trot lua mi đe bao đam cho nhan dan va cung cap cho quan đoi moi thu can thiet. Cac tuong linh cua Hit-le đuoc nuoi duong boi cac giao đieu cua Clausewitz va Moltke nen khong the hoac khong muon hieu đen tinh hinh đo. Ket qua la bon Hit-le đa tu pha hoai đat nuoc cua chung, mac du bon chung đa boc lot toi hang tram nghin nguoi lay o cac nuoc bi chiem đong...
The con o hau phuong? Le nao lanh đao nhung nuoc khac co the lam tron nhung đieu ma nhung nguoi Bon-se-vich đa lam? Ho đa chuyen nguyen ca xi nghiep, nha may ngay truoc mui sung quan thu toi cac vung hoang vu o Po-von-gie, o ngoai Uran, o Siberia. Trong nhung đieu kien het suc kho khan nhu the ma chi trong vong mot thoi gian ngan, ho đa on đinh đuoc san xuat va cung cap moi thu can thiet cho tien tuyen! Đat nuoc chung ta lai đao tao nen cac tuong linh va nguyen soai ve dau hoa, luyen kim va van tai, che tao may moc va ve nong nghiep. Cuoi cung, chung ta con co ca nhung thong soai ve khoa hoc... Hang tram ngan nguoi đa bi cho sang nuoc Đuc, thuc ra đa bien thanh no le lam viec cho Hit-le. Song, Hit-le van khong the bao đam cung cap đu cho quan đoi cua chung. Con nhan dan cua chung ta thi đa lam nen nhung cong viec tuong chung nhu khong the lam noi, đa lap nen chien cong vi đai. Đo la ket qua hoat đong cua nhung nguoi cong san trong cong cuoc xay dung Nha nuoc Xo-viet va giao duc con nguoi moi... Đay, lai them mot nguyen nhan thang loi nua cua chung ta, cac đong chi thay khong!


Su ho tro cua cac nuoc khac = Ho tro cho Đuc =
Phia Đuc Quoc xa nhan đuoc su ho tro tu 9 nuoc đong minh (phat xit Y, Romania, Bulgaria, Hungary, Phan Lan, Slovakia, Croatia, Vichy Phap va Tay Ban Nha), 9 nuoc nay đa cung cap cho Đuc khoang 20% quan so, 1/3 so lao đong va hon mot nua luong nguyen vat lieu đe san xuat vu khi. Đuc Quoc xa đa huy đong nguon nhan luc, toan bo cac kho vu khi, du tru kim loai, cac nguyen lieu chien luoc, huy đong gan nhu toan bo nen cong nghiep quan su cua toan Tay Au va Trung Au vao cuoc chien chong Lien Xo, ngoai ra Đuc con tuyen mo hang tram ngan linh đanh thue tu cac nuoc vung Baltic, Nam Tu, Đan Mach, nguoi Cozak. Ve so luong nhan cong lao đong, khoang 40% nhan cong cua Đuc la nguoi nuoc ngoai, tu nhung nuoc chu hau hoac vung bi chiem đong Tren thuc te, quan đoi Lien Xo phai cung luc đuong đau voi tiem luc va quan đoi cua 9 nuoc chau Au chu khong chi rieng Đuc Quoc xa. Neu khong co su tro giup cua 9 nuoc nay, Đuc Quoc xa se khong the co đu nhan luc va tai nguyen đe tien hanh chien tranh tong luc lau dai voi Lien Xo (vi du, sau khi Romania bi Lien Xo đanh bai vao thang 8/1944 thi Đuc cung bi mat mot nua nguon cung dau mo, đieu nay khien san luong vu khi cua Đuc sut giam nhanh chong ke tu cuoi nam 1944 va quan đoi Đuc cung thua chung cuoc chi nua nam sau đo).

Khong chi huy đong trong nuoc, Đuc con huy đong nhan luc, tai nguyen cua cac vung đa bi chiem đong đe co them nguon luc cho chien tranh. Khi Đuc chiem đuoc lanh tho moi (bang cach đanh chiem truc tiep hoac bang cach thiet lap chinh phu bu nhin o cac nuoc bi đanh bai), nhung lanh tho moi nay buoc phai ban tai nguyen va nong san cho Đuc voi gia cuc thap. Mot luong lon hang hoa chay vao Đuc tu nhung vung bi chinh phuc o phia Tay. Vi du, 2/3 trong tat ca cac chuyen tau hoa o Phap vao nam 1941 đa đuoc su dung đe van chuyen hang hoa sang Đuc. Na Uy mat 20% thu nhap quoc dan vao nam 1940 va 40% vao nam 1943 đe cung cap cho Đuc Vao cac nam 1943–44, 55% GDP cua nuoc Phap đuoc dung đe chuyen cho Đuc.
Ngay tu khi bat đau The chien (nam 1939), 20% nguon cung luong thuc va 33% nguon cung tai nguyen khoang san cua Đuc la đuoc lay tu cac nuoc bi chiem đong hoac cac nuoc đong minh cua Đuc (Romania, Thuy Đien, Vichy Phap, Hungary, Tiep Khac, Nam Tu...) Ty le nay con tang cao hon trong nhung nam sau đo, khi quy mo chien tranh ngay cang lon khien toc đo hao ton tai nguyen cua Đuc ngay cang tang.
Do bi thieu luong thuc boi nhieu nong dan nam đa nhap ngu, Đuc bu đap su thieu hut đo bang cach lay hang trieu tan ngu coc tu Nam Tu, Hungary va Romania. Nguon cung cap dau cua Đuc, von rat quan trong cho no luc chien tranh, phu thuoc phan lon vao viec nhap khau 1,5 trieu tan dau hang nam, chu yeu tu Romania. Đuc cung chiem giu luon nguon cung cap dau cua cac nuoc bi chinh phuc - vi du nhu Phap Ngay 27/5/1940, Đuc đa ky thoa thuan voi Romania, theo đo Romania đa cung cap cho Đuc 6.000.000 tan dau moi nam, chiem 35% nguon cung xang dau tinh che va 70% dau tho cho Đuc
Ve quang sat, 41,7% nguon cung cua Đuc trong giai đoan 1938-1941 la do Thuy Đien cung cap. Cu 4 trong so 10 vu khi cua Đuc (sung ong, xe tang, phao...) la đuoc che tao bang quang kim loai do Thuy Đien cung cap
Ve mat san xuat, Đuc trung dung moi nha may tai cac lanh tho chiem đong, cac nha may nay đa cung cap rat nhieu vu khi cho Đuc. Vi du nhu loai xe tang Panzer 38(t) va cac bien the cua no đa đuoc san xuat tai cac nha may o Tiep Khac voi so luong len toi tren 6.600 chiec
Do phan lon nam gioi Đuc đa nhap ngu nen Đuc bi thieu lao đong san xuat, nhat la san xuat vu khi. Đe bu đap thieu hut, trong thang 1 nam 1944, gan 6,5 trieu lao đong cua Đuc la nguoi nuoc ngoai (chiem 40% tong so lao đong), tuyen dung tu cac vung ma Đuc chiem đong, bao gom: 2,165 trieu nguoi Lien Xo, 1,4 trieu nguoi Ba Lan, 1,1 trieu nguoi Phap, 180.000 nguoi Italy, 350.000 nguoi Ha Lan, 348.000 nguoi Tiep Khac, 500.000 nguoi Bi va khoang 300.000 nguoi nuoc khac


= Ho tro cho Lien Xo =
Trong qua trinh chien tranh, Lien Xo đa nhan đuoc 17.499.861 tan hang hoa vien tro cua My-Anh theo chuong trinh Lend-Lease (cho vay - cho thue), tuong đuong 9,8 ty USD (thoi gia 1945). Rieng khoan vien tro cua Hoa Ky danh cho Lien Xo tu ngay 1 thang 10 nam 1941 đen 31 thang 5 nam 1945 bao gom: 427.284 xe van tai, 13.303 phuong tien chien đau, 35.170 xe mo to, 2.328 xe tiep te quan nhu, 2.670.371 tan cac loai san pham tu dau mo (gom xang va dau) , 4.478.116 tan thuc pham (thit hop, đuong, bot, muoi, vv), 1.911 đau may hoi nuoc, 66 đau may xe lua Diesel, 1.000 xe o to, 120 xe thung va 35 xe may hang nang, 12.000 xe tang - thiet giap (bao gom 7.000 xe tang, khoang 1.386 trong so đo la M3 Lee va 4.102 la M4 Sherman) ; 11.400 may bay (4.719 trong so đo la Bell P-39 Airacobras) .
Đong luc chinh cua My-Anh khi vien tro cho Lien Xo la vi loi ich cua chinh ho, chu khong phai la su hao phong. Tong thong My la Roosevelt tin rang Hoa Ky se thua cuoc neu Đuc chien thang o Mat tran phia Đong. Khi đo Đuc se kiem soat toan bo luc đia chau Au, tu eo bien Anh đen mien trung nuoc Nga, quy mo nhan luc va tai nguyen cua Đuc khi đo se tang them rat nhieu. Giup Hong quan chong lai Đuc cung chinh la đe bao ve loi the cua cac nuoc Đong minh phuong Tay. Phia Lien Xo cung khong xem Lend-Lease la hang tu thien. Ho la nuoc mang ganh nang chien tranh lon nhat trong giai đoan quan trong nhat. Cuoi nam 1942, Hong quan phai đoi mat voi 193 su đoan Đuc, trong khi cac luc luong Anh-My o Chau Phi chi phai đoi mat voi 4 su đoan Đuc. Đoi voi Lien Xo, viec cac đong minh phuong Tay khong mo đuoc mat tran thu hai o chau Au cho đen giua nam 1944 đa khien Lien Xo phai ganh chiu them ganh nang va thuong vong cua cuoc chien.
Ban than Lend-Lease cung đuoc thuc hien cham. Chi sau Tran Stalingrad (19/8/1942 đen 2/2/1943), vien tro cua My-Anh moi bat đau đuoc chuyen đen voi quy mo đang ke - 85% luong hang Lend-Lease đuoc chuyen đen sau thang 1 nam 1943, khi đo chien thang chung cuoc cua Lien Xo đa gan nhu chac chan. Ro rang la chuong trinh Lend-Lease đa đen qua muon đe tro thanh nhan to quyet đinh trong chien thang cua Lien Xo, nhung du sao no cung tang toc qua trinh đanh bai Đuc, giup Lien Xo giam bot thiet hai trong chien tranh.
Mot so quan điem cho rang Phuong Tay đa thoi phong qua muc vai tro cua khoan vien tro cho Lien Xo. Tong gia tri vien tro chi bang 4% tong luong san xuat cua Lien Xo trong nhung nam chien tranh (trong khi Lien Xo phai chong đo 70% binh luc cua Đuc va chu hau). Do vay, nhung quan điem nay đa cho rang vien tro lend-lease đong gop khong đang ke vao chien thang cua cac luc luong vu trang Xo viet. Ngoai ra, vien tro trong nam 1941 (khi Lien Xo đang can nhat) lai kha nho giot, trong khi toi 56,5% gia tri vien tro lend-lease chi đen Lien Xo vao nam cuoi cung cua cuoc chien tranh (tu thang 1/1944 toi thang 5/1945), khi đo muc san xuat cua Lien Xo đa vuot xa Đuc nhieu lan. Chua ke nhieu hoc gia Xo viet cho biet rang nhung loai vu khi ma My vien tro cho Lien Xo trong giai đoan nay bi binh si Hong quan che bai kha nhieu va it khi su dung (vi du nhu xe tang M3 Stuart hay tieu lien Thompson bi đanh gia la thieu suc manh va de hong hoc so voi vu khi tuong ung do Lien Xo che tao nhu T-34 va PPSh-41). Nhieu loai xe tang cua My va Anh vien tro cho Lien Xo khong hoan chinh va bi thieu kinh ngam, phu tung, bo dung cu bao tri va sua chua... Nhung qua đan no cho phao 75mm tren xe tang My co xu huong phat no bat ngo. Stalin đa phan nan voi Roosevelt trong mot la thu vao nam 1942: "Theo cac chuyen gia cua chung toi o mat tran, xe tang My de dang bi đot chay boi nhung khau phao chong tang ban vao phia sau hoac hai ben. Đo la do nhien lieu xang cua cac xe tang My khi bi đot nong đa tao ra mot lop khoi xang day ben trong cac xe tang, tao đieu kien cho qua trinh boc chay" Xe tang M3 Lee cua My bi linh Lien Xo gan cho biet danh la "БМ-6 - братская могила vao шестерых", nghia la "ngoi mo tap the cho sau nguoi", nhu mot cach đe mia mai hoa luc va vo giap yeu cua loai xe nay.
Nha ngoai giao Vyacheslav Molotov tuyen bo nam 1945 rang "đat nuoc ta đa cung cap tat ca cac yeu to can thiet cho quan đoi anh hung cua chung ta". Cac nha su hoc khac nhu Roger Munting đa lap luan rang su vien tro cua Đong minh (Lend-Lease) khong bao gio chiem hon 4% san luong cong nghiep thoi chien cua Lien Xo Cac so lieu cho thay vu khi Lend-Lease chi cung cap mot đong gop nho cho no luc chien tranh cua Lien Xo (chiem chua đay 2% phao binh, 12% so may bay, 10% so xe tang ma Lien Xo su dung)
Harry Lloyd Hopkins, co van cua Tong thong Roosevelt, nhan đinh: "Chung toi chua bao gio cho rang su giup đo cua chung ta duoi hinh thuc Lend-lease la yeu to chinh trong thang loi cua Lien Xo truoc Hitler o mat tran phia đong. Chien thang đo đat đuoc bang su dung cam va mau cua quan đoi Nga". Nha su hoc My George C. Herring thang than hon: "Lend-lease khong phai la hanh đong vo tu. Đay la mot hanh đong co tinh toan, vi ky va nguoi My luon hinh dung ro rang nhung mon loi ma ho co the thu đuoc tu hanh đong đo". Tong thong My Franklin D. Roosevelt đa khang đinh rang viec giup đo Lien Xo cung chinh la vi loi ich cua My, boi neu Lien Xo that bai thi chinh My se la muc tieu ke tiep, Roosevelt so sanh rang "mot voi cuu hoa nen đuoc trao cho mot nguoi hang xom đe ngan chan lua chay lan đen nha rieng cua chinh minh". Thuc te vien tro cua My khong phai la su ban tang, ban than ten goi cua no ("Lend-lease", nghia la "cho vay - cho thue") đa cho thay no van la mot dang hop đong "ban vu khi - tra tien sau" chu khong phai la cho khong. Trong va sau chien tranh, Lien Xo đa phai tra no (tinh kem lai suat) cho nhung hang hoa, vu khi ma My đa vien tro cho ho, hinh thuc tra no gom nhieu tau cho kim loai quy nhu bach kim tri gia hang ty USD My la nuoc duy nhat trong khoi Đong minh hau nhu khong bi tan pha ma con thu đuoc nhung nguon loi kinh te khong lo tu cuoc chien tranh.
Mot so y kien khac lai khang đinh rang Lend-Lease thuc su co y nghia lon trong chien thang cua Lien Xo truoc Đuc Quoc xa. Vao thoi đo viec van chuyen vu khi va nhu yeu pham cua Lien Xo phu thuoc rat nhieu vao hoat đong van tai đuong sat, nhung Lien Xo đa cham dut san xuat cac thiet bi đuong sat ke tu nam 1941 đe chuyen sang san xuat xe tang. Lend-Lease đa cung cap 92% tong so cac thiet bi đuong sat cho Lien Xo bao gom 1,911 đau may xe lua va 11,225 toa tau lua. Khoang 400.000 xe van tai do My san xuat va cung cap cho Lien Xo giai đoan nay, bao gom ca nhung dong xe nhu Dodge hay Studebaker, đa ho tro lon ve hau can cho binh linh Hong quan. Vao nam 1945, gan 1/3 so xe tai van tai cua quan Lien Xo tren chien truong đuoc san xuat o My. Trong cuoc chien tranh, chinh phu Lien Xo đa co gang giam bot vai tro cua cac khoan vien tro nuoc ngoai, đieu nay khien Đai su My tai Lien Xo luc đo la William Standley tuc gian: "Co ve nhu chinh phu Nga muon che giau đi su that rang ho đang nhan đuoc su giup đo tu ben ngoai. Ro rang la ho muon nguoi dan tin rang Hong quan đang chien đau mot minh trong cuoc chien nay". Co quan kiem duyet cua Nga sau đo đa cho phep phat bieu nay cua Standley đuoc đang len cac to bao trong ca nuoc.
Mot so quan điem khac thi lai cho rang "Lend - lease" khong phai la quan trong song con voi Lien Xo, nhung cung khong phai la vo ich. Mot so su gia nhu M. Harison tin rang neu khong co "lend - lease", Lien Xo van se chien thang, nhung chien thang đo se đen cham hon vai thang. Nguoc lai, neu khong co su tham gia cua Lien Xo (chong đo 70% luc luong Đuc va chu hau) thi cac nuoc Đong Minh con lai cung se kho co the đanh bai đuoc khoi Phat xit o chau Au. Chuyen gia quan su Nga Andrey Chaplygin tin rang Lien Xo van se chien thang trong cuoc the chien du khong co lend - lease, nhung chuong trinh nay cung giup Lien Xo giam thieu ton that tren con đuong đi đen Chien thang. Con đoi voi My thi lend - lease truoc het, nhu chinh Tong thong My Franklin D. Roosevelt đa tung noi: "Đo la mot khoan đau tu sinh loi".
Mot nguoi Nga đa noi: "Chung ta đa hy sinh hang trieu nguoi (đe gop phan cho chien thang cua Đong Minh), va ho (My) muon chung ta phai cui rap truoc mat ho chi vi ho gui thit đong hop cho chung ta sao. Mot ke thuc dung co bao gio lam bat cu đieu gi ma khong đem lai loi ich cho ong ta? Đung noi voi toi rang Lend - lease la mot khoan tien tu thien".
Sau chien tranh, My đa yeu cau Lien Xo tra 1,3 ty USD cho khoan no con lai tu chuong trinh Lend-Lease, nhung chinh phu Lien Xo cho biet ho chi co the tra 170 trieu USD. Chinh phu Hoa Ky khong chap nhan đieu kien nay, dan đen cac cuoc đam phan vao nam 1972 va ket qua đa đi toi mot thoa thuan giua 2 nuoc, theo đo Lien Xo co nghia vu phai tra đu 722 trieu USD cho My cho đen nam 2001. Nam 1990, My va Lien Xo tro lai đam phan. Hai ben đa đi đen quyet đinh rang đen nam 2030, Lien Xo se tra đu cho My khoan tien con lai la 674 trieu USD. Tuy vay chi 1 nam sau, Lien Xo sup đo. Vao nam 1993, chinh phu Nga đa tuyen bo ho se ke thua cac khoan no cua Lien Xo va se som thanh toan cho tat ca so hang hoa ma Lien Xo đa nhan đuoc theo du luat Lend-Lease.
Cung voi viec nhan hang lend-lease tu cac nuoc đong minh, Lien Xo cung vien tro nguoc cho cac nuoc nay. Trong cac nam chien tranh, cac nuoc đong minh cung đa nhan tu Lien Xo 300.000 tan quang crom va mangan, go, vang va bach kim. Lien Xo đa cung cap mot so luong khong ro cac lo hang khoang san quy hiem cho Hoa Ky nhu mot hinh thuc chi tra cho hang lend-lease do My cung cap, đieu nay đa đuoc thoa thuan truoc khi ky ket nghi đinh thu đau tien vao ngay 1 thang 10 nam 1941. Mot so trong nhung lo hang nay đa bi phat hien boi nguoi Đuc. Vao thang 5 nam 1942, HMS Edinburgh bi chim trong khi mang theo 4,5 tan vang cua Lien Xo cho đen cho Hoa Ky. Vao thang 6 nam 1942, SS Port Nicholson bi chim tren đuong tu Halifax, Nova Scotia đen New York, tren tau cho rat nhieu bach kim, vang va kim cuong cong nghiep cua Lien Xo, xac tau đuoc phat hien nam 2008.


Ton that cua dan thuong va tu binh = Đuc =

Trong qua trinh chien tranh, Đuc quoc xa thi hanh chinh sach diet chung nguoi Do Thai va nguoi Slav tai nhung vung chiem đong. Mat khac, tu binh Lien Xo bi cuong buc lao đong voi cuong đo cao trong khi che đo an uong toi te, khien nhieu nguoi đa chet vi kiet suc va đoi khat. Nhung tu binh la Đang vien hoac chinh tri vien co the bi xu ban ngay khi bi bat boi mot menh lenh đuoc ban hanh truoc đo boi Hitler nham tieu diet cac đau nao chi huy va nguon khich le chinh tri cua Hong quan.
Hang chuc trieu Nguoi Nga va cac nguoi Slav cung bi giam cam tai hon 100 trai tap trung cua Đuc tren khap cac vunh lanh tho chau Au bi nuoc Đuc Quoc xa chiem đong. Cac trai lon nhat la Dachau, Buchenwald, Ravensbruck, Auschwitz, Majdanek, Bergen Belsen, Gusen... So nguoi đuoc giai phong khoi cac trai nay sau chien tranh chi con vai tram nghin. Uoc tinh khoang 13,6 trieu thuong dan Lien Xo đa chet trong cuoc chien, cung voi đo la khoang 3,3 trieu tu binh Lien Xo đa chet trong cac trai tu binh cua Đuc).
Khong phai tat ca nhung nguoi chet trong thoi ky chien tranh cua Lien Xo đeu bi Đuc quoc xa giet chet; co nhung nguoi Lien Xo đa chet khi tham chien cho phia Đuc, hoac chiu su trung phat cua Lien Xo voi nhung nguoi đa cong tac voi quan Đuc. Toi nam 1987, cac ho so cua Lien Xo van chua đuoc cong khai truoc cong chung. It nhat 1 trieu nguoi đa thiet mang trong cac trai giam cua Lien Xo trong thoi chien hoac bi chinh quyen Lien Xo truc xuat. Nhung cai chet khac xay ra trong cac cuoc di tan thoi chien va do suy dinh duong lien quan đen chien tranh va benh tat trong noi đia. Vai tram nghin nguoi Lien Xo đa cong tac voi Đuc Quoc xa, va khoang 215.000 nguoi trong so đo đa tu tran khi tham chien trong hang ngu quan đoi Đuc Quoc xa


= Lien Xo =

Theo mot so tai lieu phuong Tay, ke tu khi tien vao nuoc Đuc (1944-1945), ngoai viec cuop nha dan va cua hieu Hong quan Lien Xo đa cuong hiep hang chuc ngan phu nu va tre em nguoi Đuc, tu 8 đen 80 tuoi. Theo Franz Wilhelm Seidler, rieng o Berlin la 20 toi 100 ngan, cac tinh con lai tu 100 ngan toi nua trieu. Rat nhieu nan nhan trong so nay bi tu 10 đen 12 linh ham hiep tap the, va đa so bi ham hiep nhieu lan.
Mot so nha su hoc van tranh cai ve tinh xac thuc va quy mo cua nhung vu hiep dam. Cac nha su hoc Nga phu nhan nhung cao buoc ve hiep dam hang loat, ho đua ra bang chung la mot lenh ban hanh ngay 19 thang 1 nam 1945, yeu cau viec ngan ngua nguoc đai thuong dan. Mot lenh cua Hoi đong quan su cua Phuong dien quan Byelorussia so mot, co chu ky cua Nguyen soai Rokossovsky, đa ra lenh xu ban nhung binh linh pham toi trom cuop va hiep dam ngay tai hien truong cua vu an. Ba binh si đa bi treo co cong khai truoc nguoi dan Đuc vi toi ham hiep, va cac vi pham đa gan nhu cham dut. Mot lenh ban hanh boi Stavka (Bo Tong tu lenh Toi cao Hong quan) vao ngay 20 thang 4 nam 1945 đa pho bien toi binh si rang can phai duy tri quan he tot voi nguoi dan Đuc đe giam khang cu va đe chien su ket thuc nhanh hon. Thieu tuong Vasily Satilov, Su đoan truong Su đoan bo binh 150, thuoc Quan đoan bo binh 79, Tap đoan quan xung kich 3, Phuong dien quan Byelorussia 1, đon vi đa cam co chien thang len noc nha Quoc hoi Đuc o Berlin tuyen bo:

Trong khu vuc chiem đong cua Lien Xo, cac thanh vien cua SED đa bao cao cho Stalin cuop boc va ham hiep boi binh linh Lien Xo co the dan đen mot phan ung tieu cuc cua dan Đuc đoi voi Lien Xo va huong toi tuong lai cua chu nghia xa hoi o Đong Đuc. Stalin đa phan ung mot cach gian du: "Toi se khong tha thu bat cu ai keo danh du cua Hong quan qua vung bun."
Cac nha lanh đao Lien Xo bat binh voi cac co quan truyen thong cua cac nuoc ma vua moi đay con la đong minh cua ho tren mat tran chong phat xit đa lam rum beng chuyen nay. Bo truong dan uy ngoai giao Lien Xo V. M. Molotov chi ra rang "chien dich hen ha" nay nham pha hoai uy tin cua Hong quan va trut len đau nhung nguoi linh Hong quan tat ca nhung gi xay ra do su hon loan truoc đo tai nhung vung do Lien Xo chiem đong. Ong noi: "Lien Xo va nhung ban be cua chung toi tren the gioi đa co nhung thong tin can thiet đe chong lai chien dich tuyen truyen nay".
Tuong Gareyev, chu tich cua Hoc vien Khoa hoc Quan su Nga, nhan xet: 

Tat nhien, su tra thu, bao gom ca bao luc tinh duc, đa xay ra. Mot so binh si chi đon gian la khong the kiem che tuc gian sau nhung gi Đuc quoc xa đa lam tren đat nuoc chung toi. Nhung cac truong hop nay đa bi trung phat nghiem khac. Va viec tra thu đa khong tro nen pho bien. Boi vi ngay khi chung toi chiem đong cac thanh pho, ky luat đa đuoc that chat. Chung toi cung cap cho nguoi dan Đuc thuc pham, cham soc y te, tuan tra an ninh. Ca nhan toi đa tham gia giai phong Đong Đuc. Toi cam đoan, viec lam dung tinh duc tham chi khong he đuoc nghe thay.
Theo nguon tin cua Nga thi mot phu nu Berlin, Elizabeth Shmeer, cho biet:

Đuc quoc xa noi rang neu nguoi Nga đen đay, ho se tan pha va ham hiep khung khiep. Nhung thuc te sau đo rat khac: du la nhung nguoi bai tran, quan đoi Đuc đa gay ra rat nhieu đau kho cho nuoc Nga, nhung nhung nguoi chien thang đa cho chung toi thuc pham con nhieu hon nhung gi chinh quyen cu phan phat. Đoi voi chung toi đieu đo la kho hieu. Mot cach cu xu nhan đao nhu vay duong nhu chi nguoi Nga lam đuoc.


Lanh tu va su lanh đao chien tranh Tai Lien Xo va Đuc Quoc xa ngay trong thoi binh su lanh đao cua lanh tu la tap trung va cuc quyen o muc đo rat cao, trong chien tranh muc đo cuc quyen tap trung lai cang cao hon nua. Trong chien tranh cac tinh cam nhu yeu nuoc, long tu hao dan toc, y thuc trach nhiem, danh du đuoc gan lien voi su trung thanh vo đieu kien voi menh lenh cua lanh tu.
Ca Iosif Stalin va Adolf Hitler tren cuong vi la Tong tu lenh toi cao la nhung ca nhan co tai to chuc phi thuong, co suc loi cuon va gay anh huong to lon đen quan chung, co cac tinh cach va y chi cuc manh đa co anh huong rat to lon đen su đieu hanh chien tranh.
Adolf Hitler la nha tu tuong quan su va nha to chuc xay dung quan đoi lon: truoc đai chien, tu duy cua Fuhrer (lanh tu - tuc Hitler) ve hinh thuc va ban chat chien tranh trong tuong lai đa trung hop voi cac tri tue quan su Đuc. Cac quyet sach cuong quyet cua Fuhrer ve chinh tri va xay dung luc luong vu trang đa gop phan đua quan đoi Đuc tu mot quan đoi thua tran, yeu đuoi, chi trong 6 – 7 nam đa tro thanh quan đoi manh nhat the gioi voi cac thang loi vu bao trong thoi ky đau chien tranh tai chau Au, đanh bai quan đoi cac cuong quoc đich thu voi hieu suat chien đau rat cao, đo thuc su la cuoc cach mang trong quan su. Va ngay trong viec chi đao truc tiep cac chien dich trong thoi ky đau The chien thu hai cung co dau an rat tich cuc cua Hitler va uy tin cua Fuhrer đa đuoc gioi tuong linh quan su Đuc cong nhan nhu mot thien tai quan su.
Tuy nhien voi ca tinh bung no, ban chat lieu linh, phieu luu co mot khong hai trong lich su, Hitler đa tro nen qua tu tin rang voi thien tai cua minh thi cai gi cung co the lam đuoc. Su lieu linh phieu luu co the cho mot ket qua tot o thoi điem nao đo, nhung o muc đo chinh sach quoc gia va cua nguoi lanh đao Đe che thi đieu đo nhat đinh se đem đen tham hoa. Fuhrer coi thuong ca nhung quy tac lon nhat trong chien luoc chinh tri va quan su dan than đong thoi chong lai tat ca cac cuong quoc manh nhat the gioi, chap nhan chien tranh tren nhieu mat tran.

Fuhrer thuc su tin tuong hoac tro thanh nan nhan cua su tung ho sung bai ca nhan minh va đa cho rang minh la thien tai quan su so mot cua the gioi, cac thang loi to lon, de dang ban đau lai cang cung co niem tin cua Hitler. Voi ban chat đoc đoan Hitler nam lay toan bo su đieu hanh chien tranh va cang ngay cang khong muon lang nghe cac y kien cua cac tuong linh Đuc va cang xa roi thuc te chien truong, sa vao chu quan duy y chi cao đo đen muc benh hoan. Ket qua la trong qua trinh chien tranh, cac tuong linh gioi nhat cua quan đoi Đuc neu kien quyet to y kien đoi lap voi Fuhrer thi se bi sa thai hoac khong đuoc trong dung. Đen giai đoan cuoi chien tranh Hitler, đa tap hop xung quanh minh chu yeu la nhung tuong linh co pham chat quan trong nhat la trung thanh vang loi Fuhrer khong han che.
Fuhrer cho đen ngay cuoi cung cua đe che vi su duy y chi mot cach benh hoan nen van khong the thich nghi đuoc voi thuc te la quan đoi Đuc đang phai chien đau tren the thua, the yeu va sap that bai. Bi am anh boi kha nang thay đoi than ky buoc ngoat chien tranh, Hitler ngoan co truoc sau nhu mot chi co mot menh lenh "khong lui mot buoc", khong muon bo mot tac đat đa chiem đuoc, bat chap cac nguy co bi bao vay tieu diet lon, vi vay khi quan Đuc buoc phai rut lui thi thuong la qua muon. Tham chi gan đen ngay bai tran hoan toan ma Hitler van trong mong vao cac cuoc phan cong khong tuong va khong cho phep rut bo đat đai (mot vi du rat đien hinh la Cum tap đoan quan Courland voi vai chuc van quan đa hoan toan mat het y nghia chien đau, bi giam chan o mau đat nho bac Latvia đen het chien tranh trong khi đo Đuc đang rat can binh luc đe phong thu Đe che nhung Hitler cuong quyet tu choi di tan, đay van la mot đieu kho hieu cua chien tranh). Cang ngay Fuhrer cang mat đi su lanh đao sang suot. Noi chung tu nam 1942, su lanh đao quan su cua Hitler đa mang tinh tieu cuc va cang ngay cang anh huong xau đen ket qua chien đau tren chien truong cua quan đoi Đuc.

Lanh tu Stalin cua Lien Xo thi lai chu quan duy y chi o mot khia canh khac. Truoc va trong chien tranh, mac du cac kien thuc ve quan su cua ong đa lac hau so voi su phat trien cua cac hoc thuyet chien tranh hien đai cung nhu su phat trien cua vu khi nhung bang y chi đoc đoan co huu, viec chi đao tac chien cua ong đoi voi luc luong vu trang Lien Xo trong hai nam đau cua cuoc chien tranh Xo-Đuc đa đem lai nhung ket qua tieu cuc.
Trong nhung thang đau cua chien tranh, đe trung tri trach nhiem cua ca nhan trong cac that bai, va cung đe tran ap tu tuong chu bai trong quan đoi, Stalin dung toa an quan su đe trung phat cac tuong linh duoi quyen: nhieu tuong linh Xo Viet đa bi xu ban vi trach nhiem đa đe thua tran, nhat la khi toa an quan su đuoc trao cho cac ca nhan la can bo chinh tri co xu huong coi trung phat la mot bien phap đe on đinh tinh hinh nhu Vyacheslav Molotov, Lev Mekhlis, Georgy Malenkov, Nikolai Bulganin... Đieu nay đac biet gay hai vi no lam mat mau đoi ngu si quan hong quan đang rat thieu, khong cho phep đoi ngu si quan tich luy kinh nghiem qua that bai, lam cho cac cap chi huy Hong quan khong dam chu đong sang tao, chi trong cho menh lenh tu tren va lam phat sinh tam ly "nuong quan" hoan thanh nhiem vu bang đuoc voi bat ky muc đo thuong vong nao... Đien hinh la Đai tuong Dmitry Pavlov, Tu lenh Phuong dien quan Tay đa bi xu ban ve toi đe mat ca Quan khu Byelorussia chi trong mot tuan... Bat đau tu thang 10 nam 1941, Stalin đa nhan thuc đuoc su nguy hai cua chinh sach nay nen đa tu bo phuong phap lanh đao chien tranh kieu "xu tuong đe ran đe".
Khac xa voi Hitler, Stalin sau nhung that bai to lon đa nhan thuc đuoc han che cua minh va đa biet dua vao Bo tong tham muu va cac tuong linh đe đieu hanh chien tranh, cang ve sau su tranh luan va ban bac cac ke hoach chien đau trong Tong hanh dinh Xo Viet ve co ban dien ra lanh manh. Va voi su sac sao cua minh Stalin đa biet tim ra nhung tai nang quan su, tin tuong đua ho vao cac vi tri lanh đao quan đoi thay cho cac tuong linh quan ham cao nhung thieu nang luc trong thuc te chien đau: rat nhieu si quan tre tai nang đa đuoc đe bat rat nhanh, đuoc giao chi huy tap đoan quan, phuong dien quan va đa hoan thanh xuat sac nhiem vu nhu Hovhannes Bagramyan, Ivan Chernyakhovsky, Rodion Malinovsky, Fyodor Tolbukhin... Tuy nhien, đe to ro tieng noi cuoi cung cua Tong Tu lenh toi cao, Stalin thuong hay can thiep vao qua trinh chi huy chien đau va nhat la hay cat giam thoi han chuan bi chien dich va thoi han hoan thanh nhiem vu cua cac phuong dien quan, nhieu khi khong vi cac ly do quan su ma chi đe tao su kien tuyen truyen tam ly hung khoi cho nhan dan (lam tron ngay, đep so cac chien thang vao dip ky niem cach mang thang 10, Ngay Quoc te Lao đong 1 thang 5 hay ngay thanh lap quan đoi Xo Viet...) Nhung su can thiep đot xuat nhu vay thuong gay them su met moi cho cac đon vi quan đoi va tao them cang thang khong can thiet cho cac chien truong.
La mot nha chinh tri giau kinh nghiem, Stalin đa co cach lanh đao đang va lanh đao chinh tri trong luc luong vu trang mot cach hop ly, bang viec bo he thong hai chi huy cua cac chinh uy va thay bang co cau cac uy vien hoi đong quan su. Cach bo tri can bo chinh tri nhu vay đa the hien mat rat tot trong chien tranh: can bo chinh tri nhu mot thanh vien hoi đong quan su cung mang trach nhiem va vinh quang nhu can bo chi huy, đieu nay đa gan ket đuoc can bo chinh tri voi tu lenh Hong quan trong viec nang cao tinh than chien đau va ky luat đang, ky luat chinh tri cua quan đoi ma khong can thiep mot cach vo to chuc vao viec chi huy quan đoi.
Mot vai tro tich cuc rat to lon cua Stalin la, voi ky luat sat va tai to chuc cua minh, Stalin đa lanh đao thanh cong trong mot thoi gian rat ngan viec di chuyen nen kinh te tu phia tay đat nuoc sang vung ben kia day nui Ural va nhanh chong to chuc lai nen cong nghiep quoc phong. Ngay tu giua nam 1942, nen cong nghiep nay đa khoi phuc va tiep tuc tang san luong voi toc đo rat nhanh, cung cap doi dao vu khi hien đai cho quan đoi.
Du vao giai đoan cuoi va sau chien tranh, bo may tuyen truyen Lien Xo đa phong đai nhung pham chat quan su cua Stalin va gan cho lanh tu nhung danh hieu lon lao nhu thong soai vi đai nhat... Nhung noi chung, viec tuyen truyen pham chat cua lanh đao la yeu cau bat buoc trong chien tranh, va cang ngay su lanh đao chien tranh cua lanh tu Stalin cang hop ly, đap ung đuoc cac đoi hoi khac nghiet cua chien tranh; va su lanh đao hieu qua cua Stalin cung đuoc xem nhu mot trong nhung nhan to gop phan vao thang loi cua Lien Xo đoi voi Đuc Quoc xa.


Tham khao Cac tu lieu va hinh anh tai trang web cua thong tan xa RIA Novosti Luu tru ngay 9 thang 10 nam 2006 tai Wayback Machine
Kho tu lieu anh chien tranh cua phia Xo Viet
Cac bai ve chien tranh Xo – Đuc tren Wikipedia
Tu đien bach khoa "Chien tranh giu nuoc vi đai 1941-1945" – Nha xuat ban Bach khoa toan thu Xo Viet 1985 – tieng Nga Энциклопедия: "Великая Отечественная Война 1941-1945" – Изд. Советская Энциклопедия 1985
Cac hoi ky chien tranh cua tuong linh Xo Viet tren Du an hoi ky
"Bo tong tham muu Xo Viet trong chien tranh" – Ban tieng Viet cua Nha xuat ban Quan đoi Nhan dan – Ha Noi va Воениздат – Moskva


Chu thich Lien ket ngoai Toan canh Chien tranh Xo-Đuc qua ban đo, phim thoi su, bang ghi am tu lieu, hinh anh, am thanh, tu thuat cua cac nhan chung va cac tai lieu khac
Обобщенный банк данных «Мемориал»
Проект «Победители» — мультимедийная карта войны, поимённый список ветеранов, встречающих 60-летие Победы.
Наша Победа. День за днем Luu tru ngay 16 thang 2 nam 2008 tai Wayback Machine — проект РИА Новости.
Тематический каталог фотодокументов.
«Фотоархив ВОВ» — фотоархив Великой Отечественной войны.
«Военный альбом» — фотоархив Великой Отечественной войны.
«Северный флот в Великой Отечественной войне» — фотоархив Роберта Диамента.
Раритеты фотохроники СССР Luu tru ngay 22 thang 2 nam 2008 tai Wayback Machine — фотографии Льва Бородулина.
Rambler-Победа — мультимедийная карта военных действий, фото-, видео-, аудиодокументы, легендарное оружие, поля сражений и др.
ИТАР-ТАСС: 60 лет Великой победы Luu tru ngay 7 thang 5 nam 2005 tai Wayback Machine — хроника юбилейного года, агитплакаты, карты, фотодокументы, советское оружие, основные награды.
Великая Оболганная война — разоблачение мифов, фальшивок и пропагандистских штампов о войне.
Пыхалов И. В. Великая оболганная война, Яуза, Эксмо, 2007
Дюков А. Р. За что сражались советские люди, Яуза, Эксмо, 2007 Luu tru ngay 28 thang 4 nam 2009 tai Wayback Machine
Игорь Михайлович Ильинский, Великая Победа: наследие и наследники, Знание. Понимание. Умение,2005, 2, 5-18
Булаков О. Н. Великая Отечественная война в истории моей семьи, Знание. Понимание. Умение, 2005, 2, 56-58
Я помню! Собрание воспоминаний ветеранов.
Воспоминания ветеранов на сайте Московского комитета ветеранов войны Luu tru ngay 22 thang 5 nam 2010 tai Wayback Machine
Непридуманные рассказы о войне
Ban đo cuoc chien tranh du kich cua Lien Xo trong vung bi quan đoi Đuc Quoc xa tam chiem tu thang 11 nam 1942 đen thanh 12 nam 1943


Tham khao