Cho hoang o Moskva phan anh tinh trang sinh song cua nhung con cho hoang tai thu đo Moskva cua Nga. Trong so nhung con cho hoang đang sinh song tai đay co mot thieu so nho nhung con cho thuong xuyen hoac song trong he thong tau đien ngam va đa thu hut su chu y hieu ky cua nhieu nguoi khi mot so con cho đa hoc cach su dung cac đoan tau đe đi lai giua cac đia điem khac nhau.


Tinh hinh chung O Nga, theo uoc luong thang 3 nam 2010, co khoang 35.000 con cho hoang đang lang thang khap Moskva, moi mot dam vuong lai co 84 con cho va co khoang 500 con cho hoang song trong he thong tau ngam. Nguoi ta co the thay cho o khap noi, chung nam trong san cac khu nha, lang thang gan cac khu cho va quay hang, ngu trong cac ga tau đien ngam va loi đi cho nguoi đi bo va co the nghe thay chung sua va tru len vao ban đem. Du khac nhau ve mau long nhung đeu co chung mot dang ve. Tat ca đeu tam trung, long day, đau hinh chu V va mat mau qua hanh, tai chung đeu dai va dung. Trong he thong tau đien ngam o Moskva co khong it nhung con cho hoang thong minh, co con cho hoang mau đen coi ga tau la nha, va canh giu khu vuc nay khoi nhung ke say ruou va cac con cho khac. Nhung con cho hoang o Moskva đuoc san sinh theo cach cho nuoi bi quang ra đuong.

Nguoi ta co the bat gap cho hoang o bat cu xo xinh nao cua thu đo Moskva. Chung co the nam nghi ngoi thu gian tren bai co cong vien, trong san vuon chung cu, hoac co the chay quanh cac cho, ngu gat trong cac ga tau đien ngam tren mat đat hay duoi long đat, va đem đen, chung keu nhung tieng gam gu, tieng sua, tieng tru ghe ron. Đieu nay hay lam nhieu nguoi bi anh huong, thuong giat minh tinh giac vi tieng cho gao ru choi tai, tieng sua nhau, can nhau loan xa, cu nhu đang xay ra mot cuoc hon chien va lu cho hoang đang can xe nhau toi ta giong nhu nhung pha thanh toan cua cac bang đang giang ho, xa hoi đen đuong pho. Tuy nhien, xet ve mat tich cuc, cho hoang cung gop phan lam sach đep thanh pho, chung đa gop phan ngan chan su phat trien cua chuot, đac biet la chuot cong.
Đa co mot so nghien cuu cho hoang trong thanh pho đon gian hon rat nhieu so voi tim hieu cho soi vi voi cho hoang thi co the quan sat tuy y, tuy khoang cach. Cach thuc cho hoang giao tiep voi nhau co the anh huong đen tap tinh hanh vi, tam sinh ly, muc đo cang thang than kinh va thai đo cua chung đoi voi moi truong xung quanh va phu thuoc vao mat đo phan bo cua chung tren mot đia ban nhat đinh. Nghien cuu cho hoang chinh la cau noi giua cho nha va cho soi, nhung hien chung chi đang o vao giai đoan đau cua qua trinh tro ve voi đoi song hoang da cua to tien. Va kha nang đao nguoc qua trinh nay la rat nho. Đua mot con cho hoang tro lai song trong nha cung la mot viec lam gan nhu vo vong vi nhung con cho đi hoang đa lau ngay gan nhu khong chap nhan tro lai voi cuoc song trong nha.


Đac điem Sau may thap nien qua, ngoai hinh va tap tinh hanh vi cua cho hoang Moskva co su tien hoa ro ret, vi chung luon phai thich nghi voi đieu kien song thay đoi hang ngay hang gio. Gan nhu cho hoang đuoc sinh ra trong cac cong vien, lam vien noi thanh. Neu mot con cho nha bi chu đuoi ra đuong thi con cho ay se co nguy co thiet mang, chi co khoang 2% so cho đo cam cu đuoc đen cuoi đoi đe roi chet bang cai chet tu nhien.
Su khac biet nua giua cho hoang va cho soi la cho hoang it hung du hon, đong thoi chiu đung nhau, chap nhan nhau de dang hon. Cho soi giu tap tinh bay đan rat chat che, khong bao gio bo bay, du co luc bay nay co the chia se lanh tho voi bay khac. Con o cho hoang, bay nay co the thong tri bay khac, con cho đau đan cua bay nay co the kiem soat, thong linh bay khac, tham chi co luc hai bay co the nhap lai lam mot. Con cho hoang đau đan khong nhat thiet phai la con cho to khoe nhat. Đieu kien tien quyet đe tro thanh cho đau đan la khon ngoan va xung đang voi su chap nhan cua bay đan. Su song con cua bay đan phu thuoc hoan toan vao con cho đung đau.
O cho hoang thay mot buoc lui ve viec thuan hoa, cho hoang dan dan tro ve voi đoi song hoang da va ngay cang xa roi thoi quen sinh song trong nha, nghia la thich nghi dan voi moi truong tu nhien. Cho hoang rat it khi vay đuoi va thuong tranh xa nguoi, khong to tinh quyen luyen voi con nguoi va long tren minh chung thuong khong xuat hien đom. Cho hoang du khac voi cho soi- đac biet la o cho chung the hien mot loat cac đac điem hanh vi, hinh thanh mot phan cua cai goi la su thich nghi sinh thai. Va chinh kha nang thich nghi nay giai thich ly do tai sao mat đo cho hoang luon cao hon rat nhieu so voi cho soi.


Phan loai Cho hoang đuoc chia thanh bon loai tren co so xac đinh theo tap tinh sinh hoat, cach thuc kiem an, kha nang giao tiep voi nguoi va muc đo thich nghi sinh thai.


= Cho canh gac =
Cho hoang canh gac la nhung con cho hoang luon cam thay thoai mai trong tiep xuc voi nguoi, lanh tho cua chung la nha đe xe, nha kho, benh vien va cac co so khac ma khuon vien co tuong rao bao quanh. O chung hinh thanh moi quan he nhat đinh voi cac nhan vien bao ve, tuc nhung nguoi cho chung an uong va la nguoi ma chung coi la chu.


= Cho an may =

La nhung con cho chuyen lon von gan con nguoi tren đuong đe hi vong co mieng an, cu the đo la hanh vi an xin giong nhu nhung con cho duong nhu đang lim dim ngu, hoan toan khong đe y gi đen đam đong đi ngang qua no, nhung rat nhanh chong ngoc đau day khi nhan thay rang co the se co mieng an. Con cho đi lai gan nguoi ma no chon (mot ba lao, ong lao hay mot nguoi phu nu nao đo), vuon co ra, hat cao mui to ra mung ro, vay đuoi lien tuc va trong rat nhieu truong hop, no se nhan đuoc thuc an tu nguoi đo.
Đay la giai đoan thu hai cua qua trinh hoang da hoa la khi con cho giao tiep voi nguoi va nhung con cho nhu the khong chi rat thinh nhay voi mui thuc an ma con cam nhan rat chinh xac nguoi nao co the cho chung an, nguoi nao khong. Chung thuong song thanh bay nho, chiu su thong tri cua con đau đan. Neu mot con cho thong minh nhung chi chiem vi tri thap trong bay, do đo kiem khong đu an, no se tach bay đi kiem an rieng. Nhin thay nhung con cho khac xin an nhu the nao, no se theo doi ky đe hoc theo.


= Cho nhat rac =

La nhung con cho hoang co giao tiep voi nguoi o muc đo nao đo, nhung su tuong tac xa hoi cua chung hau nhu chi huong vao nhung con cho hoang khac. Phuong thuc kiem an chinh cua chung la nhat nhanh nhung thuc an thua roi vai tren đuong pho va trong cac thung rac khong đay nap o ngoai troi. Truoc đay, cho hoang kiem an rat kho khan, vi thuc an thua khong co nhieu, cac thung rac lai bi quan ly chat che, thu don thuong xuyen, do đo so luong bay đan khong lon, rat nhieu cho hoang phai bo mang vi đoi, vi bi san lung, tieu diet. Nhung khi chinh quyen Thanh pho ngung han viec san lung, tieu diet cho hoang, con trong cac thung rac thi đay ngap thuc an thua. Tu đo, cho hoang bat đau co đuoc cuoc song tot hon.


= Cho man da =
La nhung con cho hoang tuy song trong thanh pho nhung chung hoan toan khong tiep xuc voi con nguoi. Chung van biet đen nguoi, nhung cam thay con nguoi la loai đong vat nguy hiem. Chung kiem soat mot lanh tho kha rong lon va tro thanh thu san moi thuc thu. Chung san chuot nhat, chuot cong, chim, soc, tham chi ca meo. Chung song trong thanh pho, nhung thuong tap trung o nhung khu vuc gan cac cum cong nghiep hay cac cong vien rung. Gan nhu moi sinh hoat cua chung đeu dien ra vao ban đem. Chung chi đi ra ngoai đuong khi nao tren đuong that vang nguoi. Nhung con cho nhu the co net tuong đong voi cho soi trong mot pham vi nhat đinh.


= Cho tau đien =

Cho hoang trong tau đien ngam la mot phan nhom nua cua cho hoang, mang nhung net đac thu khac biet han so voi bon nhom cho hoang va tieu bieu cho loai cho hoang o Moskva. Cho hoang xuat hien trong cac nha ga nam duoi mat đat cua he thong tau đien ngam chi vi nguoi ta cho phep chung xuong đo. Tinh trang nay bat đau dien ra tu cuoi thap nien 1980, o thoi điem cao trao cua thoi ky cai to, khi thuc pham tro nen doi dao hon, nguoi dan bat đau song sung tuc hon va co the đua thuc an cho cho hoang moi noi, moi luc. Voi su noi long cac quy đinh, cho đuoc phep len cac phuong tien giao thong cong cong, luc đau la tau đien, xe buyt, sau đo la tau đien ngam.
Trong toan he thong nha ga tau đien ngam cua Matxcova co khoang 500 con cho hoang sinh song, so luong co the tang len vao mua đong gia ret, va nhieu con đa biet su dung tau đe chu du tu ga nay qua ga khac. Nang luc nay hinh thanh mot cach tu tu, ban đau chi mang y nghia mo rong lanh tho voi hi vong o ga khac co the kiem an de dang hon, nhung ve sau, đoi voi chung, chuyen đi tau tro thanh mot lua chon.
Cho hoang sinh song trong he thong tau đien ngam co mot so cach đe xac đinh phuong huong, vi tri, can cu theo mui, chung biet minh đang o ga nao. Chung co the nhan ra giong noi cua nhan vien đieu hanh moi ga đuoc phat tren loa. Chung con nhan biet đuoc thoi gian trong ngay qua khoang cach thoi gian cua moi chuyen tau. Chung cung biet ghi nhan, xu ly nhieu thong tin khac,
Ngoai ra, cho tau đien ngam co mot kha nang trong viec nhan đinh, đanh gia con nguoi nhu chung mung ro đon chao nhung hanh khach tot bung, du khong cho thuc an đi nua thi chi it cung vuot ve hoac nhin chung bang anh mat se chia, thuong cam, nhung chung cung cuc ky đe phong anh mat cua nguoi đong phuc nhan vien he thong tau đien ngam chi nham nham xua đuoi chung vao day thang cuon chay len nham buoc chung phai đi len mat đat.


Chinh sach Nguoi dan Matxcova co nhung cam xuc rat ro ret, trai chieu ve cho hoang trong he thong tau đien ngam. Neu viec con cho hoang co ten Chu be (Malchik) bi mot ga vo lai giet chet cong khai o loi thong ga duoi mat đat la mot bieu hien cuc đoan đang len an thi viec dung tuong đai tuong niem Chu be lai noi len đieu nguoc lai.
Chinh quyen thanh pho thong qua chu truong chinh sach bao ve cho hoang. Nam 2002, thi truong Matxcova đa ky sac lenh cam san đuoi, tieu diet cho hoang va thong qua quyet đinh thanh lap he thong trai tam cu danh cho chung. Tuy nhien, mac du ngan sach thanh pho đa chi ra khong it tien cho viec xay dung, đieu hanh he thong truong trai nay, nguon kinh phi ay van khong đu đe đap ung viec on đinh cuoc song cho tat ca cho hoang cua thu đo.
Đe phong tranh lay nhiem tu nhung con cho hoang bi benh, mot so nguoi dan Matxcova yeu cau chinh quyen ap dung tro lai cac bien phap triet tieu cho hoang. Tuy nhien co y kien cho rang neu tieu diet toan bo cho hoang o Matxcova, thi nhung con cho hoang mang benh truyen nhiem tu noi khac se tim đen the cho, vi rao chan sinh hoc do cho hoang Matxcova dung len va giu vung tu lau se bi triet bo. Buc tranh moi truong lay nhiem se tro nen hon đon va kho luong, tinh hinh dich benh cung vi the ma tro nen toi te hon, kho kiem soat hon va kho co the thanh toan nan cho hoang o Matxcova mot cach thuc su.


Tham khao Lien ket ngoai Sternthal, Susanne (ngay 16 thang 1 nam 2010). "Moscow's stray dogs". Financial Times. Truy cap ngay 30 thang 4 nam 2010.
Alexander Bratersky On the Trail of City Funds Spent on Strays The Moscow Times, ngay 30 thang 7 nam 2010
Interactive website dedicated to the Moscow Metro's canine commuters and inhabitants (in Russian)