Lanh tho Kansas (tieng Anh: Kansas Territory hay Territory of Kansas) tung la mot lanh tho hop nhat co to chuc cua Hoa Ky, ton tai tu ngay 30 thang 5 nam 1854 cho đen 29 thang 1 nam 1861 khi phan phia đong cua lanh tho đuoc phep gia nhap lien bang đe tro thanh tieu bang Kansas.
Lanh tho keo dai tu ranh gioi Missouri ve phia tay đen đinh Rang Thach Son va tu vi tuyen 37 đo Bac đen vi tuyen 40 đo Bac. Phan lon vung phia đong cua tieu bang Colorado tung la mot phan đat cua Lanh tho Kansas. Lanh tho Colorado đuoc thanh lap đe cai quan vung phia tay cua cuu Lanh tho Kansas vao ngay 28 thang 3 nam 1861.


Đao luat Kansas–Nebraska Lanh tho Kansas đuoc thiet lap boi Đao luat Kansas–Nebraska. Đao luat Kansas–Nebraska thanh luat vao ngay 30 thang 5 nam 1854, thiet lap Lanh tho Nebraska va Lanh tho Kansas. Đieu quan trong nhat cua đao luat la hieu qua đinh chi Thoa hiep Missouri nam 1820 va cho phep nguoi đinh cu cua Lanh tho Kansas voi chu quyen đai chung quyet đinh lieu Kansas se tro thanh mot tieu bang tu do hay mot tieu bang theo che đo no le.
Đao luat gom co 37 đoan. Cac đieu khoan co lien quan đen Lanh tho Kansas đuoc ghi trong 18 đoan cuoi cung cua đao luat.


Cuoc di cu tu phia đong = Dan đinh cu ung ho che đo no le =
Trong vong vai ngay sau khi thong qua Đao luat Kansas-Nebraska, hang tram nguoi dan tu Missouri vuot ranh gioi vao lanh tho lan can, chon lua mot khu đat đai, va roi tuu hop voi cac nha phieu luu đong lieu cua minh trong mot cuoc hop hay mot so cuoc hop voi y đinh thiet lap quyen duy tri che đo no le tren toan bo vung đat.
Ngay 10 thang 6 nam 1854, nhung nguoi dan Missouri to chuc mot cuoc hop tai Thung lung Salt Creek, mot tram mau dich nam cach Fort Leavenworth 3 dam Anh ve phia tay. Tai đay, "Hoi Squatter's Claim" đuoc to chuc. Ho noi rang ho mong muon bien Kansas thanh mot tieu bang theo che đo no le neu phai can đen phan nua tong so cong dan cua Missouri voi sung trong tay đe di cu đen đo. Theo nhung nguoi di cu nay, nhung nguoi giai phong no le se vo su neu đung buoc vao Lanh tho Kansas ma nen dung chan tren song Missouri cho đen khi ho đen đuoc Lanh tho Nebraska la noi đuoc tien đoan tro thanh mot tieu bang tu do. Truoc khi đot di cu đau tien cua nguoi "tu do" tu cac tieu bang mien Đong va mien Bac Hoa Ky đen, gan nhu moi vi tri thuan tien doc theo song Missouri đa bi nguoi tu tay Missouri tuyen bo chu quyen.


= Nhung nguoi thuoc cac tieu bang tu do =
Trong cuoc tranh luan keo dai truoc khi thong qua Đao luat Kansas-Nebraska, quan điem đa đuoc đong thuan tai mien Bac la: cac phuong cach con lai duy nhat đe cuu lanh tho nay tu tay cac the luc theo che đo no le la chiem cu va đinh cu ngay lap tuc voi so luong kha đong nguoi di cu chong che đo no le tu cac tieu bang tu do đe thiet lap cac co quan tu do ben trong ranh gioi lanh tho. Mong muon tao đieu kien cho cong cuoc thuoc đia hoa lanh tho, tren thuc te, đa thanh hinh trong luc đao luat to chuc van con đang luc tranh luan tai Quoc hoi Hoa Ky. To chuc lon nhat đuoc thanh lap cho muc đich nay la Cong ty Tro giup Di cu Tan Anh do Eli Thayer to chuc.
Cuoc di cu tu cac tieu bang tu do trong đo co Tan Anh, Iowa, Ohio, va cac tieu bang Trung Tay Hoa Ky đo vao lanh tho bat đau vao nam 1854. Nhung nguoi di cu nay đuoc biet la "nhung nguoi thuoc cac tieu bang tu do. Vi nguoi Missouri đa tuyen bo chu quyen phan nhieu đat đai gan ranh gioi nhat nen nguoi thuoc cac tieu bang tu do bi ep buoc thiet lap cac khu đinh cu xa hon trong noi đia Lanh tho Kansas. Trong so cac khu đinh cu la Lawrence, Topeka, va Manhattan.
Đe bao ve ho chong lai su xam nhap cua nhung nguoi ngoai, "Hoi Nguoi đinh cu Thuc su cua Lanh tho Kansas" đuoc thanh lap. Hoi nay to chuc mot cuoc hop vao ngay 12 thang 8 nam 1854. Đe tai cua cuoc hop la thong qua mot so quy đinh đe bao ve nguoi đinh cu thuoc nhom "tieu bang tu do".


Cac bo nhiem đau tien cho lanh tho Đe gioi thieu mot chinh quyen lanh tho, cac chuc vu bo nhiem đau tien theo cac đieu khoan cua đao luat to chuc lanh tho đuoc thuc hien vao thang 6 va thang 7 nam 1854. Tong thong Pierce bo nhiem cac chuc vu va đuoc Thuong vien Hoa Ky xac nhan truoc khi cac vien chuc nay nham chuc. Thong đoc đau tien la Andrew Horatio Reeder (tu Easton, Pennsylvania), đuoc bo nhiem ngay 29 thang 6 nam 1854 va bi bai nhiem ngay 28 thang 7 nam 1858.


Bau cu hoi đong lap phap lanh tho Ngay 30 thang 3 nam 1855, nhung nguoi ung ho che đo no le, đuoc biet voi ten goi "Border Ruffians", tu tieu bang Missouri đo vao Kansas tham gia bau cu hoi đong lap phap đau tien cua lanh tho. Vi so đong ap đao cua ho nen ho đa bau len mot hoi đong lap phap voi đa so thanh vien ung ho che đo no le. Cac ung cu vien chong che đo no le chi thang the tai mot khu bau cu, đo la Quan Riley tuong lai.  Vi co nhieu nghi van ve gian lan bau cu, hoi đong lap phap nay đuoc phe chong no le menh danh la Bogus Legislature (Vien lap phap Gia).
Phien hop đau cua hoi đong lap phap đuoc to chuc tai Pawnee, Kansas (ben trong đia gioi cua Fort Riley ngay nay) theo yeu cau cua thong đoc Reeder. Ong chon lua noi nay lam thu phu vi la noi cach xa tieu bang Missouri theo che đo no le.  Toa nha bang đa cao hai tang hien nay van con đo va mo cua cho cong chung tham quan đa tro thanh thu phu lanh tho đau tien cua Kansas. Toa nha nay chi lam tru so hoi đong lap phap trong 5 ngay tu 2–6 thang 7 nam 1855. Thu phu bi di chuyen đen gan tieu bang Missouri hon đen Co so Truyen giao cua Hoi thanh Giam ly Shawnee sau khi hoi đong lap phap voi đa so thanh vien theo che đo no le thong qua mot đao luat di chuyen thu phu.
Đao luat cuoi cung cua Hoi đong Lap phap Lanh tho la đao luat chap thuan hien chuong thanh lap Đai hoc Sisters of Bethany vao ngay 2 thang 2 nam 1861 - cach 4 ngay sau khi James Buchanan ky đao luat cua Quoc hoi Hoa Ky chinh thuc thu nhan Kansas vao lien bang đe tro thanh tieu bang Kansas.


Kansas đo mau Lanh tho đuoc menh danh la "Kansas đo mau" vi la noi hai phia chong va ung ho che đo no le chong đoi nhau trong mot cuoc tranh gianh anh huong đoi luc bang bao đong. Nhieu su gia cho rang cac su kien xay ra tai Kansas vao luc đo chinh la noi cuoc Noi chien Hoa Ky bat đau.
James H. Lane gia nhap phong trao tieu bang-tu do nam 1855 va tro thanh chu tich Hoi nghi Hien phap Topeka tu 23 thang 10 đen 11 thang 11 nam 1855. Sau đo ong la lanh tu cua nhom dan quan chong che đo no le "Jayhawker". Cuoc hop đong đao đau tien cua phong trao tieu bang-tu do dien ra tai Lawrence vao đem 8 thang 6 nam 1855. Trong cuoc hop co noi rang co mot so phan tu tu tieu bang Missouri lan can thuong hay xam nhap vao lanh tho nay, gian lan va gianh lay quyen luc cua nhan dan ta tai thung phieu, va đa bat buoc chung ta bang mot hoi đong lap phap ma chang đai dien cho cac quan điem cua cac cu tri hop phap trong lanh tho nay.
Cuoc hop cung cho rang mot so nguoi tu tieu bang Missouria đa su dung bao luc đoi voi nguoi dan va tai san cua nguoi dan trong Lanh tho Kansas. Cuoc hop đong thuan rang Kansas nen la mot tieu bang tu do va cho rang nguoi Missouria trong cuoc bau cu vua qua la mot su si nhuc toan dien đoi voi quyen đau phieu va quyen con nguoi cua nhung "nguoi tu do" (am chi nguoi đuoc giai phong no le), va la mot su vi pham cac nguyen tac chu quyen cong chung.


Xem them Noi chien Hoa Ky, 1861–65
Thoa hiep 1850
Đai Binh nguyen
Cac vung lich su cua Hoa Ky
Đao luat Kansas–Nebraska 1854
Chien tranh My-Mexico, 1846–48
Hiep đinh Guadalupe Hidalgo, 1848
Rang Thach Son
Su tien hoa lanh tho cua Hoa Ky
Cac lanh tho cua Tay Ban Nha bao trum đat đai ma sau đo tro thanh mot phan cua Lanh tho Kansas:
Santa Fe de Nuevo Mejico, 1598–1821
Luisiana, 1764–1803
Lanh tho cua Phap bao trum đat đai ma sau đo tro thanh mot phan cua Lanh tho Kansas:
Louisiane, 1682–1764 and 1803
Lanh tho cua Mexico bao trum đat đai ma sau đo tro thanh mot phan cua Lanh tho Kansas:
Santa Fe de Nuevo Mexico, 1824–48
Đat đai bi Cong hoa Texas tuyen bo chu quyen, 1836–45
Cac lanh tho cua Hoa Ky bao trum đat đai ma sau đo tro thanh mot phan cua Lanh tho Kansas:
Cau đia Louisiana, 1803–04
Đia khu Louisiana, 1804–05
Lanh tho Louisiana, 1805–12
Lanh tho Missouri, 1812–21
Hiep đinh Adams-Onis, 1819
Nhuong đia Mexico, 1848
Cac lanh tho cua Hoa Ky bao trum đat đai ma truoc đo tung la mot phan cua Lanh tho Kansas:
Lanh tho Jefferson, 1859–61 (extralegal)
Lanh tho Colorado, 1861–76
Cac tieu bang Hoa Ky bao trum đat đai ma truoc đo tung la mot phan cua Lanh tho Kansas:
Tieu bang Kansas, 1861
Tieu bang Colorado, 1876


Tham khao Co mot so phan trong bai đuoc lay tu Lich su Tieu bang Kansas cua William G. Cutler, xuat ban lan đau tien nam 1883.


Lien ket ngoai Territorial Kansas Online
Kansas State Historical Society