Mikhail Andreyevich Suslov (tieng Nga: Михаил Андреевич Суслов) (sinh ngay 21 thang 8 nam 1902 mat ngay 25 thang 1 nam 1982) la mot chinh khach Lien Xo trong thoi ky Chien tranh Lanh. Ong giu chuc Bi thu thu hai cua Ban Chap hanh Trung uong Đang Cong san Lien Xo tu nam 1965, Tong Bien tap Bao Pravda tu nam 1949-1950, va la nha tu tuong chu đao cua Đang Cong san Lien Xo cho đen khi ong qua đoi vao nam 1982. Ong chiu trach nhiem ve nen dan chu va su phan chia quyen luc trong Đang Cong san Lien Xo. Thai đo cung ran chong lai su thay đoi đa khien ong tro thanh mot trong nhung nha lanh đao cong san hang đau cua Lien Xo.
Sinh ra o Nga vao nam 1902, Mikhail Andreyevich Suslov tro thanh thanh vien cua Đang Cong san Lien Xo vao nam 1921 va hoc kinh te trong phan lon nam 1920. Ong roi cong viec giao vien vao nam 1931 đe theo đuoi chinh tri, tro thanh mot trong nhieu chinh tri gia Lien Xo tham gia vao cuoc đan ap hang loat do che đo cua Iosif Vissarionovich Stalin lanh đao. Ong lam Bi thu thu nhat cua khu hanh chinh Stavropol Krai vao nam 1939. Trong chien tranh, Suslov đung đau phong trao du kich Stavropol đia phuong. Ong tro thanh thanh vien cua Cuc To chuc Trung uong Đang Cong san Lien Xo vao nam 1946. Thang 6 nam 1950, ong đuoc bau vao Đoan Chu tich Xo Viet toi cao. Tu ngay 16 thang 10 nam 1952, ong la thanh vien chinh thuc cua Bo Chinh tri Ban Chap hanh Trung uong Đang Cong san Lien Xo khoa XIX.
Ong đa mat phan lon tin nhiem va anh huong ban than voi su xao tron cua gioi lanh đao Lien Xo sau cai chet cua Stalin. Tuy nhien, vao cuoi nhung nam 1950, ong đa tro thanh nha lanh đao cua phe cung ran đoi lap voi su lanh đao cua Nikita Sergeyevich Khrushchyov. Sau khi Khrushchyov bi lat đo nam 1964, ong ung ho viec thanh lap ban lanh đao tap the. Ong cung ung ho nen dan chu noi đang va phan đoi viec tai lap che đo đoc tai nhu thoi ky Stalin va Khrushchyov. Duoi thoi Brezhnev, Suslov đuoc coi la nha tu tuong chinh va la nguoi chi huy cua Đang Cong san Lien Xo ve van hoa, tuyen truyen, co đong, khoa hoc va giao duc. Cai chet cua ong vao ngay 25 thang 1 nam 1982 đuoc coi la khoi đau cho "cuoc chien" đe ke nhiem Leonid Ilyich Brezhnev trong cuong vi Tong Bi thu.


Gia đinh va khoi đau su nghiep chinh tri Ong sinh ra o Shakhovskoye, mot vung nong thon thuoc Quan Pavlovsky, Ulyanovsk Oblast, Đe quoc Nga vao ngay 21 thang 11 nam 1902. Ong bat đau lam viec trong to chuc Komsomol o Saratov vao nam 1918, sau đo tro thanh thanh vien cua Uy ban Xoa đoi giam ngheo. Sau khi lam viec o Komsomol gan ba nam, ong tro thanh thanh vien cua Đang Cong san Lien Xo vao nam 1921. Sau khi tot nghiep rabfak, ong theo hoc kinh te tai Vien Kinh te Quoc dan Plekhanov tu nam 1924 đen nam 1928. Nam 1928, sau khi tot nghiep hoc vien Plekhanov, ong tro thanh nghien cuu sinh ve kinh te hoc tai Vien Giao su Đo, giang day tai Đai hoc Tong hop Mosva  va tai Hoc vien Cong nghiep.
Nam 1931, ong bo day hoc đe chuyen sang hoat đong chinh tri. Suslov tro thanh mot thanh tra trong Uy ban Kiem tra Trung uong Đang Cong san Lien Xo va trong Ban Thanh tra Nhan dan, Cong nhan va Nong dan. Nhiem vu chinh cua ong o đo la xet xu mot so luong lon cac "vu an ca nhan", vi pham ky luat va khang nghi khai tru đang. Nam 1933 va 1934, ong chi đao mot uy ban chiu trach nhiem thanh tra đang o cac tinh Ural va Chernigov. Cuoc kiem tra do Lazar Moiseyevich Kaganovich, luc đo la Chu tich Uy ban Kiem soat Lien Xo, to chuc. Nha bao Yuri Ilyich Druzhnikov cho rang ong đa tham gia vao viec dan dung mot so phien toa, va truc xuat tat ca cac thanh vien đi lech khoi đuong loi cua Đang, nghia la nhung nguoi theo chu nghia Trotsky, nhung nguoi theo chu nghia Zinovyev, va nhung nguoi theo chu nghia lech lac canh ta khac. Theo lenh cua Iosif Vissarionovich Stalin, Suslov đa thanh trung thanh pho Rostov vao nam 1938. Nam 1939, ong đuoc bo nhiem lam Bi thu thu nhat cua vung Stavropol Krai.


= Hoat đong chien tranh (1941-1945) =

Tai Mat tran phia Đong trong The chien thu hai, Suslov la thanh vien Hoi đong quan su cua Mat tran Bac Kavkaz va lanh đao cua Bo chi huy Stavropol Krai cua cac Su đoan đang phai (phong trao du kich đia phuong) sau khi quan Đuc chiem đong khu vuc nay. Theo su sach Lien Xo, nhung nam Suslov lam chien si du kich đa đat đuoc thanh cong lon, tuy nhien loi khai tu nhung nguoi tham gia khac, nhung nguoi tham gia nay cho rang co mot so van đe ve to chuc đa lam giam hieu qua tren chien truong. Trong chien tranh, Suslov đa danh phan lon thoi gian cua minh đe van đong cong nhan chien đau chong lai quan xam luoc Đuc. Phong trao du kich do ong lanh đao đuoc cac chi bo đang trong khu vuc hoat đong. Trong thoi gian giai phong Bac Kavkaz, Suslov duy tri lien lac chat che voi Hong quan.
Trong chien tranh, Suslov giam sat viec truc xuat nguoi Chechnya va cac dan toc thieu so Hoi giao khac ra khoi Kavkaz. Tu nam 1944 đen nam 1946, ong chu tri Van phong Uy ban Trung uong ve cac van đe Litva. Van hoc samizdat chong Lien Xo tu đinh cao quyen luc cua ong vao nhung nam 1970 sau nay buoc toi ong phai chiu trach nhiem ca nhan cho viec truc xuat va giet hai nhung nguoi Litva theo chu nghia dan toc, nhung nguoi đa tro thanh đoi thu chinh tri cua Lien Xo trong qua trinh Lien Xo tai nhap cac nuoc Baltic tren con đuong đen Berlin nam 1944. Suslov, theo loi cua nha su hoc Simon Sebag-Montefiore, đa "thanh trung tan bao" nguoi Baltic sau hau qua cua Chien tranh Ve quoc Vi đai.


= Duoi Stalin =

Nam 1946, Suslov la thanh vien cua Cuc To chuc Trung uong Đang Cong san Lien Xo, va ngay lap tuc tro thanh Truong ban Chinh sach Đoi ngoai cua Uy ban Trung uong Đang Cong san Lien Xo. Trong vong mot nam, ong đa đuoc bo nhiem lam Truong phong Ban Tuyen giao cua Uy ban Trung uong. Ong cung tro thanh nha chi trich gay gat cua Uy ban Nguoi Do Thai chong phat xit trong nhung nam sau chien tranh. Nam 1947, Suslov đuoc chuyen đen Moskva va đuoc bau vao Ban Bi thu Trung uong Đang Cong san Lien Xo, ong giu chuc vu nay cho đen qua đoi. Vao nam 1948, ong đuoc giao trong trach phat bieu thay mat Uy ban Trung uong truoc cuoc hop trong the nhan ky niem 24 nam ngay mat cua Vladimir Ilyich Lenin. Tu thang 9 nam 1949 đen nam 1950, ong la tong bien tap cua nhat bao Pravda cua trung uong Đang.
Nam 1949, Suslov tro thanh thanh vien cua Uy ban đieu tra cac cao buoc chong lai Bi thu thu nhat Đang Cong san đia phuong o Moskva, Georgy Popov, cung voi Georgy Maksimilianovich Malenkov, Lavrenty Pavlovich Beria va Lazar Moiseyevich Kaganovich. Nha su hoc nguoi Nga Roy Aleksandrovich Medvedev suy đoan trong cuon sach cua ong (Neizvestnyi Stalin) rang Stalin đa phong Suslov lam "nguoi thua ke bi mat" cua minh. Thang 6 nam 1950, Suslov đuoc bau vao Đoan Chu tich Xo Viet Toi cao. Ong đuoc đe cu vao Bo Chinh tri Ban Chap hanh Trung uong Đang Cong san Lien Xo vao nam 1952 sau Đai hoi Đang lan thu 19. Ong bi cach chuc khoi Bo chinh tri nam 1953. Ong tiep tuc lam viec tai Đoan chu tich Xo Viet Toi cao, tham chi con tro thanh Chu tich Uy ban Đoi ngoai trong nhung nam ngay sau cai chet cua Stalin


Thoi Khrushchyov Suslov phuc hoi quyen luc cua minh vao nam 1955, va đuoc bau vao Bo Chinh tri Ban Chap hanh Trung uong Đang Cong san Lien Xo, bo qua tu cach ung cu vien thong thuong. Trong Đai hoi Đang lan thu 20 nam 1956, Khrushchyov đa đoc Bai dien van bi mat noi tieng ve su sung bai nhan cach cua Stalin. Trong bao cao tu tuong cua ong vao ngay 16 thang 2, ong đa cap nhat nhung loi chi trich cua minh đoi voi Stalin va su sung bai ca nhan cua ong ta: 

"(Ho) đa gay ra nhung tac hai đang ke cho cong tac to chuc va tu tuong cua đang. Ho coi thuong vai tro cua quan chung va vai tro cua Đang, coi thuong tap the lanh đao, pha hoai dan chu trong noi bo đang, kim ham tinh tich cuc cua đang vien, su chu đong cua ho va doanh nghiep, dan đen thieu kiem soat, thieu trach nhiem, tham chi tuy tien trong cong viec cua ca nhan, ngan can su phat trien cua phe binh va tu phe binh, lam nay sinh nhung quyet đinh mot chieu, co luc sai lam ".
Trong Cach mang Hungary nam 1956, Suslov, cung voi Anastas Ivanovich Mikoyan, hoat đong gan Budapest đe chi đao cac hoat đong cua quan đoi Lien Xo va ho tro ban lanh đao Hungary moi. Ong va Mikoyan đa tham du cuoc hop cua Bo Chinh tri Đang Cong nhan Xa hoi Chu nghia Hungary, cuoc hop đa bau Janos Kadar lam Tong thu ky. Trong mot buc đien gui lanh đao Lien Xo, ong va Mikoyan thua nhan rang tinh hinh đa tro nen toi te hon, nhung ca hai đeu hai long voi viec mien nhiem Erno Gero lam Tong Bi thu va chon Kadar lam nguoi ke nhiem. Đoan Chu tich Xo Viet Toi cao chi trich su nhuong bo cua Suslov va Mikoyan đoi voi chinh phu cach mang moi o Cong hoa Nhan dan Hungary. Bat chap nhung de dat ban đau, Suslov cuoi cung đa ung ho quyet đinh cua Đoan Chu tich ve viec can thiep quan su vao Hungary va thay the su lanh đao cua chinh phu phan cach mang o đo.
Vao thang 6 nam 1957, ong ung ho Khrushchyov trong cuoc đau tranh cua ong voi Nhom chong Đang do Georgy Maksimilianovich Malenkov, Vyacheslav Mikhailovich Molotov, Lazar Moiseyevich Kaganovich va Dmitri Trofimovich Shepilov dan đau. Mikoyan sau đo đa viet trong hoi ky cua minh rang ong đa thuyet phuc Suslov ung ho Khrushchyov bang cach noi voi ong rang Khrushchyov se tro thanh nguoi chien thang ngay ca khi ong khong co đu su ung ho trong Bo Chinh tri. Thang 10 nam sau, ong buoc toi Bo truong Bo Quoc phong Georgy Konstantinovich Zhukov ve "Chu nghia Bonaparte" tai Hoi nghi toan the Uy ban Trung uong khien ong ta bi cach chuc tat ca cac chuc vu trong Đang va chinh phu. Viec loai bo Zhukov co tac dung lam cho cac luc luong vu trang thuoc quyen kiem soat cua Đang mot cach vung chac.
Trong mot bai phat bieu vao ngay 22 thang 1 nam 1958, Khrushchyov chinh thuc đe xuat giai the cac Tram May va May keo (MTS). Cai cach nay co mot y nghia đac biet trong he tu tuong cua Lien Xo. Trong hoc thuyet Mac-Lenin, so huu hop tac ve tai san đuoc coi la hinh thuc so huu cong cong "thap hon" so voi so huu nha nuoc. Đe xuat mo rong quyen so huu hop tac cua Khrushchyov đi nguoc lai voi ly thuyet cua chu nghia Mac ma Stalin giai thich. Suslov, nguoi ung ho chinh sach kinh te cua Stalin, coi đe xuat cua Khrushchyov la khong the chap nhan đuoc tren co so y thuc he. Trong mot bai phat bieu tranh cu truoc Xo Viet Toi cao vao thang 3 nam 1958, Suslov tu choi cong nhan y nghia tu tuong cua cuoc cai cach cua Khrushchyov, thay vao đo muon tap trung vao loi ich thiet thuc cua cuoc cai cach trong viec nang cao nang suat. Khong giong nhu cac nha lanh đao Đang khac, Suslov tranh đe cap đen Khrushchyov voi tu cach la nguoi khoi xuong cai cach MTS.
Đai hoi Đang lan thu 21 đuoc trieu tap vao thang 1 nam 1959. Khrushchyov muon xem xet ban thao cua ke hoach Bay nam moi. Suslov than trong chung minh chong lai tuyen bo cua Khrushchyov rang đat nuoc đa phat trien tu trang thai phat trien xa hoi chu nghia len trang thai phat trien cong san cao hon. Ong cho rang quan điem cua Khrushchyov la thieu sot, va phan bac rang quan điem cua ong chua đuoc Đang chap thuan. Đe lam mat uy tin hon nua khang đinh cua Khrushchyov, Suslov đa vien dan Karl Marx va Vladimir Ilyich Lenin

"Marx va Lenin day chung ta rang chu nghia cong san khong xuat hien đot ngot, ma ton tai, truong thanh, phat trien qua cac giai đoan xac đinh.... Thoi ky moi trong qua trinh phat trien cua xa hoi Xo Viet se đuoc đanh dau dan dan ket hop voi nhau cua hai hinh thuc vo san xa hoi chu nghia - nha nuoc... Qua trinh cua nhung thay đoi xa hoi nay se lau dai, khong the ket thuc trong thoi gian ngan"
Suslov ngay cang tro nen phe phan cac chinh sach cua Khrushchyov, su bat can trong chinh tri cua ong ta, va chien dich cua ong ta nham loai bo nhung nguoi theo chu nghi Stalin con sot lai. Cung co nhung khac biet sau sac trong chinh sach đoi ngoai va đoi noi giua Suslov va Khrushchyov. Suslov phan đoi y tuong cai thien quan he Lien Xo-Hoa Ky, va chong lai nhung no luc cua Khrushchyov trong viec han gan quan he voi Nam Tu. O trong nuoc, Suslov phan đoi chinh sach phi Stalin hoa cua Khrushchyov va minh so đo phan cap kinh te.
Suslov đen tham Vuong quoc Anh vao nam 1959 voi tu cach la nghi si cua Xo Viet Toi cao. Chuyen tham đa thanh cong tot đep va Hugh Gaitskell, Lanh đao Đang Lao đong, đa đen Lien Xo vao cuoi nam đo voi tu cach khach moi.
Quan he Trung-Xo tu lau đa tro nen cang thang, va nhu Suslov noi voi Uy ban Trung uong trong mot bao cao cua minh, "Điem mau chot cua van đe la Ban lanh đao cua ĐCSTQ gan đay đa phat trien xu huong phong đai muc đo truong thanh cua cac moi quan he xa hoi chu nghia o Trung Quoc... Co yeu to tu phu va kieu ngao. Nhung thieu sot nay phan lon đuoc giai thich la do bau khong khi sung bai nhan cach cua đong chi Mao Trach Đong... nguoi ma xet ve moi mat thi ban than đa tin vao su khong sai lam cua chinh minh." Suslov đa so sanh su sung bai nhan cach ngay cang tang cua Mao voi su sung bai duoi thoi Stalin.
Trong nhung nam sau su that bai cua Nhom Chong Đang, Suslov tro thanh lanh đao cua phe trong Uy ban Trung uong chong lai su lanh đao cua Khrushchyov, đuoc goi la "phe Moskva". Khrushchyov đa co the nam giu quyen luc bang cach chap nhan cac yeu cau khac nhau cua phe đoi lap trong thoi gian khung hoang, chang han nhu trong su co U-2 nam 1960 va Cuoc khung hoang ten lua Cuba. Sau cuoc khung hoang U-2 Suslov đa co the loai bo va thay the mot so nguoi đuoc bo nhiem cua Khrushchyov trong Bo Chinh tri bang nhung thanh vien moi chong Khrushchyov. Vi the cua Khrushchyov đa suy yeu rat nhieu sau that bai trong Cuoc khung hoang ten lua Cuba, va quyen luc cua Suslov tang len rat nhieu. Mot chien dich cach chuc Khrushchyov khoi chuc vu đa đuoc bat đau vao nam 1964. Mac du la lanh đao cua phe đoi lap, Suslov đa nga benh nang trong chuyen đi đen Cong hoa Nhan dan Trung Hoa vao nam truoc; thay vao đo, Leonid Ilyich Brezhnev va Aleksey Nikolayevich Kosygin dan đau phe đoi lap.


Thoi Brezhnev = Thanh lap Tap the lanh đao =

Thang 10 nam 1964, Khrushchyov bi lat đo. Suslov đong mot vai tro quan trong trong su kien nay. Suslov cung voi Thu tuong Aleksey Nikolayevich Kosygin va Bi thu thu nhat Leonid Ilyich Brezhnev, mot trong nhung chinh tri gia Lien Xo co anh huong nhat trong nhung nam 1960 sau khi Khrushchyov bi lat đo. Lanh đao phe đoi lap chong lai Khrushchyov trong nhieu nam, Suslov nam giu quyen luc lon trong Uy ban Trung uong khi Brezhnev len nam quyen. Tuy nhien, ong khong bao gio quan tam đen viec tro thanh nha lanh đao cua Lien bang Xo viet, va hai long voi viec van la nguoi đung sau "hau truong". Trong hau het nhiem ky cua minh, Suslov la mot trong bon nguoi trong Ban Bi thu va Bo Chinh tri, ba nguoi khac la Brezhnev, Andrei Pavlovich Kirilenko va Fyodor Davydovich Kulakov.
Mot ban lanh đao tap the đuoc thanh lap ngay sau khi Khrushchyov bi lat đo, bao gom Brezhnev la Bi thu thu nhat, Kosygin la nguoi đung đau chinh phu, va Anastas Ivanovich Mikoyan (sau nay la Nikolai Viktorovich Podgorny) la nguoi đung đau nha nuoc. Ngay tu đau, Suslov đa la mot nha phe binh manh me ve che đo đoc tai, chang han nhu duoi thoi Stalin va Khrushchyov. Trong khi len an che đo đoc tai cua Stalin, ong cung chi trich tinh quyet đoan theo chu nghia đoc tai trong chinh sach tru khu Stalin cua Khrushchev. La nguoi ung ho manh me nguyen tac tap trung dan chu, Suslov đa ngan can Brezhnev đam nhiem chuc vu nguoi đung đau chinh phu thay cho Kosygin vao nam 1970. Suslov đuoc xep thu tu trong he thong phan cap Bo Chinh tri sau Brezhnev, Podgorny, Kosygin va tren Kirilenko.
Trong suot thoi ky cam quyen cua Brezhnev, Suslov ngay cang tro nen cung ran. Suslov phan đoi bat ky loai chinh sach chong Lien Xo nao do cac nha lanh đao Khoi phuong Đong đe ra, nhung đa bo phieu chong lai su can thiep quan su cua Lien Xo vao Cong hoa Xa hoi Chu nghia Tiep Khac nam 1968 trong Mua xuan Praha. Theo Christian Schmidt-Hauer, Suslov đuoc coi la "giao hoang" cho "nhung nguoi cong san Chinh thong giao" trong Khoi phia Đong. Trong suot su nghiep chinh tri cua minh, Suslov ngay cang lo ngai rang vai tro lanh đao cua Lien Xo trong phong trao cong san se bi ton hai. Hauer, trong cuon sach Gorbachev: Con đuong dan toi quyen luc, lap luan rang Suslov "la mot nguoi theo chu nghia dan toc Nga", nguoi tin rang "Nga la trung tam cua vu tru 
Đo la trong thoi Brezhnev, Suslov đa đuoc trao danh hieu khong chinh thuc "Tu tuong truong cua Đang Cong san". Suslov đa danh nhieu thoi gian đe tuong nho nhung di san cua Vladimir Ilyich Lenin, Karl Marx va Friedrich Engels. Tuy nhien, Suslov theo đuong loi cua đang va ung ho viec loai bo khoi mot so tu tuong cua chu nghia Mac-Lenin. Vi du ve su thoai lui ve y thuc he bao gom su ket thuc cua cac phien ban khoa hoc tu nhien duy nhat, đuoc Đang phe duyet ve sinh hoc, hoa hoc va vat ly. Van ton tai su kiem soat chat che ve mat tu tuong đoi voi van hoc. Đieu nay khong chi bao gom van hoc phe phan su cai tri cua Lien Xo, nhieu tac pham cua Lenin cung bi kiem duyet thuong xuyen.


= Qua đoi =

Vao đau nhung nam 1980, tinh trang hon loan chinh tri va kinh te o Cong hoa Nhan dan Ba Lan đa lam xoi mon nghiem trong quyen luc cua Đang Cong nhan Thong nhat Ba Lan. Quan điem cua Suslov ve van đe nay co y nghia đac biet khi ong chu tri Uy ban Bo Chinh tri, đuoc thanh lap vao ngay 25 thang 8 nam 1980, ve cach đoi pho voi cuoc khung hoang Ba Lan. Cac thanh vien cua uy ban bao gom nhung nguoi Lien Xo cap cao nhu Chu tich KGB Andropov, Bo truong Bo Quoc phong Dmitry Fyodorovich Ustinov, Bo truong Bo Ngoai giao Andrei Andreyevich Gromyko va cong su lau nam cua Brezhnev Konstantin Ustinovich Chernenko. Vao ngay 28 thang 8, Uy ban đa xem xet su can thiep quan su cua Lien Xo đe on đinh khu vuc. Wojciech Jaruzelski, Bi thu thu nhat cua Đang Cong nhan Thong nhat Ba Lan, đa thuyet phuc đuoc Uy ban rang mot cuoc can thiep quan su cua Lien Xo se chi lam tram trong them tinh hinh. Suslov đong y voi lap luan cua Jaruzelski, noi rang "neu quan đoi đuoc trien khai, đieu đo se co nghia la mot tham hoa. Toi nghi rang tat ca chung ta đeu co chung quan điem nhat tri o đay rang khong the co cuoc thao luan nao ve viec trien khai quan đoi ". Suslov đa co the thuyet phuc Jaruzelski va gioi lanh đao Ba Lan thiet lap thiet quan luat o Ba Lan.
Vao thang 1 nam 1982, Yuri Vladimirovich Andropov tiet lo voi Suslov rang Semyon Kuzmich Tsvigun, Pho Chu tich thu nhat cua KGB, đa bao che cho Galina va Yuri, con cua Brezhnev, khoi cac cuoc đieu tra tham nhung. Khi nhung su that nay đuoc tiet lo cho anh ta, Suslov thach thuc Tsvigun cong khai ve van đe nay. Suslov tham chi con đe doa khai tru Tsvigun khoi Đang Cong san, nhung Tsvigun đa chet vao ngay 19 thang 1 nam 1982 truoc khi ong co the phan đoi tuyen bo cua Suslov. Hai ngay sau, Suslov bi tac mach vanh va qua đoi vao ngay 25 thang 1 vi benh xo cung đong mach va benh tieu đuong. Cai chet cua ong đuoc coi la khoi đau cho cuoc chien đe ke vi Brezhnev, trong đo Andropov, nguoi đam nhan vi tri Bi thu thu hai cua Suslov, đa loai Kirilenko va Chernenko trong nhung ngay cai tri cuoi cung cua Brezhnev. Suslov đuoc chon cat vao ngay 29 thang 1 tai Nghia trang tuong Đien Kremli, tai mot trong muoi hai ngoi mo rieng le nam giua Lang Lenin va buc tuong Đien Kremli. Brezhnev bay to su đau buon lon truoc su ra đi cua Suslov.


Vinh danh Ong đa đuoc trao tang nhieu danh hieu huy chuong trong suot cuoc đoi cua minh, trong so đo co hai Anh hung lao đong Xa hoi Chu nghia Lien Xo, nam Huan chuong Lenin, mot Huan chuong Cach mang Thang Muoi va mot Huan chuong Chien tranh Ve quoc hang nhat. Vien Han lam Khoa hoc Lien Xo đa trao tang ong Huy chuong Vang cua Karl Marx. Ong đa đuoc trao tang cac giai thuong nha nuoc cao nhat cua Cong hoa Dan chu Đuc, Cong hoa Nhan dan Mong Co va Cong hoa Xa hoi Chu nghia Tiep Khac, Cong hoa xa hoi chu nghia Viet Nam.


Hon nhan Ong ket hon voi Yelizaveta Alexandrovna (1903–1972), ba tung la Giam đoc Vien Rang ham mat Moskva. Trong cuoc đoi, ba mac nhieu benh noi khoa, đac biet la benh tieu đuong o the nang nhung lai phot lo loi khuyen cua cac bac si. Bernard Lown mot bac si nguoi My goc Lithuania, đa tung đuoc yeu cau gap ba trong Benh vien Kremli, đo la mot trong so it truong hop mot bac si nuoc ngoai noi tieng đuoc moi đen tham benh vien Kremli. Suslov bay to long biet on cua minh đoi voi cong viec cua Lown, nhung tranh gap truc tiep Lown vi anh ta la đai dien cua mot quoc gia "chu nghia đe quoc". Yelizaveta va Suslov co hai nguoi con la Revoly (sinh nam 1929), đuoc đat ten theo Cach mang Nga, va đua con thu hai cua ong la Maya (sinh nam 1939), đuoc đat ten theo Ngay Thang Nam.


Chu nghia bai Do Thai Ngay 26 thang 11 nam 1946, ong gui mot buc thu cho Andrey Aleksandrovich Zhdanov, cao buoc Uy ban Nguoi Do Thai chong phat xit lam gian điep. Buc thu cua ong, đuoc gioi lanh đao Lien Xo đon nhan nong nhiet, đuoc dung lam co so đe truy to Uy ban trong chien dich chong chu nghia quoc te. Sau khi tro thanh nguoi đung đau Ban Tuyen giao, o đinh cao cua chien dich chong quoc te, Suslov cung đa thanh trung nguoi Do Thai khoi cac co quan truyen thong va cong cong


Xem them Iosif Vissarionovich Stalin
Nikita Sergeyevich Khrushchyov


Tham khao Sach Brown, Archie (2009). The Rise & Fall of Communism. London: Bodley Head. ISBN 978-0-224-07879-5.
Law, David A. (1975). Russian Civilization. New York: Ardent Media. ISBN 978-0-8422-0529-0.
Petroff, Serge (1988). The Red Eminence: A Biography of Mikhail A. Suslov. Cliffton, NJ: Kingston Press. ISBN 978-0-940670-13-6.
Schmidt-Hauer, Christian (1986). Gorbachev: The Path to Power. London: I.B.Tauris. ISBN 978-1-85043-015-5.
Sebag-Montefiore, Simon (2005). Stalin: The Court of the Red Tsar. New York: Vintage Books. ISBN 978-1-4000-7678-9.
Service, Robert (2009). History of Modern Russia: From Tsarism to the Twenty-first Century. London: Penguin Books Ltd. ISBN 978-0-14-103797-4.