Kano Jigoro (tieng Nhat: 嘉納 治五郎, am Han Viet: Gia Nap Tri Ngu Lang) (sinh ngay 10 thang 12 nam 1860 va mat ngay 4 thang 5 nam 1938) la mot nha giao duc the thao nguoi Nhat Ban đong thoi la nguoi sang lap ra mon vo Judo noi tieng, đuoc đua vao he thong thi đau cua Olympic tu nam 1964.


Tuoi tho Kano Jigoro sinh ngay 28 thang 10 nam 1860 (tuc ngay 28 thang 10 nam Van Dien thu nhat đoi Thien hoang Hieu Minh) tai lang Mikage, khu Higashinada, thanh pho Kobe, tinh Hyogo, Nhat Ban trong mot gia đinh kha sung tuc nho kinh doanh ruou sake. Cha ong la ong Kano Jirosaku. Kano luc con nho la mot cau be thong minh nhung the chat om yeu, hien lanh va hay bi nguoi khac bat nat. Nam len 10 tuoi, cau bi nhung ke du con đanh đen ngat xiu, tu đo Kano nung nau trong long y đinh hoc cach tu bao ve minh va nho vay sau nay đa sang lap ra Judo, mon phai tu ve huu hieu.


Kano va su nghiep vo thuat Khi Kano bat đau xin đi vo, ong gap rat nhieu kho khan vi đi đen đau cung đeu bi cac vo su tu choi do cho rang ong qua yeu ot, khong co kha nang hoc vo. Mai đen nam Kano 17 tuoi (1877) khi ong đang la sinh vien nganh chinh tri hoc va kinh te hoc cua Đai hoc Đe quoc Tokyo, nho mot nguoi ban gioi thieu, ong moi đuoc nhan vao lop cua thay Katagiri Ryuji va chi đuoc theo hoc co may bai bieu dien. Kano khong de dang chap nhan đieu đo nen đa đen vo đuong cua Fukuda Hachinotsuke, mot vo su noi tieng ca ve tai nang lan đao đuc trong mon Jujitsu thuoc chi phai Tenjin-shinio-ryu. Fukuda nhan manh đen cac bai quyen (kata) va song song đo, chuong trinh huan luyen cua ong con bao gom đau vat tu do. Sau nay ky thuat cua Kano Jigoro nhan manh đen randori (vat tu do) trong chuong trinh giang day do chiu anh huong cua Fukuda.
Nho cham chi luyen tap, chang bao lau, Kano tro thanh mot vo si tai nang. Nam 1879, tuc chi mot nam sau ngay ong nhap mon tai vo đuong cua thay Fukuda, thay đot nhien tro benh va mat. O tuoi 19, Kano chuyen sang hoc vo voi thay Iso Masatomo (62 tuoi) cung thuoc truong phai Tenjin-shinio-ryu tai vo đuong o khu Kanda cua Tokyo, đay la mot vo đuong noi tieng voi nhung bai quyen do Iso sang tao hoac nhuan sac tu nhung bai co xua.
Hon hai nam Kano ren luyen trong no luc tot cung, "an, uong va ngu cung Jujitsu". Đieu te hai la ong bat đau co nhung con ac mong, trong giac ngu ong thuong la het cac ngon tu ma luc tap luyen Jujutsu ong su dung, va thuong đa tung chan men. Tuy nhien thay Iso đa nhan thay nhung cong hien cua nguoi hoc tro tre tuoi va quyet đinh bo nhiem Kano lam tro giang.
O tuoi 21, Kano Jigoro bat đau tro thanh vo su day Jujutsu phai Tenji-shinio-ryu. Nhung cung đot ngot giong nhu Fukuda truoc kia, Iso Masatomo đa lai mat vi bao benh. Kano lai quyet đinh ra đi vi ong muon nghien cuu sau sac hon ve vo thuat, chu khong chi la mot nguoi thay day vo đon thuan. Sau đo, Kano lai co co duyen gap thay Tsunetoshi Iikubo, bac thay cua truong phai Kito-ryu, va bat đau chuong trinh tap luyen moi theo he phai nay. Kano Jigoro tap luyen rat no luc, tham chi khong co ai ong cung tap mot minh. Ky phap va chuong trinh cua Tsunetoshi cung nhu Fukuda Hachinotsuke, nhan manh ky thuat vat tu do va đac biet so truong ve cac nagewaza (cac ky thuat quang, nem), đay cung la nhung ky phap ma Kano sau nay chiu anh huong lon.
Trong thoi gian nay, Kano Jigoro tung bi thua vo si nha nghe Fukushima Kenkichi nang toi 90 kg, tuc la hon ong đen 50 kg. Ve sau, muon đanh bai Fukushima đe thoa man cam giac chien thang, Kano lao vao nghien cuu moi ky thuat, ke ca cac quyen sach ve ky thuat Sumo, tham khao nhieu tai lieu, luyen tap khong biet met moi, phat trien them nhieu đon the quang, vat moi va tap trung vao cac phuong phap cai thien Jujitsu. Cuoi cung, bang mot loat nhung ky thuat moi do Kano sang tao, ong đa de dang nhac bong Fukushima len vai, xoay tron va nem anh ta len san đau. Ky thuat nay đuoc Kano đat ten la kata guruma, hay con goi la xoay vai. Them vao đo, hang loat cac nguyen ly khac cung đuoc Kano sang tao trong thoi gian nay, nhu uki goshi (hong di đong), tsuri komi goshi (nhac, keo hong).


Kano va viec sang lap ra Judo Kano đa cong hien đoi minh cho su cai tien Jujitsu dua tren cac nguyen tac khoa hoc, ket hop voi viec tap luyen chien đau voi giao duc tinh than va the chat. Tuy nhien, y tuong ban đau cua Kano Jigoro chi la cai tien Jujitsu chu khong phai la tim ra ky thuat moi. Ong nhan thuc ro đuoc nhung ky thuat nguy hiem cua Jujitsu nhung tin rang mot khi loai bo đuoc chung, mon nay se la mot hinh thai giao duc the chat va la phuong phap tot ren luyen tinh than ky luat va thuong vo cho thanh nien. Voi suy nghi đo, Kano loai bo khong khoan nhuong nhung ky thuat co hai va nguy hiem cua Kito-ryu va lam cho cac ky phap cua he phai nay đuoc soi chieu duoi goc đo khoa hoc.
Khi 22 tuoi, Kano Jigoro chon ra 9 mon đo trong so cac hoc tro cua ong o vo đuong phai Kito-ryu va vao thang 2 nam 1882 ong lap mon vo Judo cua rieng minh tai ngoi đen Eishoji. Theo đinh nghia cua ong, Ju (柔, nhu) la nhu hoa, mem mai, Do (道, đao) la đuong loi, phuong thuc, Judo la đuong loi ren luyen the chat va tinh than con nguoi thong qua nguyen ly mem deo, lay nhu thang cuong, lay yeu chong manh va lay it đich nhieu. Trong nhung nam nay, thay Iikubo đen ngoi đen mot tuan 2 hoac 3 lan đe giup truyen thu nhung bi quyet phai Kito-ryu cho cac hoc tro cua Kano, vi vay đieu ma cac hoc tro cua ong thu thap đuoc phan nhieu la Jujutsu chu khong phai Judo. Tuy nhien, su chuyen bien tu Jujutsu sang Judo đuoc thuc hien cham rai nhung chac chan. Du that kho xac đinh thoi điem chinh xac ma cac hoc tro cua Kano Jigoro đuoc hoc khong con la Jujutsu ma la Judo, nhieu nguoi van cho rang đo la ngay ma lan đau tien nhung ky phap do Kano sang tao đa đanh bai ky phap he phai Kito-ryu cua thay minh. Bang cach ap dung nhung chieu thuc khong che di chuyen, Kano đa khoa đuoc moi chuyen đong cua Iikubo roi dung nhung ky thuat đa cai tien quat thay minh nga 3 lan. Kano đa giai thich voi thay rang đo la nguyen ly "ban than đoi thu tu lam mat thang bang roi hay tan cong". Bac thay Iikubo đa bay to mot cach khong khach sao voi hoc tro cua minh: "Tu nay tro đi, con hay day ta".
Tu thoi điem nay, vo đuong Kodokan do Kano Jigoro thanh lap đa tro thanh đia điem đau tien ma Judo đuoc truyen day đe tu đay lan toa khap the gioi.


Kano va viec truyen ba Judo Nam 1880, Kano Jigoro tot nghiep Đai hoc chinh tri kinh te khoa triet hoc. Sau đo, tu giang vien đai hoc, ong đuoc cu la co van Bo giao duc, roi khoa truong Đai hoc Su pham Tokyo (nay la Đai hoc Tsukuba), khoa truong đe ngu đang vien Tokyo.
Nam 1890, giao su Kano nghi đen viec truyen ba mon Judo đen the gioi nen ong đen chau Au. Nam 1909, nhan dip dan đoan the thao Nhat Ban tham du Olympic, giao su Kano đuoc su chap thuan cua uy ban Olympic the gioi đuoc phep gioi thieu Judo đen cac quoc gia khac tham du Olympic. Nho vay, Judo đuoc truyen ba khap the gioi, cac vo đuong lien tiep đuoc thanh lap. Nam 1932, mon Judo đuoc đua vao giang day tai nhieu cap hoc o Nhat Ban.
Giao su Kano Jigoro mat ngay 4 thang 5 nam 1938, huong tho 78 tuoi. Co nhieu nghi van ve cai chet cua ong trong đo co gia thuyet ong bi chinh quyen quan phiet Nhat Ban am sat vi ong tu choi bien cac vo đuong Judo thanh noi đao tao si quan cho quan đoi Nhat Ban. The nhung nien nay, uoc tinh khoang 11 trieu nguoi tren the gioi đang tap luyen mon vo thuat Judo nay, đu thay di san cua Kano van đang song tren khap moi vung đat cua the gioi.


Thong tin them Ten tuoi cua Kano Jigoro đuoc đua vao Toa nha tuong niem nhung nguoi danh tieng cua tap chi Black Bell nhu la nguoi nhan giai Black Bell nam 1998.
Ngay 28/10/2021, ong đa đuoc vinh danh boi Google Doodle nhan ki niem 161 nam ngay sinh cua ong.


Tham khao Jigoro Kano, tu Jujutsu đen Judo, in tren Ngoi sao Vo thuat, so thang 7 nam 2005, trang 18-19.