Cac sac toc Thai hay cac sac toc Thai-Kadai la cum tu đuoc su dung đe noi mot cach tong the ve mot so cac nhom sac toc o mien nam Trung Quoc va Đong Nam A, trai dai tu đao Hai Nam toi mien đong An Đo va tu mien nam Tu Xuyen toi Lao, Thai Lan, mot phan Viet Nam, voi ngon ngu su dung thuoc ngu he Thai-Kadai va chia se mot so cac truyen thong cung le hoi tuong tu, bao gom ca Songkran (Le đon nam moi cua cac sac toc Thai). Mac du chua bao gio co mot nha nuoc dan toc thong nhat cua chinh ho, nhung cac dan toc nay cung co su chia se lich su ve y tuong mo ho ve "nha nuoc Siam", hay bien the thanh "nha nuoc Shan" hay "nha nuoc Assam" o mot so noi, va phan lon cac dan toc nay đeu tu nhan minh la "nguoi Thai" (Tai hoac Thai trong van lieu chu Latin).


Nguon goc cua sac toc Thai Nghien cuu ngon ngu hoc so sanh duong nhu chi ra rang cac sac toc Thai la nhung hau due cua mot nen van hoa noi tieng Tien Thai-Kadai o mien nam Trung Quoc va ho nguyen thuy co the la hau due cua nguoi Nam Đao (Austronesia) goc o Đai Loan.
Truoc khi đen sinh song tai Trung Hoa luc đia, nguoi ta cho rang nguoi Thai đa di cu tu que huong tren đao Đai Loan noi ma ho su dung phuong ngu cua tieng Tien-Nam Đao (proto-Austronesia) hay mot trong cac ngon ngu hau due cua no. Sau khi co su xuat hien cua cac nhom sac toc noi cac ngon ngu Han-Tang tu Trung Hoa đai luc tren đao Đai Loan thi cac sac toc Thai co le đa di cu vao trong Trung Hoa đai luc, co the la bang con đuong doc theo song Chau Giang, noi ma ngon ngu cua ho đa thay đoi lon ve mat ky tu so voi cac ngon ngu Nam Đao khac duoi anh huong cua su pha tron tu cac ngon ngu Han-Tang va H'Mong-Mien (Mieu-Dao). Su xuat hien cua nguoi Han tai khu vuc o mien nam Trung Quoc nay co the đa thuc đay cac sac toc Thai di cu hang loat mot lan nua, lan nay la ve phia tay va tay nam, vuot qua cac day nui đe tien vao Đong Nam A.
Trong khi gia thuyet nay ve nguon goc cua cac sac toc Thai hien van la hoc thuyet chinh nhung van khong co đu cac chung cu khao co hoc đe chung minh hay bac bo nhan đinh nay va chi rieng chung cu ngon ngu hoc thi khong đu đe đua ra ket luan. Tuy nhien, trong su ho tro tiep sau nay cho gia thuyet nay thi nguoi ta tin rang nhom đon boi O1 Y-DNA la gan lien voi ca nguoi Nam Đao va cac sac toc Thai. Su pho bien cua nhom đon boi O1 Y-DNA trong so cac sac toc Nam Đao va Thai cung goi y ve nguon goc to tien chung voi cac dan toc Han-Tang, Nam A va H'Mong-Mien vao khoang 35.000 nam truoc tai Trung Quoc. Nhom đon boi O2a cung đuoc phat hien voi tan suat cao trong so cac dan toc Thai, va đay la dau vet ma ho chia se voi cac dan toc Nam A. Cac nhom đon boi Y-DNA O1 va O2a la cac phan nhanh huyet thong cua Nhom đon boi O Y-DNA, va tu no lai la phan nhanh huyet thong cua nhom đon boi K Y-DNA, mot đot bien di truyen ma nguoi ta tin rang đa bat nguon tu khoang 40.000 nam truoc tai mot khu vuc nao đo nam giua Iran va mien trung Trung Quoc. Bo sung cho đac tinh sac toc đe cap tren đay thi ong to cua nhom đon boi K co le la to tien cua gan nhu moi nguoi Melanesia hien đai va toc Mong Co cung tho dan chau My. Nhom đon boi K tu no la phan nhanh huyet thong cua nhom đon boi F Y-DNA, ma nguoi ta tin rang đa bat nguon tu Bac Phi hay Tay Nam A vao khoang 45.000 nam truoc. Nhom đon boi F đuoc coi la gan lien voi lan song di cu lon thu hai ra khoi chau Phi đai luc. Bo sung cho đac tinh sac toc đe cap tren đay thi ong to cua nhom đon boi F co le la to tien cua moi sac toc An-Au.


Nhung quoc gia do cac sac toc Thai lap nen Truong Sinh quoc / Đai Lich / Đai Nam (o Quang Tay va phia bac Viet Nam; xem Nung Tri Cao)
Heokam (o Van Nam)
Cac nha nuoc Shan (nhu Mong Mao, Mong Yang, Mogaung o Myanma va Thai Lan; xem them Nguoi Shan)
Ahom (o Assam)
Lao
Thai Lan (va cac nha nuoc cua nguoi Thai trong lich su Thai Lan nhu Sukhothai, Lan Na, Singhanavati, Nan, Phayao, Kao, Nakhon Si Thamm


Phan chia Cau truc chinh xac cua cac nhanh huyet thong cua cac sac toc Thai la chu đe tranh cai hien nay cua cac nha ngon ngu hoc va cac nha khoa hoc xa hoi khac. Hien tai van khong co su đong thuan ve van đe phan tang. Tuy nhien, co su đong thuan chung ve su ton tai cua cac nhom khac biet sau đay:

Nhom cac dan toc Thai hat nhan o Trung Quoc va phan lon khu vuc Đong Nam A (bao gom chu yeu la nguoi Thai, nguoi Lao, nguoi Isan, nguoi Shan, nguoi Choang, nguoi Tay, nguoi Nung)
Nguoi Le, chu yeu o Hai Nam, Trung Quoc (con goi la nguoi Hlai)
Cac sac toc Kadai o Trung Quoc va Viet Nam
Cac sac toc Kam-Sui (co the gop hay khong gop nguoi Tieu (标))
Nguoi Saek o Lao va Thai Lan
Nguoi Tieu o Trung Quoc


= Cac nhom sac toc noi ngon ngu Thai-Kadai nhung khong la hau due cua sac toc Thai =
Co mot nhom sac toc goi la nguoi Lap Gia (拉珈) o tinh Quang Tay cua Trung Quoc ve mat sac toc la hau due cua nguoi Dao noi thu tieng thuoc ngu he Thai-Kadai goi la tieng Lap Gia. Nhung hau due sac toc Dao nay co le đa sinh song trong khu vuc chu yeu la nhung nguoi noi tieng thuoc ngu chi Thai va bi đong hoa boi tieng Thai-Kadai thoi ky đau (co the la ngon ngu cua cac to tien cua nguoi Tieu).
Nguoi Lam Cao (临高) tai tinh Hai Nam cua Trung Quoc noi thu tieng thuoc ngu he Thai-Kadai goi la tieng Lam Thanh (临城), mac du ve mat sac toc thi nguoi Lam Cao co nguon goc tu nguoi Han.


Phan bo đia ly Cac sac toc Thai theo dong lich su đa tung cu tru tai Trung Quoc, An Đo va Đong Nam A luc đia ke tu thoi ky mo rong ban đau cua ho. Su phan bo đia ly chinh cua ho tai cac quoc gia trong khu vuc nay trong tuong tu nhu mot vong cung mo rong tu đong bac An Đo qua mien nam Trung Quoc va keo dai xuong khu vuc Đong Nam A. Nhung cuoc di cu tuong đoi gan đay cua cac sac toc Thai đa đua mot luong dan so nguoi Thai đang ke toi Sri Lanka, Nhat Ban, Đai Loan, Australia, New Zealand, chau Au, Cac Tieu vuong quoc A Rap Thong nhat, Argentina va Bac My. Su đa dang sac toc lon nhat cua cac sac toc Thai co tai Trung Quoc, noi đuoc coi la que huong thoi ky tien su cua ho.


= Sac toc Thai "hat nhan" tai Trung Quoc, An Đo va Đong Nam A =

Do su đa dang sac toc lon trong so cac sac toc Thai "hat nhan" tai cac quoc gia nhu Trung Quoc, An Đo va khu vuc Đong Nam A, nen su phan bo đia ly cua moi nhom sac toc Thai trong cac khu vuc nay đuoc đe cap trong ba bai tuong ung cho moi chu đe. Cac bai ve moi nhom sac toc rieng re se cung cap them cac chi tiet cu the.


= Nguoi Le =
Nguoi Le cu tru chu yeu, neu nhu khong phai la toan bo, trong pham vi tinh Hai Nam cua Trung Quoc.


= Cac sac toc Kadai =

Cac sac toc Kadai (Khai Đai) tap trung tai khu vuc thuoc cac tinh Quang Tay, Quy Chau, Van Nam, Ho Nam va Hai Nam cua Trung Quoc cung nhu thuoc cac tinh Ha Giang, Cao Bang, Lao Cai va Son La cua Viet Nam.


= Cac sac toc Kam-Sui =

Cac sac toc Kam-Sui tap trung tai Trung Quoc cung nhu tai cac khu vuc can ke o mien bac Lao va Viet Nam.


= Nguoi Saek =
Trung tam quan the nguoi Saek la doc theo song Me Kong o mien trung Lao. Mot cong đong nho nguoi Saek sinh song tai khu vuc Isan o đong bac Thai Lan, gan bien gioi voi Lao.


= Nguoi Tieu =
Nguoi Tieu tap trung tai tinh Quang Đong cua Trung Quoc.


= Nguoi Lap Gia =
Nguoi Lap Gia la mot nhom sac toc tap trung tai tinh Quang Tay cua Trung Quoc va cac khu vuc can ke thuoc Viet Nam, la hau due cua nguoi Dao, nhung noi tieng thuoc ngu he Thai-Kadai goi la tieng Lap Gia. Nhung nguoi goc Dao nay co le đa sinh song trong khu vuc chu yeu la cac toc nguoi noi tieng Thai va bi đong hoa tieng Thai-Kadai thoi ky đau (co the la ngon ngu cua cac to tien cua nguoi Tieu).


= Nguoi Lam Cao =
Nguoi Lam Cao la nhom sac toc tap trung tai tinh Hai Nam cua Trung Quoc, su dung thu tieng thuoc ngu he Thai-Kadai goi la tieng Lam Cao. Ho đuoc phan loai nhu la nguoi Han trong he thong phan loai sac toc cua Trung Quoc.


= Cac quan the nguoi Thai khac tai chau A =
Co mot cong đong nguoi Shan kha lon tai Sri Lanka. Nhung nguoi nay toi đinh cu tai Sri Lanka tu An Đo luc đia. Tai cac khu vuc khac cua chau A, cac cong đong đang ke nguoi Thai co the thay tai Nhat Ban, Đai Loan va Cac Tieu vuong quoc A Rap Thong nhat.


= Nguoi Thai o Bac My =

Hoa Ky cung la noi cu tru cua mot luong đang ke cac cong đong nguoi Thai, nguoi Lao, Tay Khao, Isan, Lu, Phutai, Tay Đam, nguoi Thai mien bac, nguoi Thai mien nam, Tay va Shan. Cung co mot luong đang ke nguoi Thai va nguoi Lao sinh song tai Canada.


= Nguoi Thai o chau Au =
Cac cong đong cac sac toc Thai đang ke nhat tai chau Au la cac cong đong nguoi Lao tai Vuong quoc Anh, Phap, Đuc va Thuy Si, cac cong đong nguoi Isan tai Vuong quoc Anh va Iceland, cac cong đong nguoi Thai tai Phan Lan, Iceland va Na Uy, cac cong đong Tay Đam va Tay tai Phap, cong đong nguoi Thai mien nam tai Vuong quoc Anh.


= Nguoi Thai o chau Đai Duong =
Cung co mot luong đang ke nguoi Thai tai Australia, cung nhu cong đong nguoi Isan tai New Zealand.


= Nguoi Lao o Argentina =
Trong thoi gian gan đay, mot luong lon nguoi Lao đa di cu toi Argentina.


Van hoa chung = Ngon ngu =

Cac thu tieng ma cac sac toc Thai su dung đuoc goi chung la ngu he Thai-Kadai. Cac thu tieng đuoc su dung nhieu nhat trong ngu he Thai-Kadai la ngu he Thai, bao gom tieng Thai, ngon ngu chinh thuc cua Thai Lan, tieng Lao cua nguoi Lao, cung la ngon ngu chinh thuc cua Lao, tieng Shan o Myanma va tieng Choang, tieng Tay, tieng Nung mot nhom cac ngon ngu o mien nam Trung Quoc va mien bac Viet Nam. Cac ngon ngu nay la ngon ngu thanh đieu, nghia la cac thay đoi o thanh đieu cua tu co the lam thay đoi nghia cua no.


= Le hoi =
Cac sac toc Thai trong khu vuc chau A ky niem chung mot loat cac le hoi, bao gom ca nam moi theo lich cua ho, goi la Songkran, le hoi ma ban đau la đanh dau điem xuan phan, nhung hien nay đuoc ki niem vao ngay 14 thang 4 hang nam.


Tham khao Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Tai peoples tai Wikimedia Commons