Tennessee (  TEN-ih-SEE, đia phuong  TEN-iss-ee), ten chinh thuc la Tieu bang Tennessee, la mot bang khong giap bien o khu vuc Đong Nam cua Hoa Ky. Tennessee la bang lon thu 36 theo dien tich va đong dan thu 15 trong so 50 bang. No giap voi Kentucky o phia Bac, Virginia o phia Đong Bac, Bac Carolina o phia Đong, Georgia, Alabama va Mississippi o phia Nam, Arkansas o phia Tay Nam va Missouri o phia Tay Bac. Tennessee đuoc phan chia ve mat đia ly, van hoa va phap ly thanh ba Đai phan khu voi ten goi Đong, Trung va Tay Tennessee. Thanh pho Nashville la thu phu va thanh pho lon nhat cua bang, đong thoi la trung tam cua vung đo thi lon nhat. Cac thanh pho lon khac bao gom Memphis, Knoxville, Chattanooga va 
Clarksville. Dan so cua Tennessee theo đieu tra nam 2020 la khoang 6,9 trieu nguoi.
Tennessee bat nguon tu Hiep hoi Watauga, mot hiep uoc bien gioi nam 1772 thuong đuoc coi la chinh phu hop hien đau tien o phia Tay Day Appalachia. Ten cua no bat nguon tu "Tanasi", mot thi tran cua nguoi Cherokee o phia Đong cua tieu bang đa ton tai truoc khi nguoi My goc Au đinh cu đau tien. Tennessee ban đau la mot phan cua Bac Carolina, va sau đo la Lanh tho Tay Nam, truoc khi đuoc gia nhap Lien minh voi tu cach la tieu bang thu 16 vao ngay 1 thang 6 nam 1796. No co biet danh "Tieu bang Tinh nguyen" ngay tu đau trong lich su do co truyen thong nghia vu quan su manh me. La mot bang no le cho đen Noi chien Hoa Ky, Tennessee bi chia re ve chinh tri, voi phan phia tay va phan giua ung ho Lien minh mien Nam va vung phia Đong nuoi duong tinh cam ung ho Lien minh. Ket qua la, Tennessee la tieu bang cuoi cung ly khai va la tieu bang đau tien đuoc tai gia nhap Lien minh sau chien tranh.
Trong the ky 20, Tennessee đa chuyen đoi tu mot xa hoi chu yeu la nong nghiep sang mot nen kinh te đa dang hon. Đieu nay đuoc ho tro mot phan boi khoan đau tu lon cua lien bang vao Tennessee Valley Authority (TVA) va thanh pho Oak Ridge, đuoc thanh lap trong The chien II đe đat cac co so lam giau uranium cua Du an Manhattan nham che tao nhung qua bom nguyen tu đau tien tren the gioi. Sau chien tranh, Phong thi nghiem Quoc gia Oak Ridge tro thanh mot trung tam nghien cuu khoa hoc quan trong. Vao nam 2016, nguyen to tennessine moi phat hien đuoc đat ten theo ten cua tieu bang, phan lon la đe ghi nhan vai tro cua Oak Ridge, Đai hoc Vanderbilt va Đai hoc Tennessee trong viec kham pha ra nguyen to nay. Tennessee cung đong mot vai tro quan trong trong viec phat trien nhieu hinh thuc am nhac đai chung, bao gom nhac đong que, Blues, Rock and roll, soul va nhac Phuc am.
Tennessee co đia hinh đa dang, va tu đong sang tay, chua đung su pha tron cua cac đac điem van hoa đac trung cua Appalachia, Upland South va Deep South. Day nui Blue Ridge doc theo bien gioi phia đong đat đen mot so đo cao cao nhat o mien Đong Bac My va Cao nguyen Cumberland co nhieu thung lung va thac nuoc tuyet đep. Phan trung tam cua bang đuoc đanh dau bang nen đa goc hang đong va nhung ngon đoi thoai thoai khong đeu, va nhung đong bang bang phang, mau mo o Tay Tennessee. Bang bi chia cat hai lan boi song Tennessee va song Mississippi tao thanh bien gioi phia Tay. Nen kinh te cua no bi chi phoi boi cac linh vuc cham soc suc khoe, am nhac, tai chinh, o to, hoa chat, đien tu, du lich, va gia suc, đau nanh, ngo, gia cam va bong la nhung san pham nong nghiep chinh cua no. Vuon quoc gia Day nui Great Smoky tro thanh cong vien quoc gia đuoc ghe tham nhieu nhat tren toan quoc, nam o phia Đong Tennessee.


Nguon goc ten goi Tennessee lay ten truc tiep nhat tu thi tran "Tanasi" cua nguoi Cherokee (hay "Tanase", trong am tiet: ᏔᎾᏏ) o Quan Monroe, Tennessee ngay nay, ben bo song Tanasi, nay đuoc goi la song Tennessee nho. Thi tran nay xuat hien tren ban đo cua Anh vao đau nam 1725. Nam 1567, nha tham hiem nguoi Tay Ban Nha Thuyen truong Juan Pardo va nhom cua ong bat gap mot ngoi lang cua nguoi My ban đia ten la "Tanasqui" trong khu vuc khi đi vao đat lien tu Nam Carolina ngay nay; tuy nhien, khong biet lieu đay co phai la khu đinh cu giong nhu Tanasi hay khong. Nghien cuu gan đay cho thay nguoi Cherokee đa phong theo ten nay tu tu Tana-tsee-dgee trong tieng Yuchi, co nghia la "anh em-vung nuoc gap nhau" hoac "noi-nuoc gap nhau". Cach viet hien đai, Tennessee, đuoc quy boi Thong đoc James Glen cua Nam Carolina, nguoi đa su dung cach viet nay trong thu tu chinh thuc cua minh trong nhung nam 1750. Nam 1788, Bac Carolina thanh lap "Quan Tennessee", va vao nam 1796, mot hoi nghi hien phap, to chuc tieu bang moi ra khoi Lanh tho Tay Nam, đa lay "Tennessee" lam ten tieu bang.


Lich su = Thoi ky tien Columbus =
Nhung cu dan đau tien cua Tennessee la nguoi Da đo Paleo đa đen khoang 12.000 nam truoc vao cuoi Thoi ky Bang ha cuoi. Cac cuoc khai quat khao co chi ra rang vung ha luu Thung lung Tennessee la noi sinh song đong đuc cua nhung nguoi san bat va hai luom trong Ky Bang ha, va vung Trung Tennessee đuoc cho la co rat nhieu đong vat san đuoc nhu voi rang mau.[23] Ten cua cac nhom van hoa sinh song trong khu vuc truoc khi tiep xuc voi nguoi chau Au van chua đuoc biet, nhung cac nha khao co hoc đa đat ten cho mot so giai đoan van hoa rieng biet, bao gom Archaic (8000–1000 TCN), Woodland (1000 TCN–1000 AD) va Mississippian (1000–1600). AD). Nhung con cho thuan hoa đau tien cua nguoi Co xua, va cac loai cay nhu bi, ngo, bau va hoa huong duong lan đau tien đuoc trong o Tennessee trong thoi ky Woodland. Cac the he sau cua nguoi Woodland đa xay dung nhung go đat đau tien. Su phat trien van minh nhanh chong xay ra trong thoi ky Mississippi, khi nguoi ban đia phat trien cac bo toc co to chuc va xay dung nhieu cau truc nghi le tren khap tieu bang.
Nhung nguoi chinh phuc Tay Ban Nha kham pha khu vuc nay vao the ky XVI đa cham tran voi mot so bo toc Mississippi, bao gom Muscogee Creek, Yuchi va Shawnee. Đen đau the ky XVIII, hau het nguoi ban đia o Tennessee đa bien mat, rat co the ho đa bi xoa so boi nhung can benh do nguoi Tay Ban Nha mang đen. Nguoi Cherokee bat đau di cu vao khu vuc ngay nay la phia Đong Tennessee tu khu vuc ngay nay la Virginia vao cuoi the ky XVII, co the la đe thoat khoi su mo rong khu đinh cu cua nguoi chau Au va benh tat o phia Bac. Ho buoc nguoi Creek, Yuchi va Shawnee roi khoi bang vao đau the ky XVIII. Nguoi Chickasaw van bi gioi han o Tay Tennessee, va phan giua cua bang co it nguoi My ban đia, mac du ca nguoi Cherokee va nguoi Shawnee đeu tuyen bo khu vuc nay la noi san ban cua ho. Nguoi Cherokee o Tennessee đuoc nhung nguoi đinh cu chau Au goi la Overhill Cherokee vi ho song o phia Tay Day nui Blue Ridge. Cac khu đinh cu tren đoi phat trien doc theo cac con song o Đong Tennessee vao đau the ky XVIII.


= Tham hiem va thuoc đia hoa =

Cac cuoc tham hiem chau Au đau tien đuoc vao vung đat ngay nay la Tennessee do cac nha tham hiem nguoi Tay Ban Nha Hernando de Soto vao nam 1540–1541, Tristan de Luna vao nam 1559 va Juan Pardo vao nam 1566–1567 dan đau. Nam 1673, nha buon long thu nguoi Anh Abraham Wood gui mot đoan tham hiem tu Thuoc đia Virginia đen lanh tho Overhill Cherokee o Đong Bac Tennessee ngay nay. Cung nam đo, mot đoan tham hiem nguoi Phap do nha truyen giao Jacques Marquette va Louis Jolliet dan đau đa kham pha song Mississippi va tro thanh nhung nguoi chau Au đau tien lap ban đo Thung lung Mississippi. Nam 1682, mot đoan tham hiem do Rene-Robert Cavelier, Sieur de La Salle dan đau đa xay dung Phao đai Prudhomme tren Vach đa Chickasaw o Tay Tennessee. Đen cuoi the ky XVII, cac thuong nhan Phap bat đau kham pha thung lung song Cumberland, va vao nam 1714, duoi su chi huy cua Charles Charleville, đa thanh lap French Lick, mot khu đinh cu buon ban long thu tai đia điem hien nay la thanh pho Nashville gan song Cumberland. Nam 1739, nguoi Phap xay dung Phao đai Assumption duoi su chi huy cua Jean-Baptiste Le Moyne de Bienville tren song Mississippi tai vi tri hien nay la thanh pho Memphis, noi ho su dung lam can cu chong lai nguoi Chickasaw trong Chien dich 1739 cua Chien tranh Chickasaw.

Trong thap nien 1750 va 1760, nhung tho san lau nam tu Virginia đa kham pha phan lon Đong va Trung Tennessee. Nhung nguoi đinh cu tu Thuoc đia Nam Carolina đa xay dung Phao đai Loudoun tren song Tennessee nho vao nam 1756, khu đinh cu đau tien cua nguoi Anh tai khu vuc ngay nay la Tennessee va la tien đon cuc tay cua Anh cho đen thoi điem đo.  Su thu đich no ra giua nguoi Anh va nguoi Cherokees dan đen mot cuoc xung đot vu trang, va mot cuoc bao vay phao đai ket thuc voi su đau hang cua nhung nguoi trong phao đai vao nam 1760. Sau Chien tranh voi Phap va nguoi Da đo, Anh ban hanh Tuyen bo Hoang gia nam 1763, cam lap cac khu đinh cu o phia Tay Day nui Appalachia trong no luc giam thieu xung đot voi nguoi ban đia.  Nhung viec di cu qua vung nui van tiep tuc, va nhung nguoi chau Au đinh cu lau dai đau tien bat đau đen Đong Bac Tennessee vao cuoi nhung nam 1760. Hau het ho la nguoi Anh, nhung gan 20% la nguoi Scotland-Ireland. Ho thanh lap Hiep hoi Watauga vao nam 1772, mot chinh phu ban tu tri đai dien, va 3 nam sau tu to chuc lai thanh Quan Washington đe ung ho Chien tranh Cach mang My. Nam sau, sau khi kien nghi khong thanh cong voi Virginia, Bac Carolina đa đong y sap nhap Quan Washington đe cung cap su bao ve khoi cac cuoc tan cong cua nguoi My ban đia.
Nam 1775, Richard Henderson đam phan mot loat hiep uoc voi nguoi Cherokee đe ban vung đat cua cac khu đinh cu Watauga tai Bai can Sycamore tren bo song Watauga. Mot thoa thuan ban đat cho Thuoc đia Transylvania, bao gom lanh tho o Tennessee phia Bac song Cumberland, cung đuoc ky ket. Cuoi nam đo, Daniel Boone, duoi su giup đo cua Henderson, đa mo mot con đuong mon tu Phao đai Chiswell o Virginia qua đeo Cumberland Gap, tro thanh mot phan cua Wilderness Road, mot con đuong lon dan đen Tennessee va Kentucky. Chickamauga, mot phe Cherokee trung thanh voi nguoi Anh do Draggging Canoe lanh đao, phan đoi viec giai quyet Quan Washington va Thuoc đia Transylvania, va vao nam 1776 đa tan cong Phao đai Watauga tai Bai can Sycamore. Nhung loi canh bao cua Nancy Ward, em ho cua Dragging Canoe, đa cuu mang nhieu nguoi đinh cu khoi cac cuoc tan cong ban đau. Nam 1779, James Robertson va John Donelson dan đau hai nhom nguoi đinh cu tu Quan Washington đen French Lick. Nhung nguoi đinh cu nay đa xay dung Phao đai Nashborough, ma ho đat ten theo Francis Nash, mot Chuan tuong cua Luc quan Luc đia. Nam sau, nhung nguoi đinh cu đa ky Hiep uoc Cumberland, trong đo thanh lap mot chinh phu đai dien cho thuoc đia đuoc goi la Hiep hoi Cumberland. Khu đinh cu nay sau đo phat trien thanh thanh pho Nashville. Cung nam đo John Sevier lanh đao mot nhom Overmountain Men tu Phao đai Watauga đen Nam Carolina va đanh bai nguoi Anh trong Tran Kings Mountain, đia điem ngay nay la Quan York.

Ba hat cua Quan Washington đa tach khoi Bac Carolina vao nam 1784 va thanh lap Bang Franklin. Nhung no luc đe đuoc ket nap vao Lien minh đa that bai, va cac quan, hien co so luong la 8, gia nhap lai Bac Carolina vao nam 1788. Bac Carolina nhuong khu vuc nay cho chinh phu lien bang vao nam 1790, sau đo no đuoc to chuc thanh Lanh tho Tay Nam vao ngay 26 thang 5 nam đo. Đao luat cho phep lanh tho kien nghi tro thanh tieu bang khi dan so đat 60.000 nguoi.  Viec quan ly lanh tho đuoc phan chia giua Quan Washington va Quan Mero, quan sau bao gom Hiep hoi Cumberland va đuoc đat ten theo thong đoc lanh tho Tay Ban Nha Esteban Rodriguez Miro.  Tong thong George Washington bo nhiem William Blount lam thong đoc lanh tho. Lanh tho Tay Nam ghi nhan dan so 35.691 nguoi trong cuoc đieu tra dan so đau tien cua Hoa Ky vao nam đo, trong đo co 3.417 no le.


= Tieu bang va ky nguyen truoc chien tranh =

Khi nhung nguoi đinh cu ung ho viec lanh tho tro thanh tieu bang, Thong đoc Blount keu goi to chuc bau cu vao thang 12 nam 1793. Ha vien cua lanh tho gom 13 thanh vien trieu tap lan đau tai Knoxville vao ngay 24 thang 2 nam 1794, đe chon 10 thanh vien cho thuong vien cua co quan lap phap. Co quan lap phap đay đu đuoc trieu tap vao ngay 25 thang 8 nam 1794. Vao thang 6 nam 1795, co quan lap phap đa tien hanh mot cuoc đieu tra dan so tren toan lanh tho, ghi nhan dan so la 77.263 nguoi, trong đo co 10.613 no le, va mot cuoc tham do cho thay 6.504 nguoi ung ho che đo tieu bang va 2.562 nguoi phan đoi. Cac cuoc bau cu cho mot hoi nghi lap hien đuoc to chuc vao thang 12 nam 1795, va cac đai bieu đa trieu tap tai Knoxville vao ngay 17 thang 1 nam 1796 đe bat đau soan thao hien phap bang. Trong hoi nghi nay, ten Tennessee đa đuoc chon cho đe đat tieu bang moi. Hien phap đuoc hoan thanh vao ngay 6 thang 2, cho phep bau cu co quan lap phap moi cua bang, Đai hoi đong Tennessee. Co quan lap phap đuoc trieu tap vao ngay 28 thang 3 nam 1796, va ngay hom sau, John Sevier đuoc cong bo la thong đoc đau tien cua bang. Tennessee đuoc ket nap vao Lien minh vao ngay 1 thang 6 nam 1796, voi tu cach la tieu bang thu 16 va la tieu bang đau tien đuoc thanh lap tu lanh tho lien bang.
Tennessee đuoc cho la co biet danh "Tieu bang tinh nguyen" ke tu Chien tranh nam 1812, khi 3.500 nguoi Tennessee huong ung loi keu nhap ngu cua Đai hoi đong cho no luc chien tranh. Nhung nguoi linh nay, duoi su chi huy cua Andrew Jackson, đa đong mot vai tro quan trong trong chien thang cua My trong Tran New Orleans nam 1815, tran đanh lon cuoi cung cua cuoc chien. Mot so nguoi dan Tennesse đa tham gia Cach mang Texas nam 1835–36, trong đo co Thong đoc Sam Houston va Nghi si kiem thu linh Davy Crockett, nguoi đa thiet mang trong Tran Alamo. Biet danh cua bang đa đuoc cung co trong Chien tranh Mexico-My khi Tong thong James K. Polk mot cong dan đen tu bang Tennessee đua ra loi keu goi va đa co 2.800 binh si tu bang va hon 30.000 nguoi tinh nguyen.

Giua nhung nam 1790 va 1820, cac vu nhuong đat bo sung đa đuoc đam phan voi nguoi Cherokee, ho đa thanh lap mot chinh phu quoc gia theo mo hinh cua Hien phap Hoa Ky. Nam 1818, Jackson va thong đoc bang Kentucky, Isaac Shelby, đa đat đuoc thoa thuan voi nguoi Chickasaw đe ban vung đat giua song Mississippi va song Tennessee cho Hoa Ky, bao gom toan bo Tay Tennessee va đuoc lich su goi la "Thuong vu Jackson". Nguoi Cherokee chuyen thu đo cua ho tu Georgia đen Red Clay Council Grounds o Đong Nam Tennessee vao nam 1832, do luat moi buoc ho phai roi thu đo cu tai New Echota. Vao nam 1838 va 1839, quan đoi Hoa Ky đa cuong buc di doi hang nghin nguoi Cherokee va no le da đen khoi nha cua ho o Đong Nam Tennessee va buoc ho phai đen Lanh tho Da đo o Oklahoma ngay nay. Su kien nay đuoc goi la Dau vet cua nuoc mat, va uoc tinh co khoang 4.000 nguoi chet tren đuong đi.
Khi nhung nguoi đinh cu tien ve phia Tay Cao nguyen Cumberland, nen kinh te nong nghiep dua tren che đo no le đa hinh thanh o nhung vung nay. Nhung nguoi trong bong đa su dung nhieu lao đong no le tren cac khu phuc hop đon đien rong lon o đia hinh bang phang va mau mo cua Tay Tennessee sau Thuong vu Jackson.  Bong cung đuoc giu o Nashville Basin trong thoi gian nay.[89] Cac doanh nhan nhu Montgomery Bell đa su dung no le đe san xuat sat o Western Highland Rim, va no le cung trong cac loai cay trong nhu thuoc la va ngo tren khap Highland Rim.  Đia ly cua Đong Tennessee khong cho phep cac đon đien lon nhu o mien trung va mien tay cua bang, va ket qua la che đo no le ngay cang hiem trong vung. Mot phong trao bai no phat trien manh me o Đong Tennessee, bat đau tu nam 1797, va vao nam 1819, Elihu Embree o Jonesborough bat đau xuat ban to Manumission Intelligencier (sau nay la Nguoi giai phong), to bao chong che đo no le đoc quyen đau tien cua quoc gia.


Đia ly Tennessee toa lac o Đong Nam Hoa Ky. Ve mat van hoa, phan lon bang đuoc coi la mot phan cua Upland South, va 1/3 phia Đong la mot phan cua Appalachia. Tennessee co dien tich khoang 109.150 km2 (42.143 dam vuong), trong đo 2.400 km2 (926 dam vuong), hay 2,2%, la mat nuoc. Đay la tieu bang nho thu 16 ve dien tich đat lien. Bang co chieu dai khoang 710 km (440 dam) tu Đong sang Tay va 180 km (112 dam) tu Bac xuong Nam. Tennessee đuoc chia ve mat đia ly, van hoa, kinh te va phap ly thanh ba Vung lon: Đong Tennessee, Trung Tennessee va Tay Tennessee. No giap 8 tieu bang khac: Kentucky va Virginia o phia Bac, Bac Carolina o phia Đong, Georgia, Alabama va Mississippi o phia Nam, Arkansas va Missouri o phia Tay. No gan lien voi Missouri la bang giap voi hau het cac bang khac. Tennessee đuoc chia cat boi song Tennessee va trung tam đia ly cua no la o Murfreesboro. Gan ba phan tu dien tich cua tieu bang nam trong Mui gio mien Trung, voi phan lon Đong Tennessee theo Gio mien Đong. Song Tennessee tao nen phan lon su phan chia giua Trung va Tay Tennessee.
Ranh gioi phia Đong cua Tennessee gan nhu men theo đinh cao nhat cua Day Blue Ridge, va song Mississippi tao thanh ranh gioi phia Tay cua no. Do lu lut cua song Mississippi đa lam thay đoi dong chay dan đen ranh gioi phia Tay cua bang lech khoi dong song o mot so noi. Bien gioi phia Bac ban đau đuoc xac đinh la 36°30′ vi đo Bac va Ranh gioi Thuoc đia Hoang gia nam 1665, nhung do cac cuoc khao sat khong chinh xac, bat đau o phia Bac cua đuong nay o phia Đong va ve phia Tay, dan dan đi ve phia Bac truoc khi dich chuyen ve phia Nam tren thuc te. Vi tuyen 36°30′ tai Song Tennessee o Tay Tennessee.  Nhung đieu khong chac chan vao cuoi the ky XIX ve vi tri bien gioi cua bang voi Virginia đa len đen đinh điem khi Toi cao Phap vien Hoa Ky giai quyet van đe vao nam 1893, dan đen su phan chia Bristol giua hai bang. Mot cuoc khao sat nam 1818 đa đat nham ranh gioi phia Nam cua Tennessee cach vi tuyen 35 mot dam (1,6 km) ve phia Nam; Cac nha lap phap Georgia tiep tuc tranh cai ve vi tri nay, vi no ngan can Georgia tiep can song Tennessee.
Đuoc đanh dau boi su đa dang ve đia hinh, Tennessee co sau vung đia ly chinh, tu Đong sang Tay, la mot phan cua 3 vung lon hon: Day nui Blue Ridge, day nui va thung lung Appalachia va cao nguyen Cumberland, mot phan cua day Appalachia ; Vanh đai Cao nguyen va Luu vuc Nashville, mot phan cua Cao nguyen Noi đia thap cua Đong bang Noi đia; va Đong bang Vinh duyen hai, mot phan cua Đong bang Đai Tay Duong. Cac khu vuc khac bao gom mui phia Nam cua Day Cumberland, Thung lung Tennessee va Đong bang phu sa Mississippi. Điem cao nhat cua bang, cung la đinh cao thu ba o mien Đong Bac My, la Clingmans Dome, o đo cao 6.643 foot (2.025 m) tren muc nuoc bien. Điem thap nhat cua no, 178 foot (54 m), nam tren song Mississippi tai ranh gioi bang Mississippi o Memphis.  Tennessee co nhieu hang đong nhat o Hoa Ky, voi hon 10.000 hang đong đuoc ghi nhan.
Su hinh thanh đia chat o Tennessee phan lon tuong ung voi cac đac điem đia hinh cua bang, va noi chung, tuoi tao đia chat giam tu Đong sang Tay. Cac loai đa lau đoi nhat o bang la cac tang đa lua hon 1 ty nam tuoi đuoc tim thay o Day Blue Ridge, va cac tram tich tre nhat o Tennessee la cat va bun o Đong bang phu sa Mississippi va cac thung lung song chay vao song Mississippi. Tennessee đuoc coi la co hoat đong đia chan va co hai vung đia chan chinh, mac du đong đat huy diet hiem khi xay ra o đo. Vung đia chan Đong Tennessee trai dai toan bo Đong Tennessee tu Tay Bac Alabama đen Tay Nam Virginia, va đuoc coi la mot trong nhung vung hoat đong manh nhat o Đong Nam Hoa Ky, thuong xuyen tao ra cac tran đong đat cuong đo thap. Vung đia chan New Madrid o phia Tay Bac cua bang đa tao ra mot loat tran đong đat kinh hoang tu thang 12 nam 1811 đen thang 2 nam 1812 hinh thanh Ho Reelfoot gan Tiptonville.


Cac thanh pho, thi xa va quan Tennessee đuoc chia thanh 95 quan, moi quan co mot quan ly.[246] Bang co tong cong 340 đo thi. Van phong Quan ly va Ngan sach chi đinh muoi khu vuc đo thi o Tennessee, 4 trong so đo mo rong sang cac bang lan can.
Thanh pho Nashville la thu phu va thanh pho lon nhat cua Tennessee, voi gan 700.000 dan. Vung đo thi gom 13 quan cua no la vung đo thi lon nhat cua bang ke tu đau nhung nam 1990 va la mot trong nhung vung đo thi phat trien nhanh nhat Hoa Ky, voi khoang 2 trieu cu dan. Thanh pho Memphis, voi hon 630.000 cu dan, la thanh pho lon nhat cua bang cho đen nam 2016, khi Nashville vuot qua no. Memphis thuoc Quan Shelby, quan lon nhat cua Tennessee ve ca dien tich va dan so. Thanh pho Knoxville, voi khoang 190.000 dan, va Thanh pho Chattanooga, voi khoang 180.000 cu dan, lan luot la cac thanh pho lon thu ba va thu tu.[249] Quan ly Clarksville la mot trung tam dan cu quan trong, voi khoang 170.000 dan. Murfreesboro la thanh pho lon thu 6 va la vung ngoai o lon nhat cua Nashville, voi hon 150.000 cu dan. Ngoai cac thanh pho lon, Tri-Cities cua Kingsport, Bristol va Johnson city đuoc coi la trung tam co dan so lon thu 6.


Nhan khau hoc Theo cuoc Đieu tra dan so Hoa Ky nam 2020, dan so cua Tennessee la 6.910.840, tang 564.735, hay 8,90%, ke tu cuoc đieu tra dan so nam 2010. Tu nam 2010 đen 2019, tieu bang đa nhan đuoc muc tang tu nhien la 143.253 (744.274 ca sinh tru 601.021 ca tu vong) va su gia tang do di cu rong la 338.428 nguoi vao tieu bang. Nhap cu tu ben ngoai Hoa Ky dan đen muc tang rong la 79.086 va di cu trong nuoc tao ra muc tang rong la 259.342. Trung tam dan so cua Tennessee la o Murfreesboro thuoc Quan Rutherford.
Theo đieu tra dan so nam 2010, 6,4% dan so Tennessee duoi 5 tuoi, 23,6% duoi 18 tuoi va 13,4% tu 65 tuoi tro len. Trong nhung nam gan đay, Tennessee la nguon di cu trong nuoc hang đau, tiep nhan mot luong lon nguoi di cu tu nhung noi nhu California, Đong Bac va Trung Tay do chi phi sinh hoat thap va co hoi viec lam bung no. Vao nam 2019, khoang 5,5% dan so cua Tennessee la nguoi nuoc ngoai sinh ra. Trong so nhung nguoi sinh ra o nuoc ngoai, khoang 42,7% la cong dan nhap tich va 57,3% la nguoi nuoc ngoai. Dan so sinh ra o nuoc ngoai bao gom khoang 49,9% tu Chau My La Tinh, 27,1% tu Chau A, 11,9% tu Chau Au, 7,7% tu Chau Phi, 2,7% tu Bac My va 0,6% tu Chau Đai Duong.
Ngoai tru tinh trang sut giam vao nhung nam 1980, Tennessee la mot trong nhung bang phat trien dan so nhanh nhat toan quoc ke tu nam 1970, đuoc huong loi tu hien tuong Vung Vanh đai Mat troi. Bang nay la điem đen hang đau cua nhung nguoi di doi tu cac bang Đong Bac va Trung Tay. Khoang thoi gian nay đa chung kien su ra đoi cua cac nganh kinh te moi trong tieu bang va đa đinh vi cac khu vuc đo thi Nashville va Clarksville la hai trong so cac khu vuc phat trien nhanh nhat trong ca nuoc.
Theo Bao cao đanh gia tinh trang vo gia cu hang nam cua HUD nam 2022, uoc tinh co khoang 10.567 nguoi vo gia cu o Tennessee.


Kinh te Tinh đen nam 2021, Tennessee co Tong san pham tren đia ban la 418,3 ty đo la. Vao nam 2020, thu nhap binh quan đau nguoi cua bang la 30.869 USD. Thu nhap ho gia đinh trung binh la 54,833 USD. Khoang 13,6% dan so song duoi muc ngheo kho. Nam 2019, tieu bang đa bao cao tong so viec lam la 2.724.545 va tong so 139.760 co so su dung lao đong. Tennessee la mot tieu bang co quyen đuoc lam viec, giong nhu hau het cac bang lang gieng phia Nam. Cong đoan hoa trong lich su đa o muc thap va tiep tuc giam, nhu o hau het cac bang khac o Hoa Ky.


= Thue =

Tennessee noi tieng la bang co muc thue thap va thuong đuoc xep hang la mot trong 5 bang co ganh nang thue đoi voi cu dan thap nhat. Đay la mot trong 9 tieu bang khong co thue thu nhap chung; thue thuong vu la phuong tien tai tro chinh cua chinh phu. Thue thu nhap hoi truong đuoc ap dung đoi voi hau het cac khoan co tuc va tien lai o muc 6% nhung đa đuoc loai bo hoan toan vao nam 2021. 1.250 USD đau tien cua thu nhap ca nhan va 2.500 USD cua thu nhap chung đuoc mien thue nay. Thue tai san la nguon thu chinh cua chinh quyen đia phuong.
Thue suat ban va su dung cua tieu bang đoi voi hau het cac mat hang la 7%, cao thu hai tren toan quoc, cung voi Mississippi, Rhode Island, New Jersey va Indiana. Thuc pham bi đanh thue 4%, nhung keo, thuc pham bo sung va thuc pham che bien san bi đanh thue 7%. Thue ban hang đia phuong đuoc thu o hau het cac khu vuc phap ly voi ty le thay đoi tu 1,5% đen 2,75%, mang lai tong thue ban hang tu 8,5% đen 9,75%. Ty le ket hop trung binh la khoang 9,5%, muc thue ban hang trung binh cao nhat cua My. Thue tai san co đinh đuoc đanh vao co phan cua cac co đong cua bat ky khoan vay, đau tu, bao hiem hoac vi loi nhuan nao. Ty le đanh la 40% gia tri nhan voi thue suat cua khu vuc tai phan. Ke tu nam 2016, Tennessee khong co thue thua ke.


= Nong nghiep =
Tennessee la tieu bang xep thu 8 cua Hoa Ky ve so luong trang trai, chiem hon 40% dien tich đat đai va co dien tich trung binh khoang 155 mau Anh (0,63 km2). Tien mat thu đuoc tu trong trot va chan nuoi co gia tri uoc tinh hang nam la 3,5 ty đo la, va nganh nong nghiep co tac đong uoc tinh hang nam la 81 ty đo la đoi voi nen kinh te cua bang.  Bo thit la mat hang nong nghiep lon nhat cua bang, tiep theo la ga thit va gia cam. Tennessee đung thu 12 tren toan quoc ve so luong gia suc, voi hon mot nua dien tich đat nong nghiep danh cho viec chan tha gia suc. Đau nanh va ngo lan luot la cay trong pho bien thu nhat va thu hai cua bang, va đuoc trong nhieu nhat o Tay va Trung Tennessee, đac biet la goc Tay Bac cua bang. Tennessee đung thu 7 toan quoc ve san luong bong, phan lon bong đuoc trong tren nhung vung đat mau mo o mien Trung Tay Tennessee.
Bang đung thu tu tren toan quoc ve san xuat thuoc la, chu yeu đuoc trong o vung Ridge-and-Valley cua Đong Tennessee. Nong dan Tennessee cung đuoc biet đen tren toan the gioi voi viec trong ca chua va ky thuat trong trot. Cac loai cay cong nghiep quan trong khac trong bang bao gom co kho, lua mi, đau hat. Luu vuc Nashville la mot khu vuc cuoi ngua hang đau, do đat tao ra co đuoc ngua ua chuong. Ngua Tennessee, lan đau tien đuoc nhan giong trong khu vuc vao cuoi the ky XVIII, la mot trong nhung giong ngua noi tieng nhat tren the gioi. Tennessee cung đung thu hai toan quoc ve chan nuoi la va san xuat thit de. Nganh cong nghiep go cua bang chu yeu tap trung o Cao nguyen Cumberland va đuoc xep hang la mot trong nhung noi san xuat go cung hang đau tren toan quoc.


= Cong nghiep =


= Thuong mai =


= San xuat nang luong va khoang san =


= Du lich =


Van hoa = Am nhac =


Giao duc Tennessee co nhieu co so giao duc cong lap, tu thuc tu bac mau giao đen bac giao duc đai hoc.


= Đai hoc, cao đang =

Giao duc đai hoc cong lap đuoc quan ly voi Uy ban giao duc Tennessee cung cap đinh huong va chi đao cho cac he thuong đai hoc cong lap, he thong đai hoc Tennessee. Them nua, nhieu đai hoc tu thuc cung co mat o tat ca cac noi trong bang.


Phuong tien truyen thong Van tai = Đuong bo =


= San bay =


= Đuong sat =


= Đuong thuy =


Luat va Chinh phu Chinh tri The thao Chu thich Tham khao = Trich dan =


= Thu muc =


Đoc them Lien ket ngoai