Thai Lan, goi ngan la Thai, quoc hieu la Vuong quoc Thai Lan, la mot quoc gia o Đong Nam A, phia bac giap Lao va Myanmar, phia đong giap Lao va Campuchia, phia nam giap vinh Thai Lan va Malaysia, phia tay giap Myanmar va bien Andaman. Lanh hai Thai Lan o phia đong nam tiep giap voi lanh hai Viet Nam o vinh Thai Lan, phia tay nam giap voi lanh hai Indonesia va An Đo qua bien Andaman.
Kinh te Thai Lan phat trien nhanh chong tu nam 1985 đen 1995. Thap nien 1990, quoc gia nay tung đuoc coi la mot Ho moi chau A, nhung ke tu sau cuoc khung hoang tai chinh chau A 1997 thi Thai Lan tro nen tri tre voi toc đo tang truong cham chap. Đau thap nien 2020, Thai Lan bi mac ket trong bay thu nhap trung binh boi ganh nang cua gia hoa dan so, he thong giao duc suy thoai va nen nong nghiep trinh đo thap.
Thai Lan tham gia sang lap ASEAN va la thanh vien cua cac to chuc quoc te nhu Lien Hop Quoc, To chuc Thuong mai The gioi, Dien đan Hop tac Kinh te chau A - Thai Binh Duong va Phong trao khong lien ket. Thai Lan la nen kinh te lon thu hai tai Đong Nam A, thu 26 the gioi theo GDP danh nghia, 23 theo suc mua (2024) va 28 ve tong gia tri thuong hieu quoc gia (2020).
Hien nay, Thai Lan đang gap phai nhieu van đe nghiem trong nhu kinh te tri tre suot tu nam 1997 toi nay, bat on chinh tri lien tiep, nan tham nhung, su yeu kem trong viec hoach đinh chinh sach phap luat, su long leo trong quan ly an ninh, tinh trang nhap cu bat hop phap dan đen toi pham gia tang, te nan xa hoi (hut chich ma tuy, mai dam, buon nguoi...) ngay cang lan rong cung nan so huu sung đan trai phep, su phan hoa giau ngheo cao va su noi len cua chu nghia khung bo do cac phan tu Hoi giao cuc đoan o khap đat nuoc đang la nhung van đe nhuc nhoi. Đac biet, van nan gia hoa dan so do suy giam sinh con tai Thai Lan đang dien ra voi toc đo nhanh nhat the gioi va se khien nuoc nay ngay cang tri tre trong dai han.


Ten goi Ten goi Thai Lan trong tieng Viet la phien am bat nguon tu ten tieng Phap Thailande cung nhu ten goi tieng Anh Thailand. Bao Trung Bac chu nhat so 42, ngay 22 thang 12 nam 1940, co đang mot bai viet co tieu đe "Đia vi quan he cua Thai Lan ve kinh te o Vien Đong". Bai bao nay mo đau bang đoan:

Sau khi đa giai quyet xong nhung viec loi thoi ve bien gioi va đat đai bang may ban hop uoc vao cac nam 1903, 1904, 1907, tu hon 30 nam nay cuoc giao-thiep giua Thai Lan va Đong Duong, hai nuoc lan can va nhieu quyen loi chung tren ban đao An Đo China nay van giu ve hoa hieu va cang ngay cang them than mat.

Thai Lan cung tung đuoc goi la Xiem (Siam), đay la ten goi chinh thuc đen ngay 23 thang 6 nam 1940 khi no đuoc đoi thanh Thai Lan. Tu nam 1945 đen ngay 11 thang 5 nam 1949, ten Thai Lan lai đuoc đoi lai thanh Xiem. Sau đo no đuoc đoi lai thanh Thai Lan nhu ngay nay.
Trong tieng Thai, nuoc nay co nhieu cach goi. Goi mot cach binh thuong ngan gon la ไทย (Thai), tu nay trong tieng Thai co nghia goc la "tu do". Goi mot cach trang trong đay đu la ราชอาณาจักรไทย (Racha Anachakra Thai), voi hai chu ราชา (Racha) va อาณาจักร (Anachakra) thi co goc tu tieng Phan: Racha co nghia la "quoc vuong", Anachakra co nghia la "lanh tho". Y cua cum tu Racha Anachakra Thai la "Vuong quoc cua nguoi tu do". Tuy nhien, mot hoc gia noi tieng nguoi Thai cho rang tu Thai (ไทย) đon gian chi co nghia la "nguoi" vi đieu tra cua ong cho thay rang tai mot so vung nong thon tu "Thai" đuoc dung thay the cho tu "khon" (คน) nghia la nguoi. Vi vay "Thai" cung la danh xung đe goi nguoi Thai.
Nguoi Thai con goi nuoc minh mot cach dan da la เมืองไทย Mueang Thai (Muong Thai) va tu Mueang con đuoc dung rong rai đe chi thanh pho, thi tran. Ngoai ra tu ประเทศไทย Prathet Thai (Prathet Thai) cung đuoc su dung đe goi Thai Lan. Hai chu Mueang va Prathet co cung nghia "nuoc, quoc gia". Prathet co goc tu chu परदेश (pradesa) trong tieng Phan, con Mueang la mot tu Thai co co cung goc voi cac tu Muang (ເມືອງ [mɯaŋ˦]) trong tieng Lao, Mong (မိူငး [məŋ˦]) trong tieng Shan, mwngh ([mɯŋ˧]) trong tieng Trang, khoi nguyen mang nghia "thung lung trong lua".
O Trung Quoc, vuong quoc nay đuoc goi la "Thai Quoc" (泰國), hay "Thai Vuong Quoc" (泰王國). Nguoi Viet truoc đay con goi Thai Lan la "Xiem La" (暹羅) va nguoi Thai la "nguoi Xiem".


Lich su = Thoi ky đau =
Nhieu nen van hoa khac nhau đa co mat tai đay tu thoi Van hoa Baan Chiang. Nhung do vi tri đia ly, van hoa Thai Lan luon chiu anh huong tu Campuchia cung nhu tu nhung nuoc lang gieng Đong Nam A khac. Đat nuoc Thai Lan la đat nuoc thuoc Đong Nam A duy nhat khong bi thuc dan chau Au xam luoc.
Theo su sach Thai Lan, nguoi Thai xuat xu tu vung nui Altai, đong bac tinh Tu Xuyen, Trung Quoc tu 4500 nam truoc, sau đo di cu dan xuong vung đat hien nay la Thai Lan. Co nhieu gia thuyet khac nhau ve nguon goc cua nguoi Thai, mot trong so đo lien he nguoi Thai toi su di cu ao at sau su sup đo cua vuong quoc Đai Ly o vung Van Nam the ky XIII đa bi chung minh la khong chinh xac. Cac nghien cuu ngon ngu hoc chi ra rang nguon goc cua nguoi Thai co nam o vung ranh gioi Quang Tay-Quy Chau ngay nay, noi nguoi Trang va Bo Y van sinh song. Khoang the ky thu VIII-the ky X, ho bat đau di cu xuong phia nam vao vung ngay nay la bac Lao va Chieng Sen (Chiang Saen เชียงแสน) qua Muang Then (nay la Muong Thanh, Đien Bien Phu, Viet Nam), sau đo toa xuong đong bang song Chao Phraya. Tai vung đat moi cua minh, nguoi Thai đanh đuoi cac cu dan ban đia nhu nguoi Mon, Khom tuc to tien nguoi Khmer ngay nay,... đong thoi nguoi Thai cung tu minh đong hoa nep song van hoa tin nguong voi nguoi Mon va Khmer đac biet la tiep nhan Phat giao An Đo tu dan toc ban đia.


= Vuong quoc Sukhothai =

Cho đen đau the ky 13, nguoi Thai du đa đinh cu vung chac o mien Bac Thai Lan ngay nay, song ho phai chiu su chi phoi cua Đe quoc Khmer hung manh. Tuy nhien, Đe che Khom đa bat đau suy yeu tu sau khi vua Jayavarman VII qua đoi, khien cho suc anh huong cua nguoi Khom o vung đat nguoi Thai đinh cu suy yeu đang ke. Ket qua, nam 1232, Pho Khun Pha Muang la thu linh nguoi Thai o Vuong quoc Lavo  va Pho Khun Bang Klang Hao la thu linh nguoi Thai o Banyang (nay la Nakhonthai) đa cung nhau đanh đuoi quan Khmer, tuyen bo đoc lap, chiem thanh pho Sukhothai lam kinh đo cua minh. Pho Khun Bang Klang Hao sau đo tro thanh vi vua đau tien cua Sukhothai, tu xung la Pho Khun Si Indrathit (hay Intradit), lap nien trieu đai đau tien cua Sukhothai la Trieu Phra Ruang. Su kien nay ve mat truyen thong đa đanh dau su thanh lap quoc gia Thai.

Sukhothai mo rong bang cach tao cac lien minh voi cac vuong quoc Thai khac, dung Phat giao Thuong toa bo lam quoc giao voi su giup đo cua cac nha su Ceylon. Intradit truyen ngoi cho con trai la Pho Khun Ban Muang, va nam 1278 đen luot em trai la Pho Khun Ramkhamhaeng ke vi. Duoi thoi vua Ramkhamhaeng Đai Đe, Sukhothai trai qua mot thoi ky hoang kim thinh vuong. Ramkhamhaeng đa co cong cai tien chu cai Khom Pallava thanh bang chu cai Thai. Vao thoi đinh cao cua minh, anh huong cua vuong quoc nay trai dai tu Martaban (nay thuoc Myanmar) đen Luang Prabang (nay thuoc Lao) va xuong tan ban đao Ma Lai cho đen phia Nam tan Nakhon Si Thammarat, pham vi anh huong cua vuong quoc nay rong hon nhieu so voi lanh tho Thai Lan ngay nay, du muc đo kiem soat thuc te khong nhu tam anh huong.
Sau khi Ramkhamhaeng bang ha, vuong quoc nay đa nhanh chong suy giam ve lai voi tam voc cua thoi ky đau. Trong khi đo, Ayutthaya tro nen hung manh, va cuoi cung vao nam 1378, vua Thammaracha II cua Sukhothai đa phai chiu thuan phuc cuong quoc moi nay. Sukhothai tro thanh chu hau cua quoc gia Ayutthaya giua 1365 va 1378. Nam 1412, Ayutthaya đa dung len mot thai thu va vua Thammaracha IV đuoc Ayutthaya đua len ngoi. Khoang nam 1430, Thammaracha doi đo đen Phitsanulok. Sau cai chet cua ong nam 1438, vuong quoc nay bi ha xuong chi con la mot tinh cua Ayutthaya.


= Vuong quoc Ayutthaya =

Tu thoi vua Luethai, vuong quoc Sukhothai bat đau suy yeu. Cac chu hau cua Sukhothai bat đau cong khai chong lai. Mot trong so đo la khu vuc Suphanburi do U Thong cai tri. Nam 1343, U Thong đa doi trung tam cua minh xuong đong bang Chao Phraya. Tren mot cu lao song, ong cho lap kinh đo moi goi la Vuong quoc Ayutthaya. Nam 1360, Uthong tuyen bo Phat giao Thuong toa bo la quoc giao cua Ayutthaya, co gang mo rong vuong quoc cua minh bang cach chinh phuc cac vuong quoc khac o mien Bac. Vao cuoi the ky 14, Ayutthaya đa đuoc xem la cuong quoc manh nhat Đong Nam A. Trong suot the ky 15, cac no luc cua Ayutthaya huong ve ban đao Malay, noi co trung tam thuong mai lon Malacca, lam chu hau, Ayutthaya tiep tuc kiem soat viec buon ban beo bo tren eo đat, thu hut nhieu nha buon Trung Hoa mua đac san ve cho thi truong sa hoa cua Trung Hoa.
Nam 1511 Ayutthaya đa tiep đon mot đoan ngoai giao tu Đe quoc Bo Đao Nha, Co le ho la nhung nguoi chau Au đau tien vieng tham đat nuoc nay. 5 nam sau, Ayutthaya va Bo Đao Nha đa ky mot hiep uoc cho phep nguoi Bo Đao Nha buon ban o vuong quoc nay. Mot hiep uoc tuong tu nam 1592 đa cho nguoi Đe quoc Ha Lan mot vi tri đac quyen trong viec mua ban lua gao.
The ky 16 chung kien su lon manh cua Trieu Taungoo duoi thoi vua Bayinnaung, duoi mot trieu đai hieu chien, đa chiem lay Lan Na va Lan Xang va gay chien voi Ayutthaya. Nam 1569 cac đoi quan Taungoo, lien minh voi phien quan Ayutthaya - phan lon la nguoi cua hoang toc Ayutthaya, đa đoat đuoc thanh Ayutthaya va đua ca hoang gia qua Taungoo. Dhammaraja (1569-90), mot thong đoc nguoi Xiem truoc đo đa giup đo quan Mien Đien đa đuoc dung len ngoi vua chu hau o Ayutthaya. Su đoc lap cua Ayutthaya đa đuoc con trai ong la vua Naresuan (1590-1605) tai lap. Naresuan đa chong lai Taungoo va đen nam 1600 đa đay lui Mien Đien khoi Ayutthaya.

Nhung nguoi nuoc ngoai đuoc tiep đon trong thi o trieu đinh cua Narai (1657–1688), mot nha vua co tam nhin the gioi tuy than trong ve anh huong cua ben ngoai. Cac moi quan he thuong mai quan trong đuoc tao lap voi Nhat Ban. Cac cong ty thuong mai Đe quoc Anh va Đe quoc Ha Lan đuoc phep lap nha may va cac phai đoan ngoai giao Ayutthaya đuoc phai toi Paris hay La Hague. Nho duy tri nhung moi quan he nay, trieu đinh Ayutthaya đa kheo leo khien Ha Lan chong lai Anh va Đe Nhat Đe che Phap, tranh đuoc mot su anh huong Ayutthaya qua cua mot cuong quoc. Narai đa xay cong su, đai quan sat va mot cung đien tai Lopburi. Ngoai ra, nhung nguoi truyen giao Phap đa tham gia giao duc va y te va đa mang đen bao in đau tien o nuoc nay.
Sau mot thoi ky chien tranh đam mau tranh gianh quyen luc, Ayutthaya buoc sang thoi ky vang son, thinh tri keo dai 25 nam cuoi cung cua the ky 18. Van hoc, nghe thuat va cac hoc thuat đeu phat trien ruc ro. Moi đe doa lon hon khong đen tu phuong đong ma tu bien gioi phia tay khi Mien Đien duoi trieu đai moi cua Alaungpaya mo cuoc xam lang, chinh phuc cac tieu quoc cua nguoi Shan giap voi đat Thai.
Nam 1765 Mien Đien mo cuoc tan cong o at nham vao Ayutthaya. Su Thai ghi rang Ayutthaya đieu binh khang cu, co thu thi tran Bang Rajan. Bi quan Mien vay ham lau dai Bang Rajan cuoi cung cung that thu; kinh thanh Auytthaya bi đot sach; đo la nam 1767. Đen đai cung cong trinh nghe thuat ke ca nhung kho sach quy ghi chep van su hoc cua nguoi Thai bi tieu huy ca.


= Vuong quoc Thonburi =
Khi vuong quoc Ayutthaya sup đo, mot vi tuong nguoi Xiem co ten la Taksin cung đang o đo. Tap hop nhung nguoi ung ho minh thanh mot đoi quan, mot nam sau đo ong đa chiem lai đuoc thanh pho, Co the Taksin nhan thay rang Ayutthaya bi tan pha nghiem trong nen viec khoi phuc no ve tinh trang cu chac chac se qua suc đoi voi nguon luc cua ong. Nguoi Mien qua quen thuoc voi cac tuyen đuong đe tien đen Ayutthaya, va trong truong hop nguoi Mien lai tien cong, thi binh si cua ong se khong the đu suc bao ve thanh pho. Do vay, ong lap đo tai Thonburi, la noi gan bien hon Ayutthaya. Ngoai viec se kho xam nhap Thon Buri bang đuong bo, su lua chon nay cung se ngan chan viec thu thap vu khi va thiet bi quan su cua bat cu ai co tham vong bien ban than thanh mot vuong đoc lap o xa ve thuong du song Chao Phraya.
Nhung thang loi truoc cac đoi thu quyen luc la nho nang luc chien đau nhu mot chien binh cua Taksin. Ong thuong o tien tuyen trong khi đau voi ke đich, nho vay truyen si khi cho binh si đe ho bat chap nguy hiem. Trong so nhung quan chuc gan van menh voi ong co hai ca nhan ma sau nay đong vai tro đac biet quan trong trong lich su Thai Lan, ho la hai nguoi con cua mot quan chuc mang tuoc Pra Acksonsuntornsmiantra (พระอักษรสนทรเสมียนตรา), nguoi anh la Tongduang (ทองดวง) va sau thanh lap vuong trieu Chakri, nguoi em la Boonma (บญมา) nam giu vi tri quyen luc so hai.
Taksin đa chinh phuc đuoc cac nuoc chu hau, va chiem lai mien Bac tu nguoi Mien Đien. Tu đo ong bat đau cuoc chinh phuc toan bo cac dan toc Xiem. Taksin tan cong nguoi Mien Đien o phia bac nam 1774 va chiem Chiang Mai nam 1776, thong nhat Xiem.
Nhung sau đo, mot cuoc đao chinh nham loai bo Taksin khoi vuong vi đa dien ra. Khi đo co vi tuong o thanh Co Lac lam phan, Taksin lenh cho tuong Phraya San đi dep loan. Nhung Phraya San lai la anh trai cua vi tuong lam loan, hai anh em hop nhau tro lai kinh thanh đao chinh. Quan trong thanh mo cong cho Phraya San vao, Taksin bo tron vao chua nhung bi bat giam lai. Phraya San sai nguoi bao cho Chakri biet. Chakri giao mot it binh linh lai cho em trai So Si, con minh thi dan đai quan ve kinh thanh, ngam sai thu hai sat hai Taksin roi vu toi cho Phraya San. Cuoi cung, Chakri giet luon Phraya San va tu lap lam vua.


= Vuong quoc Rattanakosin =

Chakri lam vua, xung la Ramathibodi. Đoi sau quen goi ong la Rama I. Ong quyet đinh doi đo tu Thonburi ve Bang Makok, nay chinh la Bang Coc. Hoang cung đat o khu vuc Rattanakosin bon phia la song va kenh rach tao thanh nhung hao nuoc phong thu tu nhien. Su gia phuong Tay goi vuong quoc cua Rama I la vuong quoc Rattanakosin chinh vi ly do nay.

Nam 1851, Rama IV (Mongkut) len ngoi. Trai voi vua anh (Rama III), Rama IV co thai đo coi mo hon voi phuong Tay. Nam 1855, Xiem ky voi Anh John Bowring, theo đo thue nhap khau cac loai vao Xiem giam xuong chi con 3%, cac đoc quyen (kinh te). Truoc nhung suc ep tu phuong Tay, Rama IV muon cai cach the che chinh tri trong nuoc. Song ong khong lam đuoc nhieu vi su phan đoi cua hoang gia va quan lai. Du sao, nhung no luc cua ong đa cho phep nhung cai cach sau đo phat.

Nam 1868, Rama IV mat. Con trai ca cua ong la Chulalongkorn (tuc Rama V) len ngoi vua. Nam 1873, ong đa len ngoi lan thu hai. Trong thoi gian đi tham cac nuoc, ong đa hoc đuoc nhieu chinh sach cai cach. Chulalongkorn đa hien đai hoa trieu đinh Xiem thong qua viec du nhap mot che đo Noi cac, va he thong hanh chinh tinh ban phong kien đuoc đoi qua thanh tinh (changwat) va huyen (amphoe) nhu ngay nay van ap dung. Ong đa tuyen bo an xa cho tat ca tu nhan chinh tri va dan bo che đo no le. Tuyen đuong sat đau tien cua Thai Lan đa đuoc khai truong nam 1896 noi Bang Coc voi Ayutthaya. Trong thoi ky tri vi cua ong, lich phuong Tay đa thay the am lich.  Chulalongkorn cung tuyen bo tu do ton giao, cho phep Ki-to giao va Hoi giao đuoc hanh đao trong vuong quoc Phat giao nay.


= Chinh sach "ngoai giao cay say" truoc thuc dan phuong Tay =
Trong lich su lap quoc cua minh, Thai Lan tung la mot nuoc lon theo chu nghia Đai Thai, lan at cac quoc gia lang gieng khi co the, nhung toi giua the ky XIX, Thai Lan đung truoc hiem hoa xam lang cua cac nuoc thuc dan chau Au. Ve phia tay, Đe quoc Anh đa chiem Mien Đien, trong khi o phia đong, Phap đa chiem 3 nuoc Viet Nam, Lao va Campuchia. Thai Lan vo tinh tro thanh vung đem đia ly giua 2 the luc thuc dan đung đau the gioi khi đo la Anh va Phap. Vi khong muon no ra xung đot voi đoi thu, Anh va Phap quyet đinh trung lap hoa Thai Lan, ca hai se tu kiem che, khong tien quan xam chiem nuoc nay.
Nho su may man đo, cung nhu biet loi dung mau thuan giua cac cuong quoc đe ho tu kiem che nhau, nho vay Thai Lan đa tranh đuoc cac cuoc xam luoc va đuoc huong thoi gian đoc lap, hoa binh tuong đoi lau dai trong thoi ky đe quoc thuc dan xam chiem thuoc đia va trong Chien tranh the gioi thu hai. Thai Lan đa ky hiep uoc huu nghi va thuong mai voi Anh nam 1826 va voi My nam 1833, Hiep uoc trao đoi bien gioi cac tinh phia bac Malaysia hien tai nam 1909, nho đo thoat khoi ach thuoc đia cua cac nuoc đe quoc luc bay gio đang tranh gianh nhau vung Đong Nam A. Thai Lan cung đa ky hiep đinh phan đinh bien gioi song Mekong voi Phap va tranh ne xung đot voi thuc dan Phap vao cuoi the ky XIX.

Tuy giu đuoc vi the đoc lap, nhung khong co nghia Thai Lan khong bi mat mat gi cho cac nuoc thuc dan chau Au. Nuoc nay đa phai nhan nhuong nhieu quyen loi va phai cat lanh tho cho Anh va Phap. Nam 1888 va 1893, Thai Lan phai ky hiep uoc trao mot so vung đat phia đong cho Campuchia (thuoc quyen cai tri cua Phap). Nam 1904 va 1907 phai tiep tuc cat đat, tong cong hon 20.000 km² cho Phap. Nam 1909 phai cat nhieu vung đat rong lon o phia Bac cho Anh. Nam 1909, lai phai cat vung đat tren 40.000 km² tai ban đao Malacca cho Anh. Tong cong, trong 50 nam, Thai Lan đa bi mat đi 352.877 km² lanh tho, nhung vung nay ngay nay thuoc ve Campuchia, Myanmar va Malaysia, coi nhu la bi mat han. Lanh tho Thai Lan ngay nay chi con rong bang 60% so voi truoc nam 1867 (514.000 km² so voi 867.000 km²). Nhieu nguoi Thai coi đay la su si nhuc cua phuong Tay đoi voi quoc gia cua ho, nhung viec lo so mot cuoc chien tranh khien chinh phu Thai Lan phai chap nhan su mat mat lanh tho đat nuoc.


= Che đo quan chu lap hien =
Truoc nam 1932, Thai Lan theo che đo quan chu chuyen che. Sau cuoc cach mang tu san nam 1932 do mot nhom si quan tre lanh đao, Thai Lan chuyen tu che đo quan chu chuyen che sang che đo quan chu lap hien, đong thoi đi theo con đuong tu ban chu nghia. Ngay 05 thang 12 nam 1932 vua Prachadhipok (Rama VII) đa thong qua ban hien phap đau tien cua Thai Lan. Hon 60 nam qua Thai Lan đa thay đoi 16 hien phap (nhieu lan đao chinh), nhung Hien phap 1932 van đuoc coi la co so. Cuoi cung, vao thap nien 1980, Thai Lan chuyen huong sang con đuong nghi vien nhung van theo huong tu ban chu nghia nham phat trien kinh te. 

Trong Chien tranh the gioi thu hai, Thai Lan la đong minh long leo cua Nhat Ban, cho Nhat đi qua đat Thai tien đanh Malaysia, Myanmar. Loi dung the suy yeu cua nuoc Phap (bi Đuc quoc xa xam chiem) va suc manh hai quan kha hien đai Thai Lan đa gay chien voi Phap đe tranh gianh lanh tho Đong Duong. Trong khi cac cuoc bieu tinh the hien chu nghia dan toc va cac cuoc mit tinh chong Phap đuoc to chuc tai Bang Coc, cac cuoc giao tranh nho le dien ra o doc bien gioi song Mekong. Sau khi nuoc Phap that thu nam 1940, thieu tuong Plaek Pibulsonggram (thuong đuoc biet đen la "Phibun"), thu tuong Thai Lan, quyet đinh rang viec thua tran cua nuoc Phap đem đen cho nguoi Thai mot co hoi chua tung co đe gianh lai nhung vung đat đai ma ho đa mat duoi trieu vua Chulalongkorn. Chien tranh Phap-Thai, Luc luong cua Phap o Đong Duong bao gom mot đoi quan xap xi 50.000 linh. Khuyet điem de thay cua quan Phap la thieu xe thiet giap: chi co 20 xe tang đa loi thoi đe chong lai gan 100 xe boc thep cua Luc quan Hoang gia Thai Lan. Khong quan Hoang gia Thai Lan đa tien hanh cac vu nem bom ban ngay o Vientiane, Phnom Penh, Sisophon va Battambang. Nguoi Phap đa tra đua bang chinh chiec may bay cua ho, nhung thiet hai gay cho đoi phuong la it hon. Nhung hoat đong cua Khong quan Thai Lan, đac biet trong viec nem bom bo nhao đa đuoc Toan quyen Đong Duong Jean Decoux nhan xet mot cach mien cuong rang nhung chiec phi co Thai Lan duong nhu đuoc lai boi nhung phi cong day dan kinh nghiem tran mac. Sau khi su suy yeu cua quan đoi phat xit Nhat vao cuoi the chien, mot nhom quan đoi Thai Lan lam đao chinh vao ngay 1 thang 8 nam 1944, lat đo chinh phu than Nhat va ngay lap tuc chuyen nuoc Thai tu mot đong minh long leo cua Nhat trong mot đem tro thanh đong minh cua My va tiep tuc giu đuoc đoc lap va hoa binh.
Sau the chien, Thai Lan bi đoi xu nhu mot quoc gia đoi đich boi Anh va Phap, mac du My đa can thiep đe giam nhe cac đieu khoan trung phat Thai Lan. Thai Lan khong bi luc luong Đong Minh chiem đong, nhung phai tra lai cac lanh tho ma Nhat đa chiem trong the chien 2 cho Anh va Phap. Thoi ky hau chien cung la thoi ky Thai Lan that chat quan he voi Hoa Ky, nhu đe bao tro Hoang gia Thai Lan khoi nguy co chu nghia cong san lan truyen tu cac quoc gia lan bang.

Thai Lan co tham gia vao chien tranh Viet Nam, ho đong vai tro hang đau trong so cac nuoc đong minh cua My trong Chien tranh Viet Nam. Thai Lan la nha cung cap so quan vien chinh lon thu ba cho Hoa Ky o mien Nam Viet Nam, cung vi lo so su lan truyen cua chu nghia Cong san ngay tai đat nuoc minh. Thai Lan đa cu 40.000 binh tham chien, voi con so hon 351 binh linh tu tran đa đuoc ghi nhan. Tinh than quan linh Thai Lan khi đo noi chung kha cao, ho tu hao ve vai tro la "nhung nguoi bao ve Hoang gia Thai Lan khoi chu nghia cong san" va la Phat tu. Cac luc luong Thai Lan thuong đuoc cac đong minh My ton trong va gay ra cho cac đoi thu Viet Nam cua ho nhieu ton that
Luc luong du kich ung ho chu nghia cong san o Thai Lan hoat đong tich cuc trong khoang thap nien 1960 cho toi nam 1987 nhung chua bao gio la mot moi đe doa nghiem trong cho chinh quyen, tai thoi ky đinh điem ho đa co đen 12 ngan du kich quan trong hang ngu. Ke tu sau nam 1979, khi quan Khmer Đo bi Viet Nam đanh bai tai Campuchia, Thai Lan đa cho phep tan quan Khmer Đo đong can cu ben trong lanh tho cua minh. Viec nay đa dan đen mot so cuoc giao chien tai khu vuc bien gioi giua quan đoi Thai Lan va Viet Nam, cho toi khi Viet Nam rut quan khoi Campuchia vao nam 1989.


= Đuong đai =
Gan đay, Thai Lan tro thanh mot thanh vien tich cuc trong Hiep hoi cac quoc gia Đong Nam A (ASEAN), đac biet la sau khi che đo dan chu đuoc tai lap sau nam 1992.
Đa co mot so đung đo quan su giua Thai Lan va Campuchia vao giai đoan 2010-2012, khi ca hai nuoc tranh chap chu quyen tai vung quanh đen Preah Vihear cua nguoi Khmer, ngoi đen đuoc Toa an Cong ly Quoc te vao nam 1962 tuyen bo thuoc ve Campuchia. Xung đot ket thuc khi toa an quoc te tiep tuc phan quyet ngoi đen thuoc ve Campuchia.


= Giai đoan 1997 - 2006 =
Nam 1997, Thai Lan tro thanh tam điem cua Khung hoang tai chinh chau A 1997. Đong baht nhanh chong sut gia tu muc 25 baht đoi 1 đo la xuong muc 56 baht đoi 1 đo la, thi truong chung khoan sut giam 75%, kinh te sut giam tren 10% trong giai đoan 1997-1999. Kinh te Thai Lan mat 6 nam tiep theo đe khoi phuc, đen nam 2007, ty gia giua đong baht va đo la la 33:1. Tuy nhien, kinh te Thai Lan đa khong con tang truong nhanh nhu truoc nua, GDP đau nguoi cua nuoc nay chi tang trung binh 2% moi nam trong giai đoan 2007-2019. Đen nam 2020, Đai dich Covid-19 xay ra khien kinh te Thai Lan bi sut giam toi 7,5 - 8%, cho toi nam 2022 nuoc nay van chua hoi phuc muc GDP nam 2019.
Hien phap 1997 la hien phap đau tien đuoc phac thao boi Hoi đong lap phap dan cu, va thuong đuoc goi la "Hien phap nhan dan".
Hien phap 1997 đuoc thiet lap boi quoc hoi luong vien bao gom 500 ha nghi si (สภาผแทนราษฎร sapha phutan ratsadon) va 200 thuong nghi si (วฒิสภา wuthisapha). Lan đau tien trong lich su Thai Lan, ca hai vien đeu lap tuc thong qua (du thao hien phap). Nhieu quyen con nguoi đuoc thua nhan, lam tang them muc đo on đinh cua chinh phu dan bau. Ha vien đuoc chon thong qua he thong bau cu first-past-the-post, trong đo (trong mot vung) chi co duy nhat mot nguoi chien thang boi đa so phieu. Thuong vien đuoc lua chon dua tren he thong hanh chinh cap tinh, tuy thuoc vao so dan ma moi tinh co mot hoac nhieu hon cac thuong nghi si đai dien cho minh. Cac nghi si thuong vien co nhiem ky 6 nam, con o ha vien la 4 nam.

He thong tu phap (ศาล saan) bao gom toa an hoang gia (ศาลรัฐธรรมนญ saan rat-ta-tam-ma-nuun) chuyen phan xu ve cac hoat đong lap phap cua quoc hoi, sac lenh hoang gia va cac van đe chinh tri.
Nam 2001 dien ra cuoc tong tuyen cu quoc hoi đau tien sau Hien phap 1997, đuoc xem la coi mo nhat, vo tu nhat (khong tham nhung) trong lich su Thai Lan. Chinh phu đuoc bau ra sau đo cung la chinh phu đau tien trong lich su Thai Lan hoan tat nhiem ky 4 nam. Cuoc bau cu nam 2005 co nhieu cu tri bi đuoi va đuoc khuyen cao rang đe giam bot tinh trang mua phieu so voi truoc đay.
Đau nam 2006, nhung cao buoc ve tinh trang tham nhung gay suc ep lon, bat buoc Thaksin Shinawatra phai keu goi mot cuoc bau cu giua nhiem ky. Phe đoi lap tay chay cuoc bau cu va Thaksin lai tai đac cu. Mau thuan moi ngay mot tang, dan đen vu đao chinh quan su ngay 19 thang 9 nam 2006.


= Sau đao chinh 2006 =

Ngay 19 thang 9 nam 2006, mot hoi đong quan su đa tien hanh lat đo chinh phu Thaksin, sau đo huy bo hien phap, giai tan Quoc hoi va Toa an, giam sat, bat giu va cach chuc mot so thanh vien chinh phu, thiet quan luat va, cuoi cung, chon mot thanh vien cua hoi đong co mat hoang gia, cuu tong tu lenh luc quan Thai Lan, tuong Surayud Chulanont len lam thu tuong. Sau đo Hoi đong quan su đong thuan đua ra hien phap tam thoi va chon ra mot hoi tham đoan đe soan thao hien phap moi. Đong thoi cung chon 250 đai bieu quoc hoi. Cac đai bieu nay khong đuoc phep tiet lo thong tin chong lai chinh phu, con cong chung khong đuoc phep đua tin binh luan. Lanh đao Hoi đong quan su đuoc phep bai bo thu tuong bat ke khi nao.
Thang 1 nam 2007, Hoi đong quan su đa bo tinh trang thiet quan luat, nhung tiep tuc kiem duyet bao chi va bi cao buoc vi pham mot so quyen con nguoi khac. Ho cung cam cac hoat đong va hoi hop chinh tri cho toi thang 5 nam 2007.
Cuoc bau cu Thu tuong dan chu đau tien sau đao chinh 2006 đuoc to chuc ngay 3 thang 7 nam 2011, Đang Pheu Thai cua ba Yingluck Shinawatra, em gai cuu thu tuong bi lat đo Thaksin Shinawatra đa thang loi ap đao voi 263 ghe, dan truoc Đang Dan chu cam quyen cua Thu tuong Abhisit Vejjajiva voi 161 ghe trong 500 ghe quoc hoi. Voi chien thang nay đa đua ba Yingluck Shinawatra tro thanh nu thu tuong đau tien trong lich su Thai Lan sau sau đoi nam thu tuong voi nhieu bat on trong chinh truong. Tuy nhien, nam 2014, đen luot ba Yingluck lai bi Toa an Hien phap Thai Lan buoc phai tu chuc sau nhieu thang khong giai quyet đuoc cac khung hoang chinh tri. Hoi đong Hoa binh va Trat tu Quoc gia Thai Lan, mot chinh quyen đoc tai quan su duoi su chi huy cua Tuong Prayuth Chan-ocha, đa len nam quyen lanh đao đat nuoc.
Nam 2020, lan đau tien ke tu nam 1931, nhieu nguoi Thai Lan đa bieu tinh cong khai phan đoi Hoang gia, keu goi han che quyen luc cua quoc vuong. Nguoi bieu tinh tuyen bo đat nuoc thuoc ve nhan dan chu khong phai vua Rama X, ho cong khai thach thuc hoang gia Thai Lan. O Thai Lan, bat ky nguoi nao xuc pham hoang gia, đac biet la quoc vuong, la mot trong toi. Nhung nhung nguoi bieu tinh đa ngay cang lieu linh hon, co nguoi đa ho "Đa đao phong kien, nhan dan muon nam"
Nam  2020, chinh phu quan su Thai Lan quyen quan su đa su dung quyen luc cua toa an Thai Lan giai the đang đoi lap lon thu hai o Ha vien Đang Tuong lai moi, Đang Tuong lai moi la mot đang chinh tri o Thai Lan đuoc thanh lap vao thang 3 nam 2018, boi Thanathorn Juangroongruangkit, cuu Pho chu tich cua Tap đoan Thuong đinh Thai Lan va Piyabutr Saengkanokkul, hoc gia phap ly. boi vi Đang cua ho co chinh sach phat trien quoc gia hien đai dua tren khai niem ve mot the he moi, va đang cua ho co mot he tu tuong chong lai su cai tri cua đat nuoc voi che đo đoc tai tuyet đoi. Voi ban an tren, 16 thanh vien ban lanh đao đang Tuong lai moi chang han nhu Pannika Wanich, Piyabutr Saengkanokkul, trong đo co ong Thanathorn, se bi cam hoat đong chinh tri trong vong 10 nam.


Đia ly Hoi đong nghien cuu Quoc gia phan chia Thai Lan thanh 6 vung đia ly, dua tren cac đac điem tu nhien bao gom đia hinh va dong chay, cung nhu mo hinh van hoa cua con nguoi. Đo la: Khu vuc phia Bac, đong Bac, mien Trung, mien phia Đong, mien Tay va mien Nam. Mac du Bang Coc ve mat đia ly la mot phan cua đong bang trung tam, vi la thu đo va thanh pho lon nhat, khu vuc nay co the coi la khia canh khac, mot khu vuc rieng biet. Moi vung trong 6 vung đia ly khac so voi vung khac o dan so, cac nguon luc co ban, đac điem tu nhien va muc đo phat trien kinh te xa hoi. Su đa dang cua cac vung thuc te la thuoc tinh noi bat trong đia chat Thai Lan.


= Đia hinh =

Voi dien tich 512.302 km² (tuong đuong dien tich Viet Nam cong voi Lao), Thai Lan xep thu 50 tren the gioi ve dien tich, rong thu ba tai Đong Nam A, sau Indonesia va Myanmar.
Thai Lan la mai nha chung cua mot so vung đia ly khac nhau, tuong ung voi cac vung kinh te. Đac điem noi bat cua đia hinh Thai Lan la nui cao, mot đong bang trung tam va mot vung cao nguyen. Nui chiem phan lon phia bac Thai va trai rong doc theo bien gioi Myanmar qua eo Kra va ban đao Ma Lai. Đong bang trung tam la mot vung đat thap boi boi song Chao Phraya va cac chi luu, đo he thong song chinh cua nuoc nay, chay vao đong bang o đau vinh Bang Coc. He thong song Chao Phraya chiem khoang mot phan ba lanh tho quoc gia. O phia đong bac cua đat nuoc la cao nguyen Khorat, mot khu vuc nhap nho nhe voi đoi thap va ho nong, cung nuoc vao song Mekong qua song Mun. He thong song Me đo vao Bien Đong bao gom mot loat cac kenh va đap.
Cung nhau, cac he thong song Chao Phraya va Me Kong duy tri nen nong nghiep Thai Lan qua viec ho tro trong lua va cung cap đuong thuy cho viec van chuyen hang hoa, nguoi. Nguoc lai, cac đac điem tu nhien phan biet cua ban đao Thai Lan la đuong bo bien dai, cac hon đao ngoai khoi va đam lay ngap man giam đi.


= Khi hau =

Khi hau Thai Lan chiu anh huong boi gio mua co đac điem theo mua (gio mua tay nam va gio mua đong bac). Gio mua tay nam bat đau tu thang 4 đen thang 9 đuoc đac trung boi chuyen đong cua khong khi am am tu An Đo Duong toi Thai Lan, gay ra mua doi dao nhat đat nuoc. Gio mua đong bac bat đau tu thang 10 đen thang 2 mang lai khong khi lanh va kho nhat Thai Lan tu Trung Quoc. O mien nam Thai Lan, gio mua đong bac mang lai thoi tiet am ap va mua nhieu tren bo bien phia đong. Phan lon Thai Lan co khi hau "nhiet đoi am va kho hoac khi hau thao nguyen" loai (khi hau xavan). ve Phia nam va đau phia đong cua mien đong co khi hau nhiet đoi gio mua.
Thai lan đa 3 mua. Mua mua (giua thang 4 - giua thang 9) chiem uu the tren phan lon đat nuoc. Mua nay đac trung boi mua doi dao vao thang 8 va 9 la thoi ki am uot nhat trong nam. Đoi khi co the dan đen lu lut. Ngoai mua gay ra boi gio mua tay nam, nhung dai hoi tu (ITCZ) va xoay thuan nhiet đoi cung gop phan gay mua trong mua mua. Tuy nhien, nhung đot kho thuong xay ra trong khoang 1 - 2 tuan ke tu đau thang 6 - 7. Đo la do su chuyen đong ve phia bac cua dai hoi tu đen mien nam Trung Quoc. Mua Đong bat đau tu đau thang 10 đen giua thang 3. Phan lon Thai Lan trai qua thoi tiet kho trong mua nay voi nhiet đo nhe. Ngoai tru phia nam Thai Lan, noi co luong mua lon, đac biet la vao thang 10 - 11. Hai thang mua he tu giua thang 3 đen giua thang 4 va đac trung la thoi tiet am hon.
Do đac điem thien nhien noi đia va vi đo, mien bac, đong bac, trung va đong cua Thai Lan trai qua mot thoi gian dai thoi tiet am ap. Trong thoi gian nong nhat trong nam (thang 3 - thang 4), nhiet đo thuong đat toi 40 °C (104 °F) tro len, ngoai tru vung duyen hai, noi gio bien co nhiet đo diu buoi chieu. Nguoc lai, su bung phat khong khi lanh tu Trung Quoc co the mang lai nhiet đo lanh hon trong mot so truong hop (đac biet la o mien bac va đong) gan hoac duoi 0 °C (32 °F). Nam Thai lan đac trung boi thoi tiet on hoa quanh nam voi nhiet đo it thay đoi ban ngay va mua he thay đoi do anh huong cua bien.
Hau het quoc gia co luong mua hang nam la 1.300 đen 1.700 mm (51 đen 67 in).


= Đong thuc vat =

Thai Lan la quoc gia co nhieu loai đong vat quy hiem tren the gioi sinh song, noi bat nhat la ho, voi va bo tot khong lo. Rat nhieu loai đang đung truoc hiem hoa diet chung do nan san trom va pha rung.
Voi la bieu tuong quoc gia cua Thai Lan. Hien nay so luong voi suy giam nghiem trong do nan san trom voi đe lay nga voi, va gan đay la đe lay thit voi. Voi con thuong bi bat đe su dung trong cac điem tham quan du lich, mac du viec su dung chung đa giam ke tu khi chinh phu cam khai thac vao nam 1989. Hien nay so luong ca the voi song trong đieu kien bi giam cam tham chi con lon hon ca so voi con ton tai ngoai tu nhien, va cac nha hoat đong moi truong cao buoc rang nhung con voi song trong đieu kien nuoi nhot thuong bi nguoc đai.


Chinh tri Thai Lan đa trai qua 20 ban hien phap tu nam 1932. Hien phap hien hanh đuoc ban hanh vao nam 2017. Chinh tri Thai Lan đuoc to chuc trong khuon kho che đo quan chu lap hien de jure, nhung che đo chinh tri tren thuc te bao gom chinh phu quan quan va dan chu đai nghi. Thai Lan la quoc gia co so luong đao chinh nhieu thu tu tren the gioi. Tu nam 1932 đen nam 2009, Quan đoi Thai Lan hoac nhung thanh phan cuu quan đoi đa nam quyen 55 nam. Chinh phu quan quan gan đay nhat la Hoi đong Hoa binh va Trat tu Quoc gia cam quyen tu nam 2014 đen nam 2019.
Quoc vuong la nguyen thu quoc gia cua Thai Lan. Quoc vuong hien tai cua Thai Lan la Vajiralongkorn, len ngoi vao thang 10 nam 2016. Hien phap quy đinh quoc vuong chu yeu la mot nguyen thu mang tinh nghi le. Tuy nhien, quoc vuong đoi khi can thiep vao chinh tri Thai Lan thong qua mot mang luoi quan he chinh tri. Đieu 112 Bo luat hinh su Thai Lan quy đinh khi quan pham thuong la mot toi pham co the bi phat tu tu ba nam đen 15 nam.
Chinh quyen Thai Lan đuoc chia thanh ba nhanh:

Quoc hoi la co quan lap phap luong vien, gom Thuong vien va Ha vien. Thuong vien gom 200 thuong nghi si đuoc bau gian tiep , Ha vien gom 500 ha nghi si đuoc bau truc tiep. Sau cuoc tong tuyen cu nam 2023, lien minh do Đang Vi nuoc Thai lanh đao chiem đa so trong Ha vien. Sau cuoc bau cu Thuong vien nam 2024, Đang Bhumjaithai chi phoi Thuong vien.
Chinh phu la co quan hanh phap, gom thu tuong va toi đa 35 thanh vien khac. Thu tuong la nguoi đung đau chinh phu, do Ha vien bau ra. Thu tuong đuong nhiem la Paetongtarn Shinawatra thuoc Đang Vi nuoc Thai.
He thong tu phap đoc lap voi Chinh phu va Quoc hoi, nhung toa an thuong xuyen can thiep vao chinh tri.


= Hoang gia Thai Lan =
Thang 10 nam 1973, sau nhung cuoc bieu tinh đong đao va sau cai chet cua nhieu nguoi bieu tinh ung ho dan chu do gioi sinh vien khoi xuong va lanh đao, nha vua Bhumibol lan đau tien khang đinh vai tro cua ong tren chinh truong Thai Lan bang cach cong khai bay to lap truong ung ho nhung no luc cham dut che đo quan su Thanom. Ong ra lenh mo cua Cung đien Chitralada đon tiep cac sinh vien bi gioi chuc truy đuoi, va tiep xuc voi nhung thu linh cua phong trao sinh vien đau tranh.
Nam 1976, nhung cuoc phan khang chong nha cuu đoc tai bat đau leo thang, len đen cao điem khi hai to nhat bao cho đang tai nhung hinh anh gia mao mieu ta sinh vien Đai hoc Thammasat treo co hinh nom thai tu Vajiralongkorn. Đuoc Quoc vuong Bhumibol Adulyadej ngam phe chuan, xuong ngon vien tren đai phat thanh do quan đoi kiem soat cao buoc cac sinh vien khang nghi pham toi khi quan va huy đong luc luong dan quan cua quoc vuong, gom Do tham lang, Nawaphon, va Bo tot Đo đe "giet bon cong san". Đen chang vang ngay 5 thang 10, khoang 4.000 nguoi tu cac luc luong dan quan nay cung nhu nhan vien quan đoi va canh sat tap hop ben ngoai Đai hoc Thammasat noi cac sinh vien đa khang nghi nhieu tuan. Cac hanh đong nay chuan bi cho cuoc tham sat vao hom sau.
Đen binh minh ngay 6 thang 10 nam 1976, quan đoi va canh sat cung nhu ba luc luong dan quan chan loi ra khoi đai hoc va bat đau ban vao khuon vien, su dung sung truong M16, sung cac-bin, sung ngan, sung phong luu, va tham chi la sung khong giat co lon. Bi ngan roi khuon vien truong hay tham chi la đua nguoi bi thuong đen benh vien, cac sinh vien khan cau ngung ban, nhung cac cuoc tan cong van tiep tuc. Khi mot sinh vien ra đau hang, anh bi ban chet. Sau khi canh sat truong Bang Coc ban lenh tu do khai hoa, ho na sung o at vao khuon vien, lanh đao la canh sat bien phong. Cac sinh vien lan duoi song Chao Phraya bi cac tau hai quan ban trong khi nhung nguoi khac đau hang nam xuong đat, bi đanh đap khien nhieu nguoi chet. Mot so nguoi bi treo len cay va bi đanh, nhung nguoi khac bi đot chay. Cac sinh vien nu bi canh sat va Bo tot Đo cuong hiep, co nguoi mat mang. Tham sat tiep tuc trong vai gio, va chi dung lai vao buoi trua do co mua. Theo chinh phu, co 46 nguoi chet do xung đot, cung 167 nguoi bi thuong va 3.000 nguoi bi bat giu. Nhieu nguoi con song tuyen bo rang tong so nguoi chet vuot qua 100. Đay chinh la cuoc Tham sat Đai hoc Thammasat.
Trong nam 1992, Bhumibol thu giu mot vai tro quan trong trong tien trinh chuyen đoi đat nuoc Thai Lan sang nen dan chu. Cuoc đao chinh ngay 23 thang 2 nam 1991 lai đat Thai Lan duoi su cai tri cua mot che đo đoc tai quan su. Sau cuoc tong tuyen cu nam 1992, cac chinh đang chiem đa so moi Tuong Suchinda Kraprayoon, nguoi lanh đao cuoc chinh bien, lam thu tuong. Đong thai nay gay ra nhieu bat binh, tang cuong đo cac xung đot dan đen cac cuoc bieu tinh va gay ra nhieu thuong vong khi quan đoi đuoc goi đen đe tran ap cac cuoc tu tap. Tinh the tro nen đang quan ngai khi ca hai phia đeu khong co dau hieu nhuong bo khien tinh trang bao đong cang leo thang.
Quoc vuong cho đoi Suchinda va nha lanh đao phong trao ung ho dan chu, Thieu tuong Chamlong Srimuang, đen gap ong trong mot buoi hoi kien đuoc truyen hinh. Ngay luc cao điem cua cuoc khung hoang, hai nhan vat chong đoi nhau cung phu phuc truoc nha vua (theo nghi thuc hoang gia), va Suchinda tu chuc khong lau sau đo. Đo la mot trong vai lan hiem hoi nha vua can thiep truc tiep vao cac tranh chap chinh tri. Mot cuoc tong tuyen cu đuoc tien hanh, va tu đo nen dan chu đuoc phuc hoi.

Nha vua cung bi loi cuon vao cuoc khung hoang chinh tri tai Thai Lan trong nam 2005-2006. Thang 4 nam 2005, Thu tuong Thaksin Shinawatra chu toa mot buoi le cong qua tai Chua Emerald Buddha, thanh đia cua Phat giao Thai Lan. To Phoochatkarn, mot nhat bao o Bang Coc, cho rang Thaksin cuop quyen quoc vuong qua hanh đong chu toa buoi le. Chu bao Phoochatkan, Sondhi Limthongkul, đay manh viec su dung cac khau hieu nhu "Chung ta yeu Quoc vuong", "Chung ta chien đau cho Quoc vuong", "Tra quyen luc ve cho Nha Vua" nhu la mot cong cu trong cac cuoc bieu tinh chong Thaksin. Trong thuc te, Bhumibol đa chuan thuan cho Thaksin chu toa buoi le, song Sondhi cu tiep tuc su dung cac khau hieu ung ho hoang gia nham trong cac cuoc bieu tinh chong Thaksin cho đen khi Thaksin phai tuyen bo tu chuc, sau mot cuoc hoi kien voi Bhumibol.

Trong nhung tuan le truoc cuoc bau cu quoc hoi vao thang 4 nam 2006, lien minh chong Thaksin (bao gom Đang Dan chu, Lien minh Nhan dan vi Dan chu, va Hiep hoi Luat Thai Lan) thinh cau nha vua bo nhiem thu tuong va noi cac thay the nham giai quyet cuoc khung hoang, nhung yeu cau nay vap phai nhieu su chong đoi. Bhumibol, trong bai dien van đoc ngay 26 thang 4, tra loi rang "Thinh cau Quoc vuong bo nhiem thu tuong la khong dan chu. Ay la, toi xin loi, mot su lon xon. Đo la đieu khong hop ly".
Nam 2016, Bhumibol, vi vua tri vi dai nhat trong lich su Thai Lan qua đoi, va con trai cua ong la Vajiralongkorn noi ngoi, lay hieu la Rama X.
Theo hinh phat khi quan, phe binh hoang toc va Nha vua đeu bi nghiem cam o Thai Lan, neu vi pham co the bi phat tu. Vi du nhu ngay 6.12.2016, canh sat đa toi van phong cua đai BBC o thu đo Bang Coc đieu tra ve mot bai viet bi cho la boi nho nha vua. Bai nay đa xuat hien tren trang mang cua đai bang tieng Thai vao ngay thu nam tuan truoc. Mot nha bat đong chinh kien noi tieng, Jatupat Boonpattararaksa, đa bi bat vao ngay thu bay cung tuan, vi ong ta đa lan truyen bai nay qua trang Facebook cua minh. Ong bi cao buoc toi boi nho nha vua. Sau đo ong đa đuoc tha ra sau khi đong tien bao chung. Neu bi ket toi, ong ta co the bi 15 nam tu.
Theo hien phap, nha vua bi han che quyen luc, nhung van la nguoi đung đau va la mot bieu tuong quoc gia cua Thai Lan. Voi tu cach la nguoi đung đau nha nuoc, nha vua đuoc trao mot so quyen han va co vai tro nhat đinh trong cac hoat đong cua chinh phu. Theo hien phap, nha vua la nguoi đung đau luc luong vu trang. Ong đuoc yeu cau phai la Phat tu cung nhu la nguoi bao ho cho tat ca cac tin nguong ton giao trong nuoc. Nha vua cung đuoc giu lai mot so quyen han truyen thong nhu quyen chi đinh nguoi thua ke va quyen ban an xa duoi su đong y cua Hoang gia. Nha vua đuoc tro giup trong nhung nhiem vu cua minh boi Hoi đong Co mat Thai Lan. Mac du Quoc vuong khong co quyen lap phap nhung cac đao luat cua Quoc hoi neu muon đuoc thong qua phai nhan đuoc su đong y cua ong. Quoc vuong cung co quyen can thiep vao cac van đe cua chinh phu, đac biet la trong thoi ky khung hoang chinh tri. Mac du quyen luc Nha vua Thai Lan tren ly thuyet chi mang tinh bieu tuong, nhung tieng noi cua Quoc vuong co anh huong rat lon voi nen chinh tri, truyen thong kinh trong nha vua cua nguoi dan Thai Lan đa tao nen cho Nha vua uy quyen kho ai bi kip.
Quoc vuong Thai Lan phai hanh đong trong pham vi luat hien phap. nhung co toan quyen bo nhiem nhan su trong mot so linh vuc nhu quan đoi.


= Phan cap hanh chinh =
Thai Lan đuoc chia lam 76 tinh, trong đo co 2 thanh pho truc thuoc trung uong: Bang Coc va Pattaya. Do co phan cap hanh chinh tuong đuong cap tinh, Bang Coc thuong đuoc xem la tinh thu 76 cua Thai Lan.
Cac tinh đuoc chia thanh cac huyen va quan. Nam 2017, Thai Lan co tong cong 878 huyen va 50 quan (thuoc Bang Coc). Mot so phan cua cac tinh giap ranh voi Bang Coc (nhu Nonthaburi, Pathum Thani, Samut Prakan, Nakhon Pathom va Samut Sakhon) thuong đuoc gop chung va đuoc biet đen nhu Vung đo thi Bang Coc. Cac huyen đuoc chia thanh cac xa, trong khi cac quan đuoc chia thanh cac phuong. Cac xa đuoc chia thanh cac thon.
Cac đo thi cua Thai Lan gom ba cap, thanh pho, thi xa va thi tran. Nhieu thanh pho va thi xa đong thoi la tinh ly. Tuy nhien mot tinh co the co toi hai thanh pho va vai thi xa.


= Quan he ngoai giao =

Thai Lan tham gia đay đu vao cac to chuc quoc te va khu vuc. Nuoc nay la mot trong nhung đong minh khong thuoc NATO cua Hoa Ky. Thai Lan la thanh vien tich cuc cua Hiep hoi cac quoc gia Đong Nam A ASEAN. Thai Lan ngay cang phat trien moi quan he chat che voi cac thanh vien ASEAN khac: Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore, Brunei, Lao, Campuchia, Myanmar va Viet Nam. Trong nhung nam gan đay, Thai Lan đa va đang đong mot vai tro ngay cang tich cuc trong cac van đe nong bong cua quoc te. Khi Đong Timor gianh đuoc đoc lap tu Indonesia, Thai Lan, lan đau tien trong lich su, đa gui quan đoi cua ho ra nuoc ngoai voi nhiem vu gin giu hoa binh quoc te. Quan đoi Thai Lan van o Đong Timor cho đen ngay hom nay nhu la mot phan cua luc luong gin giu hoa binh Lien Hop Quoc. Ngoai ra, Thai Lan đa đong gop quan đoi cua minh cho nhung no luc tai thiet o Afghanistan va Iraq.
Hien nay, quan he Thai Lan - Campuchia van con la van đe nan giai, gay lo ngai cho nhieu nuoc. Vao thang 4 nam 2009, cuoc chien no ra giua quan đoi Thai Lan va Campuchia tren khu vuc lanh tho tiep giap voi tan tich 900 nam tuoi cua ngoi đen Hindu Preah Vihear gan bien gioi hai nuoc. Chinh phu Campuchia tuyen bo quan đoi cua ho đa giet chet it nhat bon nguoi Thai va bat giu 10 nguoi, mac du chinh phu Thai Lan tuyen bo rang khong co bat ky binh si Thai Lan nao đa bi giet hoac bi thuong. Hai nguoi linh Campuchia va ba nguoi linh Thai đa bi giet. Quan đoi cua hai ben đeu phu nhan ho đa xam pham đen lanh tho cua phia ben kia va đo loi cho phe con lai đa no sung truoc
Ke tu khi cuoc đao chinh quan su dien ra vao thang 5 nam 2014, danh tieng tren toan cau cua Thai Lan đa đi xuong, theo Giao su Thitinan Pongsudhirak cua Đai hoc Chulalongkorn. Ong khang đinh, "Vao thoi điem tron 4 nam cuoc đao chinh Thai Lan vao cuoi thang nay [thang 5 nam 2018], quan he đoi ngoai cua Thai Lan se la mot trong nhung cai gia đat nhat phai tra tu chinh phu quan su.... Thay vi tien len phia truoc va mo rong quan he voi the gioi ben ngoai, Thai Lan đa thoai lui va đi vao be tac".


= Nguoi goc Hoa =
Nguoi Thai goc Hoa la the luc nam giu huyet mach kinh te cua Thai Lan. Tai Thai Lan, nguoi Thai goc Hoa chi chiem 13% dan so, nhung chiem toi gan 78% von cua cac doanh nghiep va tren 49% von cua nganh ngan hang. Nam 2000, cac ngan hang va cong ty tai chinh cua nguoi Thai goc Hoa o Thai Lan co tai san toi tren 22,2 ty USD, lon hon tai san 21,8 ty USD cua ca chinh phu va Hoang gia Thai Lan cong lai. Nguoi goc Hoa kiem soat hau het moi nganh nghe kinh doanh, tu buon ban nho le đen cac nganh cong nghiep lon o Thai Lan. Du chi chiem tren 10% dan so, nguoi goc Hoa chiem hon 4/5 luong gao, thiec, cao su va go xuat khau cua ca nuoc, va hau nhu toan bo hoat đong thuong mai, ban buon va ban le cua Thai Lan.
Cac chinh sach cua Thai Lan trong nhung nam 1930 nham trao them quyen kinh te cho phan lon nguoi Thai ban đia đa that bai, đen cuoi the ky 20 van co hon 70% cua hang ban le va 80–90% cac nha may xay xat gao do nguoi goc Hoa kiem soat. Mot cuoc khao sat voi khoang 70 tap đoan kinh doanh quyen luc nhat cua Thai Lan cho thay tat ca ngoai tru ba tap đoan đeu do nguoi Thai goc Hoa lam chu. Nam 1997, nguoi Hoa kiem soat hon 78% cac cong ty đai chung niem yet tren So Giao dich Chung khoan Thai Lan
Nam muoi gia đinh nguoi goc Hoa kiem soat toan bo linh vuc kinh doanh cua đat nuoc, tuong đuong 80–87% tong von hoa thi truong cua nen kinh te Thai Lan. Nam 2010, hon 77% trong so 40 nguoi giau nhat o Thai Lan la nguoi goc Hoa hoan toan hoac mot phan. Trong nhung nam 1990, trong so 10 doanh nghiep hang đau cua Thai Lan ve doanh so, 8 trong so đo thuoc so huu cua nguoi Hoa, duy nhat Siam Cement khong phai la cong ty do nguoi Hoa so huu. Trong so 5 ty phu USD o Thai Lan vao cuoi the ky 20, tat ca đeu la nguoi goc Hoa toan bo hoac mot phan. Nguoi Thai Lan ban đia thieu van hoa thuong mai, va kinh te khu vuc tu nhan hoan toan do nguoi goc Hoa chi phoi. Trong so 25 doanh nhan hang đau o Thai Lan, 23 nguoi la nguoi goc Hoa hoac mot phan goc Hoa. Nguoi goc Hoa cung chiem 96% trong tong so 70 tap đoan kinh te manh nhat Thai Lan. 90% linh vuc san xuat cua Thai Lan va 50% nganh dich vu cua Thai Lan do nguoi goc Hoa kiem soat.


Kinh te Thai Lan ban đau von la mot nuoc nong nghiep truyen thong. Bat đau tu nam 1960 Thai Lan thuc hien ke hoach phat trien kinh te - xa hoi lan thu nhat va đen nay la ke hoach thu 14. Trong thap nien 1970 Thai Lan thuc hien chinh sach "huong xuat khau", ASEAN, My, Nhat Ban, Au Chau la thi truong xuat khau chinh cua Thai Lan. Nganh cong nghiep va dich vu đa dan dan đong vai tro quan trong trong nen kinh te va vai tro cua nong nghiep giam dan.
Thai Lan tung đuoc coi la mot nuoc cong nghiep moi. Tinh cho đen het nam 2024, tong san pham noi đia cua Thai Lan la 549 ty USD (đung thu 26 the gioi, đung thu 8 chau A va đung thu 2 Đong Nam A sau Indonesia). Sau khi đat toc đo tang truong thuoc loai cao nhat the gioi tu 1985 đen 1995, đat trung binh 9% moi nam, suc ep len viec duy tri đong baht tai Thai Lan tang len, dan đen cuoc khung hoang tai chinh nam 1997, lan rong ra toan khu vuc Đong A, bat buoc chinh phu phai tha noi tien te. Tu muc gia on đinh 25 baht đoi 1 đo la My, đong baht pha gia hon mot nua, cham toi muc thap nhat voi 56 baht đoi 1 đo la vao thang 1 nam 1998, cac hop đong kinh te đuoc ky ket chi bang 10,2% nam truoc. Chi so thi truong chung khoan Thai Lan đa tut tu muc 1.280 cuoi nam 1995 xuong con 372 cuoi nam 1997, kinh te nam 1997 bi sut giam toi 20%.

Nam 1998, Thai Lan bat đau co dau hieu phuc hoi voi toc đo tang truong kinh te la 4,2%, nam 2000 la 4,4%, phan lon tu nhung mat hang xuat khau chinh (tang 20%). Su tang truong bi roi vao tinh trang tri tre (tang truong 1,8%) do anh huong cua suy thoai kinh te toan cau nam 2001, nhung phuc hoi lai vao nam sau, nho su phat trien manh cua Trung Quoc va nhung chuong trinh khac nhau cua thu tuong Thaksin Shinawatra, thuong đuoc goi bang ten "Thaksinomics". Toc đo tang truong kinh te nam 2002 đat 5,2%, đen nam 2003 va 2004 đa cao hon muc 6%. Du tru ngoai te o muc cao 37-38 ti USD (thang 8/1997 o muc 800 trieu USD). Đen nam 2005, kinh te Thai Lan gan đat muc truoc khung hoang nam 1997, voi suc mua tuong đuong đau nguoi đat muc 8.300 USD/nam, so voi muc 8.800 USD vao nam 1997. Muc tang truong trong cac nam 2005, 2006 va 2007 dao đong trong khoang 4-5%. Muc tang truong GDP la 0,1% trong nam 2011, đa nhay vot len 5,5% vao nam 2012 va sau đo la 7,5% vao nam 2013. Nam 2017, kinh te Thai Lan đat muc tang truong la 3,9 %. Giai đoan 2020-2022, kinh te Thai Lan suy thoai do đai dich Covid-19. Nam 2024, kinh te Thai Lan chi tang truong 2,5%, muc thap nhat tai khu vuc Đong Nam A.
Thai Lan xuat khau nhieu hon 105 ty đo la hang nam. Cac san pham xuat khau chinh bao gom gao, hang det may, giay dep, hai san, cao su, nu trang, o to, xe may, may tinh va thiet bi đien tu. Thai Lan đung thu 2 the gioi ve xuat khau gao chi sau An Đo, moi nam xuat khau 6,5 trieu tan gao tinh che. Lua la loai cay luong thuc chinh đuoc trong tai Thai Lan, voi 55% đat đai trong trot đuoc su dung đe trong lua. Đat co the canh tac đuoc cua Thai Lan cung chiem ty le lon, 27,25% cua toan bo khu vuc song Mekong. Vao nam 2010, 49% luc luong lao đong cua Thai Lan tap trung trong nganh nong nghiep. Con so nay giam tu 70% vao nam 1980 . 
Cac nganh cong nghiep chu yeu gom co đien dan dung, linh kien đien tu, linh kien may tinh va o to, trong đo, cung co đong gop đang ke tu du lich (khoang 5% GDP Thai Lan). Tinh đen nam 2012, nganh cong nghiep o to Thai Lan la nganh cong nghiep o to lon nhat Đong Nam A va lon thu 9 tren the gioi, san luong hang nam cua nganh cong nghiep o to Thai Lan đat gan 1,7 trieu xe. Tuy nhien, trong thap nien 2020, nganh cong nghiep nay cua Thai Lan đa suy thoai nhanh do xe đien nhap khau tu Trung Quoc cung nhu tinh trang kinh te đat nuoc tri tre. Nam 2024, san luong che tao xe hoi chi đat 1,47 trieu xe, giam 20% so voi nam 2023. Doanh so ban xe hoi chi đat 560.000 chiec, giam 26% so voi nam 2023 va la muc thap nhat ke tu nam 2009 (voi 548.871 chiec). Nam 2024, gan 2.000 nha may tai Thai Lan đa phai đong cua, bao gom nhieu co so cong nghiep phu tro o to. Nhieu hang lon nhu Honda, Subaru, Suzuki cung thong bao se dung hoat đong san xuat xe hoi tai Thai Lan

Cac tai nguyen thien nhien chu yeu cua Thai Lan la thiec, cao su, khi đot, wolfram, tantal, go, chi, ca, thach cao, than non, fluorit va đat trong.
Thai Lan su dung he đo luong chuan quoc te, nhung cac he đo truyen thong cua Anh (feet, inches) van con đuoc su dung, đac biet la trong nong nghiep va vat lieu xay dung. Nam đuoc đanh so B.E. (Buddhist Era - Ky Phat giao) trong giao duc, dich vu dan dung, chinh quyen va bao chi; tuy vay lich Gregory đuoc su dung trong nganh ngan hang va dan tro nen thong dung trong cong nghiep va thuong mai.
Nam 2016, 5,81 trieu nguoi Thai Lan song trong ngheo đoi, 11,6 trieu nguoi (17,2% dan so) o tinh trang "can ngheo". Ty le nguoi ngheo so voi tong dan so o moi vung la 12,96% o vung Đong Bac, 12,35% o mien Nam, va 9,83% o mien Bac. Nam 2017, co 14 trieu nguoi nop đon xin tro cap xa hoi (thu nhap hang nam duoi 100.000฿). Vao cuoi nam 2017, tong no ho gia đinh cua Thai Lan la 11,76 nghin ty. Nam 2010, 3% so ho gia đinh bi pha san. Nam 2016, uoc tinh co khoang 30.000 nguoi vo gia cu trong nuoc.
Bat binh đang xa hoi - kinh te va su phu thuoc qua lon vao du lich la hai nhom van đe, thach thuc lon cho nen kinh te Thai Lan hien nay. Viec phu thuoc qua nhieu vao cac nganh dich vu (nhu du lich) khien kinh te Thai Lan rat de bi ton thuong truoc nhung tac đong ben ngoai, vi du nhu đai dich Covid-19 Đen đau thap nien 2020, nuoc nay đa roi vao bay thu nhap trung binh boi ganh nang cua gia hoa dan so, he thong giao duc suy thoai va nen nong nghiep trinh đo thap. Neu tiep tuc tang truong cham chap nhu giai đoan 2010-2020 (khoang 2-3% moi nam) thi đen giai đoan 2025-2030, quy mo GDP cua Thai Lan se lan luot bi Viet Nam, Philipines va Singapore vuot qua, va thu hang GDP cua nuoc nay se tut xuong chi con o hang 5 Đong Nam A.


= Nong nghiep =
Nam 2022, nong nghiep đong gop khoang 1/10 GDP cua Thai Lan nhung su dung khoang 1/3 luc luong lao đong. Lua gao van la cay trong chu luc, chiem 14% thuong mai gao quoc te. Tuy nhien, nang suat lua trung binh cua Thai Lan hien thap hon so voi Viet Nam, Campuchia va Lao. Trang trai trong lua trung binh cua Thai Lan qua nho va nong dan qua ngheo hoac đa qua lon tuoi đe đau tu vao thiet bi hoac co so ha tang đe cai thien nang suat.


= Giao thong =

Giao thong tai Thai Lan kha đa dang va hon loan, khong co mot phuong tien van tai nao chiem uu the. Van tai xe buyt chiem uu the o khoang cach xa va o Bang Coc, con xe may thong tri o cac khu vuc nong thon cho cac chuyen đi ngan, thay cho xe đap. Giao thong van tai đuong bo la hinh thuc chinh cua van tai hang hoa tai quoc gia nay. Tau cham tu lau đa la mot co che van chuyen đuong dai o nong thon, mac du cac ke hoach đang đuoc tien hanh đe mo rong dich vu voi tuyen đuong sat toc đo cao mo rong đen mot so khu vuc chinh cua Thai Lan.
Van chuyen hang khong noi đia truoc đay do mot so it cac hang hang khong thong tri, nhung trong thoi gian gan đay đa chung kien mot su phat trien đot bien do phan lon vao viec mo rong dich vu cua cac hang hang khong gia thap. Tai Bang Coc, Pattaya va cac thanh pho lon khac, dich vu xe om luon co san. So luong taxi o Bang Coc cung rat nhieu. Ke tu lan đau tien mo cua đuong sat van chuyen toc đo cao vao nam 1999 tai Bang Coc, khach di chuyen hang ngay tren cac tuyen đuong van chuyen khac nhau cua Bang Coc đa tang len hon 800.000, voi nhieu tuyen đuong sat bo sung đang đuoc đe xuat va xay dung.
Xe o to tu nhan, voi muc tang truong nhanh chong gop phan vao tinh trang tac nghen giao thong noi tieng cua Bang Coc trong hai thap ky qua, đuoc su dung ngay cang nhieu đac biet trong gioi khach du lich, nguoi nuoc ngoai, tang lop thuong luu, va tang lop trung luu. Mot mang luoi đuong o to tren khap Thai Lan đa tung buoc đuoc thuc hien, voi đuong cao toc hoan thanh vao Bang Coc va hau het mien trung Thai Lan. Nhung khu vuc co đuong thuy thuong xuyen co dich vu tau thuyen va nhieu phuong tien giao thong sang tao khac cung ton tai nhu tuk-tuk, vanpool, songthaew va tham chi ca voi o khu vuc nong thon.
Giao thong o Thai Lan đuoc ap dung theo luat cua Anh đo la ben trai.


= Du lich =

Thai Lan la quoc gia phat trien trong nganh du lich, nuoc nay so huu nhung điem đen du lich noi tieng the gioi nhu: Ayutthaya, Pattaya, Bang Coc, Phuket, Krabi, Chiang Mai, hay Ko Samui,... Đon tiep xap xi 40 trieu luot khach quoc te ghe tham trong nam 2019. Nguon thu tu cong nghiep du lich, dich vu va xuat khau co đong gop lon cho nen kinh te. Nam 2006, Thai Lan la quoc gia xep thu 18 ve so luong du khach trong bang xep hang World Tourism rankings voi ~14 trieu luot khach. Phap, mot quoc gia co dien tich va dan so tuong tu Thai Lan, xep đau bang voi hon ~80 trieu luot du khach. Thai Lan la quoc gia thu hut nhieu khach du lich nhat o Đong Nam A vao nam 2013, theo To chuc Du lich The gioi. Uoc tinh nganh du lich đong gop truc tiep vao kinh te Thai Lan khoang mot nghin ty baht (16% GDP). Khi bao gom cac tac đong gian tiep cua du lich, uoc tinh doanh thu tu nganh du lich chiem 20,2% (2,4 nghin ty baht) GDP cua Thai Lan.
Vao nam 2016, đa co 32,60 trieu khach du lich nuoc ngoai đen tham Thai Lan. Cung nam đo, thu đo Bang Coc cua Thai Lan tro thanh thanh pho co so luong du khach ghe tham du lich nhieu nhat tren the gioi, vuot qua ca London va New York.
Nam 2019, Thai Lan đat đinh 39,9 trieu luot du khach nuoc ngoai, nhung sau đo bat đau suy thoai. Nam 2024, Thai Lan đon 35,5 trieu luot khach du lich nuoc ngoai. 6 thang đau nam 2025, Thai Lan chi đon 16,6 trieu luot du khach nuoc ngoai, giam 4,6% so voi cung ky nam truoc. Su suy thoai nay do bat on an ninh, cac vu bat coc nguoi nuoc ngoai lien tiep xay ra tai Thai Lan, khien thu hang chi so an toan va an ninh nuoc nay đa lao doc tu 86 xuong 102. Su noi len cua du lich Viet Nam, Malaysia cung la mot nguyen nhan khien du lich Thai Lan sut giam.
Điem đen thu hut nhieu khach du lich chau A nhat khi đen tham Thai Lan la thu đo Bang Coc cung voi cac di tich lich su, tu nhien va van hoa trong vung lan can, nhung bai bien va hai đao o phia Nam. Phia bac Thai Lan la điem li tuong cho hoat đong leo nui va du lich mao hiem. Thai Lan cung la mien đat cua le hoi, tu nhung le hoi quoc gia nhu le hoi nam moi Songkran (con goi la le hoi te nuoc) hay le hoi hoa đang Thai Lan (Loy Krathong). Nhieu đia phuong o Thai Lan cung co le hoi rieng. Mot so nhung le hoi đia phuong noi tieng nhat la Le hoi voi o Surin va le hoi "Phi Ta Khon" o Dan Sai.
Du lich tinh duc cung đong mot vai tro quan trong trong viec thu hut du khach. Mac du mai dam o Thai Lan ve mat chinh thuc la bat hop phap, nhung cac chu nha tho thuong xuyen co cac moc noi voi quan chuc chinh phu va canh sat đe ho lam ngo cho nha tho hoat đong. Trong nhieu truong hop, cac quan chuc đuoc hoi lo boi cac chu nha tho đe tranh viec bi phap luat trung phat. Nguoi ta tin rang mai dam hoat đong cho nguoi nuoc ngoai chiem 20% tong so luong cac vu mai dam o Thai Lan, tap trung chu yeu o cac khu đen đo tai Pattaya, Patpong va bai bien Patong.
Viec phu thuoc qua nhieu vao du lich cung tao ra mat trai, đo la kinh te Thai Lan de bi ton thuong do tac đong tu ben ngoai. Khi đai dich Covid-19 xa ra, Thai Lan buoc phai đong cua nganh du lich. To Bloomberg cho rang trien vong kinh te Thai Lan nam 2020 la toi te nhat o chau A, do nen kinh te nuoc nay phu thuoc qua nhieu vao xuat khau va du lich, trong khi ca hai linh vuc nay đeu bi anh huong nghiem trong do su bung phat cua đai dich


Nhan khau Nam 2023, dan so cua Thai Lan uoc tinh la 71,7 trieu nguoi. Cuoc đieu tra dan so đau tien cua Thai Lan vao nam 1909 uoc tinh dan so la 8,2 trieu nguoi. Tinh đen  nam 2010, 44,2% dan so sinh song tai cac khu vuc thanh thi, tang tu 29,4% vao nam 1990 va 31,1% vao nam 2000.


= Dan toc =
Tinh đen nam 2010, 95,9% dan so cua Thai Lan la nguoi Thai, 2,0% la nguoi Mien Đien, 1,3% la nhung dan toc khac va 0,9% la khong xac đinh đuoc dan toc.


= Gia hoa dan so =
Thai Lan đang đoi mat voi toc đo gia hoa dan so nhanh nhat the gioi. Thai Lan co ty le sinh thap nhat Đong Nam A, ngang voi Singapore. Tu nam 2000 đen nam 2021, dan so tu 20 - 24 tuoi cua Thai Lan đa giam 20%, chi thap hon chut it so voi muc giam 27% o Nhat Ban
Theo so lieu cua Tong cuc Thong ke Thai Lan, ty le sinh cua Thai Lan đa giam manh, tu 818.901 be trong nam 2012 xuong chi con 544.570 be trong nam 2021. Nam 2021, Thai Lan đa phai chi 750 ty bat (tuong đuong 4,43% GDP) cho viec cham soc nguoi cao tuoi, so voi nam 2013 chi vao khoang 430 ty bat. Đen nam 2022, voi 15,8 trieu nguoi (chiem 22% tong dan so) co đo tuoi tu 60 tro len, Thai Lan đa chinh thuc tro thanh "xa hoi gia hoa". So nguoi tu 65 tuoi tro len du kien se chiem 26% dan so Thai Lan vao nam 2040. Su gia hoa khien luc luong lao đong Thai Lan se giam voi toc đo khoang 5%/nam trong giai đoan 2020-2060 voi muc giam tong cong len toi 14,4 trieu nguoi, gay ra rat nhieu anh huong tieu cuc toi nen kinh te Thai Lan.
Nam 2024, ty le sinh cua Thai Lan đa giam xuong muc thap nhat ke tu nam 1940. Trong nam đo, Thai Lan ghi nhan 462.240 ca sinh so voi 571.646 ca tu vong. Đay la nam thu 4 lien tiep so tu vong nhieu hon so tre em chao đoi. Tong ty suat sinh cua Thai Lan đa giam xuong 1,0 tre em tren moi phu nu, thap hon ca muc 1,2 cua Nhat Ban, khien nuoc nay la nuoc Đong Nam A duy nhat roi vao nhom cac quoc gia co muc sinh cuc thap (trong khi nhom nay thuong bao gom cac quoc gia phat trien co thu nhap cao). Luc luong lao đong cua Thai Lan du kien se sut giam nghiem trong do gia hoa dan so, tu 37,2 trieu lao đong nam 2024 giam xuong con 22,8 trieu trong 5 thap ky toi. Chinh phu Thai Lan đa xac đinh viec thuc đay ty le sinh la chuong trinh nghi su quoc gia, nhung tinh hinh van chua co cai thien trong nhieu nam qua


= Ton giao =
Phat giao Thuong toa bo la ton giao pho bien nhat cua Thai Lan va mot phan thiet yeu cua ban sac, van hoa Thai Lan. Thai Lan co so luong Phat tu cao thu hai tren the gioi sau Trung Quoc. Nam 2018, 93,46% dan so Thai Lan tu nhan la theo Phat giao.   


= Ngon ngu =
Tieng Thai la ngon ngu chinh thuc cua Thai Lan va ngon ngu chinh trong giao duc va hanh chinh. Tieng Thai thuoc ngu he Kra–Dai gan voi tieng Lao, tieng Shan o Myanmar va cac ngon ngu thieu so đuoc su dung tai mot vanh đai o bien phia nam Trung Quoc tu Hai Nam đen Van Nam. Tieng Thai tieu chuan dua tren phuong ngu cua nguoi thai mien trung va đuoc viet bang bang chu cai Thai, mot he thong chu viet abugida phat trien tu chu Khmer.


= Giao duc =

Ty le biet chu thanh nien cua Thai Lan đat 98,1% vao nam 2015. He thong giao duc cua Thai Lan đuoc chia thanh cac cap mau giao, tieu hoc, trung hoc co so, trung hoc pho thong, day nghe va đai hoc. Giao duc la bat buoc đen 14 tuoi va mien phi đen 17 tuoi. Thai Lan cung la mot trong nhung so it quoc gia quy đinh đong phuc truong cho đen đai hoc.


= Y te =

Bo Y te cong cong thuc hien quan ly nha nuoc ve y te va cham soc suc khoe tai Thai Lan. Nam 2009, tong so chi tieu ve y te tai Thai Lan đat 4,3% GDP. Benh khong truyen nhiem la nguyen nhan chinh cua benh tat va tu vong, trong khi nhung benh truyen nhiem nhu sot ret, lao va tai nan giao thong cung la nhung van đe y te cong cong quan trong.
Thang 12 nam 2018, Thai Lan tro thanh quoc gia Đong Nam A đau tien cho phep su dung can sa y te.


Van hoa Van hoa Thai Lan chiu anh huong sau sac truc tiep tu van hoa An Đo voi cac tu tuong Phat giao - ton giao chinh thuc đuoc cong nhan la quoc giao o đat nuoc nay va tu nen san xuat phu thuoc vao nguon nuoc. Co the thay ro hai điem tren qua cac ngay le hoi. Trong van hoa ung xu, nguoi Thai to ro su sung đao, ton kinh hoang gia va trong thu bac cung nhu tuoi tac.

Mot trong nhung điem đac trung nhat cua phong tuc Thai la vai (tieng Thai: wai), gan giong nhu cach cui chao cua nguoi An (Tieng Hindi: namaste). Cu chi nay đuoc su dung khi gap mat, chia tay hoac xac nhan, voi nhieu dang khac nhau phu thuoc va vi tri xa hoi cua nguoi đo, nhung nhin chung, thuong la cu chi giong nhu đang le voi hai tay chap lai va đau cui xuong.
Su the hien tinh cam noi cong cong thuong la giua ban be, nhung rat hiem khi xay ra giua cac đoi lua đang yeu. Do đo, thuong thay ban be nam tay nhau, nhung cac cap đoi rat it khi lam the tru phi đang o nhung noi Tay hoa.
Chuan muc xa hoi Thai cho rang so vao đau mot ai đo la vo le. Cung la mat lich su khi đat chan cao hon đau ai đo, đac biet neu nguoi đo co đia vi xa hoi cao hon. Đo la boi vi nguoi Thai cho rang chan la bo phan do ban va thap kem nhat tren co the, con đau la bo phan cao nhat va đang kinh nhat. Nguyen tac nay cung anh huong đen cach nguoi Thai ngoi tren san- chan cua ho đe vao trong hay ra đang sau ma khong chia vao nguoi đoi dien. Chia vao hay cham vao bat cu cai gi bang chan đeu bi xem la mat lich su.

Trong cuoc song hang ngay o Thai, moi nguoi thuong chu y giu cho cuoc song đuoc vui ve (khai niem nay goi la sanuk). Vi quan niem nay, nguoi Thai rat thoai mai o noi lam viec ma trong cac hoat đong hang ngay. The hien cam xuc tich cuc trong cac tuong tac xa hoi cung rat quan trong trong van hoa Thai, quan trong nhu la viec Thai Lan đuoc biet đen nhu "Đat nuoc cua nhung nu cuoi".
Cai va hay the hien su tuc gian la mot đieu kieng cu trong van hoa Thai, va, cung nhu cac nen van hoa chau A khac, cam xuc tren khuon mat la cuc ky quan trong. Vi ly do nay, du khach can đac biet chu y tranh tao ra cac xung đot, the hien su gian du hay khien cho mot nguoi Thai đoi net mat. Su khong đong tinh hoac cac cuoc tranh chap nen đuoc giai quyet bang nu cuoi va khong nen co trach mang đoi phuong.
Thuong thi, nguoi Thai giai quyet su bat đong, cac loi nho hay su xui xeo bang cach noi "Mai pen rai", nghia la "Khong co gi đau ma". Viec su dung pho bien thanh ngu nay o Thai Lan the hien tinh huu ich cua no voi vai tro mot cach thuc giam thieu cac xung đot, cac moi bat hoa va than phien; khi mot nguoi noi "mai pen rai" thi hau nhu co nghia la su viec khong he quan trong, va do đo, co the coi la khong co su va cham nao va khong lam ai đoi net mat ca.


= Nghe thuat tao hinh =


 Nghe thuat  Nghe thuat cua Thai chu yeu co đe tai Phat giao. Hinh anh cac đuc Phat đuoc mieu ta voi nhieu truong phai đac trung khac nhau qua nhieu thoi ky. Kien truc va nghe thuat đieu khac đen chua Thai chiu anh huong tu nen van hoa Khom( ขอม) va Dvaravati, Sri Lanka, Nghe thuat Thai hien đai la su pha tron giua cac yeu to truyen thong va ky thuat hien đai.


 Trang phuc  Trang phuc Thai Lan chiu anh huong tu An Đo va cu dan Dvaravati đuoc chia ra lam 2 dang: trang phuc truyen thong(trang phuc cung đinh va trang phuc binh dan) va trang phuc hien đai. Đac điem co ban cua trang phuc truyen thong cua nguoi Thai la khong may vua sat nguoi. Thay vi the chung đuoc may tu cac manh vai lua hay vai bong hep đuoc noi, gap, cuon thanh nhieu loai ao quan đa dang.
Trang phuc truyen thong cua Thai Lan đuoc goi la chut thai (tieng Thai:ชดไทย), co nghia đen la "trang phuc Thai". No co the đuoc mac boi đan ong, phu nu va tre em. Chut thai cho phu nu thuong bao gom mot pha nung hoac chong kraben, ao canh va sabai. Phu nu mien Bac va Đong Bac co the mac ao sinh thay vi pha nung va mac quan dai voi ao canh hoac ao dai suea. Chut thai cho nam bao gom mot chiec kraben hoac quan chong, ao so mi hoa tiet Raj, voi vo trang dai đen đau goi tuy chon va mot chiec sabai. Chut thai cho đan ong mien bac Thai Lan bao gom mot sado, ao khoac kieu Manchu mau trang, va đoi khi la khian hua. Trong nhung dip trang trong, moi nguoi co the chon mac mot trang phuc đuoc goi la quoc phuc chinh thuc cua Thai Lan.


= Van chuong =

Van hoc đuong đai cua Thai chiu anh huong lon boi nen van hoa Hindu cua An Đo. Nhung tac pham xuat sac nhat cua van chuong Thai gom phien ban khac cua su thi Ramayana, co ten la Ramakien, đay la tac pham viet lai cua vua Rama I va đai su Loetla Nabhalai (vua Rama II) voi phan tho đuoc viet boi Sunthorn Phu, sau khi cac phien ban cu bi mat do chien tranh loan lac cuoi thoi Ayutthaya .


= Am thuc =

Am thuc Thai phoi hop nam vi co ban: ngot, cay, chua, đang, va man. Thanh phan thuong đuoc su dung trong am thuc Thai Lan bao gom toi, ot, nuoc cot chanh, sa, rau mui, rieng, đuong co, va nuoc mam (nam pla). Cac thuc pham chu yeu o Thai Lan la gao, giong lua đac biet la gao tam (con đuoc goi la gao "hom Mali") đuoc dung trong hau het cac bua an. Thai Lan la nuoc xuat khau gao lon nhat the gioi trong nhieu nam. Hon 5.000 giong gao tu Thai Lan đuoc bao quan trong ngan hang gen lua cua Vien Nghien cuu lua gao quoc te (IRRI), co tru so tai Philippines. Vua Thai Lan la nguoi bao tro chinh thuc cua IRRI.

Vao nam 2017, bay mon an Thai Lan đa xuat hien trong danh sach "50 mon an ngon nhat The gioi" - mot cuoc tham do truc tuyen đoi voi 35.000 nguoi tren toan the gioi cua CNN Travel. Thai Lan co nhieu mon an trong danh sach hon bat ky quoc gia nao khac. Cac mon an cua Thai Lan nam trong danh sach la: tom yum la mon sup chua cay Thai (xep thu 4), mien xao kieu Thai hay con goi la pad Thai (xep thu 5), goi đu đu Thai hay con goi la som tam (xep thu 6), ca ri Massaman (xep thu 10), ca ri xanh (xep thu 19), com chien Thai (xep thu 24) va Som Tum Pu Pla Ra (xep thu 36).


= Bieu dien nghe thuat =


 Nha hat va khieu vu  Khong he co truyen thong kich noi o Thai Lan, thay vao vi tri đo la nghe thuat mua Thai Lan.
Nhieu đieu mua dan gian hay cung đinh Thai đa đuoc trinh dien tren san khau trong va ngoai nuoc, hap dan đong đao khan gia, trong đo co the noi toi nhu   mua mat na Khon, Lakhon va Likay- Khon đoi hoi ky nang phuc tap nhat, nhung Likay lai đuoc yeu thich nhat; mua sap Lao Kra Top Mai thinh hanh o vung nong thon Thai Lan. Kich Nang, mot loai roi bong Thai đuoc trinh dien tai mien Nam. Ngoai ra con co đieu mua Ramwong (Ban mau:Lang-th; RTGS: ram wong).


 Giai tri  Phim Thai Lan vao khoang thoi gian truoc nam 2000 moi chi pho bien o thi truong noi đia, chang han nhu Insee Daeng (1959), Insee Thong, Mon rak Luk thung, Banthuk Rak Pimchawee,... Khi đo, Mitr Chaibancha la dien vien noi tieng nhat thap nien 1970.

Sau nay, đien anh Thai Lan moi đuoc biet đen va thu hut su chu y cua cong chung quoc te. Đac biet la nhung bo phim vo thuat nhu Ong Bak (2003), Tom Yum Goong, Ong Bak 2, Ong Bak 3,... Trong đo, hai bo phim Ong Bak va Tom Yum Goong đa mang ve hon 47 trieu đo la tren toan the gioi. Phim kinh di Thai Lan cung rat pho bien o chau A, co the ke đen nhu Shutter (2004), tac pham sau nay đuoc 20th Century Fox mua ban quyen va lam lai, mot so bo phim kinh di khac nhu loat phim Choi Ngai (2004-2008), The Unseeable (2006), Alone (2007), Body (2007), Coming Soon (2008), 4bia (2008), Phobia 2 (2009), Ladda Land (2011), The Swimmer (2013) cung rat thanh cong. Tac pham kinh di pha lan hai kich Pee Mak (2013) co doanh thu hon 33 trieu đo la tren toan cau. Bad Genius (2017) tiep tuc nang tam, đua đien anh Thai Lan tro thanh mot hien tuong khi gay sot cac phong ve tren khap the gioi, đoat nhieu giai thuong danh gia, đong thoi thu ve hon 42 trieu đo la, tac pham đuoc coi la bo phim Thai Lan thanh cong nhat moi thoi đai.
Phim truyen hinh Thai Lan, con đuoc goi la Lakorn, đa tro nen pho bien, vuot ra khoi bien gioi que nha, chinh phuc khan gia tren khap chau A. Nhieu bo phim truyen hinh Thai Lan noi tieng nhu Khluen Chiwit, U-Prince, Roy Leh Sanae Rai, The Crown Princess hay phim truyen hinh tuoi teen, nhu 2gether: The Series, The Gifted, Girl From Nowhere, Hormones: The Series,... Đuoc khan gia chau A đon nhan tich cuc.
Nganh cong nghiep giai tri uoc tinh đa đong gop truc tiep 2,1 ty đo la My vao tong san pham quoc noi cua Thai Lan trong nam 2011, đong thoi ho tro truc tiep hon 86.600 viec lam.


= Nganh kien truc =


 Nha cua  Nha cua nguoi Thai co nhung đac trung giong voi kieu nha cua nguoi Mon va nguoi Khmer nhu co noc hinh mai rua, chom đau đoc co khau cut voi nhieu kieu khac nhau. Hai gian hoi đe trong va co lan can bao quanh. Khung cua ra vao va cua so co nhieu hinh thuc trang tri khac nhau. Cach bo tri tren mat bang sinh hoat cua nha Thai kha đoc đao: cac gian đeu co ten rieng. Tren mat san đuoc chia thanh hai phan: mot phan danh lam noi ngu cua cac thanh vien trong gia đinh, mot nua danh cho bep va con la noi đe tiep khach nam. Vat lieu xay dung nha san thuong la tre, go, mai lop bang tranh, la co... Nha co phan chinh va co san hien voi cau thang đi len (so bac thang la so le vi nguoi Thai Lan quan niem bac thang so chan co the dan ma quy vao nha, mang lai đieu khong may man). Nha san o nhung vung ngap nuoc se đuoc dung cot chong đo nha cao hon, nhung noi khong ngap nuoc cung dung cot đe co cho lam chuong gia suc.
Phan nha o se co ban tho Phat đe o vi tri cao ngang tran, mot tuong Phat nho huong ra phia cua, huong hoa, trau cau la hai mon thuong đuoc đe dang cung Phat, ngoai ra con co nhung dung cu nghi le, đo dung đung đo le.Đay đuoc coi la noi linh thieng nhat, tat ca cac sinh hoat trong gia đinh đeu phai the hien su ton trong voi noi linh thieng nay, khong cho tre con hay đan ba đi lai phia duoi, cam huong chan vao du la luc ngu hay chuyen tro. Nhieu gia đinh con co mieu tho lam tu tranh hay tre đon gian o loi vao chinh, voi quan niem đo la viec lam can thiet đe giup tranh khoi nhung hoan nan, om đau.
Nha chinh nam trong khuon vien cung mot cai san va mot ngoi nha phu, co hang tuong rao bao quanh. Nha bep va noi chua nuoc nam lien sat voi nha chinh. Noi đe thoc lua thi o noi tach biet rieng.
Nha san truyen thong, tao ra khong gian sinh hoat tach roi voi mat đat, đay cung la mot cach giu gin suc khoe, tranh đuoc benh tat do thoi tiet am thap. San nha hinh chu nhat co mai hien che. Khoang khong gian ben duoi đe trong con đuoc su dung la noi lam viec, noi đat khung cui det vai.
Tu nhung net so khai ban đau, nha o cua Thai Lan co nhung buoc phat trien hon. Cau truc co phan phuc tap hon đe đap ung nhung nhu cau cao hon trong đoi song ngay nay.


= The thao =

Muay Thai (đanh boc Thai) mot nhanh cua Bokator Khmer khong chi la mon vo thuat mang tinh bieu tuong quoc gia ma con la mon the thao đuoc nhieu nguoi xem nhat. Mon the thao dan toc chinh la cau may, mot mon tuong tu nhu bong chuyen nhung đuoc choi bang chan voi mot qua cau may nhe. Co rat nhieu bien the cua mon the thao nay voi nhieu luat choi khac nhau.
Ngoai ra, con co cuoc thi đua thuyen thien nga noi ma cac lang tranh tai voi nhau theo đoi. Cuoc đua co moi đoi quoc te tham du thuong đuoc to chuc vao thang 11.
Tro choi lan trung cung đuoc ua thich trong thoi gian nong nhan, nhung nan đoi va tinh trang thieu hut trung va giua the ky truoc đa khien cho tro choi nay gan nhu bien mat tai cac vung nong thon noi ma cac truyen thong van con rat song đong.
Đoi tuyen bong đa quoc gia Thai Lan la đoi tuyen đai dien cho Thai Lan trong cac tran đau, giai thi đau quoc te, do Hiep hoi bong đa Thai Lan (FAT) quan ly. Thai Lan la mot trong nhung nen bong đa manh; xep hang đau ve so luong danh hieu trong khu vuc Đong Nam A noi rieng va đang co muc tieu tien xa hon trong tuong lai. Trong 7 lan du cup bong đa chau A thi đoi tung đat thu hang ba vong chung ket nam 1972, ky đau tien Thai Lan la chu nha đang cai. Đoi cung đa 7 lan gianh ngoi vuong tai giai vo đich khu vuc voi lan gan nhat la vao nam 2022.


Tham khao Tham khao Bunbongkarn, Suchit (1996). State of the Nation: Thailand. Singapore: Institute of Southeast Asian Nations.
Business Monitor International. Thailand. 2000.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: đia điem thieu nha xuat ban (lien ket)
Chavalpait, Orothai (2000). Asian Approach to Resource Conservation and Environmental Protection. Tokyo: Asian Productivity Organization.


Lien ket ngoai Thaigov.go.th Royal Government of Thailand
Tourism Authority of Thailand Official tourism website
Thai National Assembly Luu tru ngay 13 thang 5 nam 2008 tai Wayback Machine Official Thai Parliament website
Mfa.go.th Thailand Ministry of Foreign Affairs
Thailand Internet Information Thailand: National Electronics and Computer Technology Center
CIA - The World Factbook - Thailand Luu tru ngay 29 thang 12 nam 2010 tai Wayback Machine
Thailand Country Fact Sheet from the Common Language Project
Thailand Travel Dictionary Non-commercial information site
Longdo Map Thailand On-line Thailand map
Royal Thai Police Killings Luu tru ngay 8 thang 10 nam 2003 tai Wayback Machine
31 5 55 ขาวเทียงDNN คอลัมน์อัพเดท ปรองดอง เดือด tren YouTube
 Wikimedia Atlas cua Thailand