Chuong trinh Dan su Chien đau (tieng Anh: Civilian Irregular Defense Group program viet tat la CIDG, đoc am Viet la Xit-gi) la mot chuong trinh quan su do Co quan Tinh bao Trung uong (CIA) phat trien trong Chien tranh Viet Nam, nham tao ra cac đon vi quan đoi khong chinh quy o Mien Nam Viet Nam tu cac nhom dan toc thieu so ban đia. Muc đich chinh cua viec thiet lap chuong trinh CIDG la chong lai anh huong ngay cang tang cua Viet Cong (VC) o Cao nguyen Trung phan bang cach huan luyen va trang bi vu khi cho nguoi ban đia đe ho tu bao ve buon lang.
Chuong trinh nay nhanh chong mo rong sau khi Quan đoi My chuyen quyen kiem soat tu CIA sang MACV sau 2 nam ke tu khi thanh lap va chuyen trong tam tu phong thu buon lang sang cac hoat đong thong thuong hon. Tu thang 6 nam 1967 tro đi, cac thanh vien CIDG đuoc đua vao Quan đoi Viet Nam Cong hoa (QLVNCH) hoac cac co quan chinh phu khac đe tang cuong su tham gia cua nguoi ban đia. Đen cuoi nam 1970, cac trai CIDG con lai đuoc chuyen thanh trai Biet đong quan Viet Nam Cong hoa. Nhung nguoi dan toc thieu so ban đia thanh lap CIDG đa nhan đuoc nhung loi ich đang ke tu chinh phu Viet Nam Cong hoa vi long trung thanh cua ho va đay la lan đau tien cac nhom thieu so đuoc trao tu cach đay đu la cong dan mien Nam Viet Nam.


Muc đich Co hai ly do thuc đay viec to chuc luc luong "Dan su Chien đau" gom: 

Chinh phu My cho rang nen vu trang nhom nguoi Dan toc thieu so đe chong lai su xam nhap cua Cong san.
Nguoi Thuong va cac dan toc thieu so noi chung la đoi tuong chinh cho viec tuyen truyen cua cong san, ho bat binh voi Chinh quyen Viet Nam Cong hoa, lai de bi cong san loi dung, loi keo va tuyen mo.
Đen thang 1 nam 1965, truoc khi Chinh phu My đem quan vao truc tiep tham chien tren chien truong mien Nam Viet Nam, Bo Tu lenh Binh chung Biet kich My đa hoach đinh "Ke hoach chong xam nhap", gui đen Bo chi huy Lien đoan Biet kich so 5 va cac Ban chi huy Vung, cung cac toan Biet kich, trong đo xac đinh ro: "Ke hoach chong xam nhap cua Luc luong Biet kich la mot chuong trinh hon hop, phoi hop giua Quan su voi Dan su, nham thuc hien ba muc tieu co ban sau: 

Loai tru Viet Cong, thiet lap an ninh tren đia ban đuoc giao.
Bao đam su kiem soat cua Chinh quyen Viet Nam Cong hoa đoi dan chung trong vung.
Huy đong đuoc dan chung tham gia vao cac chuong trinh cua Chinh quyen Viet Nam Cong hoa.
Nhung muc tieu nay chi co the đat đuoc khi thuc thi mot trong ba nhiem vu sau: 

Kiem soat va quan ly chat khu vuc Bien gioi.
Hoat đong ngan chan hieu qua tai cac tuyen đuong Bac Viet thuong xam nhap.
To chuc tot cac cuoc hanh quan đanh pha cac chien khu, can cu cua Viet Cong.


Lich su hinh thanh Chuong trinh Dan su Chien đau do CIA đe xuong vao đau nam 1961 nham đoi pho voi su banh truong anh huong cua Viet Cong tai Cao nguyen Trung phan mien Nam Viet Nam. Khoi đau o lang Buon Enao, mot toan A thuoc Luc luong Đac biet My (Biet kich Mu Noi Xanh) di chuyen vao lang va thanh lap Trung tam Phat trien Khu vuc. Tap trung vao viec Phong ve Đia phuong va hanh đong dan su, cac nhom Biet kich quan đa gop phan lon vao cong tac huan luyen va to chuc nhan luc ban đau. Dan lang đuoc nguoi My huan luyen va vu trang nham muc tieu bao ve lang trong hai tuan, trong khi Luc luong Xung kich Dan su Chien đau đuoc đia phuong hoa tiep nhan huan luyen va trang bi vu khi tot hon va đong vai tro nhu mot Luc luong phan ung nhanh đanh tra lai cac cuoc tan cong cua Viet Cong. Đai đa so cac trai Dan su Chien đau luc đau do cu dan vung đong bao dan toc thieu so trong ca nuoc phu trach (đac biet la nguoi Thuong), ho khong thich ca hai mien Bac va Nam Viet Nam va do đo đa nhanh chong lam theo loi cac co van My. Chuong trinh to ra thanh cong vang doi, cu moi lan mot ngoi lang đuoc binh đinh thi no lai đong vai tro nhu mot trai huan luyen cho cac ngoi lang tai đia phuong khac.
Thang 9 nam 1962, Bo chi huy Luc luong Đac biet (Biet kich My tai Viet Nam) đuoc thanh lap, truc thuoc Bo Tu lenh Phai bo vien tro quan su My tai Viet Nam (MACV). Tinh đen thang 10 nam 1962, co tat ca hai muoi bon toan Biet kich My hoat đong tren lanh tho mien Nam Viet Nam. Thang 11 nam 1962, Luc luong Biet kich My tai Viet Nam đuoc to chuc gom Bo chi huy (C), ba ban chi huy (B) va 26 toan (A). Ngoai ra, con co Bo chi huy Trung tam đat tai Sai Gon. Bo chi huy (C) khong đon thuan chi huy, đieu hanh ma lam chuc nang nhu la Bo Tu lenh Binh chung cua Luc luong Đac biet o chien truong Viet Nam. Thang 2 nam 1963, Bo chi huy Luc luong Đac biet My tu Sai Gon roi đi Nha Trang vi Thanh pho nay nam o khoang giua tu Vi tuyen 17 đen Nam bo, rat thuan tien cho viec đieu hanh cac toan Biet kich nam rai rac khap mien Nam Viet Nam. Ngoai ra, Nha Trang lai nam tren bo bien, thuan loi cho viec tiep nhan vu khi, trang thiet bi vien tro đen tu Okinawa; lai co san bay va he thong đuong bo rat tien cho viec van chuyen tiep te hau can.
Tu thang 12 nam 1962 đen thang 2 nam 1963, Bo chi huy Luc luong Biet kich My đam đuong hoan toan viec chi huy moi hoat đong cua cac toan Biet kich tai Viet Nam. Vao thoi điem đo cac toan Biet kich My đa thiet lap nhung trai Dan su Chien đau tren khap bon Vung Chien thuat cua Quan luc Viet Nam Cong hoa va truc tiep chi huy cac toan Biet kich. Cac toan Biet kich đuoc lam thoi to chuc tren co so tam thoi đieu đong quan cua Lien đoan 1 (tu Okinawa); hai Lien đoan 5, 7 Biet kich (tu Fort Bragg, North Carolina). Đen thang 12 nam 1963, cac toan Biet kich My phoi hop voi Luc luong Biet kich cua Quan luc Viet Nam Cong hoa đa đuoc huan luyen va trang bi, gom 18.000 quan thuoc Luc luong Xung kich; 43.000 quan thuoc luc luong Phong ve dan su.


Phat trien Vao nam 1963, Quan đoi My nhan thay rang chuong trinh nay la mot thanh cong lon, nhung cung co cac đon vi Dan su Chien đau va Biet kich quan đa khong đuoc su dung đung cach, nhat la tu sau khi mo cuoc hanh quan Switchback, quyen kiem soat cua chuong trinh Dan su Chien đau đa đuoc chuyen đoi tu CIA sang Bo chi huy Vien tro Quan su My tai Viet Nam (MACV). Luc luong Dan su Chien đau đuoc mo rong nhanh chong, gan nhu toan bo Lien đoan Biet kich so 5 cua Luc luong Đac biet Quan đoi My đa tien vao Viet Nam, cac đon vi Dan su Chien đau buoc phai ngung tap trung vao viec phong thu thon xom va thay vao đo đuoc du phan trong cac hoat đong thong thuong hon ma noi bat nhat la giam sat bien gioi. Cuoi nam 1964, Luc luong Dan su Chien đau khong con la van đe phat trien so luong nua. Vi muc đich va nhiem vu cua no cung thay đoi. Ngoai chuc nang phong ve tai cho (giu đia ban nong thon, mien nui). Cac trai Dan su Chien đau đeu đuoc su dung lam ban đap cho cac cuoc hanh quan tan cong vao can cu Viet Cong. Voi su đieu chinh chuc nang tren se lam tang phan hieu qua cho viec kiem soat khu vuc bien gioi, thong qua viec Luc luong Biet kich My trien khai xay them mot so đon, tram bien phong.
Trong cuoc hanh quan Switchback (tu thang 11 nam 1962 đen thang 7 nam 1963), cac hoat đong tan cong cua Luc luong Xung kich Dan su Chien đau nhu: phuc kich, tuan tieu, tham sat tai đia ban phu trach cua moi trai. Ngoai ra, nhung cuoc hanh quan phoi hop voi cac đon vi cua Quan luc Viet Nam Cong hoa, bao gom Luc luong Dan su Chien đau cua cac trai. Chi tinh rieng thang 6 nam 1963, đa co bon Đai đoi Xung kich Dan su Chien đau đuoc tuyen tu cac trai Đakto, Plei Mrong va Polei Kleng phoi hop hanh quan lung suc Quan đoi Cong san. Luc luong Vu trang Cong san phan ung lai bang cach phao kich, quay roi cac Đon trai Bien phong. Trong luc Luc luong Biet kich My mo cuoc hanh quan Switchback, thi cac hoat đong cua Cong san ngay cang gia tang, hau het cac trai Biet kich đeu bi tap kich hoac uy hiep, quay roi. Ngay 3 thang 1 nam 1963, Luc luong Đac cong cung hai Đai đoi Quan Giai phong tan cong va tran ngap trai Plei Mrong. Sau vu tan cong cua quan Bac Viet, van đe phong thu cua cac đon trai bien phong đuoc xem xet lai, Bo Tu lenh Phai bo Vien tro Quan su My tai Viet Nam đa ra lenh cho cac toan Biet kich thiet lap them tuyen phong thu thu hai, cho tat ca cac đon tram cua Luc luong Biet kich My. Đong thoi, tang cuong them hai Tieu đoan Cong binh Hai quan (Seabee) ho tro trong viec xay cat cac cong trinh quan su.
Viec su dung Luc luong Dan su Chien đau trong cac hoat đong tuan tieu, luc soat nhung đia ban ngoai pham vi trach nhiem cua đon trai, thuong can co nhung can cu tien phuong va luc luong ung cuu. Sau đo, Luc luong Xung kich voi 20.000 quan đuoc thanh lap vao thang 11 nam 1963. Đen thang 7 nam 1964, đuoc bien che, to chuc hoan chinh, moi Đai đoi Dan su Chien đau co quan so 150 nguoi, bao gom Bo chi huy (10 nguoi), ba Trung đoi thuc binh (35 nguoi), Trung đoi hoa luc (35 nguoi). Moi trai đuoc bien che đu bon Đai đoi. Hai Đai đoi hoat đong ben ngoai trai, tai cac can cu tien phuong; thuong tung cac Trung đoi, cung cac toan Trinh sat (5 nguoi) hoat đong tren đia ban đuoc phan cong. Tuy nhien, bat đau tu nam 1965, Cong san cung thay đoi chien thuat tu chien tranh du kich sang chien tranh nhan dan. Truoc thuc te tren, moi hoat đong cua Luc luong Biet kich My đuoc phan lam ba loai. Mot la thiet lap them trai Dan su Chien đau nham ngan chan muc đo chuyen quan, tiep te cua Bac Viet. Đong thoi bo mot so trai do ap luc qua nang cua cong san. Mat khac to chuc phong thu tot cac trai doc theo bien gioi nhu: A Sau, Lang Vay, Con Thien, Loc Ninh, Bu Đop... Hai la, thanh lap cac so chi huy hanh quan ngoai bien nhu: So chi huy hanh quan Delta o Vung Chien thuat I; So chi huy hanh quan Black Jack 33 o Vung Chien thuat III. Ca hai so chi huy hanh quan tren đeu nam trong "Ke hoach hanh quan Sigma". Đay la cuoc hanh quan đau tien hoi hop giua đon vi Xung kich Co đong va đon vi Xung kich Tiep ung.
Trong cuoc hanh quan Black Jack 41, co hai Đai đoi Xung kich Co đong nhay du xuong tan cong can cu cua Viet Cong tai vung nui That Son, thuoc Vung Chien thuat IV. Cuoc hanh quan Attleboro do mot đon vi xung kich đanh pha can cu Suoi Đa (Tay Ninh) cua Viet Cong tai Vung Chien thuat III, loai khoi vong chien mot Tieu đoan chu luc quan Giai phong. Cuoi cung la nhung cuoc hanh quan phoi hop giua cac đon vi Dan su Chien đau voi cac đon vi cua Lien quan My nhu cuoc hanh quan Nathan Hale, phoi hop giua Luc luong Dan su Chien đau voi Su đoan 1 Ky binh bay va Su đoan Nhay du 101 cua My. Cuoc hanh quan Henry Clay va Thayer; hay cuoc hanh quan Rio Blanco o Vung Chien thuat I, bao gom cac đon vi Dan su Chien đau, Đia phuong quan va Biet đong quan Viet Nam Cong hoa, voi Thuy quan luc chien Han Quoc va Thuy quan luc chien My. Cuoc hanh quan Sam Houston o Vung Chien thuat II, co su hoi hop giua Su đoan Bo binh so 4 cua My voi Luc luong Dan su Chien đau.


Tan cuoc Khi nguoi My bat đau rut quan ve nuoc thong qua chien luoc Viet Nam hoa chien tranh tu nam 1968 đen 1969, Luc luong Dan su Chien đau hau het đeu đuoc chuyen giao cho Luc luong Biet đong quan Viet Nam Cong hoa vao nam 1970, hinh thanh cac đon trai Biet đong quan Bien phong va van tiep tuc tham chien trong bien che cua Quan luc Viet Nam Cong hoa cho đen khi chinh the Viet Nam Cong hoa sup đo trong su kien 30 thang 4 nam 1975.


Xem them Luc luong biet kich Hoa Ky va đong minh trong Chien tranh Viet Nam
Tran A Sau
Tran Đong Xoai
Tran Hiep Hoa
Tran Kham Đuc
Tran Nam Đong
MIKE Force luc luong xung kich co đong cua chuong trinh CIDG.
Tran Plei Me


Chu thich Tham khao Harry Pugh, US. Special, C&D Enterprises, Arlington, VA. 1993.
Francis J. Kelly, The Green Berets, Brassey Inc., New York, NY. 1991.
Special Forces and Missions, Time-Life books, Alexandria. VA.
Hieu Vu, Secret stories of the Republic of Vietnam, Commandos, ISBN 1461180309
Lich su quan su My giai đoan chien tranh Viet Nam Luu tru ngay 9 thang 1 nam 2015 tai Wayback Machine