Trinh Doanh (chu Han: 鄭楹, 4 thang 12 nam 1720 – 12 thang 5 nam 1767), thuy hieu Nghi To An vuong (毅祖恩王), la vi chua Trinh thu 7 thoi Le Trung hung trong lich su Viet Nam, o ngoi tu nam 1740 đen 1767.
Trinh Doanh la con trai thu 4 cua Hy To Nhan vuong Trinh Cuong va la em trai cua Du To Thuan vuong Trinh Giang, hai vi Chua Trinh thu 5 va thu 6. Tu khi con tre ong đa som boc lo la nguoi co van tai vo luoc, đuoc Trinh Giang rat tin tuong. Vi chua Trinh Giang đa lon tuoi ma chua co con trai, lai mac benh ma chan nan voi chinh su nen đa giao pho binh quyen cho Trinh Doanh tu nam 1736, tuy nhien ong bi Hiep quan cong Hoang Cong Phu can tro nen khong nam đuoc thuc quyen. Do nhung chinh sach sai lam cua Trinh Giang khien trieu chinh roi ren, phong trao nong dan khoi nghia bung no khap Bac Ha lam lung lay su thong tri cua ho Trinh. Đe cuu van tinh the, vao nam 1740, me cua Trinh Giang va Trinh Doanh la ba Thai phi ho Vu cung nhom đai than Nguyen Quy Canh, Nguyen Đinh Hoan lat đo Trinh Giang va đua Trinh Doanh len ngoi Chua.
Trinh Doanh la mot nha cai tri kheo leo va cung la mot vien tuong co tai cam quan. Trong nhung nam đau tri vi, ong tien hanh cai to lai bo may chinh tri sau nhung sai lam duoi thoi Trinh Giang, ban hanh cac chinh sach nham chan hung đat nuoc, chan chinh he thong quan lai, bai bo cac cong trinh xay dung xa xi nham xoa diu su bat binh cua nhan dan. Đong thoi, Chua phai đanh dep cac cuoc noi day cua nong dan trong nuoc. Nam 1751, trieu đinh Le - Trinh đa tieu diet đuoc 2 thu linh nong dan hung manh nhat vung đong bang Bac Bo luc đo, Nguyen Huu Cau va Nguyen Danh Phuong, tinh hinh loan lac co ban đa tam yen. Lich su ghi nhan nhung nam Trinh Doanh cam quyen o Bac Ha la nhung nam on đinh va thinh đat. Song nhung co gang cua ong đa khong the cuu van su suy tan cua ho Trinh. Ong qua đoi vao nam 1767 va ngoi Chua đuoc truyen cho nguoi con trai truong la Thanh To Thinh vuong Trinh Sam.


Than the va cuoc song ban đau Trinh Doanh chao đoi vao ngay Mau Thin thang 11 nam Canh Ty, tuc 4 thang 12 nam 1720 duoi trieu Le Du Tong. Ong la nguoi con trai thu 4 cua Hy To Nhan vuong Trinh Cuong, vi chua Trinh thu 5, mau than la la ba Vu Thi Ngoc Nguyen, nguoi xa Mi Thu, huyen Đuong Yen, tran Hai Duong, nguyen la vo thu cua Trinh Cuong voi tuoc ham la Chieu vien. Nguoi anh truong cung me voi ong chinh la Du To Thuan vuong Trinh Giang.
Nam 1729, Trinh Cuong qua đoi, Trinh Giang len noi ngoi. Trong thoi gian tri vi, Trinh Giang đa lam nhieu viec mat long nguoi nhu giet hai vua Le va nhieu đai than đuoc trong vong; lai sa vao con đuong an choi xa xi, tin dung hoan quan, gian ninh khien chinh su ngay cang đo nat. Đen nua cuoi giai đoan tri vi cua ong, cac cuoc khoi nghia nong dan no ra, thanh mot lan song manh me khap Đang Ngoai. Cac su gia thuong xep thoi ky cua Trinh Giang la bat đau giai đoan suy vong cua ho Trinh.
Do len ngoi đa lau ma van chua co con trai, lai muon co nhieu thoi gian cho viec an choi, nen vao nam 1735, Trinh Giang phong cho Trinh Doanh - 16 tuoi lam Kham sai Tiet che cac xu thuy bo chu quan, Thai uy An quoc cong mo phu Luong quoc đe thay viec nhiep chinh. Trinh Doanh moi thang ba lan vao cac ngay 3, 13 va 23 tiep kien tram quan o trach cac, đe nghe trinh bay cong viec. Quan than co đieu lien quan tau len phu Luong quoc thi goi la can bam.
Trong thoi gian nay, Trinh Doanh ket than voi hai vien quan nho trong trieu la ong Hoang Ngu Phuc va ong Đo The Giai. Hai nguoi nay khi chua gap thoi, co ket giao voi mot vien hoan quan. Nguoi hoan quan ay thuong cho rang chinh su ho Trinh đa suy, thuong khuyen hai ong nen chon mot hoang tu trong ho vua Le đe ton pho, the nhung hai ong cho rang the ho Trinh tat phuc hung đuoc. Sau đo ong Đo đi ra, gap Vuong đe Trinh Doanh đang cung bon noi giam ngoi duoi đat ma choi đa ga, ben ve bam voi ong Hoang Ngu Phuc rang đay đung la chan chua. Vi the hai nguoi nay đem trau ruou vao yet kien, đuoc Trinh Doanh men tai ma thu nap. Sau khi đa len ngoi roi, Trinh Doanh dung Ngu Phuc đanh dep ben ngoai, The Giai trong coi ben trong, giac cuop cac noi đeu tieu tru đuoc het. Con vien hoan quan no sau đi theo cac Hoang ton nha Le khoi nghia o vung Tran Ninh.
Su sach ghi nhan Trinh Doanh la nguoi sang suot, qua quyet, co tai van vo, tu khi mo phu tam giu chinh quyen, rat đuoc long moi nguoi. Tuy nhien do ong bi Hiep quan cong Hoang Cong Phu - hoan quan than tin cua Trinh Giang ghen ghet nen khong nam đuoc quyen hanh. Cac cong viec trieu chinh ong đeu khong dam tu quyet ma đeu phai thinh hoi y Chua. Con Chua tu sau mot lan bi set đanh gan chet thi cho xay cung Thuong Thi o xa Hoang Mai, huyen Thanh Tri va o luon đo khong ra ngoai nua, nen viec trieu chinh roi ram. Sach Đai Viet Su ky Tuc bien dan lai tinh canh đat nuoc luc đo (1741)

Chinh vi tinh canh đo, cac cuoc khoi nghia nong dan no ra khap noi, ban đau chi la le te, nhung ve sau phat trien rong khap, loi keo hang ngan, hang van nguoi tham gia nhu cuoc khoi nghia Quach Cong Thi o Lac Tho, Nguyen Duong Hung o nui Tam Đao, Nguyen Tuyen - Nguyen Cu o Ninh Xa, Vu Trac Oanh o Mo Trach, Vu Đinh Dung o Ngan Gia, ... đeu muon tieng pho Le diet Trinh, dan chung đi theo rat đong, trieu đinh khong sao ngan cam đuoc.


Cai tri Đang Ngoai = Len ngoi nho bien loan =

Hoang Cong Phu tim cach giam bot uy quyen cua nhiep chinh vuong Trinh Doanh, bao ba quan khi trinh bay viec gi thi khong dung chu bam ma phai dung chu than (trinh), chi cho Trinh Doanh o trong mot ngoi nha nho o phia nam phu Chua goi la "đe".
Truoc tinh hinh đo, vao đau nam 1740, ba Trinh thai phi Vu thi (me cua Giang va Doanh) quyet đinh cai to chinh quyen. Ba trieu giang than Nguyen Quy Canh (Kinh) va bao ong nay tim loi khuyen Trinh Doanh len thay Trinh Giang đe tru bo hoa loan trong trieu đinh va phu Chua. Quy Canh đem viec noi lai, Trinh Doanh khoc tu choi rang

Quy Canh ben đem menh lenh cua Thai phi ban voi Nguyen Cong Thai va cung nhau đinh ke. Cac than than ho Trinh la Trinh Đac, Trinh Thiet (tuc Vu Tat Than) đeu co y đong tinh. Quy Canh nhan luc Hoang Cong Phu đang đoc quan đanh Nguyen Tuyen o Ninh Xa ma bo ngo viec phong ve kinh thanh, ben cho goi huong binh tu cac khu vuc quanh Thang Long sung vao lam tuc ve. Vao ngay khai bao hop cac quan pho lap Trinh Doanh len lam chua, nhung Doanh khong nghe. Bon Canh so đe lau sinh bien, lai đem chi du cua Thai phi ra khuyen, va tau xin nha vua. Vua Le sai su đen du bao 2, 3 lan, Doanh bat đac di phai nghe theo. Hom đo bao ti chua mo, vien gia than la Tao Thai giu chuc Tu le, nhan mat uoc xin chi cua nha vua đong vao sac van. Đen sang hom sau Trinh Doanh vao trieu, bon Quy Canh va Truong Khuong theo xe ho ve, cac đoi than binh Tu nghiem, Tu kinh tuong si đeu đeo guom vac sung. Quan noi giam la Phan Lai hau len tieng hoi nhung ho khong tra loi. Mot lat sau, Tao Thai đem sac chi cua nha vua đen, Trinh Doanh quy xuong nhan sac. Phan Lai hau đung ben canh trach mang, bi Truong Khuong cho giam vao tu, ca trieu đinh đeu im lang. Nguyen Cong Thai đoc chieu va y chi cua Thai phi, Doanh khoc khong dam ngoi len ngai. Truong Khuong ben cung Ta đo đoc Nguyen Đinh Hoan đo Doanh len bao toa, bon Quy Canh đung đau hai ben, Noi giam Khue quan cong Giap Nguyen Khoa len lau noi trong hieu, cac quan đeu xep hang lay mung, Trinh Doanh chinh thuc len ngoi Chua, xung la Nguyen soai, Tong quoc chinh, Minh Đo vuong, ton Trinh Giang lam Thai thuong vuong.
Đuoc tin co bien đong, cac hoan quan bao ve o cung Thuong Tri đem binh linh đen đe diet tru huong binh cua Quy Canh va ung ho Trinh Giang lam Chua nhu cu, nhung đeu bi đanh bai, giet chet het. Sau đo, Chua sai Nguyen Đinh Hoan bat giet đo đang than tin cua Hoang Cong Phu. Cong Phu con đong quan o Van Giang, hay tin, ben bo tron đi biet tich. Sach Cuong muc cua nha Nguyen co loi binh ve su kien nay nhu sau:


= Đanh dep khoi nghia nong dan =


 Nhung that bai ban đau  Bay gio tu mien nui, mien bien vien cho toi bon tran ben trong, đau đau cung phat sinh luc luong noi day. Đe đoi pho, Trinh Doanh đe ra cac chinh sach tuyen them uu binh tu hai xu Thanh-Nghe la que huong cua vua Le va chua Trinh. Theo nhu truoc kia 5 dan đinh thi lay 1 linh, đen nam 1740 chua cho đoi lai la cu ba suat đinh thi lay mot linh, chia linh moi cho cac quan luyen tap roi bo sung vao đoi ngu. Lai ban lenh ran cac quan khong đuoc tra bat, sach nhieu va voi tien hoi lo cua quan linh trong kinh ngoai tran. Linh cac đao khi đanh tran thi can cu theo so thu cap cua đich ma thuong.
Ngoai viec tuyen them binh linh thi thu thap vu khi cung la mot viec lam can thiet. Trinh Doanh ha lenh cho cac tran ngoai neu dang nop o dien, diem tieu, luu hoang, se mien cho viec đanh thue mo va mien tien thue dung, thue đieu cua dan đinh trong khi vuc ma nguoi phien muc ay cai quan. Nhung khach buon o cac cua hang trong kinh ky va pho Lai Trieu, neu nguoi nao tinh nguyen dang nop đe xin thuong chuc sac, se thuong cho theo nhu the le nguoi nop thoc hoac nop tien; neu nguoi nao khong muon lay chuc sac thi tra lai bang tien; nguoi nao an giau se phai toi. Đe co them tien đi đanh dep, Trinh Doanh van thuc đay chinh sach trao quan chuc cho nhung nguoi dan nop tien, thoc len trieu đinh.
Bay gio vung Son Nam co cac the luc nhu sau: Vu Đinh Dung o Ngan Gia, Tu Cao o huyen Thu Tri, Giao Ly giu huyen Đong Quan, Hoang Cong Chat o cac phu Khoai Chau, Nam Sach ... Ngay sau khi moi len ngoi, Trinh Doanh cu quan lam 3 đao đi đanh dep cac cuoc khoi nghia nay. Cao quan cong Trinh Kinh tien theo mien thuong đao o ven nui, Trinh quan cong Hoang Cong Ky theo ta đao ven song, Nhan Tho hau Pham Tran Tong theo đuong huu đao. Ong lai sai Tran Đinh Mien, Nguyen Ba Lan đanh Son Tay, Đang Đinh Mat đi đanh Son Nam. Cac chien dich đau nam 1740 quan Le - Trinh gap nhieu that bai: cac tuong Hoang Kim Trao, Nguyen The Sieu, Tran Doanh Quan bi quan Ngan Gia giet chet; Cuu te tuong Ngo Đinh Thac bi tho tu Toan Co đanh up va giet hai o Lang Son, Nguyen Trong Ung giao chien voi Nguyen Tuyen o Binh Ngo va cung tu tran.
Thang 2 nam 1740, The quan cong Vu Ta Ly đanh đuoc cac thu linh Te va Bong o Yen Lac, du đang cua Te la Nguyen Danh Phuong lui quan ve Tam Đao va dan phat trien luc luong tro lai. Vi khong lien he đuoc voi cac thu linh khac, cong them quan luong chua đu, Nguyen Danh Phuong xin đau hang đe đuoc hoan binh. Chua Trinh Doanh cho rang viec cap bach nam o man đong nam voi Nguyen Tuyen va Hoang Cong Chat la 2 moi nguy co lon hon, con xu Son Tay viec khong gap bang, nen chap nhan cho Phuong đau hang, rut bot quan ve ho tro cho đao đong nam. Đieu nay đa tao co hoi cho Phuong xay dung lai luc luong, chiem cu mot vung rung nui o Thai Nguyen va thanh lap trieu đinh rieng.


 Tieu diet quan Ngan Gia va Ninh Xa  Mua đong thang 10 AL nam 1740, sau khi phan tich tinh hinh cac lo phan quan, Trinh Doanh nhan thay mat Ngan Gia do cac thu linh Vu Đinh Dung, Đoan Danh Chan cam đau la luc luong yeu nhat so voi quan Ninh Xa cua Nguyen Tuyen, Nguyen Cu; ben quyet đinh đanh noi nay truoc. Khi đo quan khoi nghia khong co cho o co đinh, chi dua vao noi bun lay lam hiem tro, gap quan trieu đinh thi vac dao xong vao chem bua bai vao chan nguoi chan ngua chu khong theo tran phap gi ca, cac tuong nhieu lan bi thua. Ve sau bon ho gia vo xin quy hang, nhung khi trieu đinh nhan hang va sai su đen ban chuc sac thi lai khong nhan. Ong ban mot sac lenh cam chi cuop boc, an ui dan tinh cac chau quan đo, hua tra lai ruong đat cho ho an cu lac nghiep, va xa toi cho nhung nguoi đa lo đau hang theo giac. Boi the, xe Chua đi đen đau, nguoi dan đeu đon đuong hoan nghenh, lai co nguoi xin nop tien cua va luong thuc đe giup quan. Quan cua Chua tien đen ben Moc Hoan thi dung lai nghi ngoi đe sua sang khi gioi, tap luyen tran; sau đo giao chien voi quan giac mot tran o Đuong Ngang va đay lui đuoc ho.
Ngay 21 thang 12 nam 1740, đai quan cua Trinh Doanh tien đen Vu Tuan thuoc phu Ly Nhan, ngay 24 thang 12 doi quan đen Hien Dinh, chia cac tuong thanh tung bo phan, hen ngay đeu tien quan. Sang som hom sau, Chua xuat phat tu som, buoi chieu đai quan đen đia phan song Vi Hoang, sang som hom sau đen xa Lac Đao thuoc phu Thien Truong. Vu Đinh Dung đem luc luong ra đanh đe khang cu. Doanh sai Can quan cong Đinh Van Giai, Hoan quan con Nguyen Đinh Hoan, Vu Tat Than va Truong Khuong đoc suat quan cac doanh ra đanh. Quan Trinh bi mot lan phuc binh, thiet hai mot vien ti hieu. Trinh Doanh gian lam, ben thuc voi ma tien len. Vi sao huyet cua quan Ngan Gia bon mat la bun lay, nen quan khoi nghia chu quan. Ai ngo luc đo đa vao mua kho, bun lay tro nen kho rao, chi uot toi chan ngua ma thoi. Su nha Le thi cho rang đo la mot điem troi giup cho quan trieu đinh gianh chien thang. Nguyen Đinh Hoan đem quan đanh tap hau, nhan đay phong hoa đot cac trai cua quan khoi nghia, quan khoi nghia tan vo. Nhan đo đai quan Trinh cung nhau đanh kep lai, giet đuoc rat nhieu nghia quan, bat chem tuong giac cam đau. Trinh Doanh ban cho bon Đinh Hoan the bai bang vang va 200 lang bac; sai Trinh Tu Thanh san bat tan quan Ngan Gia; yen ui vo ve nhan dan, đe cho ho đeu tro ve yen nghiep lam an. Cuoc khoi nghia chinh thuc bi dep tan, trieu đinh xoa bo ten hieu Ngan Gia, cho đoi ten cho đo la xa Lai Cach.
Nhan luc Trinh Doanh đanh Ngan Gia, ca thanh Thang Long bo trong, quan Nguyen Tuyen, Nguyen Cu o Ninh Xa tien thang quan sat ben song Nhi Ha, uy hiep kinh thanh Thang Long. Bay gio trong thanh khong co quan, long nguoi rat lo so. Vu Thai phi o trong cung sai Trinh Đac giu cac cua thanh, Pham Kinh Vi, Nguyen Ba Quynh đem het dan cu ngoai thanh ra ben song lam nghi binh. Tuong Đang Đinh Mat đua quan ra đon đanh nhung bai tran phai lui ve. Quan Dieu Tran Canh cung Bang Tho hau nghe tin ben đua quan đanh vao mat sau cua quan khoi nghia. Trinh Doanh đuoc tin tuc toc quay ve cuu. Khi ve toi Kim Lan thi Nguyen Tuyen đa phai lui quan.
Đau nam 1741, truoc viec quan khoi nghia con manh, Trinh Doanh chia Son Nam lam thuong lo va ha lo. Son Nam cung Son Tay va Kinh Bac đeu đat chuc Chuong đoc, giu cong viec quan va dan thuoc hat minh. Trach nhiem cua Chuong đoc la tinh theo so ho, cu 3 suat đinh lay mot nguoi sung lam huong binh; Xem xet noi hiem tro đat đon luy canh phong, đe ngan ngua trom cuop.... Tinh hinh o Hai Duong đa tam yen nen đen thang 3 nam 1741, Chua chia noi nay lam 4 đao Thuong Hong, Ha Hong, Đon Trieu, An Lao, moi đao đat mot quan tuan thu va mot Hiep đong đe vo ve dan chung.
Tu sau tran Bo Đe, the luc quan Nguyen Tuyen, Nguyen Cu dan dan suy yeu: Nguyen Tuyen tu tran cuoi nam 1740, Vu Trac Oanh tron đi biet tich, con Nguyen Cu co tim cach khoi phuc nghia quan song khong thanh roi bi tuong Pham Đinh Trong bat va giai ve kinh xu tu. Đen cuoi nam 1741 nghia quan Ninh Xa hoan toan bi tieu diet. Ve mat Lang Son, thu linh Toan Co cung bi đanh dep va bi bat chem đau trong nam 1742. Tinh hinh o 4 tran co ve tam yen truoc khi mot the luc moi noi len, đo la Nguyen Huu Cau, con re cua Nguyen Cu.


 Đoi pho voi Nguyen Huu Cau  Nam 1743, quan He Nguyen Huu Cau tap hop lai luc luong, chiem Đo Son lam can cu, đanh pha xa Lao Phong, tuong Trinh Bang đem quan đanh, bi thua chet. Huu Cau the luc ngay cang lon. Trinh Doanh dung Hoang Ngu Phuc va Pham Đinh Trong chong lai Cau. Co the noi cuoc khoi nghia cua Nguyen Huu Cau la cuoc khoi nghia tieu bieu nhat trong phong trao nong dan khoi nghia o Đang Ngoai. Trong 8 nam khoi nghia, quan cua quan He đa tung hoanh khap đong bang Bac Bo, hai lan tan cong Kinh Bac, uy hiep Thang Long (1744 va 1748). Tuy nhien ve sau truoc su tan cong cua quan trieu đinh, the luc cua ong ngay cang suy yeu.
Luc đo cac hoang than trieu Le do Le Duy Mat đung đau noi len. Thang 9 nam 1741, Duy Mat linh quan theo đuong An Hoa, Phung Hoa thuoc Thien Quang, vuot Mi Luong va Minh Nghia keo ra song Đa, song Thao. Trinh Doanh sai Đang Đinh Mat đen Thanh Hoa, đoc cac đao An Son, Mi Luong va Chuong Đuc tien đanh. Đinh Mat bat ngo đanh up, pha đuoc quan Duy Mat. Duy Mat rut quan giu huyen Van Lang thuoc Thai Nguyen, sau lai tro ve Thanh Hoa dung doanh luy o xa Ngoc Lau, xung hieu la Thien Nam đe tu.
Bay gio van con Nguyen Huu Cau, Nguyen Danh Phuong, Hoang Cong Chat va Le Duy Mat. Trinh Doanh ha lenh cac quan linh phai phan phoi đi đanh pha can quet cac quan giu chinh quyen trong phu xin tam ken dan cac huyen gan kinh ky, cu 5 suat đinh ken lay mot nguoi lam huong binh, tha dao dich cho ho, duyet tap theo nhu phep linh chinh thuc. Ong ha lenh cho Vu Tat Than va Nguyen Quy Canh chia nhau quan lanh, phan phoi huong binh đong o ngoai kinh thanh, đe phong bi viec bat trac xay ra.
Mua thu nam 1744, tuong duoi truong Nguyen Huu Cau ten la Tuong đanh huyen Yen Son thuoc Son Tay, giet quan Tan ly Pham Gia Ninh, Thong lanh Đang Đinh Quynh bo binh linh, chay tron. Vi co Đinh Quynh la con re cua ho Trinh nen đuoc xa toi, khien quan linh rat bat binh. Trinh Doanh ha lenh gioi nghiem toan kinh thanh, sai Doan Trung cong Trinh Đac đi đanh, tam đay lui thu linh Tuong. Bay gio Nguyen Huu Cau đang thoi cuc thinh, cac thu linh nho le đeu quy phuc ong nay, hen nhau đanh up cac đia phuong Kinh Bac đe đon Nguyen Huu Cau, vi the vung Kinh Bac nao đong trong rat nhieu nam. Tuy nhien quan trieu đinh do Hoang Ngu Phuc va Pham Đinh Trong chi huy dan khoi phuc lai thanh the, khien Nguyen Huu Cau bi thua nhieu tran.
Đau nam 1745, du đang cua nha Mac đanh pha va chiem đuoc thanh Thai Nguyen. Trinh Doanh sai Van Đinh Uc tien đanh, thu phuc lai thanh nay..
Nam 1746, Nguyen Huu Cau vi thua tran lien tuc nen gia vo xin hang trieu đinh. Trinh Doanh chap thuan va đoi Huu Cau ve kinh su, phong chuc Ninh Đong tuong quan, tuoc Huong Nghia hau. Nhung Cau khong co y đau hang, lay co bi Pham Đinh Trong can tro minh. Trinh Doanh sai thiem tri Nguyen Phi Sang đem lenh chi đen phu du va trieu Cau ve, mat khac du bao Trong hoan khong đanh Cau nua. Nhung Trong vi co tu thu voi Cau nen khong chiu lui; roi nhan luc bat ngo ma đanh up, thang mot tran lon khien Huu Cau phai bo chay. Tham tung Đo The Giai nhan cua đut cua Cau, nen giem pha voi chua ve Trong. Chua khong theo va lam mot bai tho đe yen ui ong ta.
Nam 1748, Nguyen Huu Cau sau may tran thua lien tiep, nhan luc quan trieu đinh so ho, keo quan đen ben Bo Đe, uy hiep Thang Long. Trinh Doanh biet tin, tu đem quan ra giu ben Nam Tan. Pham Đinh Trong cung đuoc tin ay lap tuc đem quan đanh mat sau, Huu Cau thua tron thoat, lai lien ket voi Hoang Cong Chat quay pha cac vung, tuy nhien cuoi cung bi đanh bai. Đen đau nam 1750, Nguyen Huu Cau chay vao Nghe An con Hoang Cong Chat chay vao Thanh Hoa.
Vi kinh thanh nhieu lan bi uy hiep, chua Trinh Doanh lenh cho Le Huu Kieu, Ha Huan, Vu Kham Lan va Ngo Đinh Oanh chia nhau giu noi xung yeu. Cac đai than trong phu Chua lai đe xuat trong tre, trong cay đe hang rao doanh trai; đat tam cua thanh đe xet hoi nguoi ra vao; chon đinh trang o cac noi gan kinh thanh sung vao đoi đi tuan, thuong luu va ha luu phuong Nhat Chieu đeu đat đon canh giu; trong thanh thi chia đat cac phong cho quan si. Trinh Doanh theo loi, vi the chia trong kinh ky lam 36 khu, gom lam 9 đien, moi đien 4 khu, đat mot nguoi lam đien chanh, roi sai noi giam Nguyen Phuong Đinh va Nguyen Đinh Huan đam nhan viec mo binh.
Nam 1751, Nguyen Huu Cau lai bai tran, cuoi cung bi Pham Đinh Trong bat song. Vi tinh hinh đong nam đa tam yen, nen chua rut Ngu Phuc va Đam Xuan Vuc ve, chuyen len vung Kinh Bac, cung đo đoc Bui The Đat tiep ung lan nhau, sau đo cu Đinh Van Giai tran thu Son Tay.


 Tran chien Huong Canh - Ngoc Boi  Nam 1749, quan Heo Nguyen Danh Phuong tu Bach Hac đen cuop xa Co Đo huyen Tien Phong. Trinh Doanh ha lenh cho Nguyen Phan cung Bui Trong Huyen đi đanh. Quan Heo thuong xuyen đanh pha cac vung xung quanh khien quan Trinh chong đo vo cung vat va. Vi mat Nguyen Huu Cau đa co Pham Đinh Trong lo lieu, Trinh Doanh quyet đinh se đich than dan đai quan tieu diet Nguyen Danh Phuong. Chien dich nay dien ra vao cuoi nam 1750.
Ve viec tran giu kinh ky khi xe Chua ra ngoai, ong ban voi cac quan rang:

Cac quan đeu bang long. The la Chua sai đo đac đia the kinh đo, va cho đap đat, bat dan phu o cac huyen gan Kinh su ma đap lai La Thanh, mo 8 cua, moi cua co 2 đon ta huu, chia quan tuan phong tuc truc.
Ngay 6 thang 12 nam 1750, Trinh Doanh lam to bieu tau vua Le xin đem quan chinh phat, va xuat phat vao gio Dau hom đo, đe lai Con quan cong Truong Khuong va Bai Trach hau Nhu Đinh Toan giu kinh thanh va phu Chua. Ong cho Hoang Ngu Phuc nam quyen tri quan vu. Chua nhan thay rang sao huyet cua quan Tam Đao bon mat đeu la nui, trong rung co nhieu khe suoi, mat truoc lai co nhieu đon luy đe che chan, kho co the tan cong vao huong ay. Trong khi đo, đon Ky Uc o mat giap Thai Nguyen phong bi long leo, nen nhan đem toi đanh noi đo truoc va gianh chien thang thi quan đich se roi loan. Ngay 9 thang 12, đai quan cua Trinh Doanh đen đia phan Thai Nguyen, sai lay tho binh cua phien than Thai Nguyen sung vao luc luong. Vao 4 gio sang ngay 10 thang 12, Trinh Doanh cuoi ngua Long Ma chi huy tuong si dung luy vay xung quanh đon Uc Ky. Ngay 16 thang 12, Chua sai tuong đa quy hang la Xuan Tho hau Nguyen Ba Trac đem linh Tu Thuan ap sat vao luy. Nho co Duong Si Long, Duong Van Tang trong hang ngu quan Uc Ky xin lam noi ung, Chua Trinh thu nhan ca. Khi quan Trinh tan cong, Si Long bi mat mo cua goc luy, canh quan Trinh do Que Vo ba Nguyen Đuc Hoanh ben đot nhao vao, đanh pha đuoc hon 10 đon, roi phong hoa đot trai Uc Ky, quan quan 4 mat cung ban vao. Chua đung o Vong lau, sai cac quan si cuoi voi, ngua ra tiep chien, phan quan bi thuong vong rat nhieu; cac tuong cuop la Tri, Sam va 400 quan noi day bi bat song, quan Trinh thu đuoc rat nhieu chien loi pham. Trinh Doanh sai đem tin thang tran bao cho nha vua va ba Thai phi Quoc Thanh mau, lai đem 1000 lang bac thuong cho tuong si, va chem đau 200 tu binh, con lai thi tha. Ngay 21 thang 12, Trinh Doanh tam lui ve hanh tai o xa Xuan Hy, xet thay hai tuong Nguyen Phan va Bui The Đat đanh giac khong co cong lao gi, đeu giang chuc đe lam ran.
Chua Trinh cho rang cac huyen tran o Thai Nguyen co nhieu nguoi vi bat buoc ma phai theo giac, tinh canh co the cham chuoc, nen tuyen bo voi dan trong lo ai muon đuoc ve que huong hay chung suc lap cong đeu cho đi theo. Vi the ca lo ay ai cung biet on. Lai co nguoi linh lam trai quan luat đi cuop boc cua dan, Chua sai chem đau đe hieu lenh, va tra cua lai cho dan. Tu đo chu quan đeu so hai ma khong dam trai quan lenh.
Ngay mong 1 tet Nguyen đan nam Tan Mui (1751), Trinh Doanh mo cuoc duyet binh lon, khao thuong ba quan, roi tuyen du cac xu Tuyen Quang, Thai Nguyen, Son Tay, Hung Hoa hoan thu tien thue cua dan vung cao. Du chi ban xuong, nguoi dan đeu vui mung, co tuong Nguyen Trong Que o đon Lao Khe dan nguoi lai xin đau hang, Chua ben phong cho chuc Pho Ve uy.
Sau khi binh linh an Tet xong, Trinh Doanh tiep tuc ke hoach đanh vao Huong Canh. Ngay mong 6 Tet, hai canh quan Trinh ha trai o sat đon nay. Hai ben giang co rat lau chua phan thang bai, phan quan ban sung, đan ra nhu mua khien quan trieu đinh khong tien len đuoc. Trinh Doanh đua kiem cho ti tuong Nguyen Phan, ha lenh phai thang bang đuoc, neu khong phai xu theo quan phap. Phan ra suc đoc thuc tuong si, co suc đanh, pha tan đuoc. Danh Phuong thu nhat so quan con sot lai giu đai đon Ngoc Boi.
Ngay mong 9 (tuc 4 thang 2 nam 1751), chua sai đat quan mai phuc o đia đau xa Quat Luu. Đem hom đo phan quan bo chay ve huong co mai phuc va bi thua mot tran lon. Ngay hom sau, Chua cuoi voi len nui Quat Luu đoc thuc quan linh, bat đuoc nhieu quan noi day. Khi ve trai, ong ra lenh phat tuong Nguyen Trong Than 50 quan tien vi khinh suat tien quan ma khong đoi lenh tren. Quan Trinh nham thang đen 3 đai đon cua Nguyen Danh Phuong o nui Ngoc Boi, Quai Đang va nui Phi. Ngay 8 thang 2, Chua chia quan lam 4 đao ta, trung, huu, hau đong trai o cac nui quanh can cu cua Phuong. Sang hom sau, quan Trinh chiem đuoc cac đon o nui Phi va nui Cho Troi. Hoang Ngu Phuc lai xin đanh tiep đon Thanh Lanh. Trinh Doanh muon đich than đoc chien, cac quan thay troi ret đuong hiem nen đeu can ngan, nhung khong đuoc.
Ngay 17 thang 2, khi đuong đi tu nui Huyen Doan đen nui Phi đa đuoc khai thong, Chua ben dan đau ba quan ma tien len, đen ngon nui cao nhat đe quan sat đia the. Quan giac thay đich than chua Trinh đen thi kinh hai, hon 30 đon đeu tu tan vo. Đem hom ay, Chua đong quan o nui Phi, nui cao gio manh, ma troi lai ret đam, Chua ben sai lay cui đot lua cung cac be toi đi theo ngoi suoi, lay chien bao lam goi, tre nua lam giuong, bua an chi co mot non thit hoang.
Ngay 18 thang 2, Đam Xuan Vuc đoc quan tien vao noi o cua Nguyen Danh Phuong la nui Ngoc Boi. Trinh Doanh theo sau, đi bo tu nui Phi vao Thanh Lanh, cuoi voi vay quan tien đanh. Quan noi day lui ve nui Yem Nhi, quan Trinh tien chiem đon Ngoc Boi. Nguyen Danh Phuong chi mot minh tron thoat vao vung nui Đoc Ton roi lai bo chay tiep, Trinh Doanh ben sai Đam Xuan Vuc lung bat ong ta con minh lui ve Huong Canh.
Ngay 23 thang 2, ong ha lenh giet cac tuong đich gom 41 nguoi đau so, con lai thi tha cho. Đau thang 3, quan Trinh đa lung bat đuoc Nguyen Danh Phuong đang gia lam linh bi thuong bo tron, tai xa Tinh Luyen, huyen Lap Thach. Ngay 19 thang 3 nam 1751, Trinh Doanh mo tiec khao thuong tuong si trong tran chien nay. Giua luc đo chiec xe tu cho Nguyen Huu Cau cung đuoc đua toi doanh trai o Huong Canh. Chua Trinh ben nghi tro vui, bat Cau thoi sao, Phuong rot ruou, ba quan vui mung reo vang nhu sam. Chien dich nay cua chua Trinh Doanh, tinh tu khi ra quan đen khi gianh chien thang la 43 ngay. Sau chien thang, Chua sai cac van than Nguyen Tong Quai, Duong Cong Chu, Nguyen Ba Khanh, Nguyen Đinh Khoi đi tran an nguoi dan cac lo Son Tay, Thai Nguyen, Kinh Bac von bi thiet hai nang ne do chien tranh lien mien nhieu nam, va khuyen ho tro ve yen nghiep.
Ngay 23 thang 3 nam 1751, Trinh Doanh ca khai hoan ve kinh su, ngay 25 đen xa Đong Ngac huyen Tu Liem ngu o nha cua Đo The Giai.. Cuoc hanh quan nay cua Trinh Doanh, theo Tu binh thuc luc, dien ra rat nghiem tuc, quan đi toi đau cung khong he đung cham vao bat cu cua cai nao cua dan, tham chi co noi dan đia phuong con khong biet co quan đi ngang qua. Sau khi ve trieu, ong cho đem Nguyen Huu Cau va Nguyen Danh Phuong lam le hien phu o Thai Mieu va ngoai cua cung vua Le. Thang 5 nam đo, Cau, Phuong va 17 tuong noi day khac bi xu tu, đem đau cua Cau va Phuong đi beu o cac tran.
Đen nam 1752, quan Trinh do Đam Xuan Vuc chi huy đa tieu diet đuoc luc luong cua thu linh Tuong o Son Tay, Tuong bi tu tran. Ke tu đo, cac lo phan quan đa đuoc binh đinh hau het; chi con lai Hoang Cong Chat o mien nui phia Bac va Le Duy Mat o Tran Ninh, song the luc suy yeu hon truoc rat nhieu. Đen nam 1755, thay tinh hinh đa tuong đoi on đinh, Trinh Doanh moi giai tan phu binh va đoi đen khi co viec đanh dep moi goi tro lai.


= Xay dung đat nuoc =
Sau nam 1751, hoa binh đa tro lai tren gan nhu toan bo vung đong bang song Hong. Tuy nhien hau qua ma phong trao nong dan đe lai la kha nang ne: đong ruong bi bo be, đat nuoc tro nen ngheo tung va thua thot dan cu, nhat la nhung noi nhu Hai Duong đa ghi nhan tinh trang đong ruong bien thanh đat hoang, nguoi dan phai an ca thit ran hay thit chuot .... Theo Nguyen Thanh Khoi, nhung đieu nay se la điem du bao cho su sup đo cua chinh quyen ho Trinh boi cuoc khoi nghia Tay Son hon 30 nam sau.


 Nhung chinh sach cai tri  Ngay sau khi len ngoi Chua, Trinh Doanh ban hanh 15 đieu cai cach, chu yeu la viec bai bo  giam ban ma Trinh Giang đat ra, khoi phuc hai ban van vo theo che đo cu; xa mien to thue cho dan; đinh chi cac cong viec xay dung ton kem, ngan cam viec hoi lo va nhung nhieu cua quan lai đoi voi nguoi dan.... Ngay sau đo, lai co nhung chinh sach khoan hong va khoi phuc chuc tuoc voi cac quan bi toi duoi thoi Trinh Giang nhu Le Anh Tuan, Đo Ba Pham, Nguyen Tho Truong, Đao Hoang Thuc, Vu Cong Tran, Le Trong Thu, Le Vi,...
Sang nam sau, chua cam thu cac thu tien an phi va khong đuoc tich bien đo lam ruong va trau bo cua dan. Nam 1746, ong cho lap lai thue muoi đa huy bo thoi Trinh Giang, đe co them tien đanh dep cac cuoc noi loan, cu 50 mau ruong muoi thi nop 40 hoc muoi, tuong đuong 30 tien.
Trinh Doanh rat hang hai ve chinh su. Moi khi ra coi trieu, ong đeu tiep cac quan voi loi le on hoa va khuyen khich ho tau bay that nhieu. Chua con ha lenh đat chuong va mo o cai điem ve cua phia ta phu đuong. Co nguoi nao trinh bay cong viec hien thoi va nguoi nao co tai ma tu minh tien cu, thi đanh chuong; nguoi nao bi cac nha quyen quy uc hiep va nguoi nao co su oan uong chua đuoc bay to, thi đanh mo; roi lam giay to niem phong kin dang len đe chua biet.
Nguyen Quy Canh la nguoi co cong đau trong viec đua Trinh Doanh len ngoi nen rat đuoc tin dung trong nhung nam đau Chua tri vi. Nhung đen thang 2 nam 1741, ong chu truong bac bo nhung uu đai danh cho uu binh (tuc binh linh hai xu Thanh, Nghe - đong huong cua chua Trinh). Bon uu binh tuc gian, cung nhau đen pha nha, lung tim Quy Canh đe giet, Quy Canh phai tron vao phu Chua. Chua sau đo cho tra hoi bat giet nguoi cam đau viec noi loan. Con nhung nguoi khac, đeu bat buoc vao khuong phep cam đoan nghiem ngat. Nhung uu binh keu ngao, hung han đa thanh thoi quen, chung quy khong the nao kiem che đuoc.
Thang 2 nam 1742, xet thay Nguyen Ngoc Huyen, đoc tran Cao Bang co nhieu thanh tich trong viec tri dan đia phuong, Trinh Doanh trieu ong nay ve trieu ban cho chuc Ta Thi lang bo Ho va Hanh tham tung trong phu Chua.
Thang 3 nam 1742, Trinh Doanh cho đat cai ong bang đong o cua phu, ha lenh cho nguoi co viec hoac nguoi bi oan uc lam to to cao bo vao trong ong, cu 5 ngay nguoi co trach nhiem đem ong ay tien trinh. Luc ay, nhieu nguoi co thu to cao quan lai tham nhung nhung phan nhieu khong co chung cu. Rot cuc ong theo loi Ta chinh ngon Le Trong Thu ma bo cai ong ay đi.
Thang 3 nam 1743, Chua ha lenh cac quan Tham tung phai thay phien nhau tuc truc đem trong phu đuong, đe Chua khi can se goi day đe hoi han cong viec.
Nam 1749, Trinh Doanh sai Le Quy Đon bien soan Đai Viet thong su, gom ba quyen, chep viec đoi Le Thai To va đoi nha Mac. Sau đo lai cu Ngo Thi Si soan Viet su tieu an, đinh chinh mot so sai lam trong Le su.
Thang 6 nam 1751, chua chan chinh chuc trach cac vien quan giu viec chinh tri ben ha lenh cho tham tung Nhu Đinh Toan cham chuoc đien le cac trieu, xep đat quan chuc pham trat thanh tung loai, goi la "Tan than thuc luc". Lai ban hanh 9 đieu noi ro chuc trach cong viec cac quan trong kinh, ngoai tran:

Giup đo vua lam cho bung nghi cua vua đuoc ngay thang.
Phan biet, ken chon quan lai.
Ban đinh chinh sach đoi voi dan.
Đinh ky luat quan ngu.
Xep đat viec chi dung trong nuoc.
Sach to ve the le kien tung.
Ban đinh viec tinh toan chi thu.
Viec thuong, viec phat phai cho đung le.
Hieu lenh phai tin that.
Đau nam 1756, Trinh Doanh co y doi đo sang Co Bi, ben cho xay dung cung đien o đo va đich than ong đa đen xem xet mot lan, nhung ve sau do Doanh ban ron viec chinh su nen viec doi đo đa khong đuoc tien hanh.


 Viec phuc loi xa hoi  Chua Trinh Doanh thay tinh canh kho khan cua nguoi dan luc đo, lai đoc sach thay co phep tinh đien tu thoi Hoang Đe ben Trung Quoc theo đo muon nguoi giau nguoi ngheo đeu đuoc chia ruong nhu nhau đe cong bang thue khoa va luc dich. Nhung đinh than ban rang phep tinh đien ay đa bi bai bo tu lau, khong con so sach nao ghi lai, ma nuoc Viet truoc đay cung chua co tien le dung phep nay. Va lai tinh hinh trong nuoc chua yen, nguoi ngheo kho phieu bat chua chac tro ve con bon nguoi giau the nao cung ngan tro; nen chua the tien hanh ngay luc đay đuoc. Chua cho la phai, đanh bo y kien đo.
Trong nhung nam Long Đuc (1732 - 1735), do trong nuoc xai tien đong. Đen luc chien su can phai mua luong thuc, trieu đinh lai đoi bang bac, bon nha buon nhan đo tim cach, đau co ma ha gia bac xuong, khien viec luong thuc cho quan linh gap kho khan. Thang 8 nam 1740, trieu đinh sai quan phu trach, thong nhat gia cho cho đong bac, moi cho lai đat mot nguoi truong lo viec kiem nghiem bac that, bac gia ma cho mua ban. Boi the gia bac đuoc binh on, cac phu thuong khong con cach ha gia đe cau loi đuoc nua.
Thang 4 nam 1741, Chua Trinh đem 4 đieu can dan cac quan trong ngoai: cho thuyen buon thoc thong hanh buon ban; mien tien le ta cua dan ngheo bi kien; cam con em quyen quy y the cuop boc dan lanh; va nhung nguoi đi viec cong neu khong co bai cap thi khong đuoc dung tram chuyen đe. Sau đo co lenh cho lay gao cong nau com, chao đe phat chan cho dan luu tan o mien đong bac.
Thang 5 nam đo, trieu đinh ap dung chinh sach cap loc đien cho cac quan van: vien quan nhat pham đuoc cap 50 mau, tu vien quan nhi pham đen bat pham moi pham trat rut dan đi 5 mau. Viec nay giao cho Ho phien tuy theo su thuan tien cua tung nguoi ma cap ruong, goi la "liem đien". Trinh Doanh con cho đat chuc nong quan o bon tran, đe chan hung nong nghiep; va khuyen khich binh linh cay ruong nhung khi viec binh nhan roi, đe khac phuc kho khan ve luong thuc trong quan đoi.
Đau nam 1742, Chua sao quan tam ty o Thanh Hoa phat 15 van thoc do dan vi noi nay đang gap nan đoi. Cuoi nam đo, vi viec chi dung trong nuoc khong đu, bay toi trong phu chua xin tam thoi bo them "tien gia to" cho ruong tu, moi mau đeu nop 30 đong, thu vao hai mua đong va ha. Ve sau, viec nay ben thanh the le nhat đinh.
Thang 3 nam 1743, Chua Trinh Doanh ha lenh bai bo thue so tran va thue ben đo đe khuyen khich viec buon ban trong nuoc. Thang 3 nam 1746, vi thuc trang nguoi lam quan khong co luong bong thuong xuyen, bong loc phai trong vao viec kien tung. Nhung viec tra kham, luan toi, hoac giam giu nguoi can pham, hoac quan duoi đe an van len quan tren, quan tren bac bo loi xet an cua quan duoi, phan nhieu lam khong hop ly. Van thu trong trieu đuong chinh phu, viec kien tung chiem đen mot nua. Vien quan co trach nhiem phai ung pho luon ngay khong luc nao roi, rat la đang chan. Đen nay, ha ro cam lenh, viec gi cap bach khong ton hai thi khong đuoc to cao, phat giac. Lenh cam nay cot mong đe ngan bot kien tung, nhung tap tuc đa thanh thoi quen, chung quy khong the thay đoi đuoc. Roi tham chi co viec giet nguoi, lam hai nguoi, neu su chu khong phat giac, thi quan dau co biet cung khong bat toi vao đau đuoc.
Thang 2 nam 1748, cac quan chap chinh tau ve viec thue đanh vao ruong đat giam qua nhieu dan đen khong đu cho chi dung, trieu đinh ben chia ruong ra lam 2 hang đe thu them moi nam 3 hoac 4 moi mua vu.
Đau nam 1750, khi bao loan trong nuoc van chua dep yen, chua ban bo 12 đieu hieu thi trong kinh ngoai tran 

Vien đai than vao hang than thich, hang co cong, tau bay cong viec, lam to niem phong kin dang nop.
Vien chuong phu va tham tung tuy tung viec ma dang đieu hay, ngan đieu do.
Vien thong lanh cac đao quan phai xep đat cong viec ky cang cho hop le phai.
Vien ngu su khi đan hac đung đoi dien voi hang nghi truong.
Cam nha quyen the uc hiep nguoi khac.
Vien thiem sai kham xet kien tung phai theo le cong bang.
Vien noi sai chi ra thu vao phai ro rang can than.
Tram quan phai kinh can lam đay đu chuc phan.
Binh linh phai co ky luat, khong đuoc sinh long kieu cang, luoi bieng.
Dan phai theo lenh tren, cac hao muc trong lang khong đuoc quay nhieu dan.
Cam so tuan ti đanh thue trai phap.
Ran cam lai dich tiet lau viec quan hoac luoi bieng bo viec.
Tu sau cac cuoc noi day nong dan, dan o cac noi bi đieu tan, cac huyen Chuong Đuc, Mi Luong, Yen Son va Thach That bi phieu tan nhieu hon ca; nen vao nam 1752, trieu đinh ben sai su than chia nhau đi yen ui chieu tap nhan dan. Nam sau, vi binh lua đa tam lang nen giam so đinh cho phu Kinh Mon va Nam Sach thuoc Hai Duong; lay quan linh đi đanh giac đa đuoc rut ve, phan phoi đi cay cay o cac lo, tich tru thoc lua, đe viec phong bi noi bien gioi đuoc đay đu. Trinh Doanh cung ha mot sac lenh cam nguoi dan đanh bac vao mau xuan nam 1757 va đat quan khuyen nong o cac lo nam 1754. Nhung chinh sach cai cach cua Trinh Doanh it nhieu đa co nhung hieu qua: nhung tai lieu lich su con lai cho thay duoi thoi Le Canh Hung (1740-1786) đa co nhung nam đuoc mua, đoi song kha on đinh.
Mua xuan nam 1758, trieu đinh đinh lai the le phuc khieu ve viec kien tung. Theo the le cu, neu nguoi dan co y kien voi phan quyet cua ban an thi co the khang cao len cap tren, tung cap mot đen sau bo va Ngu su đai la ket thuc, neu nguoi nao con co su oan uong, moi đuoc lam to khai trinh bay đay đu keu xin xet lai, nhung sau nhieu nguoi trai the le, to cao vuot ca thu tu, nen nay ha lenh cam ro. Tuy nhien van khong sao ngan cam đuoc.
Nam 1760, vi đuoc mua, trieu đinh ha lenh cho dan nop thoc se trao cho quan chuc: 6 van bat quan trao chuc tri phu, 4 van bat quan trao chuc tri huyen... Su cu đanh gia:

Phu huyen la nguoi tieu bieu cua dan, trieu đinh giao pho cho cai tri hang tram dam đat, trach nhiem khong nho. The ma lai cho nguoi nop cua đe lam quan o phu huyen, vay thi coi viec vui mung viec đau kho cua dan, chang phai cung qua khinh thuong lam sao?


 Viec thi cu  Trieu Le Trung Hung tu nam 1677 đa đinh le thi Huong, goi la the "tu truong": do cac xa truong khao hach hoc tro trong xa minh, chon nhung nguoi uu tu nhat tien cu len huyen, huyen lai tuyen nhung nguoi ay cho vao thi đu 4 the van bon ky. Nguoi nao đo ca 4 ky ay thi đuoc vao thi chung voi nhung nguoi chi đo 3 ky o cac khoa truoc, nhung quyen thi xep rieng đe đua quan truong xet duyet; Vi the, nguoi co van hoc it bi bo roi. Đen nam 1721, bo the le khao hach o xa, ma o huyen cho thi 2 lan ve lam tho va van sach. Nhung nguoi vuot qua vong nay đuoc lap thanh danh sach roi len ti Thua chinh đe thi mot lan nua, chia nhung nguoi đo lam 2 hang sao thong va thu thong. Roi moi đen khoa thi chinh thuc, nguoi vao hang sao thong ma đuoc du trung ba ky, goi la "sao thong sinh đo", chi co "sao thong sinh đo" moi đuoc vao thi ky đe tu. Neu nguoi "sao thong" nao khi thi khong trung đuoc ba ky, se mat ca "sao thong". Con nguoi vao hang "thu thong" ma du trung ba ky chi đuoc la "sinh đo", ma khong đuoc vao thi ky thu 4. Đen khoa sau, nhung sinh đo nay lai đuoc khao lai mot lan nua, nguoi nao du trung moi đuoc cung hang "sao thong sinh đo" vao thi đoi sach ky đe tu. Vi the, hoc tro tranh nhau nhan "sao thong" la hang hon. Đen nam 1741, trieu đinh ban khoi phuc che đo tu truong ma bo phep sao thong. Do đay, con em nha quyen the nao cay co the dung tien tai va quan he đe mua chuc.
Ve sau trieu đinh nhan ra tai hai ay, nen Trinh Doanh lai bo phep thi "tu truong", cho khoi phuc lai phep thi "sao thong" vao nam 1747. Cung trong ky thi nam ay, vi nghi ngo co chuyen gian lan, nen Chua lai cho phuc khao cong si o Trung Sa; nhung vi thoi buoi loan lai nen chi loai bot co 2, 3 phan muoi ma thoi.
Đen nam thu 1750, Chua theo  loi ban cua Đo The Giai, thay đoi phep thi, o huyen khao hach hai lan, tuy theo huyen lon huyen nho ma lay so nguoi thi đo khac nhau, nguoi trung tuyen goi la cu tri. Ngoai ra, con trai tu 10 tuoi tro len, neu ma nop 3 quan tien thi đuoc mien ky khao hach nay, goi la tien thong kinh. Nhung nguoi đuoc vao thi theo cach ay, dan gian thuong goi ho la "sinh đo ba quan". Đo la do thoi buoi kho khan nen nha nuoc can co nhieu tien đe phuc vu cho viec đanh dep. Boi the te nan xay ra. Sach Cuong muc chep rang

"Nguoi lam ruong, nguoi buon ban, ten đo te đeu hon ho nop quyen đi thi. Ngay vao truong thi, hoc tro giay xeo lan len nhau đen noi co nguoi chet. Trong truong thi thi ke mang sach, ke muon nguoi lam bai ho mot cach cong khai, quan truong cung nguoi gian tra khac chi cac cho.
Nam 1753, do Nguyen Cong Thai đuoc bo dung lam Tham tung, lai khuyen Chua bo le tien thong kinh. Đen nam 1765, Cong Thai bi bai chuc, Đo The Giai len thay lai cho khoi phuc the le thong kinh nay:  huyen lon lay 70 nguoi, huyen vua 50 nguoi, huyen nho 40 nguoi, nguoi nao khao hach khong trung, theo the le nop tien thong kinh, cung đuoc vao thi.
Hien tuong gian lan thi cu, tu tui nang đo cho nguoi than thich van ton tai trong thoi ky nay, tham chi be boi nay con dinh dang toi tan phu Chua. Sach Vu trung tuy but cua Pham Đinh Ho ke lai su tich khoa thi nam Giap Tuat (1754), khi đo ba vo ca cua Chua, tuc Chinh phi Nguyen Thi Ngoc Vinh, nguoi xa Thinh My, huyen Loi Duong, tran Thanh Hoa co nguoi em la Nguyen Mau Dinh, von khong may thuc tai, cung tham gia vao ki thi ay. Chinh phi đa mat bao ke lai phong chuyen lam nhiem vu trong truong thi tim quyen cua Mau Dinh đanh dau đe giam khao biet. Vi the Mau Dinh vuot qua đuoc ca 3 ky khao hach đau trong tu truong. Nhung đen ky thu 4, thi bai cua Dinh khong hieu sao đa bi đanh rot. Chinh phi ben xin voi Chua cho lay nhung quyen van chuong uan suc trong cac bai thi hong đem tien trinh, cho minh rut lay mot quyen voi ly do cho rong đuong cau lay nhan tai. Chua van theo loi ba phi, đem nhung bai đanh hong cho ba rut. Bai cua Mau Dinh đuoc dan la đanh dau đac biet, nhung nguoi lai phong do hoang mang chi nho ten Dinh, vi the đanh nham vao mot si tu la Vo Huy Dinh, ket qua Huy Dinh la nguoi đuoc trung cach. Tac gia Pham Đinh Ho cho rang đay la chuyen "hoc tai thi phan", co khi thi đo cung la nho may man.


= Van nan kieu binh =
Vi tren ly thuyet van la phan be toi; nen viec cac chua Trinh nam quyen hanh đat nuoc van la "danh bat chinh, ngon bat thuan", nen đe đe phong va tran ap moi su chong đoi ngay tu đoi chua đau tien la Thanh To Triet vuong Trinh Tung, ho Trinh đa chu trong to chuc mot quan đoi trung thanh đe bao ve uy quyen. Quan đoi đong o kinh thanh đeu chuyen lay tu nguoi ba phu xu Thanh Hoa (linh Tam phu) va bon phu xu Nghe An, tuc la que huong cua cac Chua Trinh. Ho đuoc goi la Uu binh vi co nhung uu đai đac biet so voi Nhat binh la linh đuoc tuyen tu cac tran o vung đong bang Bac Bo: đuoc cap loc đien rat hau, con chau đuoc mien sai dich ... Do nhung uu đai đo nen uu binh thuong y the kieu cang, long hanh, nhat la trong thoi buoi loan lac, tieng noi cua binh si co trong luong hon han. Ho tu cho minh la nhung nguoi cam guom giao đi dep loan nen khong chiu bi lep ve truoc nhung quan van chi biet đoc sach va rao giang đao ly, nen thuong lang nhuc cac trieu quan va ca dan chung, dan nguoi ta goi bon nay la "kieu binh".
Khi Trinh Doanh nam quyen (1741), kieu binh y the lap đuoc nhieu cong trang đanh dep khoi nghia nong dan, nen len tieng đoi chuc quyen hau thuong, ca nhung nguoi khong du vao hang quan cong cung đoi hoi ban thuong. Khi ay Tham tung la Nguyen Quy Canh cho la khong hop le nen bac bo đi. Ho tuc gian ban voi nhau rang: Chu đau Huong cong ma lam Thuong thu thi theo le nao. Roi keo nhau đen pha nha va đoi giet Quy Canh. Quy Canh phai tron vao phu nho su che cho cua Trinh Doanh moi thoat chet. Ve sau nhung nam cuoi cua ho Trinh, kieu binh ngay cang can ro khong con ngan cam đuoc nua, va la mot trong nhung nguyen nhan dan đen su sup đo cua chinh quyen Le - Trinh.


= Viec ngoai giao va viec cam đao =

Đoi voi cac đao tu phuong Tay du nhap vao, chinh quyen Đai Viet chu truong ngan cam. Chinh sach nay đa co tu thoi Trinh Tac. Đen nam 1754, Trinh Doanh lai ra lenh cam đao mot cach rat ngat, khong cho dan theo đao, va lai giet ca cac đao truong va đao đo. Nhung nguoi dan chet cung khong bo, khong ngan cam vao đau đuoc.
Mua ha nam 1747, nguoi Lac Hon đen xin cong san vat đia phuong va xin quy đinh ky han cong. Trieu đinh ban rang cu 3 nam cho ho cong voi mot lan nhu le voi nguoi Tran Ninh, Cao Chau, con cac san vat khac thi tuy nghi. Sau đo tu truong xu ay lai xin cong voi trang nhung Chua khong nhan.
Thang 6 nam 1755, thu linh toc Bon Man o Tran Ninh la Bon Xa đen cong nop cho trieu đinh, ma buc thu dang le cong cua khong xung ho ten gi ca. Trong thu xin cho 6 nam mot lan dang le cong, va xin cam chi su than Ai Lao khong đuoc đi qua canh tho cua Tran Ninh. Cac quan trong phu Chua khong chap nhan; ben hoi van su than Tran Ninh ngay truoc mat, va đoi ho le cong moi 3 nam, va trong thu dang le cong phai viet đu ho ten nguoi tu truong; con đuong su than đi cung khong thay đoi.
Truoc kia, khi su than Ai Lao sang Thang Long đeu đi qua đia phan Tran Ninh, va dan noi đay thuong bi su than Ai Lao ha hiep quay nhieu, bon Bon Xa lay lam kho so nen moi co y xin cam su than Ai Lao đi ngang qua đia phan. Đau nam 1756, Bon Xa sai nguoi cao to voi trieu đinh, xin phai quan quan ho tong, kiem che su than Ai Lao. Trinh Doanh chuan y, cho rut bot so phu tram đe, va suc ran bao su than Ai Lao khong đuoc quay roi Tran Ninh. Đau nam 1757, đen luot Ai Lao dang thu cho chua Trinh ke viec Tran Ninh ngan tro đuong đi dang le cong, va xin hoi binh đanh Tran Ninh . Trinh Doanh cung bay toi ban luan, cho rang nguoi Ai Lao noi vay chang qua la muon tim co đe chiem đat cua Tran Ninh. Ben lam van thu du bao hoa giai va tu choi qua tang cua Ai Lao. Mot mat khac, trieu đinh lai sai nguoi đen du bao Tran Ninh nen hoa hiep voi Ai Lao, khong nen gay han khich.
Thang 11 nam 1761, nhan su than nha Thanh đen Thang Long, Trinh Doanh tim cach pho truong nhan tai trong nuoc đong đuc, nen sai bay toi van hoc nhu bon Ngo Thi Si giao thiep ung đoi ve viec giay to. Su nha Thanh co loi khen ngoi nhung bon Thi Si.


= Quan he voi vua Le =
Trinh Doanh quan tam đen viec thu phuc long dan. Truoc đay nam 1735, vua Le Thuan Tong mat, đang le phai lap hoang tu Duy Dieu đa lon tuoi len noi ngoi, song Trinh Giang lai phe bo Duy Dieu đe lap em ut cua Thuan Tong la Duy Than, nguoi tu nho đuoc nuoi day trong phu Chua, la vua Le Y Tong. Đen khi Trinh Doanh len ngoi, nghi rang theo đung phep tac can phai ton lap Duy Dieu đe thuan long nguoi.
Ngay 14 thang 6 nam 1740, tuc la 5 thang sau khi nam quyen, Trinh Doanh buoc vua Le Y Tong nhuong ngoi cho Duy Dieu, tuc la vua Le Hien Tong. Y Tong len lam Thuong hoang, ra o đien Kien Tho.
Thang 6 nam 1754, Trinh Doanh lay co rang trong nuoc moi binh yen, bat cac quan linh pho truong suc manh, moi Le Hien Tong ngu ra xet duyet, tram quan lam le chau mung. Ben ha lenh cho thuy binh bay hang chien thuyen o giua song, dung nghi quan si rat te chinh, boi cheo nguoc dong nuoc, thuyen phong đi nhu bay. Nha vua rat bang long, gan toi, xa gia tro ve cung. Thang 3 nam 1755, vua Le Hien Tong sai Tham tung Nguyen Cong Thai đem chieu chi gia phong Trinh Doanh lam Đai Nguyen soai Tong quoc chinh Thuong su Thuong phu Anh Đoan Van Tri Vo Cong Minh Vuong.
Trinh Doanh co y kinh trong con truong cua vua Le la Thai tu Le Duy Vi vi ong nay thong minh va hieu hoc. Ba Chinh phi ho Nguyen Mau chi sinh đuoc mot nguoi con chua la Tien Dung quan chua Trinh Thi Ngoc Nhuan. Nhan đay ba Chinh phi xin ga Quan chua cho Thai tu Vi, đe ngay sau lam Hoang hau, chua bang long cho. Thang 9 nam 1759, ong ga Tien Dung quan chua cho Thai tu Vi, nhung đen thang 7 nam sau thi ba Ngoc Nhuan lai qua đoi.


= Nhung nam cuoi đoi =
Cuoi nam 1753, Trinh Doanh phong cho con trai thu hai la Trinh Sam lam The tu, bo dung Tham tung Nguyen Cong Thai giu chuc su pho đe day Trinh Sam. Đen nam 1758, Trinh Sam đuoc phong lam tiet che thuy bo chu quan, chuc Thai uy, tuoc Tinh quoc cong, mo phu Luong quoc, quyet đinh cong viec nha nuoc.
Ngay 30 thang 12 nam 1761, Thai thuong vuong Trinh Giang mat o cung Thuong Tri, đuoc truy ton la Du To Thuan vuong. Khi lui ve cung Thuong Tri, Trinh Giang thuong mung rang viec ton mieu co nguoi pho thac, muon cung Trinh Doanh vui choi. Co luc hang nam đeu yen tiec vui mung, tinh nghia anh em van gan gui, than thiet nhu cu. Đen khi Thuong vuong mat, Chua than khoc rat nhieu, lai đen khi ruoc than chu vao mieu, vi co Doanh la em cua Giang chu khong phai con noi ngoi cha, quan than ban tan khac nhau, nhung cuoi cung van cho tho o chinh mieu.
Thang 10 nam 1762, Trinh Doanh ve tham Thanh Hoa, va ha lenh cho dan phu sua sang to điem cac thang canh non nuoc o nui Duc Thuy va đong Bich Đao, viec nay khien nguoi dan phai phuc dich rat cuc nhoc. Thang 6 nam 1763, do tien cu cua Hoang Ngu Phuc, Trinh Doanh dung Đo The Giai cho chuc Thu phu su. Luc ay, noi giam Le Đinh Vien va Nguyen Đinh Xuan đeu la con nuoi Đam Xuan Vuc, rat đuoc Trinh Doanh thuong yeu. The Giai muon uc che bon ho, ben tra ra viec ghi chep va truyen lenh trai le ma xu bon Đinh Vien toi chet, song Chua xa mien cho. Tu đay, quyen binh lon trong nuoc lot vao tay Đo The Giai cho đen khi ong ta chet vao cuoi nam 1766.
Mua ha nam 1766, vi Trinh Doanh giu chinh quyen trong nuoc đa lau, bay toi xin gia phong ton hieu, song ong cho rang vi gan đay co thien tai mua lu, khong phai la thoi điem thich hop đe lam viec đo.
Truoc kia chua Chieu To Khang vuong Trinh Can nhuong ngoi cho chat la Hy To Nhan vuong Trinh Cuong, ma cha ong cua Cuong la Luong Muc vuong Trinh Vinh va Tan Quang vuong Trinh Binh (tuc ong co va ong noi cua Trinh Doanh) tuy co vuong hieu song khong chinh thuc noi ngoi Chua (vi mat som). Khi Trinh Cuong len ngoi, trieu đinh co 2 y kien, mot phe cho rang Cuong nhan ngoi tu Can la theo le đich ton thua trong, khong can ton sung Trinh Vinh va Trinh Binh vao tho o chinh mieu voi cac tien Chua ma tho rieng o Huu mieu, song Trinh Cuong theo loi Tham tung Nguyen Quy Đuc noi 2 vi ay la đich ton dong truong, đang đuoc tho o mieu chinh. Đen đay, Trinh Doanh lai đoi lap Huu mieu va doi 2 vi to tien sang đo. Quan than nhieu nguoi len tieng phan đoi nhung ong khong nghe.
Ngay 12 thang 5 nam 1767, Minh vuong Trinh Doanh qua đoi, huong duong 48 tuoi, đat ten thuy la Than Muu Due Toan Thinh Đuc Phong
Huan Hong Tu Đat Hieu Hoanh Mo Đai Liet Xien Du Co Tich Đinh Vu Khai Binh Đich Van Phu Huan Vien Mo Hau Trach An vuong (神謀睿算盛德放勳洪慈達孝宏謨大烈闡猷基績定武開平迪文敷訓遠謨厚澤恩王), mieu hieu la Nghi To. The tu Tinh quoc cong Trinh Sam đuoc phong lam Tinh Đo vuong, ke thua ngoi Chua. Ho Trinh sau thoi cua ong cang lun sau hon vao con đuong suy sup.


Giai thoai = Đuc ba Vang =
Ba phi Nguyen Thi Ngoc Vinh (1724 - 1764), la chinh that phu nhan cua Minh Đo vuong Trinh Doanh. Nguyen quan o nguoi lang Thinh My huyen Loi Duong tran Thanh Hoa, la ai nu cua Luan quan cong Nguyen Mau Du.
Tu thuo nho đa đuoc theo hoc cac mon cam ky thi hoa, rat gioi tho phu va co so truong lam tho Quoc am the luc bat. Nam 17 tuoi (1740) ba đuoc tien vao phu Chua lam Cung tan. Chua Trinh thay ba xinh đep lai lam tho hay nen rat sung ai, thac phong lam Vuong phi va yeu quy nhu vang, nen nguoi ta hay goi la Đuc Ba Vang. Co sinh mot quan chua cung đuoc Minh vuong cung nhu hat ngoc tren tay vay, nguoi ta goi Quan chua ay la Ba chua Đo.
Thang chap nam thu 20 trieu Canh Hung (1759), ba phi buoc sang tuoi 36 nen sanh long đo ki voi cac cung tan tre đep. Mot hom thay chua đang au yem mot sung co moi vao cung ten la Thi My, ba lien cam hop trau ma nem, nhung nem trung vao chua. Chua gian sai giam ba vao ban dinh ngoai thanh Thang Long. O trong lanh cung, ba đuoc tin con gai duy nhat la Ba chua Đo đa ta the (thang 7 nam 1760), trong đau buon lien sang tac bai tho luc bat dai 72 cau dang len chua. Chua đoc tho xong vo cung cam đong truoc thinh tinh cua ba phi, ben cho xe loan ra ruoc ba ve.
Luc sinh thoi Trinh Doanh thuong yeu ba Chinh phi, co y sau khi chet thi chon cung mot huyet. Khi Chua mat, quan tai quan o cung Tay Ho, roi xong viec tang le đen thang 4 nam đo thi đua xuong thuyen ve chon o nui Chan Tien thuoc xa Trinh Đien, huyen An Đinh. Tuc truyen khi quan tai đuoc đua đi, Trinh Sam trong thay ba phi ngoi thuyen đi xuoi theo dong song, đen gan thuyen cho quan tai An vuong thi khong trong thay nua. Ben len bo song lay đe tong tien, rat la thuong cam. Đen nam 1783 đoi chua Trinh Tong thi phan mo cua Trinh Doanh va ba Chinh phi đuoc doi sang xa Kim Thanh cung huyen.


Mo phan Hien nay mo phan cua Nghi To An vuong Trinh Doanh va Chinh phi ho Nguyen Mau (cach mo Chua khoang 200 met) van con tai Lang Vang, xa Yen Thinh, huyen Yen Đinh, tinh Thanh Hoa. Cho đen truoc nam 2018, do nhung tan pha cua thoi gian va hoan canh thieu cham soc đa khien phan mo cua hai vi xuong cap nghiem trong.
Đe ghi nho cong lao to lon cua chua Trinh Doanh đoi voi đat nuoc, vao nam 2018, lanh đao So Van hoa, The thao va Du lich, huyen Yen Đinh cung Hoi đong ho Trinh Viet Nam va cung đong đao nhan đia phuong đa tien hanh xay dung lai khu lang mo đuoc khang trang hon. Cong trinh đuoc nghien cuu thiet ke quy hoach tren khu đat co dien tich rong gan 4,0 ha; voi 10 hang muc cong trinh kien truc gom: phan mo cua Trinh Doanh, phan mo cua Chinh phi Nguyen Mau, nha tho, nha khach, nha trung bay, tam quan, ho ban nguyet, khuon vien cay canh, cay xanh bong mat, đuong giao thong, đuong dao va đen cao ap chieu sang... Giai đoan 1 cua du an đuoc khoi cong ngay 15 thang 9 nam 2018 va đa khanh thanh ngay 22 thang 3 nam 2019.


Nha tho Giong nhu Chieu To Khang vuong Trinh Can truoc đay, Trinh Doanh khong chi la nha chinh tri, nha quan su, ma con la mot nha tho. Tho cua Trinh Doanh thien ve tho Nom. Sinh thoi, do đia vi cua Trinh Doanh, tho ca cua ong đuoc luu giu kha tron ven nhung chua thanh tap. Sau khi Trinh Doanh qua đoi, con trai ong la Chua Trinh Sam đe sai quan Thi thu Vien han lam kiem Tu nghiep Quoc Tu Giam la Phan Le Phien thu thap va sap xep thanh tap, đat ten la Can Nguyen ngu che thi tap. Ca tap tho nay chia lam 4 quyen, tong so 263 bai, trong đo co 241 bai tho Nom va 22 bai tho chu Han. Noi dung chinh cua tap tho xoay quanh 3 noi dung chinh:

Quan niem ve tu than, te gia, tri nuoc
Chi bao, khuyen khich be toi lam tron nhiem vu
Đe, vinh canh vat, cam hung.
Tho cua Trinh Doanh mang phong cach cung đinh, hoac ca ngoi trieu đai, cong tich, an hue tri dan; hoac vinh canh song nui, chua mieu, thien nhien,... the hien niem tu hao ve van vat que huong, đat nuoc. Nhung noi dung tren phan lon do yeu cau chinh tri, quan su va hoan canh cu the quy đinh. Trinh Doanh to ra la nguoi coi trong su dung chu Nom. The tho chu yeu ma ong ap dung la tho Đuong luat, đoi luc xen voi cau 6 chu, mot so it lam theo the tho luc bat hoac tho song that luc bat. Cac nha nghien cuu van hoc đanh gia Trinh Doanh xung đang đuoc xep vao hang ngu cac tac gia co ten tuoi cua Viet Nam.
Tap tho nay đuoc luu truyen qua the ky XIX va đen nua đau the ky XX đuoc đua vao kho sach cua Vien Vien Đong Bac co Phap tai Ha Noi. Hien Thu vien Khoa hoc xa hoi co hai ban chep tay sach Can Nguyen ngu che thi tap. Tap tho nay co ca tho chu Nom va tho chu Han, truoc moi bai đeu co loi chu dan.
Phan Huy Chu trong Lich trieu hien chuong loai chi cung luan ban ve tho Trinh Doanh

Đen An vuong [Trinh Doanh] dung cong ve viec lam tho, lam đen may tram bai, cung đang goi la mot vi chua hien thich van. Nhung tap tho nay đat ten la Can Nguyen, cung la tiem lam qua, the ma cac tu than, bay gio bien chep, lai ton sung rat muc, coi nhu thuc la thien tu roi, su the bay gio nhu the nen phai nhu the, co gi la đau
La nha chinh tri nam thuc quyen đieu hanh đat nuoc, chua Trinh Doanh muon đe cao Nho giao đe duy tri trat tu xa hoi; đong thoi cung la đe khang đinh, cung co ngoi vi cua minh va thu hut nhan tam. Tu tuong Nho giao "nghia, nhan, le, tri, tin" rat đuoc đe cao trong cac bai tho cua ong. Vi du trong bai tho Ban cung nhan so 1, ong viet

Ban cung nhan, bai 1:
Nghia, nhan, le, tri lay lam đau,
Chu tin gom hay moi moi mau.
Nam ay vi chang khuy khuyet mot,
At la thanh đuc lo tha cau
Rieng chum tho Đao tri nuoc, Trinh Doanh con bay to truc tiep ly tuong chinh tri, đao đuc Nho giao cua minh qua viec nhac đen cac vi vua hien đoi co nhu Nghieu, Thuan, Thanh Thang, Chu Van Vuong..., qua đo ong the hien hoai bao muon xay dung đat nuoc voi phuong phap to chuc trieu chinh theo le loi cua cac bac đe vuong thoi thinh tri co xua.
Ngoai ra, Chua Trinh Doanh con sang tac nhieu bai tho voi muc đich bao ban cac be toi tieu bieu la cac chum tho: Nhan su chi huan (20 bai), Sai cac tuong đi đanh tran (40 bai), Sai cac quan đi nhan chuc (11 bai), Khen, du đai than (21 bai), Uy lao su than (10 bai), v.v... Loi tho thuong tha thiet, vo ve, an can đong vien ho hoan thanh tot nhiem vu chinh tri, quan su cua trieu đinh ... Nhu bai tho Ban Tuan quan cong, ong viet

Ban Tuan quan cong
Day duc ba quan thuo tran tien,
Tien khu tung đa trai nhieu phen.
Ruoi rong truoc đinh ten tam đinh,
Tom đuoc trong tay chuoc van toan.
Hiem yeu đoi noi long chang ngai,
Phien han may buc the cang ben.
Đa Nam thoi Bac cong thu ven,
The "du đong" nay choi choi ten.
Mot phuong dien nua la chum bai tho gui tang nguoi nha. Qua nhung van tho, chua Trinh Doanh cho thay minh khong chi la mot nha chinh tri tai ba, ma o phuong dien ca nhan ong cung la mot nguoi song tinh cam, hoa thuan voi anh em, hieu thao voi cha me.

Cung đe Nam cung ton ngu đuong (Bai tho chua viet tang me la Thai phi ho Vu):

Cung ha Thuong Tri cung (Kinh mung cung Thuong Tri - tuc Thai thuong vuong Trinh Giang):

Ban ha Thai truong cong chua khang kien (Ban loi mung chuc Thai truong cong chua manh khoe) 
Loi dan: Khi nong đa ve tay, gio thu đua hoi mat đen. Mung thay chi yen vui, cang tham thiet tinh sau trong gan ruot. Ben lam bai tho vung ve, to tinh cam chuc mung

Ban Chinh cung (Gui tang ba Chinh)

Ban tuong vuong ton Trinh Tong (Gui tang chau noi Trinh Tong)

Chua Trinh Doanh xem trong tho Nom va đanh gia chu Nom co tac dung hon chu Han trong viec bao an, khuyen khich be toi va bay to tinh cam voi nguoi than.


Đanh gia Tuy mang tieng đoat ngoi bat chinh (thong qua binh bien), nhung trong 27 nam cam quyen cua minh, Trinh Doanh đa chung to minh la mot vi minh quan, mot nha lanh đao co nang luc va tam nhin, trai nguoc han voi nguoi anh trai Trinh Giang truoc đo. Nam giu van menh quoc gia khi chi moi 20 tuoi va trong mot tinh the ngat ngheo, trong thi kieu binh day loan, long dan bat binh; ngoai thi trom cuop noi len nhu ong, co nghiep co nguy co tieu vong trong som toi, Trinh Doanh đa binh tinh giai quyet moi van đe o ca 2 phuong dien. Ve chinh tri, ong chan chinh bo may quan lai, cho đat ong đong truoc cua phu đe dan chung co the bo thu to giac quan lai sai trai, bai bo nhieu chieu chi sai lam thoi Trinh Giang, cho giam bot viec xay dung chua chien, tra lai ruong đat cho nong dan; trong dung cac danh si... Ve quan su, ong the hien minh la mot nha cam quan thanh cong khi đich than chi huy quan đoi dep đuoc 2 cuoc noi loan cua Vu Đinh Dung o Ngan Gia (1741) va Nguyen Danh Phuong o Tam Đao (1751), va cac ti tuong cua ong, tieu bieu la Hoang Ngu Phuc va Pham Đinh Trong la nguoi thay ong đanh dep nhung cuoc khoi loan khac. Đen cuoi đoi Trinh Doanh, tinh hinh Bac Ha co ban đa tam yen, chi con Hoang Cong Chat, Le Duy Mat con thoi thop o vung thuong du cung mot vai cuoc noi day le te ma thoi. Sau khi dep tan cac cuoc noi loan, nhung trong vong 10 nam sau đo, ong hang hai xay dung đat nuoc, ban hanh rat nhieu chinh lenh cai cach nham chan chinh trieu cuong, xoa diu vo ve dan chung; tiec rang nhung co gang cua ong khong the đua ho Trinh tro lai thoi huy hoang nhu truoc, vi nhieu nguyen do chu quan lan khach quan (su chenh mang chinh su cua ong nhung nam cuoi đoi va đac biet la tu nhung viec lam cua vi Chua ke nhiem - Trinh Sam, ...)
Trong cac chua Trinh, Trinh Doanh co cuoc đoi va su nghiep kha giong voi ong to 5 đoi la Chieu To Khang vuong Trinh Can. Tre tuoi đa ra mat tran, tiep quan khi chien su gay go, chuyen the nguy thanh an cho nuoc nha, trong dung nhan tai chinh đon chinh su, say me cong viec va mot cuoc đoi khong thieu thi ca, đac biet la nhung bai tho bang chu Nom. Noi theo thuyet di truyen thi Trinh Doanh đuoc thua huong dong mau vua hung luoc vua lang man, co pha lan su nghiem nghi, cung ran cua to tien. Co khac chang la Trinh Doanh khong song tho đuoc nhu Trinh Can. Co y kien cho rang neu ong song them đuoc khoang 30 nam nua, co the nhieu bien co lich su cua nuoc Đai Viet đa khac đi. Tuy vay, cac cuoc khoi nghia nong dan Đang Ngoai du bi dep yen nhung van đe lai hau qua kha nang ne. Nhan tai vat luc Bac Ha bi suy sut nghiem trong, vi vay, nhin nhan mot cach khach quan thi thoi Trinh Doanh khoi phuc lai cung khong the phon thinh đuoc nhu thoi Trinh Can va Trinh Cuong.
Su gia Phan Huy Chu trong sach Lich trieu hien chuong loai chi, phan "Nhan vat chi" co đanh gia ve Nghi To An vuong Trinh Doanh:

Trong sach Tu binh thuc luc, su quan Đai Viet thoi Le ghi nhan:

"Nam Canh Than (1740), Chua đa coi giu muon viec, sot sang lam viec chinh tri, manh dan sua chinh su, dep giac cuop, cat đat va su dung nguoi ngay nguoi tot, dung nap nguoi thang than, tran ap ke long quyen, truat ke tham tan, bot lao dich, khoan nhe suu thue, tieng nhan tu bay xa khap. Chinh su trieu đinh nghiem trang, trong khoang muoi ngay, khi tuong ruc ro tuoi moi."
Tac gia Ta Chi Đai Truong trong sach Bai su khac cho Viet Nam đanh gia cao nhung tu tuong dung nguoi cua Trinh Doanh đa giup ong co đuoc thanh cong

Tuy nhien cai thanh tich tieu diet cac cuoc khoi nghia nong dan cua Trinh Doanh chi giup co đo ho Trinh keo dai them vai chuc nam chu khong the cuu vot mot cay co thu đa muc nat, boi ong cung khong the vuot thoi đai cua minh - theo Ta Chi Đai Truong

Theo Quynh Cu va Đo Đuc Hung

Theo Nguyen Thanh Khoi:


Gia quyen = Chinh that =
Trang Trinh Chinh phi Nguyen Thi Ngoc Vinh (1724 - 1764), co noi chep la Nguyen Thi Ban, nguyen quan xa Thanh My, huyen Loi Duong, nay thuoc Thanh Hoa, con gai cua Luan quan cong Nguyen Mau Du (? - 1765). Sinh thoi ba phi đuoc nha chua sung ai het muc, yeu quy nhu vang nen thuong goi la Đuc ba Vang.


= Thu that =
Tu Trach Thai phi Nguyen Thi Ngoc Diem (1721 - 1784), nguoi lang Thinh Liet, huyen Thanh tri (nay la quan Hoang Mai, Ha Noi), con gai Nam quan cong Nguyen Đinh Tu. Me đe cua chua Trinh Sam.
Thi noi Cung tan Duong Thi Ngoc Thinh nguoi lang Long Phuc, xa Thach Khe, huyen Thach Ha, Ha Tinh. Me đe cua Thuy quan cong Trinh Le.
Thi noi Cung tan Nguyen Thi Y, nguoi lang Lieu Ngan, huyen Sieu Loai, phu Thuan An, tran Kinh Bac, con gai Sieu quan cong Nguyen Gia Chau.
Thi noi Cung tan Thi My


= Con trai =
Man Tue cong Trinh Nhuan, truong tu, con cua Chinh phi Nguyen Thi Ngoc Vinh, mat som.
Thanh To Thinh vuong Trinh Sam (1739 - 1782), con cua Thai phi Nguyen Thi Ngoc Diem.
Thuy quan cong Trinh Le, con cua Cung tan Duong Thi Ngoc Thinh, ve sau bi Tay Son sat hai, co mot con trai la Trinh Lan.


= Con gai =
Truong thuong Tien Hoa cong chua Trinh Thi Ngoc Lan hay Trinh Thi Ngoc Nhuan (? - 1760), tuc Ba Chua Đo, con cua Chinh phi Nguyen Thi Ngoc Vinh. Hua hon voi Thai tu Le Duy Vi, nhung chua kip ga thi đa qua đoi.
Đe nhi Quan chua Trinh Thi Ngoc Cuc, ga cho Tham đoc Minh Vu hau Vu Đinh Minh
Đe tam Quan chua Trinh Thi Ngoc Kinh, ga cho Tao si Huy quan cong Hoang Đinh Bao
Đe tu Quan chua Trinh Thi Ngoc Viem, ga cho Tao si Cung Vu hau Nguyen Đinh Cung


Ghi chu Chu thich nguon Danh muc nguon