Hoc tap cai tao tai Viet Nam la ten goi hinh thuc giam giu ma chinh quyen Viet Nam thuc hien đoi voi mot bo phan cac nhan vat ma cac chinh phu so tai ket an vi cach hanh vi vi pham phap luat, vuong vao te nan xa hoi hoac la cac nhan vat hoat đong chong chinh phu hoac la tu binh chien tranh. Đay la mot hinh thuc xu phat  va lao đong bat buoc.


Truoc 1975 = Thoi ky Phap thuoc =
Thoi ky Phap thuoc, chinh quyen thuc dan cho thanh lap cac trai tap trung, cai tao đe giam giu nhung nguoi chong đoi. Đay thuong đuoc goi duoi cai ten nhu trai cai tao hay trai lao đong đac biet. Tieu bieu co trai Noong Nhai tai Đien Bien hay trai Ba Ra o Phuoc Long. Khu tap trung Noong Nhai co hon 3000 nguoi dan, hau het la nguoi dan toc Thai. Tai trai Ba Ra thuc chat la mot trai giam đe giam giu tu chinh tri va toi pham chua ket an. Đoi voi toi pham thuong, ho đuoc su dung lam nhan cong lam viec trong cac linh vuc cong nghiep va nong nghiep. Cac lao đong tu nhan theo tung nhom 25 hoac 50 nguoi phuc vu lao đong cong ich nhu đao đuong, nao net kenh rach, san lap đuong sa. Đoi voi tu chinh tri, ho phai đi khai khan đat hoang va phai lam viec duoi su giam sat cua cac linh canh đon đien. Cac tu chinh tri cho thay ho khong tin tuong vao luc luong quan ly cua trai. Cung voi su đoi xu da man cua cai nguc, đia the hiem tro, cach biet cua nha tu Ba Ra đa khien viec cung cap, van chuyen luong thuc, thuc pham, thuoc men, ...cho trai tu rat han che, do đo tu nhan tai đay song rat thieu thon, kho cuc, benh dich nang ne va trien mien, nhieu tu nhan đa chet tai trai.


= 1954-1975 =
Che đo cai tao lao đong rap theo khuon mau cua Trung Quoc đa đuoc ap dung tai Viet Nam Dan chu Cong hoa ngay tu nam 1954 voi toi pham hinh su, tu binh đoi phuong va tu nhan bi ket an chong đoi chinh quyen. Theo van ban luat phap thi quy che giam giu tai trai cai tao chieu theo nghi quyet 49 (49-NQTVQH) cua Hoi đong Bo truong thong qua ngay 20 thang 6 nam 1961 va bat đau ap dung ke tu 8 thang 9, cac đoi tuong nay la "thanh phan phan cach mang" va đe doa an ninh cong cong. Theo đo, nguoi tu 18 tuoi tro len, co hanh đong nguy hai cho xa hoi, đa đuoc giao duc nhieu lan ma khong hoi cai, nhung xet thay khong can đua ra Toa an nhan dan xu phat thi se ap dung bien phap đua vao trai cai tao lao đong. Nhung nguoi đuoc giao duc cai tao khong bi coi nhu pham nhan co an phat tu, nhung trong thoi gian giao duc cai tao khong đuoc huong quyen cong dan. Nhung nguoi nay đuoc huong che đo ve lao đong, hoc tap, an o theo quy đinh, va phai tuan theo ky luat giao duc cai tao, thoi han giao duc cai tao la 3 nam. Nhung nguoi cai tao tot se đuoc ve truoc thoi han, nhung nguoi het 3 nam ma khong chiu cai tao thi thoi han giao duc cai tao co the bi keo dai hon.
Tai mien Nam, che đo tong thong Ngo Đinh Diem cung thanh lap cac trai tap trung trong chuong trinh To Cong diet Cong. Tu đau mua he nam 1955 đen giua nam 1958, so luong nguoi bi đua vao cac trai tap trung, cai tao đuoc Hoa Ky uoc tinh tu 50.000 đen 100.000 nguoi. va trong giai đoan 1955-1960 la 500.000 nguoi. Tinh trang binh linh Viet Nam Cong hoa giet hai tu nhan trong trai thuong xuyen xay ra. Đe che mat du luan, chinh quyen Ngo Đinh Diem thuong bo tri mot san tap ban ngay canh khu trai giam. Che đo trong trai cho nguoi bi giam rat kham kho voi đieu kien song khong đam bao, voi dich benh thuong xuyen. Du luan chi biet toi tinh trang nay khi Ngo Đinh Diem bi đao chinh.
Theo bao cao đac biet nam 1973 cua To chuc An xa quoc te (amnesty international - AI), co ton tai viec chinh phu Viet Nam Cong hoa đan ap nhung nguoi cong san, trong đo co viec lam dung cac đieu luat mo ho đe bat giu tuy tien, tra tan, va xet xu bang toa an binh. Nhieu nguoi đa bi bat mac du ho khong co lien he voi Chinh phu Cach mang lam thoi Cong hoa mien Nam Viet Nam hay Mat tran Dan toc Giai phong mien Nam Viet Nam. Theo AI, tinh trang tra tan, buc cung, nhuc hinh tai cac trai cai tao van dien ra thuong xuyen. Tu nam 1972, hoi Chu thap đo bi ngan cam vao tiep xuc va ho tro cho tu chinh tri.
Ve phia Chinh phu Cach mang lam thoi Cong hoa mien Nam Viet Nam, AI cho biet, mot so nguoi bi giam giu đa đuoc chuyen ra ngoai Bac. Sau khi Hiep đinh Paris đuoc ky, đa co hon 600 tu nhan đuoc ho trao tra cho phia đoi phuong. Đay la toan bo so luong nguoi bi giam dan su ma ho co (con so nay đuoc AI cho la rat nho khi xet thay so luong nhan vien dan su cua Viet Nam Cong hoa la hon 67.000 nguoi). Phia Chinh phu Cach mang lam thoi Cong hoa mien Nam Viet Nam khong giam giu nhung nguoi thuoc luc luong chinh tri thu ba, đong thoi ho cung cung cap danh sach 16.754 nhan vien dan su cua ho đang bi phia Hoa Ky/Viet Nam Cong hoa giam giu. AI thua nhan khong co tra tan trong cac trai cua Chinh phu Cach mang lam thoi Cong hoa mien Nam Viet Nam nhung tinh trang cuoc song cua nguoi bi giam giu khong đuoc tot. Phia Chinh phu Cach mang lam thoi Cong hoa mien Nam Viet Nam giai thich do đang trong tinh trang chien tranh, cac trai phai di chuyen lien tuc, nguon vien tro tu mien Bac han hep đen noi ngay ca binh linh Quan Giai phong mien Nam Viet Nam con bi thieu an, thuong binh nhieu luc đa thiet mang vi thieu thuoc men. Do đo, ho chi co the đam bao nhung nhu cau đon gian nhat cua nhung nguoi bi giam giu la đam bao cho nhung nguoi nay đuoc song.


Sau 1975 Trong boi canh hau chien (sau ngay 30 thang 4 nam 1975), cum tu "hoc tap cai tao" noi đen chuong trinh tap trung đe cai tao cua chinh quyen Viet Nam đoi voi binh linh che đo Viet Nam Cong hoa hay nhung nguoi tham gia phuc vu cho chinh quyen Viet Nam Cong hoa truoc 1975. He thong giam giu tu binh nay lay mau tu trai cai tao lao đong cua Lien Xo.
Sau ngay 30/4/1975, so tan quan cua quan đoi Viet Nam Cong Hoa tan ra tai cho kha đong, mot so van tiep tuc lan tron va tim cach chong lai chinh quyen moi (nem luu đan, nem đa vao rap hat, cam co Viet Nam Cong hoa, dan khau hieu o thi xa, thi tran, đat chuong ngai vat gay tai nan tren đuong, lap cac nhom gay roi trat tu tri an...). Mot so con thu thap nhan luc, chon giau vu khi, xay dung ke hoach hoat đong vu trang đe lap vung ly khai. Đe đam bao trat tu an ninh, thang 6/1975, Chinh phu Cong hoa mien Nam Viet Nam ra thong cao bat buoc si quan quan đoi va vien chuc thuoc che đo Viet Nam Cong hoa đi hoc tap cai tao. Đe phan đinh va co chinh sach đoi xu thoa đang, Chinh phu cung phan biet ro "nhung cong chuc lam viec cho đich vi hoan canh, vi đong luong thi khong coi la nguy quyen".
Theo nha nuoc Viet Nam, mot trong cac muc đich cua hoc tap cai tao la the hien chinh sach khoan hong cua Nha nuoc Viet Nam khi ho khong đua cac cuu binh đoi phuong ra xet xu cac toi ac chien tranh, boi neu xet xu nhu vay thi muc an voi cac đoi tuong nay con nang hon nhieu, mot so tu nhan co the bi tu hinh; đong thoi cung đe chinh quyen moi tam thoi ngan chan su chong pha cua cac thanh vien cuc đoan cua che đo cu nham giu on đinh xa hoi mien Nam thoi ky hau chien.. Con tuong Le Minh Đao cua Quan luc Viet Nam Cong hoa thi cho rang ong bi giam giu ma khong xet xu va khong co đieu kien sinh hoat tot theo quy che tu binh trong Cong uoc Geneve. Trai cai tao cua chinh quyen Viet Nam cung la mo hinh giam giu tap trung tuong tu voi cac trai cai tao lao đong cua Lien Xo va mot so nuoc khac, theo đo tu nhan tham gia cac hinh thuc lao đong trong trai giam.
Theo Alain Wasmes, tac gia cuon sach La peau du Pachyderme (Viet Nam tam da voi), sau ngay 30 thang 4 nam 1975, Chinh quyen Cach mang lam thoi Cong hoa mien Nam Viet Nam đa nam trong tay toan bo tai lieu o trung tam đang kiem cua Bo chi huy Vien tro quan su My o Viet Nam (MACV), do Quan luc Viet Nam Cong hoa tan ra qua nhanh nen khong kip tieu huy tai lieu, ma theo nhu ong mo ta la "Mot trong nam may tinh cua trung tam đang kiem My, toan bo quan đoi Sai Gon, tu tong chi huy cho đen anh binh nhi, đeu đuoc chuong trinh hoa voi toan bo nhung chi tiet ve lai lich va chinh tri can thiet cua ho. Tham chi ca voi lop sap tuyen, cung co đay đu tat ca nhu the". Tren thuc te, trong cac bao cao cua si quan Quan luc Viet Nam Cong hoa, rat nhieu hanh đong co the đuoc coi la toi ac chien tranh đa đuoc ghi lai va bao cao nhu la mot "chien tich" trong su nghiep chong cong. Neu chinh quyen moi muon lap toa an đe xu tu tu binh che đo cu thi đo se la bang chung ro rang đe ket toi, nhung chinh quyen moi đa khong lam vay.
Viec trung phat nhung đoi tuong cong tac voi quan xam luoc nuoc ngoai dien ra rat pho bien o cac nuoc. Sau khi thoat khoi su đo ho cua Đe quoc Nhat Ban, tai Han Quoc thi luat phap co han 1 quy đinh ve đoi tuong nay, Trung tam Su that va Cong ly Lich su (CHTJ) đa lap ra ca 1 danh sach 4.389 nguoi tung cong tac voi Nhat đe xet ly lich voi con chau cua ho, nam 2019 Tong thong Han Quoc Moon Jae-in noi rang "xoa sach nhung dau tich cua viec cong tac voi Nhat Ban la đieu nen đuoc thuc hien tu lau" Sau khi đuoc quan Đong Minh giai phong nam 1945, hang loat cac nuoc chau Au đa trung phat nhung nguoi cong tac voi quan xam luoc Đuc Quoc xa: nuoc Phap đa xu tu hon 10.500 nguoi, phat tu 127.0000 nguoi; Ha Lan đa bat giam 60.000 nguoi; Đan Mach, Bi va Na Uy moi nuoc cung đa bat giam hang chuc nghin nguoi cong tac voi Đuc Quoc xa (rieng Na Uy, Đan Mach va Ha Lan đa khoi phuc an tu hinh trong dip nay sau hang chuc nam khong ap dung) (xem Epuration legale). Khi so sanh thi chinh sach hoc tap cai tao o Viet Nam đa kha nhan đao khi khong tien hanh tu hinh bat ky mot ai.
Mot cong bo cua nha chuc trach noi ro:

"Viec to chuc cho nguy quan, nguy quyen va cac đoi tuong phan đong ra trinh dien hoc tap cai tao the hien chinh sach nhan đao cua Đang va Nha nuoc, co tac dung phan hoa hang ngu bon phan đong, co lap bon đau so ngoan co, đap tan luan đieu tuyen truyen chien tranh tam ly cua đich, tranh thu đuoc su đong tinh va ung ho cua nhan dan." 
Chinh phu Cong hoa Mien Nam Viet Nam đe ra bon thanh phan can phai tap trung đua đi cai tao:

Nguy quan: si quan Quan đoi tu cap uy đen cap tuong
Nguy quyen: canh sat, tu phap, hanh chinh
Đang phai phan đong: đang vien chong Cong
Đau hang, phan boi: cac phan tu bi chieu hoi
Thu tuong Pham Van Đong khi tra loi chat van truoc Nghi vien Phap vao cuoi thap nien 1980 đa tuyen bo hoc tap cai tao la mot chinh sach nhan đao, boi neu o nhung nuoc khac, bao gom ca Phap, nhung tu nhan nay le ra đa bi xu tu hang loat vi toi phan quoc, cong tac voi quan xam luoc nuoc ngoai:

Nhung khu trai ma cac vi goi la trai cai tao, la su the hien cuc ky nghiem tuc quan điem nhan quyen cua chung toi... Nhung nguoi nay, nhung nguoi đa pham phai nhung toi ac tay troi chong lai đat nuoc, nhung nguoi ma neu o nhung nuoc khac, ma chinh quy vi o đay (cac nghi sy, nha bao Phap) ngay sau khi đuoc giai phong khoi Đuc Quoc xa, biet chuyen gi đa xay ra (nuoc Phap đa xu tu hon 10.000 nguoi cong tac voi Đuc Quoc xa sau khi đuoc quan Đong Minh giai phong nam 1945, xem Epuration legale)... Nhung nguoi nay đuoc cho co hoi tro lai lam mot cong dan binh thuong, tham gia vao cong đong ca nuoc nhu bao nguoi. Cac vi con đoi hoi gi nua?
Ngoai ra co nhung nguoi khong thuoc bon dien tren nhung co hoat đong chong Cong nhu nha van, nha bao va "biet kich cam but" bi nha nuoc xem la chong Cong cung phai đi hoc tap cai tao.Cac toi pham hinh su nhu trom cap, ma tuy, cuop giat, cuop co vu trang, hiep dam... neu bi bat cung phai đua vao trai. Lao đong cai tao con ap dung cho cac cong dan vi pham phap luat, vuong vao te nan xa hoi noi chung, đac biet la trong giai đoan hon muoi nam hau chien. Tinh tu 30/4/1975 đen het nam 1975, luc luong An ninh Sai Gon - Gia Đinh đieu tra lam ro 5.305/6.959 vu hinh su, truy quet, triet xoa nhieu bang, o, nhom trom cuop chuyen nghiep khet tieng. Nhu bang cuop do Đoan Đinh Hung (tuc Hai Sang) đa gay ra 94 vu giet nguoi, cuop tai san.


= Cach tien hanh tai mien Nam =
Cong viec trieu tap cac đoi tuong đe đua đi hoc tap cai tao bat đau tu Thang Nam, 1975. Đoi voi ha si quan (cap uy tro xuong), sau trinh dien thi phai theo hoc mot khoa chinh tri ngan roi đuoc cap giay chung nhan đe cho ve. Đoi voi cac cap chi huy thi co lenh trinh dien bat đau tu ngay 13 đen 16 Thang Sau, 1975. Chieu theo đo thi si quan se đi hoc tap 15 ngay trong khi cac vien chuc dan su cung nhung đang vien cac to chuc chinh tri cua mien Nam thi thoi gian hoc tap la mot thang. Nguoi trinh dien phai mang theo 21 kilogam gao lam luong thuc trong đo co moi nganh tu quan truong tro len hoac đoi voi cac vien chuc hanh chanh la truong phong tro len. Cac van nghe si cung phai ra trinh dien.


= Noi dung trong trai =
Tong cong co hon 80 trai cai tao phan bo tren toan đat nuoc, nhat la nhung vung bien gioi, noi kinh te cua nhan dan con kho khan va can nhieu ho tro. Chuong trinh bat đau voi 10 bai giang voi nhung đe tai: 

Toi ac cua My va Viet Nam Cong hoa
Ly thuyet Xa hoi chu nghia
Chinh sach khoan hong cua đang Cong san Viet Nam va nha nuoc Viet Nam 
Nguoi trong truoc tien phai viet "bai tu khai", bat đau voi ban "so yeu ly lich", tiep theo la bai tu kiem điem va khai bao qua khu: mot thang viet hai lan; moi bai khai dai khoang 20 trang giay viet tay. Viet xong thi co buoi tu khai bao tap the đe moi nguoi phe binh, khen che. Ai khai nhieu thi đuoc điem la "tien bo". Tuy theo cap bac hoac thoi gian phuc vu cho My/Viet Nam Cong hoa ma nhung nguoi nay phai hoc tap cai tao theo thoi gian thong thuong tu vai ngay đen vai thang, ca biet co nguoi bi 17 nam. Tuy nhien, cung co rat nhieu nguoi khong bi đua đi hoc tap cai tao hoac chi trong mot thoi gian ngan. Đo la nhung nguoi hoac la hoat đong tinh bao cho phia Mat tran giai phong, hoac la nhung nguoi on hoa đuoc coi la "khong co toi ac voi nhan dan", nhu truong hop Tong thong Duong Van Minh va mot so dan bieu khac.
Vi chinh sach dung lao đong đe cai tao tu tuong nen lao đong san xuat la trong điem. Nghi quyet 49 đe ra 8 gio lao đong san xuat moi ngay. Moi tuan thi co hai buoi hoc tap chinh tri. Chieu thi co lop day van hoa danh cho nhung nguoi co trinh đo van hoa thap. Nhung nguoi trong trai hoc tap cai tao phai lao đong lam viec o cac cong truong, trong cac trai cai tao, ma nhieu nguoi mo ta la cuc nhoc, mot phan trong so đo đa bi mac benh va chet do đieu kien song kho khan, thuoc men thieu thon. Cong viec thong thuong la chat cay, trong cay luong thuc, đao gieng, va ho tro luc luong go bom min sot lai tu chien tranh. Viec nay xuat phat tu thuc te rang kinh te Viet Nam nhung nam hau chien rat kho khan, khau phan an cua nhung nguoi binh thuong cung chi o muc đu đe duy tri cuoc song, ty le tre em bi suy dinh duong, thap coi o muc cao. Theo loi cua Thieu tuong Đo Nam (nguyen Cuc truong Cuc quan ly trai giam V.26, mot trong nhung nguoi tham gia quan ly hoc tap cai tao) giai thich voi nhung nguoi đi hoc tap, cai tao rang: "Đat nuoc con kho khan, che đo nha nuoc cap con thieu thon. Viec cac anh (nguoi tham gia hoc tap, cai tao) trong trot chan nuoi khong phai đe san xuat hang hoa luu thong tren thi truong, ma đe phuc vu lai cho đoi song cua trai. Nhu vay la lao đong tu phuc vu. Si quan nhu chung toi con phai lao đong tang gia, tai sao cac anh khong lam?". Ong cung noi them rang tieu chuan an cua can bo quan giao va trai vien nhu nhau. Trai cung co chinh sach ho tro nguoi than đen tham nuoi, co ca tieu chuan nghi lao đong đe o cung vo trong 1 ngay tai phong rieng.


= So luong nguoi đi hoc tap =
Sau nam 1975 o mien Nam co hon 1.000.000 nguoi thuoc dien phai ra trinh dien. Rieng o Sai Gon co 443.360 nguoi ra trinh dien, trong so đo co 28 vien tuong, 362 đai ta, 1.806 trung ta, 3.978 thieu ta, 39.304 si quan cap uy, 35.564 canh sat, 1.932 nhan vien tinh bao, 1.469 vien chuc cao cap trong chinh quyen, va 9.306 nguoi trong cac "đang phai phan đong". Theo Pham Van Đong, con so nguoi phai trai qua giam giu sau nay 30/4/1975 la hon 200.000 trong tong so 1 trieu nguoi ra trinh dien. Tinh đen nam 1980 thi chinh phu Viet Nam xac nhan co 26.000 nguoi van con o trong trai cai tao. Tuy nhien mot so quan sat vien nuoc ngoai uoc tinh khoang 100.000 đen 300.000 van đang o trong trai cai tao. Uoc tinh cua Hoa Ky cho rang khoang 165.000 nguoi bi giam. Tuy nhien, uoc tinh cua My va quan sat vien nuoc ngoai đa tinh gop ca nhung nguoi thuoc dien vi pham cac toi ve an ninh (giet nguoi, trom cuop...) chu khong chi gom cac cuu quan nhan, quan chuc cua Viet Nam Cong hoa va con so đa bi thoi phong. Theo bao cao nam 1979 cua To chuc An xa Quoc te (AI), phia Viet Nam trong giai đoan 1975-1979 co 40.000 nguoi phai đi hoc tap cai tao. Toi nam 1979, so nguoi bi giam giu đuoc uoc tinh la 26.000 nguoi. Phia AI cung nhan manh, so luong nay đa bao gom ca cac toi pham ve hinh su nhu trom cap, mai dam, ma tuy,...
Theo Aurora Foundation thi viec bi giam giu dai han thuong bi chuyen tu trai nay sang trai khac co dung y chia tach đe tu nhan khong lien ket voi nhau đuoc va đuong day lien lac voi gia đinh them kho khan. Đieu nay la nham ngan chan cac hoat đong phan khang, thu đich cua nhung nguoi bi giam giu đoi voi chinh quyen moi.


= Đanh gia =
Luat su, nhan vat bat đong chinh kien chong Nha nuoc Viet Nam, Cu Huy Ha Vu cho rang: "...viec tap trung cai tao hang tram nghin cuu si quan, cuu vien chuc Viet Nam Cong Hoa vao cac trai tap trung cai tao đo la mot toi ac,...neu ai pham toi, thi phai đua ra xu theo phap luat, du phap luat đo la the nao va phai co ban an. Chu con chuyen ma cu đua đi ma khong co mot ban an, keo dai het nam nay, het nam kia, tham chi rat nhieu nguoi mat mang co the do viec bi xu ban, hoac do chuyen rung thieng nuoc đoc, hoac do an đoi kem, thi nhung chuyen đay toi cho la toi ac.
Luat su, nhan vat bat đong chinh kien chong Nha nuoc Viet Nam, Le Cong Đinh nhan đinh nam 2015: "Đoi voi nhung tu nhan cai tao quan nhan cua che đo Sai Gon ngay xua chung ta thay no the hien ro mot chinh sach cua chinh quyen la tra thu nhung nguoi tung la đoi thu cua minh. Ho khong co mot su khoan dung, khong co su hoa giai that su cho nen moi thuc hien viec đo."
Nhan xet ve viec đua binh linh che đo Viet Nam Cong hoa đi hoc tap cai tao sau 1975, luat su Ngo Ba Thanh cho la ho đa rat may man va đuoc khoan hong. Boi neu chinh quyen moi hoc theo quan Đong Minh trong the chien thu hai va to chuc mot phien toa xet xu tu binh chien tranh nhu Toa an Nuremberg, thi rat co the nhieu si quan Viet Nam Cong hoa đa bi tuyen an tu hinh voi nhung chung cu ro rang thu đuoc trong ho so quan nhan cua ho (Toa an Nuremberg la toa an cua khoi Đong Minh trong the chien thu 2 chuyen xet xu tu binh chien tranh, toa an nay đa tuyen an tu hinh hoac chung than voi hang tram tu nhan la cac nhan vat cao cap cua phe Đuc-Y-Nhat).
Nha bat đong chinh kien voi chinh phu Viet Nam, cuu đai ta Bui Tin cho rang: khi thiet lap mot chinh quyen moi, đe đam bao an ninh cho xa hoi thi tat yeu phai ngan chan nhung luc luong quan su tan du cua che đo cu noi loan, chinh sach hoc tap cai tao la nham muc tieu đo. Chinh quyen moi hoan toan co the bat giam toan bo binh linh che đo cu đe ngan chan noi loan, nhung thuc te ho chi yeu cau 1/10 so đo đi cai tao dai han tu vai thang tro len, 9/10 con lai thi đuoc tha ngay. Nhung nguoi to y hop tac thi khong phai đi va con đuoc bo nhiem chuc vu, đo đa la mot su nhan đao lon:
Toi đa gap mot so vi trong che đo Sai-gon cu, co vi la trung tuong noi voi toi rang: "Neu chung toi chien thang, tuc Viet Nam Cong hoa thang, khong chac chinh sach cua chung toi đoi voi cac ong đa hon gi so voi chinh sach cua cac ong đoi voi chung toi. Co khi chung toi lai co nhung trai giam tan bao hon."
Chang phai trong so tren duoi 1 trieu linh goi la nguy quan, nguy quyen thi so bi đi cai tao dai han chi bao gom tren 10 van nguoi, nghia la chung 1 phan muoi, con 9 phan muoi đa đuoc huong quyen cong dan ngay tu đau roi la gi? Chang phai đa co ong chuan tuong Nguyen Huu Hanh tham gia Mat tran to quoc thanh pho Ho Chi Minh, ong Nguyen Xuan Oanh, quyen thu tuong cu, đuoc bau lam đai bieu quoc hoi roi la gi?
Đai ta Pham Huu Thang cho rang:
"Ro rang la phia Viet Nam Cong Hoa va phia nha nuoc Viet Nam Dan chu Cong hoa la hai luc luong thu đich nhau. Đa xac đinh la đoi thu roi thi khi khi giai phong roi, thi nhu ben ngoai tuyen truyen la se co mot cuoc tan sat đam mau, nhung thuc chat khong co tan sat đam mau. Ma viec cho mot so nguoi tung la ke đich đi cai tao, đi hoc tap, toi nghi la quoc gia nao cung lam the thoi. Con đieu kien kinh te Viet Nam thoi đo, thi ro rang khong the, ngay ca voi quan đoi, voi nhan dan, cung chua cham lo đuoc het, cho nen co the nguoi ta nghi đay la su nguoc đai, nhung đieu kien song, đieu kien kinh te cua Viet Nam luc ay, toi cho rang cung khong the đoi xu tot hon đuoc... Va nguoi ta chi tap trung cai tao trong mot thoi gian nao đay đe xoa bo ngan cach, boi vi voi nhung nguoi tung la đoi phuong, nguoi ta so rang ho se gay nguy hiem cho xa hoi nen moi co chinh sach ay, va khong co chuyen chinh sach nha nuoc, hoac phap luat nha nuoc đe ra cai viec giet hai đe dan mat"
Pho Giao su Vu Quang Hien tu Đai hoc Quoc gia Ha Noi cho rang:
"Toi nghi rang sau chien tranh, Viet Nam khong co nguoc đai đoi voi moi nguoi. Boi vi chinh sach luc ay cua nha nuoc Viet Nam la chinh sach hoa hop dan toc. Chinh sach nay đa cong bo cong khai ngay tu thoi chien tranh, chu khong phai sau hau chien moi co chinh sach đo. The con viec tap trung hoc tap hay cai tao, toi nghi đay la đe hoc cho no ro chinh sach cua nha nuoc Viet Nam thoi bay gio. Neu noi (hoc tap cai tao) la tu đay, thi toi nghi đo la mot su xuyen tac. Hon nua cung can luu y la co the la o nhung lop hoc nhu vay, đoi song khong đuoc tot la do ve mat đoi song kinh te khong đuoc tot va co the co mot so anh em (cuu binh Viet Nam Cong hoa) nao đo hieu nham la minh bi kho so nay khac. Khong co nha tu nao đe giam cam tat ca anh em si quan binh si quan đoi Sai Gon, cung nhu (nhan vien) chinh quyen Sai Gon truoc đay, trong nha tu đe ma đanh đap, đe ma tra tan, thi hoan toan khong co."
Thu tuong Pham Van Đong khi tra loi truoc Nghi vien Phap vao cuoi thap nien 1980 đa tuyen bo hoc tap cai tao la mot chinh sach nhan đao, boi neu o nhung nuoc khac, nhung tu nhan nay co the đa bi xu tu hang loat vi toi cong tac voi quan xam luoc nuoc ngoai:
Nhung khu trai ma cac vi goi la trai cai tao, la su the hien cuc ky nghiem tuc quan điem nhan quyen cua chung toi... Nhung nguoi nay, nhung nguoi đa pham phai nhung toi ac tay troi chong lai đat nuoc, nhung nguoi ma neu o nhung nuoc khac, ma chinh quy vi o đay (cac nghi sy, nha bao Phap) ngay sau khi đuoc giai phong khoi Đuc Quoc xa, biet chuyen gi đa xay ra (nuoc Phap đa xu tu hon 10.000 nguoi cong tac voi Đuc Quoc xa sau khi đuoc quan Đong Minh giai phong nam 1945, xem Epuration legale)... Nhung nguoi nay đuoc cho co hoi tro lai lam mot cong dan binh thuong, tham gia vao cong đong ca nuoc nhu bao nguoi. Cac vi con đoi hoi gi nua?


= Sau khi đuoc tha =
Sau thoi gian đi hoc tap cai tao, nhung nguoi nay đuoc phuc hoi đay đu quyen cong dan. Trong vong 48h sau khi ra khoi trai cai tao, nguoi đuoc cai tao se toi trinh dien tai Ban quan ly nguoi hoc tap cai tao, sau đo la ve lam viec voi to quan ly cap phuong, xa đe truoc khi tro ve nha. Đoi voi nhung nguoi ma giay ra trai co ghi: "khong quan che" thi khong bi quan che va đuoc huong quyen cong dan ngay, con neu nguoi đo thuoc dien "bi quan che" thi van đuoc ve nha nhung khi đi khoi phuong, xa tren 24h phai xin phep cong an xa hoac phuong, ra khoi quan thi xin phep cong an quan va ra khoi tinh hoac thanh pho thi xin phep cong an tinh hoac thanh pho. Thoi han quan che la tu 6 thang đen 1 nam. Nguoi bi quan che van đuoc tuyen dung vao cac co quan, xi nghiep cua Nha nuoc. Sau thoi gian quan che neu khong co vi pham se đuoc phuc hoi quyen cong dan. Thoi gian quan che co the đuoc rut ngan neu lap thanh tich noi bat trong cong tac bao ve trat tu an ninh hoac trong lao đong san xuat. Cac co quan cong quyen co trach nhiem tao đieu kien đe nguoi hoan thanh hoc tap, cai tao ve đuoc lao đong san xuat đe co cuoc song on đinh lau dai.
Trong nhung nguoi đa bi đua đi hoc tap cai tao, đa co nhieu nguoi ra đinh cu o nuoc ngoai, theo cac chuong trinh xuat canh nhu Chuong trinh Ra đi co Trat tu, mot thoa thuan giua Viet Nam va Hoa Ky ky nam 1989. Theo đo thi chinh phu My danh uu tien nhap canh cho nhung cuu quan nhan, vien chuc cua Viet Nam Cong hoa giam tu ba nam tro len. Cac chuong trinh sau đa va đang đuoc tien hanh:

Chuong trinh Ra đi co Trat tu (Orderly Departure Program - ODP) ket thuc vao thang 9 nam 1994. Chuong trinh nay bao gom đoan tu gia đinh, con lai va bao trum ca chuong trinh H.R.
Chuong trinh Tai đinh cu nhan đao (Humanitarian Resettlement Program - HR)
Chuong trinh Tai đinh cu nhan đao moi (hay Chuong trinh H.O. moi) chi danh cho nhung nguoi phai hoc tap cai tao sau nam 1975, chua co co hoi nop đon qua chuong trinh ODP.
Chuong trinh Tai đinh cu nhan đao HR, cuu xet đon nam 2005
Theo Tuong Nguyen Huu Co, Pho thu tuong, kiem Tong truong Quoc phong, đong thoi la Tong tham muu truong Viet Nam Cong hoa mo ta cuoc song sau khi het Hoc tap, cai tao nhu sau:


Thoi ky Đoi Moi Cai tao lao đong tiep tuc đuoc duy tri sau thoi ky Đoi moi la mot cach ky luat giam giu nhung đoi tuong pham toi hinh su, te nan xa hoi, bi ket an chong lai nha nuoc CHXHCN Viet Nam. Ngoai ra, con co hinh thuc "cai tao khong giam giu" (nguoi cai tao đuoc song tai đia phuong, khong phai vao trai cai tao) cho nhung toi pham hinh su nhung it nghiem trong nhu gay roi trat tu cong cong o muc nhe, buon lau quy mo nho, trom cap tai san co gia tri thap...
Ba Bui Thi Minh Hang đa bi Chu tich UBND TP Ha Noi ra quyet đinh đua vao co so giao duc Thanh Ha (Vinh Phuc) tu ngay ngay 28 thang 11 nam 2011 cho toi 28.04.2012 sau khi cho rang ba nay đa loi dung quyen tu do, dan chu cua cong dan đe gay roi trat tu cong cong trong luc xuong đuong tham gia bieu tinh ve van đe tranh chap chu quyen giua Viet Nam-Trung Quoc..


Tham khao