Ap-xe (bat nguon tu tieng Phap: abces) la mot boc mu hinh thanh trong cac mo cua co the. Cac dau hieu va trieu chung đoi voi nhung ap-xe o gan da gom: ung đo, đau, nong, va sung, khi đe len co cam giac nhu mot tui chat long. Dien tich bi tay đo thuong lan rong ngoai vung sung. Cum nhot (carbuncle) va nhot (furuncle) la nhung loai ap-xe, thuong do nhiem trung nang long nhung hau boi lon hon.
Ap-xe thuong gay ra do nhiem khuan. Thuong nhieu loai vi khuan cung gay ra mot o nhiem trung. Tai Hoa Ky va nhieu khu vuc khac tren the gioi, vi khuan pho bien nhat hien nay la Staphylococcus aureus khang Methicillin. Ky sinh trung hiem khi gay ra ap-xe, thuong chi pho bien o cac nuoc đang phat trien. Chan đoan thuong dua tren quan sat be ngoai va chung thuc bang cach cat mo. Sieu am co the huu ich trong nhung truong hop ma kho chan đoan. Đoi voi ap-xe quanh hau mon, chup cat lop vi tinh (CT) rat quan trong đe tim nhung o nhiem trung sau hon.
Đieu tri chuan cho hau het cac ap-xe da hoac mo mem la cat mo va rut mu. Đoi voi phan lon nguoi khoe manh thi viec su dung them khang sinh duong nhu khong đem lai loi ich gi cho loai ap-xe nay. Mot so it bang chung cho thay khong can bang vet thuong bang gac sau khi đa rut mu. Đe ho vet mo co the lam cho no mau lanh va giam nguy co bi ap-xe tro lai hon la bang kin no. Dung kim hut mu ra thuong la khong đu.
Ap-xe da kha pho bien va đang tro nen pho bien hon nua trong nhung nam gan đay. Nhung yeu to nguy co bao gom tiem thuoc tinh mach voi ti le đuoc bao cao len đen 65% cac truong hop bi ap-xe. Nam 2005, tai Hoa Ky co 3,2 trieu nguoi phai vao phong cap cuu vi ap-xe. Tuong tu, o Uc co khoang 13.000 nguoi nhap vien trong nam 2008.


Dau hieu va trieu chung Ap-xe co the xay ra trong bat ki loai mo ran nao nhung nhieu nhat la o tren be mat da (noi chung co the o dang mun mu can hoac ap-xe sau), trong phoi, nao, rang, than va amiđan. Nhung bien chung chinh gay ra boi ap-xe la lan rong vung ap-xe đen cac mo lan can hoac xa va huy hoai mot vung mo sau rong (hoai tu).
Nhung trieu chung va dau hieu chinh cua ap-xe da la ung đo, nong, sung, đau va mat chuc nang. No cung co the gay sot va on lanh.
Mot o ap-xe ben trong thi kho nhan dien hon, nhung nhung dau hieu bao gom đau o vung bi thuong ton, sot cao, va cam giac toan than khong khoe. Ap-xe ben trong hiem khi tu lanh, do đo can co 1 su cham soc y te kip thoi neu nghi ngo bi ap-xe.
Neu o be mat, nhung o ap-xe co the dao đong khi so vao. Đo la dao đong dang song do su chuyen đong cua mu ben trong.


Nguyen nhan Yeu to nguy co gay ra su hinh thanh ap-xe la su dung thuoc tiem tinh mach. Yeu to khac cung co kha nang gay ap-xe la tien su bi thoat vi đia đem hoac co su bat thuong o cot song, tuy nhien đieu nay chua đuoc chung minh.
Ap-xe gay ra boi nhiem trung, nhiem ky sinh trung, hoac cac chat la. Nhiem trung la nguyen nhan pho bien nhat. Thuong co nhieu chung vi khuan co lien quan đen cung 1 o nhiem trung. Tai Hoa Ky va nhieu khu vuc khac tren the gioi, vi khuan hien dien pho bien nhat la Staphylococcus aureus khang methicillin. Trong nhung ca ap-xe mang cung cot song, Staphylococcus aureus (tu cau khuan) nhay cam voi methicillin la vi sinh vat pho bien nhat gay benh.
Ky sinh trung hiem khi gay ra ap-xe va truong hop nay pho bien hon o nhung nuoc đang phat trien. Nhung ky sinh trung đuoc xac đinh gay ra ap-xe bao gom: giun chi va gioi (myiasis).


= Ap-xe quanh hau mon =

Phau thuat ro hau mon đe thoat dich o ap-xe đe tri lo ro va lam giam kha nang tai phat va kha nang phai tai phau thuat lan nua. Khong co bang chung chung minh son phan gay anh huong đen phau thuat thoat dich ap-xe.
Ap-xe quanh hau mon co the xuat hien o cac benh nhan bi benh viem ruot (chang han nhu benh Crohn) hoac tieu đuong. Ap-xe thuong bat đau bang mot vet thuong ben trong gay ra boi ung nhot, phan cung hoac bi nhung vat the khong đu tron xam nhap. Vet thuong nay thuong bi nhiem trung do tiep xuc voi phan trong vung truc trang, va sau đo phat trien thanh ap-xe. No thuong xuat hien nhu mot khoi u o mo gan hau mon va ngay cang phinh to va đau. Cung giong nhu nhung loai ap-xe khac, ap-xe quanh hau mon co the can phai đuoc đieu tri y khoa nhanh chong, chang han nhu rach mo mo va thoat dich o ap-xe.


= Ap-xe vet mo =
Ap-xe vet mo la mot trong nhung bien chung thu phat cua vet thuong phau thuat (hau phau). Dau hieu la nong đo tai đuong rach thoat mu. Neu chan đoan khong chac chan, can dung kim hut mu tu vet thuong ra, nhuom Gram va cay khuan đe xac đinh.


Chan đoan Ap-xe la mot boc mu cuc bo (mo viem mu) hinh thanh tu mot su mung mu trong mot mo hoac co quan, đuoc bao boc boi mot mang sinh mu.


= Phan loai =
Ap-xe co the đuoc phan thanh hai loai: ap-xe da (duoi da) hoac ap-xe noi. Ap-xe duoi da kha pho bien; ap-xe noi kho chan đoan hon va nghiem trong hon.


= Su dung thuoc tiem tinh mach =
Đoi voi nhung nguoi co tien su tiem thuoc tinh mach, nen đuoc chup X quang truoc khi đieu tri đe xac đinh chac chan khong co manh kim gay. Đoi voi nhung truong hop nay, neu co kem theo sot, thi nen luu y đen the viem noi tam mac nhiem khuan.


= Phan biet =
Ap-xe khac voi viem tich mu, viem tich mu la su tich tu mu trong mot khoang cua co the co san, con ap-xe la tich mu trong khoang moi đuoc tao ra.
O cac truong hop khac cung co the gay nen nhung trieu chung tuong tu, chang han: viem mo bao, nang ba nhon va viem can mac hoai tu (necrotising fasciitis). Viem mo bao thuong gay phan ung ban đo đac thu nhung khong chay mu.


Đieu tri Đieu tri tieu chuan cho ap-xe nhe o da hoac mo mem la mo mo va dan luu mu. O phan lon truong hop khong thay bat ki loi ich nao cho viec kem them thuoc khang sinh. Mot so it bang chung khong tim thay loi ich tu viec bang kin o ap-xe voi gac y te.


= Rach va dan luu mu =

Phai nen kiem tra đe xac đinh xem nguyen nhan gay ap-xe co phai do vat the la hay khong, neu co phai loai bo vat the. Neu nguyen nhan khong phai do vat the la gay nen, thi đieu tri tieu chuan la rach va dan luu mu.


Chu thich Lien ket ngoai Bach khoa toan thu MedlinePlus 001353
Bach khoa toan thu MedlinePlus 000863
 "Abscess". Tan Bach khoa toan thu Collier. 1921.
"Abscess" . Encyclopædia Britannica (an ban thu 11). 1911.