Barbie la loai bup be thoi trang, đuoc tap đoan Mattel cua My san xuat. San pham đuoc trung bay lan đau tien vao ngay 9 thang 3 nam 1959 tai Hoi cho American International Toy Fair tai New York. Tu đo, bup be Barbie tro thanh mot mon đo choi ban chay nhat lich su va pha bo quan điem rang "bup be chi danh cho cac be gai".

Nu doanh nhan nguoi My Ruth Handler đuoc ghi nhan la nguoi tao ra bup be Barbie voi cam hung tu bup be Bild Lilli tu nuoc Đuc.
Barbie cung la đai dien cho thuong hieu bup be va san pham kem theo cua Mattel nhu cac thanh vien gia đinh va bup be suu tap. Trong hon 50 nam, bup be Barbie la thanh phan quan trong trong thi truong bup be thoi trang, va la chu đe cua vo so tranh luan va kien tung lien quan toi sao chep mau ma, thuong hieu hay ca đen đoi song cua Barbie.
Hang Mattel đa ban hon mot ti bup be Barbie, khien đay la dong san pham lon nhat va mang nhieu loi nhuan nhat cho cong ty. Tuy vay, ke tu nam 2014, san luong bup be suy giam manh. Bup be Barbie đa lam cho nganh kinh doanh đo choi the gioi tro nen phong phu qua viec gioi thieu them cac san pham lien quan (phu trang, quan ao, ban be cua Barbie...).
Bup be Barbie đa co nhung anh huong đang ke len cac gia tri xa hoi qua viec truyen tai tinh cach đoc lap cua phai nu, va, voi nhieu phu trang đi kem, mot loi song cao cap ly tuong co the đuoc thay o nhung nguoi ban sung tuc. Bat đau tu nam 1987, Barbie đa mo rong sang nhuong quyen thuong mai truyen thong, bao gom phim hoat hinh, chuong trinh truyen hinh đac biet, tro choi đien tu va am nhac.
Doanh so ban bup be Barbie giam manh tu nam 2014 đen nam 2016. Vao nam 2020, Mattel đa ban đuoc so bup be Barbie va phu kien tri gia 1,35 ty USD, đay la muc tang truong doanh so ban hang tot nhat cua ho trong hai thap ky. Đay la muc tang so voi 950 trieu đo la ma thuong hieu đa ban trong nam 2017. Theo trang web nghien cuu thi truong MarketWatch, viec phat hanh bo phim Barbie nam 2023 du kien se tao ra "su tang truong đang ke" cho thuong hieu cho đen it nhat la nam 2030.  Cung voi doanh thu hoi phuc, viec phat hanh bo phim đa kich hoat mot xu huong thoi trang đuoc goi la "Barbiecore".


Lich su 1958: Ruth Handler đua ra cac y tuong ve bup be Barbie.
1959: Bup be Barbie đau tien ra đoi va thoi đai cua Barbie bat đau.
1960: Bup be so 3 va 4 đuoc san xuat.
1961: Barbie so 5 xuat hien voi mau toc khac. Đi kem voi no la cau ban trai Ken.
1963: Cac bo trang phuc khac nhau danh cho Barbie đuoc tung ra cung voi co ban gai than nhat Midge
1964: Barbie lan đau tien xuat hien trong bo ao boi mau hong. Skipper, em gai cua Barbie cung ra đoi trong nam nay.
1965: Barbie co ten "American Girl" xuat hien va co trang phuc giong nhu phu nhan cua tong thong My Kennedy
1966: Cac mau toc khac nhau đe thay đoi cho Barbie đuoc đua ra thi truong.
1968: Lan đau tien ra đoi mot Barbie biet noi, khi nay chi la tieng Anh va Tay Ban Nha voi nhung mau cau het suc đon gian.
1970: Phong o danh cho Barbie xuat hien va ban chay nhu tom tuoi.
1972: Thoi đai cua Barbie the he moi bat đau, khi Barbie co the quay đau va cu đong cac ngon tay đe cam nam mot so thu.
1974: Barbie đa 16 tuoi va mot đoan tren quang truong Times o New York đuoc goi ten la Barbie Boulevard đe ky niem.
1977: Sieu sao Barbie ra đoi voi chieu cao "khong lo" trong the gioi Barbie: 45 cm
1984: Barbie ky niem sinh nhat lan thu 25 va đuoc coi la bup be cua ca the gioi.
1995: Mot so luong it oi Barbie đuoc lam đe chao mung sinh nhat thu 36 đuoc tung ra. Tat nhien chi nhung khach hang than thiet va đa đat hang truoc moi đuoc so huu nhung co bup be quy gia nay.
1996: Website rieng ve Barbie chinh thuc hoat đong.
2000: Barbie danh rieng cho Tong thong đuoc tung ra.
2016: Barbie se co nhung dang voc khac nhau.
Ruth Handler quan sat con gai Barbara choi voi bup be giay va nhan thay rang co thuong thich giao cho chung nhung vai nguoi lon. Vao thoi điem đo, hau het bup be đo choi tre em la đai dien cho tre so sinh. Nhan thay rang co the co mot khoang trong tren thi truong, Handler đe xuat y tuong ve mot con bup be co than hinh nguoi lon voi chong co la Elliot, nguoi đong sang lap cong ty đo choi Mattel. Ong cung nhu cac giam đoc cua Mattel khong hao hung voi y tuong nay. Trong mot chuyen đi đen Chau Au vao nam 1956 cung voi cac con cua co la Barbara va Kenneth, Ruth Handler đa tinh co gap mot con bup be đo choi cua Đuc co ten la Bild Lilli. Con bup be hinh nguoi lon chinh xac la nhung gi Handler nghi đen, vi vay co ay đa mua ba con trong so chung. Ba đua mot chiec cho con gai va đua nhung chiec khac tro lai Mattel. Bup be Lilli dua tren mot nhan vat noi tieng xuat hien trong truyen tranh do Reinhard Beuthin ve cho to bao Bild. Lilli la mot co gai toc vang hoe, mot co gai lao đong biet minh muon gi va khong dung đan ong đe đat đuoc đieu đo. Bup be Lilli lan đau tien đuoc ban o Đuc vao nam 1955, va mac du ban đau no đuoc ban cho nguoi lon, nhung no đa tro nen pho bien voi nhung đua tre thich mac cho co ay nhung bo trang phuc đuoc ban rieng. Khi tro ve Hoa Ky, Handler đa thiet ke lai con bup be (voi su giup đo cua ky su Jack Ryan) va con bup be đuoc đat mot cai ten moi la Barbie, theo ten con gai cua Handler la Barbara. Con bup be ra mat lan đau tai Hoi cho Đo choi Quoc te Hoa Ky o New York vao ngay 9 thang 3 nam 1959. Ngay nay cung đuoc dung lam ngay sinh nhat chinh thuc cua Barbie. Bup be Barbie đau tien mac mot bo ao tam soc ngua van đen trang va cot toc đuoi ngua đac trung, ​​va co san nhu mot co gai toc vang hoac toc nau. Con bup be đuoc quang cao la "Nguoi mau thoi trang danh cho lua tuoi thanh thieu nien", voi nhung bo quan ao đuoc tao ra boi nha thiet ke thoi trang Charlotte Johnson cua Mattel. Nhung con bup be Barbie đau tien đuoc san xuat tai Nhat Ban, voi quan ao cua chung đuoc khau bang tay boi nhung nguoi lam bai tap ve nha o Nhat Ban. Khoang 350.000 bup be Barbie đa đuoc ban trong nam đau tien san xuat. Louis Marx va Cong ty đa kien Mattel vao thang 3 nam 1961. Sau khi cap phep cho Lilli, ho tuyen bo rang Mattel đa "vi pham bang sang che cua Greiner & Hausser đoi voi khop hong cua Bild-Lilli, va cung cho rang Barbie la" san pham truc tiep cat canh va sao chep "cua Bild -Lilli. Cong ty cung tuyen bo rang Mattel "tu the hien mot cach sai lech va gay hieu lam la đa tao ra thiet ke". Mattel đa phan đoi va vu kien đuoc giai quyet ngoai toa an vao nam 1963. Nam 1964, Mattel mua ban quyen va bang sang che cua Greiner & Hausser cho bup be Bild-Lilli voi gia 21.600 đo la. Ruth Handler tin rang đieu quan trong đoi voi Barbie la phai co ngoai hinh truong thanh, va nghien cuu thi truong ban đau cho thay mot so bac cha me khong hai long ve bo nguc cua bup be, von co nhung bo nguc khac biet. Ngoai hinh cua Barbie đa đuoc thay đoi nhieu lan, đang chu y nhat la vao nam 1971 khi đoi mat cua bup be đuoc đieu chinh đe nhin ve phia truoc thay vi liec sang mot ben nghiem tuc nhu mau ban đau. Barbie la mot trong nhung mon đo choi đau tien co chien luoc tiep thi dua tren quang cao truyen hinh rong rai, đa bi sao chep rong rai boi cac đo choi khac. Nguoi ta uoc tinh rang hon mot ty bup be Barbie đa đuoc ban tren toan the gioi tai hon 150 quoc gia, voi Mattel tuyen bo rang ba bup be Barbie đuoc ban ra moi giay. Ti le tieu chuan cua bup be Barbie va cac phu kien lien quan đuoc san xuat theo ty le xap xi 1/6. Nhung con bup be tieu chuan cao khoang 11 ½ inch.


Truyen thong Cac san pham cua Barbie khong chi bao gom cac loai bup be voi quan ao va phu kien cua chung, ma con co mot loat cac mat hang mang thuong hieu Barbie nhu sach, quan ao, my pham va tro choi đien tu. Barbie đa co mot thuong hieu truyen thong bat đau voi Barbie trong phim Barbie: Chu linh chi (con goi la Kep hat de) vao nam 2001, khi co ay bat đau xuat hien trong mot loat cac bo phim hoat hinh. Cac bo phim hoat hinh chuyen the truc tiep sang DVD cua Barbie đa ban đuoc hon 110 trieu ban tren toan the gioi, tinh đen nam 2013. [14] Ngoai ra, thuong hieu đa co hai chuong trinh truyen hinh đac biet vao nam 1987, Barbie and the Rockers: Out of This World va Barbie and the Sensations: Rockin 'Back to Earth, cung nhu mot bai hat noi tieng, "Barbie Girl" (1997) cua Aqua . Co cung la mot nhan vat phu trong cac bo phim My Scene cung nhu trong cac bo phim Cau chuyen đo choi 2 va Cau chuyen đo choi 3 cua Pixar.


Tieu su Barbie ten đay đu la Barbara Millicent Roberts. Trong mot loat tieu thuyet do Random House xuat ban vao nhung nam 1960, ten cua cha me co đuoc đat la George va Margaret Roberts tu thi tran hu cau Willows, Wisconsin. Trong tieu thuyet Random House, Barbie hoc tai truong trung hoc Willows; trong khi trong cuon sach Generation Girl, do Golden Books xuat ban nam 1999, co theo hoc tai Truong Trung hoc Quoc te Manhattan hu cau o Thanh pho New York (dua tren Truong Trung hoc Stuyvesant ngoai đoi thuc). Co co mot moi quan he lang man trong sang voi ban trai Ken ("Ken Carson"), nguoi xuat hien lan đau vao nam 1961. Mot ban tin tu Mattel vao thang 2 nam 2004 thong bao rang Barbie va Ken đa quyet đinh chia tay, nhung vao thang 2 2006, ho hy vong se han gan lai moi quan he sau khi Ken lot xac. Vao nam 2011, Mattel đa phat đong mot chien dich đe Ken gianh đuoc tinh cam cua Barbie tro lai. Cap sao chinh thuc tai hop vao ngay le tinh nhan nam 2011. Barbie đa co hon 40 vat nuoi bao gom meo va cho, ngua, gau truc, su tu con va ngua van. Co đa so huu rat nhieu loai xe, bao gom ca xe mui tran Beetle va Corvette mau hong, xe keo va xe Jeep. Co cung co bang phi cong va đieu hanh cac hang hang khong thuong mai ngoai vai tro tiep vien hang khong. Su nghiep cua Barbie đuoc thiet ke đe cho thay phu nu co the đam nhan nhieu vai tro khac nhau trong cuoc song, va con bup be đa đuoc ban voi nhieu danh hieu bao gom Hoa hau Phi hanh gia Barbie (1965), Bac si Barbie (1988) va Nascar Barbie (1998) . Mattel đa tao ra mot loat ban đong hanh cho Barbie, bao gom Teresa goc Tay Ban Nha, Midge, Christie nguoi My goc Phi, va Steven (ban trai cua Christie). Anh chi em va anh chi em ho cua Barbie cung đuoc tao ra bao gom Skipper, Todd va Stacie (anh chi em sinh đoi), Kelly, Krissy va Francie. Barbie than thien voi Blaine, mot van đong vien luot song nguoi Uc, trong thoi gian co chia tay voi Ken vao nam 2004.


Di san va su anh huong Barbie đa tro thanh mot bieu tuong van hoa va đuoc vinh danh hiem co trong the gioi đo choi. Nam 1974, mot phan cua Quang truong Thoi đai o thanh pho New York đuoc đoi ten thanh Đai lo Barbie trong mot tuan. Musee des Arts Decoratifs, Paris tai Louvre đa to chuc trien lam Barbie vao nam 2016. Trien lam trung bay 700 bup be Barbie tren hai tang cung nhu cac tac pham cua cac nghe si đuong đai va tai lieu (bao chi, anh, video) boi canh hoa Barbie.Nam 1986, nghe si Andy Warhol đa tao ra mot buc tranh ve Barbie. Buc tranh đuoc ban đau gia tai Christie's, London voi gia 1,1 trieu USD. Vao nam 2015, Quy Andy Warhol sau đo đa hop tac voi Mattel đe tao ra Andy Warhol Barbie. Nghe si nguoi ngoai cuoc Al Carbee đa chup hang nghin buc anh ve Barbie va tao ra vo so anh ghep va dioramas co hinh Barbie trong nhieu boi canh khac nhau.Carbee la chu đe cua bo phim tai lieu dai tap Magical Universe. Nghe thuat cat dan cua Carbee đa đuoc gioi thieu trong cuoc trien lam Barbie nam 2016 tai Musee des Arts Decoratifs, Paris trong phan noi ve cac nghe si hinh anh đa lay cam hung tu Barbie.Vao nam 2013, tai Đai Loan, nha hang theo chu đe Barbie đau tien co ten la "Barbie Cafe" đuoc khai truong duoi su quan ly cua nhom Sinlaku. The Economist đa nhan manh tam quan trong cua Barbie đoi voi tri tuong tuong cua tre em: Tu nhung ngay đau lam nguoi mau thoi trang tuoi teen, Barbie đa xuat hien voi tu cach la mot phi hanh gia, bac si phau thuat, van đong vien Olympic, van đong vien truot tuyet, huan luyen vien the duc nhip đieu, phong vien tin tuc truyen hinh, bac si thu y, ngoi sao nhac rock, bac si, si quan quan đoi, phi cong khong quan, nha ngoai giao hoi nghi thuong đinh, rap nhac si, ung cu vien tong thong (đang khong xac đinh), cau thu bong chay, tho lan, nhan vien cuu ho, linh cuu hoa, ky su, nha si, v.v. thi truong chu yeu bao gom tre so sinh, đuoc thiet ke cho tre em gai đe ru trong noi, bap benh va cho bu. Bang cach tao ra mot con bup be voi cac đac điem cua nguoi lon, Mattel đa cho phep cac co gai tro thanh bat cu thu gi ho muon. 


Lenh cam o mot so quoc gia Nam 2012, bup be Barbie bi cam o Iran. Ly do la vi Iran cho rang Barbie co mang tinh chat lang nhang va co y khuyen khich mac đo trai voi quy đinh cua Đao Hoi.
Khong chi Iran, truoc đay, bup be Barbie con bi cam o Saudi Arabia, khu vuc Trung Đong va nuoc Nga. O khu vuc Trung Đong, cung vi "co mang tinh chat lang nhang va co y khuyen khich mac đo trai voi quy đinh cua Đao Hoi" ma Barbie bi cam. Con o nuoc Nga, vi "khuyen khich chu nghia tieu dung o tre so sinh Nga" nen Barbie bi cam. Hien tai, lenh cam bup be Barbie đa đuoc go bo o hau het cac quoc gia neu tren, ngoai tru Iran, lenh cam co hieu luc vinh vien va kha nang đe lenh cam bup be Barbie đuoc go bo la rat thap.


Tham khao Lien ket ngoai The Official Barbie Website – Owned By Mattel
St. Petersburg Times Floridian: "The doll that has everything – almost", an article about the "Muslim Barbie" by Susan Taylor Martin
USA Today: Barbie at number 43 on the list of The 101 Most Influential People Who Never Lived
The Telegraph: Doll power: Barbie celebrates 50th anniversary and toy world dominance
NPR Audio Report: Pretty, Plastic Barbie: Forever What We Make Her
Lawmaker Wants Barbie Banned in W.Va.; Local Residents Quickly React Luu tru ngay 27 thang 2 nam 2014 tai Wayback Machine ngay 3 thang 3 nam 2009
New York Times: Barbie: Doll, Icon Or Sexist Symbol? ngay 23 thang 12 nam 1987
Ban mau:IMDb character
Barbie's 50th Luu tru ngay 10 thang 11 nam 2010 tai Wayback Machine – slideshow by The First Post
Mattel shuts flagship Shanghai Barbie concept store ngay 7 thang 3 nam 2011


Xem them Fulla: Barbie phong cach vung Can đong
Jenny: Barbie, phong cach Nhat Ban
Danh sach gia đinh va ban cua Barbie