Bo Tai chinh la co quan cua Chinh phu nuoc Cong hoa xa hoi chu nghia Viet Nam thuc hien chuc nang quan ly nha nuoc ve tai chinh, ngan sach nha nuoc, thue, phi, le phi va thu khac cua ngan sach nha nuoc, du tru quoc gia, cac quy tai chinh nha nuoc, đau tu tai chinh, tai chinh doanh nghiep va hoat đong dich vu cong trong linh vuc tai chinh - ngan sach, hai quan, ke toan, kiem toan đoc lap va gia ca trong pham vi ca nuoc; thuc hien đai dien chu so huu phan von cua nha nuoc tai doanh nghiep theo quy đinh cua phap luat.


Lich su = Chan chinh ngan sach 1945 - 1950 =
Ngay 28 thang 8 nam 1945, Chinh phu Cach mang Lam thoi Viet Nam Dan chu Cong hoa đuoc thanh lap. Hoi đong Chinh phu cai to cac co quan truc thuoc Chinh phu trong đo co Bo Tai chinh. Bo truong đau tien la Pham Van Đong. Ngay 28 thang 8 hang nam đuoc lay lam ngay truyen thong cua nganh tai chinh.
Thang 7 nam 1946 mot he thong ngan sach moi đa đuoc hinh thanh bao gom: ngan sach Nha nuoc, ngan sach quoc phong, ngan sach hoa xa, ngan sach cua ba ky: Bac, Trung, Nam va ngan sach cua hai thanh pho Ha Noi - Hai Phong.
Nam 1947 do chien su lan rong, khong co đieu kien lap ngan sach nen Bo Tai chinh chi lap mot quy chi tieu cho ca nuoc va phan cap cong quy cho moi tinh đe tranh viec đich chia cat, phong toa. Sau chien thang Viet Bac thu đong 1947, tinh hinh đa sang sua va tuong đoi on đinh hon, nen can phai lap ngan sach đe Chinh phu co phuong tien quan ly thu chi cua Nha nuoc, tranh chi tieu tuy tien, lang phi. He thong ngan sach thoi chien đuoc đon gian, chi gom hai cap: ngan sach Nha nuoc va ngan sach xa. Ngan sach Nha nuoc chia lam hai phan: phan chi thu thuong do cac nguon thu thuong xuyen bao đam (thue, cong trai, cac quy) va phan chi tieu quoc phong, phan lon dua vao phat hanh giay bac. Ngan sach xa đam bao nhung chi tieu cua xa, thang bang do nhung nguon thu rieng cua xa va neu thieu thi quy ho tro xa hoac ngan sach Nha nuoc tro cap. Trong phan chi thu thuong cua ngan sach Nha nuoc co ba loai chi quan trong nhat la: chi hanh chinh (noi chinh; ngoai giao, tu phap, quoc hoi, bo may chinh quyen cac cap...), chi kinh te (canh nong, giao thong, thuy loi) va chi van hoa xa hoi (giao duc, y te, thuong binh, cuu te...).
Đe giam bot chi tieu ve bo may Nha nuoc, nam 1950 Chinh phu đa thuc hien viec tinh giam bien che, chuyen bot nhan vien hanh chinh sang cac nganh quan su va san xuat. Nhung đe đam bao đoi song cho can bo, bo đoi, cong nhan vien chuc, che đo luong bong đuoc tinh theo gao (muc toi thieu la 35 kg, toi đa la 72 kg). Gia đinh cong nhan vien chuc cung đuoc tro giup mot phan (vo 11 kg, con duoi 16 tuoi 5,5 kg mot thang). Vi vay quy luong chiem mot vi tri rat quan trong trong ngan sach Nha nuoc, nhat la khi tien te ngay mot sut gia, gia gao khong ngung len cao. Nhin chung so thu cua ngan sach Nha nuoc chi đam bao đuoc mot phan nho so chi nen huong phan đau đe ra luc ay la co gang thang bang phan thu chi thuong va tranh thu thu nhieu hon chi đe danh mot phan kinh phi bao đam chi tieu quoc phong, giam bot dan viec phat hanh giay bac. Đe on đinh ke hoach ngan sach, tranh nhung bien đong do tien te bap benh gay nen, ngan sach Nha nuoc ghi thu va ghi chi bang thoc. Viec cap phat đuoc thuc hien mot phan bang hien vat đe bot phai dung đong tien.
Theo the le chi thu va ke toan đai cuong ban hanh nam 1948 thi tai chinh Nha nuoc đuoc quan ly theo nguyen tac tap trung, thong nhat: moi quyen han ve thu, chi đeu tap trung o Trung uong nhung co uy quyen trong pham vi nhat đinh cho cac đia phuong. Thoi ky đau viec uy quyen con hep, cac đia phuong co it quyen han thuc te nen it quan tam đen cong tac tai chinh, viec kiem soat bi buong long, tham o, lang phi kha pho bien.
Tu cuoi nam 1949 cap khu đuoc uy quyen su dung phan ngan sach thuoc đia phuong minh va xet duyet cac khoan chi tieu cua cac co quan trong đia phuong. Viec thanh tra, kiem tra tai chinh đuoc tang cuong buoc đau do viec thanh lap Nha tong thanh tra tai chinh. Viec thanh lap ngan sach xa nham đap ung yeu cau cung co chinh quyen nhan dan o cap co so đong thoi chan chinh cong tac tai chinh o xa, tranh viec huy đong tuy tien va su dung lang phi tai san cua nhan dan. Viec thi hanh cac bien phap noi tren đe gop phan tich cuc vao viec đam bao nhu cau ngay cang lon cua khang chien, thuc hien khau hieu cua chien tranh nhan dan la "toan dan tham gia, toan dan đong gop".
Tuy nhien viec thi hanh chinh sach tai chinh co nhieu thieu sot: huy đong con binh quan, chinh sach thue con de dat, thu khong đu chi, dua nhieu vao phat hanh giay bac đe chi tieu cho quan su va cho hanh chinh. Ket qua la lam phat qua muc, đong tien mat gia, gia hang thuong xuyen đot bien: muc thue đong vien vua thap, vua chua đanh manh vao tang lop co nhieu thoc, nhieu tien. Thue lai thu bang tien nen chi bao đam đuoc mot phan nho yeu cau chi cua Nha nuoc. Thue đien tho va quy cong luong tu nam 1950 đa chuyen sang thu bang hien vat, theo luy tien nhung muc huy đong con chua sat. Cach xay dung ngan sach khong phan anh đuoc hoat đong cua cac nganh kinh te va su đong gop cua cac tang lop nhan dan. Ngan sach cung khong lam cho cac đia phuong thay ro nhiem vu cua minh đoi voi Nha nuoc, nang ve trong cho, y lai vao trung uong. Qua trinh xay dung va xet duyet ngan sach lai qua gian đon. Viec quan ly ngan sach thieu chat che. Nhieu khoan quyen gop va khoan thu cua đia phuong nam ngoai ngan sach Nha nuoc, lam cho tai chinh bi phan tan, nhan dan keu ca đong gop nhieu nhung tien khong vao trong ngan kho quoc gia.
Thoi ky 1950 - 1951 la thoi ky kinh te tai chinh gap nhieu kho khan to lon do hoan canh khach quan cua cuoc khang chien va do nguyen nhan chu quan cua ta, trong đo co khuyet điem ve cong tac quan ly kinh te tai chinh con nhieu lung tung, bi đong va viec to chuc thuc hien cung co nhieu thieu sot.


= Thong nhat quan ly tai chinh 1951-1954 =
Truoc nam 1951, tai chinh rat phan tan, "cac đia phuong, cac nganh con phai lo lieu tu tuc, phai tu xoay xo lay mot phan kinh phi. Cac mon thu cho quy đia phuong chong len cac mon thu cho ngan sach toan quoc. Nhu the đa phien cho dan ma lai thiet cho ngan sach toan quoc vi phan lon cac khoan chi tieu do ngan sach toan quoc đai tho. Vi the viec phat hanh giay bac ngay cang tang lam cho tien te, vat gia bap benh, nen kinh te quoc dan ngay cang kho khan, anh huong đen cuoc khang chien lau dai. Nay yeu cau khang chien ngay cang nhieu va can phai đuoc đam bao cung cap đeu đan, su đong gop cua nhan dan vao cong cuoc khang chien phai đuoc huy đong đung muc: Khong qua kha nang đe lam can nguon đong gop cua nhan dan nhung cung khong qua nhe đe đen noi khong đam bao đuoc cung cap.
Vi vay viec thong nhat quan ly thu chi tai chinh phai đuoc thuc hien mot cach gap rut". Noi dung cua chinh sach thong nhat quan ly, thu chi tai chinh la: cac khoan thu đeu do Chinh phu quy đinh va tap trung, thong nhat quan ly đe viec đong gop cua nhan dan đuoc cong bang, hop ly hon, kha nang cua cong quy đuoc doi dao them. Mat khac lai cham dut đuoc viec đia phuong đat ra nhieu khoan đong gop lat vat chong chat len thue cua Trung uong, co khi huy đong qua kha nang cua nhan dan. Ve chi thi Chinh phu thong nhat quan ly cac khoan chi tieu cua Nha nuoc cho đen cap huyen, lam cho tien cua do nhan dan đong gop đuoc su dung mot cach tiet kiem, co trong điem, tap trung vao viec cung cap cho tien tuyen. Co thong nhat quan ly thu chi ngan sach Nha nuoc thi moi lanh đao tap trung đuoc ve chinh sach, che đo, tieu chuan, đinh muc, moi quan ly đuoc so nguoi trong bien che cua Nha nuoc, tranh đuoc tinh trang thu chi khong can đoi. Mat khac moi phat huy đuoc tac dung phan phoi va phan phoi lai bang đong tien cua ngan sach.


= Giai đoan 1955-1960 =
Tu nam 1955 đen nam 1957, ba nam khoi phuc kinh te, thuc hien cac nhiem vu kinh te xa hoi cung la ba nam phan đau hoan thanh cac nhiem vu tai chinh đa đuoc Đang va Nha nuoc đe ra. Ket qua thuc hien cac chinh sach, che đo, bien phap tai chinh đa đuoc ban hanh the hien tong hop o ngan sach Nha nuoc va o tac đong cua ngan sach đen viec trien khai cac nhiem vu kinh te xa hoi. Nhin vao co cau ngan sach va ket qua thu chi ngan sach, thay ro viec thuc hien ngan sach đa co su thay đoi đang ke so voi truoc, phu hop voi tinh hinh va nhiem vu giai đoan khoi phuc kinh te.
Ve thu thi so thu trong nuoc tang nhanh, nam 1957 gan gap đoi nam 1955 trong đo thu tu xi nghiep quoc doanh tang nhanh nhat, chiem ty trong lon trong tong so thu Ngan sach, chung to Đang va Nha nuoc đa rat quan tam đen viec phat trien kinh te quoc doanh ngay trong thoi gian khoi phuc kinh te, đo la su đam bao chac chan cho viec cai tao xa hoi chu nghia va xay dung kinh te xa hoi chu nghia cung nhu cho su on đinh va phat trien cua tai chinh va ngan sach Nha nuoc trong nhung chang đuong tiep theo. Ve chi thi quy mo, phuong huong va ket cau thay đoi ro ret so voi thoi ky khang chien, phan anh đung va đap ung tot đoi hoi cua nhiem vu moi.
Tu nam 1958 đen nam 1960, nho nhung co gang ve moi mat thuc hien thang loi ke hoach cai tao xa hoi chu nghia va phat trien kinh te van hoa nen san xuat xa hoi cua mien Bac voi toc đo nhanh. Binh quan hang nam san pham xa hoi tang 14,1% thu nhap quoc dan cang tang voi nhip đo cao. Tren co so thu nhap quoc dan tang va voi cac chinh sach tai chinh đuoc hoan thien, bo sung them, đa co gang to chuc cong tac đong vien nguon von trong nuoc, tranh thu nguon von ngoai nuoc nen thu ngan sach Nha nuoc tang nhanh qua tung nam voi toc đo cao, đap ung nhu cau cua nhiem vu cach mang trong giai đoan mo đau cong cuoc xay dung kinh te xa hoi chu nghia. Mac dau nguon vien tro cua cac nuoc anh em ngay cang nhieu, ty trong so thu trong nuoc tong tong so thu ngan sach van tang len nam sau cao hon nam truoc, nhat la thu tu kinh te quoc doanh. Nhip đo tang thu tu kinh te quoc doanh, nhanh hon nhieu so voi nhip đo tang thu ngan sach noi chung, so voi nhip đo tang nguon thu trong nuoc noi rieng, đanh dau buoc chuyen bien rat co ban cua nen tai chinh. Ngan sach Nha nuoc, ke hoach co ban cua tai chinh Nha nuoc, đa tao đuoc cho dua vung chac la nen kinh te quoc dan phat trien, lai co co so đam bao tinh on đinh la khu vuc kinh te quoc doanh ngay cang lon manh đong gop toi tren 60% tong so thu ngan sach hang nam. Tinh hinh đo đa the hien tinh đung đan cua quan điem tu luc, tu cuong ket hop tranh thu va su dung co hieu qua su vien tro cua cac nuoc anh em, cua quan điem gan chat cai tao xa hoi chu nghia va phat trien kinh te trong giai đoan 1958-1960.


= Cai tien che đo thu Ngan sach Nha nuoc 1960-1965 =
Tu nam 1961 đen nam 1965, Cai tien cac che đo thu ngan sach nha nuoc. Che đo thue đoi voi cac xi nghiep quoc doanh luc nay, cung giong nhu che đo thue đoi voi khu vuc kinh te tu nhan bao gom nhieu thu thue (thue doanh nghiep, thue hang hoa...) va thu o nhieu khau (ca o khau san xuat va khau luu thong). Che đo nhieu thu thue, nhieu khau thu thich hop đoi voi kinh te ca the, song ap dung đoi voi kinh te quoc doanh thi che đo nay lai gay ra nhung phien ha khong can thiet. Hon nua đai bo phan tich luy tien te đuoc thuc hien thong qua loi nhuan on đinh va kip thoi, đong thoi cung khong co loi cho viec cung co che đo hach toan kinh te cua cac xi nghiep.
Vi nhung le tren, đen nam 1961, thi hanh chi thi cua đai hoi đai bieu toan quoc lan thu ba, Nha nuoc cho ap dung thi điem che đo thu moi goi la Che đo thu quoc doanh: Theo che đo thu nay, đai bo phan tich luy tien te cua xi nghiep đuoc tap trung vao ngan sach Nha nuoc qua mot hinh thuc thu co đinh goi la Thu quoc doanh. Muc thu quoc doanh đuoc xac đinh rieng cho tung mat hang hoac tung loai hang đo co tich luy tien te nhieu hay it. Ve khau thu đuoc thi điem thuc hien ca ba phuong an thu o khau san xuat; thu o khau luu thong: vua thu o khau san xuat vua thu o khau luu thong. Nhung cuoi cung dut khoat chon phuong an thu o khau san xuat. Moi khi thue von tieu thu san pham xi nghiep phai can cu vao so san pham tieu thu va muc thu quoc doanh quy đinh cho moi mat hang, loai hang tinh so thu quoc doanh va nop vao ngan sach Nha nuoc: Che đo thu quoc doanh đuoc ap dung thi điem đau tien o cac nha may: Co khi Ha noi, Diem thong nhat, thuoc La Thang long va det Nam đinh.
Thang 10-1962 che đo thu quoc doanh đa đuoc ap dung thi điem rong rai hon va thuc te đa chung to hinh thuc thu quoc doanh la phu hop voi quan he san xuat moi no phan anh đung hoat đong kinh te cua xi nghiep. Khoan thu quoc doanh đuoc nop moi khi xi nghiep ban hang va thu đuoc tien hang, muc thu đuoc co đinh khong phu thuoc vao tinh hinh gia thanh thuc te cua san pham tieu thu đa co tac dung tang cuong hach toan kinh te cua xi nghiep. Mat khac no cung bao đam cho ngan sach Nha nuoc co đuoc nguon thu nhap on đinh va kip thoi do phan lon tich luy tien te đuoc nop ngay sau khi xi nghiep cong nghiep tieu thu san pham. Cung voi viec mo rong thi điem che đo thu quoc doanh, Nha nuoc con quy đinh che đo trich nop va Su dung loi nhuan cua cac xi nghiep.Theo quy đinh nay quyen tu chu ve tai chinh cua xi nghiep đuoc ro rang hon so voi truoc. Cu the la loi nhuan cua cac xi nghiep quoc doanh phai trich nop mot phan vao ngan sach Nha nuoc, phan loi nhuan con lai, xi nghiep đuoc dung đe lap quy xi nghiep, bo sung kinh phi chuyen dung, đau tu mot phan vao viec kien thiet co ban mo rong cua xi nghiep va bo sung von luu đong.
Đoi voi kinh te tap the va ca the, che đo thu tai chinh van giu nguyen nhung nguyen tac can ban, nhung cung co nhung bo sung quan trong đe vua bao đam nguon thu quan trong cho ngan sach, vua thuc đay cung co, hoan thien quan he san xuat moi, xa hoi chu nghia trong nong nghiep va tieu thu cong nghiep. Thang 12-1963 Chinh phu chu truong on đinh nghia vu thue nong nghiep. Luc nay sau khi đa can ban hoan thanh hop tac hoa nong nghiep, đon vi tinh va nop thue nong nghiep đa la hop tac xa. Viec on đinh nghia vu thue nong nghiep đuoc tien hanh cu the nhu sau: cho cac hop tac xa va nong dan ca the (thoi ky nay van con mot it nong dan ca the chua vao hop tac xa) đuoc phep lay san luong thuong nien cua ruong đat đa xac đinh tu nam 1958 va thue suat binh quan nam 1961 lam co so tinh thue đo, on đinh nghia vu nop thue cho cac hop tac xa va nong dan ca the. Viec on đinh nghia vu thue nong nghiep đa co tac dung lam cho nong dan phan khoi, yen tam san xuat, co gang tang them dien tich, tang nang suat va san luong luong thuc tren co so đo ma co đieu kien đe cai thien đoi song, đong thoi gop phan tich cuc vao su nghiep cong nghiep hoa xa hoi chu nghia.
Đoi voi cac hoat đong cong thuong nghiep, đe đe cao tinh uu viet cua hinh thuc cai tao xa hoi chu nghia đoi voi tu ban tu doanh, tu nam 1963, cac xi nghiep cong tu hop doanh đuoc chuyen sang lam nghia vu tai chinh đoi voi Nha nuoc nhu cac xi nghiep quoc doanh. Cac xi nghiep nay nop thu quoc doanh va loi nhuan chu khong nop thue nhu truoc. Chinh sach thue sat sinh cung đuoc sua đoi. Theo quyet đinh cua Uy ban Thuong vu Quoc hoi thi tu nay thue sat sinh đuoc nop theo muc co đinh theo đau con suc vat bi giet thit, chu khong tinh theo 10% gia tri con suc vat bi giet nhu truoc nua. Su sua đoi nay" nham chong lam sat suc vat, khuyen khich viec chan nuoi đat trong luong lon.


= Đoi moi co che quan ly Tai chinh 1965-1975 =
Yeu cau rat to lon va khan truong cua nen tai chinh quoc gia trong thoi ky ca nuoc co chien tranh voi nhung nhiem vu đac biet la vua tiep tuc xay dung chu nghia xa hoi, vua chien đau chong xam luoc đuoc phan anh tap trung qua quan he can đoi thu chi ngan sach Nha nuoc. Quy mo ngan sach Nha nuoc len gap boi so voi thoi gian 1961 - 1965. So thu tu 1966 - 1970 gap 2 lan, tu 1971 - 1975 gap 2,7 lan. Ve chi ngan sach, toc đo tang nhanh hon tang thu: so voi 5 nam 1961 - 1965, so chi trong 5 nam 1966 - 1970 tang gap 2 lan, trong 5 nam tiep theo gap 2,8 lan. Do đo, ngan sach lam vao tinh trang boi chi lien tuc, cang ve nhung nam cuoi chien tranh, muc boi chi cang cao. Trong thoi gian 1961 - 1965, boi chi 1,29%, chu yeu tap trung vao nam 1965, nam bat đau co chien tranh pha hoai cua đe quoc My tren mien Bac, tu nam 1966 đen nam 1975 boi chi 1,93%, rieng trong cac nam 1971 - 1975 len toi 3,26%.
Voi he thong đa xay dung hoan chinh trong thoi gian ke hoach 5 nam lan thu nhat (1961-1965) bao gom đu nam khau (ngan sach Nha nuoc, tai chinh xi nghiep, tin dung, bao hiem xa hoi, bao hiem Nha nuoc), tai chinh nuoc ta trong thoi ky 1966 - 1975 đa mo rong quy mo hoat đong, nang cao tam voc cua ngan sach Nha nuoc, ke ca ngan sach trung uong va ngan sach đia phuong, phat trien đang ke cac nghiep vu bao hiem, tang cuong cong tac tin dung trong su ket hop, phoi hop chat che voi ngan sach Nha nuoc; đac biet la đa cai tien quan ly theo huong nang cao trinh đo hach toan kinh te, nham muc tieu tiet kiem va hieu qua cao trong viec su dung nguon von cua Nha nuoc, cua cac co so kinh te quoc doanh cung nhu tap the, trung uong cung nhu đia phuong.
Nhung mat khac, chiu su tac đong sau sac cua chien tranh, nen tai chinh phai ganh chiu nhung hau qua nang ne đe lai cho thoi ky sau. Đo la tinh trang boi chi ngan sach; la su buong long quan ly ma nhung co gang đau tranh đe giu ne nep, ky cuong trong qua trinh chien tranh chi co tac dung han che, chu khong khac phuc đuoc triet đe; la su hang hut lon ve nguon thu khi ma vien tro đac biet trong chien tranh khong con; la che đo bao cap von đa co mam mong tu truoc, lai đuoc nuoi duong bang che đo chi tieu đac biet cho cac nhu cau cua chien tranh, nhieu khi mang tinh chat vo đieu kien, bao đam đuoc viec bang moi gia đe đanh thang ke thu, lam cho tu tuong bao cap, tinh y lai va thieu trach nhiem an sau, bam re vao cac nganh, cac cap.


= Giai đoan 1976-1980: =
Đe đam bao nguon thu Ngan sach, Nha nuoc đa thi hanh chinh sach tai chinh tich cuc đong vien đoi voi kinh te quoc doanh va kinh te tap the, ca the, đong thoi tranh thu thu hut nguon von tu nuoc ngoai duoi hinh thuc nhan vien tro va vay no.
Chi Ngan sach buoc đau đam bao chi cho cac nhiem vu kinh te - xa hoi cua ca nuoc: Toc đo chi tang nhanh hon toc đo thu Ngan sach. Trong giai đoan 1976-1980, tong so chi bang 5,44 lan so voi giai đoan 1961-1965 (trong đo chi tich luy bang 3,67 lan va chi tieu dung bang 7,72 lan). So voi 10 nam 1966-1975, tong so chi bang 1,13 lan (trong đo chi tich luy chi bang 0,99 lan, nhung chi tieu dung bang 1,24 lan). Ve phan phoi von cua Ngan sach, trong đieu kien nguon thu co han, ngoai phan chi bao đam kinh phi quoc phong, an ninh va cho tieu dung, Ngan sach đa co gang danh phan đang ke cho chi tich luy, lam cho co cau chi Ngan sach trong giai đoan 1976-1980 co thay đoi: chi tieu dung chiem ty trong 60,8% tong so chi Ngan sach (cao hon cac giai đoan truoc đo), chi tich luy chiem ty trong 39,2% tong so chi Ngan sach, (thap hon cac giai đoan truoc đo).
Sau ngay thong nhat To quoc, cong tac lap va chap hanh Ngan sach quy đinh tai Đieu le ban hanh theo Nghi đinh so 168/CP ngay 20/10/1961 đa som đuoc trien khai thong nhat, phu hop voi nhung đac điem kinh te - xa hoi cua ca nuoc. Trong khau lap Ngan sach, do đac điem con luu hanh hai đong tien, nen đau nam 1996, du thao Ngan sach Nha nuoc đuoc xay dung va chia lam hai phan: Phan thuc hien o mien Bac va phan thuc hien o mien Nam. Thang 7/1976, sau khi bau cu Quoc hoi khoa V va hoan thanh thong nhat To quoc ve mat Nha nuoc, theo phuong huong nhiem vu kinh te - xa hoi đieu chinh. Hoi đong Chinh phu đa thong qua Ngan sach Nha nuoc đieu chinh theo đong tien quy đoi chung cua ca nuoc. Trinh tu lap Ngan sach, phe chuan Ngan sach, thong bao Ngan sach đuoc to chuc thuc hien cung mot luc voi trinh tu xay dung ke hoach kinh te - xa hoi cua ca nuoc.
Cong tac hach toan, ke toan Ngan sach cung tung buoc đuoc tang cuong cung co, phan anh đung noi dung thu chi cua cac đon vu du toan cac nganh, cac đia phuong theo muc luc ngan sach Nha nuoc. Che đo ke toan Ngan sach, che đo ke toan kho bac va che đo ke toan cac đon vi du toan đuoc thi hanh thong nhat trong ca nuoc. Viec tong hop va trinh tong quyet toan Ngan sach Nha nuoc đe Quoc hoi phe chuan đuoc đam bao ca ve mat noi dung va thoi gian. Nhung so voi yeu cau thi viec quyet toan Ngan sach van la khau yeu nhat. Do bao cao quyet toan cua cac đon vi, đia phuong khong đay đu va kip thoi, nen co truong hop co quan tai chinh phai chap nhan so lieu đon vi linh tien o Ngan hang Nha nuoc (bo phan quan ly quy Ngan sach cac cap) đe lam so quyet toan chi Ngan sach Nha nuoc.
Phan cap quan ly Ngan sach Nha nuoc giua trung uong va đia phuong Sau ngay giai phong mien Nam, to chuc bo may ngan sach cap tinh som hinh thanh đe trien khai Đieu le phan cap quan ly tai chinh - ngan sach cho cac tinh, thanh pho truc thuoc trung uong theo Nghi đinh so 118 CP ngay 1/8/1967 đa la mot trong nhung nhan to gop phan thong nhat To quoc ve mat Nha nuoc. Đe tang cuong quan ly kinh te, tang cuong hieu qua ve tai chinh, tao đieu kien cho chinh quyen đia phuong cac cap phat huy tinh chu đong sang tao trong linh vuc phat trien kinh te - xa hoi, Hoi đong Chinh phu đa ban hanh Nghi quyet 108/CP ngay 13/5/1978 quy đinh trach nhiem, quyen han cua chinh quyen Nha nuoc cap tinh va cap huyen ve quan ly tai chinh va quan ly Ngan sach. Đong thoi chi ra nhiem vu va noi dung cong tac lanh đao, chi đao cua chinh quyen moi cap đoi voi cac quy tien te khong tap trung trong khu vuc kinh te quoc doanh, kinh te tap the, ca the cung nhu cac quy tien te tap trung la Ngan sach, bao hiem va tin dung-ngan hang.
Theo Nghi quyet 108/CP co che hinh thanh nguon thu Ngan sach đia phuong đuoc mo rong bao gom cac nguon thu danh cho Ngan sach đia phuong 100% (thu co đinh), thu đieu tiet ve thu quoc doanh, loi nhuan cua xi nghiep trung uong, xi nghiep đia phuong va thue nong nghiep, thue cong thuong nghiep... Ty le đieu tiet do Chinh phu quy đinh đuoc on đinh trong mot thoi gian nhat đinh. Rieng o mien Nam đuoc xac đinh moi nam mot lan theo tien đo cai tao xa hoi chu nghia đoi voi cac thanh phan kinh te tap the va ca the. Ngoai ra o mot tinh neu thu co đinh va thu đieu tiet van khong đam bao yeu cau nhiem vu chi, thi Ngan sach trung uong se tro cap cho Ngan sach đia phuong.


= Giai đoan 1980-1985: =
Che đo thu quoc doanh đuoc mo rong pham vi ap dung đoi voi cac hoat đong ve van tai, cang vu va kinh doanh nghe thuat. Muc thu quoc doanh đuoc xac đinh bang so tuyet đoi chenh lech giua gia ban buon cong nghiep voi gia ban buon xi nghiep, gia thanh ke hoach đuoc tinh toan hop ly đe co tac dung khuyen khich xi nghiep phan đau đat va vuot loi nhuan đinh muc
Che đo phan phoi loi nhuan đuoc sua đoi tung buoc theo huong kich thich vat chat, tao kha nang chu đong san xuat kinh doanh, thuc hien che đo tao von tu co va tu chu tai chinh cho xi nghiep, đong thoi quy đinh nguyen tac su dung von tu co đe bo sung von luu đong va von đau tu xay dung co ban cua xi nghiep.
Ngan sach Nha nuoc đa phan phoi von cho tich luy 10,51 lan va cho tieu dung bang 12,93 lan so voi giai đoan 1976 - 1980. Co cau chi Ngan sach mot mat phan anh chu truong cua Nha nuoc tao von tu co cho xi nghiep đe đau tu chieu sau, mo rong san xuat va bo sung von luu đong khong con hoan toan dua vao von Ngan sach cap phat; mat khac phan anh yeu cau cap bach phai thuc hien cac chinh sach che đo cua Nha nuoc ve y te, giao duc, van hoa, xa hoi va chinh sach ve tien luong, tro cap đe giam bot kho khan ve đoi song cho can bo cong nhan vien luc luong vu trang trong tinh hinh gia ca bien đong. Trong chi ve tich luy, von xay dung co ban chiem ty trong 87,55 va bang 10,63 lan giai đoan 1976 - 1980, von luu đong va von du tru chiem ty trong 12,5% va bang 9, 49 lan giai đoan 1976 - 1980.
Cong tac lap va chap hanh NSNN giai đoan nay đa đi vao ne nep gop phan thuc đay cong tac quan ly kinh te - tai chinh va đe cao trach nhiem cua cac nganh, cac cap, cac đon vi trong viec thuc hien nhiem vu thu chi Ngan sach. Khau lap ke hoach Ngan sach, buoc đau đa co su phoi hop giua Bo Tai chinh va Uy ban Ke hoach Nha nuoc ve nhung chi tieu kinh te tong hop co lien quan đen ke hoach Ngan sach, đac biet la kha nang von Ngan sach đau tu cho XDCB va can đoi vat tu cho nhung san pham chu yeu co tich luy tien te cao. Khau chap hanh Ngan sach tung buoc đuoc chan chinh, chu truong phan cap quan ly tai chinh - ngan sach cho đia phuong đam nhan nhung khoan thu chi cua moi cap Ngan sach phu hop voi nhiem vu kinh te - xa hoi đuoc giao đa thuc đay cac đia phuong tang cuong quan ly su dung von, kinh phi co hieu qua cao hon. Nganh tai chinh cung đa tien hanh thanh tra Ngan sach o mot so đia phuong, qua đo đa xu ly mot so vu viec vi pham ky luat tai chinh, xuat toan nhung khoan chi sai che đo, thu hoi cac quy trai phep, phat hien va kien nghi nop vao Ngan sach cac khoan thu ton đong o cac xi nghiep quoc doanh.
Chat luong cong tac quan ly NSNN cua Kho bac truc thuoc Ngan hang đuoc nang len mot buoc. Ve thu, cung voi co quan Tai chinh đong cap, kho bac đa đon đoc cac đon vi kinh te nhung khoan phai nop va phan chia so thu đuoc vao cac quy cua cac cap Ngan sach theo ty le đieu tiet quy đinh. Ve chi, viec cap phat kinh phi Ngan sach cho cac đon vi du toan đuoc kho bac đam nhiem tren nguyen tac sat voi khoi luong cong viec hang thang, hang quy, khong phat qua han muc đuoc nganh tai chinh phe chuan va theo đung loai, khoan, hang va mot so muc chu yeu cua Muc luc Ngan sach Nha nuoc. Ve co ban, ky luat thanh toan trong nen kinh te quoc dan ban hanh theo Quyet đinh cua Hoi đong Bo truong so 172 ngay 9/10/1982 đuoc đam bao, trong đo thu tu uu tien: Chi tra luong, cac khoan nop Ngan sach, sau đo moi đen thanh toan cac khoan no khach hang va ngan hang.
Truoc yeu cau cai tien ke hoach hoa va quan ly kinh te, đe khac phuc tinh trang tap trung quan lieu bao cap va phan tan, tuy tien trong co che quan ly Ngan sach hien hanh, ngay 19/11/1983, Hoi đong Bo truong đa ban hanh Nghi quyet so 138 - HĐBT ve cai tien che đo phan cap quan ly Ngan sach cho đia phuong nham tang cuong su quan ly thong nhat cua TW ve cac chinh sach che đo thu chi tai chinh va tap trung đai bo phan nguon von vao ngan sach trung uong đe đap ung nhung nhu cau chi quan trong cua ca nuoc. Mat khac đe cao trach nhiem cua cac cap chinh quyen đia phuong trong viec phat trien kinh te van hoa va đong vien cac nguon tai chinh tren lanh tho, danh cho cac tinh, thanh pho quyen chu đong xay dung va thuc hien ke hoach thu chi Ngan sach đia phuong, nham đay manh phat trien san xuat va cai thien đoi song vat chat tinh than cho nhan dan đia phuong.


= Giai đoan 1986-1990 =


= Giai đoan 1991-2000 =


= Tu nam 2000 đen 2025 =
Voi tu cach la cong cu quan ly vi mo, la nguon mau cua co the song, la nguon luc, bang chinh sach va co che van hanh phu hop, Tai chinh đa gop phan thuc đay cong cuoc đoi moi, duy tri toc đo tang truong kinh te, huy đong va tap trung toi đa nguon luc, kiem soat boi chi ngan sach nha nuoc, on đinh va lanh manh hoa nen tai chinh quoc gia, giai quyet tot nhung van đe buc xuc ve xa hoi, giu vung an ninh quoc phong, nang cao tich luy noi bo nen kinh te, tao đieu kien vung chac cho nhung buoc phat trien cao hon trong the ky 21.
Trong 10 nam đoi moi va mo cua, nen tai chinh quoc gia cua Viet Nam đa đuoc xay dung va phat trien. He thong tai chinh cua co che kinh te moi, kinh te thi truong, mo cua đa đuoc tao dung. Tai chinh đa tung buoc lam tot vai tro đong vien, phan phoi nguon luc, quan ly, kiem soat va giam sat vi mo nen kinh te quoc dan. Đoi moi tu duy quan ly kinh te, nhung nhan thuc moi ve hoat đong tai chinh trong qua trinh cai cach kinh te va xay dung kinh te thi truong o Viet Nam đa đuoc hinh thanh. Bang nhung chu truong, chinh sach đung đan, bang su no luc cua toan nganh Tai chinh, chung ta đa đong vien hop ly suc nguoi, suc cua trong ca nuoc, thu hut co chu đinh cac nguon von tu nuoc ngoai đe phat trien kinh te, xay dung nuoc Viet Nam XHCN giau, manh, xa hoi cong bang van minh. Voi nhan thuc, kinh te la goc cua tai chinh, nen tai chinh manh la nen tai chinh đuoc van hanh trong mot nen kinh te phat trien ben vung. Vi vay, trong suot muoi nam đoi moi, tai chinh Viet Nam luon huong ve phuc vu, khuyen khich san xuat, kinh doanh phat trien. Nhan thuc ro tiet kiem la quoc sach, khong chi cham lo cho san xuat phat trien, cham lo đong vien nguon luc tai chinh, ma con coi trong phan phoi, su dung nguon luc sao cho co hieu qua, tiet kiem. Kien toan to chuc bo may va nang cao nang luc, hieu luc quan ly đieu hanh cua nganh tai chinh.
Ngay 18 thang 2 nam 2025, Bo Ke hoach va Đau tu sap nhap, hop nhat voi Bo Tai chinh, theo Nghi quyet cua Quoc hoi Viet Nam trong phien hop khong thuong ky.


To chuc Đang Lanh đao Bo hien nay Bo truong: Nguyen Van Thang, Uy vien Trung uong Đang, Bi thu Đang uy Bo 
Cac Thu truong:
Cao Anh Tuan 
Nguyen Đuc Chi 
Le Tan Can 
Bui Van Khang 
Tran Quoc Phuong
Nguyen Thi Bich Ngoc
Đo Thanh Trung
Nguyen Đuc Tam
Ho Sy Hung


Co cau to chuc = Khoi co quan tham muu, tong hop =
Van phong Bo
Vu Phap che
Vu To chuc can bo
Cuc Ke hoach - Tai chinh


= Khoi co quan chuyen nganh =
Vu Ngan sach nha nuoc
Vu Phat trien ha tang
Vu Giam sat va Tham đinh đau tu
Vu Tai chinh - Kinh te nganh
Vu Kinh te đia phuong va lanh tho
Vu Quoc phong, an ninh, đac biet (Vu I)
Vu Quan ly quy hoach
Vu Cac đinh che tai chinh
Cuc Quan ly cong san
Cuc Quan ly no va Kinh te đoi ngoai
Cuc Quan ly đau thau
Cuc Quan ly, giam sat bao hiem
Cuc Quan ly, giam sat ke toan, kiem toan
Cuc Quan ly gia
Cuc Phat trien doanh nghiep nha nuoc
Cuc Phat trien doanh nghiep tu nhan va kinh te tap the
Cuc Đau tu nuoc ngoai
Cuc Cong nghe thong tin va chuyen đoi so
Cuc Quan ly, giam sat chinh sach thue, phi va le phi
Cuc Thue
Cuc Hai quan
Cuc Du tru Nha nuoc
Cuc Thong ke
Kho bac Nha nuoc
Uy ban Chung khoan Nha nuoc


= Khoi đon vi su nghiep =
Vien Chien luoc va Chinh sach kinh te - tai chinh
Hoc vien Tai chinh
Truong Đai hoc Tai chinh - Marketing
Truong Đai hoc Tai chinh Quan tri kinh doanh
Truong Đai hoc Tai chinh - Ke toan
Hoc vien Chinh sach va Phat trien
Truong Boi duong can bo Kinh te - Tai chinh
Bao Tai chinh - Đau tu
Tap chi Kinh te - Tai chinh
Nha Xuat ban Tai chinh


= Khoi đon vi đac thu =
Bao hiem Xa hoi Viet Nam


Bo truong qua cac thoi ky Tham khao Lien ket ngoai Website chinh thuc