Luong Khai Sieu (1873 - 1929), tu la Trac Nhu, hieu la Nhiem Cong, but hieu la Am Bang Tu, Am Bang That chu nhan. Ong la nha tu tuong va la nha hoat đong chinh tri Trung Quoc thoi can đai.


Than the va su nghiep Luong Khai Sieu sinh ngay 23 thang 2 nam 1873 tai lang Tan Hoi, nam tren mot hon đao thuoc Giang Mon, tinh Quang Đong, Trung Quoc trong mot gia đinh nong dan bac trung. Cha ong ten la Luong Bao Anh, me ong la nguoi ho Trieu. Thuo nho, ong theo hoc tai Hoc hai đuong Quang Chau.


Theo phai tan hoc Nam 1890, ong đo cu nhan. Mua thu nam 1891, ong đen gap Khang Huu Vi (1858-1927) luc bay gio đang day hoc tai Van Moc thao đuong Quang Đong. Nghe ong nay bai xich cuu hoc, Luong Khai Sieu tin theo, ton Khang Huu Vi lam thay, roi tro thanh nguoi linh xung kich cua phai tan hoc.
Nam 1892, Khang Huu Vi mo lop day hoc o Quang Đong va lam thu ky cho thay trong viec bien soan sach. Nam 1894, Khang Huu Vi len Bac Kinh, lam quen voi cac danh si nhu Ha Tang Huu, Đam Tu Đong,...


= Cung thay đe xuong bien phap =
Thang 7 nam 1894, quan Nhat Ban khong tuyen chien đa tan cong va đanh chim quan ham cua Trung Quoc gan ASan (tuc Nha Son thuoc Trieu Tien). Sau đo, quan đoi nha Thanh con đai bai truoc quan đoi Nhat them may tran nua...
Bi mot nuoc nho la Nhat đanh thua, nhieu ke si Trung Quoc bong thuc tinh. Ho nhan ra rang can ma phai thay đoi che đo va duy tan moi mat moi chan hung đuoc nuoc nha. Trong so ay, co Khang Huu Vi va Luong Khai Sieu la nguoi hang hai nhat. 
Boi ngay sau đo, nhan đen Bac Kinh du thi Hoi, Khang Huu Vi lien tranh thu van đong đuoc 1.300 si tu cung ky ten vao Buc thu van chu (Van ngon thu) cua minh, đe nghi Hoang đe khong phe chuan đieu uoc Ma Quan voi Nhat va can lam gap cuoc bien phap duy tan (noi van la bien phap). Trong khi đo, Luong Khai Sieu cung đa thao thu voi noi dung tuong tu, kem theo chu ky cua 190 cu nhan tinh Quang Đong.
Sau đo, hai thay tro cung vao dang thu, nhung thu khong đen đuoc tay Hoang đe, vi bi Vien đo sat o Thanh đinh tu choi. Tuy nhien, viec lam nay cua hai ong đa gay chan đong lon o kinh thanh. Boi tu the ky 12, đoi Nam Tong đen bay gio (cuoi the ky 19), moi lai thay mot phong trao hoc sinh dang thinh nguyen len Hoang đe .
Thang 6 nam 1896, Khang Huu Vi (luc nay đa đo Tien si, đang lam o bo Cong) va Luong Khai Sieu lai dang thu đe nghi bien phap. Lan nay nho co thay day Hoang đe la Trang nguyen Ong Đong Hoa , giup đo nen thu moi đen tay Hoang đe .
Sau đo, Khang Huu Vi va Luong Khai Sieu đuoc Hoang Đe Quang Tu cho moi vao cung. Khi nghe hai ong trinh bay chu truong bien phap xong, Hoang đe to y rat đong tinh.
Đe chuan bi cho cong cuoc bien phap, thang 7 nam 1896 tai Bac Kinh, Khang Huu Vi cho ra bao Trung ngoai ky van (Van chuong chep viec trong ngoai) va lap Cuong hoc hoi vao thang sau, roi giao cho Luong Khai Sieu lam Chu but va lam lanh đao hoi.
Ke tu luc ay, Luong Khai Sieu viet bao, dich sach o Đai hoc đuong, va cung cac thanh vien trong hoi đi dien thuyet nhieu noi, lap ra Cuong hoc hoi o cac tinh lon nhu Thuong Hai, Nam Kinh, Ho Nam, v.v...Ngoai ra, ong con cung ban be la Đam Tu Đong, Hoang Tuan Hien, Đuong Tai Thuong, Uong Khang Nien ra to Thoi vu bao (Bao thoi su) o Thuong Hai va to Tuong hoc bao tai Ho Nam...
Tren to Thoi vu bao, ong lan luot cho đang bai Luan bao quan huu ich vu quoc su (Ban ve bao quan co ich loi cho quoc su) va Bien phap thong nghia (Nghia chung cua bien phap), gay đuoc tieng vang trong va ngoai nuoc. 
Trong thoi gian nay, ong con soan bang Tay hoc thu muc bieu, liet ke ra 300 loai sach đa phien dich tu tieng Au My ra tieng Trung Quoc trong hon 20 nam, đe moi nguoi biet ma tim đoc.
Phai thu cuu lo so truoc anh huong cua tu tuong duy tan do hoi nay đe ra, nen ra lenh cam vao thang 1 nam 1897. The nhung, cac hoi van hoat đong đuoc bang nhung ten goi khac .
Ngay 11 thang 6 nam 1898 (Mau Tuat), cong cuoc bien phap bat đau bang hang loat cac sac lenh cua Hoang đe, nhu mo truong hoc, lam đuong sat, cai cach che đo thi cu, giam bien che cac to chuc hanh chinh, luyen tap quan đoi theo loi moi, v.v...Trong khoang chua đay ba thang, hon mot tram đao chieu đuoc ban ra, lam cho ca trong trieu lan ngoai tinh xon xao. Đung la "toan bien" va "toc bien" nhu khau hieu đa đe ra.
Luc nay Khang Huu Vi va Luong Khai Sieu đeu đuoc Hoang đe phong chuc Kinh khanh đe co đieu kien lo cho cong viec.
Cuoc bien phap đang tien hanh, thi vap phai su chong đoi manh me cua phai thu cuu (su goi la Hau đang), ma nguoi đung đau la Thai hau Tu Hi.
Đam Tu Đong, mot thanh vien cua phai duy tan, thay Thai hau Tu Hi can tro cong cuoc đoi moi, ben khuyen Hoang đe Quang Tu đoat lay chinh quyen. Hoang đe nghe loi ben trieu Vien The Khai luc đo đang thong linh 7.000 quan ve Bac Kinh ban viec, co y dung quan cua Vien đe bao vay Di Hoa Vien.
Chang may viec đo bi tiet lo (chinh Vien phan Hoang đe Quang Tu, vi thay Tu Hi va phe canh cua ba hay con manh). Thai hau Tu Hi voi vang tro ve Bac Kinh, hop Hoang đe Quang Tu va cac đai than lai. Quat mang tat ca mot hoi, ba tuyen bo rang Hoang đe đau, ba phai thinh chinh tro lai, va sai quan đem giam Hoang đe Quang Tu o Doanh Đai, trong ho Tay Uyen.
Sau đo, ba ban lenh cam si dan dang thu, phe bo cuc Quan bao, đinh chi viec lap hoc hieu, dung lai loi van tam ve đe chon ke si, bo khoa thi đac biet ve kinh te, bo cac tong cuc nong cong thuong, cam hoi hop, cam bao quan va cho truy na cac Chu but...Tom lai la chi trong mot hai tuan, ba đa lam cuoc "toan huy" va "toc huy" cac cai cach cua Hoang đe Quang Tu. Su goi vu đay la Chinh bien Mau Tuat (1898), la Bach nhat duy tan (Cuoc cai cach tram ngay).


= Chay thoat sang Nhat Ban =
Cuoc bien phap bi huy bo, nhung nguoi đe xuong đeu bi quan quan đi lung bat. Nho hay truoc, Khang Huu Vi tron vao su quan Anh o Thuong Hai, roi sang Nhat. Luong Khai Sieu, sau khi viec xay ra moi tron qua đay. Đam Tu Đong khong chiu tron nen bi giet cung voi nam nguoi nua, đuoc nguoi đoi goi ton la "Luc quan tu" (trong đo co em cua Khang Huu Vi la Khang Quang Nhan).
O Nhat, Khang Huu Vi lap đang Bao hoang mong lat đo Thai hau Tu Hi, pho tro Hoang đe Quang Tu len nam lai vuong quyen. Luong Khai Sieu xuat ban bao Thanh Nghi đe ung ho Hoang đe Quang Tu va cong kich Tu Hi. Tuc gian, Tu Hi yeu cau Anh, Nhat giao ca hai cho ba, nhung khong thanh cong vi ho coi hai ong la pham nhan chinh tri.
Nhung khong lau sau, vi thay cuoc cach mang Phap (1789-1799) va su tranh gianh chinh quyen o cac nuoc thuoc Trung My, Nam My gay nhieu chet choc va hon loan qua; Khang Huu Vi ben đoi Thanh đinh phai cai cach quoc gia theo quan chu lap hien. Luong Khai Sieu theo thay, cho ra to Tan Dan tung bao đe co suy cho chinh the nay.
Tu đo cho toi nam 1901, Luong Khai Sieu luc thi o Nhat, luc thi o Ha Uy Di (Hawaii), Nam Duong, chau Uc,...viet bao đe canh tinh dan toc minh.
Viec lam nay cua hai ong co it nhieu tac dung, boi sau lien quan tam nuoc keo vao Bac Kinh, dan đen hoa uoc Tan Suu (1901), thi Thai hau Tu Hi buoc phai cho khoi phuc lai nhung sac linh ma cuoc bien phap đa đe ra đe mua chuoc lai long dan luc bay gio đang oan han.
Tuy nhien, viec ban bo Hien phap thi mai đen nam 1908, Thanh đinh moi thuc hien, nhung lien bi cho la lap hien hinh thuc, boi quyen vua van con rat lon, ma quyen dan thi rat it.
Noi gon, trong 13 nam song luu vong, Luong Khai Sieu lap đang Tien bo, lam bao (lam Chu but cho cac bao Thanh Nghi bao, Tan Dan tung bao, Tan tieu thuyet) va viet sach co vu cho cong cuoc cai cach chinh tri o Trung Quoc. 
Trong khoang thoi gian o Nhat, Phan Boi Chau (nha cach mang Viet Nam) co đen gap ong (1905). Nghe loi khuyen cua ong, Phan Boi Chau bien soan quyen Viet Nam vong quoc su (Lich su mat nuoc cua Viet Nam) nham len an che đo thuc dan, tuyen truyen cach mang... va phat đong phong trao Đong Du, tuc đua thanh nien sang Nhat hoc tap đe sau nay tro ve cuu nuoc.


= Tro ve Trung Quoc =
Nam 1911, cach mang Tan Hoi thanh cong tai Trung Quoc. Nam sau, Luong Khai Sieu tro ve nuoc đuoc nhieu gioi hoan nghenh. Ngay trong nam đo, ong ra to Dung Ngon bao (To bao noi loi tam thuong). Luc nay, Khang Huu Vi cung đa ve nuoc, lai đe xuong chu truong bao hoang (đinh khoi phuc ngoi vua cho phe đe Pho Nghi. Su goi đay la cuoc van đong phuc tich) co le vi ong thay nhung vu tranh gianh, roi loan trong nhung nam đau Dan quoc ma that vong ve che đo dan chu .
Phan Luong Khai Sieu, boi tin tuong Lam thoi đai Tong thong Vien The Khai, va muon qua ong nay đe thuc hien nhung tu tuong chinh tri cua minh, nen ong đa nhan loi lam Tong truong Tu phap, chu tri viec bien soan hien phap (1913).
Nam sau, ong lam Tong tai Te che cuc. Thay Vien The Khai am muu xay dung lai nen đe che, ong phan đoi quyet liet ma khong đuoc. Buon chan, ong xin tu chuc, roi đem đang cua minh (Tien bo đang) hiep voi Đang Cach mang Trung Hoa (lap nam 1914) cua Ton Dat Tien đe chong lai Vien.
Thang 6 nam 1916, Vien The Khai mat. Le Nguyen Hong len lam Đai tong thong. Nam 1917, Luong Khai Sieu đuoc moi lam Bo truong bo Tai chinh trong noi cac cua Đoan Ky Thuy.


= Roi bo chinh truong roi mat =
Thay cung khong thuc hien đuoc gi, nam sau ong quyet đinh roi bo chinh truong, qua chau Au xem xet tinh hinh the gioi. Nam 1919, ong ve nuoc chuyen tam day hoc o Vien nghien cuu Thanh Hoa va viet sach.
Ngay 31 thang 3 nam 1927, Khang Huu Vi mat. Hai nam sau, ngay 19 thang 1 nam 1929, Luong Khai Sieu cung qua đoi tai Bac Kinh o tuoi 56.


Tac pham Theo thong ke chua đay đu, tac pham cua Luong Khai Sieu co: 


= Triet hoc, ton giao =
Mac kinh hieu thich (Giai thich va hieu đinh kinh đien Mac Tu)
Mac tu hoc an
Đai thua khoi tin luan khao chung (Khao chung Đai thua khoi tin luan)
Phat giao chi so thau nhap


= Su hoc =
Tan su hoc
Trung Quoc su tu luan
Trung Quoc chuyen che chinh tri tien hoa su luan
Tien Tan chinh tri tu tuong su (Lich su tu tuong chinh tri thoi Tien Tan)
Trung Quoc lich su nghien cuu phap (Phuong phap nghien cuu lich su Trung Quoc)
Thanh đai hoc thuat khai luan (Khai luan hoc thuat đoi Thanh)
Trung Quoc can tam bach nien hoc thuat su (Lich su hoc thuat ba tram nam gan đay cua Trung Quoc)
Trung Quoc hoc thuat tu tuong bien thien su (Su chep viec bien thien ve hoc thuat tu tuong cua Trung Quoc)
Can đai hoc phong chi đia ly đich phan bo
Trung Quoc lich su nghien cuu phap
Trung Quoc lich su thuong dan toc chi nghien cuu
Trung Quoc thuc dan bat đai vi nhan truyen
Quan tu truyen (Truyen Quang Trong)
Vuong Kinh cong truyen (Truyen Vuong An Thach)
Ngoai ra, ong con chep nhung danh nhan đuong thoi nhu Khang Huu Vi, Ly Hong Chuong; va chep ca su nuoc ngoai nhu Y Đai Loi kien quoc tam kiet truyen (意大利建國三傑傳)., Nha Đien tieu su, Trieu Tien vong quoc su, v.v...


= Tieu thuyet =
Tan Trung Quoc vi lai ky
The gioi mat nhat ky (dich)


= Tuong =
Kiep khoi mong truyen ky
Tan La Ma truyen ky


= Tho van =
Thuan ty tap (Tap van hieu trieu)
Am Bang That tung tru (gom cac bai nghien cuu va binh luan ve nhieu van đe thuoc linh vuc triet hoc, van hoc va chinh tri)
Am Bang That van tap (Tap van cua Am Bang That)
Am Bang That thi thoai (Thi thoai cua Am Bang That), v.v...


Nhan xet Hoc gia Nguyen Hien Le:
Luong Khai Sieu la mot van nhan đa tai va đay nhiet huyet...Ong tuyet thong minh, hoi nho theo cu nghiep, đau cu nhan rat som. Khi nghe noi co Khang Huu Vi giang ve thuc hoc (loi hoc thuc dung, trai lai loi hoc tu chuong), cau cu Luong ghe lai tham, bi Khang đap cho mot vo nang, che cai hoc khoa cu la hu bai, lam nuoc yeu dan hen. Đang khen cho Luong la chang nhung Luong khong bat binh ma con hot nhien tinh ngo, tho Khang lam thay, roi cung voi Khang khao cuu ve van hoa, chinh tri Au Tay...Nhieu nha ai quoc lop co cua Viet Nam khang khai bo khoa cu roi vao hoi Đong Kinh nghia thuc cung la noi guong cua Luong vay.
Ong chi vi "lo cai goc cua nuoc may lan lung lay, cai suc dan hao mon vo ich" nen phai lam chinh tri. Chi vi muon "tan dan" đe cuu nuoc, ong phai viet bao. Thay cai hoc thuyet nao co ich loi thi gioi thieu lien,...Cong viec ong lam, trong tram nam nay, khong ai lam hon ong, va chua ai tranh cai uy hieu "Tran Thiep trong the gioi tu tuong moi" cua ong đuoc.
Ve van, ong viet đu loai, nhung ve khao cuu thi chua sau...Nhin chung, van cua ong binh di, sang sua, khuc chiet, nhieu khi hoa my, loi cuon đoc gia rat manh vi tinh cam nong nan va thanh that. Ngo Đuc Ke, Phan Boi Chau, Duong Ba Trac o Viet Nam đeu chiu anh huong cua ong rat nhieu.
GS. Nguyen Hue Chi:
La Chu but cua nhieu to bao co tieng, Luong Khai Sieu đa lam cho bao chi co mot đia vi cao trong đoi song tinh than cua nguoi dan o Trung Quoc. Ong tu đam nhan trong trach khai thong dan tri, cai tao tu tuong cho quoc dan, bang con đuong van hoa. Ong ra suc đe xuong tan hoc, truyen ba cac nganh khoa hoc xa hoi cua phuong Tay, chinh ly tu tuong hoc thuat truyen thong va nghien cuu lich su van hoa Trung Quoc.
Voi kien thuc uyen bac, ong truoc tac đu cac linh vuc gom triet hoc, su hoc, khao chung hoc, Phat hoc, tho ca, tan van, hy khuc, tieu thuyet, dich thuat...The loai nao cung co nhung thanh tuu, nhung voi tan van ong xung đang la mot đai gia. Bang giong van đay tam huyet, co suc khich le rat manh đoi voi nguoi đoc, trong nhung nam đau the ky 20, chu nghia "tan dan" cua Luong Khai Sieu, thong qua bo Am Bang That van tap, đa đen voi nhieu nha van, nha tu tuong o mot so nuoc chau A, trong đo co Phan Boi Chau, mot nha cach mang Viet Nam.


Xem them Quang Tu
Khang Huu Vi
Đam Tu Đong
Ong Đong Hoa
Bach nhat Duy tan
Chien tranh Thanh-Nhat


Chu thich Tham khao Duong Quang Ham, Viet Nam van hoc su yeu (ban in lan thu 10). Trung tam Hoc lieu xuat ban, Sai Gon, 1968.
Nguyen Hien Le, Đai cuong van hoc su Trung Quoc. Nha xuat ban Tre tai ban 1977.
Nguyen Hien Le, Van hoc Trung Quoc hien đai. Nha xuat ban Van hoc tai ban 1993.
Nguyen Hien Le, Su Trung Quoc (Tap 2 va Tap 3 in chung). Nha xuat ban Van hoa, 1997.
Phan Khoang, Trung Quoc su luoc. Van su hoc xuat ban, Sai Gon, 1970.
Nguyen Hue Chi, muc tu Luong Khai Sieu trong Tu đien van hoc (bo moi). Nha xuat ban The gioi, 2004.
Vu Duong Ninh - Nguyen Van Hong, Lich su the gioi can đai. Nha xuat ban Giao duc, 2008.
Ngo Chi Vinh - Vuong Mien Quy (đong Chu bien), Đai cuong lich su van hoa Trung Quoc. Ban dich tu tieng Hoa cua nhom GS. Luong Duy Thu (Chu bien). Nha xuat ban Van hoa-Thong tin, 1994.


Lien ket ngoai