Ngo đoc paracetamol, con đuoc goi la ngo đoc acetaminophen, la tinh trang dung qua lieu thuoc paracetamol (acetaminophen). Hau het benh nhan co it trieu chung hoac co trieu chung khong đac hieu trong 24 gio đau sau khi dung qua lieu thuoc nay. Cac trieu chung nay co the bao gom cam giac met moi, đau bung hoac buon non. Trieu chung bien mat trong vai ngay, sau đo moi bat đau xuat hien vang da nhe, roi loan đong mau va tham chi la gay lu lan do benh nao gan, nguyen nhan cua tat ca cac trieu chung tren la suy gan. Cac bien chung khac co the bao gom suy than, viem tuy, ha đuong huyet va nhiem acid lactic. Neu khong tu vong, benh nhan co xu huong hoi phuc hoan toan trong mot vai tuan. Neu khong đieu tri, tu vong do nhiem đoc co the xay ra trong khoang ngay 4 đen ngay 18 tu luc uong qua lieu.
Ngo đoc paracetamol co the do so y uong qua lieu hoac la co y đe thuc hien hanh vi tu sat. Cac yeu to nguy co gay ngo đoc bao gom nghien ruou, suy dinh duong va dung mot so loai thuoc gay đoc cho gan. Ton thuong gan khong phai do ban than paracetamol ma do mot trong cac chat chuyen hoa la N-acetyl-p-benzoquinone imin (NAPQI). NAPQI lam giam glutathione cua gan va gay ton hai truc tiep đen cac te bao trong gan. Chan đoan dua tren nong đo paracetamol trong mau vao nhung thoi điem cu the sau khi dung thuoc. Cac gia tri nay thuong đuoc ve tren bieu đo Rumack-Matthew đe xac đinh muc đo ngo đoc.
Co the dung than hoat tinh đe đieu tri ngo đoc neu nguoi đo đen co so y te ngay sau khi dung qua lieu. Khong khuyen cao gay non. Neu benh nhan uong paracetamol voi lieu co the gay đoc, nen dung thuoc giai đoc acetylcystein. Thuoc thuong đuoc dung trong it nhat 24 gio. Trong giai đoan phuc hoi, benh nhan co the can đuoc cham soc suc khoe tam than. Co the se phai ghep gan neu ton thuong gan nghiem trong. Nhu cau cay ghep dua tren toan hoa mau, tang lactat mau, roi loan qua trinh đong mau hoac benh nao gan nghiem trong. Neu đuoc đieu tri som, suy gan rat hiem khi xay ra. Khoang 0,1% truong hop ngo đoc dan đen tu vong.
Ngo đoc paracetamol lan đau đuoc mo ta vao nhung nam 1960. Ty le ngo đoc khac nhau đang ke giua cac khu vuc tren the gioi. Tai Hoa Ky, hon 100 000 ca ngo đoc paracetamol xay ra moi nam. O Vuong quoc Anh, đay la loai thuoc co so luong benh nhan su dung qua lieu lon nhat. Tre nho la đoi tuong hay bi ngo đoc. Tai Hoa Ky va Vuong quoc Anh, paracetamol la nguyen nhan pho bien nhat gay suy gan cap.


Trieu chung co nang va trieu chung thuc the Trieu chung co nang va trieu chung thuc the cua ngo đoc paracetamol xay ra theo 3 giai đoan. Giai đoan đau tien bat đau trong vong vai gio sau khi dung qua lieu, gom cac trieu chung: buon non, non, da tai nhot va va mo hoi. Tuy nhien, benh nhan thuong khong co trieu chung đac hieu hoac chi co trieu chung nhe trong 24h đau, Sau khi dung qua lieu luong lon, benh nhan co the xuat hien cac trieu chung cua toan chuyen hoa va hon me som trong qua trinh ngo đoc, nhung hiem khi xay ra.
Giai đoan hai xay ra vao thoi gian giua 24 gio va 72 gio sau khi dung qua lieu, gom cac dau hieu goi y su ton thuong gan. Noi chung, ton thuong xay ra o cac te bao gan khi chuyen hoa paracetamol. Benh nhan bi đau bung o goc phan tu phia tren ben phai (đau ha suon phai). Ton thuong gan ngay cang tang cung lam thay đoi sinh hoa ve chuc nang gan. Thoi gian prothrombin đuoc chuan hoa quoc te (INR) va transaminase (ALT va AST) tang cao bat thuong. Suy than cap cung co the xay ra trong giai đoan nay, thuong do hoi chung gan than hoac hoi chung roi loan chuc nang đa co quan gay ra. Trong mot so truong hop, suy than cap co the la bieu hien lam sang chinh cua nhiem đoc. Trong nhung truong hop nay, nguoi ta cho rang chat chuyen hoa gay đoc đuoc san xuat o than nhieu hon o gan.
Giai đoan ba dien ra sau 3 đen 5 ngay va đuoc bieu hien boi bien chung hoai tu gan dan đen suy gan toi cap voi cac bien chung ve roi loan đong mau, ha đuong huyet, suy than, benh nao gan, phu nao, nhiem trung huyet, suy đa co quan va tu vong. Neu benh nhan song sot qua giai đoan ba, qua trinh hoai tu gan van se dien ra, chuc nang gan va than thuong tro lai binh thuong sau vai tuan. 


Nguyen nhan Lieu gay đoc cua paracetamol rat khac nhau. Noi chung lieu toi đa khuyen cao hang ngay cho nguoi lon khoe manh la 4 gam. Lieu cao hon dan đen tang nguy co đoc tinh. O nguoi lon, uong lieu duy nhat tren 10 gam hoac 200 mg/kg khoi luong co the (tinh theo gia tri nao thap hon) đeu co kha nang gay ngo đoc. Đoc tinh cung co the xay ra khi dung nhieu lieu nho trong vong 24 gio ma vuot qua cac muc nay. Neu benh nhan uong 4 lan moi ngay, moi lan 1 gam paracetamol, duy tri trong hai tuan, khi xet nghiem benh nhan co the tang alanine transaminase (ALT) trong gan, thuong la gap khoang ba lan so voi gia tri binh thuong. Khong ro lieu rang lieu luong nay se dan đen suy gan. Cac nghien cuu đa chi ra rang o nhung benh nhan dung lieu cao hon binh thuong trong 3 đen 4 ngay thi it xay ra ngo đoc gan. O nguoi lon, lieu 6 gram mot ngay, dung trong 48 gio co kha nang gay ngo đoc, trong khi o tre em lieu cap tinh tren 200 mg/kg co kha nang gay ngo đoc. Qua lieu paracetamol cap tinh o tre em hiem khi phat benh hoac tu vong, va rat hiem truong hop tre em ngo đoc o muc can đieu tri. Tre em dung lieu thuoc cao hon muc binh thuong va su dung keo dai moi la nguyen nhan chinh gay ngo đoc paracetamol o tre em.
Benh nhan co chu y dung qua lieu (tu đau đoc do benh nhan co y tuong tu sat) thuong lien quan đen ngo đoc paracetamol. Trong mot tong quan nam 2006 ve cac truong hop tu đau đoc minh đe thuc hien hanh vi tu sat, paracetamol la hop chat hay đuoc su dung nhat.
O mot so it nguoi, ngo đoc paracetamol co the xay ra ngay o lieu thong thuong. Nguyen nhan co the la do co su khac biet cua tung ca the trong su bieu hien va hoat đong cua mot so enzym thuoc mot trong cac con đuong chuyen hoa paracetamol.


= Yeu to nguy co =
Mot so yeu to co kha nang lam tang nguy co nhiem đoc paracetamol. Uong ruou qua nhieu trong thoi gian dai co the gay tang cam ung CYP2E1, lam tang đoc tinh tiem tang cua paracetamol. Trong mot nghien cuu ve nhung benh nhan bi ton thuong gan, 64% benh nhan bao cao uong nhieu hon 80 gram ruou moi ngay, trong khi đo 35% uong 60 gram moi ngay hoac it hon. Mot so nha đoc hoc lam sang van tranh luan lieu nghien ruou man tinh co nen đuoc coi la mot yeu to nguy co hay khong. Đoi voi nhung nguoi nghien ruou man tinh (lau nam), viec uong ruou ngay vao thoi điem qua lieu paracetamol co the co tac dung bao ve. Đoi voi nhung nguoi nghien ruou khong man tinh, uong ruou ngay vao thoi điem qua lieu paracetamol thi lai khong co tac dung bao ve.
Nhin an la mot yeu to rui ro, co the do du tru glutathione o gan bi can kiet. Viec su dung đong thoi chat gay cam ung CYP2E1 nhu isoniazid (INH) lam tang nguy co nhiem đoc gan, mac du lieu cam ung 2E1 co lien quan đen nhiem đoc gan trong truong hop nay hay khong van con chua ro rang. Viec su dung đong thoi cac loai thuoc khac gay cam ung enzym CYP, chang han nhu thuoc chong đong kinh carbamazepine, phenytoin va barbiturat, cung đa đuoc bao cao đay la cac yeu to nguy co.


Sinh ly benh Khi dung o lieu đieu tri binh thuong, paracetamol đuoc chung minh la an toan. Sau mot lieu đieu tri, no chu yeu đuoc chuyen đoi thanh cac chat chuyen hoa khong đoc thong qua qua trinh chuyen hoa Giai đoan II bang cach lien hop voi sulfat va glucuronide, voi mot phan nho bi oxy hoa thong qua he thong enzyme cytochrom P450. Cytochrom P450 2E1 va 3A4 chuyen hoa khoang 5% paracetamol thanh chat chuyen hoa trung gian co hoat tinh cao, N-acetyl-p-benzoquinone imine (NAPQI). Trong đieu kien binh thuong, NAPQI đuoc giai đoc bang cach lien hop voi glutathione đe tao thanh dang lien hop cua cystein va acid mercapturic.
Trong truong hop qua lieu paracetamol, con đuong sulfat va glucuronide tro nen bao hoa, va nhieu paracetamol đuoc chuyen hoa qua he thong cytochrom P450 đe tao ra NAPQI. Ket qua la, nguon cung cap glutathione cua te bao gan tro nen can kiet, do nhu cau ve glutathione cao hon kha nang tai tao cua no. Luc nay, NAPQI van o dang đoc hai trong gan se phan ung voi cac phan tu mang te bao, dan đen ton thuong va chet te bao gan tren dien rong, dan đen hoai tu gan cap tinh. Trong cac nghien cuu tren đong vat, du tru glutathione trong gan phai can kiet xuong duoi 70% muc binh thuong truoc khi xay ra ngo đoc gan.


Chan đoan Tien su dung paracetamol cua benh nhan co the ho tro phan nao cho chan đoan ngo đoc. Cach hieu qua nhat đe chan đoan ngo đoc la đo nong đo paracetamol trong mau. Bieu đo Rumack-Matthew (Toan đo Rumack-Matthew) ra đoi nam 1975 co chuc nang uoc tinh nguy co nhiem đoc dua tren nong đo paracetamol trong huyet thanh vao mot so gio nhat đinh sau khi uong. Đe xac đinh nguy co nhiem đoc gan tiem an va ton thuong gan can tra nong đo paracetamol trong bieu đo. Đinh luong paracetamol trong 4 gio đau tien sau khi uong co the lam viec đanh gia lieu thuoc đuoc su dung thap hon so voi luong thuoc thuc te. Nguyen nhan la boi vi ong tieu hoa luc nay van đang hap thu paracetamol. Do đo, khong khuyen khich xet nghiem nong đo paracetamol huyet thanh lay truoc 4 gio.
Bang chung lam sang hoac bang chung hoa sinh nhiem đoc gan co the xuat hien sau 1-4 ngay, mac du trong nhung truong hop nghiem trong thi co the thay ro sau 12 gio. Trieu chung đau bung o goc phan tu tren-phai co the xuat hien va ho tro chan đoan. Cac nghien cuu trong phong thi nghiem co the cho thay cac bang chung ve hoai tu te bao gan nhu tang AST, ALT, bilirubin, thoi gian đong mau keo dai, đac biet la thoi gian prothrombin tang. Sau khi dung qua lieu paracetamol, khi AST va ALT vuot qua 1000 IU/L, co the chan đoan ngo đoc gan do paracetamol. Trong mot so truong hop, muc AST va ALT co the vuot qua 10.000 IU/L.


= Phat hien trong dich co the =
Co the đinh luong paracetamol trong mau, huyet tuong hoac nuoc tieu đe chan đoan trong nhung tinh huong ngo đoc tren lam sang hoac đe ho tro đieu tra phap y đoi voi truong hop tu vong nghi do ngo đoc. Nong đo trong huyet thanh sau mot lieu paracetamol đien hinh thuong đat đinh duoi 30 mg/L, tuong đuong voi 200 μmol/L. Nong đo 30–300 mg/L (200–2000 μmol/L) thuong thay o nhung benh nhan dung qua lieu. Nong đo chat trong mau sau khi chet dao đong tu 50 đen 400 mg/L o nhung nguoi tu vong do qua lieu cap tinh. Cac ky thuat dung may so mau, sac ky khi va sac ky long hien đang đuoc su dung đe phan tich thuoc trong mau vat co tai phong thi nghiem.


Phong ngua = Han che kha nang tiep can voi thuoc =
Mot so quoc gia han che bay ban vien nen paracetamol. O Anh, ban paracetamol khong ke đon chi gioi han o so luong 32 vien 500 mg o hieu thuoc, va 16 vien 500 mg o cac cua hang ngoai hieu thuoc. Duoc si co the cung cap toi đa 100 vien thuoc cho nhung nguoi mac benh man tinh. O Ireland, ban paracetamol khong ke đon chi gioi han o so luong 24 vien 500 mg o hieu thuoc, va 12 vien 500 mg o cac cua hang ngoai hieu thuoc. Nghien cuu sau đo cho thay rang viec giam kha nang tiep can thuoc nay co tac dung đang ke trong viec giam ty le tu vong do ngo đoc qua lieu paracetamol.
Mot phuong phap phong ngua đuoc đe xuat la bien paracetamol thanh loai thuoc chi ban theo đon thuoc hoac loai bo hoan toan loai thuoc nay khoi thi truong. Tuy nhien, su dung qua lieu chi la mot van đe tuong đoi nho; vi du, 0,08% dan so Vuong quoc Anh (hon 50 nghin nguoi) bi qua lieu paracetamol moi nam. Nguoc lai, paracetamol la mot loai thuoc an toan va rat hieu qua, đuoc hang trieu nguoi dung ma khong co bien chung. Ngoai ra, cac loai thuoc giam đau thay the nhu aspirin co kha nang gay đoc hon khi dung qua lieu, trong khi thuoc chong viem khong steroid (NSAIDs) co lien quan đen nhieu tac dung phu hon ke ca khi su dung lieu binh thuong.


= Ket hop voi cac lieu thuoc khac =

Mot chien luoc đe giam tac hai do dung qua lieu paracetamol la ban paracetamol dang vien phoi hop san voi thuoc gay non hoac thuoc giai đoc. Vien nen Paradote luu hanh o Anh la thuoc ket hop 500 mg paracetamol voi 100 mg methionin, mot amino acid truoc đay đuoc su dung đe đieu tri qua lieu paracetamol.
Cho đen nay chua co nghien cuu nao ve hieu qua cua paracetamol khi dung ket hop voi thuoc giai đoc đuoc su dung pho bien nhat la acetylcystein.
Calcitriol, chat chuyen hoa co hoat tinh cua vitamin D3, duong nhu la chat xuc tac đe san xuat glutathione. Calcitriol đuoc phat hien lam tang nong đo glutathione trong te bao than kinh đem hinh sao so cap cua chuot nuoi cay, lam tang nong đo protein glutathione tu 29 nmol/mg len 41 nmol/mg trong 24 va 48 gio sau khi dung. Calcitriol van tiep tuc anh huong đen nong đo glutathione trong 96 gio sau khi dung.


= Thuoc thay the paracetamol =
Tien chat ester cua paracetamol voi acid L-pyroglutamic (PCA - mot tien chat sinh tong hop cua glutathione), co vai tro giam đoc tinh tren gan cua paracetamol va cai thien sinh kha dung. Cac nghien cuu ve đoc tinh cua cac ester paracetamol khac nhau cho thay rang L-5-oxo-pyrrolidine-2-paracetamol carboxylat lam giam đoc tinh sau khi cho chuot dung qua lieu paracetamol. Luong glutathione trong gan o chuot sau tiem ester nay vao phuc mac chuot tang đang ke so voi luong glutathione đuoc ghi nhan trong nhom chung (chuot khong đuoc tiem). Nhom ca the chuot đuoc đieu tri bang lieu tuong đuong paracetamol (nhom chung) co nong đo glutathione giam 35% so voi nhom chuot đuoc đieu tri bang ester (p<0,01). Lieu gay chet trung binh (LD50) qua đuong mieng co gia tri > 2000 mg/kg, trong khi LD50 trong phuc mac la 1900 mg/kg. Nhung ket qua thi nghiem tren đong vat tren cung voi du lieu thuy phan thuoc tot va sinh kha dung cho thay rang ester nay la mot ung cu vien tiem nang thay the paracetamol.


Đieu tri = Loai bo chat đoc qua đuong tieu hoa =

O nguoi lon, đieu tri ban đau khi qua lieu paracetamol la loai bo chat đoc qua đuong tieu hoa. Su hap thu paracetamol tu đuong tieu hoa hoan tat trong vong 2 gio trong nhung truong hop binh thuong, vi vay viec khu đoc huu ich nhat neu đuoc thuc hien trong khoang thoi gian nay. Co the can nhac rua da day neu luong thuoc uong co kha nang đe doa tinh mang. Thu thuat nay nen thuc hien trong vong 60 phut ke tu khi uong thuoc. Su dung than hoat tinh la quy trinh loai bo chat đoc đuong tieu hoa pho bien nhat vi than hoat tinh hap thu paracetamol rat hieu qua, lam giam hap thu thuoc qua đuong tieu hoa. Su dung than hoat tinh cung it gay nguy co viem phoi hit hon so voi rua da day.
Than hoat tinh rat co tac dung neu đuoc su dung trong vong 30 phut đen 2 gio sau khi uong thuoc. Cho uong than hoat tinh trong thoi gian muon hon 2 gio co the đuoc can nhac o nhung benh nhan cham lam rong da day, nguyen nhan la do uong đong thoi voi cac loai thuoc khac, hoac uong cac che pham paracetamol giai phong keo dai hoac giai phong cham. Than hoat tinh cung co the đuoc su dung neu can loai bo cac loai thuoc dung chung voi paracetamol. Tuy nhien viec su dung than hoat tinh khi dung qua lieu paracetamol cung can phai can nhac ky luong, vi co lo ngai cho rang than hoat tinh cung co the hap thu thuoc giai đoc paracetamol la acetylcystein đuong uong. Cac nghien cuu đa chi ra rang acetylcystein đuoc hap thu vao co the it hon 39% khi dung voi than hoat tinh. Co nhieu khuyen cao trai nguoc nhau ve viec lieu co nen thay đoi lieu luong acetylcystein đuong uong sau khi dung than hoat tinh hay khong. Acetylcystein tinh mach khong co tuong tac voi than hoat tinh.
Gay non bang siro ipecac khong co vai tro trong qua lieu paracetamol vi gay non lam cham hieu qua su dung than hoat tinh va acetylcystein đuong uong. Ton thuong gan cuc ky hiem gap o tre em duoi 6 tuoi sau khi vo tinh nuot phai. Tre em vo tinh uong phai khong can phai khu đoc đuong tieu hoa bang rua da day, than hoat tinh hoac siro ipecac.


= Acetylcystein =

Acetylcystein, con đuoc goi la N-acetylcystein hoac NAC, co tac dung lam giam đoc tinh cua paracetamol bang cach bo sung luong du tru glutathione chong oxy hoa trong co the. Glutathione co vai phan ung voi chat chuyen hoa NAPQI đoc hai đe NAPQI khong lam ton thuong te bao va đuoc đao thai ra ngoai mot cach an toan. Đieu tri NAC dua tren cac đuong đieu tri tren bieu đo Rumack–Matthew (phu thuoc vao benh nhan co co/khong co yeu to nguy co) nhung viec su dung bieu đo nay khong con đuoc khuyen nghi vi co so bang chung con kem, khong nhat quan; va viec xac đinh cac yeu to nguy co con gap nhieu kho khan va co the khong chuan xac trong thuc hanh lam sang. Cysteamin va methionin cung đuoc su dung đe ngan ngua ngo đoc gan, mac du cac nghien cuu cho thay rang ca hai đeu co nhieu tac dung phu nhieu hon acetylcystein. Ngoai ra, acetylcystein đa đuoc chung minh la mot thuoc giai đoc hieu qua hon, đac biet o nhung benh nhan đen vien trong thoi gian > 8 gio ke tu khi uong va đoi voi nhung benh nhan co trieu chung suy gan.
Benh nhan đen vien trong thoi gian < 8 gio ke tu khi uong qua lieu paracetamol, thi acetylcystein lam giam đang ke nguy co ngo đoc gan nang va cai thien tien luong song con. Benh nhan đuoc dung acetylcystein tai thoi điem > 8 gio sau khi uong, thi hieu qua cua acetylcystein giam manh do hien tuong "dong thac đoc chat" (cascade of toxic) trong gan đa kich hoat. Luc nay nguy co hoai tu gan cap tinh va tien luong tu vong tang len đang ke. Mac du acetylcystein co hieu qua nhat neu đuoc dung som, nhung chat van con tac dung co loi neu dung muon nhat la 48 gio sau khi uong. Neu benh nhan đen vien trong thoi gian > 8 gio sau khi dung qua lieu paracetamol, thi than hoat tinh khong con huu ich va can dung acetylcystein ngay lap tuc. Nhu đa đe cap o tren, cho benh nhan dung than hoat tinh khi benh nhan đen vien va dung acetylcystein trong thoi gian cho ket qua xet nghiem nong đo paracetamol.
Trong thuc te tai Hoa Ky, NAC tiem tinh mach va NAC uong co hieu qua va an toan nhu nhau neu benh nhan đuoc su dung trong thoi gian 8 gio ke tu luc uong qua lieu paracetamol. Tuy nhien, tai Australia va Anh, tiem tinh mach la đuong dung đuoc khuyen nghi duy nhat. Acetylcystein đuong uong co lieu nap la 140 mg/kg, sau đo dung lieu duy tri la 70 mg/kg moi 4 gio, tong cong la 17 lieu duy tri. Neu benh nhan non trong vong 1 gio sau khi dung NAC, phai dung lai lieu. Acetylcystein đuong uong co the kho dung nap do thuoc co vi, mui kho chiu va co xu huong gay buon non va non. Trong truong benh nhan uong mot loai thuoc khac ma cung can đuoc khu đoc bang than hoat tinh nhieu lan, thi co the phoi hop khu đoc bang than hoat tinh va acetylcystein.
Acetylcystein tinh mach đuoc truyen lien tuc trong 20 gio voi tong lieu 300 mg/kg, protocol khuyen cao la dung lieu nap la 150 mg/kg truyen trong 15 đen 60 phut, tiep theo la 50 mg/kg truyen trong 4 gio; cuoi cung la 100 mg/kg truyen trong 16 gio con lai. Acetylcystein dung đuong tinh mach co uu điem la rut ngan thoi gian nam vien, tang su thuan tien cho ca bac si va benh nhan, đong thoi cho phep su dung than hoat tinh đe giam hap thu paracetamol va cac loai thuoc khac ma khong bi anh huong nhieu toi hieu qua acetylcystein khi so voi dung đuong uong. Lieu tiem tinh mach thay đoi theo can nang, đac biet o tre em. Đoi voi benh nhan duoi 20 kg, lieu nap la 150 mg/kg pha trong the tich dich truyen la 3 mL/kg can nang, dung trong 60 phut; lieu thu hai la 50 mg/kg pha trong the tich dich la 7 mL/kg trong 4 gio; va lieu thu ba va lieu cuoi cung la 100 mg/kg pha trong the tich dich la 14 mL/kg trong 16 gio.
Tac dung phu pho bien nhat cua acetylcystein la phan ve, bieu hien phat ban, tho kho khe hoac ha huyet ap nhe. Tac dung phu hay gap hon o nhung nguoi đuoc đieu tri bang acetylcystein đuong tinh mach, xay ra o 20% benh nhan. Phan ve hay gap khi benh nhan su dung lieu đau tien (lieu nap). Phan ung hay hiem khi đe doa tinh mang, thuong o nhung đoi tuong nguy co nhu benh nhan hen phe quan hoac viem da co đia, gay suy ho hap, sung mat va tham chi tu vong.
Neu co phan ve, can ngung hoac giam toc đo truyen acetylcystein tam thoi va cho truyen thuoc khang histamin kem cac bien phap cham soc ho tro khac. Vi du, co the chi đinh truyen chat chu van beta dang khi dung nhu salbutamol trong truong hop benh nhan co that phe quan nghiem trong (hoac du phong o nhung benh nhan co tien su co that phe quan thu phat do acetylcystein). Can theo doi chat che luong dich co the va đien giai.


= Ghep gan =
O nhung nguoi bi suy gan cap tinh hoac nhung nguoi đuoc cho la se tu vong vi suy gan, phuong phap đieu tri chinh la ghep gan. Ghep gan đuoc thuc hien tai cac trung tam chuyen khoa. Cac bac si tai Benh vien King's College o London đa phat trien cac tieu chi đe co chi đinh ghep gan. Benh nhan đuoc khuyen nghi cay ghep neu ho co pH mau đong mach duoi 7,3 sau khi bu dich truyen hoac neu benh nhan mac benh nao đo III hoac IV, thoi gian prothrombin keo dai lon hon 100 giay va creatinin huyet thanh lon hon 300 mmol/L trong 24 gio. Hinh thuc ho tro gan khac gom ghep gan mot phan. Nhung ky thuat nay co uu điem la ho tro benh nhan trong khi cho đoi gan ban đau cua chinh ho tai tao lai. Khi chuc nang gan tro lai, can chi đinh thuoc uc che mien dich va benh nhan phai dung thuoc uc che mien dich suot đoi.


Tien luong Ty le tu vong do qua lieu paracetamol tang len 2 ngay sau khi uong, đat đinh vao ngay 4, sau đo giam dan. Nhiem toan la chi so quan trong nhat ve tien luong tu vong va nhu cau ghep gan. Neu khong đuoc ghep gan o nhung benh nhan co đo pH đuoc ghi nhan duoi 7,30, thi ty le tu vong đuoc bao cao la 95%. Cac dau hieu tien luong xau bao gom benh than man (giai đoan 3 hoac nang hon), benh nao gan, thoi gian prothrombin keo dai ro ret hoac nong đo acid lactic trong mau tang cao (nhiem acid lactic). Mot nghien cuu đa chi ra rang muc đo yeu to V thap hon 10% so voi muc binh thuong cho thay tien luong xau (ty le tu vong 91%), trong khi ty le yeu to VIII so voi yeu to V duoi 30 cho thay tien luong tot (ty le song sot 100%). Benh nhan co tien luong xau thuong đuoc xac đinh la can ghep gan. Nhung benh nhan qua đuoc giai đoan nay thi co the hoi phuc hoan toan va co tuoi tho cung nhu chat luong cuoc song binh thuong.


Dich te hoc Nhieu loai thuoc khong ke đon va thuoc ke đon co chua paracetamol. So voi ibuprofen va aspirin, do tinh san co rong rai cua thuoc ket hop voi đoc tinh tuong đoi cao, nen kha nang qua lieu cao hon nhieu. Ngo đoc paracetamol la mot trong nhung nguyen nhan pho bien nhat gay ngo đoc tren toan the gioi. Tai Hoa Ky, Vuong quoc Anh, Uc va New Zealand, paracetamol la nguyen nhan pho bien nhat gay ra tinh trang dung qua lieu. O Hoa Ky va Vuong quoc Anh, đay la nguyen nhan pho bien nhat gay suy gan cap tinh.
O Anh va xu Wales, uoc tinh co 41 200 truong hop ngo đoc paracetamol xay ra tu nam 1989 đen 1990, voi ty le tu vong la 0,4%. Nguoi ta uoc tinh rang 150 đen 200 ca tu vong va 15 đen 20 ca can ghep gan do ngo đoc moi nam o Anh va xu Wales. O Hoa Ky, so cuoc goi đen cac trung tam chong đoc do nguyen nhan qua lieu paracetamol nhieu hon nguyen nhan qua lieu cac duoc chat khac, chiem hon 100 000 cuoc goi, 56 000 luot tham kham tai phong cap cuu, 2 600 ca nhap vien va 458 ca tu vong do suy gan cap tinh moi nam. Mot nghien cuu ve cac truong hop suy gan cap tinh tu thang 11 nam 2000 đen thang 10 nam 2004 cua Trung tam Kiem soat va Phong ngua Dich benh Hoa Ky cho thay paracetamol la nguyen nhan cua 41% truong hop suy gan cap tinh o nguoi lon va 25% truong hop suy gan cap tinh o tre em.


Tham khao Lien ket ngoai Gerth, Jeff; T. Christian Miller (ngay 20 thang 9 nam 2013). "Use Only as Directed". ProPublica. Truy cap ngay 12 thang 10 nam 2013.
Bo Y te Viet Nam (ngay 31 thang 8 nam 2015). "Huong dan chan đoan va xu tri ngo đoc" (PDF). Bo Y te - Cuc Quan ly Kham chua benh. Truy cap ngay 11 thang 6 nam 2023.