Nha tu, hay trai giam/ co so cai huan / trung tam giam giu / trung tam cai tao/nha lao/nha đa, la mot co so ma o đo cac tu nhan bi giam nhot cuong buc va bi tu choi cac quyen tu do thuoc tham quyen cua nha nuoc. Nha tu đuoc su dung pho bien nhat trong he thong tu phap hinh su: nhung nguoi bi buoc toi co the bi bo tu cho đen khi ho xet xu; nhung nguoi nhan toi hoac bi ket toi tai phien toa co the bi phat tu trong mot thoi gian nhat đinh. Noi mot cach đon gian nhat, nha tu cung co the đuoc mo ta la mot toa nha trong đo moi nguoi bi giam giu mot cach hop phap nhu mot hinh phat cho toi ac ma ho đa gay ra.
Nha tu cung co the đuoc su dung nhu mot cong cu cac che đo đoc tai dung đe đan ap chinh tri. Cac đoi thu cua ho co the bi bo tu vi cac toi ac chinh tri, thuong ma khong can xet xu hoac theo thu tuc phap ly khac; viec su dung nay la bat hop phap theo hau het cac hinh thuc luat quoc te quan ly viec quan ly cong bang cong bang. Trong thoi ky chien tranh, tu nhan chien tranh hoac nhung nguoi bi giam giu co the bi giam giu trong cac nha tu quan su hoac trai tu binh chien tranh, va mot nhom lon dan thuong co the bi giam giu trong cac trai tam giam


So luoc Khong chi dung đe giam giu nguoi pham toi đa bi ket an ma nha tu (tai Viet Nam la trai giam) con đuoc dung đe tam giam nhung nguoi bi tinh nghi la pham toi, phuc vu cho viec đieu tra vu an neu nhu nguoi đo khong đu đieu kien đe đuoc tai ngoai. Bi can trong vu an hinh su truoc khi co quyet đinh tong đat ve phien toa hay bi cao trong qua trinh đang bi xet xu đeu o trong tu hay trai giam. Tuy nhien khong nhat thiet bi can bi tam giam trong nha tu. O Viet Nam, trai giam la mot to chuc co quy mo nho va đon gian hon nha tu.


Nhung ten goi khac Nha tu va trai giam la 2 tu đuoc dung chinh thuc, pho bien tren the gioi. Ngoai ra con co nhieu tu khac đuoc dung khong chinh thuc đe chi nha tu nhu: nha đa, nha lao, nguc, xa lim, kham, chuong cop... O Viet Nam tu "trai giam" đuoc dung mot cach chinh thuc, co gia tri phap ly.


Lich su hinh thanh Ra đoi tu rat som, ngay khi nha nuoc ra đoi thi cac nha tu cung đuoc thiet lap cung voi luc luong vu trang, toa an tao nen he thong cong cu tran ap cua giai cap thong tri đoi voi cac giai cap, tang lop bi tri trong xa hoi. Thuo so khai, nha tu chu yeu đuoc dung đe giam giu nhung nguoi chong đoi lai giai cap cam quyen, tuc la nhung ke co the lam anh huong đen su ton tai cua giai cap đo. Ve sau cung voi su phat trien cua xa hoi, nha tu con đuoc dung đe giam giu toi pham, tuc nhung ke chong đoi, gay hai cho cong đong xa hoi. Va o thoi ky nao cung vay, ngoai chuc nang phap đinh cua minh cac nha tu con thuc hien nhung nhiem vu chinh tri rieng cua minh.


= Nha tu co =
Thoi co đai, đe giam giu nhung nguoi chong đoi hay cac no le thi giai cap cam quyen đa biet toi viec xay dung cac nha tu, du con đon gian, đe giam giu nhung ke chong đoi, nhung ten no le...Nhung nha tu nay thuong xay dung đon gian nhung rat kien co. Cac tu nhan bi giam giu giong nhu nhung con thu nuoi, trong cac long, cui...


= Nha tu phong kien =
Thoi gian nay, đa xuat hien nhung nha tu, thuong goi la 'nguc kien co hon.


= Nha tu phat xit =
Nha tu phat xit ma noi tieng la cac trai tap trung cua phat xit Đuc la noi giam giu nhung nguoi dan ma khong can qua mot phien toa xet xu nao ca. Nhung trai tap trung chu yeu dung đe giam giu nhung nguoi Do Thai va nhung nguoi Cong san. Noi đay noi tieng vi su ha khac cua no, cac tu nhan thuong xuyen bi đanh đap, tra tan, dung lam vat thi nghiem cho cac nghien cuu...


= Nha tu hien đai =


Cau truc Ngay nay nha tu, nhat la o nhung nuoc phat trien, đuoc xay dung rat quy cu. Mot nha tu thuong bao gom nhieu day nha giam khac nhau, moi day lai đuoc chia thanh nhieu buong rieng biet co so hieu va ten goi rieng đe phan biet. Moi buong giam co the đuoc chia nho thanh nhung o, ngan (xa lim), noi thuong giam giu 1 hay 2 tu nhan.
Bao quanh cac day nha la he thong hang rao bao ve cung choi canh gac nham ngan chan bat cu y đinh vuot nguc nao cua tu nhan, đong thoi ngan chan nhung y đinh xam nhap bat hop phap vao nha tu.
Ngoai nhung buong giam, nha tu con co the gom mot nha tho nho (tai cac quoc gia đa so dan cu theo ton giao), thu vien, phong y te hay tham chi phong tap the hinh giup pham nhan ren luyen suc khoe.
Thong thuong thi tai mot so nha tu đac biet con co them nhung buong biet giam, đay la noi giam giu tam thoi nhung ke co tu tuong chong pha manh, hay nhung tu nhan vi pham ky luat. Khi bi giam giu tai cac buong biet giam nay, tu nhan phai chiu mot cuoc song kho khan hon nhieu so voi tai buong giam thong thuong. Ho gan nhu khong đuoc ra ngoai, tat ca moi hoat đong đeu phai tien hanh trong buong giam chat hep.


Co cau to chuc Đung đau nha tu la mot giam thi, giup viec cho giam thi la cac pho giam thi. Quan giao (truoc đay thuong goi la cai tu) la nguoi truc tiep quan ly, giao duc pham nhan. Nhan vien bao ve, linh gac phu trach viec đam bao an ninh cho nha tu. Ngoai ra con co cac nhan vien ky thuat, y te, hau can... đam bao nha tu van hanh tot.


Nhiem vu nha tu O mot so quoc gia nha tu đon thuan chi đuoc dung lam noi giam giu, quan ly, cach ly tu nhan khoi đoi song xa hoi. O mot so quoc gia khac nha tu con co nhiem vu giao duc, cai tao tu nhan, giup ho xoa đi nhung cai xau, tro thanh nhung cong dan co ich cho xa hoi. O Viet Nam, Trai giam con la mot "truong day nghe" giup cho nhung cong dan tuong lai nhan thuc đuoc gia tri cua suc lao đong.


Co quan quan ly Khong co mot hinh mau quan ly nha tu chung cho tat ca cac nuoc tren the gioi, nhung nhin chung co quan chu quan cua nha tu co the chia lam 2 nhom chinh

Nha tu do Bo phu trach co quan cong an, canh sat quan ly. Hinh thuc nay co mot so nuoc nhu: Viet Nam, Nhat Ban, Trung Quoc...
Nha tu do Bo Tu phap quan ly. Gom mot so nuoc nhu: Hoa Ky, Anh...


Nha tu cua cac nuoc tren the gioi = Anh =


= Uc =

Đa so cac nha tu o nuoc nay đuoc xay dung tu nhung nam đau the ky 19 boi chinh cac pham nhan. Sau đo kha lau, đen thap nien 1990, chinh phu nuoc nay moi lai cho xay dung nhung nha tu hien đai hon.


= Hoa Ky =
Xem Nha tu Hoa Ky


= Danh sach cac nha tu trong lich su =
Nha tu Alcatraz, San Francisco (khong con su dung)
Andersonville National Historic Site, Andersonville, Georgia (khong con)
Angola prison, gan New Orleans, Louisiana (truoc 1901)
Attica Correctional Facility, Attica, New York
Nha tu Auburn, Auburn, New York tu 1816
Nha tu Bastille, Paris, Phap (khong con)
Chateau d'If, Marseille (khong con)
Devil's Island, Guyane (khong con)
Eastern State Penitentiary, Philadelphia, Pennsylvania (khong con)
Nha tu Fleet, London (khong con)
Nha tu Fremantle, Fremantle, Western Australia
Hoa Lo, Ha Noi (nay la di tich)
Nha tu Joliet, Joliet, Illinois (khong con)
Kingston Penitentiary, Kingston, Ontario Canada
Leavenworth, Kansas, website nha tu lien bang va nha tu quan đoi, the United States Disciplinary Barracks.
Nha tu Lubyanka, Moskva Nga
Nha tu Prison, Belfast, Bac Ireland
Nha tu Newgate, London
Rikers Island, Thanh pho New York (tu 1884)
Robben Island, Cong hoa Nam Phi (khong con)
Sing Sing Correctional Facility, Ossining, New York, (tu 1828)
Nha tu Spandau, Tay Berlin
Nha tu Thap Luan Đon, London
Bridewell Palace, London


= Nhat Ban =


= Trung Quoc =


= Viet Nam =

Tai Viet Nam he thong nha tu, theo ten goi chinh thuc la trai giam, thuoc su quan ly cua Cuc Canh sat Quan ly trai giam, co so giao duc va truong giao duong, Bo Cong an.


Thong ke so luong tu nhan Nam 2006 theo cac nguon tin cong khai co khoang 9 trieu nguoi bi giam giu trong cac nha tu tren toan the gioi. Tuy vay, tren thuc te con so nay cao hon nhieu. Đo chinh xac cua con so đuoc cong khai khong cao do con nhieu nha tu bi mat, nha tu cua cac che đo đoc tai đuoc giu kin.
Hien tai Hoa Ky đang la nuoc co so luong tu nhan nhieu nhat tren the gioi, voi hon 2 trieu tu nhan tai thoi điem cuoi nam 2002, trong khi đo ca Nga va Trung Quoc (nuoc co so dan gap 4 lan Hoa Ky) moi nuoc chi co khoang 1 trieu tu nhan.
Tuy vay xet ve ty le phan tram cua so tu nhan tren dan so thi Rwanda la nuoc dan đau, vao nam 2002 voi hon 100.000 tu nhan, trong khi dan so co khoang 8.000.000 nguoi, tuc la cu 100.000 nguoi dan thi co 1.250 nguoi o trong tu.
Hoa Ky đung thu hai voi ty le 486 tu nhan tren 100.000 dan (theo so lieu cua Bo Tu phap, la nuoc co ty le tu nhan cao nhat trong so cac quoc gia phat trien), tiep theo la New Zealand voi 169. Vao nam 2003, Anh co khoang 73.000 tu nhan va con so tuong tu voi cac nuoc Phap, Đuc.


Nhung nha tu noi tieng = Tren the gioi =
Nha tu Guantanamo- nha tu cua My tren phan đat bi chiem đong cua Cuba, la noi giam giu cac tu nhan tinh nghi la khung bo
Nha tu Abu Ghraib- nha tu cua Iraq do My quan ly sau cuoc chien Vung Vinh lan thu 2, la noi đa xay ra be boi hanh ha va lam nhuc tu nhan cua linh My.


= Viet Nam =

Mot so nha tu tu thoi thuoc Phap va My đe lai, nay phan lon la di tich lich su nhu:

Nha tu Con Đao
Nha tu Hoa Lo
Nha tu Phu Quoc
Nha tu Son La
Nha tu Lao Bao
Nha đay Buon Ma Thuot
Kham Lon Can Tho
Ngoai nhung nha tu tren, do cac che đo truoc đe lai nay chi con y nghia la di tich, thi hien tai nha nuoc Cong hoa XHCN Viet Nam đang duy tri mot he thong trai giam.


Chu thich