Theo bieu đo Hertzsprung-Russell, mot ngoi sao lun đo la mot sao kha nho va co nhiet đo thap, trong day chinh, hay cuoi kieu quang pho K hay M. Chung chiem đai đa so trong cac sao va co khoi luong chua toi mot nua khoi luong Mat Troi (xuong toi khoang 0,075 khoi luong Mat Troi, la cac sao lun nau) va co nhiet đo be mat chua toi 3.500 K.


Mieu ta va đac điem Cac sao lun đo la nhung ngoi sao co khoi luong rat thap chua bang 40% khoi luong Mat Troi. Vi the chung co nhiet đo loi thap va nang luong đuoc tao ra o ty le thap bang phan ung tong hop hat nhan cua hydro thanh heli qua co cau day proton-proton (PP). Vi the nhung ngoi sao đo phat ra luong anh sang thap, thinh thoang chi bang 1/10.000 luong anh sang Mat Troi. Tham chi nhung ngoi sao lun đo lon nhat cung chi co đo sang bang 10% cua Mat Troi.
Noi chung cac ngoi sao lun đo chuyen nang luong tu loi ra be mat bang cach đoi luu. Đoi luu xay ra boi tinh đuc (opacity) cua ben trong, von co mat đo kha cao so voi nhiet đo. Vi the, cac photon kho di chuyen ra be mat hon boi cac qua trinh buc xa. Đoi luu la phuong phap chuyen nang luong chu yeu boi no la qua trinh co hieu nang cao hon.
Vi cac ngoi sao lun đo đoi luu toan bo, heli khong tich tu đuoc tai loi nen chung co the đot chay mot phan lon luong hydro truoc khi doi khoi day chinh so voi nhung ngoi sao lon hon nhu Mat Troi. Vi the nhung ngoi sao lun đo co tuoi tho uoc tinh rat lon; tu hang chuc ty toi hang nghin ty nam tuy theo khoi luong. Tuoi tho nay lon hon tuoi tho uoc tinh cua vu tru. Sao lun đo co khoi luong cang thap, tuoi tho cang cao. Khi khoi luong hydro trong mot ngoi sao lun đo đa tieu thu het, ty le phan ung giam sut va loi bat đau thu nho lai. Nang luong hap dan sinh ra boi su giam sut kich thuoc nay đuoc chuyen thanh nhiet, va lai đuoc mang đi len be mat ngoi sao boi su đoi luu.
Su thuc rang cac ngoi sao lun đo va cac ngoi sao co khoi luong thap khac van o tren day chinh trong khi nhung ngoi sao lon khac lai bi loai cho phep uoc tinh tuoi cua cac cum sao bang cach tim khoi luong tai đo cac ngoi sao ra khoi day chinh. Viec nay đua ra mot gioi han tuoi sao thap hon cho Vu tru va cung cho phep lap cac bang thoi gian cua cac ket cau ben trong Ngan ha, la quang ngan ha va đia ngan ha.
Mot bi an van chua đuoc giai đap o thoi điem nam 2007 la su vang mat cua nhung ngoi sao lun đo khong co kim loai. (Trong thien van hoc, mot kim loai la bat ky nguyen to nao nang hon hydro hay heli). Mo hinh Big Bang tien đoan the he sao đau tien chi đuoc co hydro, heli va dau hieu cua mot so lithium. Neu nhung ngoi sau nhu vay gom ca cac ngoi sao lun đo, chung van phai đuoc quan sat thay hien nay, nhung chua tung mot ngoi sao nao nhu vay đuoc kham pha. Giai thich co ve đung nhat la khi khong co cac nguyen to nang chi nhung ngoi sao lon va chua đuoc quan sat thay co the hinh thanh, va chung nhanh chong chay het đe lai cac nguyen to nang đe sau đo cho phep hinh thanh nen cac ngoi sao lun đo. Nhung giai thich khac, nhu cac ngoi sau lun đo khong kim loai rat mo va co the co so luong nho, đuoc coi la kho co the xay ra boi chung co ve mau thuan voi cac mo hinh tien hoa sao.
Nhung ngoi sao lun đo la kieu sao thong thuong nhat trong Ngan ha, it nhat trong vung lan can Mat Troi. Proxima Centauri, ngoi sao gan Mat Troi nhat, la mot sao lun đo (Kieu M5, đo sang bieu kien 11,05), cung nhu hai muoi trong so ba muoi ngoi sao o gan nhat. Tuy nhien, vi co anh sang thap, cac ngoi sao lun đo đon đoc khong de đuoc quan sat thay o nhung khoang cach vu tru xa xoi nhu nhung ngoi sao sang khac.


Cac hanh tinh Mot hanh tinh ngoai he mat troi đa đuoc phat hien đang quay tren quy đao quanh sao lun đo Gliese 581 nam 2005, khoang bang khoi luong Sao Hai Vuong, hay muoi bay lan khoi luong Trai Đat. Quy đao cua no chi 6 trieu kilomet (0,04 AU) tu ngoi sao chinh, va vi the đuoc uoc tinh co nhiet đo be mat khoang 150 °C, du đay la ngoi sao mo. Nam 2006, mot hanh tinh ngoai he mat troi tham chi con nho hon đa đuoc phat hien (chi gap 5,5 lan khoi luong Trai Đat) quay tren quy đao quanh sao lun đo OGLE-2005-BLG-390L; no nam cach ngoi sao chinh 390 trieu km (2,6 AU) va nhiet đo be mat la -220 °C (56 K).
Nam 2007, mot hanh tinh ngoai he mat troi moi, co the o đuoc, Gliese 581 c, đa đuoc tim thay quay quanh Gliese 581. Neu khoi luong uoc tinh cua nhung nguoi phat hien ra no (mot đoi do Stephane Udry lanh đao), khoang 5,03 lan khoi luong Trai Đat, la chinh xac, đay co the la hanh tinh ngoai he mat troi nho nhat quanh quanh mot ngoi sao binh thuong đuoc phat hien ra cho toi hien tai. (Co nhung hanh tinh nho hon đuoc phat hien quay quanh mot sao neutron, ten goi PSR B1257+12.) Nhung nguoi phat hien uoc tinh ban kinh cua no gap 1,5 lan ban kinh Trai Đat. Hanh tinh nay o ben trong vung co the o cua Gliese 581, va la ung cu vien tiem nang nhat cho kha nang co su song tren bat ky mot hanh tinh nao ngoai he mat troi đa tung đuoc phat hien.


Kha nang sinh song Kha nang sinh song tren hanh tinh cua cac he sao lun đo la chu đe cua mot so cuoc tranh cai. Du chung co so luong lon, va co tuoi tho dai, co nhieu yeu to co the khien cuoc song kho duy tri tren nhung hanh tinh quay quanh mot ngoi sao lun đo. Thu nhat, cac hanh tinh o vung co the sinh song cua mot sao lun đo phai gan ngoi sao me o muc duong nhu se bi khoa thuy trieu. Đieu nay khien mot phia be mat se luon la ban ngay con phia kia la đem đen vinh cuu. No cung tao ra nhung su khac biet nhiet đo to lon giua hai phia be mat. Nhung đieu kien nhu vay co le se khien cuoc song (nhu chung ta biet) kho phat trien. Mat khac, nhung ly thuyet gan đay cho rang hoac mot khi quyen day hay mot đai duong co the chuyen nhiet đo quanh mot hanh tinh nhu vay.
Mot van đe tiem tang khac la cac ngoi sao lun đo phat ra đa so buc xa o dang anh sang hong ngoai, trong khi cay coi tren Trai Đat su dung phan lon nang luong o dang quang pho nhin thay đuoc.  Nhung, co le van đe nghiem trong nhat la su bien đoi sao. Nhung ngoi sao lun đo thuong bi bao phu boi cac vet đen, lam giam luong phat xa toi 40% trong nhieu thang o moi lan xuat hien. Nhung thoi điem khac, mot so sao lun đo, đuoc goi la cac sao loe bung, co the phat ra nhung loe bung lon, tang gap đoi luong anh sang phat ra trong it phut. Su bien đoi nay cung khien dang cuoc song nhu chung ta biet kho ton tai gan mot sao lun đo. Gibor Basri thuoc Đai hoc California, Berkeley tuyen bo mot hanh tinh tren quy đao gan mot sao lun đo co the giu đuoc khi quyen ca khi ngoi sao loe bung.


Xem them Aurelia va Mat Troi Xanh
Sao lun nau
Sao bien đoi tai bien
Bieu đo Hertzsprung-Russell
Sao loe bung
Nemesis (sao)
Sao khong lo đo
Tien hoa sao
Sao lun trang
Xep hang đo sang Yerkes
Phan loai sao


Tham khao A. Burrows, W. B. Hubbard, D. Saumon, J. I. Lunine (1993). "An expanded set of brown dwarf and very low mass star models". Astrophysical Journal. Quyen 406 so 1. tr. 158–171. doi:10.1086/172427.{{Chu thich tap chi}}:  Quan ly CS1: nhieu ten: danh sach tac gia (lien ket)
"VLT Interferometer Measures the Size of Proxima Centauri and Other Nearby Stars". European Southern Observatory. ngay 19 thang 11 nam 2002. Ban goc luu tru ngay 3 thang 1 nam 2007. Truy cap ngay 12 thang 1 nam 2007.
Neptune-Size Planet Orbiting Common Star Hints at Many More


Lien ket ngoai Variable stars
Stellar Flares - D. Montes, UCM.
Red Dwarfs
Red Star Rising: Small, cool stars may be hot spots for life - Scientific American (November 2005)