Thap bat La han (chu Han: 十八羅漢) la danh xung đuoc dung trong cac giai thoai ve cac vi A-la-han trong Phat giao Đai thua. Hinh tuong 18 vi La han la mot chu đe pho bien trong nghe thuat Phat giao, anh huong lon nhat tai Trung Quoc va Viet Nam.


Khai luoc Trong kinh đien Phat giao so ky, trong mot so kinh van co ghi chep lai lon tan duong cua Thich-ca Mau-ni ve mot so đe tu Thanh van noi bat nhung khia canh vuot troi. Mot so đuoc cong nhan đa đac qua vi A-la-han. Sau khi Phat nhap diet, so luong A-la-han đuoc ghi nhan trong Đai hoi ket tap lan thu nhat la 500 nguoi, nhung chi co vai vi chu chot đuoc nhac ten, van the hien vai tro binh đang trong Tang đoan.
Danh vi cua 4 vi La han cao đe đuoc nhac đen đau tien qua cac kinh van Đai thua, gom Pindola, Kundadhana, Panthaka va Nakula, tuong truyen đuoc Phat di chuc truyen ba đao phap trong nhan gian, trong khi cho đoi su ra đoi cua Di lac. Su xuat hien som nhat cua cac vi La han tai Trung Quoc co the tu the ky IV, chu yeu tap trung vao Pindola, nguoi đa đuoc mo ta trong sach Thinh Tan-đau-lu phap (請賓度羅法).
Ve sau, so luong La han tang dan len 16, bao gom ca nhan vat co that va hu cau, va đuoc biet đen qua tac pham Nandimitravadana (法住記, Phap tru ky) cua Đai su nguoi Sri Lanka Nandimitra, đuoc dich boi phap su Huyen Trang sang chu Han, nho đo danh tu cua 16 vi La han đuoc ghi nhan. Vi mot so ly do nao đo, ten cua mot trong nhung vi La han đau tien, Kundadhana đa khong con xuat hien trong danh sach nay.
Vao khoang thoi ky cuoi Đuong mat va đau Ngu đai Thap quoc, them 2 vi La han nua đuoc them vao danh sach nay đe tang len thanh 18 vi. Do đieu nay, hinh tuong 18 La han pho bien tai Trung Quoc, anh huong đen ca Viet Nam, co nhieu di ban. O Nhat Ban va Tay Tang, van tiep tuc phoi vi 16 La han.


Trong nghe thuat Khong co tai lieu nao mo ta hinh dang cac vi La han trong giong nhu ho thuc su ton tai, đac biet đe chung minh rang hinh tuong cua ho giong nhu nhung mo ta trong nghe thuat Trung Quoc. Nhung hinh tuong La han đau tien đuoc ve boi Thien su Quan Huu vao nam 891, luc đo đang cu tru o Thanh Đo. Co truyen thuyet ke rang cac vi La han biet Quan Huu la mot hoa su tai ba, vi vay ho đa xuat hien trong giac mo cua ong đe yeu cau ong ve chan dung cua ho.
Cac buc tranh mo ta cac vi La han la nguoi nuoc ngoai co long may ram, đoi mat lon, ma go va mui cao. Hinh tuong cac vi La han đat trong phong canh theo phong cach nghe thuat Trung Quoc co đai, voi nen la nhung cay thong va đa. Trong nhung buc hoa, cac vi La han đuoc khac hoa nhu nhung vi su voi trang phuc nhech nhac va lap di, hinh dung nhung nhung nguoi lang thang va an xin, đe lam noi bat tinh chat vut bo nhung ham muon tran tuc sau lung. Nhung hinh tuong cac vi La han do Quan Huu tao nen đa tro thanh hinh mau cho cac hoa su va nghe nhan đoi sau, du moi thoi ky đeu co su khac biet đoi chut.


Danh sach 18 La han Theo truyen thong Trung Hoa, 18 vi La han thuong đuoc trinh bay theo thu tu duoi đay, khong phan biet theo thoi điem đac đao: Toa Loc, Khanh Hy, Cu Bat, Thac Thap, Tinh Toa, Qua Giang, Ki Tuong, Tieu Su, Khai Tam, Tham Thu, Tram Tu, Khoai Nhi, Bo Đai, Ba Tieu, Truong Mi, Khang Mon, Hang Long va Phuc Ho. Tuy nhien hinh anh cac ton gia đai dien lai co su khac biet, nhat o 2 vi tri La han đuoc bo sung ve sau.

Trong mot so phien ban, hinh tuong La han Qua Giang đuoc xem la đong nhat voi Bo-đe-đat-ma (Bodhidharma) vi ong cung noi tieng voi giai thoai qua song truyen đao. Mot phien ban khac gan 2 vi La han Hang Long, Phuc Ho cho cac ton gia Ca-diep (Kasyapa) va Quan-đo-bat-than (Kundapadhaiiyaka). Mot phien ban xep vao 2 ton gia Ca-sa-nha-ba (thuong đuoc biet voi danh hieu Ca-diep) va Nap-đap-mat-đap-lap (thuong đuoc biet voi danh hieu Di-lac).


Xem them Tu đai La han
Thap Luc La han
Tam thap luc La han
Ngu bach La han


Chu thich Lien ket ngoai