Radar (phien am tieng Viet: ra-đa) la thuat ngu viet tat cua cum tu tieng Anh radio detection and ranging (do tim va đinh vi bang song vo tuyen). Đay la mot he thong do tim su dung song vo tuyen đe xac đinh khoang cach (pham vi), goc phuong vi hoac van toc cua 1 hoac nhieu đoi tuong, co the đuoc su dung đe phat hien khi cu bay, tau thuy, thiet bi vu tru, ten lua tu hanh, phuong tien co gioi, hinh thai thoi tiet va đia hinh. Đuoc su dung pho bien trong hang hai, hang khong va quan su.


Lich su Nhung thu nghiem phat hien vat the voi song radio đau tien đuoc thuc hien vao nam 1904 boi nha phat minh nguoi Đuc Christian Hulsmeyer. Ong đa chung minh kha nang phat hien mot con tau trong đieu kien suong mu day đac nhung khong the xac đinh khoang cach so voi may phat. 
Ong đuoc cap bang sang che cho phat minh nay vao thang 4/1904 va sang che sau đo đa đuoc Hulsmeyer cai tien voi kha nang uoc luong khoang cach đen con tau. Nam 1917, nha phat minh Nikola Tesla đa đua ra y tuong ve nhung thiet bi giong radar. 
Theo đo: "bang viec su dung song đien tu, co the tao ra mot hieu ung đien trong moi khu vuc rieng biet tren đia cau va co the xac đinh vi tri lan can hoac huong chuyen đong, toc đo chuyen đong cua vat the chang han nhu tau thuyen ngoai bien…".
Trong suot nhung nam 1920 đen 1930, My, Đuc, Phap, Lien Xo va đac biet la Anh đa tap trung nghien cuu ve radar va cong nghe nay đuoc xem la mot bi mat quan su. Tuy nhien, mac du đa bo ra rat nhieu thoi gian nghien cuu nhung nhung he thong radar tot nhat luc bay gio chi co the cung cap thong tin ve phuong huong cua nhung vat the lon xuat hien trong mot khoang cach gan. Nhung thong so ve khoang cach va đo cao so voi mat bien van chua the tinh toan đuoc.
Robert Watson Watt - mot nha co van khoa hoc trong linh vuc truyen thong đa đuoc moi đen Ban chien tranh cua Anh (BWC) đe đanh gia ve mot chum tia chet (death ray - tren ly thuyet la mot chum hat hay mot loai vu khi đien tu). Tai đay ong đa phat minh ra mot thiet bi radar hoan chinh, su dung trong quan su va ngay 26/2/1935, phat minh nay cua ong đuoc cap bang sang che.
Ngay sau khi ra đoi, radar đa phat huy tac dung chien luoc cua no trong tran khong chien tai Anh dien ra nam 1940. Mac du chi co cu ly hoat đong trong 10 dam (16 km) nhung he thong đa co đo phan giai đu lon đe co the phat hien mot may bay nem bom hay tiem kich đang đen gan. 
Quan trong hon, he thong đa đuoc su dung đe chi dan cho cac may bay tiem kich cua Anh chong lai khong quan Đuc ngay tu mat đat trong khi may bay Đuc phai "đi san" muc tieu tren khong.
Buoc đot pha that su chi xuat hien khi mot he thong radar nhan dang hien đai đuoc tao ra nho phat minh cua song cuc ngan (vi ba) su dung trong nha hay chinh xac la tu thiet bi tao ra song vi ba - magnetron. Magnetron đuoc phat minh boi John Randall va Harry Boot vao nam 1940 tai đai hoc Birmingham, tuy vay, cu ly cua radar van chua lon, chi hon 80 km.


Nguyen ly Radar hoat đong o tan so vo tuyen sieu cao tan, co buoc song sieu cuc ngan, duoi dang xung đuoc phat theo mot tan so lap xung nhat đinh. Nho vao anten, song radar tap trung thanh mot luong hep phat vao trong khong gian. Trong qua trinh lan truyen, song radar gap bat ky muc tieu nao thi no bi phan xa tro lai. Tin hieu phan xa tro lai đuoc chuyen sang tin hieu đien. Nho biet đuoc van toc song, thoi gian song phan xa tro lai nen co the biet đuoc khoang cach tu may phat đen muc tieu.
Song radio co the de dang tao ra voi cuong đo thich hop, co the phat hien mot luong song cuc nho va sau đo khuech đai vai lan. Vi the radar thich hop đe đinh vi vat o khoang cach xa ma cac su phan xa khac nhu cua am thanh hay cua anh sang la qua yeu khong đu đe đinh vi.
Tuy nhien, song radio khong truyen xa đuoc trong moi truong nuoc, do đo, duoi mat bien, nguoi ta khong dung đuoc radar đe đinh vi ma thay vao đo la may sonar dung sieu am.


Su phan xa Đac trung vat ly cho kha nang ma mot vat phan xa hay tan xa song radio la dien tich phan xa hieu dung.
Song đien tu phan xa (tan xa) tu cac be mat noi co su thay đoi lon ve hang so đien moi hay hang so nghich tu. Co nghia la mot chat ran trong khong khi hay chan khong, hoac mot su thay đoi nhat đinh trong mat đo nguyen tu cua vat the voi moi truong ngoai, se phan xa song radar. Đieu đo đac biet đung voi cac vat lieu dan đien nhu kim loai hay soi cacbon, lam cho radar đac biet thich hop đe đinh vi cac may bay hay tau thuyen. Cac vat lieu hap thu radar, gom co cac chat co đien tro va co tu tinh, dung trong cac thiet bi quan su đe giam su phan xa radar, giup cho chung kho bi phat hien hon tren man radar. Phuong phap trong ky thuat song vo tuyen nay tuong đuong voi viec son vat the bang cac mau toi trong song anh sang.
Song radar tan xa theo nhieu cach phu thuoc vao ty le giua kich thuoc cua vat the tan xa voi buoc song cua song radio va hinh dang cua vat. Neu buoc song ngan hon nhieu so voi kich thuoc vat, tia song se doi lai tuong tu nhu tia sang phan chieu tren guong. Neu nhu buoc song lon hon so voi kich thuoc vat, vat the se bi phan cuc, giong nhu mot angten phan cuc. Đieu nay đuoc mieu ta trong hien tuong tan xa Rayleigh (mot hieu ung lam bau troi co mau xanh lam). Khi 2 tia co cung cuong đo thi co hien tuong cong huong. Buoc song radar cang ngan thi đo phan giai hinh anh tren man radar cang ro. Tuy nhien cac song radar ngan can nguon nang luong cao va đinh huong, ngoai ra chung de bi hap thu boi vat the nho (nhu mua va suong mu....), khong de dang đi xa nhu song co buoc song dai. Cac radar the he đau tien dung song co buoc song lon hon muc tieu va nhan đuoc tia phan hoi co đo phan giai thap đen muc khong nhan dien đuoc, trai lai cac he thong hien đai su dung song ngan hon (vai xentimet hay ngan hon) co the hoa lai hinh anh mot vat nho nhu bat com hay nho hon.
Song radio phan xa tu be mat cong hay co goc canh, tuong tu nhu tia sang phan chieu tu guong cau. Vi du, đoi voi tia song radio ngan, hai be mat tao nhau mot goc 90° se co kha nang phan chieu manh. Cau truc bao gom 3 mat phang gap nhau tai 1 goc, nhu la goc cua hinh hop vuong, luon phan chieu tia toi truc tiep tro lai nguon. Thiet ke nay ap dung cho vat phan chieu goc dung lam vat phan chieu voi muc đich lam cac vat kho tim tro nen de dang đinh dang, thuong tim thay tren tau đe tang su do tim trong tinh huong cuu nan va giam va cham. Cung mot ly do đo, đe tranh viec bi phat hien, nguoi ta co the lam cho cac be mat co đo cong thich hop đe giam cac goc trong va tranh be mat va goc vuong goc voi huong đinh vi. Cac thiet ke kieu nay thuong dan đen hinh dang ky la cua cac may bay tang hinh. Cac than trong nhu the khong hoan toan loai bo su phan xa gay ra boi su nhieu xa, đac biet voi cac buoc song dai. Đe giam hon nua tin hieu phan xa, cac may bay tang hinh co the tung ra them cac manh kim loai dan đien co chieu dai bang nua buoc song, goi la cac mieng nhieu xa, co tinh phan xa cao nhung khong truc tiep phan hoi nang luong tro lai nguon.


Phan cuc Su phan cuc the hien huong dao đong cua song; voi song đien tu, mat phang phan cuc la mat phang chua vector dao đong tu truong. Radar su dung song radio đuoc phan cuc ngang, phan cuc doc, va phan cuc tron tuy theo tung ung dung cu the đe đinh vi tot hon cac loai phan xa. Vi du, phan cuc tron dung đe lam giam thieu đo nhieu xa tao boi mua. Song phan xa bi phan cuc phang thuong cho biet song đuoc doi lai tu be mat kim loai, va giup radar tim kiem vuot tro ngai mua. Cac song radar co tinh phan cuc ngau nhien thuong la cho biet be mat phan xa nhu đat đa, va đuoc su dung bang radar cho tau be.


Hien tuong nhieu song He thong radar phai vuot qua mot so nguon song khac đe tap trung tren muc tieu that su. Cac song lam nhieu bat nguon tu cac nguon ben trong va ben ngoai, gom chu đong va bi đong. Kha nang vuot qua cac song khong mong đoi đuoc đinh nghia la ti so tin hieu tren nhieu (signal-to-noise ratio hay SNR). Trong cung mot moi truong nhieu, ti so SNR cang lon, thi he thong radar cang de đinh vi vat.


Nhieu Song nhieu luon đuoc phat ra kem theo tin hieu tu noi nguon cua song, thuong gay ra boi thiet ke đien tu khong thuc su đong bo su dung cac linh kien đien tu chua toi uu. Nhieu chu yeu xuat hien nhu la song doi nhan đuoc tu đau thu vao thoi điem that su khong co song radar nao đuoc nhan. Vi the, hau het cac nhieu đeu xuat hien o đau thu va cac no luc đe giam thieu yeu to nay tap trung trong thiet ke đau thu. Đe luong hoa đo nhieu, nguoi ta đua ra chi so nhieu, la ty so giua cuong đo song nhieu thu đuoc tren đau nhan so voi mot đau nhan ly tuong. Chi so nay can đuoc giam thieu.


Bang tan Xem them Tieng vong hinh moc


Tham khao Lien ket ngoai Cong nghe Radar
Bo mon Radar, Hoc vien Ky thuat Quan su