Cong hoa Trung Phi (tieng Phap: Republique Centrafricaine; tieng Sango: Kodorosese ti Beafrika) la mot quoc gia tai mien trung chau Phi. Cong hoa Trung Phi giap Tchad ve phia Bac, phia Đong giap Sudan va Nam Sudan, phia Nam giap Cong hoa Dan chu Congo va Cong hoa Congo, phia Tay giap Cameroon. Đay la mot quoc gia khong giap bien va co dien tich la 622.436 kilomet vuong. Bangui la thu đo va la thanh pho lon nhat quoc gia nay.
Cong hoa Trung Phi nam o ria bac luu vuc song Congo. Phan lon đat đai la cao nguyen voi đo cao tu 610–790 m. Hai day nui o phia bac va đong bac co đo cao toi đa khoang 1400 m. Phan lon quoc gia nay co tham thuc vat la xavan, bai co xen lan voi bui cay. Rung ram tap trung o tay nam. Quoc gia nay co nhieu song lon: Bamingui va Ouham o phia bac, Ubangi, mot chi luu cua song Congo o phia nam.


Lich su Lich su thoi ki tien thuoc đia cua quoc gia nay it đuoc biet đen. Nguoi Banda, nguoi Ngbandi, nguoi Baya va nguoi Azande la cac nhom sac toc chinh o vung nay. Tu thap ky 70 cua the ky XIX, nguoi chau Au bat đau tham hiem vung nay.
Nam 1889, Phap lap mot tien tram tai Bangui, thanh lap vung thuoc đia giua hai song Oubangui va Chari nam 1905 va sap nhap vao lanh tho Chau Phi Xich đao thuoc Phap nam 1910. Vung lanh tho nay tro thanh Cong hoa Trung Phi voi tu cach la nuoc tu tri thuoc Cong đong nuoc Phap nam 1958.
Nam 1960, Cong hoa Trung Phi tuyen bo đoc lap va David Dacko tro thanh Tong thong. Nam 1966, Jean Bedel Bokassa len cam quyen sau cuoc đao chinh. Bokassa tuyen bo tro thanh Tong thong tron đoi nam 1972. Nam 1976, Tong thong Jean Bedel Bokassa tuyen bo lam Hoang đe, đoi ten nuoc thanh Vuong quoc Trung Phi.
Nhung xao tron kinh te - xa hoi, cac cuoc đan ap đam mau đoi voi nhung nguoi chong đoi va nhung cuoc tan sat hoc sinh trung hoc dan đen viec Phap giup đo Tong thong David Dacko lat đo Bokassa, tro lai cam quyen va lap nen cong hoa nam 1979. Sau cuoc tuyen cu Tong thong nam 1981, Tuong Kolingba tien hanh đao chinh va lanh đao đat nuoc. Mac dau Hien phap moi đuoc thong qua (1986) va tro lai che đo đa đang (1991- 1992), Kolingba cung khong the duy tri quyen luc. Nam 1993, Ange Felix Patasse đac cu Tong thong. Thang 3 nam 1998, "Hiep uoc hoa giai dan toc" đuoc ky ket tai Bangui. Tong thong Patasse song sot sau cuoc muu toan đao chinh thang 5 nam 2001. Thang 3 nam 2003, Tuong Francois Bozize lat đo Tong thong Patasse va tu tuyen bo tro thanh Tong thong. Ngay 13 thang 3 nam 2005, trong cuoc bau cu Tong thong o Trung Phi, Francois Bozize đa đac cu voi so phieu 64,6%.


Chinh tri Trung Phi thuc hien đuong loi chinh tri đa đang, mo cua. Đang cam quyen hien nay la Phong trao giai phong nhan dan Trung Phi (Đang cua Tong thong).
Cac Đang phai đoi lap:
- Lien minh vi nen Dan chu va Tien bo (ADP),
- Đang Cong hoa Trung Phi (PRC),
- Phong trao Dan chu vi Đoi moi va Tien bo o Trung Phi (MDREC).
Do tinh hinh an ninh chinh tri co nhieu phuc tap, nam 1998, Hoi đong Bao an Lien Hop Quoc đa thong qua Nghi quyet 1159 thiet lap luc luong gin giu hoa binh o Trung Phi (MINURCA) thay the cho luc luong Lien Phi; MINURCA đa ket thuc su menh cua minh nam 2000. Hien nay, Van phong kien tao hoa binh cua Lien Hop Quoc tai Cong hoa Trung Phi (BONUCA), đuoc thanh lap nam 1999 đe ho tro cac hoat đong cua MINURCA van đang hoat đong.
Gan đay, do chiu anh huong cua xung đot Darfur (Sudan), khu vuc Đong-Bac cua Trung Phi con co nhung bat on do lan song nguoi ti nan tu Darfur cung nhu xung đot giua mot so luc luong phien quan tai khu vuc bien gioi chung voi Sudan va Tchad. Trong boi canh đo, ngay 25 thang 9 nam 2007, Lien Hop Quoc đa thong qua Nghi quyet 1778 cho phep trien khai tai Trung Phi va Sat luc luong quoc te tren co so phoi hop voi EU đe thuc thi cac nhiem vu tran ap bao luc, bao ve dan thuong, nguoi ti nan va giam sat nhan quyen. Thang 10 nam 2007, EU đa thong qua quyet đinh trien khai luc luong cua minh (EUFOR) tai khu vuc nay.
Ngay 26 thang 6 nam 2008, Cong hoa Trung Phi va hai phe noi day (Quan đoi nhan dan phuc hoi nen dan chu va Lien minh cac luc luong dan chu vi tap hop) o mien Bac đa ky Hiep đinh hoa binh chung tai Gabon theo đo tien hanh giai giap cac phe nhom noi day, an xa cho cac binh si va tai hoa nhap ho vao cong đong. Truoc đo, hai phe nay đa tung ky hiep đinh rieng re voi chinh phu Trung Phi. 
Thang 12 nam 2008, Trung Phi to chuc đoi thoai chinh tri mo rong voi su tham gia cua tat ca cac phe phai chinh tri, ke ca phe cua cuu Tong thong Ange Felix Patasse, va đe ra lo trinh cham dut xung đot vu trang va bat on chinh tri.


Đoi ngoai Trung Phi la thanh vien Lien Hop Quoc, Lien minh chau Phi (AU), Phong trao khong lien ket, To chuc Quoc te Phap ngu va nhieu to chuc khac.
Trung Phi co quan he mat thiet voi Phap tren nhieu linh vuc. Phap đang ho tro quan su cho cac luc luong cua Trung Phi. Trong giai đoan 1970-1980, Libya tich cuc tranh gianh anh huong voi Phap tai Trung Phi va thang 5 nam 2001, Libya tung trien khai quan tai Bangui đe yem tro cho Tong thong Ange Felix Patasse.
Ben canh đo, Trung Phi tang cuong quan he voi My va cac nuoc phuong Tay. Đau nam 1989, Trung Phi cong nhan nha nuoc Ixraen va Palestin.
Tu nam 2005, đen nay, Trung Phi tim cach đa dang hoa quan he đoi ngoai voi cac nuoc khac nhu cac nuoc vung Vinh, Trung Quoc, Nam Phi.


Đia ly Cong hoa Trung Phi nam o khu vuc Trung Phi, Bac giap Tchad, Nam giap Cong hoa Congo va Cong hoa Dan chu Congo, Đong giap Sudan va Tay giap Cameroon. Đia hinh phan lon la vung cao nguyen rong lon nam giua hai vung trung o phia bac va phia nam.


= Khi hau =
Khu vuc cao nguyen phia nam nam trong mien khi hau can xich đao, thuan loi cho cac khu rung nhiet đoi phat tnen, do luong mua giam dan nen khu vuc phia bac phan lon la cac vung thao nguyen.


= Đon vi hanh chinh =

Cong hoa Trung Phi đuoc chia thanh 14 tinh (prefectures), cung voi 2 tinh kinh te (prefectures economiques) va mot thanh pho tu tri. Cac tinh lai đuoc chia thanh 71 pho tinh (sous-prefectures).
Cac tinh gom:

hai tinh kinh te gom Nana-Grebizi va Sangha-Mbaere; đo thi la Bangui.


Kinh te Trung Phi la mot trong nhung nuoc ngheo o chau Phi. Kinh te chu yeu dua vao nong nghiep va lam nghiep. Nong nghiep chiem hon 1/2 GDP, go chiem 16% thu nhap xuat khau va cong nghiep kim cuong chiem 40%. San pham nong nghiep co: bong, ca phe, san, lac, lua, ngo, ke... Ve khoang san ngoai kim cuong con co sat, mang gan, niken... nhung san luong thap.
Han che cua Trung Phi la nuoc khong tiep giap voi bien, he thong giao thong lac hau, phan lon la luc luong lao đong khong co nghe. Thieu su chi đao trong phat trien kinh te vi mo. Tinh hinh bat on can tro kinh te phat trien. Phan phoi thu nhap bat binh đang. Mac du đuoc Phap va cong đong quoc te vien tro nhung chi đap ung mot phan nhu cau thiet yeu trong nuoc.
Trung Phi xuat khau kim cuong, go, bong, ca phe, thuoc la sang cac nuoc Bi (22%), Indonesia (19,3%), Y (7,7%), Phap (7,1%), Cong hoa Dan chu Cong Go (6,8%). Gia tri xuat khau đat 146,7 trieu USD (2007). Nhap khau thuc pham, hang det may, xang dau, may moc thiet bi, đong co oto, hoa chat, duoc pham tu cac nuoc Phap (16,6%), Ha Lan (13%), Cameroon (9,7%), My (6,3%). Gia tri nhap khau la 237,3 trieu USD (2007).
Nam 2010, tong san pham quoc noi cua Trung Phi la 2,2 ty USD, tang truong 3,7% so voi nam 2006. GDP binh quan đau nguoi cua Trung Phi la hon 400 USD nguoi/nam. Ty le lam phat đuoc duy tri duoi 1%/nam.
Ve ngoai thuong, nam 2010, Trung Phi xuat khau khoang 200 trieu USD hang hoa cac loai, trong đo cac mat hang xuat khau chu yeu cua nuoc nay la kim cuong, go, bong, ca phe, thuoc la. Cac đoi tac xuat khau cua Trung Phi la Bi, Y, Tay Ban Nha, Indonesia, Phap, My. Kim ngach nhap khau nam 2010 cua Trung Phi la 300 trieu USD. Cac mat hang ma nuoc nay thuong nhap la thuc pham, hang det may, san pham xang dau, may moc, thiet bi đien, xe co, hoa chat, duoc pham, hang tieu dung, san pham cong nghiep. Cac ban hang nhap khau cua Trung Phi la Phap, My, Cameroon, Bi.


Dan cu Dan so cua nuoc Cong hoa Trung Phi đa tang gap bon lan ke tu khi đoc lap. Nam 1960, dan so la 1.232.000; uoc tinh cua Lien Hop Quoc nam 2009, no la 4.422.000. Lien Hop Quoc uoc tinh rang khoang 11% dan so trong đo tuoi tu 15 đen 49 bi nhiem HIV. Chi co 3% la duong tinh voi can benh nay. Dan cu đuoc chia thanh hon 80 nhom dan toc, moi nhom co ngon ngu rieng cua minh. Cac nhom dan toc lon nhat la Baya, Banda, Mandjia, Sara, Mboum, M'Baka, Yakoma, va Fula (con goi la Fulani)., voi nhom nho nguoi Phap.
Hon 55% dan so song o khu vuc nong thon. Cac linh vuc nong nghiep chinh tap trung xung quanh Bossangoa va Bambari. Bangui, Berberati, Bangassou, va Bossangoa la cac trung tam đo thi đong dan cu nhat.
Trung Phi cung la quoc gia co ty le dan so tre cao nhat chau Phi. Ty le tre em duoi 15 tuoi trong nam 2010 la 40,4%, 55,6% la tu 15 đen 65 tuoi, trong khi 4% la 65 tuoi tro len.


Ton giao Khoang 80% dan so cua nuoc Cong hoa Trung Phi la Kito huu. Nguoi ta tin rang nhieu nguoi trong so nhung nguoi theo nay ket hop yeu to truyen thong ban đia vao viec thuc hanh đuc tin cua ho.
Tin huu Cong giao va Tin Lanh phan bo rai rac khap lanh tho. Hoi giao tap trung chu yeu o phia bac. Khoang 51% dan so la Tin Lanh, 29% la Cong giao La Ma, va 10% la nguoi Hoi giao. Tin nguong ban đia truyen thong đuoc thuc hien boi khoang 10% dan so. Ngoai ra, con co cac nhom truyen giao thuoc cac giao phai Kito giao khac nhu Giao hoi Luther, Baptist, va Nhan chung Jehovah.
Cong giao Roma o Trung Phi chiem tren duoi 900.000 tin huu đai dien cho khoang mot phan tu dan so. Co chin giao phan va mot tong giao phan:

Bangui
Alindao
Bambari
Bangassou
Berberati
Bossangoa
Bouar
Kaga–Bandoro
Mbaiki
Hoi giao chiem khoang 10% (500.000 nguoi) dan so cua nuoc Cong hoa Trung Phi, lam cho no lam cho no tro thanh ton giao lon thu 2 sau Kito giao. Hau het nguoi Hoi giao Trung Phi song o phia bac, phia đong, cac vung gan bien gioi voi Tchad va Sudan.
Hien phap (bi đinh chi tu nam 2003) quy đinh ve tu do ton giao trong khi cam mot so hinh thuc cuc đoan ton giao. Lenh cam nay thuong đuoc coi la huong ve trao luu chinh thong Hoi giao. Ngay le Kito giao đuoc to chuc nhu ngay le quoc gia. Tat ca cac nhom ton giao phai đang ky thong qua Bo Noi vu. Giao hoi Thong Nhat đa bi cam ke tu giua nhung nam 1980. Viec thuc hanh phu thuy đuoc coi la mot hanh vi pham toi hinh su, tuy nhien truy to thuong chi đuoc thuc hien ket hop voi hoat đong toi pham khac, chang han nhu giet nguoi.


Giao duc Giao duc bat buoc va mien phi đoi voi tre em (bat đau tu nam 7 tuoi). Ca nuoc co khoang 2/3 tre em theo hoc đay đu. Cac co so va phuong tien day va hoc con rat thieu thon, khoang 10% so hoc sinh theo hoc tiep chuong trinh trung hoc va 2% so hoc sinh hoc len đai hoc (hoac cac truong ki thuat).


Y te Cac benh tat nhu sot ret, viem gan, bai liet, giun san... kha pho bien. Trung Phi chua co đu cac dich vu cham soc y te. Can bo y te thuong lam viec tan tuy nhung đuoc tra luong rat thap. Hoat đong y te o nong thon đuoc su tai tro cua cac benh vien tu o thu đo va cac nha truyen giao.


Tham khao Thu muc Eur (ngay 31 thang 10 nam 2002). Africa South of the Sahara 2003. Taylor & Francis. ISBN 978-1-85743-131-5.
Kalck, Pierre (2004). Historical Dictionary of the Central African Republic.
McKenna, Amy (2011). The History of Central and Eastern Africa. The Rosen Publishing Group. ISBN 978-1615303229.
Balogh, Besenyo, Miletics, Vogel: La Republique Centrafricaine


Đoc them Lien ket ngoai Country Profile from BBC News
Central African Republic. The World Factbook. Central Intelligence Agency.
Central African Republic from UCB Libraries GovPubs
Cong hoa Trung Phi tren DMOZ
 Wikimedia Atlas cua the Central African Republic
Key Development Forecasts for the Central African Republic from International Futures