Đa dang sinh hoc (tieng Anh: biodiversity) la mot chuyen nganh cua sinh hoc nghien cuu su đa dang va bien đoi cua su song tren Trai Đat. Đa dang sinh hoc bieu hien o ba đac điem: đa dang di truyen, đa dang loai va đa dang he sinh thai. Đa dang sinh hoc khong đuoc phan bo đeu tren khap Trai Đat va cac vung nhiet đoi thuong co đa dang sinh hoc cao hon cac khu vuc khac. Đa dang sinh hoc tren can cung thuong o cao hon o cac vung gan đuong xich đao – đay la he qua cua khi hau am va san luong so cap cao. Nhung he sinh thai rung nhiet đoi o vung nay chiem it hon 10% be mat Trai Đat nhung la noi 90% cac loai sinh song tren the gioi. Doc theo cac bo bien o phia Tay Thai Binh Duong, sinh hoc bien thuong đa dang hon vi noi nay co nhiet đo mat bien đat muc cao nhat va nam o dai vi đo trung binh tren tat ca cac đai duong. Thuong co nhung gradient vi đo trong đa dang loai, trong đo đo đa dang tang o vung vi đo thap hon. Đa dang sinh noi chung co xu huong tap hop tai nhung điem nong va co dau hieu gia tang theo thoi gian nhung co kha nang se dien ra cham trong tuong lai.
Dau hieu thay đoi moi truong nhanh thuong la nguyen nhan dan đen nhung su kien tuyet chung. Uoc tinh rang hon 99% tat ca cac loai tung song tren Trai Đat (len toi hon 5 ty loai) đa bi tuyet chung. Nhung uoc tinh ve so luong loai đang hien dien Trai Đat roi vao khoang 10 trieu đen 14 trieu loai, trong đo 1,2 trieu loai đa đuoc ghi thanh tai lieu, con hon 86% loai chua đuoc mo ta. Gan đay vao nam 2016, cac nha khoa hoc đua ra bao cao rang uoc tinh 1 nghin ty loai co mat tren Trai Đat hien nay, nhung chi 0,001% loai đuoc mo ta. Tong so cap DNA co so lien quan tren Trai Đat uoc tinh la 5,0 x 1037 va nang 50 ty tan. Ben canh đo, tong so sinh khoi cua sinh quyen đuoc uoc tinh len toi 4 x 1012 tan (tuc tuong đuong hang ty tan carbon). Thang 7 nam 2016, gioi khoa hoc bao cao rang đa xac đinh 355 đoan gen đen tu to tien chung gan nhat cua muon loai (LUCA) cua tat ca cac sinh vat song tren Trai Đat.
Tuoi tho cua Trai Đat roi vao khoang 4,54 ty nam. Bang chung som nhat ve su song tren Trai Đat co nien đai it nhat tu 3,5 ty nam ve truoc, dien ra trong giai đoan Đai Tien Thai co sau khi mot lop vo đia chat bat đau đong đac lai sau thoi gian nong chay cua lien đai Hoa thanh. Nhung hoa thach tham vi sinh đa đuoc phat hien tai mot sa thach co tuoi tho 3,48 ty nam o mien Tay Uc. Nhung bang chung vat ly đau tien khac cua mot chat sinh hoc la than chi đuoc phat hien tai nhung tang đo co tuoi tho 4,1 ty nam o Tay Uc. Theo loi mot trong cac nha nghien cuu chi ra rang: "Neu su song sinh soi tuong đoi nhanh tren Trai Đat... thi đo co the la chuyen binh thuong trong vu tru".
Ke tu khi su song khoi nguon tren Trai Đat, 5 vu tuyet chung lon va mot so vu tuyet chung nho đa gay nen ton that lon va đot ngot ve mat đa dang sinh hoc. Lien đai Hien sinh (tuc 540 trieu nam tro lai đay) đanh dau su gia tang nhanh chong ve mat đa dang sinh hoc thong qua bung no ky Cambri—thoi ky ma phan lon nganh sinh vat đa bao lan đau xuat hien. 400 trieu nam ke tiep chung kien nhung ton that đa dang sinh hoc lap lai va đuoc goi la su kien tuyet chung hang loat. Trong Ky Than Đa, vu rung nhiet đoi sup đo la nguyen nhan tuoc đi su song cua nhieu loai thuc vat va đong vat. Su kien tuyet chung ky Permi–ky Trias dien ra 251 trieu nam truoc la tham hoa toi te nhat, lam cho cac loai đong vat co xuong phai mat toi 30 trieu nam đe phuc hoi so luong ca the. Tham hoa gan nhat la Su kien tuyet chung Phan Trang-Co Can xay ra 65 trieu nam ve truoc va gay nhieu chu y hon cac tham hoa khac vi no đa lam tuyet chung cac loai khung long phi đieu (non-avian dinosaur).
Khoang thoi gian ke tu khi xuat hien con nguoi đa cho thay dau hieu cua su sut giam đa dang sinh đang dien ra khong ngung nghi, đi kem voi đo la ton that đa dang di truyen. Trong su kien tuyet chung Holocen, su suy giam đa dang sinh chu yeu gay ra boi tac đong cua con nguoi, ma cu the la hanh vi pha huy sinh canh. Nguoc lai, đa dang sinh hoc lai tac đong tich cuc toi suc khoe cua con nguoi, bat chap co mot so it nhung tac đong tieu cuc đa đuoc nghien cuu.
Lien Hop Quoc (LHQ) đa chi đinh giai đoan 2011–2020 la Thap ky đa dang sinh hoc cua Lien Hop Quoc, con giai đoan 2021–2030 la Thap ky khoi phuc he sinh thai cua Lien Hop Quoc. Theo ban Bao cao Đanh gia Toan cau ve Đa dang sinh hoc va Dich vu He sinh thai cua IPBES đua ra vao nam 2019, 25% cac loai thuc vat va đong vat tren hanh tinh đang đung truoc nguy co bi tuyet chung do hoat đong cua con nguoi. Thang 10 nam 2020, mot bao cao khac cua IPBES phat hien nhung hanh vi gay ton that đa dang sinh hoc cung la nguyen nhan gay nen cac đai dich.
Nam 2020, an ban thu 5 cua bao cao Trien vong Đa dang sinh hoc toan cau cua LHQ đuoc đua ra. Đay đuoc xem la "ban bao cao cuoi cung" cho Muc tieu Đa dang sinh hoc Aichi – loat 20 muc tieu đat ra luc khoi đau Thap ky Đa dang sinh hoc cua LHQ vao nam 2010 rang hau het trong so chung đuoc cho la se đat đuoc vao cuoi nam 2020. An ban nay cho biet khong co bat ki muc tieu nao lien quan đen bao ve he sinh thai va thuc đay tinh ben vung đuoc đap ung đay đu.


Lich su cua thuat ngu 1916 – Thuat ngu biological diversity đuoc lan đau su dung boi J. Arthur Harris trong nghien cuu The Variable Desert: "Phai tuyen bo thang thung rang khu vuc co he thuc vat phong phu ve so chi va loai [va] co nguon goc va quan he đa dang la hoan toan khong đu đe mieu ta ve tinh đa dang sinh hoc that su cua no."
1975 – Thuat ngu natural diversity đuoc gioi thieu boi John Terborgh.
1989 – Thomas Lovejoy gioi thieu thuat ngu biological diversity toi cong đong khoa hoc trong mot cuon sach. No nhanh chong đuoc su dung pho bien.
1985 – Theo Edward O. Wilson, cum tu rut gon biodiversity đuoc đat ra boi W. G. Rosen: "Dien đan quoc gia ve Đa dang sinh hoc (BioDiversity) ... do Walter G.Rosen lap ra... Tien si Rosen la nguoi đai dien cho du an NRC/NAS trong suot cac giai đoan len ke hoach cua du an. Ngoai ra, ong con gioi thieu cum tu biodiversity".
1985 - Thuat ngu "biodiversity" xuat hien trong mot bai viet co nhan đe "A New Plan to Conserve the Earth's Biota" cua Laura Tangley.
1988 - Thuat ngu biodiversity lan đau xuat hien trong mot an pham.
Ngay nay - thuat ngu đuoc su dung đai pho bien trong nghien cuu khoa hoc.


Cac đinh nghia = Tien than va cac thuat ngu thay the =
Tu đa dang sinh hoc ("Biodiversity") thuong đuoc dung thong dung đe thay the cho nhung thuat ngu đuoc đinh nghia cu the hon va lau đoi hon nhu đa dang loai va muc đo đa dang cua loai. Cac nha sinh hoc thuong đinh nghia đa dang sinh hoc la "tong the cua đa dang gen, đa dang loai va đa dang he sinh thai cua mot khu vuc". Uu điem cua đinh nghia nay la no co kha nang mo ta hau het cac truong hop va đua ra mot cai nhin thong nhat ve nhung dang sinh hoc truyen thong tung đuoc đinh nghia trong qua khu:

Đa dang loai (thuong la thuoc đo muc đo đa dang cua loai).
Đa dang he sinh thai (thuong nhin tu goc đo đa dang sinh thai).
Đa dang hinh thai (bat nguon tu đa dang di truyen va sinh hoc phan tu).
Đa dang chuc nang (thuong la thuoc đo so luong cac loai co chuc nang khac nhau trong mot quan the, vi du nhu co che nuoi an khac nhau, kha nang hoat đong khac nhau, loai san moi vs con moi...).


= Wilcox 1982 =
Mot đinh nghia cu the va phu hop voi cach dien giai noi tren đuoc đua ra lan đau trong mot bai bao cua tac gia Bruce A. Wilcox do Lien minh Bao ton Thien nhien Quoc te (IUCN) uy thac trong Hoi thao Vuon quoc gia The Gioi 1992. Theo đinh nghia cua Wilcox: "Đa dang sinh hoc la tinh đa dang cua cac dang song o tat ca cap đo cua he thong sinh hoc (bao gom phan tu, quan the, sinh vat, loai va he sinh thai...)".


= Đa dang di truyen: Wilcox 1984 =
Ve mat di truyen, đa dang sinh hoc co the đuoc đinh nghia la tinh đa dang cua cac alen, gen va sinh vat. Chung nghien cuu xoay quanh nhung qua trinh nhu đot bien va chuyen gen ngang, thuc đay su tien hoa.


= Lien Hop Quoc 1992 =
Nam 1992, Hoi nghi Thuong đinh Trai Đat cua Lien Hop Quoc (LHQ) đua ra đinh nghia ve đa dang sinh hoc la "tinh (đa dang) bien thien giua cac sinh vat song cua tat ca cac nguon bao gom cac he sinh thai tiep giap, tren can, bien, cac he sinh thai thuy vuc khac va cac tap hop sinh thai ma chung la mot phan. Tinh đa dang nay the hien o trong moi bo loai, giua cac loai va cac he sinh hoc." Đinh nghia nay cung đuoc dung trong Cong uoc ve Đa dang sinh hoc.


= Gaston va Spicer 2004 =
Đinh nghia cua Gaston va Spicer trong tac pham Biodiversity: an introduction (Đa dang sinh hoc: phan gioi thieu) la "su bien đoi cua su song o moi cap đo to chuc sinh hoc".


= To chuc Nong Luong Lien Hop Quoc (FAO) 2020 =


 Đa dang sinh hoc rung  Đa dang sinh hoc rung la mot bo phan cua đa dang sinh hoc. Thuat ngu nay co nghia rong la dung đe chi tat ca cac dang song đuoc tim thay trong cac khu vuc co rung va vai tro sinh thai ma chung thuc hien. Nhu vay, đa dang sinh hoc rung khong chi bao gom cay coi ma con bao gom vo so cac loai thuc vat, đong vat va vi sinh vat song trong rung va su đa dang di truyen cua chung. Đa dang sinh hoc rung co the đuoc xem xet vi tran seo bieu o cac cap đo khac nhau, bao gom he sinh thai, canh quan, loai, quan the va di truyen va cac tuong tac phuc tap co the xay ra trong va giua cac cap đo nay. Trong cac khu rung đa dang ve mat sinh hoc, su phuc tap nay cho phep sinh vat thich nghi voi cac đieu kien moi truong lien tuc thay đoi va duy tri cac chuc nang cua he sinh thai.
Trong phu luc cua Quyet đinh II/9, Hoi nghi cac Ben tham gia Cong uoc ve Đa dang sinh hoc 2020 đa cong nhan rang: "Đa dang sinh hoc rung la ket qua cua cac qua trinh tien hoa trong hang nghin va tham chi hang trieu nam ma ban than no đuoc thuc đay boi cac đong luc sinh thai chang han nhu khi hau, lua, canh tranh va thay đoi. Hon nua, su đa dang cua cac he sinh thai rung (ca ve đac điem vat ly va sinh hoc) dan đen muc đo thich nghi cao, đac điem nay cua he sinh thai rung la mot bo phan cau thanh cua su đa dang sinh hoc cua chung. Trong cac he sinh thai rung cu the, viec duy tri cac qua trinh sinh thai phu thuoc vao viec duy tri su đa dang sinh hoc nay."


Phan bo Đa dang sinh hoc khong đuoc phan bo đong đeu, thay vao đo no bien đoi rat phong phu tren khap be mat đia cau cung nhu trong tung khu vuc. Tinh đa dang cua tat ca cac loai sinh vat song (quan xa sinh vat) phu thuoc vao cac yeu to nhu nhiet đo, giang thuy, cao đo, đat, đia ly va su hien dien cua nhung loai sinh vat khac. Bo mon nghien cuu ve phan bo khong gian giua cac loai, cac sinh vat va he sinh thai la nganh khoa hoc đia ly sinh hoc.
Tinh đa dang luon phan bo cao hon o cac vung nhiet đoi va nhung vung ban đia khac nhu khu bao ton hoa mui Hao Vong, đong thoi ntl kha ngon co mat đo thap hon o cac vung cuc. Nhung khu rung mua co khi hau am uot trong mot thoi gian dai, vi du nhu Vuon quoc gia Yasuni tai Ecuador co tinh đa dang sinh hoc đac biet cao.
Đa dang sinh hoc tren can đuoc cho la lon gap 25 lan so voi đa dang sinh hoc đai duong. Cac khu rung la noi cu ngu cua hau het nhung loai đa dang sinh hoc tren can tren Trai Đat. Do đo, viec bao ton đa dang sinh hoc the gioi hoan toan phu thuoc vao cach con nguoi tac đong va su dung nhung khu rung tren hanh tinh. Tung co mot bien phap moi đuoc ap dung vao nam 2011, qua đo đua tong so loai tren Trai Đat len 8,7 trieu loai, trong đo uoc tinh 2,1 trieu loai song duoi đai duong. Tuy nhien, con so uoc tinh tren duong nhu khong đai dien cho su đa dang cua nhung loai vi sinh vat. Rung cung cap moi truong song cho 80% loai luong cu, 75% loai chim va 68% loai đong vat co vu. Khoang 60% loai thuc vat bac cao đuoc phat hien trong nhung khu rung nhiet đoi. Rung ngap man cung cap noi sinh san va sinh truong cho nhieu loai ca va đong vat co vo, đong thoi la noi bay tram tich – thu co the tac đong xau đen tham co bien va ran san ho, von la moi truong song cho nhieu loai sinh vat bien khac.


= Gradient vi đo =
Nhin chung thi luon co su gia tang đa dang sinh hoc tu hai cuc đen nhung vung nhiet đoi. Vi the nhung noi nam o vi đo thap co nhieu loai sinh song hon la nhung noi nam o vi đo cao. Đac tinh nay thuong đuoc goi la gradient vi đo trong đa dang loai. Mot so yeu to sinh thai co the gop phan tao nen gradient, nhung yeu to toi quan trong hon ca la do nhiet đo trung binh o xich đao lon hon so voi nhiet đo o hai cuc. Mac du đa dang sinh hoc tren can giam dan tu xich đao đen hai cuc, nhung mot vai nghien cuu chi ra rang đac tinh nay chua đuoc xac thuc trong he sinh thai thuy sinh, đac biet la he sinh thai bien. Su phan bo theo vi đo cua cac ky sinh trung duong nhu khong tuan theo quy luat nay.


= Cac điem nong =
Mot điem nong đa dang sinh hoc la noi co nhieu loai đac huu bi mat moi truong song o muc nghiem trong. Thuat ngu điem nong (hotspot) đuoc gioi thieu vao nam 1988 boi Norman Myers. Cac điem nong trai dai khap the gioi, đa so chung tap trung o nhung khu rung va vung nhiet đoi. Rung Đai Tay Duong cua Brasil đuoc xem la mot điem nong nhu vay. Đay la noi sinh song cua khoang 20.000 loai thuc vat, 1.350 loai đong vat co xuong song va hang trieu loai con trung; khoang mot nua trong so chung khong he xuat hien o bat cu noi nao khac. Đao Madagascar va An Đo cung la nhung đia điem đang chu y. Colombia thi đac trung boi tinh đa dang sinh hoc cao, voi ty le loai tinh theo đon vi dien tich cao nhat the gioi va la noi co đong loai đac huu hon bat ki quoc gia nao khac. Khoang 10% so loai tren Trai Đat chi co the tim thay o Colombia, cu the la hon 1.900 loai chim, nhieu hon ca so loai o Bac My va chau Au gop lai. Ngoai ra Colombia so huu toi 10% loai đong vat, 14% loai luong cu va 18% loai chim tren hanh tinh. Cac khu rung kho rung la va rung mua đong bang o Madagascar co ty le đac huu cao. Ke tu khi hon đao nay tach khoi luc đia Chau Phi 66 trieu nam ve truoc, nhieu loai va he sinh thai o noi đay đa phat trien đoc lap. 17.000 hon đao cua Indonesia rong 735.355 dam vuong Anh (1.904.560 km2) va chua 10% loai thuc vat hat kin, 12% loai đong vat co vu va 17% tong so loai bo sat, luong cu va chim tren Trai Đat–ben canh 240 trieu nguoi sinh song. Nhieu vung co muc đo đa dang sinh hoc/đac huu cao la do su phat sinh cua nhung moi truong song đac thu đoi hoi tinh thich nghi bat thuong, chang han nhu nhung ngon nui co khi hau vung cao hay đam lay than bun o Bac Au.


Tien hoa = Nien đai =
Đa dang sinh hoc la he qua cua 3,5 ty nam tien hoa. Nguon goc su song van chua đuoc gioi khoa hoc xac minh, tuy nhien mot vai bang chung chi ra rang su song đa đuoc hinh thanh vung chac chi vai trieu nam sau khi cau thanh Trai Đat. Tinh đen 2,5 ty nam ve truoc, moi su song tren đat chi bao gom he vi sinh vat – vi khuan co, vi khuan, sinh vat đon bao, đong vat nguyen sinh va sinh vat nguyen sinh.
Lich su đa dang sinh hoc trong Lien đai Hien sinh (540 trieu nam truoc) khoi đau voi su phat trien nhanh chong cua Bung no ky Cambri – thoi ki ma hau nhu moi nganh sinh vat đa bao lan đau xuat hien. Trong hon 400 trieu nam ke tiep tinh tu moc thoi gian đo, tinh đa dang cua đong vat khong xuong song the hien it xu huong tong the, con tinh đa dang cua đong vat co xuong song lai cho ra mot xu huong tong the tang theo cap so mu. Su gia tang tinh đa dang đang ke nay thuong co cot moc theo chu ky, ton that đa dang sinh hoc dien rong đuoc phan loai la cac su kien tuyet chung. Tung xay ra ton that đa dang sinh hoc đang ke khi nhung khu rung mua bi gay đo hang loat trong Ky Than Đa. Toi te nhat la su kien tuyet chung ky Permi–ky Trias xay ra 250 trieu nam ve truoc, lam loai đong vat co xuong song phai mat toi 30 nam đe phuc hoi so luong ca the.


= Đa dang hoa =
Hai van đe la su ton tai suc chua cua hanh tinh va "gioi han so luong ca the song cung mot luc" đang đuoc đem ra tranh luan; co nguoi con đat ra cau hoi rang lieu mot gioi han nhu the se gioi han luon ca so luong loai khong. Trong khi nhung ghi chep ve su song tren bien the hien mot mo hinh tang truong dang ham lo-git, thi su song tren can (con trung, thuc vat va đong vat bon chan) lai cho thay su gia tang tinh đa dang theo cap so mu. Giong nhu mot hoc gia tung phat ngon: "Đong vat bon chan van chua chiem toi 64% moi truong song tiem nang, va [co the] neu nhu khong co tac đong cua con nguoi, tinh đa dang sinh thai va phan loai cua đong vat bon chan se tiep tuc tang theo cap so nhan cho đen khi hau het hoac moi khong gian sinh thai san co bi lap kin." Ben canh đo, duong nhu đa dang sinh hoc se tiep tuc tang theo thoi gian, đac biet la sau nhung tham hoa tuyet chung hang loat.


Dich vu he sinh thai = Cac bang chung =
"Dich vu he sinh thai la tap hop nhung ich loi ma he sinh thai đem lai cho nhan loai." Cac loai tu nhien (hay quan xa sinh vat) la nhung nhan to cham soc cho tat ca cac he sinh thai. Co the noi dich vu he sinh thai giong mot ngan hang khong lo voi ban ke khai tai san von co kha nang chi tra, duy tri lai co phan cho su song vo thoi han, voi đieu kien la von phai đuoc duy tri. Cac dich vu nay co ba tinh chat:

Cung cap nhung dich vu lien quan đen san xuat nguon tai nguyen tai tao (vi du nhu thuc pham, go, nuoc ngot).
Đieu chinh nhung dich vu đe tiet che chung it lam thay đoi moi truong hon (vi du nhu đieu hoa khi hau, kiem soat sau benh/dich benh).
Nhung dich vu van hoa đai dien cho gia tri va su huong thu cua con nguoi (vi du nhu tham my canh quan, di san van hoa, giai tri ngoai troi va gia tri tinh than).
Tung co nhieu nguoi cho rang đa dang sinh hoc co tac đong len nhung dich vu he sinh thai nay, đac biet la cac dich vu cung cap hoac đieu chinh. Trong mot cuoc khao sat toan dien thong qua cac tai lieu binh duyet nham đanh gia 36 y kien khac nhau ve tac đong cua đa dang sinh hoc len nhung dich vu he sinh thai, thi 14 y kien trong so đo đuoc cho la hop le, 6 y kien ung ho lan nhau hoac khong đuoc ung ho, 3 y kien thieu chinh xac va 13 y kien khong đu bang chung đe đua ra ket luan chinh xac.


= Nong nghiep =

Đa dang sinh hoc nong nghiep co the chia lam hai loai. Loai thu nhat la đa dang di truyen, tuc bao gom nhung bien the di truyen trong mot giong loai duy nhat, vi du nhu khoai tay (Solanum tuberosum) co nhieu kieu dang va chung loai khac nhau (chang han nhu o My nguoi ta co the so sanh khoai tay nau đo voi cac loai khoai tay moi hoac khoai tay tim; du tat ca chung đeu khac nhau nhung đeu co nguon goc tu cung mot loai la S. tuberosum). Loai thu hai cua đa dang sinh hoc nong nghiep la đa dang loai, tuc am chi so luong va chung loai cua cac loai khac nhau. Chang han nhu nhieu nong dan o cac khu trong rau nho thuong trong mot luc nhieu loai cay khac nhau nhu khoai tay, ca rot, ot, rau diep...
Ben canh đo, đa dang sinh hoc nong nghiep con co the chia theo hai loai khac: đa dang 'co ke hoach' va đa dang 'lien quan'. Đay la cach phan loai theo chuc nang va khong phai ban chat noi tai cua su song hay tinh đa dang. Đa dang co ke hoach tuc la noi đen nhung canh đong ma mot nguoi nong dan đuoc khuyen khich trong hoac chan nuoi (vi du nhu cay trong, cay che phu, vat cong sinh va vat nuoi...). Đoi lap voi đa dang co ke hoach la đa dang lien quan, tuc noi đen nhung yeu to ben ngoai khong moi ma đen (vi du nhu đong vat an co, cac cay co dai hoac mam benh...).


= Suc khoe con nguoi =

Moi lien he giua đa dang sinh hoc va suc khoe con nguoi đang dan tro thanh mot van đe chinh tri quoc te, vi nhung bang chung khoa hoc đuoc xay dung dua tren cac tac đong y suc khoe toan cau do ton that đa dang sinh hoc gay ra. Van đe nay co moi lien he chat che voi van đe bien đoi khi hau, vi nguoi ta du đoan rang nhieu rui ro ve mat suc khoe do bien đoi khi hau co lien quan đen nhung thay đoi ve đa dang sinh hoc (vi du nhu thay đoi quan the va vat trung gian truyen benh, khan hiem nuoc ngot, nhung tac đong đen đa dang sinh hoc nong nghiep va nguon thuc pham...) Nguyen nhan cua nhung van đe tren la boi cac loai thien đich voi cac loai trung gian truyen benh co nguy co bien mat, trong khi nhung loai song sot thuong lai la nhung loai co kha nang lam lay lan dich benh nhanh hon, chang han nhu virus Tay song Nin, benh Lyme va virus Hanta – đay la ket qua cua mot cuoc nghien cuu đuoc đong thuc hien boi Felicia Keesing – mot nha sinh thai hoc tai Đai hoc Bard–Drew Harvell kiem pho giam đoc nganh moi truong cua Trung tam Atkinson cho mot tuong lai ben vung (ACSF) tai Đai hoc Cornell.
Nhu cau ngay cang cao va tinh trang thieu nuoc uong tren hanh tinh đa đat ra them mot thach thuc cho tuong lai suc khoe cua nhan loai. Mot phan cua van đe nam o thanh cong cua cac nha cung cap nuoc nham đap ung nguon cung, cung nhu su that bai cua nhung nhom thuc đay bao ton tai nguyen nuoc. Trong khi nhu cau phan phoi nuoc sach ngay mot tang thi o mot so noi tren the gioi nuoc sach van chua đuoc phan chia đeu. Theo To chuc Y te The gioi (WHO) cho biet vao nam 2018, chi co 71% dan so toan cau su dung mot dich vu nuoc uong đuoc quan ly an toan.
Mot so van đe suc khoe do chiu anh huong tu đa dang sinh hoc gom co an ninh che đo an va dinh duong, benh truyen nhiem, y khoa va nguon duoc lieu, suc khoe tam ly va xa hoi. Đa dang sinh hoc cung đuoc xem la co vai tro quan trong trong viec giam thieu rui ro thien tai cung nhu nhung cong suc cuu tro va phuc hoi hau thien tai. Theo Chuong trinh Moi truong Lien Hop Quoc, mot mam benh nhu virus co nhieu kha nang gap khang the trong mot quan the đa dang. Nguoc lai trong mot quan the giong nhau ve mat di truyen thi no lai de dang lay lan hon. Vi du nhu đai dich COVID-19 se co it co hoi xay ra hon trong mot the gioi co tinh đa dang sinh hoc cao hon.


So luong loai Theo Mora va cac đong nghiep, tong so loai tren can uoc tinh vao khoang 8,7 trieu loai, con so loai duoi đai duong thap hon nhieu voi con so uoc tinh 2,2 trieu loai. Cac tac gia cua thong ke luu y rang nhung con so uoc tinh nay co y nghia đung nhat đoi voi sinh vat nhan thuc va gioi đai dien thap cua sinh vat nhan so. Theo đo uoc tinh:

220.000 loai thuc vat co mach, đuoc đo uoc tinh bang phuong phap quan he khu vuc loai.
0,7-1 trieu loai sinh vat bien.
10–30 trieu loai con trung (0,9 trieu loai trong so đo đa đuoc ta biet đen ngay nay).
5–10 trieu loai vi khuan.
1,5-3 trieu loai nam – con so uoc tinh dua tren du lieu tu nhung vung nhiet đoi, cac đia điem phi nhiet đoi dai han va cac nghien cuu phan tu. Trong đo 0,075 trieu loai nam đa đuoc ghi nhan vao nam 2001.
1 trieu loai ve.


Xem them Đa dang loai
Đa dang he sinh thai
Đa dang di truyen
Ngay quoc te Đa dang sinh hoc
Cong uoc ve đa dang sinh hoc


Chu thich Đoc them Lien ket ngoai NatureServe: Trang web nay giong nhu mot cong thong tin đe truy cap du lieu mo ve đa dang sinh hoc
Biodiversity Factsheet thiet ke boi Trung tam he thong ben vung cua Đai hoc Michigan
Nhung hinh anh ma mau hoa ve đa dang sinh hoc cua đong vat co xuong song


= Tai lieu =
Biodiversity Synthesis Report (PDF) cua Đanh gia he sinh thai thien nien ky (MA, 2005)
Ban đo điem nong bao ton quoc te
Zhuravlev, Yu. N., ed. (2000) Стратегия сохранения биоразнообразия Сихотэ-Алиня = Mot chien luoc bao ton đa dang sinh hoc cho Sikhote-Alin' Vladivostok: Vien Han lam khoa hoc Nga, Chi nhanh vien đong Luu tru ngay 6 thang 2 nam 2016 tai Wayback Machine


= Cong cu =
GLOBIO, mot chuong trinh lien tuc lap ban đo ve nhung hoat đong cua con nguoi trong qua khu, hien tai va tuong lai tac đong len đa dang sinh hoc.
Ban đo đa dang sinh hoc toan cau – mot ban đo tuong tac tu Chuong trinh Moi truong Lien Hop Quoc World Conservation Monitoring Centre
Thong tin đa dang sinh hoc phuc vu to quoc cua chung ta (BISON) Luu tru ngay 18 thang 9 nam 2021 tai Wayback Machine, cung cap mot cong thong tin vao Hoa Ky nham phuc vu, ti kiem, lap ban đo va tai xuong cac ghi chep ve su xuat hien cua cac loai đuoc tich hop tu nhieu nguon du lieu.


= Nguon dan =
Thu vien di san đa dang sinh hoc – Thu vien ki thuat so mo gom cac tai lieu phan loai.
Ban đo đa dang sinh hoc
Encyclopedia of Life  – Tai lieu ve tat ca cac loai tren Trai Đat.