Tet Han Thuc hay Tet banh troi banh chay la mot ngay tet vao ngay mong 3 thang 3 Am lich. "Han Thuc" nghia la "thuc an lanh". Ngay tet truyen thong nay xuat hien tai mot so tinh cua Trung Quoc, mien bac Viet Nam va mot so cong đong nguoi goc Hoa tren the gioi. Hang nam vao ngay nay, nhieu gia đinh cho xay bot, đo đo xanh, lam banh troi, banh chay (o Trung Quoc nau che troi nuoc), nau xoi che le Phat va cung gia tien.


Đien tich Trung Quoc O Viet Nam, ngay 3 thang 3 am lich an tet Han thuc "phong theo nguoi phuong Bac, ky niem ngay Gioi Tu Thoi chet chay". Hai chu "Han Thuc" gan voi mot đien tich o Trung Quoc, đuoc biet toi nhieu qua tieu thuyet Đong Chu liet quoc.
Đoi Xuan Thu, vua Tan Van Cong nuoc Tan gap loan phai bo nuoc luu vong, gap đuoc mot hien si ten la Gioi Tu Thoi theo giup. Ve sau, Tan Van Cong tro ve lam vua, phong thuong cho nhung nguoi co cong nhung lai quen mat Gioi Tu Thoi. Gioi Tu Thoi khong oan gian gi, ve nha đua me vao nui o an. Tan Van Cong nho ra, cho nguoi đi tim. Vi Gioi Tu Thoi khong chiu ra linh thuong, Tan Van Cong ha lenh đot rung đe ep ong phai ra; cuoi cung, hai me con ong đeu chet chay. Vua thuong xot, lap mieu tho va ha lenh kieng đot lua ba ngay, chi an đo an nguoi đa nau san đe tuong niem.


Tuc le o Viet Nam = Tuc an banh troi, banh chay =

O Viet Nam hien nay, nguoi ta chi lam banh troi hay banh chay đe the cho đo lanh, nhung chi cung gia tien, va co it lien he đen Gioi Tu Thoi va nhung kieng ky khac. Vao ngay nay, nguoi Viet thuong "lam banh troi nuoc, bay co ban, cung gia tien", cho nen banh troi con đuoc goi la banh Han thuc.
Theo nha nghien cuu Tran Quang Đuc, tuc an banh troi vao ngay Han thuc o Viet Nam nhieu kha nang đuoc du nhap vao thoi Le, thinh hanh vao giai đoan Le Trung Hung - Nguyen. Nam 1773, Le Quy Đon cho biet: "Tuc nuoc ta trong nhat banh troi nuoc, moi nam cu ngay mong 3 thang 3 thi lam banh ay. Nguoi phuong Bac cung co, goi la Thuy đoan". Theo giai thich cua Chi Nam ngoc am giai nghia (viet vao khoang the ky 16 thoi Le) giai thich: "Troi nuoc co hieu Thuy đoan, trong đuong ngoai bot noi hon lenh đenh".


= Tuc an banh cuon =

Theo ghi chep cua Le Tac, nguoi thoi Tran "tiet Han Thuc, đem banh cuon tang nhau" . Qua bai tho "Tang banh xuan cho ngai thien su Truong Hien Khanh", lam nam 1291, Tran Nhan Tong viet: "Hom nay đung ngay mong 3 thang 3, tren chiec mam cham hinh may đo bay banh Xuan thai, đay la phong tuc cu cua An Nam xua nay."  Theo Chi nam ngoc am giai nghia, banh Xuan thai cung chinh la ten goi khac cua banh cuon. Sach nay đong thoi cho biet: "Quyen binh (banh cuon) nhieu nhan cang ngon, hieu la banh cuon lan tron kheo thay" .
Nha nghien cuu Tran Quang Đuc cho biet: Nhu vay, vao thoi Tran, tham chi co the truy len thoi Ly, nham tiet Han thuc, nguoi Viet an banh cuon va co tuc đem banh cuon tang nhau, chua co tuc an banh troi nhu thoi Le Nguyen ve sau. Banh cuon con đuoc goi la banh Xuan thai (thai: rau), trong co nhan (co the gom ca rau lan thit), đuoc cuon tron lai, hinh dang kha gan voi banh cuon ngay nay.


Tuc le o mot so dan toc thieu so Viet Nam Mot so dan toc thieu so co dan so lon tai Viet Nam nhu đong bao dan toc Tay, Nung... Thuong sinh song o cac tinh phia bac, mot phan di cu vao nam, Tay Nguyen van giu phong tuc tao mo. Vao ngay mong 3/3 Tet Han Thuc cung la mot ngay le lon cua cac dan toc nay. Ho goi đo la Tet Thanh Minh hay Le Tao Mo.
Hang nam cu đen ngay 3/3 Am lich, đong bao cac dan toc nay, moi ho gia đinh se chuan bi le (gom xoi, ga hoac thit...) đe mang đen cac phan mo nguoi than cung va tuong nho nguoi đa mat. Ngay nay la mot ngay le quan trong đoi voi ho. Du đi lam o noi xa ho van se co gang đen tham phan mo nguoi than. Cung bai va don dep phan mo sach se. 


Tranh cai Nha nghien cuu van hoa Nguyen Anh Hong cho biet ngay tet nay o Viet Nam thuc ra bat nguon tu mot phong tuc cua nguoi Trung Quoc nhung đa đuoc Viet hoa nen đuoc luu truyen cho đen ngay nay:

Ten goi cua Tet Han thuc nghe co ve bat chuoc tu Trung Quoc nhung khong phai, ma khi vao Viet Nam, no đa hop nhat voi tet banh troi, banh chay, tet thang 3 cua nguoi Viet. Ban than ngay tet nay cung mang y nghia va the hien ro net ve đac trung van hoa, loi song, nhung khat vong mo uoc rat rieng cua nguoi Viet. Chinh đieu nay đa tao nen suc song lau ben cua ngay tet banh troi, banh chay. Khac voi Tet Han thuc o Trung Quoc - thuong khong đot lua trong 3 ngay va chi an đo lanh đa nau san truoc đo, o Viet Nam, nguoi dan khong kieng lua, moi viec nau nuong van dien ra binh thuong.
Nha nghien cuu Tran Quang Đuc cung cho biet trong "An Nam phong tuc sach" co ghi tuc nay "phong theo nguoi phuong Bac, ky niem ngay Gioi Tu Thoi chet chay".


Xem them Tet Thanh minh
Tan Van cong
Tet Đoan ngo


Tham khao So tay van hoa Viet Nam, Đang Đuc Sieu, Nha Xuat ban Lao đong, 2006