O ca hay ung bien (Pandion haliaetus) la mot loai chim san moi an ca, song ve ban ngay voi pham vi song toan cau. Loai chim nay co kich thuoc lon voi chieu dai hon 60 cm (24 in) va sai canh 180 cm (71 in). Đac điem de nhan biet la vung lung va phia sau đau co mau nau xam, canh va xung quanh mat co mau đen.
O ca song trong nhieu kieu moi truong khac nhau, lam to o bat cu noi nao gan vuc nuoc cung cap đu thuc an cho chung. Chung đuoc tim thay tren tat ca cac luc đia tru chau Nam Cuc, rieng o Nam My chung chi xuat hien o dang di cu khong sinh san. Loai nay đuoc IUCN đanh gia la it quan tam, chi tinh rieng chau Phi thi so ca the co khoang 460.000 con.
Nhu ten goi cua chung, thuc an cua chung hau nhu chi la ca. Chung co cac đac điem hinh thai va hanh vi rat đac biet giup chung co the san va bat con moi. Do cac đac điem đoc đao nay, chung đuoc phan loai vao mot chi rieng, chi Pandion duy nhat cua ho Pandionidae. Co 4 phan loai đuoc cong nhan tren the gioi. Mac du co xu huong lam to gan cac khu vuc co nuoc, chung khong phai la mot loai đai bang bien.


Phan loai hoc O ca la mot trong nhung loai đuoc Carolus Linnaeus mo ta trong cong trinh cua ong trong the ky XVIII, Systema Naturae, va đuoc đat ten la Falco haliætus thuoc chi Cat Falco. Chi Pandion la chi duy nhat trong ho Pandionidae, va chi chua mot loai duy nhat la P. haliaetus. Chi Pandion đuoc nha đong vat hoc Phap Marie Jules Cesar Savigny mo ta nam 1809, va đuoc đat theo ten vi vua thanh Athens trong than thoai Hy Lap la Pandion II. Ten loai haliaetus bien the tu tieng Hy Lap co đai αλιαετος "Haliaeetus/đai bang bien". Trong tieng Viet, ten goi ung bien hay o ca xuat phat moi truong sinh thai ngoai bien va tap tinh bat ca lam thuc an cua chung.
O ca co mot so net khac voi cac loai chim san moi ban ngay khac. Cac ngon o chan cua o ca dai bang nhau, xuong co chan co dang luoi, con mong vuot lai tron thay vi co ranh. O ca va cu la cac loai san moi duy nhat ma ngon chan cai cua chung lai o ben ngoai, nguoc lai so voi cac loai chim san moi khac (thuong thi ngon cai o phia ben trong), cho phep chung co the bat đuoc con moi voi hai ngon truoc va hai ngon sau. Đieu nay đac biet co ich khi bat cac loai ca tron truot. No luon the hien mot đieu gi đo con thach thuc đoi voi cac nha phan loai hoc, nhung trong truong hop nay no đuoc xem la mot thanh vien trong ho Pandionidae, va ho nay tung đuoc xep vao bo Cat. Theo mot so nguoi khac thi chung cung đuoc xep cung voi dieu, ung va đai bang vao ho Ung, va nam trong mot bo lon la bo Ung hoac ho Cat trong bo Cat. Vi du nhu phan loai cua Sibley-Ahlquist xep no cung voi cac loai san moi ban ngay khac vao mot đon vi phan loai lon hon la Ciconiiformes, nhung cach xep nay lam cho viec phan loai can nganh khong tu nhien.


= Phan loai =

O ca co đac điem khac thuong o cho no la loai duy nhat co mat tren khap the gioi tru Nam Cuc. Co mot so loai cua o ca đuoc phan chia khong ro rang nen nhin chung hien nay chi co 4 phan loai đuoc nhan dang, mac du nhung phan loai dua tren nhung khac biet khong lon lam, va ITIS chi liet ke co 2 phan loai đau tien.

P. h. haliaetus (Linnaeus, 1758), hay con goi la phan loai o ca A - Au.
P. h. carolinensis (Gmelin, 1788), Bac My. Phan loai nay co co the lon hon, toi hon va co phan long o nguc nhat hon so voi phan loai haliaetus.
P. h. ridgwayi (Maynard, 1887), co mat tai cac đao o khu vuc Caribe. Phan loai nay co phan long o đau va nguc nhat hon so voi haliaetus. va la loai chim khong di cu. Ten khoa hoc cua chung đuoc đat theo ten nha đieu hoc nguoi My Robert Ridgway.
P. h. cristatus (Vieillot, 1816), co mat o vung bo bien va tai mot so song lon o Uc, bao gom ca o Tasmania. Đay la phan loai nho nhat va đac biet nhat va cung la loai khong di cu. Gan đay, phan loai P. h. cristatus vi co nhung đac điem rieng biet nen đa đuoc tach ra khoi phan loai cua o ca thanh mot loai rieng biet


= Hoa thach =
Co hai loai tuyet chung đuoc ghi nhan tu viec phat hien ra cac hoa thach. Pandion homalopteron đuoc Stuart L. Warter đat ten nam 1976 tu mot hoa thach co tuoi thuoc the Miocen giua, tang Barstow, đuoc tim thay trong cac tram tich bien o mot vai noi thuoc mien nam tieu bang California. Loai thu hai la Pandion lovensis đuoc Jonathan J. Becker mo ta nam 1985 tu cac nghien cuu hoa thach đuoc tim thay o tieu bang Florida va đuoc xac đinh la co nien đai thuoc giai đoan Clarendon som va co the đai dien mot nhanh rieng biet cua no la P. homalopteron va P. haliaetus. Mot so hoa thach mong vuot đa đuoc thu nhat trong cac tram tich Pliocen va Pleistocen o Florida va Nam Carolina, Hoa Ky. Tuy nhien hoa thach co nhat la cua ho Pandionidae đuoc tim thay thuoc Oligocene, giai đoan hinh thanh Jebel Qatrani, o Faiyum, Ai Cap. Tuy nhien, nhung đac điem cua chung khong đu đe co the xep vao loai cu the. Mot hoa thach khac cua ho Pandionidae cung đa đuoc tim thay trong cac lop tram tich Oligocen som tai thung lung Mainz, Đuc, đa đuoc Gerald Mayr mo ta nam 2006.


Mo ta O ca co trong luong trung binh 0,9-2,1 kg, chieu dai 50–66 cm va sai canh rong 127–180 cm. Cac phan loai co kich thuoc gan giong nhau, trung binh 1,53 kg: phan loai P. h. carolinensis la 1,7 kg va P. h. cristatus la 1,25 kg. Canh co chieu dai 38–52 cm, đuoi 16,5–24 cm va xuong co chan 5,2-6,6 cm. Phan tren co mau nau đam trong khi uc co mau trang va đoi khi co soc mau nau, con phan long con lai co mau trang. Phan đau mau trang voi mot vong mau sam quanh mat, keo dai đen hai ben co. Đong tu co mau vang va nau, trong khi vong mang xung quanh trong suot co mau xanh duong nhat. Mo co mau đen, phan đinh nho len co mau xanh duong, va ban chan co mau trang voi cac mong vuot đen. Voi mot cai đuoi ngan, canh hep va bon long vu dai nhu nhung ngon tay, long thu 5 ngan hon lam cho no co hinh dang rat đac biet.
Con trong voi con mai gan nhu giong nhau ve dien mao, nhung con trong truong thanh khac voi con mai o cho co the no manh hon va canh hep hon. Phan long o nguc cua con trong nho va nhat hon so voi con mai hoac co the la chi co mau trang tinh khiet, va long duoi canh cua con trong cung nhat hon con mai. Co the de dang phan biet khi chung moi no hon so voi cac ca the truong thanh. O ca non co the đuoc xac đinh boi mau sac phan long tren lung, duoi bung, va cac long soc tren đau. Đen mua xuan, o ca non co them mot lop long vu day hon so voi lop long to truoc đay cua no.
Khi bay, o ca cong cac canh va ru xuong giong voi mong bien. Chung co tieng keu thanh, nhu cheep, cheep hay yewk, yewk. Neu to cua chung co nguy hiem, chung phat ra tieng keu nhu cheereek! 


Phan bo va moi truong song O ca la loai chim an thit phan bo rong rai thu hai tren the gioi chi sau loai Falco peregrinus. Chung đuoc tim thay o tat ca cac chau luc tru luc đia Nam Cuc, tai cac vung đat co khi hau nhiet đoi va on đoi. O Bac My, no sinh san khap cac vung đat tu Alaska, Newfoundland đen tan phia Nam cac bang Vung vinh cua Hoa Ky va Florida, tru đong tu mien Nam Hoa Ky đen tan Argentina. Tai chau Au, o ca đuoc tim thay tai khap ban đao Scandinavia va Scotland vao mua he. Nhung khu vuc khac nghiet bao gom ca Iceland, Bac Phi khong thay su xuat hien cua chung. O Uc, o ca chu yeu sinh song rai rac xung quanh bo bien, tuy nhien chung cung di tru khong sinh san o Tay Victoria va Tasmania. Co mot khoang cach 1000 km so voi bo bien cua đong bang Nullarbor, giua điem sinh san can Tay cua no o Nam Uc va cac điem sinh san gan nhat ve phia Tay o Tay Uc. O ca cung co mat tai cac đao thuoc Thai Binh Duong nhu quan đao Bismarck, quan đao Solomon va Nouvelle-Caledonie, va cac hoa thach đa đuoc tim thay o Tonga, co le do su lan chiem đat đai cua con nguoi khien chung mat dan khu vuc sinh song tai đay. Co the chung tung co thoi gian phan bo khap cac đao thuoc Vanuatu va Fiji. Tai chau A, cac khu vuc di tru bao gom Nam A, va Đong Nam A tu Myanmar qua Đong Duong, mien Nam Trung Quoc, Indonesia, Malaysia va Philippines.


Tap tinh = Thuc an =

99% thuc an cua o ca la ca. No chu yeu an ca co can nang 150–300 gam va chieu dai khoang 25–35 cm, nhung cung an ca can nang tu 50 đen 2000 gam voi kich thuoc bat ky.
O ca co thi luc tot đe nhan dang cac vat the duoi nuoc tu tren khong. No nhin thay con moi đau tien khi o đo cao 10–40 m tren mat nuoc, sau khi đao mot chut no lao xuong va đua 2 chan xuong nuoc đe bat. O ca đac biet thich nghi voi cach bat moi nay, voi cac ngon truoc co the đao nguoc, cac gai nho sac ben o mat duoi cua mong, hai lo mui co the khep lai đe giu khong cho nuoc tran vao khi lan, va cac vay moc nguoc tren vuot co vai tro nhu cac moc cau đe giu con moi.
Thinh thoang, o ca co the san đong vat gam nham, tho, đong vat luong cu, cac loai chim khac, va đong vat bo sat nho.


= Sinh san =
O ca sinh san canh cac ho nuoc ngot, va đoi khi la cac vung nuoc lo ven bien. Cac vach đa ngoai khoi đuoc su dung o đao Rottnest bo bien cua Tay Uc co khoang 14 đia điem lam to trong đo co tu 4-7 la đuoc su dung trong mot nam. Mot so đuoc lam lai theo tung mua, va mot so co the su dung cho 70 nam. To la mot đong cac than go, co bien đuoc xay dung trong cac oc cay, mom đa, cot đien, cac cong trinh nhan tao tren cac đao nho ngoai khoi. Nhin chung, o ca đat đen tuoi truong thanh va bat đau sinh san tu đo đen 3 hoac 4 nam tiep theo, mac du o mot so khu vuc co mat đo o ca lon, nhu vinh Chesapeake o Hoa Ky, chung co the khong bat đau sinh san mai cho đen khi đuoc 5 đen 7 tuoi, va co the la su thieu hut cac cau truc co đo cao thich hop cho chung lam to. Neu khong co cac vi tri lam to, o ca con co the buoc phai tri hoan sinh san. Đe giai quyet van đen nay, cac tru đoi khi đuoc xay dung đe tao ra cac vi tri thich hop cho chung xay to.


= Di cu =
Phu loai o chau Au thi song qua mua đong o chau Phi, o Hoa Ky va Canada thi song qua mua đong o Nam My, tham chi mot so song o cac bang tan cung phia nam cua Hoa Ky nhu Florida va California. Mot so o ca tu Florida di tru sang Nam My. O ca o Uc thi co khuynh huong khong di tru.
Cac nghien cuu ve o ca cua Thuy Đien cho thay rang cac con cai co khuynh huong di cu đen chau Phi som hon con đuc. Co nhieu chang dung chan trong suot đot di cu trong mua thu. Su thay đoi ve gio va khoang thoi gian trong mua thu thi co y nghia nhieu hon trong mua xuan. Mac du di chuyen chu yeu trong ngay, thinh thoang chung bay mot vai gio trong đem đac biet la qua cac vuc nuoc va trung binh bay 260–280 km/ngay, toi đa la 431 km/ngay. Cac loai chim chau Au cung co the di tru mua đong o Nam A, o ca xung quanh Na Uy cung đuoc phat hien o mien tay An Đo.


Hien trang O ca co dien phan bo rong lon, chi tinh rieng chau Phi va chau My la 9.670.000 km², va co so ca the tren toan cau uoc tinh khoang 460.000 con. Mac du cac khuynh huong ca the tren toan cau khong đinh luong đuoc nhung loai nay đuoc cho la khong nam o nguong giam so ca the theo tieu chi cua IUCN (nhu giam hon 30% trong vong 10 nam hoac 3 the he), va do đo, loai nay đuoc xep vao nhom it quan tam. Co dau hieu cho thay su sut giam ca the o Nam Uc o nhung noi thuoc vinh Spencer va doc theo ha luu cua song Murray.
Vao cuoi the ky XIX va đau the ky XX, cac moi đe doa chinh đoi voi so luong ca the o ca la viec thu luom trung va san bat con truong thanh cung voi cac loai chim san moi khac, so ca the o ca đa giam nhieu manh o mot so khu vuc trong thap nien 1950 va 1960, mot phan la do anh huong cua cac thuoc tru sau nhu DDT len he sinh san cua chung. Thuoc tru sau can thiep vao qua trinh trao đoi calci cua chim lam cho vo trung co thanh mong, de vo hoac khong the thu tinh. Co the vi cam su dung DDT o nhieu quoc gia vao đau thap nien 1970 cung voi viec giam san bat, so ca the o ca cung nhu nhung loai bi anh huong khac đa hoi phuc đang ke. O Nam Uc, cac đia điem lam to cua chung tren ban đao Eyre va đao Kangaroo la de bi ton thuong boi cac hoat đong giai tri khong kiem soat ven bien va su phat trien đo thi.
O ca la loai chim bieu tuong cua tinh bang Nova Scotia, Canada va tinh Sodermanland, Thuy Đien.


Trong van hoa Nisos, vua cua Megara trong than thoai Hy Lap, đa hoa thanh đai bang bien hoac o ca đe tan cong chau ong ta sau khi co ay phai long Minos, vua cua Crete.
Nha van La Ma Pliny Gia đa viet ve cap o ca bo me tap cho con chung bay duoi anh nang mat troi va trung phat neu con chung that bai.
Mot giai thoai khac đe cap rang loai chim bat ca nay đuoc ghi nhan trong cac tac pham cua Albertus Magnus va đuoc ghi nhan trong Holinshed's Chronicles rang no co mot chan co mang va mot chan co vuot.
Nhung nguoi trung co cho rang ca cung bi me hoac boi o ca bang cach ngua bung len đe đau hang, va đieu nay đuoc đe cap trong man 4 canh 5 trong tac pham Coriolanus cua Shakespeare:

I think he'll be to Rome
As is the osprey to the fish, who takes it
By sovereignty of nature.

(Toi nghi anh se ghe Rome
Nhu loai chim ung bien bat ca
Bang quyen luc cua tu nhien.)

Nha tho Ireland William Butler Yeats đa su dung hinh tuong con o ca xam bay lang thang đe mo ta noi buon trong tac pham The Wanderings of Oisin and Other Poems (1889).
O ca đuoc mo ta la đai bang trang trong linh vuc huy chuong hoc, va gan đay hon la bieu tuong cua nhung phan ung tich cuc đoi voi thien nhien, đa đuoc chon đe in tren hon 50 loai tem, đuoc su dung lam thuong hieu cho cac san pham khac nhau va ten cua cac đoi the thao. (Nhu Ospreys, mot đoi thuoc Rugby Union; Missoula Osprey, mot đoi thuoc tieu lien đoan bong chay; Seattle Seahawks, mot đoi bong bau duc My; va North Florida Ospreys) hoac la linh vat (nhu Springs School Ospreys o Springs, New York; đoi truot tuyet Geraldton o Uc; Đai hoc Bac Florida; Đai hoc Salve Regina; Đai hoc Wagner; Đai hoc Bac Carolina tai Wilmington; Richard Stockton College; hay Wells International School o Bangkok, Thai Lan).


Tham khao Lien ket ngoai Osprey (bird) tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Osprey videos, photos & sounds on the Internet Bird Collection
Osprey Fact Sheet Luu tru ngay 15 thang 10 nam 2012 tai Wayback Machine at Birdlife International
The RSPB: Osprey | UK Osprey Information Royal Society for the Protection of Birds
Tai lieu ve O ca tai ARKive
USGS – Osprey Pandion haliaetus Identification Tips U.S. Geological Survey
Photo Field Guide on Flickr
Osprey Bird Sound
USDA Forest Service Osprey data
O ca tai trang Trung tam Thong tin Cong nghe sinh hoc quoc gia Hoa Ky (NCBI).
O ca tai Encyclopedia of Life
Osprey tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
(tieng Viet)

Chim o ca Pandion haliaetus haliaetus tren SVRVN
Main features of birds family: Pandionidae Luu tru ngay 5 thang 3 nam 2016 tai Wayback Machine