Tieng Đuc (Deutsch [ˈdɔʏtʃ] ) la mot ngon ngu German Tay đuoc su dung chu yeu tai Trung Au. Đay la ngon ngu chinh thuc tai Đuc, Ao, Thuy Si, Nam Tyrol (Y), cong đong noi tieng Đuc tai Bi, va Liechtenstein; đong thoi la mot trong nhung ngon ngu chinh thuc tai Luxembourg va tinh Opolskie cua Ba Lan. Nhung ngon ngu lon khac co quan he voi tieng Đuc gom nhung ngon ngu thuoc nhanh Tay German khac, nhu tieng Afrikaans, tieng Ha Lan, va tieng Anh. Đay la ngon ngu German pho bien thu nhi tren the gioi, chi sau tieng Anh.
La mot trong nhung ngon ngu lon tren the gioi, tieng Đuc co khoang 95 trieu nguoi ban ngu tren toan cau va la ngon ngu co so nguoi ban ngu lon nhat Lien minh chau Au. Tieng Đuc cung la ngoai ngu đuoc day pho bien thu ba o Hoa Ky (sau tieng Tay Ban Nha va tieng Phap) va EU (sau tieng Anh va tieng Phap), ngon ngu đuoc su dung nhieu thu nhi trong khoa hoc va ngon ngu đuoc su dung nhieu thu ba tren Internet (sau tieng Anh va tieng Nga). Cac quoc gia noi tieng Đuc đung thu nam ve so đau sach moi xuat ban hang nam, voi mot phan muoi so sach tren the gioi (gom e-book) phat hanh bang tieng Đuc.
Đa phan tu vung tieng Đuc co goc German. Mot phan đuoc vay muon tu tieng Latinh va tieng Hy Lap, va mot it tu hon muon tu tieng Phap va tieng Anh. Voi nhung dang chuan khac nhau (tieng Đuc chuan Đuc, tieng Đuc chuan Ao, va tieng Đuc chuan Thuy Si), tieng Đuc la mot ngon ngu đa tam. Nhu tieng Anh, tieng Đuc cung đang chu y vi so luong phuong ngu lon, voi nhieu phuong ngu khac biet ton tai tren the gioi. Do su khong thong hieu lan nhau giua nhieu "phuong ngu" va tieng Đuc chuan, va su thieu thong nhat ve đinh nghia giua mot "phuong ngu" va "ngon ngu", nhieu dang hay nhom phuong ngu tieng Đuc (nhu Ha Đuc va Plautdietsch) thuong đuoc goi la ca "ngon ngu" va "phuong ngu".


Tinh trang Do su hien dien cua kieu dan Đuc, cung nhu viec tieng Đuc la ngoai ngu pho bien thu ba o ca Hoa Ky va EU cung nhung yeu to khac, nguoi noi tieng Đuc hien dien tai tat ca cac chau luc. Ve so nguoi noi tren toan cau, su uoc tinh luon bi anh huong boi viec thieu nguon thong tin xac thuc va chac chan. Them vao đo, viec thieu thong nhat giua "ngon ngu" hay "phuong ngu" (vi ly do chinh tri hay ngon ngu hoc) cang gay them kho khan trong tinh toan. Dua tren viec gop vao hay loai ra mot vai dang ngon ngu nhat đinh, uoc tinh rang co khoang 90–95 trieu nguoi noi tieng Đuc nhu ngon ngu thu nhat, 10–25 trieu nguoi noi nhu ngon ngu thu hai, va 75–100 trieu nguoi noi nhu mot ngoai ngu. Nhu vay, tong cong co chung 175–220 trieu nguoi noi tieng Đuc toan cau.


Ngu phap Tieng Đuc la mot ngon ngu hoa ket (ngon ngu bien to), voi ba giong: đuc, cai, va trung.


= Bien to danh tu =

Danh tu đuoc chia theo cach, giong, va so.

Bon cach: danh cach (cach chu ngu, cach ten), đoi cach (cach truc bo), so huu cach (cach so huu) va tang cach (cach cho, cach tang).
Ba giong: đuc, cai va trung. Đuoi tu co the cho biet giong: vi du, nhung danh tu ket thuc bang -ung, -schaft, -keit hay heit la giong cai, danh tu ket thuc bang -chen hay -lein la giong trung va danh tu ket thuc bang -ismus la giong đuc. So danh tu con lai kho đoan đinh hon, đoi khi phu thuoc vao vung mien; va nhieu đuoi khong bi gioi han ve giong, vi du -er: Feier (giong cai), bua tiec, buoi ky niem, Arbeiter (giong đuc), nguoi lao đong, va Gewitter (giong trung), dong bao.
Hai so: it va nhieu.
Muc đo bien to nay it hon đang ke so voi tieng Latinh, tieng Hy Lap co đai, va tieng Phan, va cung phan nao it hon so voi tieng Anh co, tieng Iceland va tieng Nga. Voi ba giong va bon cach, cong voi so nhieu, co 16 loai danh tu theo giong, so va cach, nhung chi co sau mao tu han đinh. O danh tu, su bien to la nhat thiet đoi voi tu giong đuc manh va trung so it. Tuy nhien, so huu cach va tang cach đang dan bi mat đi trong đoi thoai thong tuc. Đuoi danh tu bien cach cho bi xem la "loi thoi" trong nhieu truong hop va thuong bi bo đi, nhung van con trong tuc ngu, trong loi noi trang trong va khi viet. Danh tu giong đuc yeu dung chung mot đuoi danh tu trong đoi cach, tang cach va so huu cach o so it. Danh tu giong cai khong bien cach o so it. Tu so nhieu co bien to tang cach. Tong cong, bay đuoi bien to (khong tinh phan chi so nhieu) hien dien trong tieng Đuc: -s, -es, -n, -ns, -en, -ens, -e.
Trong chinh ta tieng Đuc, danh tu va đa so cac tu co chuc nang cu phap voi danh tu đuoc viet hoa ky tu đau (Am Freitag gehe ich einkaufen – "Vao thu sau toi đi mua sam.").


= Bien to đong tu =

Cac yeu to anh huong đen đong tu tieng Đuc la:

Hai lop chia đong tu chinh: yeu va manh. Them vao đo, co mot lop thu ba, goi la "đong tu hon hop", voi ca đac điem cua đong tu yeu va manh.
Ba ngoi: thu nhat, thu hai va thu ba.
Hai so: so it va so nhieu.
Ba trang: trang trinh bay, trang menh lenh va trang cau khan
Hai dang: chu đong va bi đong. Dang bi đong dung đong tu ho tro va đuoc chia thanh tinh va đong. Dang tinh dung đong tu to be (sein). Dang đong dung đong tu "to become (werden).
Hai thi khong co đong tu ho tro (thi hien tai va thi qua khu) va bon thi voi đong tu ho tro (thi hien tai hoan thanh, thi qua khu hoan thanh, thi tuong lai va thi tuong lai hoan thanh).


= Tien to đong tu =
Y nghia cua đong tu co the đuoc mo rong va thay đoi boi viec su dung tien to. Vi du tien to zer- chi su pha huy, nhu zerreißen (xe rach ra), zerbrechen (đap vo ra), zerschneiden (cat ra). Mot so tien to khac chi mang y nghia mo ho nao đo; ver- đi cung mot so lon đong tu voi y nghia đa dang, versuchen (thu) tu suchen (tim kiem), vernehmen (do hoi) tu nehmen (lay), verteilen (phan bo) tu teilen (chia se), verstehen (hieu) tu stehen (đung).


Nhan xet Tieng Đuc la ngon ngu co su khac biet manh giua ngon ngu noi va ngon ngu viet. Ngon ngu viet su dung rat nhieu cau truc menh đe quan he nhung nhung no gan nhu khong bao gio đuoc su dung trong giao tiep hang ngay. Trong giao tiep hang ngay, menh đe quan he con (hay con goi la cau phu, nebensatz) hay đuoc su dung va luon luon đuoc noi kem voi tu quan he. Viec gian luoc bat ky cac cau truc ngu phap nao ke ca trong van phong noi (chang han gian luoc tu quan he nhu trong tieng Anh) cung đeu bi coi la sai ngu phap.
Cum danh tu ghep luc nao cung đuoc viet lien nhau va giong nhu tieng Anh, tieng Trung, tieng Nga,..., no đuoc sap xep nguoc (stacked backward). Vi du:
Xo: Eimer
Nuoc: Wasser
=> Xo nuoc: Wassereimer.


Ghi chu Tham khao = Tai lieu ve moi quan he cua tieng Đuc =
Johannes Bechert/Wolfgang Wildgen: Einfuhrung in die Sprachkontaktforschung. Darmstadt, Wiss. Buchgesellschaft, 1991
Csaba Foldes: Kontaktdeutsch. Zur Theorie eines Varietatentyps unter transkulturellen Bedingungen von Mehrsprachigkeit. Tubingen, Verlag Gunter Narr, 2005
Claudia Maria Riehl: Sprachkontaktforschung. Tubingen, Narr, 2004


Đoc them Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi German language tai Wikimedia Commons
German (language) tren DMOZ
The Goethe Institute: German Government sponsored organisation for the promotion of the German language and culture.
Learn to Speak German Luu tru ngay 8 thang 6 nam 2013 tai Wayback Machine Student Resource
Free German Language Course Luu tru ngay 17 thang 2 nam 2013 tai Wayback Machine
The Leo Dictionaries: A German language portal featuring German-English, German-French, German-Spanish, German-Italian, German-Chinese and German-Russian dictionaries, with forums and a search function