Đong vat khong xuong song (Invertebrata) la mot can nganh cua gioi đong vat khong so huu hoac khong phat trien ve cot song va ngay ten goi đa phan anh đac trung cua nhung loai nay la khong co xuong song. Nhom nay chiem 97% trong tong so cac loai đong vat – tat ca đong vat tru cac loai đong vat trong phan nganh Đong vat co xuong song (Vertebrata) nhu ca, bo sat, luong cu, chim va thu.
Cac đong vat khong xuong song hop thanh mot nhom can nganh. Phat sinh tu mot to tien nhan chuan đa bao chung, tat ca cac nganh trong nhom nay la cac đong vat khong xuong song cung voi 2 trong so 3 phan nganh trong nganh đong vat co day song la Tunicata va Cephalochordata. Hai phan nganh nay cung voi tat ca cac loai đong vat khong day song đa biet khac co chung mot nhom Hox gene, trong khi cac loai đong vat co xuong song co nhieu hon mot cum Hox gene nguyen thuy.
Trong nganh nghien cuu đong vat hoc co va co sinh hoc, nhung đong vat khong xuong song thuong đuoc nghien cuu trong moi lien he hoa thach đuoc goi la co sinh hoc đong vat khong xuong song.


Đac điem Nhieu loai đong vat khong xuong song co hinh thuc sinh san huu tinh. Chung co mot vai te bao sinh san đac biet, ma cac te bao nay co the trai qua qua trinh phan bao đe tao ra cac tinh trung nho hon co the cu đong, hoac cac trung lon hon khong the di chuyen. Su ket hop chung đe tao thanh hop tu va phat trien thanh ca the moi. Cac loai khac co kha nang sinh san vo tinh hoac thinh thoang co ca hai cach sinh san.


= Cac nganh =

Cac đong vat khong xuong song bao gom mot so nganh. Mot trong so đo la bot bien (Porifera). Chung đa tung đuoc xem la đa tach ra tu cac đong vat khac truoc đay. Chung thieu to hop phuc tap đuoc tim thay trong hau het cac nganh khac. Cac te bao cua chung khac biet nhung trong hau het cac truong hop khong đuoc to chuc thanh cac mo rieng biet. Bot bien thuong an bang cach hut nuoc qua cac lo chan long. Mot so nguoi suy đoan rang bot bien khong phai nhom nguyen sinh, nhung co the la mot dang thu sinh đon gian hoa. Ctenophora va Cnidaria, bao gom hai quy, san ho, va sua, co dang đoi xung tam va co buon tieu hoa co mot lo duy nhat, vua la mieng cung vua la hau mon. Ca hai đeu co cac mo rieng biet, nhung chung khong đuoc to chuc thanh mot co quan. Chung chi co hai lop mang chinh la noi bi va ngoai bi, giua chung chi co cac te bao nam rai rac. Do đo, đoi khi nguoi ta goi chung la luong bi.
Đong vat da gai co tinh đoi xung tam va la cac đong vat bien chi co o bien, bao gom sao bien (Asteroidea), cau gai (Echinoidea), đuoi ran (Ophiuroidea), hai sam (Holothuroidea) va hue bien (Crinoidea) va sua.
Cac nganh khac thuoc đong vat khong xuong song gom nganh nua day song (Hemichordata) va Ham to (Chaetognatha).
Nganh đong vat lon nhat cung nam trong nhom đong vat khong xuong song: đong vat chan khop (Arthropoda) bao gom con trung, nhen, cua va cac ho hang cua chung. Tat ca cac sinh vat nay co co the đuoc chia thanh mot vai phan co tinh lap lai, đac biet la cac bo phan cap đoi. Ngoai ra, chung co xuong ngoai cung va can lot xac theo chu ky đe lon len. Hai nganh nho hon la Giun nhung (Onychophora) va Bo cham (Tardigrada) co quan he gan gui voi đong vat chan khop va cung mang nhung đac điem nay. Giun tron (Nematoda) co le la ho đong vat lon thu 2 va cung la đong vat khong xuong song. Giun tron thuong co kich thuoc nho va xuat hien trong hau het cac moi truong co nuoc. Mot so la ky sinh trung quan trong. Nganh nho hon lien quan đen chung la Kinorhyncha, Priapulida, va Loricifera. Cac nhom nay co cac khoang bi giam đi, goi la cac khoang gia. Cac loai đong vat khong xuong song khac bao gom trung dai bang (Nemertea), va Sa sung (Sipuncula).
Cac nganh khac la Giun dep (Platyhelminthes). Cac loai nay ban đau đuoc xem la nguyen thuy, tuyn nhien hien nay nguoi ta cho rang chung co cac to tien phuc tap hon Giun dep co cac xoang vi, chua co cac khoang trong rieng biet trong co the, cung giong nhu cac ho hang gan gui nhat voi chung la cac Giun bung long (Gastrotricha). Luan trung (Rotifera) hay trung banh xe, la cac loai pho bien trong cac moi truong nuoc. Cac đong vat khong xuong song cung bao gom Đau moc ky sinh (Acanthocephala), Gnathostomulida, Micrognathozoa, va Cycliophora.
Đong vat khong xuong song cung bao gom hai nganh nhom pho bien nhat la Mollusca va Annelida. Molusca la mot nganh đong vat lon thu 2 ve so luong loai đa đuoc mieu ta bao gom oc sen, ngheu, va muc, va nganh Annelida bao gom cac loai giun đot nhu giun đat va đia. Hai nganh nay trong mot thoi gian dai đuoc xem la co quan he gan gui do su xuat hien pho bien cua chung trong au trung cua trochophore, nhung cac loai Annelida tung đuoc xem la co quan he gan hon voi arthropoda do chung đeu co đoi. Hien nay, hai nganh nay nhin chung đuoc xem la tien hoa hoi tu co nhung điem khac nhau ve hinh thai va gen giua chung.
Cac nganh khac gom Acoelomorpha, Brachiopoda, Bryozoa, Entoprocta, Phoronida, va Xenoturbellida.


Xem them Đong vat khong xuong song bien
Benh cua đong vat khong xuong song


Tham khao Đoc them Hyman, L. H. 1940. The Invertebrates (6 volumes) New York: McGraw-Hill. A classic work.
Anderson, D. T. (Ed.). (2001). Invertebrate zoology (2nd ed.). Oxford: Oxford University Press.
Brusca, R. C., & Brusca, G. J. (2003). Invertebrates (2nd ed.). Sunderland, Mass.: Sinauer Associates.
Miller, S.A., & Harley, J.P. (1996). Zoology (4th ed.). Boston: WCB/McGraw-Hill.
Pechenik, Jan A. (2005). Biology of the invertebrates. Boston: McGraw-Hill, Higher Education. tr. 590 pp. ISBN 0072348992.
Ruppert, E. E., Fox, R. S., & Barnes, R. D. (2004). Invertebrate zoology: a functional evolutionary approach. Belmont, CA: Thomas-Brooks/Cole.


Lien ket ngoai Invertebrate (Animal) tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
A. R. Maggenti & S. Gardner (2005). Online Dictionary of Invertebrate Zoology.
Support for endangered invertebrates Luu tru ngay 5 thang 3 nam 2016 tai Wayback Machine
African Invertebrates Luu tru ngay 20 thang 8 nam 2008 tai Wayback Machine