Venezia (tieng Anh: Venice,  VEN-iss, tieng Y: Venezia, tieng Y: [veˈnɛttsja] ), thuong goi "thanh pho cua cac kenh đao" va La Serenissima, la thu phu cua vung Veneto va cua tinh Venezia o Y. Trong tieng Viet, thanh pho nay đuoc goi la Vo-ni-do (phien am tu Venise trong tieng Phap). Thanh pho nay co nhieu biet danh nhu "La Dominante", "Serenissima", "Nu hoang cua bien Adriatic", "Thanh pho nuoc", "Thanh pho cua Mat na", "Thanh pho cua nhung cay cau", "Thanh pho noi", va "Thanh pho kenh đao."
Dan so la 260.897 (thong ke uoc tinh vao 1 thang 1 nam 2018). Cung voi Padova, Venezia nam trong khu đo thi Padova-Venezia voi dan so 1.600.000.
Thanh pho trai ra tren nhieu đao nho trong khu vuc Pha Venezia doc theo bien Adriatic o đong bac nuoc Y. Vung pha nuoc man nay trai doc theo đuong bien giua cac cua song Po (phia nam) va song Piave (phia bac). Dan so uoc luong la 272.000 nguoi tinh luon ca dan so toan bo comune cua Venezia; thanh pho lich su cua Venezia (Centro storico) co dan so khoang 62.000, trong khi khoang 176.000 song o Terraferma (nghia đen la "đat kho", no la vung pha mo rong) va 31.000 song tren cac đao khac cua pha.
Nuoc Cong hoa Venezia tung la mot đe quoc hang hai va mot khu vuc chuan bi cho cac cuoc Thap tu chinh, cung nhu la mot trung tam thuong mai quan trong (đac biet la thuong mai gia vi) va nghe thuat trong thoi Phuc hung. Thanh pho-quoc gia Venise đuoc coi la trung tam tai chinh quoc te thuc su đau tien tren the gioi, noi len vao the ky thu 9 va đat đen thoi ki hoang kim trong the ky thu 14 . Đieu nay lam cho Venise tro thanh mot thanh pho giau co trong suot phan lon lich su cua no . Sau Chien tranh Napoleon va Hoi nghi Vienne, Cong hoa Venise đa bi Đe quoc Ao sap nhap, cho đen khi no tro thanh mot phan cua Vuong quoc Y vao nam 1866, sau mot cuoc trung cau dan y dien ra ngay khi Chien tranh Đoc lap lan thu ba cua Y vua ket thuc. Venise đa đong mot vai tro quan trong trong lich su am nhac giao huong va nhac kich, đay cung la que huong cua nha soan nhac vi đai nguoi Y Antonio Vivaldi . Mac du thanh pho đang đoi mat voi mot so thach thuc lon (bao gom kho khan ve tai chinh, o nhiem, so luong khach du lich qua nhieu) , Venise van la mot điem đen du lich rat pho bien, mot thanh pho mang tinh bieu tuong cua đat nuoc Y va đa đuoc xep hang la thanh pho đep nhat the gioi .


Lich su = Nguon goc va lich su =
Theo nhu truyen thuyet thi Venezia đuoc thanh lap nam 421 boi nhung nguoi La Ma chay tron khoi nguoi Goth. Tuy vay, khong co nhung ghi chep lich su nao noi ve nguon goc cua Venezia. Thanh pho co le la đa hinh thanh tu su gia nhap o at cua nhung nguoi ti nan va vung đam lay cua song Po theo sau su xam luoc tan pha phia đong bac nuoc Y bat đau boi Quadi va Marcomanni trong nam 166-168, nhung nguoi tan pha khu trung tam chinh trong khu vuc nay, nay la Oderzo. Su chong tra cua nguoi La Ma bi lat đo vao đau the ki thu 5 boi nhung nguoi Visigoth va, khoang 50 sau đo, boi nguoi Hun dan đau boi Attila.
Cuoc xam luoc cuoi cung va keo dai nhat la cua nguoi Lombard vao nam 568: lan nay đa đe lai Đe che La Ma mien Đong mot dai đat nho doc theo bo bien cua vung bay gio la Veneto, va nhung the che hanh chinh va ton giao do đo đa đuoc chuyen ve giao xu con lai nay. Cac cang moi đuoc xay dung, bao gom ca nhung cang o Malamocco va Torcello trong vung Pha Venezia. Su thong tri cua nguoi Byzantine o vung trung va bac nuoc Y bi quet sach gan het boi su chinh phat cua Exarchate cua Ravenna (exarchate la mot tinh thuoc Đe che Byxantine, nam xa thanh Constantinopolis) vao nam 751 boi Aistulf. Trong giai đoan nay thong đoc Byzantine đia phuong ("cong tuoc", sau nay la "doge") đong tai Malamocco: khu dan cu tren cac hon đao trong pha co le tang len theo tuong ung cung voi su chinh phat cua Lombard tren cac lanh tho Byzantine. Trong nam 775-776 vi tri cha xu cua Olivolo (Helibolis) đuoc tao ra. Trong suot trieu đai cua cong tuoc Agnello Particiaco (811-827) noi cong tuoc đon tru đuoc di chuyen tu Malamocco đen noi đuoc bao ve tot nhat la đao Rialto (Rivoalto, "Bo cao"), đia điem hien nay cua Venezia. Noi nay lan luot tu vien St. Zachary đuoc xay dung, cung đien cong tuoc đau tien va nha tho Thanh Macco, cung nhu mot tuong phong thu (civitatis murus) giua Olivolo va Rialto. Vao nam 828 su noi tieng cua thanh pho đuoc tang len vi nhung thanh vat (cuong đoat tu Alexandrie) đuoc đat vao nha tho moi xay Thanh Macco. Quyen luc nha tho cung đuoc di chuyen ve Rialto. Khi cong đong tiep tuc phat trien va quyen luc Byzantine giam dan đi, mot đac tinh chong phuong Đong tang dan, dan đen su phat trien cua tinh tu lap va cuoi cung la đoc lap.


= Mo rong =

Tu the ki thu 9 đen the ki 12 Venezia phat trien thanh mot thanh quoc (mot thalassocracy kieu Y hay la Repubblica Marinara, va ba thanh pho tuong tu la Genova, Pisa va Amalfi). Vi tri chien luoc tai điem đia đau cua bien Adriatic đem lai the manh ve thuy quan va kinh te cua thanh Venezia la đieu khong the choi cai đuoc. Thanh pho tro thanh mot trung tam phon thinh ve thuong mai giua vung Tay Au va phan con lai cua the gioi (đac biet la Đe che Byzantine va the gioi Hoi giao).
Vao the ki 12 nhung thu quan trong cho the manh cua Venezia đuoc xay dung: Kho đan Venezia đuoc bat đau xay vao 1104; Venezia thu tom quyen đieu khien đeo Brenner tu Verona vao nam 1178, mo ra mot đuong huyet mach cho bac đen tu Đuc; doge (tong tran) cuoi cung thuoc giai cap quy toc, Vitale Michiele, qua đoi vao nam 1172.
Cong hoa Venezia chiem cac bo phia đong cua bien Adriatic truoc nam 1200, chu yeu vi cac ly do thuong mai, boi vi cuop bien đong o khu vuc đo la moi đe doa cho thuong mai. Vi Doge, luc đo, đa la Cong tuoc cua Dalmatia va Cong tuoc cua Istria. Cac vung đat so huu sau nay, trai rong tu Ho Garda đen xa ve phia tay tan song Adda, đuoc biet đen nhu la "Terraferma", la đuoc chiem mot phan nhu la mot vung đem chong lai cac nuoc nguy hiem xung quanh, mot phan bao đam con đuong thuong mai qua day Alpes, va mot phan bao đam su cung ung cua lua mi tu luc đia, ma thanh pho phai dua vao. Trong viec xay dung thanh mot đe che hang hai, nuoc cong hoa nay đa đoat đieu đieu khien hau het cac đao trong vung Bien Egee, bao gom ca Kypros va Crete, va tro thanh mot moi lai quyen luc chu đao trong vung Can Đong. Bang nhung tieu chuan cua thoi điem đo, su đieu khien cua Venezia đoi voi cac vung đat luc đia cua no tuong đoi kha la sang sua cong dan cua cac thanh pho chang han nhu Bergamo, Brescia va Verona đa noi day bao ve chu quyen cua Venezia khi bi đe doa boi quan xam luoc.

Venezia tro thanh mot đe che sau cuoc Thap tu chinh thu 4, mot cuoc chien ma nho co su tham gia cua Venezia thanh Constantinopolis đa đo vao nam 1204 đe thiet lap Đe che Latin; Venezia tu tao ra mot vung anh huong goi la Duchy of the Archipelago. Khong may, su chiem linh Constantinopolis cuoi cung chung minh giong nhu la su ket thuc cua Đe che Byzantine cung nhu su that thu cua phong cach Anatolian theo sau Manzikert. Mac du nguoi Hy Lap tai chiem thanh pho bi tan pha va Đe che nua the ki sau đo, Đe che Byzantine tren thuc te la khong con quyen luc, va ton tai nhu mot bong ma tren phan cu cua no cho đen khi Tieu vuong Mehmet Nguoi chinh phuc chiem thanh pho vao nam 1453. Nhieu thu bi cuop đi trong thoi chien đuoc mang tro lai Venezia, bao gom ca Su tu co canh cua thanh Mac, mot bieu trung cua Venezia. Chi co nhung tau Venezia co the chuyen cho hieu qua nguoi, đo tiep te va đac biet la ngua chien.
Venezia bat đau mat đi vi tri nhu la mot trung tam thuong mai quoc te sau su cham dut cua thoi Phuc hung. Tuy vay, đe che Venezia la mot noi xuat khau chinh cac san pham nong nghiep va, cho đen giua the ki 18, la mot trung tam san xuat.


= Venezia hien đai =

Sau 1070 nam, nuoc Cong hoa mat quyen tu chu khi Napoleon Bonaparte vao ngay 12 thang 5 nam 1797, chinh phuc Venezia trong Chien dich lien minh lan thu nhat. Nha chinh phat nguoi Phap đa cham dut the ki hoanh trang nhat cua thanh pho trong lich su cua no: Chinh la trong giai đoan Settecento (1700s) ma co le Venezia tro thanh mot thanh pho trang le nhat o chau Au, anh huong lon đen nghe thuat, kien truc, va van hoc. Napoleon đuoc xem nhu la mot nguoi giai phong boi dan Do Thai cua thanh pho, mac du khong co noi nao khac tren nuoc Y ma ho đa song qua nhieu the ki co it gioi han hon Venezia. Ong pha bo nhung cong cua Ghetto va cham dut cac han che ve đia điem va thoi gian ma nguoi Do Thai co the song va đi lai trong thanh pho.
Venezia tro thanh mot phan cua Ao khi Napoleon ky Hoa uoc Campo Formio vao 12 thang 10 1797. Nhung nguoi Ao chiem thanh pho vao 18 thang 1 nam 1798. No đuoc lay khoi Ao boi Hoa uoc Pressburg vao nam 1805 va tro thanh mot phan cua Vuong quoc Y cua Napoleon, nhung đuoc tra lai cho Ao sau that bai cua Napoleon vao nam 1814, khi no tro thanh mot phan cua Vuong quoc Lombardy-Venetia đieu khien boi Ao. Vao nam 1848-1849 mot cuoc cach mang tai thiet lap Cong hoa Venezia trong mot thoi gian ngan. Vao nam1866, theo sau cuoc chien sau tuan, Venezia, cung voi phan con lai cua Venetia, tro thanh mot phan cua Y.
Tu sau 1797, thanh pho xuong cap tram trong, voi nhieu dinh thu co va cac toa nha khac bi bo hoang va roi vao trang thai khong sua chua đuoc, mac du Lido tro thanh mot bai bien du lich noi tieng vao the ki thu 19.
Trong the ky 20, viec khai thac nuoc tu cac tang chua nuoc đa khien cho Venise bi chim dan. Qua trinh chim đa cham lai ro ret ke tu khi cac gieng khoan bi cam trong nhung nam 1960. Tuy nhien, thanh pho van con bi đe doa boi cac tran lut thuong xuyen o muc đo thap (goi tat la Acqua alta, "nuoc cao") khien cho muc nuoc dang len mot tam cao hon khoang vai cm so voi cac cau cang cua thanh pho, thuong xay ra do thuy trieu. Cac nghien cuu chi ra rang thanh pho tiep tuc chim voi toc đo tuong đoi cham la 1222 mm moi nam ;


Khi hau Giao thong Venezia noi tieng voi nhung kenh đao cua no. No đuoc xay dung tren mot quan đao voi 118 đao tao thanh boi khoang 150 kenh đao va mot cai pha can. Nhung hon đao tren đo thanh pho đuoc xay dung đuoc noi voi nhau bang khoang 400 cai cau. Trong trung tam cu, nhung kenh đao đong vai tro nhu nhung con đuong, va moi dang giao thong la tren nuoc hoac đi bo. Vao the ki 19 mot đuong chinh vao đat lien đem đen mot tram xe lua đen Venezia, va mot đuong cho xe hoi cung bai đau đuoc them vao trong the ki 20. Vuot qua khoi nhung đuong vao tren bo o canh phia bac thanh pho, giao thong ben trong thanh pho van la, nhu trong nhieu the ki truoc, hoan toan tren nuoc hoac đi bo. Venezia la khu đo thi rong nhat chau Au khong co xe hoi, duy nhat o chau Au trong viec duy tri hoat đong nhu mot thanh pho binh thuong trong the ki 21 hoan toan khong dua vao xe o to hay xe tai.
Thuyen Venezia co đien la chiec gondola, du cho ngay nay no đuoc dung chu yeu cho du khach, hay cho đam cuoi, đam ma, hay cac dip le khac. Đa so nguoi Venezia ngay nay đi lai bang thuyen gan may ("vaporetti") đi lai tren cac tuyen doc theo cac kenh đao chinh va giua cac hon đao trong thanh pho. Thanh pho nay cung co nhieu thuyen tu nhan. Nhung gondola van con đuoc su dung pho bien boi nguoi Venezia la nhung traghetti, nhung pha chuyen cho khach bo hanh bang ngang Kenh đao Chinh cua Venezia tai mot so điem nhat đinh khong co cau.
Venezia đuoc phuc vu boi mot san bay moi, San bay quoc te Marco Polo, hay la Aeroporto di Venezia Marco Polo, đat ten theo nguoi cong dan noi tieng sinh ra o đay. San bay nay la tren đat lien va đuoc xay lai cach xa bo bien đe du khach phai đi xe bus đen cang, roi tu đo su dung taxi nuoc hay thuyen may (waterbus) Alilaguna.


Cac thang canh chinh = Sestieri =
Cac sestieri la cac phan chia truyen thong chu yeu cua Venezia. Thanh pho đuoc chia ra thanh sau quan Cannaregio, San Polo, Dorsoduro (gom ca Giudecca), Santa Croce, San Marco va Castello (gom ca San Pietro di Castello va Sant'Elena).


= Piazza va campi cua Venezia =
Piazza va campi đeu nghia la cac quang truong; trong đo piazza voi nghia la quang truong lon, quang truong chinh va chi co ba quang truong o Venezia mang ten piazza, con lai campi la cac quang truong nho hon.

Piazza San Marco
Campo San Polo


= Cung đien va palazzi =
Doge's Palace
Palazzo Grassi
Ca' d'Oro
Ca' Rezzonico
Bao tang suu tap Peggy Guggenheim
Palazzo Labia


= Nha tho =
Vuong cung thanh đuong Thanh Macco (tieng Y:Basilica di San Marco)
Cac nha tho khac


= Cac toa nha khac =
Accademia
Phao đai Venezia
La Fenice (nha hat opera)
Fondaco dei Tedeschi


= Cau va cac kenh đao =
Cau Rialto
Cau Than tho
Accademia Bridge
Scalzi Bridge


= Cac khu xung quanh =
Pha Venezia
Cac đao:
Burano
Lido
Murano
San Michele
Sant'Erasmo
San Lazzaro degli Armeni
Torcello
Vignole
Giudecca


Venezia trong van hoa, nghe thuat va tieu thuyet Trong the ki thu 14, nhieu đan ong Venezia bat đau ban nhung quan sac so bo chat, nhung kieu cho thay la ho thuoc ve Compagnie della Calza ("Cau lac bo quan dai"). Thuong vien thong qua luat chi tieu, nhung nhung thu nay chi đem lai ket qua trong cac thay đoi ve thoi trang đe lach qua luat đo. Cac bo quan ao it mau đuoc mac ben tren cac bo quan ao sac so, ma đuoc cat sao cho lam lo ra nhung mau sac bi che đi — ket qua la su pho bien lan rong cua cac thoi trang đan ong "slashed" trong the ki 15.
Trong the ki 16, Venezia tro thanh mot trong nhung trung tam am nhac quan trong cua chau Au, đuoc đanh dau bang mot kieu sang tac đac trung (truong phai Venezia) va su phat trien cua dan nhac giao huong kieu Venezia duoi cac nha soan nhac chang han nhu Adrian Willaert, nguoi đa tung lam viec tai San Marco. Venezia la mot trung tam in an am nhac som nhat; Ottaviano Petrucci bat đau xuat ban am nhac ngay khi ky thuat nay ra đoi, va xi nghiep in cua ong giup thu hut cac nha soan nhac tren khap chau Au, đac biet la tu Phap va Vlander. Cho đen cuoi the ki, Venezia noi tieng ve su huy hoang cua am nhac sang tac o đo, đuoc vi du trong "kieu hoanh trang" cua Andrea va Giovanni Gabrieli, va ho su dung nhieu nhom nhac cu va ca si khac nhau cung mot luc.
Canvas (be mat ve tranh son dau pho bien) bat nguon tu Venezia trong đau thoi phuc hung. Nhung buc nen ve đau tien nhin chung la tho nham.

Cuoc song vao nhung nam 1750 o Venezia đuoc minh hoa bang cuon tu truyen A Venetian Affair, dua tren nhung buc thu tinh dat dao cua mot quy toc Venezia va nguoi tinh mang nua dong mau nguoi Anh cua ong.
Mot chan dung đang ke đen, khong xu ninh, ve chinh tri Venezia xuat hien trong tac pham The Bravo cua tieu thuyet gia nguoi My James Fennimore Cooper, xuat ban nam 1831. Mot bravo la mot ke đi am sat đuoc thue boi nha nuoc, thuong thi hanh nhiem vu cua minh voi mot stiletto. Tieu thuyet cua Cooper mo ta Venezia nhu la mot che đo đoc tai đoc ac, đieu hanh thong qua am muu va am sat, đuoc che mat na boi su on hoa cua Repubblica Serenissima (Nen cong hoa binh yen).
Cac tac pham lon co lien quan đen Venezia bao gom:


= Van hoc =
Nguoi lai buon thanh Venise (1594-97) va Othello cua William Shakespeare (1603-04)
Watteau in Venise (1994) cua Philippe Sollers
Volpone cua Ben Jonson
Der Geisterseher (The Ghost-Seer) cua Friedrich Schiller
The Aspern Papers (1888) cua Henry James
Death in Venise (Der Tod in Venedig), tieu thuyet nam 1912 cua Thomas Mann va phim nam 1971 cua Luchino Visconti
Tap truyen ngan "Batsin Bu Dunya" (1983) va "Emrah Gulle Gel de Gulme" (1983) cua Orhan Pamuk
"Burbank with a Baedeker: Bleistein with a Cigar" (1920) cua T. S. Eliot
The Silent Gondoliers, truyen ngu ngon do nhan vat S. Morgenstern cua William Goldman ke
The Passion (1987) cua Jeanette Winterson
Tap sach House of Niccolo (8 quyen) cua Dorothy Dunnett
The City of Falling Angels (2005) cua John Berendt
Cry to Heaven cua Anne Rice
Truyen ngan The Assignation cua Edgar Allan Poe
Cornelia Funke's The Thief Lord (2002)
In the Company of the Courtesan (2006) cua Sarah Dunant
Across the River and Into the Trees cua Ernest Hemingway
The Floating Book, Carnevale va The Remedy cua Michelle Lovric
"The Comfort of Strangers" cua Ian McEwan
The Thief of Venise cua Jane Langton
History of My Life cua Giacomo Casanova
Stravaganza: City of Masks cua Mary Hoffman
"Thief Lord" cua Cornelia Funke


= Phim =
From Russia with Love, tieu thuyet (1957) va phim (1963) ve James Bond
The Tourist, phim (2010) voi vai dien cua Angelina Joile va Johnny Depp
Moonraker, tieu thuyet va phim ve James Bond
Phim 1973 Don't Look Now cua Nicolas Roeg, dua theo truyen cua Daphne du Maurier
Solamente Nero (con goi la The Bloodstained Shadow), Antonio Bido đao dien(1978)
Indiana Jones and the Last Crusade (1989)
Nikita (con goi la La Femme Nikita) (1990)
The Wings of the Dove (1997)
Dangerous Beauty (1998), bo phim dua tren truyen The Honest Courtesan cua Margaret Rosenthal ve cuoc đoi cua Veronica Franco
The Italian Job (ban dung lai nam 2003)
The League of Extraordinary Gentlemen (2003)
Just Married (2003)
The Merchant of Venise (2004)
Casanova (phim 2005 phong theo cuoc đoi cua Giacomo Casanova)
Tomb Raider(phim 2002), dua theo tro choi cua Lara Croft
Il Casanova di Federico Fellini (phim 1976 do Federico Fellini đao dien)
Senso, voi cac ngoi sao Alida Valli va Farley Granger; Luchino Visconti đao dien (1954). The loai phim bi kich. Venezia thoi bi Ao chiem đong
Everyone Says I Love You, voi Woody Allen, Alan Alda, Goldie Hawn, Drew Barrymore, Julia Roberts; đao dien Woody Allen (1996). Hai kich ca nhac quay o New York va Venezia.
The Story of Us, cua Rob Reiner, voi Bruce Willis, Michelle Pfeiffer, Tim Matheson (Hoa Ky, 1999)
Summertime voi Katherine Hepburn; đao dien David Lean (1955). Quay noi canh tai Pensione Accademia Villa Maravegie
Othello cua Orson Welles, voi Orson Welles va Suzanne Cloutier, Othello quay đi quay lai khoang ba nam. (Maroc, Y, Phap, Hoa Ky, 1952)
Children of the Century cua D. Kurys (Juliette Binoche, Benoit Maginel, Stefano Dionisi) 1999
Don't Look Now voi Donald Sutherland va Julie Christie. A psychic thriller.(1973)
The Talented Mr. Ripley
The Thief Lord (2006) Aaron Johnson, Rollo Weeks


Thong tin khac Thanh bao tro cho thanh pho la Marco tac gia Phuc am.
Venezia cung noi tieng khap the gioi voi le hoi hoa trang cua no (1 Luu tru ngay 10 thang 6 nam 2010 tai Wayback Machine).
Cac su kien ve Venezia (2 Luu tru ngay 14 thang 8 nam 2006 tai Wayback Machine).
Venezia va pha cua no đuoc UNESCO cong nhan la Di san the gioi.


= Cac nhan vat noi tieng co lien quan toi Venezia =
Đoi voi nhung nguoi sinh ra tai Venezia, xem Nguoi Venezia.
Nhung nhan vat noi tieng co lien quan toi thanh pho bao gom:

Titian (kh. 1488-90 – 27 thang 8, 1576), la nha tien phong cua phong trao Phuc Hung Y truong phai Venezia the ky 16 (ong sinh tai Pieve di Cadore).
Pietro Bembo(20 thang 5, 1470 - 18 thang 1, 1547), hong y va hoc gia.
Marcantonio Bragadin (m. 1571) vi tuong bi nguoi Turk lot da song
Lorenzo Lotto(c.1480 - Loreto, 1556) hoa si ve minh hoa, đuoc xep vao truong phai Venezia.
Veronica Franco (1546-1591), nha tho va gai hang sang thoi Phuc Hung
Antonio Vivaldi (4 thang 3 nam 1678, 28 thang 7 (hoac 27), 1741, Vien), nha soan nhac va choi vi cam thoi Baroque
Giacomo Casanova (con co ten Jacques Casanova; 2 thang 4 nam 1725 - 4 thang 7 nam 1798, tai Dux, Bohemia, ngay nay la Duchcov, Cong hoa Sec) la mot nha tham hiem, nha van nguoi Venezia.
Rosalba Carriera (7 thang 10 nam 1675 – 15 thang 4 nam 1757), noi tieng voi cac tac pham bang mau phan.
Emilio Vedova (9 thang 8 nam 1919), mot trong nhung hoa si truong phai hien đai cua Y
Tintoretto (1518 - 31 thang 5, 1594), co le la hoa si xuat sac nhat cuoi thoi Phuc Hung Y.
Giovanni Bellini (kh. 1430-1516), hoa si Phuc Hung, co le la hoa si dong Bellini noi tieng nhat.
Elena Lucrezia Cornaro Piscopia (5 thang 6 nam 1646 - 26 thang 7 nam 1684), phu nu đau tien tren the gioi nhan hoc vi tien si.
Bruno Maderna (21 thang 4 nam 1920 - 13 thang 11 nam 1973), chi huy dan nhac nguoi Y-Đuc va nha soan nhac the ki 20.
Tiepolo (5 tang 3, 1696 - 27 thang 3 nam 1770), hoa si tranh tuong "Grand Manner" tu Cong hoa Venezia.
Baldassare Longhena (1598 - 18 thang 2 nam 1682), mot trong nhung kien truc su co tieng nhat cua truong phai Baroque.
Goldoni (25 thang 2 nam 1707 - 6 thang 2 nam 1793), cung voi Pirandello, Goldoni co le la nhung ten tuoi trong nganh san khau nghe thuat Y, tai Y cung nhu o nuoc ngoai.
Carlo Gozzi (13 thang 12 nam 1720 – 4 thang 4 nam 1806), mot trong nhung nha soan kich xuat sac nhat the ki 18.
Luigi Nono (29 thang 1 nam 1924 - 8 thang 5 nam 1990), nha soan nhac hang đau cho the loai nhac khi va nhac đien tu.
Carlo Scarpa (2 thang 6 nam 1906 - 1978, Sendai, Nhat), kien truc su voi hieu biet sau sac ve vat lieu.
Sebastian Cabot (kh. 1484 – 1557, hay sau đo), nha tham hiem.
Marco Polo (15 thang 9, 1254 - 8 thang 1, 1324), thuong gia va nha tham hiem, cung voi cha Niccolo va cau Maffeo, la nhung nguoi Phuong Tay đau tien đi qua Con đuong to lua toi Trung Quoc (ma ong goi la Cathay) va tiep kien Đai han cua Đe quoc Mong Co, Hot Tat Liet (chau noi cua Thanh Cat Tu Han). Cac chuyen đi cua ong đuoc chep lai trong Il Milione (Marco Polo du ky).
Tomaso Albinoni (8 thang 6 nam 1671 - 17 thang 1 nam 1751), nha soan nhac baroque.
Canaletto, (28 thang 10 nam 1697 - 19 thang 4 nam 1768), nghe si noi tieng voi cac buc vedute (tranh toan canh) ve Venezia.
Sebastiano Venier, (kh. 1496 - 3 thang 3, 1578), Doge cua Venezia tu 11 thang 6, 1577 đen 1578..


= Cac tu nuoc ngoai co nguon goc tu Venezia =
arsenal, ciao, ghetto, gondola, lazaret, lagoon, lido, Montenegro.
"Venezuela" co nghia la "Venezia nho".


= Xem them =
Lien hoan phim Venezia
Biennale di Venezia
Danh sach cac hoa si va kien truc su cua Venezia
Danh sach cac nhiep anh gia cua Venezia
Danh sach cac tuong đai kien truc cua Venezia
Danh sach cac noi đuoc biet nhu la 'Venezia cua thu gi đo'
Nguoi Veneto co va ngon ngu Veneto
Su e zo per i ponti


= Thanh pho ket nghia =
 Sarajevo, Bosna va Hercegovina (1994)
 Tallinn, Estonia
 To Chau, Trung Quoc (1980)
 Nurnberg, Đuc (1999)
 Istanbul, Tho Nhi Ky (1993)
 Kedke, Hy Lap (2000)
 Thanh Đao, Trung Quoc (2001)
 Thessaloniki, Hy Lap (2003)


Chu thich Tham khao = Tac pham dang hoc thuat =
Chambers, D.S. (1970). The Imperial Age of Venise, 1380-1580. London: Thames & Hudson. The best brief introduction in English, still completely reliable.
Contarini, Gasparo (1599). The Commonwealth and Gouernment of Venise. Lewes Lewkenor, trsl. London: "Imprinted by I. Windet for E. Mattes." The most important contemporary account of Venise's governance during the time of its blossoming. Also available in various reprint editions.
Drechsler, Wolfgang (2002). "Venise Misappropriated." Trames 6(2), pp. 192–201. A scathing review of Martin & Romano 2000; also a good summary on the most recent economic and political thought on Venise. For more balanced, less tendentious, and scholarly reviews of the Martin-Romano anthology, see "The Historical Journal" (2003) "Rivista Storica Italiana" (2003).
Grubb, James S. (1986). "When Myths Lose Power: Four Decades of Venetian Historiography." Journal of Modern History 58, pp. 43–94. The classic "muckraking" essay on the myths of Venise.
Martin, John Jeffries and Dennis Romano (eds). Venise Reconsidered. The History and Civilization of an Italian City-State, 1297-1797. Baltimore, MD: Johns Hopkins UP. The most recent collection on essays, many by prominent scholars, on Venise.
Muir, Edward (1981). Civic Ritual in Renaissance Venise. Princeton, NJ: Princeton UP. The classic of Venetian cultural studies, highly sophisticated.
Rosch, Gerhard (2000). Venedig. Geschichte einer Seerepublik. Stuttgart: Kohlhammer. In German, but the most recent top-level brief history of Venise.


= Khac =
Ruskin, John (1853). The Stones of Venise. Abridged edition Links, JG (Ed), Penguin 2001. ISBN 0-14-139065-4. Seminal work on architecture and society
di Robilant, Andrea (2004). A Venetian Affair. Harper Collins. ISBN 1-84115-542-X Biography of Venetian nobleman and lover, from correpondence in the 1750s.


Lien ket ngoai = Van hoc =
FictionalCities.co.uk Novels set in Venise listed and reviewed


= Thong tin o Venezia =
Official Site of the City of Venise
UNESCO Venise Office
Padua-Venise Metropolitan Area Luu tru ngay 25 thang 8 nam 2006 tai Wayback Machine
La Biennale
Marciana Library Luu tru ngay 15 thang 8 nam 2006 tai Wayback Machine
Musei Civici Veneziani
Museo Guggenheim Luu tru ngay 15 thang 9 nam 2008 tai Wayback Machine
Bevilacqua La Masa Foundation
Cini Foundation
Venise Marathon
Querini Stampalia Foundation Luu tru ngay 30 thang 4 nam 2013 tai Wayback Machine
Teatro La Fenice
Florian Caffe San Marco
Airport in Venise
Municipal Casino
`Ca Foscari` University Luu tru ngay 20 thang 8 nam 2006 tai Wayback Machine
VIU - Venise International University Luu tru ngay 20 thang 8 nam 2006 tai Wayback Machine
IUAV - the Venise Higher Learning Institute of Architecture Luu tru ngay 27 thang 7 nam 2010 tai Wayback Machine
The Istituto Veneto di Scienze, Lettere ed Arti Luu tru ngay 28 thang 9 nam 2007 tai Wayback Machine
Venetian palatial architecture
VeniseWelcome.com
Venise: A bridge a street - Venise of the Venetians


= Ban đo va tour du lich ao =
Satellite image from Google Maps


= Tin tuc =
News about Venise by Google News


= Webcam =
Venise Webcams
A real-time webcam Luu tru ngay 9 thang 9 nam 2006 tai Wayback Machine (Canal Grande from Palazzo Balbi toward Rialto)