Nigeria (/naɪˈdʒɪəriə/; phien am: "Ni-gie-ri-a"), ten chinh thuc la Cong hoa Lien bang Nigeria (tieng Anh: Federal Republic of Nigeria) la mot quoc gia thuoc khu vuc Tay Phi va cung la nuoc đong dan nhat tai chau Phi voi dan so đong thu 6 tren the gioi. Theo so lieu thang 7 nam 2013, dan so cua Nigeria la 174.507.539 nguoi. Nigeria giap Benin ve phia tay, Niger ve phia bac, voi Tchad ve phia đong-bac va voi Cameroon ve phia đong. Phia nam Nigeria la Vinh Guinea, mot bo phan cua Đai Tay Duong.
Con nguoi đa co mat tai Nigeria khoang 9000 nam truoc cong nguyen. Trong lich su, tai Nigeria đa ton tai rat nhieu quoc gia khac nhau voi nhung nen van hoa rieng đac sac. Buoc sang the ky XIX, Nigeria tro thanh thuoc đia cua Đe che Anh. No gianh đuoc đoc lap vao ngay 1 thang 10 nam 1960. Tuy nhien, sau đo Nigeria lai nam duoi su cai tri cua chinh phu quan su đoc tai cho đen mai nam 1999, khi nen dan chu đuoc phuc hoi. Ngay nay, Nigeria la mot nuoc đang phat trien va chi so phat trien con nguoi đang dan cao. Nigeria la nuoc co tru luong dau mo lon nhat chau Phi va la thanh vien cua to chuc cac nuoc xuat khau dau mo (OPEC). Nho xuat khau dau mo, kinh te Nigeria đa bat đau phat trien trong nhung nam gan đay nhung van phai đoi mat voi nhieu thach thuc to lon. Nam 1960, Nigeria tro thanh thanh vien cua Lien Hop Quoc, ngoai ra no con tham gia cac to chuc khac nhu Lien minh chau Phi, va Khoi Thinh vuong chung Anh.


Lich su = Thoi tien su =

Nhung nha khao co đa phat hien ra nguoi Nok o trung tam Nigeria tao cac san pham đieu khac bang đat nung. Mot san pham đieu khac cua nguoi Nok tai hoc vien nghe thuat Minneapolis mieu ta mot vi chuc sac cam mot cai ba toong o tay phai va mot cai truy o tay trai. Đay la nhung bieu tuong quyen luc cua cac Pharaoh Ai Cap co đai, than Osiris, va the hien rang cau truc xa hoi va ton giao cua Ai Cap co đai co mat vao cuoi giai đoan Pharaoh cua Nigeria.
O phia bac cua đat nuoc (Kano va Katsina) hinh thanh lich su tu khoang nam 999. Vuong quoc Sauna va đe che Kanem-Bornu đa phat trien nhu nhung khu thuong mai giua Bac va Tay Phi. Đau the ky XIX duoi thoi Usman Dan Fodio, Fulani la thu linh cua đe che Fulani ton tai đen nam 1903 khi Fulani bi chia cat thanh cac thuoc đia cua chau Au. Giua nam 1750 va 1900, khoang 1/3 đen 2/3 dan so Fulani la no le.
Cac vuong quoc Ife va Oyo cua nguoi Yoruba o phia tay-nam cua Nigeria tro nen hung manh vao nam 700-900 va 1400. Tuy nhien, than thoai Yoruba noi rang IIe-lfe la nguon goc cua loai nguoi va rang chinh no đa tao ra cac nen van minh khac.
Ve phia Nam cua Nigeria la Vuong Quoc Nri cua nguoi Igbo phat trien vao thoi ky nhieu tranh cai tu the ky X đen 1911. Vuong quoc Nri đuoc thong tri boi Eze Nri. Thanh pho cua Nri đuoc coi nhu nen tang van hoa Igbo. Nri va Aguleri, noi khoi sinh nhung sang tao than thoai la lanh tho cua thi toc Umeuri, nhung nguoi ma noi giong tu thoi ky toc truong Eri.


= Thoi thuoc đia =

Nhung nha tham hiem Bo Đao Nha la nhung nguoi đau tien bat đau buon ban voi Nigeria tai cang ma ho đat ten la Lagos va Calabar. Nhung nguoi chau Au buon ban voi cac bo toc song gan bo bien va đoi khi ho con đam phan đe đuoc buon ban ca no le cho du đieu đo phuong hai đen nhieu bo toc khac o Nigeria. Sau cuoc chien tranh Napoleon, nguoi Anh mo rong thuong mai vao sau ben trong Nigeria. Do đo rat nhieu cong dan o cac thuoc đia cua Anh truoc đay co nguon goc tu cac sac toc Nigeria.
Nam 1885 nguoi Anh tuyen bo khu vuc anh huong cua minh o Tay Phi va đuoc quoc te cong nhan. Trong nam sau Cong ty Hoang gia Niger đuoc thanh lap duoi su quan ly cua George Taubman Goldie. Nam 1900 dien tich đat cua cong ty chuyen sang cho chinh phu Anh kiem soat voi muc đich cung co anh huong đoi voi Nigeria bay gio. Ngay 01 thang 1 nam 1901 Nigeria tro thanh nuoc đuoc Anh bao ho, va thuoc mot phan cua Đe quoc Anh. Nhieu cuoc chien chong lai su banh truong cua Anh do cac tieu bang cua Nigeria phat đong đa dien ra vao cuoi the ky XIX va đau the ky XX. Đang chu y nhat la cuoc chien xam luoc Benin cua Anh vao nam 1897 va Chien tranh Anglo-Aro tu nam 1901 đen 1902. Su sup đo cua cac tieu bang nay dan đen su cai tri cua nguoi Anh o khu vuc Niger.
Nam 1914, khu vuc Niger chinh thuc đuoc thong nhat thanh Khu vuc Thuoc đia va Bao ho Nigeria. Ve mat hanh chinh, Nigeria van chia thanh cac tinh phia Bac, phia Nam va thuoc đia Lagos. Nen giao duc phuong Tay cung voi nen kinh te hien đai phat trien o phia nam nhanh hon o phia bac, va ket qua đuoc cam nhan ro trong đoi song chinh tri cua Nigeria hon bao gio het. Nam 1936 che đo no le cuoi cung o mien bac Nigeria bien mat.
Sau Chien tranh the gioi II, do su phat trien cua chu nghia dan toc Nigeria va phong trao đoi đoc lap, Hien phap Nigeria do Chinh phu Anh soan thao đa dan dan đua Nigeria thanh chinh phu đai dien o cap đo lien bang. Vao giua the ky XX, lan song đoc lap đa lan khap chau Phi.


= Sau đoc lap =
Ngay 01 thang 10 nam 1960, Nigeria gianh đuoc đoc lap tu Vuong quoc Anh. Chinh quyen tu chu moi thanh lap la mot lien minh cua cac đang bao thu: Đang Nhan dan Nghi vien Nigeria (NPC), mot đang nam duoi su kiem soat cua nhung nguoi mien Bac va nhung nguoi theo đao Hoi; con nhung nguoi Igbo va Thien chua giao thanh lap Hoi đong quoc gia Nigeria-Cameroons (NCNC) do Nnamdi Azikiwe lanh đao, va la nguoi đau tien giu vi tri Toan quyen Nigeria vao nam 1960. Phe đoi lap voi quan điem tuong đoi tu do thanh lap Nhom Hanh đong (Action Group-AG) chiu chi phoi cua nhung thanh vien bo toc Yoruba duoi su lanh đao cua Obafemi Awolowo. Nhung su khac biet ve van hoa va chinh tri giua cac bo toc lon cua Nigeria, bao gom bo toc Hausa (mien bac), Igbo (mien đong) va Yoruba (mien tay), la rat ro net.
Mot su mat can bang trong trat tu xa hoi đa bi tao ra do ket qua cua cuoc bo phieu pho thong nam 1961. Nam Cameroon quyet đinh gia nhap vao Cong hoa Cameroon, trong khi Bac Cameroon lai lua chon o lai Nigeria. Phan phia bac cua đat nuoc bay gio lon hon nhieu so voi phan phia nam. Nigeria tach khoi Lien hiep Anh vao nam 1963 va tuyen bo tro thanh mot Cong hoa Lien bang; Azikiwe la vi chu tich lien bang đau tien. Khi cuoc bau cu dien ra nam 1965, AG đa đanh mat su kiem soat khu vuc tay Nigeria vao tay Đang Dan chu Quoc gia Nigeria, mot su pha tron cua cac phan tu bao thu Yoruba duoi su hau thuan cua Chinh phu Lien bang trong boi canh đang ngo cua cuoc bau cu.


= Noi chien =
Su bat on chinh tri cung voi tinh trang tham nhung va gian lan trong qua trinh bau cu vao nam 1966 đa dan đen cac cuoc đao chinh quan su lien tiep. Cuoc đao chinh đau tien dien ra vao thang Gieng va lanh đao boi nhung nguoi tre tuoi canh ta duoi su chi huy cua thieu ta luc quan Emmanuel Ifeajuna va Chukwuma Nzeogwu Kaduna. No đa phan nao thanh cong; nhung nguoi tham gia cuoc đao chinh đa giet chet Thu tuong Chinh phu, Abubakar Tafawa Balewa, thu linh mien bac Ahmadu Bello, va nguoi đung đau mien tay Ladoke Akintola. Mac du vay, phe đao chinh khong the thiet lap mot chinh quyen trung uong do kho khan ve hau can. Tong thong lam thoi khi đo, Nwafor Orizu, đa bi buoc phai ban giao chinh quyen cho Quan đoi Nigeria, duoi su chi huy cua tuong JTU Aguyi-Ironsi.
Sau đo lai co mot cuoc đao chinh thanh cong khac, duoi su ho tro chu yeu boi nhung si quan quan đoi mien bac va nhung nguoi mien bac cung ho đang NPC, va theo su sap đat cua nhung si quan mien bac, Đai ta Yakubu Gowon tro thanh Quoc truong. Mot loat cac su kien xay ra don dap đa lam gia tang cang thang va bao luc giua cac sac toc. Cuoc đao chinh cua nhung nguoi mien bac, ma chu yeu mang đong co sac toc va ton giao, đa gay ra rat nhieu thuong vong cho quan đoi va thuong dan, va phan lon thuoc bo toc Igbo.
Cac vu bao luc voi bo toc Igbo khien nhieu vung muon co quyen tu chu va tranh khoi su đan ap cua quan đoi. Vi the, thang 5 nam 1967, mien đong đa tu thanh lap mot nha nuoc đoc lap theo nguyen vong cua nhan dan, goi la Cong hoa Biafra duoi su lanh đao cua Đai ta Emeka Ojukwu. Cuoc Noi chien Nigeria bat đau vao ngay 6 thang 7 nam 1967 khi mien Bac va mien Tay hop suc lai tan cong mien đong va mien nam tai Garkem, bao hieu su khoi đau cua cuoc chien keo dai 30 thang va ket thuc vao thang 1 nam 1970. Hon mot trieu nguoi đa chet trong cuoc noi chien ba nam đo.
Cuoc chien ket thuc voi su cham dut cua nha nuoc Cong hoa Biafra. Tuy nhien, xung đot sac toc van tiep tuc cang thang. Mien đong va nam duoi su quan ly cua quan đoi quoc gia. Nguoi đung đau nha nuoc va chinh phu thay đoi lien tuc, do cac tuong linh quan đoi co gang lat đo Gowon cung voi vi vua đuoc phong Murtala Mohammed; noi chien chinh thuc ket thuc voi viec Olusegun Obansanjo len lam quoc truong sau vu am sat Gowon.


= Thoi ky quan tri =
Trong thoi ky bung no dau mo nhung nam 1970, Nigeria gia nhap OPEC va hang ty đo thu ve tu khai thac dau o luu vuc song Niger chay vao ngan sach Nigeria. Tuy nhien, tinh trang tham nhung gia tang o moi cap chinh quyen đa lang phi hau het. Cac tuong linh quan đoi mien Bac huong loi rat nhieu trong khi nguoi dan va nen kinh te chiu thiet hai. Loi nhuan tu dau mo đa tang su ho tro cua chinh phu cho cac tieu bang, nhung đong thoi chinh quyen trung uong lai tro thanh trung tam cua cac tranh chap chinh tri va cai "tui" cua quyen luc trong nuoc. Ngoai ra doanh thu dau mo con khien cho chinh quyen va nen kinh te phu thuoc qua nhieu vao dau mo, dan đen cac lo ngai ve bat on kinh te mot khi thi truong the gioi bien đong.
Bat đau tu nam 1979, dan chu phan nao đuoc tra lai o Nigeria khi Obasanjo chuyen giao quyen luc cho che đo dan su cua Shehu Shagari. Tuy nhien, Chinh phu Shagari lai bi cao buoc tham nhung va bat luc boi hau het cac thanh phan xa hoi o Nigeria; va bi lat đo trong cuoc đao chinh quan su cua Mohammadu Buhari sau cuoc tai bau cu gian lan vao nam 1984. Sau đo, no lai đuoc phan lon nguoi dan xem nhu la mot buoc tien moi. Buhari hua se tien hanh nhung cai cach lon, nhung nhung gi chinh phu cua ong lam đuoc khong tot hon so voi chinh phu truoc đo la may, va mot cuoc đao chinh quan su khac thanh cong vao nam 1985 đa lat đo ong.
Nguoi đung đau nha nuoc moi, Ibrahim Babangida, tu xung cac chuc danh Tong thong, Tu lenh truong luc luong vu trang va Hoi đong quan su cam quyen toi cao; đong thoi ong cung lay moc nam 1990 la thoi han chot thanh lap chinh quyen dan su. Nhiem ky cua Babangida đuoc đanh dau bang mot loat cac hoat đong chinh tri: lap "Chuong trinh đieu chinh cau truc cua Quy tien te quoc te" (SAP) đe ho tro tra no quoc te cua Nigeria, ma hau het doanh thu cua lien bang danh rieng đe tra no. Ong cung cho la đa gay them cang thang ton giao trong nuoc, đac biet voi mien nam (gom chu yeu la nhung nguoi theo Co đoc giao) bang viec đua Nigeria gia nhap To chuc Hoi nghi Hoi giao.
Sau khi song sot trong mot vu đao chinh that bai, ong đa lui thoi han chot trao tra quyen luc cho chinh quyen dan su toi nam 1992. Khi bau cu tu do va cong bang cuoi cung cung đuoc to chuc vao ngay 12 Thang 6 nam 1993, Babangida tuyen bo rang ket qua bau cu tong thong thang loi ve phia Moshood Kashimawo Olawale Abiola vo hieu luc va bi huy bo; viec nay lam day len hang loat cuoc bieu tinh bao luc dan su khien cho đat nuoc lam vao khung hoang chinh tri trong nhieu tuan va buoc Babangida phai giu loi hua chuyen giao quyen luc cho mot chinh quyen dan su. Che đo Babangida đuoc xem la o đinh điem cua tham nhung trong lich su Nigeria.
Che đo tam quyen cua Babangida do Ernest Shonekan lam tong thong lam thoi chi ton tai đen cuoi nam 1993 khi tuong Sani Abacha len nam quyen sau mot cuoc đao chinh quan su khac. Abacha đuoc xem la nha đoc tai tan bao nhat cua Nigeria va san sang dung bao luc voi quy mo lon đe giai quyet cac xung đot dan su. Nguoi ta phat hien tai khoan cua Abacha o nhieu ngan hang chau Au. Ong tranh đuoc am muu đao chinh bang cach hoi lo cac tuong linh quan đoi. Hang tram trieu đo la trong tai khoan truy nguon tu ong ta đa đuoc cong bo vao nam 1999. Che đo cham dut vao nam 1998 sau cai chet đang ngo cua nha đoc tai. Đieu nay đa mang lai tia hy vong cho nen dan chu o Nigeria.


= Gan đay =
Nigeria lai đat đuoc dan chu trong nam 1999 sau khi Olusegun Obasanjo, cuu tuong linh quan đoi va la nguoi đung đau nha nuoc truoc đo, đuoc bau lam Tong thong moi, ket thuc gan 33 nam quan đoi cam quyen (tu 1966 cho đen 1999), khong bao gom nuoc Cong hoa thu hai ngan ngui (giua nam 1979 va 1983) cua cac nha quan su đoc tai nam quyen trong cuoc đao chinh đao chinh lien tiep vao cac thoi ky quan đoi cam quyen o Nigeria 1966-1979 va 1983-1998.
Mac du cac cuoc bau cu đua Obasanjo len nam quyen vao nam 1999 va mot lan nua vao nam 2003 bi đanh gia la khong tu do va khong cong bang, Nigeria đa cho thay nhung thay đoi ro ret trong no luc chong tham nhung cua chinh phu va đay nhanh phat trien. Trong khi Obasanjo bay to thai đo san sang chong tham nhung, ong lai bi cao buoc tham nhung boi nhung nguoi khac.
Umaru Yar'Adua, cua Đang Dan chu Nhan dan, len nam quyen trong cuoc tong tuyen cu nam 2007, cuoc bau cu bi cong đong quoc te len an co nhieu gian lan.
Bao luc sac toc o khu vuc san xuat dau Niger va co so ha tang thieu thon la nhung van đe hien tai cua Nigeria.


Chinh phu va chinh tri Chinh quyen Nigeria mo phong theo chinh the Cong hoa lien bang cua Hoa Ky, voi quyen hanh phap thuoc tong thong va quan ly theo mo hinh He thong Westminster trong thanh lap va quan ly cac cap cua co quan lap phap luong vien. Tong thong hien tai cua Nigeria la Bola Tinubu. Tong thong vua la nguoi đung đau nha nuoc vua la nguoi đieu hanh quoc gia va đuoc bau bang cach bo phieu pho thong voi toi đa hai nhiem ky bon nam.
Quyen luc cua tong thong đuoc giam sat boi mot Thuong vien va Ha vien ket hop trong mot co quan luong vien goi la Hoi đong Quoc gia. Thuong vien la mot co quan gom 109 ghe voi ba đai bieu tu moi tieu bang va mot đai bieu tu vung thu đo Abuja; cac đai bieu đuoc bau bang phieu pho thong cho nhiem ky bon nam. Ha vien chua 360 ghe va so luong ghe theo ty le dan so moi tieu bang.
Chu nghia vi chung, đan ap ton giao, va Chu nghia dan toc hep hoi (prebendalism) đong vai tro quan trong trong chinh tri Nigeria ca truoc va sau đoc lap vao nam 1960. Su thien vi bo toc tham nhap vao nen chinh tri Nigeria va pha vo cac no luc chung nham xay dung mot chinh phu đa sac toc. Chu nghia dan toc cung đa dan đen su phat trien cua cac phong trao ly khai nhu MASSOB, phong trao quoc gia nhu Hoi nghi nhan dan Oodua, phong trao giai phong đong bang song Niger, va cuoc noi chien. Ba nhom sac toc lon nhat (Hausa, Yoruba va Igbo) đa duy tri su anh huong lich su cua minh trong nen chinh tri Nigeria; tranh đua giua ba nhom đa gay ra tinh trang tham nhung va hoi lo.
Boi vi cac van đe tren, hien nay cac đang chinh tri cua Nigeria mang tinh chat Chu nghia đai dan toc (pan-nationalism) va khong sung đao (mac du đieu nay khong ngan can vi the ap đao ngay cang gia tang cua cac bo toc lon). Cac đang chinh tri lon hien nay bao gom đang Dan chu Nhan dan Nigeria đang cam quyen voi 223 ghe trong Ha vien va 76 ghe trong Thuong vien (61,9% va 69,7%) va do Tong thong đuong nhiem Bola Tinubu đung đau; đang đoi lap Toan dan Nigeria (All Nigeria People's Party) duoi su lanh đao cua Muhammadu Buhari nam 96 ghe Ha vien va 27 ghe trong Thuong vien (26,6% va 24,7%). Ngoai ra con co khoang hai muoi đang đoi lap nho khac.


= Luat =
Co bon he thong luat rieng biet o Nigeria:

Luat Anh Quoc co nguon goc duoi thoi ky thuoc đia Anh.
Thong luat, phat trien sau khi tach khoi thuoc đia.
Tap quan phap co nguon goc tu cac phong tuc-tap quan ban đia.
Luat Sharia, chi đuoc su dung o phia bac Nigeria, noi chu yeu la nguoi Hoi giao. Đo la mot he thong phap luat Hoi giao von đa đuoc su dung lau truoc thoi ky thuoc đia o Nigeria nhung gan đay đuoc chinh tri hoa va đau tien đuoc tai su dung o Zamfara vao cuoi nam 1999, sau đo co them muoi mot tieu bang khac theo. Cac bang co su dung la Kano, Katsina, Niger, Bauchi, Borno, Kaduna, Gombe, Sokoto, Jigawa, Yobe, va Kebbi.
Nigeria co nganh tu phap, cao nhat la Toa an toi cao Nigeria.


= Ngoai giao =

Sau khi gianh đuoc đoc lap vao nam 1960, Nigeria lay chinh sach giai phong va phuc hoi chau Phi lam trung tam cac chinh sach đoi ngoai va đong mot vai tro hang đau trong cuoc chien chong che đo apartheid o Nam Phi. Mot ngoai le đien hinh trong chinh sach đoi ngoai cua Nigeria la moi quan he gan gui voi Israel trong suot nhung nam 1960, voi viec Israel tai tro va giam sat viec xay dung cac toa nha quoc hoi cua Nigeria.
Chinh sach đoi ngoai cua Nigeria đa som đuoc thu nghiem trong nhung nam 1970 sau khi đat nuoc thong nhat tu cuoc noi chien; sau đo, Nigeria nhanh chong tham gia vao cac cuoc đau tranh đang dien ra o cac tieu vung phia nam chau Phi. Mac du Nigeria chua bao gio gui mot luc luong vien chinh tham gia trong cac cuoc đau tranh đo, nhung Nigeria đong gop tich cuc đe giup đang Đai hoi dan toc Phi (ANC) o Nam Phi bang cach the hien quan điem cung ran chong lai che đo phan biet chung toc va su mo rong cua no o phia nam chau Phi. Ngoai ra, Nigeria con ho tro mot khoan tien lon cho phong trao đau tranh chong thuc dan. Nigeria cung la mot thanh vien sang lap cua To chuc Thong nhat chau Phi (nay la Lien minh chau Phi), va đa anh huong rat lon o Tay Phi va chau Phi. Nigeria đa thuc đay cac no luc hop tac o khu vuc Tay Phi, la thanh vien cot yeu cua to chuc kinh te ECOWAS va quan su ECOMOG.
Voi lap truong lay chau Phi lam trung tam, Nigeria đa tinh nguyen gui quan sang Congo ho tro Lien Hop Quoc ngay sau khi đoc lap (va đa duy tri thanh vien ke tu thoi điem đo); Nigeria cung ho tro mot so đang phai tu tri o cac nuoc chau Phi khac vao nhung nam 1970, bao gom ho tro cho đang MPLA cua Angola, SWAPO tai Namibia, va tro giup Mozambique, va Zimbabwe (sau đo Rhodesia) chong thuc dan ve kinh te va quan su.
Nigeria la thanh vien trong Phong trao khong lien ket, va vao cuoi thang 11 nam 2006 đa to chuc Hoi nghi thuong đinh chau Phi-Nam My tai Abuja đe thuc đay cai goi la moi lien ket "Nam-Nam" tren nhieu linh vuc. Nigeria cung la mot thanh vien cua Toa an Hinh su Quoc te, va Khoi Thinh vuong chung, to chuc ma no bi truc xuat tam thoi vao nam 1995 duoi che đo Abacha.
Nigeria van la nuoc chu chot trong nganh cong nghiep dau quoc te tu nhung nam 1970, va la thanh vien trong To chuc cac nuoc xuat khau dau lua OPEC tu Thang Bay 1971. Voi vai tro la mot trong nhung nuoc san xuat dau khi lon, no duy tri quan he voi ca nuoc phat trien, đac biet la Hoa Ky va gan đay la Trung Quoc va cac nuoc đang phat trien, đac biet la Ghana, Jamaica va Kenya.
Hang trieu nguoi Nigeria đa di cu vao nhung thoi điem kinh te kho khan toi chau Au, Bac My va Australia. Nguoi ta uoc tinh rang hon mot trieu nguoi Nigeria đa di cu sang Hoa Ky va tao thanh cong đong nguoi My goc Nigeria. Trong so cac cong đong hai ngoai co cong đong "Egbe Omo Yoruba".


= Quan đoi =
Quan đoi Nigeria co nhiem vu bao ve Cong hoa Lien bang Nigeria, đam bao loi ich an ninh toan cau cua Nigeria, va ho tro cac no luc gin giu hoa binh, đac biet la o Tay Phi.
Quan đoi Nigeria bao gom luc quan, hai quan va khong quan. No đong mot vai tro quan trong trong lich su cua đat nuoc ke tu khi đoc lap. Cac uy ban cach mang khac nhau đa chiem quyen kiem soat va đieu hanh đat nuoc trong mot thoi gian dai. Thoi ky cuoi cung ket thuc vao nam 1999 sau cai chet bat ngo cua cuu đoc tai Sani Abacha vao nam 1998, va sau đo nguoi ke nhiem ong, Abdulsalam Abubakar, đa ban giao quyen luc cho chinh phu dan cu cua Olusegun Obasanjo vao nam 1999.
Voi vai tro la nuoc đong dan nhat chau Phi, Nigeria đa gan cho luc luong quan đoi cua minh trach nhiem gin giu hoa binh chau Phi. Tu nam 1995, quan đoi Nigeria đuoc to chuc ECOMOG giao nhiem vu giu hoa binh tai Liberia (1997), Bo Bien Nga (1997-1999), Sierra Leone 1997-1999, va hien nay trong khu vuc Darfur cua Sudan trong luc luong Lien minh chau Phi.


= Hanh chinh =

Nigeria đuoc chia thanh ba muoi sau tieu bang va mot Lanh tho Thu đo lien bang, tiep tuc lai chia nho thanh 774 khu vuc chinh quyen đia phuong. Su bat on cua cac tieu bang, trong đo chi co ba tieu bang đoc lap, phan anh lich su hon loan cua đat nuoc va nhung kho khan trong viec thong nhat cac cap chinh quyen.
Nigeria đa co it nhat 6 thanh pho tren 1 trieu dan (tu lon đen nho : Lagos, Kano, Ibadan, Kaduna, Port Harcourt, va Thanh pho Benin). Lagos la thanh pho lon nhat o khu vuc can Sahara, chi tinh rieng o noi đo đa co dan so tren 10 trieu. Dan so thanh pho cua Nigeria hon mot trieu bao gom Lagos (7.937.932), Kano (3.848.885), Ibadan (3.078.400), Kaduna (1.652.844), Port Harcourt (1.320.214), Thanh pho Benin (1.051.600), Maiduguri (1.044.497) va Zaria (1.018.827). Tuy nhien, nhung so lieu nay thuong xuyen gay tranh cai o Nigeria


Danh sach tieu bang Đia ly Nigeria nam o Tay Phi tren Vinh Guinea va co tong dien tich 923.768 km2 (356.669 sq mi), la quoc gia lon thu 32 tren the gioi. No co 4.047 km (2.515 mi) đuong bien gioi, trong đo Benin 773 km, Niger 1497 km, Tchad 87 km, Cameroon 1690 km, va co mot đuong bo bien it nhat 853 km. Điem cao nhat Nigeria la Chappal Waddi voi đo cao 2.419 m (7.936 ft). Cac song chinh la Niger va Benue hoi tu roi đo vao đong bang song Niger, mot trong nhung đong bang lon nhat the gioi va tao nen mot vung rung ngap man Trung Phi rong lon.
Nigeria cung la mot trung tam quan trong đoi voi đa dang sinh hoc. Nhieu nguoi tin rang cac khu vuc xung quanh Calabar, bang Cross River, tap trung nhieu loai buom nhat the gioi. Loai khi khoan chi đuoc tim thay trong tu nhien o Đong Nam Nigeria va Cameroon lan can
Nigeria co mot canh quan đa dang. Vung phia nam xa xoi co khi hau rung mua nhiet đoi, noi luong mua hang nam la 60-80 inch (1.524 đen 2.032 mm). Ve phia đong nam la khu vuc đoi Obudu. Vung đong bang ven bien xuat hien o ca hai phia tay nam va đong nam. Phan phia nam phan lon la đam lay ngap man co cay đuoc, su, vet che phu. Phia Bac cua vung nay la đam lay nuoc ngot chua tham thuc vat đa dang cua ca nuoc ngot va nuoc man.
Khu vuc đia hinh rong nhat cua Nigeria la cac thung lung cua song Niger va Benue (hai song nay hop nhat vao nhau va tao thanh the chu Y). Ve phia tay nam cua song Niger la cao nguyen go ghe, va phia đong nam cua song Benue la đoi nui trai dai toi tan đuong bien gioi voi Cameroon, vung nui đat nay la mot phan cua vung sinh thai rung cao nguyen Cameroon. Khu vuc gan bien gioi voi Cameroon giap bien la rung nhiet đoi phong phu, va la mot phan cua vung sinh thai rung ven bien Cross-Sanaga-Bioko, mot trung tam quan trong đoi voi đa dang sinh hoc bao gom khi khoan ma chi tim thay trong tu nhien o khu vuc nay va qua bien gioi tai Cameroon. Khu vuc mien nam Nigeria giua song Niger va Cross đa co it nhieu dien tich rung bien mat va đuoc thay the bang đong co. Khu vuc giua phia nam va xa ve phia bac la hoang mac xa-van voi luong mua khoang 20 đen 60 inch (508 va 1.524 mm) moi nam.


Moi truong Khu vuc đong bang Nigeria, trung tam cua nganh cong nghiep dau mo, đa xay ra vai su co tran dau nghiem trong va cac van đe moi truong khac. 
Quan ly chat thai bao gom xu ly nuoc thai, giai quyet lien quan giua nan pha rung va suy thoai đat đai, cung voi hien tuong Trai Đat nong len la nhung van đe moi truong lon o Nigeria. Xu ly chat thai la mot trong nhung van đe quan trong cua mot thanh pho lon nhu Lagos, va cac thanh pho khac cua Nigeria. No cung đi đoi voi cac van đe phat trien kinh te, tang truong dan so va su yeu kem cua thanh pho trong kiem soat gia tang chat thai cong nghiep.
Viec len ke hoach cac cum cong nghiep thieu tinh khoa hoc, tinh trang đo thi hoa, ngheo đoi va thieu nang luc đieu hanh cua chinh quyen thanh pho đuoc xem la nhung ly do chinh lam van đe chat thai o cac thanh pho lon cua Nigeria them tram trong hien nay. Mot so cac giai phap đuoc chinh quyen đua ra tham chi gay them tham hoa cho moi truong, dan đen chat thai chua qua xu ly đuoc đo truc tiep ra ngoai moi truong gay o nhiem cac con song va mach nuoc ngam.
Ve van đe Trai Đat nong len, chau Phi chi đong gop khoang mot tan khi cacbonic / nguoi / nam. Cac chuyen gia ve thay đoi khi hau nhan đinh rang san xuat luong thuc va an ninh trong khu vuc vung đem cua phia bac se bi anh huong khi cac khu vuc ban kho han tro nen kho hon trong tuong lai.


Kinh te Nigeria co nen kinh te thi truong đang noi va đang tien nhanh toi nhom cac nuoc co thu nhap trung binh. Voi tai nguyen doi dao, he thong tai chinh, phap luat, thong tin-lien lac, giao thong ngay cang hoan thien, Nigeria đuoc hy vong se tro thanh nuoc co nen kinh te đung đau chau Phi. Hien nay, thi truong chung khoan Nigeria đa xep thu hai chau luc. Nam 2007, GDP (PPP) đa xep thu 37 tren the gioi. Ngoai ra, Nigeria la nuoc ban hang thuong mai chinh cua Hoa Ky o khu vuc can Sahara, va cung cap 1/5 (11%) luong dau nhap khau cua Hoa Ky. No cung đung thu 7 trong so cac nuoc co thang du thuong mai voi Hoa Ky. Đong thoi Nigeria cung la nuoc xep thu 50 trong cac nuoc nhap khau tu My va thu 14 trong cac nuoc xuat khau toi My. Nguoc lai, Hoa Ky lai cung la nuoc đau tu lon nhat tai Nigeria. Cac du an đau tu tap trung chu yeu o 4 khu vuc chinh: Lagos, Kaduna, Port Harcourt, va Abuja. Cac noi khac chi phat trien cam chung.
Truoc kia, su phat trien kinh te cua Nigeria bi can tro boi che đo quan tri, cung voi bat on chinh tri va tham nhung. Tuy nhien, cac cuoc cai cach dan chu sau đo đa đua Nigeria phat trien tro lai tren con đuong tro thanh mot trong cac cuong quoc o chau Phi. Theo so lieu cua to chuc Ngan hang the gioi thi GDP (tinh theo suc mua-PPP) cua Nigeria đa tang gap đoi tu $170.7 ty nam 2005 len $292.6 ty nam 2007. GDP theo đau nguoi tang tu $692/nguoi nam 2006 toi $1,754/nguoi nam 2007.
Trong thoi ky phat trien dau mo cua nhung nam 1970, Nigeria đa đi vay rat nhieu đe xay dung co so ha tang. Đen khi gia dau xuong thap ky luc nhung nam 1980 đa khien Nigeria phai vat lon đe tra no, va cuoi cung chi con cach tra lai đinh ky. So tien phat do so no chinh gay ra đa khien mon no them phinh to. Tuy nhien, sau khi đam phan voi cac nuoc chu no vao thang 10 nam 2005, Nigeria đuoc phep mua lai cac mon no cua minh voi muc chiet khau len toi 60%. Nigeria đa dung mot phan loi nhuan tu dau mo đe tra 40% con lai. Nho đo ma hang nam Nigeria tiet kiem đuoc $1,15 ty cho cac du an giam ngheo. Thang tu nam 2006, Nigeria tro thanh nuoc chau Phi đau tien trong lich su tra het no cho cac nuoc thuoc Uy ban Pari.


= Linh vuc kinh te chinh =

Nigeria la nuoc đung thu 12 ve san xuat dau, thu 8 ve xuat khau dau va la nuoc co tru luong dau tho xep thu 10 tren the gioi. Nam 1971, Nigeria gia nhap to chuc cartel OPEC. Dau mo đong vai tro rat quan trong trong nen kinh te, chiem 40% GDP va 80% thu nhap cua Chinh phu. Tuy nhien, su bat on trong may nam gan đay o cac khu vuc khai thac dau đa anh huong đen nganh cong nghiep dau, khien no khong the hoat đong het 100% cong suat.
He thong thong tin-lien lac cua Nigeria phat trien nhanh nhat the gioi voi cac nha cung cap dich vu chinh (MTN, Etisalat, Zain va Globacom) chu yeu kinh doanh o khu vuc trung tam Nigeria. Gan đay, chinh phu Nigeria con phat trien he thong thong tin ve tinh va co mot ve tinh nhan tao đuoc đieu khien boi Trung tam nghien cuu va phat trien ve tinh quoc gia,tru so đat tai Abuja.
Nigeria co he thong tai chinh ngan hang phat trien bao gom cac ngan hang quoc te va đia phuong, cac cong ty đau tu chung khoan, moi gioi chung khoan, quan ly danh muc đau tu, bat đong san, va bao hiem.v.v.
Ngoai ra, Nigeria con co danh muc rat nhieu khoang san chua đuoc khai thac đung muc nhu khi ga tu nhien, than đa, bo-xit, tantalite [(Fe,Mn)(Ta,Nb)2O6], vang, thiec, quang sat, đa voi, iobi, chi, kem.... Mac du con nhieu khoang san quy nhu vay nhung nganh cong nghiep khai khoang cua Nigeria van đang con trong giai đoan trung nuoc.
Nong nghiep đa tung la nganh xuat khau chinh cua Negeria. Đa tung co thoi điem Nigeria la nuoc xuat khau nhieu lac, ca cao, dau co lon nhat the gioi. Ngoai ra Nigeria con san xuat rat nhieu dua, chanh, ngo, ke ngoc trai, san, khoai lang va mia. Khoang 60% dan so Nigeria lam trong linh vuc nong nghiep nhung phan lon dien tich đat su dung kem hieu qua.
Nigeria cung co nganh cong nghiep da thuoc va det may (tap trung o Kano, Abeokuta, Onitsha, va Lagos), o to, san xuat nhua, va che bien thuc pham.
Gan đay, Nigeria con kiem đuoc doanh thu lon tu nganh cong nghiep đien anh. Cac bo phim đuoc lam voi chi phi rat re roi ban o cac nuoc chau Phi khac va cong đong nguoi nhap cu chau Phi o chau Au.


Nhan khau hoc Nigeria la nuoc co so dan đong nhat chau Phi, nhung đong đen muc nao van chi la con so phong đoan. Lien Hop Quoc uoc tinh dan so Nigeria vao nam 2009 khoang 154,729,000 nguoi, voi khoang 51.7% song o nong thon va 48.3% song o thanh thi, va voi mat đo dan cu la 167.5 nguoi/km2. Tong đieu tra dan so cac thap ky truoc cung mang lai cac ket qua tranh cai. So lieu cua cuoc tong đieu tra gan đay nhat đuoc cong bo vao thang 12 nam 2006 cho thay dan so vao thoi điem đo la 140,003,542 nguoi. Su phan nhom duy nhat la ty le nam/nu: 71,709,859/68,293,083 nguoi. Theo thong ke moi nhat cua Worldometer, dan so Nigeria nam 2023 khoang tren 223 trieu. Theo Lien hop quoc, Nigeria đang trai qua thoi ky bung no dan so va tro thanh mot trong nhung nuoc co ty le sinh đe va gia tang cao nhat the gioi. Theo quan điem đo thi toi nam 2050 Nigeria se la nuoc chu yeu lam cho dan so the gioi gia tang.
Theo cac so lieu co đuoc, cu trong 4 nguoi chau Phi thi co toi mot nguoi Nigeria. Hien nay, Nigeria la nuoc đong dan thu 6 tren the gioi, va tham chi co mot so nguon du lieu bao thu cung thua nhan rang hon 20% so nguoi goc Phi song o Nigeria. So lieu uoc tinh nam 2006 cho thay 42.3% dan so duoi 14 tuoi, 54.6% tu 15 đen 65 tuoi; ty le sinh cao hon nhieu ty le tu voi 40.4 va 16.9 tren 1000 nguoi tuong ung.
Đieu kien suc khoe va chat luong cuoc song o Nigeria đuoc đanh gia la kem. Tuoi tho binh quan cua nguoi dan Nigeria la 47 nam (Viet Nam la 71.71 nam) va chi mot nua dan so co nuoc sach đe dung va co đieu kien ve sinh đam bao. Ty le tu vong o tre so sinh la kha cao, khoang 97.1/1000 ca sinh (Ty le cua Viet Nam la 22.26/1000). Ty le nhiem HIV/AIDS o Nigeria thap hon rat nhieu so voi ty le hai con so cua cac nuoc chau Phi khac nhu Kenya hay Nam Phi. Nam 2003, ty le nhiem HIV o đo tuoi 20 đen 29 o Nigeria la 5.6%. Cung giong nhu nhieu nuoc đang phat trien khac, o Nigeria pho bien can benh viem tuy xam va cac benh theo mua nhu benh ta, sot xuat huyet va benh ngu li bi. Nam 2004, to chuc W.H.O đa trien khai chien dich tiem phong toan dan chong lai benh viem tuy xam va benh sot xuat huyet nhung đong thoi cung gay ra tranh cai o mot so khu vuc.
Giao duc cung bi bo roi. Sau thoi ky bung no dau mo vao nam 1970, giao duc đai hoc đuoc mo rong toi moi vung va đuoc chinh quyen cung cap mien phi. The nhung ty le hoc sinh trung hoc chi la 29% (32% nam sinh va 27% nu sinh). He thong giao duc bi cho la khong hop ly do co so vat chat xuong cap. 68% dan so biet chu, va ty le cao hon o nam gioi (75.7%).
Thanh pho lon nhat Nigeria, Lagos, co dan so tang tu 300,000 nam 1950 len toi 15 trieu hien nay. Chinh quyen Nigeria uoc tinh con so se la 25 trieu vao nam 2015.


= Nhom ngon ngu Ethno =

Nigeria co hon 250 dan toc voi ngon ngu va tap quan khac nhau. Đieu nay tao nen nen van hoa phong phu cua Nigeria. Cac bo toc lon nhat la Fulani/Hausa, Yoruba, Igbo, chiem khoang 68% dan so Nigeria, trong khi cac nhom Edo, Ljaw, Kanuri, Lbibio, Ebira Nupe, va Tiv chi chiem khoang 27%; cac nhom dan toc khac chiem ty le 7% con lai. Vanh đai o giua noi tieng ve su đa dang cua cac nhom dan toc, bao gom Pyem, Goemai, va Kofya. So lieu thong ke chinh thuc cua moi nhom van luon la tranh cai boi vi cac nhom khac nhau cho rang cac con so đo đa bi bop meo đe tao đieu kien cho mot bo toc nao đo gianh uu the.
Trong thanh phan dan so con co so luong nho nguoi Anh, My, Đong An, Trung Quoc (khoang 50,000), nguoi Zimbabwe da trang, Nhat, Hy Lap, Sypria, nguoi Li-bang. Cong đong dan nhap cu cung bao gom dan di cu tu tay Phi va đong Phi. Nhung nhom thieu so nay chu yeu đinh cu o cac thanh pho lon nhu Lagos, Abuja hoac đong bang song Niger lam cong nhan cho cac cong ty khai thac dau. Ngoai ra cung co nhieu nguoi Cuba sang Nigeria lanh nan sau cuoc Cach mang Cuba.
Vao giua the ky XIX, nhieu no le sau khi đuoc giai phong co nguon goc tu Cuba hoac Brazil đa di cu tu Sierra Leone va đinh cu o Lagos va cac vung khac cua Nigeria. Nhieu no le đuoc giai phong sau noi chien o Hoa Ky cung đen đay lap nghiep. Nhieu dan nhap cu, co khi goi la Saros (vi đen tu Sierra Leone) va Amaro (no le giai phong o Brazil), sau đo đa tro thanh nhung lai buon the luc hoac cac nha truyen đao.


= Ngon ngu =

So ngon ngu o Nigeria đuoc uoc tinh la 521. Con so nay bao gom 510 ngon ngu con ton tai, hai ngon ngu thu hai ma khong co nguoi ban ngu va chin ngon ngu đa tuyet chung. O mot so vung cua Nigeria, cac nhom dan toc noi nhieu ngon ngu. Tieng Anh đuoc chon la ngon ngu chinh thuc đe tao thuan loi cho su thong nhat van hoa va ngon ngu cua đat nuoc. Su lua chon tieng Anh nhu ngon ngu chinh thuc co lien quan đen mot thuc te la mot phan cua dan so Nigeria noi tieng Anh, ket qua cua viec Nigeria nam duoi su cai tri cua thuc dan Anh mai đen nam 1960.
Cac ngon ngu chinh đuoc noi o Nigeria đai dien cho ba nhom ngon ngu lon o chau Phi - phan lon la ngon ngu Niger-Congo, nhu tieng Yoruba, tieng Igbo, tieng Hausa thuoc ngu he Phi-A; va Kanuri, noi o phia đong bac, chu yeu la bang Borno, nam trong nhom ngon ngu Nilo-Sahara. Mac du hau het cac nhom dan toc thich giao tiep bang ngon ngu rieng cua ho, tieng Anh van la ngon ngu chinh thuc, va đuoc su dung rong rai trong he thong giao duc, cac giao dich kinh doanh, va cho cac su kien trang trong. Tieng Anh đuoc xem la ngon ngu thu nhat, tuy nhien, van chi đuoc noi boi cac nhom nho thanh thi cua đat nuoc, va no khong he đuoc noi o mot so vung nong thon. Voi đa so dan so cua Nigeria o cac vung nong thon, cac ngon ngu giao tiep chinh trong nuoc van la ngon ngu ban đia. Trong so nay, đang chu y la Yoruba va Igbo, co nguon goc tu viec tieu chuan hoa mot so ngon ngu ban đia khac nhau va đuoc su dung rong rai boi cac nhom dan toc đo. Tieng Anh Pidgin, thuong đuoc goi đon gian la 'Pidgin' hoac 'tieng Anh bien the", cung la mot ngon ngu pho bien, mac du voi khu vuc khac nhau co chiu them anh huong cua phuong ngu va tieng long. Tieng Anh hoac tieng Anh Pidgin đuoc noi rong rai o khu vuc đong bang song Niger, chu yeu tai Warri, Sapele, Port Harcourt, Agenebode, va thanh pho Benin.


Van hoa = Van hoc =
Cac nha van, nha tho Nigeria sang tac nhieu tac pham noi tieng bang tieng Anh viet ve thoi ky sau thuoc đia. Nha van đuoc biet toi nhat la Wole Soyinka, nguoi chau Phi đau tien đat giai Nobel ve van hoc, va Chinua Achebe noi tieng voi tieu thuyet "Things fall apart" (Que huong tan ra) va bai binh luan đay tranh cai ve Joseph Conrad. Cac nha van, nha tho cua Nigeria noi tieng the gioi khac con co John Pepper Clark, Ben Okri, Cyprian Ekwensi, Buchi Emecheta, Helon Habila, Chimamanda Ngozi Adichie, va Ken Saro Wiwa, nguoi bi che đo quan su truoc tu hinh nam 1995. Nigeria co nganh cong nghiep bao chi lon thu hai o chau Phi (sau Ai Cap) voi so luong phat hanh vai trieu ban moi ngay trong nam 2003.


= Am nhac va đien anh =
Nigeria đuoc goi la "trai tim cua am nhac chau Phi" vi vai tro cua no trong su phat trien cua nen am nhac highlife va ruoi-co (palm wine) tay Phi, va la cau noi giua cac nen am nhac Congo, Brasil, Cuba cung mot so noi khac.
Nhieu nhac si cuoi the ky 20 nhu Fela Kuti đa thanh cong trong viec ket hop cac yeu to van hoa ban đia voi nhac Jazz va nhac Soul cua My đe tao nen dong nhac Afrobeat. Dong nhac JuJu la loai nhac dung cu pha tron nhac truyen thong nguoi Yoruba va đuoc King Sunny Ade lam cho noi tieng. Ngoai ra con co nhac fuji theo phong cach nhac dung cu Yoruba, đuoc tao ra va phat trien boi Alhaji Sikiru Ayinde Barister. Nhac hip-hop cung đang trong giai đoan hinh thanh o Nigeria.
Cac nhac si noi tieng nguoi Nigeria la Fela Kuti, Adewale Ayuba, Ezebuiro Obinna, Alhaji Sikiru Ayinde Barrister, King Sunny Ade, Ebenezer Obey, Femi Kuti, Lagbaja, Dr. Alban, Sade Adu, Wasiu Alabi, Bola Abimbola va Tuface Ldibia.
Thang 10 nam 2008, nhac Nigeria noi rieng va nen am nhac chau Phi noi chung nhan đuoc su chu y quoc te khi MTV phat song le trao giai thuong am nhac cua chau Phi đau tien tai Abuja.
Nen cong nghiep đien anh Nigeria đuoc goi la Nollywood (giong nhu Bollywood cua An Đo đat ten theo Hollywood cua My). Nhieu phim truong đat o Lagos va Enugu, va tro thanh mot phan thu nhap quan trong cua cac thanh pho.


= Ton giao =

Nigeria co nhieu ton giao the hien su khac biet ve đia ly va dan toc, va chinh đieu nay đa cham ngoi cho cac xung đot sac toc va ton giao. Cac ton giao lon nhat o Nigeria la Hoi giao va Ki-to giao, cong them mot so nguoi theo cac ton giao ban đia. 50.4% dan so Nigeria theo Hoi giao, 40,3% dan so theo Kito giao (trong đo 15% la đao Tin Lanh, 13.7% theo Cong giao Roma, va 19.6% theo cac nhanh khac cua Ki-to giao), phan tram con lai la cac loai ton giao khac. Mien bac chu yeu theo đao Hoi; mien trung va tay nam co ca Hoi giao va Kito giao con mien đong nam va đong bang song Niger đa so theo Ki-to giao, chu yeu Cong giao, Anh giao va Hoi Giam ly, cung voi rat it niem tin truyen thong.
Cong đong Hoi giao phan lon theo dong Sunni, nhung cung co dong Shia va Sufi cung voi mot it theo Ahmadiyya. Viec mot vai bang o phia bac đua luat Hoi giao Sharia vao he thong luat chinh thuc đa gay tranh cai. Bang Kano đang co gang đua luat Sharia vao Hien phap cua bang.
Khap khu vuc nguoi Yoruba o phia tay, co nhieu nguoi van theo tin nguong Yorubo voi niem tin rang tat ca đeu co the tro thanh Orisha.


= The thao =

Bong đa (soccer) la mon the thao quoc gia cua Nigeria do mot lien đoan bong đa phu trach. Đoi tuyen bong đa quoc gia Nigeria đa co mot so lan vao đuoc World Cup, đo la cac nam 1994, 1998, 2002, 2010, 2014, 2018. Nigeria cung đa tung đang cai to chuc World Cup tre (Junior World Cup) va đa gianh huy chuong vang trong Đai hoi the thao mua he 1996 sau khi đanh bai Argentina va cung đa tien toi vong chung ket cua Giai Vo đich U-20 the gioi nam 2005. Thang 12 nam 2007, Nigeria vo đich Cup the gioi U-17 lan thu ba, va tro thanh nuoc chau Phi đau tien va nuoc thu hai tren the gioi (sau Brasil) co the lam nen ky tich đo. Nigeria cung co tham gia va gianh đuoc thanh tich o cac giai U-17 cac nam 1985 tai Trung Quoc, 1993 tai Nhat Ban va 2007 tai Han Quoc.
Theo bang xep hang FIFA the gioi thang 9 nam 2007, Nigeria xep hang đau danh sach cac nuoc chau Phi va hang thu 19 tren the gioi. Nigeria cung tham gia cac mon the thao khac nhu bong ro, bong cric-ke (cricket), va đien kinh. Boxing cung la mon the thao quan trong cua Nigeria; Dick Tiger va Samuel Peter la nhung cuu vo đich the gioi.


= Am thuc =
Am thuc Nigeria noi rieng va tay Phi noi chung noi tieng ve su phong phu va đa dang. Nhieu loai thao duoc va gia vi đuoc dung chung voi dau co va dau lac đe tao ra cac mon canh co huong vi đam đa cua ot.


Van đe xa hoi Mac du thu đuoc nguon loi lon tu dau mo, Nigeria van phai đoi mat voi nhieu van đe xa hoi do nang luc đieu hanh yeu kem cua chinh quyen.


= Tinh trang bao luc =
Do su phuc tap ve sac toc, ngon ngu, truoc thoi ky đoc lap Nigeria đa đoi mat voi tinh trang xung đot giao phai. Đieu nay la van đe thoi su chinh o khu vuc khai thac dau o luu vuc song Niger, noi ma ca chinh quyen va cac nhom dan su đeu co gang kiem soat nguon tai nguyen dau mo. Mot so nhom thieu so nhu Ogoni đa phai hung chiu su xuong cap cua moi truong do khai thac dau mo.
Ke tu sau noi chien 1970, tinh trang xung đot sac toc van con tiep dien. Tuy nhien, cung co thoi ky tam lang sau khi chinh quyen lien bang ap dung cac bien phap cung ran trong ca nuoc.
Nam 2002, ban to chuc cuoc thi sac đep the gioi Miss World buoc phai di chuyen đia điem du đinh to chuc o thu đo Nigeria la Abuja đen Luan Đon truoc tinh trang bao luc gia tang o mien bac lam chet hon 100 nguoi va 500 nguoi bi thuong sau khi mot to bao co bai binh luan ve Hoi giao. 


= Van đe suc khoe =

Nigeria gan đay đa tai co cau he thong cham soc suc khoe toan dan sau khi Sang kien Bamako phat trien va giup nguoi dan de tiep can voi thuoc men va cac dich vu y te cong cong bang viec ho tro chi phi cho nguoi dung. Đieu nay đa nang cao chat luong y te va giam đang ke chi phi.
Tuy nhien, he thong y te Nigeria van phai đoi mat voi van đe thieu bac si do tinh trang "chay mau chat xam" toi cac nuoc phat trien nhu Bac My va chau Au. Chi tinh rieng nam 2008 uoc tinh khoang 21,000 bac si nguoi Nigeria đang lam viec tai My. Con so tuong tu đang lam viec cho nganh y te o Nigeria. Thu hut nguon bac si nay tro ve lam viec trong nuoc đuoc chinh quyen đua vao cac muc tieu hang đau can phai lam.


= Tinh trang toi pham =
Nigeria noi tieng voi loai toi pham lua đao 419 (đat ten theo đieu 419, bo Luat Hinh su Nigeria). Cac đoi tuong lua đao thuong bat đau man dien voi viec thuyet phuc cac nan nhan đau tu mot khoan tien nho nho va đoi lai se nhan đuoc khoan thu ve gap boi. Nam 2003, Uy ban Toi pham kinh te va tai chinh quoc gia Nigeria đuoc thanh lap voi muc đich ngan chan loai toi pham nay cung voi cac loai toi pham tai chinh khac. No đa gat hai đuoc thanh cong trong viec vach tran mot so ong "trum" khet tieng va tra lai tai san bi mat cho nan nhan.


Khi hau Co the phan chia khu vuc cua Nigeria ra lam ba khu vuc, khu vuc phia bac, khu vuc phia nam, va khu vuc moi đuoc hinh thanh giua hai khu vuc tren. Khi hau cua khu vuc phia nam đuoc xac đinh boi khi hau cua nhung khu rung nhiet đoi o đo,noi ma luong nuoc mua hang nam roi vao khoang tu 60 đen 80 inch mot nam. Khu vuc phia bac mang khi hau cua vung sa mac, noi luong mua moi nam thap hon 20 inch. Phan con lai cua đat nuoc-khu buc nam giua phia nam va phia bac, la khu vuc hoang mac va thao nguyen, noi co luong mua moi nam tu 20 inch đen 60 inch.


Hinh anh Lien ket ngoai Trang chu Chinh phu Nigeria
Ban đo Nigeria
Thong tin ve Nigeria tren BBC
So lieu ve Nigeria tai Ngan hang The gioi Luu tru ngay 4 thang 4 nam 2005 tai Wayback Machine
Trang thong tin Nigeria


Tham khao = Tieng Anh =


Chu thich Đoc them Sam Hill (ngay 15 thang 1 nam 2020). "Black China: Africa's First Superpower Is Coming Sooner Than You Think". Newsweek (bang tieng Anh).
Dibua, Jeremiah I. Modernization and the crisis of development in Africa: the Nigerian experience (Routledge, 2017).
Falola, Toyin; and Adam Paddock.  Environment and Economics in Nigeria (2012).
Falola, Toyin and Ann Genova. Historical Dictionary of Nigeria (Scarecrow Press, 2009)
Falola, Toyin, and Matthew M. Heaton. A History of Nigeria (2008)
Shillington, Kevin. Encyclopedia of African History. (U of Michigan Press, 2005) p. 1401.
Metz, Helen Chapin, ed. Nigeria: a country study (U.S. Library of Congress. Federal Research Division, 1992) online free, comprehensive historical and current coverage; not copyright.


Lien ket ngoai Website chinh thuc
 Wikimedia Atlas cua Nigeria
 Du lieu đia ly lien quan đen Nigeria tai OpenStreetMap
 Tu lieu lien quan toi Nigeria tai Wikimedia Commons
Nigeria. The World Factbook. Central Intelligence Agency.