Phanxico Xavie Nguyen Van Thuan (17 thang 4 nam 1928 – 16 thang 9 nam 2002) la mot hong y nguoi Viet Nam thuoc Giao hoi Cong giao Roma. Ong tung đam trach cuong vi Chu tich Hoi đong Giao hoang ve Cong ly va Hoa binh va la vi giao si Cong giao Viet Nam tung giu vi tri cao nhat trong Giao hoi Cong giao Roma. Ong đuoc xem la mot bieu tuong cua nguoi Cong giao Viet Nam, la mot nhan vat co suc anh huong cua Giao hoi Cong giao tai Viet Nam. Du gap nhieu kho khan voi chinh quyen Viet Nam, Hong y Thuan khong to ra thu ghet. Chinh vi thai đo nay, ong đa đuoc nhieu nguoi ton kinh. Ngoai tieng Viet la tieng me đe, ong con noi thong thao tam ngon ngu khac: Phap, Anh, Y, Đuc, Latinh, Nga va Trung Quoc, Tay Ban Nha.
Hong y Thuan sinh nam 1928 tai Hue trong mot gia đinh co truyen thong Cong giao lau đoi. Sau qua trinh tu hoc, ong đuoc thu phong linh muc vao thang 6 nam 1953. Thang 4 nam 1967, linh muc Nguyen Van Thuan đuoc Giao hoang Phaolo VI bo nhiem lam Giam muc chinh toa Giao phan Nha Trang. Ong la vi giam muc nguoi Viet đau tien quan ly giao phan nay. Ngay 24 thang 4 nam 1975, Toa Thanh bo nhiem Nguyen Van Thuan lam Tong Giam muc hieu toa Vadesi, chuc vi Tong Giam muc pho cua Tong giao phan Sai Gon voi quyen ke vi. Sau su kien 30 thang 4 nam 1975, ong tam hoan ve Sai Gon, đen ngay 7 thang 5 moi ve đe nhan nhiem vu moi. Ngay 15 thang 8 nam 1975, ong bi bat, đi tu va cai tao suot 13 nam.
Nguyen Van Thuan mac benh viem tien liet tuyen va đen Roma đieu tri vao thang 9 nam 1991. Trong thoi gian tri benh tai Roma, chinh quyen nuoc Cong hoa Xa hoi Chu nghia Viet Nam tuyen bo Tong giam muc Nguyen Van Thuan khong con đuoc phep tro lai Viet Nam. Nam 1994, Tong giam muc Thuan tu chuc Tong giam muc pho Tong giao phan Thanh pho Ho Chi Minh va Toa Thanh bo nhiem ong giu chuc vu pho chu tich Hoi đong Giao hoang ve Cong ly va Hoa binh. Ong tro thanh Chu tich Hoi đong nay vao nam 1998. Thang 1 nam 2001, Giao hoang Gioan Phaolo II thang Tong giam muc Thuan tuoc vi hong y. Theo bao chi quoc te, ong cung đuoc đanh gia la ung cu vien sang gia ke vi Giao hoang đa gia yeu. Ngay 16 thang 9 nam 2002, hong y Nguyen Van Thuan qua đoi tai Roma do benh ung thu tien liet tuyen.
Ngay 17 thang 9 nam 2007, Giao hoi Cong giao Roma bat đau nhung thu tuc đau tien cho viec tuyen phong chan phuoc va phong thanh cho co hong y. Ngay 5 thang 7 nam 2013, nguoi Cong giao Viet Nam to chuc le be mac cua cac giai đoan giao phan cua tien trinh phong chan phuoc cho Hong y Phanxico Xavie Nguyen Van Thuan.
Ngay 4 thang 5 nam 2017, Giao hoang Phanxico phe chuan cac sac lenh cua Bo Tuyen thanh, tien them mot buoc trong an tuyen thanh cho co hong y Nguyen Van Thuan. Giao hoang tuyen bo Hong y Thuan la đang đang kinh. Đay la buoc tien quan trong trong an phong thanh cho ong. Ngay 25 thang 7 nam 2023, tren co so ke thua cac co so cua viec đinh chi cac Quy Nguoi Samari Nhan hau va Quy Cong ly Hoa Binh, Giao hoang Phanxico thiet lap Van Thuan Foundation (Quy Van Thuan), theo ten co Hong y Nguyen Van Thuan.


Than the va thieu thoi Phanxico Xavie Nguyen Van Thuan sinh ngay 17 thang 4 nam 1928 tai khu vuc giao xu Phu Cam, Hue, Tong giao phan Hue. Ong la anh ca trong mot gia đinh co 8 anh chi em gom 3 nam va 5 nu. Than phu la Tađeo Nguyen Van Am (mat nam 1993 tai Sydney, Uc) va than mau la ba Elizabeth Ngo Đinh Thi Hiep (mat nam 2005), em ruot cua Giam muc Phero Mactino Ngo Đinh Thuc va tong thong Viet Nam Cong hoa Ngo Đinh Diem. Đay la mot gia đinh co truyen thong Cong giao lau đoi, to tien cua ong tung chiu tu đao vi tuyen xung đuc tin Cong giao trong suot giai đoan tu nam 1698 đen nam 1885.
Ho noi Nguyen Van Thuan co cu co la ong Nguyen Van Danh bi bat lam no le va song trong thoi ky truy bat đao Cong giao cua vua Tu Đuc. Con ong la ong Nguyen Van Vong (ong noi Nguyen Van Thuan), ho tro truyen giao bang đoi song hang ngay voi vo la ba Tong Thi Tai, tung lap hai truong Binh Linh (Pellerin) va Thanh nu Jeanne d’Arc lan luot cho dong nam Lasan va dong nu Thanh Phaolo thanh Chartres. Co nguon tin ong noi Nguyen Van Thuan la ong Nguyen Van Dieu (con goi la Bat Dieu). Ve phia ho ngoai Nguyen Van Thuan, co nhieu nguoi đa bi thieu chet trong gio kinh nguyen nam 1885 boi nhung nguoi tim bat cac tin đo Cong giao. Do dong ho khong con co con trai te tu, chung sinh Ngo Đinh Kha đa nhan đuoc đe nghi tu cac giao su chung vien Penang va tro ve Viet Nam lap gia đinh. Ong Kha tung giu tuoc Phu Đao Đai Than, co van cho vua cac van đe Phap van va Triet hoc Tay phuong. Do phan đoi Phap buoc vua thoai vi, ong tu quan ve lam ruong. Ong Kha la than phu ba Ngo Đinh Thi Hiep, than mau Nguyen Van Thuan.
Tu khi con nho, cau be Thuan đuoc giao duc đuc tin boi nguoi me guong mau. Than mau va ba noi thuong ke chuyen cho Nguyen Van Thuan ve to tien, cac thanh Cong giao trong Kinh Thanh va cac vi tu đao Cong giao cua Viet Nam. Cau be Thuan tin tuong Thanh The vi quan niem đay la con đuong đe con nguoi ket hiep voi Thien Chua. Nho su giao duc ton giao tu nho, cau be Thuan co mong muon đi theo con đuong tu tri tu rat som.


Tu hoc va thoi ky linh muc Cuoi thang 8 nam 1940, cau be Nguyen Van Thuan nhap hoc tai Tieu chung vien An Ninh, tai Cua Tung, Quang Tri. Nho san co van bang tieu hoc certificat d’etude primaire, cung nhu co tri nho tot va trinh đo song ngu va tieng La tinh, cau rut ngan thoi gian hoc tu tam nam xuong sau nam. Sau khi hoan tat chuong trinh tieu chung vien, tu nam 1947, chung sinh Thuan theo hoc triet va than hoc tai Đai chung vien Kim Long, Hue. Trong thoi gian nay, ong co dip tim hieu ve linh muc Jose Ramon Manual Pro Juarez va nhan đay la mau guong cho đoi linh muc cua minh. Trong thoi gian ba nam đau tien cua đai chung vien, chung sinh Thuan mong muon đuoc tro thanh linh muc trieu, nhung sau đo nhieu lan ong suy nghi ve viec tro thanh mot linh muc dong nhu cac linh muc dong Ten hoac dong Bien Đuc. Tuy vay, cuoi cung Nguyen Van Thuan tiep tuc o lai đai chung vien, hoc than hoc voi be tren chung vien la linh muc Simon Hoa Nguyen Van Hien.
Ngay 11 thang 6 nam 1953, Phanxico Xavie Nguyen Van Thuan đuoc thu phong linh muc tai Nha tho chinh toa Phu Cam, do Giam muc Jean-Baptiste Urrutia Thi (M.E.P) – Giam muc Đai dien Tong Toa Đia phan Hue lam chu phong. Sau khi đuoc chiu chuc, tan linh muc Nguyen Van Thuan đuoc bo nhiem đam trach vi tri linh muc phu ta giao xu Tam Toa, Đong Hoi, lam phu ta cho linh muc Đa Minh Hoang Van Tam. Đay la mot giao xu quan trong cua Đia phan Hue. Linh muc Tam đa danh thoi gian huong dan tan linh muc ve cac tac vu muc vu giao xu. Tuy vay, suc khoe Nguyen Van Thuan kem đi; ong ho ra mau. Sau khi tham kham, cac bac si cho rang linh muc Thuan co trieu chung benh lao. Linh muc Thuan đuoc chuyen tu benh vien Đong Hoi vao Benh vien Hue, sau đo lai chuyen vien vao Sai Gon, nhap vien tai benh vien Saint Paul thang 12 nam 1953. Sau khi chan đoan can cat phoi ben phai, linh muc Thuan đuoc nguoi quen gioi thieu nhap vien Benh vien Quan đoi Phap Grall vao thang 4 nam 1954. Cac bac si tai đay cho biet sau phau thuat, suc khoe Nguyen Van Thuan se khong hoan toan binh phuc. Truoc khi gay me vao phong mo, Nguyen Van Thuan đuoc chup X quang, va ket qua cho thay phoi ong đa hoan toan binh phuc. Nguyen Van Thuan cho đay la phep la va cam ta ba Maria va Thien Chua.
Sau khi hoi phuc benh tinh, bon ngay sau đo, linh muc Thuan tro ve Hue va Giam muc đia phan khuyen ong nen nghi duong. Sau đo, linh muc Thuan đuoc chuyen đen Giao xu Phanxico Xavie – Hue, lam phu ta cho Linh muc Richard Barbon, ten Viet la Triet. Trong thoi gian nay, ong ho tro muc vu cho linh muc Richard, kiem chuc Tuyen uy truong Jeanne d’Arc, cu hanh le cho cac nu tu dong Thanh Phaolo tai nha nguyen cua truong hoc nay. Ong moi moi cac tho đieu khac tu Giao xu Tam Toa đen lam thanh gia bang go tren cung thanh, ho tro giao xu bo Đang Thanh gia cua gia đinh va xay phong hop cho giao dan lon tuoi. Thoi lam linh muc pho, giao xu nay co them le tieng Viet vao moi chieu Chu nhat. Boi canh sau tran chien Đien Bien Phu, linh muc Thuan đuoc yeu cau chuyen giao xu nay tu cua nguoi Phap sang cua nguoi Viet, do quan đoi Phap rut đi sau chien tranh. Sau mot vai thang tai giao xu Phanxico Xavie, nam 1955, sau khi linh muc Richard hoi huong, Giam muc Urrutia lai bo nhiem Linh muc Thuan kiem nhiem chuc tuyen uy cua Vien Pellerin, Benh vien Trung uong, va cac nha tu tinh. Linh muc Thuan truoc đo đa tinh nguyen lam tuyen uy cho cac đia điem nha tu, nha thuong, trai cui.
Tu nam 1956 đen nam 1959, linh muc Nguyen Van Thuan đuoc cho đi du hoc tai Phan khoa Giao luat thuoc Đai hoc Giao hoang Urbaniana, Roma. Ong hoan thanh viec hoc va tot nghiep voi van bang tien si Giao luat. Luan an Tien si cua ong mang chu đe: Studium comparativum de organisatione capellanorum militum in mondo ("To chuc Tuyen uy Quan đoi tren the gioi"). Trong thoi gian du hoc, ong co dip tiep xuc, sinh hoat voi cac phong trao Đao Binh Đuc Me, Huong Đao, Cursillos, Focolare. Cac phong trao nay anh huong đen đuong loi hoat đong cua ong sau nay. Linh muc Thuan cung tung vieng tham Đuc Me Lo Đuc vao thang 8 nam 1957. Ong cung tung cung Tong giam muc Ngo Đinh Thuc, cau ruot yet kien Giao hoang Pio XII.
Tro ve nuoc, nam 1960, linh muc Phanxico Xavie Thuan đuoc cu lam giao su Tieu Chung vien Phu Xuan, Hue.Giam muc Đia phan Hue Urrutia Thi cho biet ong gui linh muc Thuan đi du hoc la co muc đich, do Giao hoi Cong giao Viet Nam can nhieu linh muc nguoi Viet va ong can chuan bi đe lam lanh đao. Giam muc Thi du lieu linh muc Thuan se tro thanh Giam đoc Chung vien Phu Xuan. Mot thoi gian ngan sau đo, ong khoi cong xay cat co so moi va thanh lap Tieu chung vien Hoan Thien o ngay thanh pho Hue, canh truong Thien Huu. Tu nam 1962, linh muc Thuan đam trach vai tro lam Giam đoc Tieu chung vien Hoan Thien. Ong co du tinh mo xuong nghe trong chung vien đe đao tao linh muc co loi song khac biet, phu hop voi xa hoi đang bien đoi. Nam 1964, Hoi đong linh muc bau chon linh muc Nguyen Van Thuan lam Tong Đai dien Tong giao phan Hue. Tong giam muc Hue Phero Mactino Ngo Đinh Thuc chinh thuc chon ong vao chuc vu nay.


Giam muc Nha Trang (1967–1975) Ngay 13 thang 4 nam 1967, linh muc Phanxico Xavie Thuan đuoc Giao hoang Phaolo VI bo nhiem lam Giam muc chinh toa Giao phan Nha Trang, ke vi Giam muc Paul Raymond Marie Marcel Piquet Loi (thuoc MEP). Ong la vi giam muc nguoi Viet Nam đau tien đam nhan chuc vu nay. Ngay 24 thang 6 nam 1967, nhan dip le Thanh Gioan Tay Gia, ong đuoc tan phong giam muc tai Tieu chung vien Hoan Thien, Hue. Nghi thuc truyen chuc đuoc cu hanh boi chu phong la Kham su Toa Thanh tai Viet Nam, Lao va Campuchia Angelo Palmas, cung voi hai vi khac trong vai tro phu phong, gom Tong giam muc Tong giao phan Hue Philipphe Nguyen Kim Đien va Tong giam muc Jean-Baptiste Urrutia Thi – Tong giam muc Hieu toa Isauropolis, nguyen Đai dien Tong Toa Đia phan Hue. Khau hieu cua tan giam muc la: Gaudium et Spes (Vui Mung va Hy vong), lay tu ten cua Hien che Muc vu cua Cong đong Vaticano II. Voi đo tuoi 39, ong la mot trong so cac giam muc Viet Nam tre tuoi đuoc tan phong trong giai đoan tu nam 1960 đen nam 1975.
Ngay 10 thang 7 nam 1967, tan giam muc Nguyen Van Thuan chinh thuc nham chuc tai Giao phan Nha Trang. Trong 8 nam lam giam muc tai đay, ong thanh cong trong viec phat trien giao phan: ong quan tam đen viec đao tao nhan su, gia tang con so cac đai chung sinh tu 42 len 147, so Tieu chung sinh tang tu 200 len 500. Ong to chuc cac khoa thuong huan linh muc cho sau giao phan thuoc Giao tinh Hue, thanh lap va phat trien cac hoi đoan giao dan, phong trao Cong giao tien hanh nhu: Phong trao Cong ly va Hoa binh, Cursillos, Focolare, Huong đao, Cong đoan La vang, Tu hoi Hy Vong. Ong cung cho thiet lap Hoi đong Giao dan tu Giao xu len Giao phan, hinh thanh va phat trien Trung tam Van hoa Cham tai Phan Rang (1968).
Ong cho pho bien nhieu thu voi cac chu đe: Tinh thuc va cau nguyen vao nam 1968; Vung manh trong Đuc tin đe Tien buoc trong An binh, nam 1969; Cong ly va Hoa binh, nam 1970; Su vu Chua Kito la su mang cua chung ta, nam 1971; Ky niem 300 nam vao nam 1971; Nam Thanh Canh tan va Hoa giai, nam 1973. Giam muc Thuan thuyet trinh đe tai Cac van đe chinh tri tai A Chau va nhung Giai phap lien he trong khuon kho Hoi nghi Lien Hoi đong Giam muc A chau hop tai Manila, Philippines vao ngay 24 thang 11 nam 1970. Nam 1970, nhan ky niem 300 nam Giam muc Lambert de la Motte đen Giao phan Nha Trang, Giam muc Nguyen Van Thuan đa thiet lap Chung vien Lam Bich. Ten đay đu cua chung vien la Chung vien Truyen giao Lam Bich, trong đo Lam Bich la ten Giam muc Thuan Viet Hoa tu ten goc Lambert cua vi giam muc truyen giao.
Cuoi thang 3 nam 1971, cac giao si Cong giao đen tu bon quoc gia: Viet Nam, Nhat Ban, Han Quoc va Trung Quoc to chuc mot cuoc hop voi muc đich thuc đay su đoan ket cua cac Giao hoi Cong giao tai cac quoc gia nay, phat trien Than hoc A Chau. Giam muc Nguyen Van Thuan, cung Tong giam muc Nguyen Van Binh - Chu tich Hoi đong Giam muc mien Nam Viet Nam tham gia cuoc hop nay. Tham gia cuoc hop nay phan lon la Chu tich cac Hoi đong giam muc cac quoc gia tham du: Giuse Quach Nha Thach (Trung Quoc), Paul Yashigoro Taguchi (Nhat Ban), Stephen Kim Sou-hwan (Han Quoc) cung 1 vi giam muc khac, thuoc moi quoc gia. Giam muc Giao phan Hong Kong Phanxico Xavie Tu Thanh Ban chu su cuoc hop. Ngay 18 thang 11 cung nam, Giao hoang Phaolo VI đa gui thu cho Giam muc Thuan nhan dip ky niem 300 nam giam muc Tong Toa đau tien đat chan đen vung đat thuoc giao phan Nha Trang.
Tu nam 1971 đen nam 1975 (hoac đen 1978), ong đuoc chon lam Co van Hoi đong Giao hoang ve Giao dan. Trong giai đoan nay, ong cung co dip hoc tap kinh nghiem cua Tong giam muc Cracow, Ba Lan ve sinh hoat muc vu voi che đo Cong san. Vi Tong giam muc nay sau nay la Giao hoang Gioan Phaolo II. Ong cung đuoc bo nhiem lam Co van va thanh vien cua Bo Truyen giao, nhan trach nhiem đen tham va giam sat cac chung vien tai mot so quoc gia o chau Phi. Ngoai ra, ong cung la thanh vien cua Bo Phung Tu va Ky luat Bi tich. Thang 7 nam 1951, Giao hoang Phaolo VI thanh lap Hoi đong Giao hoang Đong Tam (Cor Unum), mot hoi đong phoi hop voi cac co quan tu thien Cong giao nham ho tro cac du an phat trien nhan ban voi pham vi toan the gioi. Hoi đong nay ho tro Viet Nam thong qua to chuc Hop tac đe Tai thiet Viet-Nam (Cooperation for the Reconstruction of Vietnam, viet tat la COREV. To chuc nay hinh thanh nho su hop tac cua Hoi đong Giam muc mien Nam Viet Nam va Giam muc cac quoc gia khac. Giam muc Nguyen Van Thuan, voi cuong vi Chu tich Uy ban Phat trien truoc thuoc Hoi đong Giam muc mien Nam Viet Nam đuoc trao trong trach đieu hanh COREV. Viec đieu hanh na thuc te đa gay can tro viec quan ly Giao phan Nha Trang cua giam muc Thuan. Nguyen Van Thuan thuong phai đi lai giua Sai Gon va Nha Trang, do tru so to chuc toa lac tai Sai Gon. Giam muc Thuan thuong xuyen xin y kien cac giam muc khac, du Hoi đong Giam muc đa trao toan quyen quyet đinh cho ong. To chuc đa ho tro nhieu du an xay nha, cat truong,... tai Viet Nam.
Trong Hoi đong Giam muc Mien Nam Viet Nam, ong tung trai qua nhieu chuc vu khac nhau: Chu tich Uy ban Cong Ly va Hoa Binh; Chu tich Uy ban Truyen thong xa hoi (1967–1975); Chu tich Uy ban Phat trien Viet Nam (1967–1975); phu trach Uy ban Di dan. Ngoai ra, ong cung cong tac trong viec thanh lap đai phat thanh Chan Ly A Chau.


Tong Giam muc pho Sai Gon (1975–1994) = Nhung cang thang xung quanh vu bo nhiem Tong giam muc pho Sai Gon =
Ngay 7 thang 1 nam 1975, Viet Nam Cong hoa mat quyen kiem soat tinh Phuoc Long, đia điem co vi the cua ngo tien vao Thanh pho Sai Gon. Nhan đinh tinh hinh quan su phuc tap, Kham su Toa Thanh Henri Lemaitre trao đoi voi Tong giam muc Tong giao phan Sai Gon Phaolo Nguyen Van Binh van đe Tong giao phan can mot tong giam muc pho. Theo y cua Giao hoang Phaolo VI, vi nay can co cac tieu chuan nhu: tuoi tac khong qua nho hoac lon, co tinh than song chung, hop tac voi chinh quyen moi. Thang 4 nam 1975, Tong giam muc Nguyen Van Binh nam lan yeu cau Kham su Toa Thanh Lemaitre xin Toa Thanh bo nhiem giam muc Nguyen Van Thuan lam Tong giam muc pho Sai Gon.
Chieu theo đe nghi cua Kham su, ngay 24 thang 4 nam 1975, Toa Thanh bo nhiem Giam muc Thuan lam Tong Giam muc hieu toa Vadesi, chuc vi tong giam muc pho cua Tong giao phan Sai Gon voi quyen ke vi. Cung voi tin bo nhiem nay, Toa Thanh cat đat Giam muc Giao phan Phan Thiet Phaolo Nguyen Van Hoa lam giam muc ke vi ong tai Giao phan Nha Trang. Do Tan Tong giam muc pho Thuan la chau trai cuu Tong thong Viet Nam Cong hoa Ngo Đinh Diem va viec bo nhiem chi xay ra vai ngay truoc khi ket thuc cuoc chien tranh Viet Nam (ngay 30 thang 4 nam 1975), viec bo nhiem nay bi nhom Cong giao canh ta phan ung manh me. Đoi voi chinh quyen moi, viec thuyen chuyen nay la am muu cua Vatican va cac đe quoc. Tong giam muc Thuan bac bo cao buoc tren.
Sau su kien 30 thang 4 nam 1975, Nguyen Van Thuan tam hoan ve Sai Gon, đen ngay 7 thang 5 thi ong moi ve thanh pho nay đe nhan nhiem vu moi. Trong sach "Nam chiec banh va hai con ca" do chinh ong viet, ong hoi tuong ve su kien nay nhu sau: Đem ay 7 thang 5 nam 1975, khi toi ghi am nhung loi tam biet Giao phan Nha trang, toi đa khoc nhieu, đo la mot lan đoc nhat toi đa khoc nhieu, đo la mot lan đoc nhat toi đa khoc thon thuc trong tam nam o Nha Trang - vi thuong nho. Nhung tam hon toi rat binh an, vi toi vang loi Đuc Thanh Cha. Tiep đen la gian kho, thu thach tai Saigon…  Trong thu muc vu gia tu giao phan Nha Trang, Nguyen Van Thuan cho biet ong vang theo quyet đinh Giao hoang voi viec bo nhiem moi.
Ngay 8 thang 5, mot nhom 15 linh muc (hoac khoang 20 linh muc), trong đo co cac linh muc Truong Ba Can, Tran Viet Tho, Vuong Đinh Bich, Phan Khac Tu, Huynh Cong Minh,... viet thu đen Tong giam muc Nguyen Van Binh, yeu cau hoan bo nhiem giam muc Nguyen Van Thuan. Bon ngay sau đo, Van phong Toa Tong giam muc Sai Gon gui thu cho tat ca cac giao xu trong Tong giao phan, loan bao viec Toa Thanh đa bo nhiem Giam muc Nguyen Van Thuan lam Tong giam muc Pho Sai Gon ngay 25 thang 4 va ong chinh thuc nhan nhiem vu moi vao ngay ra thong bao. Tan tong giam muc pho đen chung vien cung tong giam muc Binh, tham giam muc phu ta Phanxico Xavie Tran Thanh Kham thi nhom linh muc gom 7 linh muc trong so 15 linh muc đe nghi hoan viec Tong giam muc Thuan đen Chung vien chat van Tong giam muc Binh va yeu cau tong giam muc pho Thuan tu chuc ngay lap tuc. Ho cho rang viec thuyen chuyen, bo nhiem thi cac giam muc Viet Nam co the tu thu xep ma khong can đen Toa Thanh. Linh muc Stephano Chan Tin, mot nguoi bat đong chinh kien thua nhan ong co ky ten trong ban kien nghi nay, nhung voi muc đich xin hoan viec nham chuc Tong giam muc pho cua Tong giam muc Nguyen Van Thuan vi cho rang tinh hinh luc nay qua cang thang va co the gay nguy hiem đen tan tong giam muc pho.
Mot ngay sau viec chat van cua nhom linh muc, tu 50 đen 60 sinh vien Cong giao đen Toa Tong giam muc Sai Gon. Tai đay, ho cang 3 bieu ngu nham yeu cau Tong giam muc Nguyen Van Thuan tu chuc. Trua cung ngay, mot phai đoan giao dan đen gap va đe nghi giam muc Nguyen Van Thuan tu nguyen tu chuc. Cac đe nghi tren bi khuoc tu, nhom linh muc va giao dan nay to cao giam muc Thuan thuoc dong ho chong Cong va co anh huong đen phong trao chong Cong. Cac bai bao tren bao Sai Gon Giai Phong so 29 ngay 8 thang 6 nam 1975 va ban tin cua Đai phat thanh Sai Gon Giai Phong ngay 7 thang 6 nam 1975 đe cap đen viec nhieu to chuc Cong giao, bao gom cac linh muc va giao dan yeu cau Kham su Toa Thanh Henri Lemaitre phai roi khoi Viet Nam ngay lap tuc va ket an Tong Giam muc Nguyen Van Thuan co nhung hanh đong chong chinh phu Cach mang Lam thoi.
Ngay 7 thang 6, Tong giam muc Nguyen Van Binh viet thu xac nhan viec Toa Thanh bo nhiem giam muc Nguyen Van Thuan la phu hop voi nhu cau sinh hoat ton giao cua Tong giao phan Sai Gon. Ong bac bo rang viec bo nhiem la mot viec ap đat, đong thoi khang đinh mot so giam muc cung nhu ban than ong đa đuoc tham khao y kien va chinh ong đa đong y viec bo nhiem. Nguyen Van Binh cung keu goi cac giao si, tu si va giao dan tuan phuc quyet đinh cua Toa Thanh. Truoc tinh hinh nay, Tong giam muc Nguyen Van Binh viet thu gui đen ong Nguyen Huu Tho, Chu tich Đoan Chu tich Uy ban Trung uong Mat tran Dan toc Giai phong Mien Nam Viet Nam, đong gui ong Huynh Tan Phat, Chu tich Chinh phu Cach mang Lam thoi Cong hoa Mien Nam Viet Nam va tuong Tran Van Tra, Chu tich Uy ban Quan quan Thanh pho Sai Gon – Gia Đinh vao ngay 8 thang 6 nham neu len mot so quan điem cua minh. Trong thu, tong giam muc Binh cho rang cac thong tin ma nhom giao dan va linh muc tren đang tuyen truyen trong thoi gian tu 4 đen 5 ngay toi, Chinh phu Lam thoi se truc xuat Tong Giam muc Nguyen Van Thuan khoi Tong giao phan Sai Gon. Nguyen Van Binh nhan đinh, cac to chuc menh danh Cong giao tren chi la thieu so, khong the đai dien cho giao dan Cong giao; cac toi gan cho Kham su va Nguyen Van Thuan la that thiet va viec tung tin đon lam giao dan bat man. Noi dung thu, Tong giam muc Sai Gon cung đe nghi cham dut chien dich to cao cac giao si va dung viec truc xuat tong giam muc Nguyen Van Thuan ma ong cho rang la phi phap.
Ngay 27 thang 6 nam 1975, Uy ban Quan Quan thanh pho Sai Gon – Gia Đinh cong bo quyet đinh khong cho ong Nguyen Van Thuan hoat đong ton giao tai thanh pho. Trong cuoc hop keo dai tu 15 đen 19 gio, Tong giam muc Thuan đa tiep xuc voi ba can bo cao cap cua Uy ban Quan quan cung nhom nhung nguoi Cong giao yeu nuoc, ho cho rang viec thuyen chuyen mot nguoi ho hang voi Ngo Đinh Diem vao Sai Gon vao thoi điem nay la am muu cua cac nuoc đe quoc. Uy ban Quan quan Thanh pho Sai Gon - Gia Đinh ra thong bao ngay 1 thang 7 tuyen bo khong chap thuan viec bo nhiem đoi voi Tong giam muc Nguyen Van Thuan va yeu cau ong ve lai noi cu tru truoc ngay 30 thang 4 nam 1975.


= Vu viec bat giu va thoi gian nguc tu, quan che =
Ngay 15 thang 8 nam 1975, Uy ban Quan quan mo cuoc hop tai Nha hat Thanh pho đe tuyen truyen ve "am muu" va buoc toi Tan Tong giam muc pho Nguyen Van Thuan. Bi moi đen co khoang 350 giao si, tu si. Luc 14 gio, hai giam muc cua Sai Gon la Tong Giam muc Phaolo Nguyen Van Binh va Tong giam muc Pho Nguyen Van Thuan đuoc đua đen Dinh Đoc Lap. Khi đi doc hanh lang đe đen phong hop, tong giam muc Binh đi truoc giam muc Thuan thi mot cong an chan va dan giam muc Thuan roi đi. Tong giam muc Binh co cuoc hoi kien voi tuong Tra. Khi ra ve, khi đuoc hoi ve giam muc Thuan đe cung ra ve, Tong giam muc Binh nhan đuoc hoi đap cua tuong Tra: Nhu cu thay, che đo nay la che đo Cong san. Ten Thuan la dong doi Ngo Đinh Diem, chung no chong Cach mang tu trong trung chong ra, nen khong the đe no o đay đuoc. Nguyen Van Thuan bi bat, chi mang cac vat dung la mot trang hat va ao chung tham giao si va bi đua đi voi cung đuong 450 km. Nguyen Van Thuan cho biet ong co nhieu cam xuc lan lon: co đon, met moi,... nhung quyet đinh song theo tam tinh cua Giam muc John Walsh, tung bi tu tai Trung Quoc: Toi song phut hien tai va lam cho no đay tinh thuong. Toi cung ngay, Cong an đen bat Nguyen Van Thuan đua đen Nha Trang, đen quan thuc tai Giao xu Cay Vong, thuoc xa Dien Son, huyen Dien Khanh, tinh Khanh Hoa. Tai Cay Vong, nhieu cong an ca cong khai va chim theo doi Tong giam muc Thuan. Nguyen Van Thuan cho biet ong đau long khi cac sinh hoat muc vu va cac tu si va giao dan khong the tiep tuc tham gia cac sinh hoat ton giao. Ong hoan thanh cuon sach Đuong Hy Vong trong thoi gian tai Cay Vong, bang viec bien soan vao cac đem thang 10 va thang 11 nam 1975, tren nhung to lich cu đuoc mot be trai ho tro.
Ngay 18 thang 3 nam 1976, Nguyen Van Thuan bi đua vao giam o trai Phu Khanh, Nha Trang. Đay la noi ong đanh gia noi gay cho minh nhieu vat va nhat. Tai trai giam nay, Tong giam muc Thuan bi đua vao mot can phong khong cua so. Can phong nay nong am, ngot ngat, nam moc trang nen va chieu. Nhung đieu kien cua can phong lam ong dan mat y thuc va me man. Can phong đuoc sap xep đe co khi đuoc mo đen sang nhu ban ngay, khi lai khong co anh sang, khi mua co nhung con trung bo vao trong phong, thong qua mot lo nho duoi vach, noi tu nhan Thuan đua mui vao đe hit tho. Tinh trang cua Tong giam muc Thuan toi te, co khi cap duong đa đua hai linh muc cung bi giam đen xem mat lan cuoi vi tin rang ong sap chet.

Đen ngay 29 thang 11 nam 1976, ong bi chinh quyen đua vao giam o trai Thu Đuc. Ngay 1 thang 12 nam 1976, Nguyen Van Thuan cung nhieu tu nhan khac đuoc đuoc len tau Hai Phong đuoc neo đau tai ben Tan Cang, gan cau Xa Lo. Ho đuoc đua đen trai cai tao Vinh Quang, tinh Vinh Phu, toa lac tai thung lung nui Tam Đao. Sau đo, ong đuoc chuyen đen nha giam Cong an Thanh pho Ha Noi. Tu ngay 26 thang 5 nam 1978, tu nhan giam muc Nguyen Van Thuan bi đua ra quan thuc o giao xu Giang Xa, thuoc huyen Hoai Đuc. Tai đay, ong bi mat viet hai cuon sach: Đuong hy vong duoi anh sang loi Chua va Cong đong Vatican II va Nhung nguoi lu hanh tren đuong hy vong. Ong đa bi quan thuc tai đay đen thang 11 nam 1982. Can bo tai đia phuong nay bi đieu chuyen lien tuc, bao ve cung bi thay đoi hai tuan mot lan, do nhieu nguoi đa bo đinh kien ma co an tuong tot ve Nguyen Van Thuan. Tong giam muc Thuan tung giu lai to bao Quan sat vien Roma boc ca đuoc gui đen theo kieu buu kien vi cho rang đo la su hiep thong voi giao hoang va Giao hoi Cong giao.
Trong khuon kho chuyen vieng tham Ad Limina cua Hoi đong Giam muc Viet Nam nam 1980 tai Roma, Toa Thanh Vatican hoi y kien Tong giam muc Nguyen Van Binh ve viec đua Giam muc Gioan Baotixita Bui Tuan ve Tong giao phan Thanh pho Ho Chi Minh, thay the Tong giam muc Thuan đang chiu canh tu nguc. Tong giam muc Binh sau hai tuan suy nghi đa tu choi đe xuat nay, voi ly do lo ngai cho suc khoe cua Giam muc Tuan.
Tuy khong bao gio bi ket an, Tong giam muc Nguyen Van Thuan bi 13 nam tu va quan che, trong đo co 9 nam biet giam. Sau khi đuoc tra tu do, ong con bi quan che 3 nam. Ngoai ong, em ruot ong la Nguyen Van Thanh cung chiu canh bi giam o nhieu trai tu cai tao.


= Phan ung quoc te ve vu bat giu =
Cuoi thang 2 nam 1977, Toa Thanh moi biet thong tin va loan tin vu viec Tong giam muc Nguyen Van Thuan bi bat giu. Ngoai ra, cac chi tiet ve vu viec nay cung khong đuoc cong bo. Thong tin tu to Catholic News Service cho biet tong giam muc Thuan bi giam giu trong mot phong giam thieu khi va toi, bi nguoc đai, đanh đap va buoc đung hang gio lien. Thang 5 nam 1977, co thong tin chan Tong giam muc Thuan đa liet va ong mac benh ve phoi. Thong tin ve su ton kinh cua cac tu nhan đoi voi ong cung đuoc lan truyen.
Co nhieu thong tin đon đoan ve so phan Tong giam muc Nguyen Van Thuan, bao gom nguon tin cho biet ong đa chet trong tu, mac du chinh quyen Viet Nam bac bo thong tin nay.. Tu thang 6 nam 1977, mot nguoi chi em gai voi Tong giam muc Thuan la ba Anna Ngan đa cho đang tai thong tin đe nghi tra lai tu do cho ong Nguyen Van Thuan tren trang nhat bao Tong giao phan Sydney, Catholic Weekly The Australian (Tuan bao Cong giao Uc). Sau vai thang sau chien tranh Viet Nam ba Ngan va cac giam muc Uc đe nghi Thu tuong Uc Malcolm Fraser yeu cau cac quan chuc Viet Nam cung cap thong tin nhung khong thu đuoc ket qua. Cau hoi ve tinh hinh Tong giam muc Thuan cung đuoc Giao hoang Phaolo Vđua ra trong cuoc tiep kien Thu tuong Fraser thang 5 nam 1977. Truoc khi tham du Thuong Hoi đong Giam muc The gioi vao thang 10 nam 1977, Hong y Tong giam muc Ha Noi Giuse Maria Trinh Nhu Khue va Tong giam muc Nguyen Van Binh đuoc phep tham Tong giam muc Thuan đang quan thuc tai Ha Noi. Tu sau thong tin truoc thuong hoi đong Giam muc, khong co them thong tin ve Nguyen Van Thuan. Thong tin ve Nguyen Van Thuan đuoc cac quan chuc Toa Thanh Vatican xac nhan vao thang 6 nam 1978 la ong đang bi quan che tai mot giao xu tai Ha Noi, đuoc phep cu hanh thanh le nhung khong ro cac quy tac gioi han đoi voi ong.
Ngay 22 thang 9 nam 1993, nhan viec rac roi ve viec bo nhiem Giam muc Nicola Huynh Van Nghi tu Phan Thiet ve Sai Gon, ong Truong Tan Sang, luc đo la Chu tich Uy ban nhan dan thanh pho Ho Chi Minh, gui thu cho Tong giam muc Phaolo Nguyen Van Binh. Noi dung thu nay co nhac đen viec bo nhiem Tong giam muc Nguyen Van Thuan: Nhu cu đa biet, nam 1975 Chinh phu ta đa khong chap nhan ong Nguyen Van Thuan ve Giao phan thanh pho va dut khoat se khong bao gio chap nhan, vi ong Nguyen Van Thuan đa tung gan bo voi mot gia đinh co nhieu no mau voi nhan dan va ban than ong Nguyen Van Thuan cung co mot qua trinh lau dai va tinh vi chong pha su nghiep gianh đoc lap va bao ve đoc lap dan toc.
Trong tu, Tong giam muc Nguyen Van Thuan van cu hanh thanh le cho chinh minh va cho nhung tu nhan khac. Nhung nguoi đen tham đa len chuyen ruou le va banh le cho ong, nguy trang bang chai thuoc tri đau bao tu. Voi nhung thu đo, moi ngay ong dung ba giot ruou va mot giot nuoc đo vao long ban tay đe cu hanh Bi tich Thanh The. Buoi toi, khi ong va cac tu nhan khac phai đi ngu, ho nam sat nhau đe cu hanh thanh le, sau đo len chuyen Thanh The cho nhau qua cac tam man chong muoi. Ho dung bao thuoc la đe cat giu Thanh The.
To The Guardian đanh gia viec giam tu va quan che Tong giam muc Nguyen Van Thuan đa khien ong tro thanh mot dang anh hung khong chi o Viet Nam ma con tren the gioi. Chinh nhung nam thang nay cung đu kien vi Hong y tuong lai lot vao danh sach ung vien tiem nang ke vi Giao hoang – mot papabile.


= Cac hoat đong trong thoi ky tu nguc, quan che =


 Sinh hoat ton giao trong tu  Giam muc Nguyen Van Thuan su dung cac mau giay vun nho đe tao thanh mot cuon Kinh Thanh co nho. Ong viet khoang 300 bai Tin Mung vao trong quyen Kinh Thanh tu tao nay, gom nhung bai ma ong thuoc nam long. Ong dung ba giot ruou va mot giot nuoc, đat trong long ban tay đe cu hanh nghi thuc truyen phep. Nguon ruou đen tu gia đinh, duoi vo boc thuoc chong đau da day đe gui vao trai tu, banh đuoc su dung trong nghi thuc đuoc cat trong giay bac boc thuoc la. Cach cu hanh le trong trai giam phu thuoc vao hoan canh: Duoi ham tau thuy, Nguyen Van Thuan cu hanh le ban đem giua cac tu nhan, voi ban tho la tui coi. Tai trai giam Vinh Quang, ong dung thoi gian tu nhan đi tam sau gio the duc vao ban sang, noi goc cua va giua đem đe cu hanh thanh le Cong giao. Cac tu nhan Cong giao tai trai giam nay dung giay nylon boc thuoc la đe cat giau Minh Thanh va chia nhau moi nguoi giu trong mot ngay. Voi viec cu hanh thanh le trong trai giam, Nguyen Van Thuan đa ho tro nhieu giao dan cong giao quay lai voi đoi song tam linh, dung nha giam lam noi giang day giao ly Cong giao, đua nhieu nguoi khong Cong giao gia nhap đao, cu hanh nghi thuc Rua Toi ngay trong trai tu hoac sau ngay đuoc tu do.


 Tinh ban voi cai tu  Trong khi o trong tu voi nam cai nguc tre. Nhung nguoi phu trach đa cam ho noi chuyen voi Tong giam muc Nguyen Van Thuan. Ban đau ve si đuoc thay đoi sau moi khoang thoi gian 15 ngay. Quan ly nha tu tin cac ve si co nguy co bi "nhiem" – tro thanh ban be ong neu o lai voi ong trong thoi gian dai. Cuoi cung, ho dung khong thay đoi nua vi so Nguyen Van Thuan se lam "o nhiem" toan bo luc luong.
Tong giam muc Nguyen Van Thuan tro chuyen voi cai nguc qua canh cua tu ve cuoc song, cac quoc gia khac nhau ong đa đen tham, gia đinh, thoi tho au. Ong cung day ho tieng Anh, tieng Phap, va mot chut tieng Nga. Mot ngay no, ong nho mot cai tu đem mot vat dung gi đo đe ong co the cat mot cay thanh gia tu mot mieng go. Mac du tat ca cac bieu tuong ton giao bi nghiem cam, ong đa co mot cay thanh gia đeo nguc (pham phuc giam muc) trong 3 thang. Ong giau no trong mot banh xa phong. Mot lan khac ong hoi xin mot đoan day đien va mot cap kim. Trong vong bon gio, Tong giam muc Thuan đa su dung đoan day nay nan mot chuoi day chuyen. Thanh gia đo ve sau đuoc ma bac va no la thanh gia đeo nguc ma ong van thuong su dung.


 Viet sach trong thoi gian quan che  Ngay 16 thang 8 nam 1975, mot ngay sau khi bi bat, Nguyen Van Thuan bat đau bien soan cuon sach Nam chiec banh va hai con ca. Cung viet song song la cuon Đuong hy vong voi 1001 cau suy niem ngan gon đe giup giao dan Cong giao song đao mot cach kien vung trong hoan canh moi cua đat nuoc. Cuon sach nay đuoc đanh gia la mot di chuc tinh than xuc đong đoi voi nhieu nguoi Cong giao Viet Nam. Đen nam 1986, cuon sach moi co ban hoan thanh va cho đen nam 1997, ong moi viet loi mo đau cho no. Tien trinh viet sach tai noi quan che la Giao xu Cay Vong la do Tong giam muc Thuan quyet đinh lam theo hanh đong cua Phaolo, mot tong đo trong thoi gian nguc tu: Cac buoi đem thang 10 va thang 11 nam 1975, ong đong cua va dung mat sau lich bloc, voi anh đen dau va con trung vay quanh. Moi sang, ong trao lai cho be Quang, 5 tuoi, nguoi đa ho tro ong trong viec mua bloc lich, đua ve nha va nho anh chi chep lai. Ong dung nhieu thoi gian ngay đem viet sach, vi lo ngai se bi chuyen trai, va quyet đinh dung lai o loi nguyen thu 1001. Cuon sach hoan thanh va Nguyen Van Thuan dang loi ta on Đuc Maria nhan dip le Đuc Me vo nhiem nguyen toi, ngay 8 thang 12 nam 1975.

Hong y Roger Etchegaray cho biet Hong y Thuan tung ke lai cho ong nghe khoang thoi gian viet quyen sach Đuong hy vong: Mot buoi sang thang 10 nam 1975, toi ra dau cho mot cau be 7 tuoi ten la Quang, đi du le 5 gio ve, khi troi chua sang: "Con noi voi me mua cho cha may bloc lich cu!" Chieu toi, khi mat troi bat đau lan, Quang đem lai cho toi cac cuon lich bloc. Tu khi ay, trong thang muoi va thang 11 nam 1975, hang đem toi viet cho dan toi thong điep tu canh tu đay. Moi sang, đua be toi lay cac to lich, đem ve nha cho cac anh chi chep lai thong điep…
Trong thoi gian quan che o Giang Xa, cach Ha Noi 17 cay so, tu 1978 đen 1982, Nguyen Van Thuan cung đa viet them hai cuon sach voi chu đe hy vong. Đo la cuon Đuong Hy vong duoi anh sang loi Chua va Cong đong Vatican II va cuon Nhung nguoi lu hanh tren Đuong Hy vong. Nhung nam biet giam sau đo, ong đa viet khoang 400 bai suy niem bang tieng nuoc ngoai va đong thanh tap sach "Cau nguyen Hy vong".


 Phan ung cua gia đinh  Ba Thuy Tien – em gai Hong y Thuan ke ve thoi ki nay, ba cho biet: Trong nhieu nam troi, chung toi khong nhan đuoc bat cu tin tuc gi ve Đuc Hong y ca, Chung toi nghi rang anh cua chung toi đa bi giet" The roi hoi Hong Thap Tu, qua nhieu nam truy tim, ho bao cho gia đinh chung toi biet la ngai van con song, va hien đang bi giam trong trai cai tao.
Ba Thuy Tien cung cho biet: Sau nay, nhung nguoi cong san bao ngai viet thu bao cho than nhan mua thuoc tay gui vao vi ngai bi benh... The roi moi thang, chung toi đeu gui toa đen mot duoc phong ben Phap, đe đat mua hang tram loai thuoc khang sinh gui vao trai cai tao. Chung toi biet nhung loai thuoc đo khong phai cho ngai, nhung chung toi khong co su chon lua nao khac, ho con nhan gia đinh gui sua vao đe nuoi nguoi benh. Chung toi đa gui sua hop vao trai, cho mai đen khi ngai đuoc tha, khi hoi ngai bao can bo chi đua cho ngai hop khong va noi la sua bi chuot an het roi.Co lan khi ong lam trong benh, hoi Hong Thap Tu dan xep đe đua ngai sang Phap giai phau, roi sau đo đua ngai tro lai biet giam tai mien Bac Viet Nam.


= Thoi ky quan che, chua benh tai Viet Nam =
Ngay 21 thang 11 nam 1988, mot can bo đen gap Tong giam muc Nguyen Van Thuan va yeu cau ong nay sau khi an com phai an mac sach se đe đen gap mot vi lanh đao. Nguyen Van Thuan đuoc gap ong Mai Chi Tho – Bo truong Bo Noi vu nuoc Cong hoa Xa hoi Chu nghia Viet Nam. Khi đuoc Bo truong Tho hoi ve nguyen vong cua minh, Tong giam muc Thuan tra loi rang minh mong muon đuoc tra tu do ngay lap tuc. Chua kip đe bo truong phan hoi, Tong giam muc Thuan trinh bay ve thoi gian o tu đa trai dai qua ba đoi giao hoang va bon Tong bi thu Lien Xo. Bo truong Tho sau đo chap nhan nguyen vong cua Tong giam muc Thuan va tra tu do cho ong nay, đua vi giam muc đen quan che tai toa Tong giam muc Ha Noi. Nguyen Van Thuan đuoc tha cung ngay, tuy vay, ong khong đuoc thi hanh cac cong tac muc vu.
Nam 1989, cac Giam muc Cong giao Viet Nam du đinh chon Tong giam muc Nguyen Van Thuan lam Chu tich hoac Tong Thu ky Hoi đong Giam muc. Tuy vay, vi ly do suc khoe, ong phai vao đieu tri benh tai Thanh pho Ho Chi Minh. Bo Noi vu Viet Nam gui đai dien la ong Nguyen Tu Ha vao tiep xuc voi Nguyen Van Thuan, yeu cau ong tu choi tat ca cac chuc vu, du chi la Chu tich Uy ban hoac Tieu ban neu đuoc bau chon. Tong giam muc Thuan cho rang neu đuoc chon, ong khong the tu choi. Vi ly do nay, ong Ha tham du phien hop Hoi đong Giam muc, thong bao chinh phu Viet Nam khong muon thay Tong giam muc Nguyen Van Thuan đuoc chon vao bat ky chuc vu nao trong Hoi đong. Do thoi gian ky hop trung voi thoi gian phau thuat, Tong giam muc Thuan khong the tham gia hop va cac giam muc khong the bau chon ong. Phau thuat that bai, ong con bi nhiem đoc. Medical Community of Saint Egidio tai Roma can thiep, ong đuoc đua sang Y chua benh. Sau vai tuan duong benh, ve đen Viet Nam, ong bi tich thu ho chieu, bi canh chung. Tong giam muc Nguyen Van Thuan roi khoi Viet Nam đen Uc tham cha me đang song tai đo, sau đo ong đen Roma gap Giao hoang Gioan Phaolo II.
Quay tro ve Viet Nam, thang 11 nam 1989, ong mac benh viem tien liet tuyen va đuoc giai phau tai Benh vien Viet Đuc, Ha Noi. trong thoi gian nay, ong đuoc moi lam thanh vien Uy ban Quoc te ve Di tru va Di dan. Vi benh tinh nang keo dai, nen ong đuoc cap phep đen Roma tiep tuc đieu tri. Nguyen Van Thuan đen Roma thang 4 nam 1990.


Roi Viet Nam va lam viec tai Giao trieu Roma (1990–2002) = Roi Viet Nam va đe nghi cua Toa Thanh =
Ngay 21 thang 9 nam 1991, Tong giam muc Nguyen Van Thuan roi Viet Nam theo loi đe nghi cua mot quan chuc chinh quyen Viet Nam. Trong khi đang đuoc đieu tri benh tai Roma, Chinh quyen nuoc Cong hoa Xa hoi Chu nghia Viet Nam tuyen bo ong Nguyen Van Thuan khong con đuoc tro lai Viet Nam (persona non grata). Đau nam 1991, Hong y Tong giam muc Tong giao phan Ha Noi Phaolo Giuse Pham Đinh Tung viet thu đe nghi Giao hoang chon Tong giam muc Nguyen Van Thuan lam Tong giam muc pho voi quyen ke vi. Chinh quyen Viet Nam bac bo đe nghi tu phia Toa Thanh. Tong giam muc Thuan co cuoc gap voi ong Nguyen Hong Lam, đung đau co quan phan gian va phu trach vu ton giao. Ong Lam cho rang viec đe bat Tong giam muc Thuan lam Tong giam muc pho Ha Noi la muu đo lon hon ca ke hoach nam 1975. Tong giam muc Thuan cho rang vi cac giam muc Viet Nam đe bat va Toa Thanh khong chi đao. Nguyen nhan cua viec nay, theo ong la do cac giam muc Viet Nam đuoc biet ong khong đuoc thi hanh tac vu cong khai nen đa chon cho ong mot vi tri trong tuong lai.
Tai Roma, Tong giam muc Thuan la co van chinh cua Giao hoang va Phu Quoc vu khanh ve moi quan he voi chinh quyen Viet Nam. Ngay 14 thang 1 nam 1992, phai đoan Toa Thanh do Đuc ong C.Celli dan đau đen Ha Noi đe lam viec voi chinh phu Viet Nam, đe nghi giai phap toan bo gom ba điem: Bo nhiem Giam muc Giam quan Pham Đinh Tung lam Tong giam muc Ha Noi, Giam muc Nguyen Van Thuan lam Tong giam muc Pho Ha Noi va Giam muc Nicola Huynh Van Nghi lam Tong giam muc pho Tong giao phan Thanh pho Ho Chi Minh, tuy nhien, do chinh phu khong chap nhan Giam muc Thuan lam Tong giam muc Pho Ha Noi, va Toa Thanh cho đay la bien phap toan bo nen giai phap bat thanh, phai đoan Toa Thanh trong lan lam viec voi chinh phu nam 1994 thua nhan đay la mot sai lam.
Sau đo, cuoc gap tu ngay 1 đen ngay 7 thang 2 nam 1993, phai đoan Toa Thanh đua ra giai phap toan bo moi, trong đo cat đi đe nghi đau tien so voi nam 1992, van giu nguyen 2 đe nghi sau ve cac giam muc Huynh Van Nghi va Nguyen Van Thuan. Nhung chinh phu chi đong y đe nghi ve phan Giam muc Nghi ma khong chap nhan Tong giam muc Thuan ra Ha Noi, vi la mot giai phap toan bo, Toa Thanh khong bo nhiem Giam muc Nghi lam Tong giam muc pho nhu đa đinh. Tong giam muc Celli đuoc nhan đinh la đa co gang linh đong nham chon đuoc cac giam muc ke vi o Ha Noi đe ke vi Hong y Trinh Van Can cung nhu Tong giam muc Nguyen Van Binh o Tong giao phan Thanh pho Ho Chi Minh. Sau nhieu lan thuong thao khong thanh cong, Toa Thanh Vatican sau đo co gang bo nhiem Giam quan Tong Toa cho Tong giao phan Thanh pho Ho Chi Minh, tuy vay chinh quyen tiep tuc bac bo đe nghi nay. Nam 1993, Tong giam muc Thuan đen Uc khi cha ong qua đoi. Ngay 27 thang 4 nam 1993, Giao hoang bo nhiem Tong giam muc Thuan va Giam muc giao phan Xuan Loc Phaolo Maria Nguyen Minh Nhat lam co van cua Bo Truyen giao.
Tru khi đen Roma, ngay ca truoc khi chinh thuc cong tac tai Giao trieu Roma, Nguyen Van Thuan hau nhu tuan nao cung danh thoi gian tham cong đoan cac quoc gia khac nhau, cac đai hoc, cac co quan quoc te cung nhu cac cong đoan đac sung đe ho tro tinh tam, đao tao va xay dung tan cong đoan.


= Cong tac tai Hoi đong Giao hoang ve Cong ly va Hoa binh =
Tai Vatican, Tong giam muc Nguyen Van Thuan đuoc moi lam thanh vien Uy ban Quoc te ve Di tru va Di dan. Sau nhieu lan khong đat thoa thuan voi chinh quyen Viet Nam (nam 1992, 1993), Toa Thanh bo nhiem Tong giam muc Nguyen Van Thuan lam Pho Chu tich Uy ban Cong ly va Hoa binh, thuoc Giao trieu Roma vao ngay 24 thang 11 nam 1994. Cung ngay nay, ong chinh thuc tu chuc Tong giam muc pho Tong giao phan Thanh pho Ho Chi Minh (đoi ten tu Sai Gon nam 1976). Co nguon tin cho rang ong đuoc bo nhiem chuc pho chu tich vao ngay 9 thang 4 nam 1994. Noi ve chuc vu nay, Giao hoang Gioan Phaolo II noi voi Tong giam muc Thuan: Hien huynh đen tu mot quoc gia chien tranh va hien huynh đa bi giam cam trong muoi ba nam. Bay gio, hien huynh chia se kinh nghiem đo cho nhung nguoi dan tai cac quoc gia đang chiu đau kho va bat cong. Nhu vay, chung ta co the thang tien Cong ly va Hoa binh va giup ho tim hieu nhung quyen cua ho.
Nguyen Van Thuan quan tam va ho tro cac cong tac xa hoi, tu thien; cac cong trinh nghien cuu va pho bien van hoa Viet Nam noi chung va Van hoa Cong giao Viet Nam noi rieng. Ong cung ho tro cac cong viec trung tu va xay cat cac co so ton giao, đao tao chung sinh va giao dan. Ong tung đuoc Bo Truyen giao uy thac cong tac kiem tra cac chung vien tai mot so quoc gia chau Phi.
Thang 2 nam 1998, Tong giam muc Nguyen Van Thuan tham gia su kien ngay gioi tre tai Anaheim Convert Center, California, Hoa Ky va co bai phat bieu song ngu Anh - Viet trong khuon kho su kien. Sau bon nam lam viec tai Uy ban Cong ly va Hoa Binh, ngay 24 thang 6 nam 1998, Tong giam muc Nguyen Van Thuan đuoc chon lam Chu tich Uy ban nay, thay the Hong y Roger Etchegaray. To New York Times nhan đinh viec bo nhiem nay đa đua Tong giam muc Thuan vao su chu y (cua moi nguoi). Ngay 20 thang 8, nhan dip tham gia su kien ky niem 200 nam Đuc Me La Vang tai Washington D.C., Hoa Ky, ong tuyen bo thanh lap Cong đoan Đuc Me La Vang. Ngay 18 thang 11 cung nam, Nguyen Van Thuan, voi tu cach Chu tich Hoi đong Giao hoang ve Cong ly va Hoa Binh, keu goi giam hoac xoa no cho cac quoc gia Trung My, bi boi con bao xoay Mitch tan pha. Ong đa gui loi cam ta cac quoc gia thuc hien đe nghi va nhac nho ve bon phan cua cac quoc gia đang vay no.
Tong giam muc Nguyen Van Thuan đa đuoc moi đi giang va thuyet trinh tai nhieu quoc gia va giang cho cac đoi tuong khac nhau va tai cac truong đai hoc khac nhau tren the gioi. Tai Mexico vao thang 5 nam 1998, Tong giam muc Thuan giang cho hon 50.000 thanh nien. Trong nhieu dip khac nhau thuoc cac buoi noi chuyen tren toan the gioi, Tong giam muc Thuan thuong xuyen noi ve chu đe kinh nghiem trong thoi gian tu nguc. Giao hoang Gioan Phaolo II, nham muc đich lam theo đe nghi cua cac giam muc nghi phu Thuong Hoi đong Giam muc chau My 1997, đa yeu cau Hoi đong Giao hoang ve Cong ly va Hoa Binh soan thao tai lieu mang ten Toat yeu ve Hoc thuyet Xa hoi Giao hoi. Rieng Tong giam muc Thuan đuoc yeu cau viet tom luoc hoc thuyet nay vao đau nam 1999. Voi cuong vi Chu tich Hoi đong, ngay 1 thang 5 nam 2000, ong ban hanh quyet đinh tim kiem cac van ban huan quyen ve noi dung Hoc thuyet Xa ho Cong giao. Ong đa tim kiem đuoc cac van kien va viet thanh 11 chuong sach. Van ban cua Tong giam muc Thuan la nen tang hoan thanh Toat yeu ve Hoc thuyet Xa hoi Giao hoi. Tong giam muc Thuan qua đoi truoc khi hoan thanh tac pham.
Trong Mua Chay nam 2000, Tong giam muc Thuan nhan loi moi tu Giao hoang Gioan Phaolo II moi ong giang tinh tam Mua Chay cho giao trieu Vatican, vao luc bat đau cua thien nien ky thu ba. Trong Nha nguyen Me Đang Cuu The, tu chieu ngay 12 thang 3 đen 18 thang 3 nam 2000, ong giang tinh tam cho Giao hoang va cac thanh vien Giao trieu Roma. Nhung bai giang cua ong đuoc in thanh sach Chung nhan Hy Vong, sach nay đuoc phat hanh it nhat 12 ngon ngu. Khi Giao hoang gap ong trong buoi trieu yet rieng va tang ong mot chen thanh.
Chieu ngay 20 thang 8 nam 2000, ngay be mac ngay Quoc te Gioi Tre thu XV tai Roma, Tong giam muc Nguyen Van Thuan đa tiep đon hai Giam muc Phanxico Xavie Nguyen Van Sang, giam muc chinh toa Giao phan Thai Binh, chu tich Uy ban phu trach Giao dan cua Hoi đong Giam muc Viet Nam va Giam muc Giuse Nguyen Van Yen, Giam muc chinh toa Giao phan Phat Diem, cung phai đoan Viet nam tham du Ngay Quoc te Gioi Tre tai can ho cua ong. Trong cuoc gap, Tong giam muc Thuan cung gap mot so linh muc hien lam viec tai Roma, trong đo co Đuc ong Barnabe Nguyen Van Phuong, thuoc Bo Truyen giao, va Đuc ong Giuse Đinh Đuc Đao, phu trach cong đong Cong giao Viet Nam tai Hai ngoai.
Trong thoi gian đam nhan vai tro chu tich Hoi đong Giao hoang ve Cong ly va Hoa binh, ong ho tro cac khu vuc ngheo kho nhat tren the gioi. Hoi đong Cong ly va Hoa binh ghi nhan hong y Nguyen Van Thuan đa lam chung cho hoa binh va hy vong cua cac dan toc.


= Cac giai thuong =
Ngay 11 thang 5 nam 1996, Tong giam muc Nguyen Van Thuan nhan bang Tien si Danh du tai Đai Chung vien Notre Dame o New Orleans, Louisiana, Hoa Ky.
Tong giam muc Thuan đuoc tang thuong nhieu huan chuong khac nhau vi "đoi song chung ta va cac hoat đong xay dung cong ly va hoa binh". Ngay 9 thang 6 nam 1999, tai Toa Đai su Phap ben canh Toa Thanh, Chinh phu Phap đa trao tang ong huy chuong "Commandeur de l’Ordre National du Merite". Ngay 12 thang 12 nam 2000, tai Toa Thi chinh Roma, Hiep hoi "Cung nhau xay dung hoa binh" đa trao tang Huy chuong vinh danh ong. Ngay 20 thang 10 nam 2001, tai Torino, Tong giam muc Thuan đuoc trao tang Huy Chuong Hoa binh do to chuc SERMIG - Hiep hoi Truyen giao cua gioi tre. Ngay 9 thang 12 nam 2001, Trung tam Nghien cuu G. Donati cung đa trao tang ong Giai thuong Hoa binh nam 2001.


= Thang tuoc hong y =
Ngay 21 thang 1 nam 2001, Giao hoang Gioan Phaolo II cong bo chon Tong giam muc Nguyen Van Thuan lam hong y. Tan hong y đuoc xep thu hai trong danh sach cac tan hong y đuoc cong bo. Tong so luong hong y đuoc vinh thang lan nay len đen 37, so luong lon nhat ma mot Cong nghi Hong y tung co. Hong y tan cu nhan đuoc tin thang hong y cung luc biet tin tuc co the ong co mot khoi u gay benh, chinh la khoi u sau nay đa khien ong qua đoi.
Voi viec cong bo quyet đinh thang tuoc vi hong y, Nguyen Van Thuan tro thanh hong y bac pho te đau tien nguoi Viet Nam va la hong y nguoi Viet Nam thu bon. Ngay 21 thang 2 nam 2001, nghi le nhan tuoc vi đuoc cu hanh va ong chinh thuc tro thanh Hong y Pho te, Hieu toa Nha tho Santa Maria della Scala. Cung đuoc vinh thang hong y cung Nguyen Van Thuan đot nay con co cac Giam muc tu cac noi nhu: Hong y Jorge Mario Bergoglio nguoi Argentina – sau nay la Giao hoang Phanxico; Hong y Louis-Marie Bille tai Lyon, Phap; Hong y Ivan Dias tai Bombay, An Đo,... Ngay trong ngay dien ra nghi le hong y, bai nghien cuu Choosing the next pope đang tai tren BBC đa nhan đinh Hong y Nguyen Van Thuan la mot trong nhung hong y co suc anh huong, ngay ca khi khong la giao hoang.

Huy hieu cua Hong y Nguyen Van Thuan co nen mau xanh duong voi ngoi sao trang tuong trung cho ba Maria la ngoi Sao Bien. Ngoi sao dan đuong cho nhung con thuyen trong cuoc du hanh. Muoi khuc tre tuong trung cho 10 đieu ran va la bieu tuong cua nguoi quan tu. Noi bat tren mau xanh va ngoi sao la ba ngon nui bieu tuong cua đai duong va luc đia. Ba ngon nui con la bieu trung cho ba mien Viet Nam: Bac, Trung, va Nam. Nui va bien ca cung con tuong trung cho Nha Trang, la Giao phan tan Hong y tung đam nhan chuc Giam muc chinh toa. Khau hieu bang tieng La Tinh cua Hong y Thuan la Gaudium et Spes, nghia la "Vui mung va hy vong" cung la tua đe cua Hien che Muc vu ve Giao hoi trong The gioi ngay nay, đuoc Cong đong Chung Vaticano II ban hanh ngay 7 thang 12 nam 1965, ngay cuoi cung truoc khi be mac Cong đong. Cung voi Hien che Tin Ly ve Giao hoi Anh Sang Muon Dan – "Lumen Gentium", qua Cong đong nay, Giao hoi muon canh tan đe phan anh "dung nhan Chua Kito" trong thoi đai hien tai.
Trong so phat hanh ngay 21 thang 2 nam 2001, to The Los Angeles Times co bai voi nhan đe "The Men Who Would Be Pope?" (Nguoi co the len ngoi Giao hoang?) đa du đoan danh sach 14 vi hong y co nhieu kha nang ke vi Giao hoang Gioan Phaolo II, trong đo co Hong y Nguyen Van Thuan. Ngoai ra, to bao nay con co mot bai viet khac voi tieu đe Hidden Hopes of Being Pope (tam dich: Nhung tham vong tham kin đe tro thanh giao hoang) đua ra quan điem vi giao hoang ke vi giao hoang Gioan Phaolo II kho co kha nang đen tu chau A, noi co ti le giao dan Kito giao rat thap. Tuy vay, bai bao du đoan tan hong y Thuan co the tien xa. Nhat bao The New York Post, ngay 25 thang 2 nam 2001, cung đang bai nhan đe "Is Asian Cardinal In Line For Papacy ?" (Mot Hong y A Chau Co The Len Ngoi Giao hoang?) cua ky gia Rod Dreher. Trong đo co đoan nhan đinh ve tan Hong y nguoi Viet Nam la mot ung vien sang gia cho ngoi vi Giao hoang.
Giua thang 3 nam 2001, Hong y Thuan tham gia su kien Cong ly, Hoa Binh, Giai quyet cac Van đe Xa hoi to chuc tai Tong giao phan Los Angeles. Vai thang sau khi đuoc phong tuoc Hong y, ngay 30 thang 4, Giao hoang đa chi đinh cac tan hong y vao cac thanh bo cua Giao trieu Roma. Hong y Thuan đuoc bo nhiem lam thanh vien Thanh bo Phung tu va Ky luat Bi tich va Bo Rao giang Tin Mung (bo Truyen giao). Ngay 14 thang 5 cung nam, Hong y Thuan đuoc chi đinh lam thanh vien Hoi đong Giao hoang ve Giao dan.
Sau khi Viet Nam noi long cac han che ve viec nhap canh, Hong y Thuan đa tro ve Viet Nam thong qua cac thu tuc danh cho cong dan ngoai quoc. Voi thoi gian bi cam tu, Nguyen Van Thuan trai qua tong cong 7 lan phau thuat, trong đo 3 lan khien ong suyt mat mang. Ngay 17 thang 4 nam 2001, Hong y Thuan đuoc cu hanh giai phau tai mot benh vien o Boston, Hoa Ky. Cuoc giai phau cuoi cung cua ong la vao ngay 8 thang 5 nam 2002 tai Trung tam nghien cuu ve ung thu, Milan, mien Bac Y. Tu đau thang 6 nam 2002, suc khoe Hong y Thuan chuyen bien xau va đuoc cap cuu tai Benh vien Agostino Gemelli thuoc Đai hoc Cong giao Thanh Tam, Roma. Sau đo, hong y Thuan đuoc chuyen vien đen Benh vien Pio XI.
Giua thang 7 nam 2002, cung voi le an tang Đuc ong Vinh Son Tran Ngoc Thu, thong tin tu Toa Thanh cho biet Hong y Nguyen Van Thuan đang đieu tri ung thu tai benh vien Pio XI tai Roma.


= Qua đoi va hau su =
Vao luc 6 gio chieu ngay 16 thang 9 nam 2002, Hong y Nguyen Van Thuan qua đoi tai Roma do benh ung thu ruot, mot dang ung thu hiem gap. Trong nhung ngay cuoi đoi, Hong y Thuan mat kha nang noi, tuy vay van giu đuoc su thanh than. Trong chuc thu tinh than, co Hong y khang đinh: "Toi thanh than ra đi, va toi khong giu long oan han nao đoi voi ai". Chinh quyen Viet Nam gui loi chia buon voi than nhan co hong y hien sinh song tai Viet Nam va hua se cuu xet ho tro visa cho ho tham du tang le. Trong nhung tuyen bo đau tien ve su qua đoi cua co hong y, Toa Thanh loan tin Giao hoang Gioan Phaolo II ca ngoi co hong y la nguoi luon đat niem tin vao Giao hoi Cong giao, ke ca trong nhung thoi khac kho khan nhat. Tong thu ky Hoi đong Giao hoang ve Cong ly va Hoa binh Giampaolo Crepaldi cong bo voi gioi truyen thong: Mot vi thanh vua qua đoi!.
Thanh le an tang co hong y đuoc Giao hoang Gioan Phaolo II cu hanh trong the vao chieu ngay 20 thang 9 nam 2002, voi 4.000 nguoi tham du, trong đo co 4 hong y va 130 giam muc cung voi ngoai giao đoan canh Toa Thanh. Trong so cac giam muc tham du thanh le an tang, co su hien dien cua 5 giam muc Viet Nam: Tong giam muc Gioan Baotixita Pham Minh Man tu Tong giao phan Thanh pho Ho Chi Minh; Tong Giam muc Tong giao phan Hue Stephano Nguyen Nhu The, giam muc Nha Trang Phaolo Nguyen Van Hoa, giam muc Phat Diem Giuse Nguyen Van Yen va giam muc Phero Nguyen Van Nho, Giam muc pho Giao phan Nha Trang.
Trong thanh le, Giao hoang Gioan Phaolo II nhan xet co Hong y Nguyen Van Thuan:

Chung ta hay cam ta Chua vi đa cho chung ta, noi con nguoi cua Đuc Hong y, mot tam guong sang ngoi ve đoi song tin huu Kito, phu hop voi đuc tin, đen đo tu đao. […] ngai đa hieu nen tang cua đoi song Kito huu la "chon mot minh Chua ma thoi" nhu cac vi tu đao Viet Nam đa lam trong nhung the ky truoc. Chung ta đuoc moi goi rao giang cho tat ca moi nguoi "Tin Mung Hy Vong" va Đuc Hong y giai thich rang: chung ta chi co the chu toan On Goi ay voi su hy sinh quyet liet, du phai chiu nhung thu thach cam go nhat [...]
Sang ngay 21 thang 9, thi hai co Hong y Nguyen Van Thuan đuoc đua đi an tang tai phan mo cua cac Kinh si Đen tho Thanh Phero. Khu phan mo nay thuoc nghia trang Verano cua thanh pho Roma, Campo Verano. Tham du nghi le an tang co ban than co Hong y la Hong y Bernard Law, nam giam muc nguoi Viet, Tong thu ky Hoi đong Giao hoang Cong ly va Hoa binh Giampaolo Crepaldi va hon 1000 tu si, giao si va than nhan nguoi qua co. Nghia trang nay la nghia trang chon cat cac nha tri thuc, cac dien vien, nghe si va la mot nghia trang lon va đuoc nhan đinh la nghia trang tot nhat đe chon cat tai Y.
Muoi nam sau đo, khi thi hai hong y Nguyen Van Thuan đuoc an tang, thi hai ong đa đuoc cai tang ve Nha tho hieu toa cua ong, Nha tho Đuc Me Scala, o trung tam Roma sang ngay 8 thang 6 nam 2012. Tai Tu vien Celittinen, Koeln, hien tai co can phong danh rieng luu giu nhung hinh anh cung ky vat cua hong y Thuan, va cung tai nha Dong nay ong đa song trai qua nhieu ngay nam thang luc con sinh thoi, nhat la đa cu hanh thanh le Cong giao cung cac thanh vien nha dong tai nha nguyen tu vien.


Tien trinh ton phong Hien thanh = Mo an đieu tra va giai đoan đieu tra cap giao phan =
Nam 2006, Hong y Renato Raffaele Martino tham do y kien cac Tong truong Thanh bo va cac Chu tich Hoi đong thuoc Giao trieu Roma. Ket qua cho thay tat ca đeu tan thanh cong viec xuc tien an phong chan phuoc co hong y Nguyen Van Thuan.
Ngay 16 thang 9 nam 2007, giam muc Giampaolo Crepaldi, Tong thu ky Hoi đong Giao hoang Cong ly va Hoa binh cong bo kinh xin on co Hong y Nguyen Van Thuan:

Ngay 17 thang 9 nam 2007, Giao hoi Cong giao Roma bat đau nhung thu tuc đau tien cho viec tuyen chan phuoc va tuyen thanh cho co Hong y Nguyen Van Thuan. Cung ngay, tu dinh thu Giao hoang o Castel Gandolfo, trong buoi trieu yet, Giao hoang Bien Đuc XVI đa noi: Toi vui mung, nhan co hoi nay đe mot lan nua, neu len chung ta Đuc Tin sang ngoi ma vi Muc Tu anh dung nay đa đe lai cho chung ta. ĐHY Phanxico Xavie đa đuoc vi tien nhiem Gioan-Phaolo II đang kinh cua toi bo nhiem lam Chu tich Hoi đong Giao hoang ve Cong ly va Hoa binh. Ngai đa soan thao ban Toat Yeu Giao Huan xa hoi cua Hoi Thanh. Lam sao quen đuoc nhung net noi bat ve su đon so va than thien cua ngai... Đuc Hong y Van Thuan la mot con nguoi cua Hy Vong. Ngai song bang Hy Vong, ngai pho bien niem Hy Vong cho tat ca nhung ai ngai gap go. [...] Giao hoang co cac cuoc gap go voi cac thanh vien Uy hoi Cong ly va Hoa binh, than nhan co hong y va đai dien cong đong giao dan goc Viet tai Roma.
Đay la lan đau tien co mot ho so đe tuyen chan phuoc cua Giao hoi Cong giao Viet Nam lien quan đen mot nhan vat khong lien quan đen viec tu đao. Cao thinh vien đuoc Toa Thanh chuan bi la nu luat su Silvia Monica Correale. Thu tuc đieu tra đe tuyen chan phuoc va thanh khoi su sau cai chet cua chu the som nhat la 5 nam, va truong hop cua Hong y Nguyen Van Thuan khong la ngoai le. Tuy vay, co hong y la mot trong nhung nhan vat hiem hoi đuoc bat đau tien trinh ton phong som, do viec nay đuoc tien hanh chi it nam sau khi ong qua đoi.
Vao sang ngay 22 thang 10 nam 2010, Hong y Peter Turkson, chu su le cau nguyen cho co Hong y Nguyen Van Thuan tai Nha tho Santa Maria della Scala. Tham du thanh le co cac thanh vien thuoc Hoi đong Giao hoang ve Cong ly va Hoa binh, cac Hong y, Giam muc, linh muc, than nhan, ban huu cua Hong y Thuan. Tiep đen, vao luc 12 gio trua cung ngay, tai Phong Hoa Giai trong Dinh Laterano o Roma, mot phien hop chinh thuc mo cuoc đieu tra an tuyen chan phuoc va tuyen thanh cho co hong y, sau thoi gian tim cac thong tin, tai lieu ve co hong y. Nghi thuc bat đau bang mot bai Thanh ca, sau đo la viec đoc bien ban. Tiep đen, Hong y Agostino Vallini, Giam quan Giao phan Roma tuyen bo chinh thuc mo An đieu tra. Giao phan Roma, do la noi sinh song cuoi đoi cua co Hong y Thuan, cung la noi đieu hanh van đe nghien cuu tuyen thanh cho co hong y.
Tinh đen thang 9 nam 2011, Uy ban Đieu tra An phong thanh đa thu nhan loi khai cua 120 nguoi. Uy ban Lich su tham gia vao qua trinh nghien cuu va soan lai cac tai lieu lien quan đen co Hong y. Tuy vay cac du an tren chua đuoc hoan tat. Trong thoi gian nay, con mot du an khac la di doi thi hai co Hong y tu nghia trang Verano vao thanh đuong Santa Maria Della Scala, nha tho Hieu toa cua co Hong y. Giai đoan 2012, cao thinh vien tuyen thanh cho co Hong y la Tien si Waldery Hilgeman.
Giua thang 2 nam 2012, to Quan sat vien Roma - L'Osservatore Romano thong bao đe nghi nhung ca nhan con luu giu cac chung tu, cac thong tin thuan loi hoac bat loi ve co Hong y Nguyen Van Thuan lien lac đe thong bao voi to bao tren. Thoi điem nay, cao thinh vien cua vu tuyen thanh van la ba Silvia Monica Correal. Phai đoan Toa an Giao phan Roma danh nhieu thoi gian cu cac phai đoan tim gap cac nhan chung (co lien he) đen co Hong y Nguyen Van Thuan tai cac quoc gia nhu Phap, Đuc, Hoa Ky, Uc. Phai đoan du đinh danh thoi gian đen Viet Nam trong giai đoan tu ngay 23 thang 3 đen ngay 9 thang 4 nam 2012. Phai đoan lan luot đen tham cac giao phan: Tong giao phan Sai Gon (24–27 thang 3), Nha Trang (29–31 thang 3), Hue (1–3 thang 4), Ha Noi (5–7thang 4). Trong van thu an ky ngay 1 thang 1 nam 2012, Hong y Gioan Baotixita Pham Minh Man cua Tong giao phan Thanh pho Ho Chi Minh loan tin neu co bat cu nguoi nao muon lam chung truoc phai đoan, can ghi danh bang van ban va gui đen Linh muc Nguyen Thanh Tung. Cac phep la Cong giao do su chuyen cau cua co Hong y Nguyen Van Thuan, Hong y Man cung đe nghi bao tin cho Linh muc Tung. Cung ngay, Toa giam muc Nha Trang cung đua ra thong cao cua Giam muc Giuse Vo Đuc Minh ve van đe nay. Giam muc Minh cho thanh lap mot ban phu trach, co nhiem vu tim hieu va pho bien đoi song cua co Hong y Nguyen Van Thuan. Ngay 6 thang 1 cung nam, Tong giam muc Phero Nguyen Van Nhon an ky van thu cung noi dung. Cac chung nhan muon gap mat phai đoan can bao tin qua linh muc Nguyen Xuan Thuy. Tiep noi cac giao phan tren, Tong giao phan Hue ban hanh thong cao ngay 22 thang 1 nam 2012 cua Tong giam muc Stephano Nguyen Nhu The loan tin ve chuyen vieng tham cua phai đoan va thanh lap mot uy ban đe chuan bi.
Cuoi thang 3 nam 2012, AsiaNews va Thong tan xa Phap loan tin chinh quyen Viet Nam đa huy bo visa phai đoan đieu tra an phong thanh, du đinh đen Viet Nam đe gap go cac nhan chung tung biet co Hong y Nguyen Van Thuan. Thong tin tu Van phong Toa Tong giam muc Sai Gon, dong Chua Cuu The va Toa Thanh cach gian tiep qua hong y Peter Turkson tai xac nhan thong tin nay. Nguon thong tin cho biet ban đau chinh quyen Viet Nam chap nhan cap visa cho phai đoan, tuy vay sau đo rut lai su chap nhan nay. Truoc bien co nay, nhieu tin huu Cong giao đa len an đong thai tren, nhan đinh đay la mot hanh vi vi pham tu do ton giao. Ngay 28 thang 3, nguoi phat ngon bo Ngoai giao Viet Nam Luong Thanh Nghi cho biet chinh quyen Viet Nam chua nhan đuoc đe nghi tu Toa Thanh ve cong tac cua phai đoan tren va cho rang chinh quyen Viet Nam luon san sang tao đieu kien cho phai đoan neu phai đoan đuoc chi đinh cach chinh thuc, nam trong thao thuan giua Vatican va Viet Nam. Toa Thanh Vatican thong cao xac nhan phai đoan tu Giao phan Roma đa bi huy visa. Truoc đo, đoan nay du đinh nhap canh Viet Nam voi visa du lich. Phai đoan đa khong dung cac kenh lien lac cap cao giua Toa Thanh va Viet Nam. Toa Thanh Vatican cung bac bo tin tuc Hong y Peter Turkson, Chu tich Hoi đong Toa Thanh ve Cong ly va Hoa binh la thanh vien cua đoan.


= Ket thuc giai đoan tuyen chan phuoc tai giao phan =
Ngay 5 thang 7 nam 2013, nguoi Cong giao Viet Nam to chuc le be mac cua cac giai đoan giao phan cua tien trinh tuyen chan phuoc cho Hong y Phanxico Xavie Nguyen Van Thuan. Mac du ong chua đuoc tuyen thanh, nhieu tin huu Viet Nam đa coi ong la mot vi thanh va xem ong nhu mot bieu tuong cua Giao hoi Viet Nam. Trua cung ngay, Hong y Agostino Vallini, Giam quan Giao phan Roma chu su le be mac tien trinh đieu tra cap giao phan ve Toi To Chua Phanxico Xavie Nguyen Van Thuan. Ngoai hong y Vallini, con co 5 hong y, mot so giam muc khac. Ve so giao si Viet Nam co nguyen tong giam muc Tong giao phan Hue Stephano Nguyen Nhu The va giam muc Giuse Vo Đuc Minh tu Giao phan Nha Trang. Giao huu goc Viet Nam đen tu cac quoc gia Phap, Hoa Ky, Australia,.. cung tham gia su kien nay.
Tuy nhien, tien trinh tuyen chan phuoc cho Hong y Phanxico Xavie Nguyen Van Thuan bi chinh quyen Viet Nam phan đoi va can tro. Co y kien tu gioi tri thuc Cong giao nguoi Viet o nuoc ngoai cho rang, chinh an tu keo dai ma Hong y Thuan phai chiu sau nam 1975 o Viet Nam la mot van đe. Chinh quyen đa ngan chan nha phe binh van hoc Nguyen Hoang Đuc, mot nhan chung trong tien trinh phong chan phuoc cho Hong y Phanxico Xavie Nguyen Van Thuan, khi ong đang len may bay đi Roma theo loi moi cua Toa thanh Vatican tham du le "Be mac phan đieu tra tai đia phuong" trong ho so phong chan phuoc va hien thanh cho Hong y Phanxico Xavie Nguyen Van Thuan. Ong Đuc la cuu quan chuc Viet Nam, tung gap go voi co Hong y Thuan. Theo ong, co ba su la đa dien ra cho ong khi tiep xuc voi co hong y: giup ong chuyen sang Cong giao, chua lanh benh cho ong va chia se ve mot su kien tuong lai.


= Đuoc cong nhan danh hieu Đang đang kinh =
Ngay 2 thang 5 nam 2017, Uy ban Hong y va Giam muc thuoc Bo Tuyen Thanh tai Vatican đa vua bieu quyet chap nhan An tuyen thanh cua Toi to Chua Phanxico Xavie Nguyen Van Thuan. Ngay 4 thang 5 nam 2017, Giao hoang Phanxico phe chuan cac sac lenh cua Bo Tuyen thanh, tien them mot buoc trong an tuyen thanh cho co hong y Nguyen Van Thuan. Giao hoang tuyen bo Hong y Thuan la Đang đang kinh. Sau giai đoan nay, can co phep la Cong giao đuoc cho rang voi su chuyen cau cua co Hong y Nguyen Van Thuan. Phep la chua benh can đuoc xac minh la khong the ly giai ve mat khoa hoc. Neu co phep la xay ra, mot đon se gui đen uy ban Than hoc đe tham đinh.
Thanh bo Vatican se xem xet ho so va neu moi viec thuan loi thi ong co the se đuoc tuyen chan phuoc, va sau đo cung co the đuoc tuyen thanh. Jean-Marie Schmitz, chu tich hiep hoi Ban huu Hong y Phanxico Nguyen Van Thuan cho biet co ba phep la đuoc xem la cua Hong y Phanxico Xavie Nguyen Van Thuan, trong đo co mot nu tu bi mu đa đuoc sang mat.


Tac pham Tuong nho Nhieu quoc gia va nhieu to chuc, quy, giai thuong mang ten hoac nhan danh co hong y Nguyen Van Thuan. Giao xu Giang Xa, noi co Hong y Thuan bi quan thuc tu nam 1978 đen nam 1982 hien danh toa nha co hong y tung su dung lam noi trung bay cac hien vat lien quan đen ong. Mot so vat dung đuoc chuyen tu Roma ve trung bay. Viet trong sach Spe Salvi, Giao hoang Bien Đuc XVI đa trich dan hai lan cau noi cua co Hong y nham chung minh luan điem: nguoi co niem hy vong thi khong bao gio co đon. Thang 4 nam 2014, linh muc Mattheu Vu Khoi Phung, Dong Chua Cuu The Ha Noi, thanh lap "Cau lac bo Phanxico Xavie Nguyen Van Thuan". Cau lac bo nay khuyen khich cac thanh vien: co vo su điep Hy vong cua co Hong y; pho bien Ban tom luoc hoc thuyet Xa hoi Cong giao; cau nguyen cho tien trinh tuyen thanh co hong y va to chuc cac hoi thao, toa đam... ve Hoc thuyet Xa hoi Cong giao.
Nhan dip chuyen vieng tham bon phan giam muc Ad Limina 2018, cac Giam muc Viet Nam đa đen Roma, vieng mo co Hong y Nguyen Van Thuan. Nhieu tu nhan nguoi Cameroon cau nguyen voi di anh co hong y Thuan trong cac nha tu.
Voi thong điep nhan ngay The gioi Hoa binh 1 thang 1 nam 2019, Giao hoang Phanxico đa đe cap đen Moi phuc cua Nha chinh tri do Hong y Nguyen Van Thuan bien soan. Trong thong điep qua video gui gioi tre Viet Nam nhan dip Đai hoi Gioi Tre mien Bac nam thang 11 nam 2019, Giao hoang Phanxico đa đe cap đen co Hong y Nguyen Van Thuan va nhan đinh ong la mot chung nhan cua niem hy vong.


Nhan đinh Ong Peter Hebblethwaite, trong quyen sach The Next Pope xuat ban nam 2000, co đanh gia hong y Nguyen Van Thuan:

Nhat bao The New York Post, ngay 25 thang 2 nam 2001, đang bai viet Is Asian Cardinal In Line For Papacy? cua ky gia Rod Dreher. Trong đo co đoan nhan đinh ve tan Hong y nguoi Viet Nam:

Cao thinh vien Waldery Hilgeman, cao thinh vien phu trach tien trinh phong thanh cho co Hong y Nguyen Van Thuan, neu nhan đinh cua ong ve co Hong y:

Linh muc Tran Đuc Anh, Giam đoc Ban Viet ngu Đai phat thanh Vatican, đua ra nhan đinh:


Tong truyen Hong y Phanxico Xavie Nguyen Van Thuan đuoc tan phong giam muc nam 1967, thoi Giao hoang Phaolo VI, boi:

Chu phong: Tong giam muc Angelo Palmas, Kham su Toa Thanh tai Viet Nam va Campuchia.
Hai giam muc phu phong: Tong giam muc Philipphe Nguyen Kim Đien, Giam quan Tong Toa Tong giao phan Hue va Tong giam muc Jean-Baptiste Urrutia Thi, M.E.P. nguyen Đai dien Tong Toa Hat Đai dien Tong Toa Hue.
Hong y Phanxico Xavie Nguyen Van Thuan đong vai tro phu phong trong nghi thuc truyen chuc cho giam muc:

Nam 1975, giam muc Bartolomeo Nguyen Son Lam, nay la co giam muc chinh toa Giao phan Thanh Hoa.


Tom tat chuc vu Tham khao Thu muc Lien ket ngoai