Luan Đon (tieng Anh: London; /ˈlʌndən/) la thu đo kiem thanh pho lon nhat cua Anh (England) va cua ca Vuong quoc Lien hiep Anh va Bac Ireland (UK). Luan Đon đuoc nguoi La Ma lap ra 2000 nam truoc đay voi ten goi đau tien la Londinium (Luan Đon thuoc La Ma). Trung tam chinh tu xa xua cua Luan Đon la Thanh pho Luan Đon, hien van giu đuoc ranh gioi rong hang dam vuong tu thoi Trung Co tren quy mo lon. Som nhat cung tu the ky 19, ten goi "London" moi đuoc biet đen nhu mot đo thi lon phat trien quanh trung tam chinh. Su sap nhap cua nhung vung đo thi lien hoan tao thanh vung Luan Đon va vung hanh chinh Đai Luan Đon, do thi truong Luan Đon va Hoi đong Luan Đon đieu hanh thong qua đac cu.
Luan Đon la mot thanh pho toan cau, cung voi Thanh pho New York la hai trung tam kinh te-tai chinh lon nhat the gioi. va co GDP thanh pho lon nhat chau Au. Tru so cua hau het 100 cong ty hang đau Vuong quoc Anh va hon 100/500 cong ty lon nhat chau Au nam tai trung tam Luan Đon. Su anh huong cua Luan Đon đoi voi chinh tri, tai chinh, giao duc, giai tri, truyen thong, thoi trang, nghe thuat va van hoa đa mang lai vi the thanh pho toan cau va Caput Mundi cho Luan Đon. Đay la mot điem đen du lich lon đoi voi du khach noi đia va quoc te. Luan Đon đa đang cai The van hoi Mua he 1908 va The van hoi Mua he 1948 va The van hoi Mua he 2012. Luan Đon co 4 di san the gioi: Thap Luan Đon; Vuon thuc vat Hoang gia, Kew; khu vuc bao gom Cung đien Westminster, Westminster Abbey va Giao đuong St. Margaret; khu đinh cu lich su Greenwich (trong đo co Đai thien van Hoang gia đanh dau kinh tuyen 0° (Greenwich Meridian) va gio trung binh Greenwich (GMT).. Cac đia danh noi tieng khac bao gom Cung đien Buckingham, London Eye, Giao lo Piccadilly, Nha tho St Paul, Cau Thap Luan Đon, Quang truong Trafalgar, The Shard va Bao tang Anh. London Underground la mang luoi tau đien ngam lau đoi nhat tren the gioi.
Luan Đon co thanh phan dan toc, van hoa, ton giao đa dang, co hon 300 ngon ngu đuoc su dung. Tai thoi điem thang 7 nam 2016, thanh pho co dan so chinh thuc la 8,787,892 nguoi trong Đai Luan Đon, khien no la đo thi đong dan nhat Lien minh chau Au. Vung đo thi Đai Luan Đon (Greater London Urban Area) (vung đo thi lon thu hai o chau Au) co dan so 9,787,426. Con vung đo thi Luan Đon lon nhat chau Au voi dan so 14,040,163 nguoi vao nam 2016. Thong ke cho thay chua đen 70% dan so Luan Đon la nguoi da trang, đieu nay cho thay Luan Đon co tinh quoc te cao. He thong tau đien ngam Luan Đon do Cuc Van tai Luan Đon (Transport for London) quan ly, la he thong tau đien ngam co nhat the gioi. San bay Heathrow London la san bay ban ron nhat the gioi theo luot khach quoc te voi khong gian hang khong tap nap hon bat cu trung tam đo thi nao tren the gioi.


Tu nguyen = Ten goc =
"London" la mot ten co, đa đuoc chung thuc vao the ky thu nhat sau Cong nguyen, thuong o dang Latinh Londinium; vi du, cac vien thuoc La Ma viet tay đuoc thu hoi trong thanh pho co nguon goc tu 65/ 70-80 sau Cong nguyen bao gom tu Londinio ("o Luan Đon").
Trong nhung nam qua, cai ten đa thu hut nhieu loi giai thich hoang đuong. Chung thuc som nhat xuat hien trong Historia regum Britanniae cua Geoffrey Monmouth, đuoc viet vao khoang nam 1136. Đieu nay co nghia la cai ten bat nguon tu mot vi vua đuoc cho la vua Lud, nguoi đuoc cho la đa chiem lay thanh pho va đat ten la Kaerlud.
Cac phan tich khoa hoc hien đai ve ten phai giai thich nguon goc cua cac dang khac nhau đuoc tim thay trong cac nguon goc tieng Latinh (thuong la Londinium), tieng Anh co (thuong la Lunden) va tieng Wales (thuong la Llundein), co lien quan đen su phat trien đa biet theo thoi gian cua am thanh nhung ngon ngu khac nhau. Nguoi ta đong y rang ten nay đuoc su dung trong cac ngon ngu nay tu Common Brythonic; cong viec gan đay co xu huong xay dung lai hinh thuc Celtic bi mat cua cai ten la * [Londonjon] hoac mot cai gi đo tuong tu. Đieu nay đa đuoc chuyen the sang tieng Latinh la Londinium va muon sang tieng Anh co, ngon ngu to tien cua tieng Anh hien đai.
Cac tu đong nghia cua hinh thuc Brythonic thuong đuoc tranh luan nhieu. Mot loi giai thich noi bat la lap luan nam 1998 cua Richard Coates rang cai ten bat nguon tu tieng tien Celtic vao giai đoan chau Au thoi co *(p)lowonida, co nghia la "dong song qua rong đe vuot qua". Coates cho rang đay la mot cai ten đuoc đat cho mot phan cua song Thames chay qua London; tu đieu nay, khu đinh cu đa đat đuoc hinh thuc Celtic cua ten cua no, *Lowonidonjon. Tuy nhien, hau het cac cong trinh đa chap nhan mot nguon goc Celtic cho ten nay, va cac nghien cuu gan đay đa ung ho mot loi giai thich doc theo dong dan xuat Celtic cua mot goc tieng An-Au nguyen thuy *lendh- ('chim, gay ra chim'), ket hop voi hau to Celtic * -injo- hoac * -onjo- (đuoc su dung đe tao ten đia danh). Peter Schrijver đa đe nghi cu the, tren co so đo, ten ban đau co nghia la 'noi lu lut (theo đinh ky, theo thoi gian)'.
Cho đen nam 1889, cai ten "London" đuoc ap dung cho Thanh pho Luan Đon, nhung ke tu đo, no cung đuoc goi la Quan Luan Đon va Đai Luan Đon. "London" đoi khi đuoc viet khong chinh thuc la "LDN".


= Ten goi va ten viet trong tieng Viet =
Ten goi cua thanh pho nay trong tieng Viet la am Han Viet cua hai chu Han "Luan Đon" (gian the: 伦敦, phon the: 倫敦, pinyin: lun dun) ma nguoi Trung Quoc dung voi am tuong ung trong tieng Quan Thoai đe phien am tu "London". Neu đoc tu tieng Anh, phien am tieng Viet cua ten thanh pho nay la "Lan-đan" (ˈlʌndən). Mac du nguoi Viet van thuong đoc la "Luan Đon", nhung trong van viet tieng Viet (đac biet o mang truyen thong) thi cach viet theo tu goc la "London" pho bien hon so voi cach viet "Luan Đon".


Lich su = Thoi tien su =
Nam 1993, phan con lai cua cay cau thoi đai đo đong đa đuoc tim thay o bo bien phia nam, thuong nguon cua cau Vauxhall. Cay cau nay hoac bang qua song Thames hoac đen mot hon đao đa mat trong đo. Hai trong so cac loai go nay đuoc đinh nien đai bang cacbon phong xa, co tu nam 1750 truoc Cong nguyen va 1285 truoc Cong nguyen.
Vao nam 2010, nen mong cua mot cau truc go lon, co nien đai tu nam 4800 truoc Cong nguyen đen 4500 truoc Cong nguyen, đa đuoc tim thay tren bo bien phia nam cua song Thames, o ha luu cau Vauxhall. Chuc nang cua cau truc mesolithic khong đuoc biet đen. Ca hai cau truc đeu nam o bo phia nam noi song Effra chay vao song Thames.


= Buoi đau cua Luan Đon =

Mac du co mot so bang chung ve cac khu dan cu rai rac truoc thoi La Ma trong khu vuc nay, khu dan cu lon đau tien đuoc thanh lap boi Đe che La Ma vao nam 43, theo sau su xam luoc đao Anh cua quan đoi La Ma. Khu dan cu nay đuoc goi la Londinium, đuoc tin la nguon goc cua ten goi ngay hom nay, mac du nguon goc Celt cung la mot kha nang.
Luan Đon đau tien chi ton tai trong vong 17 nam. Khoang nam 61, bo toc Iceni cua nguoi Celt lanh đao boi Nu hoang Boudica đanh ap vao Luan Đon, đot sach thanh pho. Ke tiep, su tai sinh voi nhieu quy hoach lon cua thanh pho phat trien manh va gop luon ca Colchester nhu la thu đo cua Britannia nhu la mot tinh La Ma vao nam 100. Vao thoi ky đinh cao vao the ky thu 2, Luan Đon thoi La Ma co dan so khoang 60.000 nguoi. Tuy nhien, vao the ki thu 3, thanh pho bat đau suy yeu dan do cac van đe noi bo cua Đe che La Ma. vao the ki thu 5, no bi bo hoang khi đe quoc La Ma diet vong, mac du nen van minh La Ma van tiep tuc o khu vuc St Martin-in-the-Field cho đen khoang nam 450.

Cho đen nam 500, nguoi Anglo-Saxon đa tao lap nen mot khu dan cu moi (goi la Lundenwic) vao khoang 1 km ve phia thuong nguon cua thanh pho La Ma cu, quanh khu vuc ngay nay la Vuon Covent. Co le la co mot cang bien tai cua song Fleet cho viec đanh ca va thuong mai, va khu thuong mai nay nhanh chong phat trien. Đen khoang nam 680, thanh pho đa tai sinh thanh mot cang lon, mac du co rat it bang chung ve san xuat quy mo lon cho đen khi tham hoa xay đen vao nam 851, khi su phong thu xieu veo cua thanh pho moi bi vuot qua boi su can quet cua nguoi Viking va no bi san bang.
Nguoi Viking đa thanh lap Danelaw tren phan lon mien đong va mien bac nuoc Anh; ranh gioi cua no keo dai khoang tu London đen Chester. Đo la mot khu vuc kiem soat chinh tri va đia ly đuoc ap đat boi cac cuoc xam luoc cua nguoi Viking đa đuoc lanh chua Đan Mach, Guthrum va vua Tay Saxon Alfred Đai đe đong y vao nam 886. Su chiem đong boi nguoi Viking hai muoi nam sau khong ton tai lau, va Alfred Đai đe, vua moi cua nuoc Anh, thiet lap hoa binh va doi khu dan cu vao trong khu thanh phong thu cua thanh pho La Ma cu (sau đo goi la Lundenburgh). Thanh pho nguyen thuy tro thanh Ealdwic ("thanh pho cu"), mot cai ten ton tai cho đen ngay nay nhu la Aldwych. Luan Đon sau đo tang truong cham cho đen khoang 950, sau đo hoat đong tang len đang ke.
Tiep sau đo, duoi su quan ly cua nhieu vi vua Anh khac nhau, mot lan nua Luan Đon lai phat trien nhu la mot trung tam thuong mai quoc te va chinh tri. Tuy vay, su can quet cua nguoi Viking lai bat đau trong cuoi the ki thu 10, va đat đen đinh cao vao nam 1013 khi ho bao vay thanh pho duoi su chi huy cua vua Đan Mach Canute va buoc vua Anh Aethelred II (Aethelred the Unready) thao chay. Trong mot cuoc tan cong tra đua, quan đoi cua Aethelred đa đat đuoc thang loi bang cach keo sap cau Luan Đon voi đon Đan Mach o tren đinh, va su kiem soat cua nguoi Anh lai đuoc tai thiet lap.
Canute chiem đuoc ngoi vua Anh vao nam 1017, kiem soat thanh pho va đat nuoc cho đen nam 1042, khi cai chet cua ong ta đa tra lai quyen kiem soat cho nguoi Anglo-Saxon duoi thoi nguoi con ghe cua ong la Edward Nguoi thu toi (Edward the Confessor), nguoi tai thiet lai Tu vien Westminster va Cung đien Westminster canh đo. Vao thoi điem nay, Luan Đon đa tro thanh thanh pho lon nhat va thinh vuong nhat o Anh, mac cho đia điem chinh thuc cua nha nuoc van con o Winchester.
Đen the ky 11, Luan Đon vuot xa moi thi tran lon nhat nuoc Anh. Cung đien Westminster, đuoc xay dung lai theo phong cach La Ma cua Vua Edward the Confession, la mot trong nhung nha tho lon nhat o chau Au. Winchester truoc đay la thu đo cua Anglo-Saxon Anh, nhung ke tu thoi điem nay, Luan Đon tro thanh noi giao thuong chinh cho cac thuong nhan nuoc ngoai va la can cu đe phong thu trong thoi chien. Theo quan điem cua Frank Stenton: "No co tai nguyen, va no đa nhanh chong phat trien pham gia va y thuc chinh tri phu hop voi mot thu đo quoc gia."


= Thoi Norman va trung co =

Theo sau chien thang tai Tran chien Hastings, William I (William the Conqueror), luc đo la Cong tuoc Normandy, đa đang quang nhu Vua cua Anh trong Tu vien Westminster vua moi xay xong vao ngay Giang sinh nam 1066. William đa cho phep cong dan Luan Đon cac đac quyen, trong khi xay dung mot lau đai o goc đong nam cua thanh pho đe kiem soat ho. Lau đai nay đuoc mo rong ra boi cac vua sau đo va bay gio đuoc biet đen nhu la Thap Luan Đon, ban đau la noi o cua hoang gia va sau đo la mot nha tu.
Vao nam 1097, vua William II bat đau viec xay dung Sanh đuong Westminster, gan voi tu vien co cung ten. Sanh đuong nay la co so cho mot Cung đien Westminster moi, noi o chinh cua hoang cung trong suot thoi Trung Co. Westminster tro thanh noi thiet trieu va nha nuoc lam viec (tiep tuc cho đen ngay nay), trong khi khu ngay ben canh đo, thanh pho Luan Đon, la mot trung tam thuong mai buon ban phat trien duoi su đieu hanh cua mot co quan hanh chinh khac, Lien hiep Luan Đon. Dan dan, cac thanh pho lan can phat trien cung luc va tao ra co so cho khu trung tam Luan Đon hien đai, thay the cho Winchester lam thu đo cua nuoc Anh vao the ki 12.
Vao the ky thu 12, cac to chuc cua chinh quyen trung uong, đa co ca cung đien hoang gia Anh khi no di chuyen khap đat nuoc, phat trien ve quy mo va su tinh te va ngay cang co đinh o mot noi. Đoi voi hau het cac muc đich, đay la Westminster, mac du ngan kho hoang gia, đa đuoc chuyen tu Winchester, đen đe luu giu trong Thap. Trong khi Thanh pho Westminster phat trien thanh mot thu đo thuc su theo nghia chinh phu, nguoi hang xom khac biet cua no, Thanh pho Luan Đon, van la thanh pho lon nhat va trung tam thuong mai chinh cua Anh, va no phat trien manh duoi su quan ly đoc đao cua rieng minh, hoi đong London. Nam 1100, dan so khoang 18.000 nguoi; đen nam 1300, no đa tang len gan 100.000. Tham hoa đich benh Cai Chet Đen vao giua the ky 14 đa anh huong ang ke đen thanh pho, khi Luan Đon mat gan mot phan ba dan so. Luan Đon la trong tam cua cuoc noi day cua nong dan vao nam 1381.
Luan Đon cung la mot trung tam cua nguoi Do Thai o Anh truoc khi ho bi Edward I cua Anh truc xuat vao nam 1290. Bao luc chong lai nguoi Do Thai dien ra vao nam 1190, sau khi co tin đon rang Nha vua moi đa ra lenh tham sat sau khi ho trinh bay tai le đang quang cua minh. Vao nam 1264 trong Chien tranh Nam tuoc thu hai, phien quan cua Simon de Montfort đa giet 500 nguoi Do Thai trong khi co gang thu giu cac ho so ve cac khoan no.


= Thoi can đai =

Trong thoi ky Tudor, cuoc Cai cach Khang nghi tao ra su thay đoi dan dan sang đao Tin lanh, va phan lon tai san o Luan Đon đuoc chuyen tu nha tho sang so huu tu nhan, đieu nay đa thuc đay thuong mai va kinh doanh trong thanh pho. Nam 1475, Lien minh Hanseatic đa thanh lap co so thuong mai chinh (kontor) cua Anh tai Luan Đon, đuoc goi la Stalhof hoac Steelyard. No ton tai cho đen nam 1853, khi cac thanh pho Hanseatic cua L Cantereck, Bremen va Hamburg ban tai san cho Đuong sat Đong Nam. Vai len đa đuoc van chuyen tu London the ky 14-15 đen bo bien cua cac quoc gia kem phat trien, noi no đuoc coi la khong the thieu.
Nhung tam voi cua doanh nghiep hang hai Anh hau nhu khong mo rong ra ngoai vung bien phia tay bac chau Au. Tuyen thuong mai đen Y va bien Đia Trung Hai thuong đi qua Antwerp va qua day nui Alps; bat ky tau nao đi qua eo bien Gibraltar đen hoac tu Anh đeu co kha nang la nguoi Y hoac Cong hoa Ragusa. Sau khi noi lai thong thuong voi Ha Lan vao thang 1 nam 1565, đa co su bung no manh me cua hoat đong thuong mai. San giao dich Hoang gia đuoc thanh lap. Chu nghia trong thuong phat trien, va cac cong ty thuong mai đoc quyen nhu Cong ty Đong An Anh đuoc thanh lap, voi thuong mai mo rong sang The gioi moi. Luan Đon tro thanh cang chinh cua Bien Bac, voi nhung nguoi di cu đen tu Anh va nuoc ngoai. Dan so tang tu uoc tinh 50.000 vao nam 1530 len khoang 225.000 vao nam 1605.
Nam 1637, chinh quyen Charles I đa co gang cai to chinh quyen o khu vuc Luan Đon. Ke hoach keu goi Tap đoan Thanh pho mo rong quyen tai phan va quan ly đoi voi viec mo rong cac khu vuc xung quanh Thanh pho. Lo so no luc cua Vuong mien nham lam giam quyen tu do cua Luan Đon, thieu quan tam đen viec quan ly cac khu vuc bo sung nay, hoac lo ngai boi cac bang hoi thanh pho phai chia se quyen luc, Tong cong ty đa tu choi. Sau nay đuoc goi la "Su tu choi vi đai", quyet đinh nay phan lon tiep tuc giai thich cho tinh trang chinh phu duy nhat cua Thanh pho.
Trong Noi chien Anh, phan lon nguoi dan Luan Đon ung ho su nghiep Nghi vien. Sau mot buoc tien ban đau cua Hoang gia vao nam 1642, đinh cao la cac tran chien cua Brentford va Turnham Green, London đuoc bao quanh boi mot buc tuong vanh đai phong thu đuoc goi la Đuong lien lac. Cac day chuyen đuoc xay dung boi 20.000 nguoi, va đuoc hoan thanh trong vong chua đay hai thang. Cac cong su đa that bai trong cuoc thu nghiem duy nhat cua ho khi Quan đoi mau moi tien vao Luan Đon vao nam 1647, va chung đa đuoc Nghi vien san bang cung nam.
Sau khi đanh bai Ham đoi Tay Ban Nha (Spanish Armada) vao nam 1588, su on đinh chinh tri o Anh cho phep Luan Đon phat trien them. Vao nam 1603, James VI cua Scotland len ngoi vua Anh (tro thanh James I cua Anh), nhin chung la thong nhat hai quoc gia. Su thi hanh cac luat chong Cong giao ha khac đa lam ong khong đuoc ua chuong, va mot vu muu sat dien ra vao 5 thang 11 nam 1605 - vu Am muu thuoc sung noi tieng.

Dich benh gay ra hang loat van đe cho Luan Đon trong đau the ki 17, don lai thanh Đai dich vao nam 1665-1666, lam chet toi 100.000 nguoi, tuc la 1/5 dan so thanh pho. Đay la đot boc phat dich cuoi cung o chau Au, co le la nho vao tham hoa theo ngay sau đo vao nam 1666. Mot ngon lua (Đai hoa hoan Luan Đon) bung phat o thanh pho nguyen thuy va nhanh chong lan rong ra cac toa nha bang go o Luan Đon, thieu huy mot phan lon thanh lon (va giet đi hau het cac con chuot cong mang mam benh). Cong cuoc tai xay dung keo dai hon muoi nam va đuoc giam sat boi Robert Hooke.
Nam 1708 kiet tac cua Christopher Wren, Nha tho St Paul đa hoan thanh. Trong thoi ky Gruzia, cac quan moi nhu Mayfair đuoc hinh thanh o phia tay; nhung cay cau moi tren song Thames khuyen khich su phat trien o Nam London. O phia đong, Cang Luan Đon mo rong ve phia ha luu. Su phat trien cua London nhu la mot trung tam tai chinh quoc te đa truong thanh trong phan lon nhung nam 1700.
Nam 1762, George III mua lai cung đien Buckingham va no đa đuoc mo rong trong 75 nam tiep theo. Trong the ky 18, Luan Đon bi bao trum boi nan toi pham 
ngay mot gia tang va cac van đong vien Bow Street Runners đuoc thanh lap vao nam 1750 voi tu cach la mot luc luong canh sat chuyen nghiep. Tong cong, hon 200 toi danh đa bi trung phat bang cach hanh quyet, bao gom ca trom cap vat. Hau het tre em thoi ky nay sinh ra o thanh pho đa chet truoc khi đen sinh nhat thu ba.
Nhung quan ca phe tro thanh mot noi pho bien đe tranh luan ve y tuong, voi su biet chu ngay cang tang va su phat trien cua bao in khien tin tuc đuoc pho bien rong rai; va pho Fleet tro thanh trung tam cua bao chi Anh. Sau cuoc xam luoc Amsterdam cua quan đoi Napoleon, nhieu nha tai chinh đa chuyen đen Luan Đon, đac biet la mot cong đong Do Thai lon, va van đe quoc te đau tien o Luan Đon đuoc sap xep vao nam 1817. Cung thoi gian đo, Hai quan Hoang gia tro thanh ham đoi chien tranh hang đau the gioi, đong vai tro la cong cu ran đe nghiem trong đoi voi cac đoi thu kinh te tiem nang cua Vuong quoc Anh. Viec bai bo Luat Ngo nam 1846 đac biet nham muc đich lam suy yeu suc manh kinh te cua Ha Lan. Luan Đon sau đo đa vuot qua Amsterdam tro thanh trung tam tai chinh quoc te hang đau. Nam 1888, Luan Đon tro thanh noi xay ra mot loat cac vu giet nguoi boi mot ke giet nguoi hang loat chi đuoc biet đen voi cai ten Jack the Ripper va no đa tro thanh mot trong nhung bi an chua đuoc giai quyet noi tieng nhat the gioi.


= Su đi len cua Luan Đon hien đai =

Su phat trien cua Luan Đon gia tang trong the ki 18, va tro thanh thanh pho lon nhat tren the gioi vao khoang 1831 đen 1925. Su phat trien nay đuoc tro giup them tu nam 1836 boi he thong đuong sat đau tien cua Luan Đon lam cho cac thanh pho ngoai thanh nam trong tam voi de dang cua thanh pho. He thong đuong sat mo rong rat nhanh, va lam cho nhung khu ngoai o nay phat trien trong khi ban than Luan Đon mo rong ra cac khu đong trong xung quanh, nhap chung voi nhung khu dan cu lan can nhu la Kensington. Cac vu ket đuong tang dan tren cac đuong trung tam đa dan đen su hinh thanh cua he thong tau đien ngam đau tien tren the gioi vao nam 1863 - London Underground - gop phan thuc đay qua trinh mo rong va đo thi hoa.
Chinh quyen đia phuong Luan Đon đa vat va đoi pho voi su phat trien nhanh chong, đac biet la trong viec chu cap co so ha tang đay đu. Giua nam 1855 va 1889, Ban quy hoach đo thi Luan Đon chi đao viec mo rong co so ha tang o Luan Đon. Sau đo đuoc thay the boi Quan Luan Đon, do Hoi đong Quan Luan Đon - co quan hanh chanh dan cu đau tien cua Luan Đon - chi đao.
Trong chien tranh the gioi thu i, co mot nguoi đan ong đa giang day tu 1915 đen 1917 (va tim cach tao ra mot nha nuoc Tiep Khac đoc lap) tai Đai hoc London sau nay la chu tich Tiep Khac đau tien giao su Tomas Garrigue Masaryk.
The Blitz va cac tran bo bom khac boi Luftwaffe cua quan Đuc trong Chien tranh the gioi thu hai đa giet hai tren 30.000 dan Luan Đon va lam san bang nhieu khu nha cua va cac toa nha khac. Viec xay dung lai trong nhung nam 1950, 1960 va 1970 đuoc nhan thay qua mot loat cac kieu kien truc khac nhau va ket qua la su thieu thong nhat ve kien truc đa đuoc biet đen nhu mot đac điem cua Luan Đon. Trong cung khoang thoi gian đo, nhieu cuoc di dan lon, chu yeu la tu cac nuoc thuoc Khoi Thinh vuong chung Anh, đa thay đoi cau truc dan so cua thanh pho. Trong nam 1965 nhung bien gioi hanh chinh cua Luan Đon đa đuoc mo rong đe tinh đen su phat trien cua cac khu đo thi ben ngoai bien gioi cua Quan Luan Đon. Khu vuc mo rong nay đuoc goi la Đai Luan Đon va đuoc quan ly boi Hoi đong Đai Luan Đon.

Dan so Đai Luan Đon giam dan trong nhung thap ky sau chien tranh the gioi thu hai, tu muc đinh uoc tinh la 8,6 trieu vao nam 1939 xuong con khoang 6,8 trieu vao nhung nam 1980. Cac cang chinh cho Luan Đon đa di chuyen xuoi dong đen Felixstowe va Tilbury, voi khu vuc London Docklands tro thanh mot trong tam đe tai sinh, bao gom ca su phat trien cua Canary Wharf. Đieu nay đa đuoc phat sinh tu vai tro ngay cang tang cua Luan Đon nhu la mot trung tam tai chinh quoc te lon trong nhung nam 1980. Rao chan Thames đuoc hoan thanh vao nhung nam 1980 đe bao ve Luan Đon chong lai cac đot thuy trieu tu Bien Bac.
Tu nhung nam 1940 tro đi, Luan Đon tro thanh noi co nhieu nguoi nhap cu, chu yeu đen tu cac quoc gia Khoi thinh vuong chung nhu Jamaica, An Đo, Bangladesh va Pakistan, đua Luan Đon tro thanh mot trong nhung thanh pho đa chung toc nhat tren toan the gioi. Nam 1951, Le hoi cua Anh đuoc to chuc o Bo Nam. Đam suong khoi khong lo 1952 đa dan đen Đao luat Khong khi Sach nam 1956, cham dut nan "suong mu" ma Luan Đon von đa noi tieng.

Chu yeu bat đau tu giua nhung nam 1960, Luan Đon tro thanh mot trung tam van hoa gioi tre tren toan the gioi, đuoc minh hoa boi van hoa nhom van hoa Luan Đon gan lien voi Đuong King, Chelsea va Pho Carnaby. Vai tro cua nguoi tao ra xu huong đa đuoc hoi sinh trong thoi ky punk rock. Nam 1965, ranh gioi chinh tri cua Luan Đon đuoc mo rong đe tinh đen su tang truong cua khu vuc đo thi va mot Hoi đong Đai Luan Đon moi đuoc thanh lap. Trong xung đot vu trang o Bac Ireland, Luan Đon đa bi IRA tam thoi tan cong nem bom trong hai thap ky, bat đau bang vu đanh bom Bailey cu nam 1973. Su bat binh đang ve chung toc đuoc nhan manh boi cuoc bao loan Brixton nam 1981.
Mot su vuc day ve kinh te tu thap nien 1980 tro đi đa tai thiet lap vi tri cua Luan Đon nhu mot trung tam thuong mai noi bat. Tuy nhien, vi la noi cua nha nuoc va la thanh pho quan trong nhat trong vuong quoc, noi đay la mot muc tieu thuong xuyen cua khung bo. Cac tay đanh bom thuoc to chuc IRA tim cach ap luc len chinh phu vao viec đam phan ve viec Bac Ireland, thuong xuyen quay pha hoat đong cua thanh pho voi cac loi đe doa đanh bom - mot so đuoc thi hanh - cho đen chap thuan ngung ban cua ho nam 1997. Gan đay nhat, mot vu đanh bom co to chuc vao mang giao thong cong cong đuoc tien hanh boi cac phan tu Hoi giao cuc đoan - chi 24 gio sau khi Luan Đon đuoc chap nhan la noi to chuc The van hoi mua he nam 2012.
Trong nam 2008, tap chi Time đa chon Luan Đon cung voi thanh pho New York va Hong Kong la ba thanh pho toan cau co anh huong nhat tren the gioi. Trong cuoc trung cau dan y Brexit nam 2016, toan bo Vuong quoc Anh đa quyet đinh roi Lien minh chau Au, nhung phan lon cac cu tri o Luan Đon đa bo phieu o lai EU .


Chinh quyen = Chinh quyen đia phuong =

Chinh quyen cua Luan Đon đuoc hinh thanh tu hai cap bac - cap bac quan ly toan thanh pho mang tinh chien luoc va cap bac đia phuong. Chinh quyen thanh pho do Chinh quyen Đai Luan Đon (GLA) thuc hien đieu phoi, trong khi chinh quyen đia phuong đuoc quan ly boi 33 co quan nho hon. Chinh quyen Đai Luan Đon bao gom hai thanh phan đuoc chon thong qua bau cu: thi truong Luan Đon, nguoi nam quyen hanh phap, va Hoi đong Luan Đon, chiu trach nhiem xem xet ki nhung quyet đinh cua thi truong va co quyen chap thuan hoac bac bo đe xuat ngan sach moi nam cua thi truong. Cac tru so cua Chinh quyen Đai Luan Đon gom City Hall, Southwark. Thi truong hien tai la Sadiq Khan. Chien luoc quy hoach đa đuoc phe duyet cua thi truong đuoc cong bo voi ten goi Ke hoach Luan Đon, đuoc sua đoi mot lan vao giua nam 2009, va lan xuat ban sau cung la vao nam 2011. Chinh quyen đia phuong gom cac hoi đong cua 32 quan thuoc Luan Đon va Hoi đong Thanh pho Luan Đon, chiu trach nhiem cho hau het cac ban nganh đia phuong, nhu quy hoach cuc bo, truong hoc, cac dich vu xa hoi, đuong giao thong trong vung va thu gom rac thai. Mot so hoat đong khac nhu chong lang phi đuoc đua ra thong qua nhung dan xep chung.
Khac voi Thanh pho Luan Đon, canh sat o Đai Luan Đon đat duoi su quan ly cua Luc luong canh sat trung tam, do So canh sat Thu Đo giam sat. Thanh pho Luan Đon co luc luong canh sat rieng la Canh sat Thanh pho Luan Đon. Luc luong canh sat giao thong Anh chiu trach nhiem an ninh tai tuyen đuong sat quoc gia va he thong tau đien ngam Luan Đon tai vung thu đo.
Luc luong cuu hoa Luan Đon la luc luong phap ly co nhiem vu giai cuu nhung đam chay tai Đai Luan Đon do Co quan hoach đinh tinh huong khan cap va chay no Luan Đon đieu hanh, đong thoi la luc luong chua chay co quy mo lon the ba tren the gioi. Cac dich vu xe cap cuu thuoc Dich vu cham soc suc khoe quoc gia đuoc cung cap boi Dich vu cap cuu Luan Đon (LAS), đuoc xem la loai hinh dich vu mien phi lon nhat trong viec su dung xe cuu thuong khan cap tren the gioi. Dich vu cap cuu đuong khong Luan Đon ket hop hoat đong voi Dich vu cap cuu Luan Đon tai nhung noi can thiet. Luc luong bien phong bo bien Her Majesty's Coastguard va Co quan cuu tro quoc gia hoang gia hoat đong o khu vuc song Thames.


= Chinh quyen quoc gia =
Luan Đon la noi ngu tri Chinh phu Vuong quoc Lien hiep Anh va Bac Ireland, toa lac xung quanh cung đien Westminster. Nhieu co quan chinh phu đat gan Nghi vien Anh, đac biet doc theo đuong Whitehall, bao gom dinh thu cua Thu tuong tai đia chi so 10 đuong Downing Street. Nghi vien Anh thuong đuoc goi la "Me cua cac nghi vien" (mac du John Bright la nguoi ap dung ten goi nay o nuoc Anh đau tien) boi vi no la kieu mau cho hau het cac he thong nghi vien khac tinh đen nay, va cac nghi vien khac đuoc thanh lap dua tren nhung van ban phap luat cua Nghi vien Anh.


= Chinh sach va toi pham =
Chinh sach tai Đai Luan Đon, ngoai tru Thanh pho Luan Đon, đuoc cung cap boi So Canh sat vung đo thi, đuoc Thi truong giam sat thong qua Van phong Chinh tri va Toi pham cua Thi truong (MOPAC). Thanh pho Luan Đon co luc luong canh sat rieng - Canh sat Thanh pho Luan Đon. Canh sat Giao thong Anh chiu trach nhiem cho cac dich vu canh sat tren Đuong sat Quoc gia, Tau đien ngam Luan Đon, Đuong sat nhe Docklands va cac dich vu xe đien. Mot luc luong canh sat thu tu o Luan Đon, Canh sat Bo Quoc phong, noi chung khong tham gia vao viec kiem soat cong chung.
Ty le toi pham rat khac nhau tuy theo khu vuc, tu cac bo phan co van đe nghiem trong đen cac bo phan đuoc coi la rat an toan. Ngay nay, cac so lieu toi pham đuoc cung cap tren toan quoc tai Co quan Đia phuong cap Phuong. Trong nam 2015 đa co 118 vu giet nguoi, tang 25,5% so voi nam 2014. Canh sat Thu đo đa đua ra cac so lieu toi pham chi tiet, đuoc chia theo danh muc o cap quan va cap phuong, co san tren trang web cua ho tu nam 2000.
Toi pham đuoc ghi nhan đang gia tang o Luan Đon, đang chu y la toi pham bao luc va giet nguoi bang cach đam va cac phuong tien khac đa tang len. Đa co 50 vu giet nguoi tu đau nam 2018 đen giua thang 4 nam 2018. Viec cat giam ngan sach cho canh sat o Luan Đon co kha nang đa gop phan vao viec nay, mac du cac yeu to khac cung lien quan.


Đia ly = Pham vi =

Vung Đai Luan Đon la phan khu hanh chinh cap cao nhat bao trum toan Luan Đon. Thanh pho Luan Đon nho, co xua nam o trung tam, mot thoi la noi đinh cu chu yeu cua toan bo nguoi dan. Nhung khi vung đo thi cua thanh pho phat trien, Hoi đong Thanh pho Luan Đon ngan can nhung no luc hop nhat no voi khu vuc ngoai o, khien cho "Luan Đon" đuoc xac đinh bang nhieu cach theo nhung muc đich khac nhau. Va tinh hinh nay mot thoi tung đuoc đua ra thanh mot cuoc tranh luan phap ly. Bon muoi phan tram Đai Luan Đon la nhung thi tran buu cuc, trong đo phan lon nhung đia chi buu chinh la 'LONDON'.
Ma vung đien thoai Luan Đon (020) bao trum mot khu vuc lon tuong đuong voi pham vi Đai Luan Đon, mac du mot so khu vuc ngoai o bi bo qua va mot so noi nam ngoai Luan Đon lai dung chung ma vung nay. Khu vuc trong quy đao cua đuong cao toc M25 thuong đuoc biet đen voi ten goi 'Luan Đon'. Đuong ranh gioi cua Đai Luan Đon đa đuoc sap xep chinh lai o nhieu noi.
Hien nay viec mo rong đo thi ra xa hon đa bi Vanh đai xanh đo thi ngan can, mac du o nhieu noi co nhung khu xay dung vuot ra ranh gioi, tao thanh Đo thi Đai Luan Đon rieng biet. Ngoai khu vuc nay la mot vung rong lon gom nhung cu dan di chuyen thuong xuyen vao khu trung tam đe đi hoc hoac đi lam. Vi mot so muc đich, Đai Luan Đon đuoc chia thanh Noi Luan Đon va Ngoai Luan Đon. Thanh pho đuoc chia cat boi song Thames thanh hai phan Bac va Nam, voi khu Trung tam Luan Đon đuoc phan chia o ben trong mot cach vo hinh trung. Toa đo cua Trung tam Luan Đon tren danh nghia thuong đuoc xac đinh theo cach truyen thong la tai thap gia Charing Cross, ban goc cua mot trong 12 thap gia Eleanor Cross, toa lac gan giao lo cua quang truong Trafalgar va đuong Whitehall, o vao khoang vi tri 51°30′26″B 00°07′39″T.


= Tinh trang phap ly =
Tai Luan Đon, Thanh pho Luan Đon va Thanh pho Westminster đeu đuoc cong nhan phap ly la thanh pho, trong khi đo, Thanh pho Luan Đon va nhung phan con lai cua Đai Luan Đon đuoc xem la quan nghi le. Cac khu hien tai cua Đai Luan Đon tung la mot phan cua cac quan Middlesex, Kent, Surrey, Essex va Hertfordshire, sau nay đa sap nhap lai. Tinh trang phap ly cua Luan Đon la thu đo cua nuoc Anh, va sau đo la thu đo cua Vuong quoc Lien hiep Anh va Bac Ireland, nhung đieu nay chua bao gio đuoc xac nhan chinh thuc theo đieu le, quy đinh hay trong bat cu van ban nao.
Vi tri cua Luan Đon đuoc hinh thanh thong qua hiep đinh Hien phap. Đieu nay khien cho tinh trang phap ly cua Luan Đon tren thuc te van la mot phan trong Hien phap bat thanh van cua UK. Thu đo cua nuoc Anh đa chuyen tu Winchester sang Luan Đon khi Cung đien Westminster phat trien dan trong the ky 12 va 13 đe tro thanh tru so co đinh cua cung đien hoang gia, va sau đo tro thanh thu đo chinh tri cua quoc gia. Gan đay, vung Đai Luan Đon đa đuoc xac đinh thuoc khu vuc cua nuoc Anh, tuy nhien van đuoc biet đen trong ten goi chung la Luan Đon.


= Đia hinh =

Đai Luan Đon bao gom tong dien tich 1.583 km2 (611 dam vuong), mot khu vuc co dan so 7.172.036 vao nam 2001 va mat đo dan so 4.542 nguoi tren moi km vuong (11.760 / dam vuong). Khu vuc mo rong đuoc goi la Vung đo thi Luan Đon hoac Khu đo thi Luan Đon, bao gom tong dien tich 8.382 km2 (3.236 dam vuong) co dan so 13.709.000 va mat đo dan so 1.510 nguoi tren moi km vuong (3.900 / dam vuong). Luan Đon hien đai toa lac ven song Thames, đac điem đia ly chinh cua no, mot dong song co the đi qua thanh pho tu phia tay nam sang phia đong. Thung lung Thames la mot vung lu đuoc bao quanh boi nhung ngon đoi thoai thoai bao gom Par Hill Hill, Addington Hills va Primrose Hill. Trong lich su, Luan Đon lon len tai điem bac cau thap nhat tren song Thames. Song Thames đa tung la mot dong song rong hon, nong hon voi cac đam lay rong lon; khi thuy trieu len, bo cua no đat toi nam lan chieu rong hien tai cua chung.
Ke tu thoi Victoria, song Thames đa đuoc xay dung rong rai va nhieu nhanh song o London hien đang chay ngam. Song Thames la mot dong song thuy trieu va London de bi lu lut. Moi đe doa đa gia tang theo thoi gian do muc nuoc dang cao nhung lien tuc do muc nuoc 'nghieng' cham cua Anh (len o Scotland va Bac Ireland va xuong o phia nam nuoc Anh, Xu Wales va Ireland) do hau phuc hoi bang ha.
Nam 1974, mot thap ky nghien cuu đe bat đau xay dung rao chan Thames bang qua song Thames tai Woolwich đe đoi pho voi moi đe doa nay. Mac du rao chan du kien ​​se hoat đong nhu đuoc thiet ke cho đen khoang nam 2070, cac khai niem cho viec mo rong hoac thiet ke lai trong tuong lai cua no đa đuoc thao luan.


= Khi hau =

Luan Đon nam trong vung khi hau đai duong on đoi, giong nhu phan lon đao Anh, thanh pho it khi chung kien nen nhiet đo qua cao hoac qua thap. Nhiet đo cuc han o Luan Đon dao đong tu 38,1 °C (100,6 °F) tai Kew trong thang 8 nam 2003 va xuong đen -16,1 °C (3.0 °F) tai Northolt trong thang 1 nam 1962. Tuy nhien, thong so khong chinh thuc −24 °C (11 °F) đa đuoc bao cao vao ngay 3 thang 1 nam 1740 va mot lan khac la -21,1 °C (6,0 °F) đa đuoc bao cao vao ngay 25 thang 1 nam 1795. Nguoc lai, nhiet đo khong chinh thuc cao nhat tung đuoc ghi nhan o Vuong quoc Anh xay ra o Luan Đon trong đot nang nong nam 1808. Nhiet đo đuoc ghi nhan o 105 °F (40,6 °C) vao ngay 13 thang 7. Nguoi ta cho rang nhiet đo nay, neu chinh xac, la mot trong nhung nhiet đo cao nhat cua thien nien ky o Vuong quoc Anh. Nguoi ta cho rang chi vai ngay trong nam 1513 va 1707 moi co the đanh bai ky luc nay. Ke tu khi cac ho so bat đau o Luan Đon (lan đau tien tai Greenwich nam 1841), thang am nhat trong ho so la thang 7 nam 1868, voi nhiet đo trung binh la 22,5 °C (72,5 °F) tai Greenwich trong khi thang lanh nhat la thang 12 nam 2010, voi mot nhiet đo trung binh −6,7 °C (19,9 °F) tai Northolt.
Mua he o Luan Đon co thoi tiet am ap, đoi khi co the nong voi nhiet đo cao trung binh vao thang Bay la 22.8 °C (73.0 °F) va thap la 14.0 °C (57.2 °F). Trung binh moi nam, nhiet đo co the vuot muc 25 °C (77 °F) trong 31 ngay nhung hau het cac nam thi nhiet đo chi vuot nguong 30 °C (86 °F) trong 4.2 ngay. Trong đot nang nong o chau Au nam 2003, đa co 14 ngay lien tiep nhiet đo tren 30 °C (86,0 °F) va 2 ngay lien tiep khi nhiet đo đat 38 °C (100 °F), dan đen hang tram truong hop tu vong lien quan đen nang nong. Cung co mot đot nong truoc đo trong 15 ngay lien tiep voi nhiet đo tren 32,2 °C (90,0 °F) vao nam 1976 cung gay ra nhieu cai chet lien quan đen nang nong khac nghiet. Nhiet đo cao nhat tung đuoc ghi nhan tai thanh pho nay la 38 °C (100 °F) vao nam 1911 tai nha ga Greenwich. Han han cung co the xay ra, đoi khi, la mot van đe nghiem trong, đac biet la vao mua he. Gan đay nhat la vao mua he 2018, khi đo am kho hon nhieu so voi đieu kien trung binh pho bien tu thang 5 đen thang 12. Tuy nhien, ky luc ve so ngay lien tiep khong co mua la 73 ngay vao mua xuan nam 1893.
Mua đong o Luan Đon lanh nhung hiem khi xuong duoi muc đong bang voi nhiet đo cao ban ngay vao khoang 5 °C (41 °F) – 8 °C (46 °F), mua xuan thi mat me vao ban ngay va se lanh vao buoi chieu. Nhiet đo thap nhat tung ghi nhan la −21.1 °C (−6 °F) vao thang 1 nam 1795. Mua thu thoi tiet thuong mat va khong on đinh do co su đoi luu giua luong khi mat tu Bac Cuc va luong khi am tu chi tuyen. Luan Đon la mot thanh pho tuong đoi kho voi luong mua nhe khoang 583.6 millimetres hang nam. Thanh pho nhan đuoc luong mua it hon so voi Roma, Bordeaux, Lisboa, Naples, Sydney hoac thanh pho New York.
Luan Đon thuong it khi co tuyet, chu yeu boi nhiet đo tu cac khu vuc xung quanh lam Luan Đon am hon khoang 5 °C (9 °F) so voi cac vung xung quanh. Tuy nhien, nhung tran mua tuyet thuong dien ra vai lan trong nam. Luan Đon thuong it xay ra thien tai, nhung mot vai tran thien tai cung đa dien ra, vi du nhu tran bao lon nam 1987.
Mac du Luan Đon va đao Anh co tieng la mua thuong xuyen, nhung luong mua trung binh 602 mm (23,7 in) cua Luan Đon hang nam thuc su khien no kho hon muc trung binh toan cau. Mua đong gan nhu khong co mua cua thanh pho dan đen nhieu vung khi hau xung quanh Đia Trung Hai co luong mua hang nam nhieu hon London.
Vao nua sau the ky 19 va nua đau the ky 20, Luan Đon đuoc biet đen la thanh pho suong mu vi luong suong mu va khoi day đac. Sau mot tran suong mu nam 1952, đao luat lam sach khong khi đuoc thong qua nam 1962, đieu nay đa lam giam đang ke o nhiem moi truong trong thanh pho.


= Phan vung =

Khu vuc đo thi rong lon cua London thuong đuoc mo ta bang cach su dung mot tap hop cac ten quan, chang han nhu Bloomsbury, Mayfair, Wembley va Whitechapel. Đay la nhung chi đinh khong chinh thuc, phan anh ten cua cac ngoi lang đa đuoc hap thu boi su ngon ngang, hoac la cac đon vi hanh chinh thay the nhu giao xu hoac cac quan cu.
Nhung cai ten nhu vay van đuoc su dung thong qua truyen thong, moi cai đe cap đen mot khu vuc đia phuong co đac điem rieng biet, nhung khong co ranh gioi chinh thuc. Tu nam 1965 Greater London đa đuoc chia thanh 32 quan London ngoai Thanh pho co Luan Đon. Thanh pho Luan Đon la khu tai chinh chinh, va Canary Wharf gan đay đa phat trien thanh mot trung tam tai chinh va thuong mai moi o Docklands o phia đong.
West End cua Luan Đon la khu mua sam va giai tri chinh cua London, thu hut khach du lich. Tay London bao gom cac khu dan cu đat đo, noi cac tai san co the ban voi gia hang chuc trieu bang. Gia trung binh cho cac bat đong san o Kensington va Chelsea la hon 2 trieu bang voi chi phi cao tuong tu o hau het trung tam Luan Đon.
East End cua Luan Đon la khu vuc gan Cang Luan Đon goc nhat, đuoc biet đen voi dan so nhap cu cao, cung nhu la mot trong nhung khu vuc ngheo nhat o Luan Đon. Khu vuc Đong London xung quanh chung kien ​​nhieu su phat trien cong nghiep ban đau cua London; bay gio, cac đia điem brownfield tren toan khu vuc đang đuoc tai phat trien nhu mot phan cua Thames Gateway bao gom London Riverside va Lower Lea Valley, đuoc phat trien thanh Cong vien Olympic cho The van hoi va Paralympic 2012


= Kien truc =

Nhung cong trinh o Luan Đon qua đa dang đe nguoi ta co the đinh ra bat cu phong cach kien truc đac thu nao. Chung đa đuoc xay dung trong suot mot quang thoi gian dai. Nhieu ngoi nha lon va cac cong trinh cong cong nhu Thu vien Quoc gia đuoc xay dung tu đa Portland. O mot so khu vuc cua thanh pho, đac biet la phia tay cua trung tam, đuoc đac trung boi nhung toa nha trat vua trang hoac quet voi trang. Rat it cac cong trinh kien truc truoc cuoc Đai hoa hoan Luan Đon 1666 con ton tai đen ngay nay, ngoai tru mot vai di tich La Ma, toa thap Luan Đon va rai rac mot vai cong trinh kien truc thoi Tudor con sot lai trong thanh pho. Mot cong trinh đang chu y con van ton tai tu thoi Tudor la cung đien Hampton Court, cung đien thoi Tudor lau đoi nhat cua nuoc Anh con ton tai, do Đuc Hong y Thomas Wolsey xay dung vao khoang nam 1515. Nhung nha tho cuoi the ky 17 cua kien truc su Christopher Wren, cac co quan tai chinh cua the ky 18 va 19 nhu So giao dich Hoang gia va Ngan hang Anh, Toa đai hinh Luan Đon Old Bailey đau the ky 20 va cac thanh luy nhung nam 1960 la mot phan di san cua nhung phong cach kien truc khac nhau.
Ga Battersea Power đuoc xay nam 1939 tung bi bo hoang nhung sau đo đa som đuoc phuc hoi lai, nam canh bo song phia tay Nam va đong vai tro la moc bo đia phuong, trong khi đo mot vai ga cuoi tren đuong ray la nhung vi du đien hinh xuat sac nhat cho phong cach kien truc Victoria, đac biet la nha ga St Pancras va Paddington. Mat đo dan so o Luan Đon khong đong đeu, ti trong viec lam cao tai khu trung tam, mat đo cu tru cao o lan can trung tam va thap hon o cac vung ngoai o.
Đai tuong niem o Thanh pho Luan Đon co the cho thay mot tam nhin bao quat toan khu vuc xung quanh, đong thoi la đai tuong niem tran Đai hoa hoan o Luan Đon tung bat nguon tu gan đo. Cong chao mai vom cam thach va cong chao mai vom Wellington, nam rieng re o phia bac va Nam cuoi đuong Park Lane, co moi lien he voi hoang gia, cung nhu đai tuong niem Albert va thinh phong hoang gia Albert o pho Kensington. Tuong đai Nelson's Column la mot di tich quoc gia đuoc cong nhan va nam tai quang truong Trafalgar, mot trong nhung vi tri trong tam tai trung tam thanh pho.
Trong cac khu vuc dan cu day đac, hau het su tap trung la thong qua cac toa nha trung binh va cao tang. Cac toa nha choc troi cua Luan Đon, nhu 30 St Mary Axe, Tower 42, Broadgate Tower va One Canada Square, hau het nam o hai khu tai chinh la Thanh pho Luan Đon va Ben Canary. Phat trien nha cao tang bi han che tai mot so đia điem nhat đinh neu no se can tro tam nhin đuoc bao ve cua Nha tho St Paul va cac toa nha lich su khac. Tuy nhien van co mot so toa nha choc troi rat cao o trung tam London, bao gom The Shard cao 95 tang, toa nha cao nhat o Lien minh chau Au.
Cac toa nha hien đai đang chu y khac bao gom Toa thi chinh o Southwark voi hinh bau duc đac biet, Nha phat thanh truyen hinh Art Deco BBC cung voi Thu vien Anh hau hien đai o thi tran Somalia / Kings Cross va Poultry so 1 cua James Stirling. Noi truoc đay la Thien nien ky, bao boc boi song Thames o phia đong cua Canary Wharf, gio la mot đia điem giai tri đuoc goi la O2 Arena.


= Canh quan thanh pho =


= Cac cong vien va khu vuon =

Mot bao cao nam 2013 cua Tap đoan Thanh pho Luan Đon cho biet Luan Đon la "thanh pho xanh nhat" o chau Au voi 35.000 mau cong vien cong cong, rung va vuon. Cac cong vien lon nhat o khu vuc trung tam Luan Đon la ba trong so tam Cong vien Hoang gia, cu the la Cong vien Hyde va Cong vien Kensington lan can o phia tay va Cong vien Regent's o phia bac. Cong vien Hyde noi rieng la pho bien cho the thao va đoi khi to chuc cac buoi hoa nhac ngoai troi. Cong vien Regent chua So thu Luan Đon, so thu khoa hoc lau đoi nhat the gioi va gan Bao tang Sap Madame Tussauds. Đoi Primrose, ngay phia bac Cong vien Regent, o đo cao 256 feet (78 m) la mot đia điem noi tieng đe ngam nhin đuong chan troi thanh pho.
Gan cong vien Hyde la cac Cong vien Hoang gia nho hon, Cong vien xanh va Cong vien St. James. Mot so cong vien lon nam ben ngoai trung tam thanh pho, bao gom Hampstead Heath va Cong vien Hoang gia Greenwich con lai o phia đong nam va Cong vien Bushy va Cong vien Richmond (lon nhat) o phia tay nam, Hampton Court Cong vien cung la mot cong vien hoang gia, nhung, vi no chua mot cung đien, no đuoc quan ly boi Cung đien Hoang gia Lich su, khong giong nhu tam Cong vien Hoang gia.
Gan cong vien Richmond la Vuon Kew co bo suu tap thuc vat song lon nhat the gioi. Nam 2003, cac khu vuon đa đuoc đua vao danh sach Di san The gioi cua UNESCO. Ngoai ra con co cac cong vien đuoc quan ly boi Hoi đong quan cua London, bao gom Cong vien Victoria o East End va Cong vien Battersea o trung tam. Mot so khong gian mo ban tu nhien hon cung ton tai, bao gom Hampstead Heath cua Bac Luan Đon rong 320 hecta, va Rung Epping, bao gom 2.476 ha (6.118 mau) o phia đong. Ca hai đeu đuoc kiem soat boi Tap đoan Thanh pho Luan Đon. Hampstead Heath ket hop Kenwood House, mot ngoi nha trang nghiem truoc đay va la mot đia điem noi tieng trong nhung thang mua he khi cac buoi hoa nhac co đien đuoc to chuc ben ho, thu hut hang ngan nguoi moi cuoi tuan đe thuong thuc am nhac, phong canh va phao hoa.
Rung Epping la mot đia điem noi tieng cho cac hoat đong ngoai troi khac nhau, bao gom đap xe leo nui, đi bo, cuoi ngua, choi gon, cau ca va cac buoi ngoai khoa.


= Lich su tu nhien =

Hiep hoi Lich su Tu nhien Luan Đon cho rang Luan Đon la "mot trong nhung thanh pho xanh nhat the gioi" voi hon 40% khong gian xanh hoac nuoc mo. Ho chi ra rang 2000 loai thuc vat co hoa đa đuoc tim thay đang phat trien o đo va thuy trieu Thames ho tro moi truong sinh song cho 120 loai ca. Ho cung tuyen bo rang hon 60 loai chim yen o trung tam Luan Đon va đa ghi nhan 47 loai buom, 1173 buom đem va hon 270 loai nhen xung quanh Luan Đon. Cac khu vuc đat ngap nuoc cua Luan Đon ho tro cac quan the chim nuoc quan trong tren toan quoc. Luan Đon co 38 đia điem quan tam khoa hoc đac biet (SSSIs), hai khu bao ton thien nhien quoc gia va 76 khu bao ton thien nhien đia phuong.
Đong vat luong cu la pho bien o thu đo, bao gom nhung con sa giong song gan Tate Modern, va nhung con ech, coc, sa giong chan mang va nhung con sa giong mao phuong Bac. Mat khac, cac loai bo sat ban đia nhu giun cham, than lan chau Au, ran co va ran đoc Viper, hau het chi đuoc nhin thay o Ngoai Luan Đon.
Trong so nhung cu dan tu nhien khac cua Luan Đon co 10.000 con cao đo, do đo hien co 16 con cao cho moi dam vuong (2,6 km vuong) cua Luan Đon. Nhung con cao đo thi nay tao bao hon đang ke so voi anh em ho hang cua chung, chia se via he voi nguoi đi bo va nuoi con non trong san sau nha cua con nguoi. Cao tham chi đa len vao Toa nha Quoc hoi, noi mot con cao đuoc tim thay đang ngu tren tu ho so. Mot con khac đot nhap vao can cu cua Cung đien Buckingham, bao cao đa giet chet mot so con hong hac đuoc tang cua Nu hoang Elizabeth II. Co the bat gap nhung con cao o Luan Đon vao bat ky thoi điem nao trong ngay nhung thuong xuyen nhat la vao ban đem, khi đuong pho vang ve hon va đo cung la luc chung ra ngoai boi rac kiem an. Tuy nhien, noi chung, cao va nguoi dan thanh pho duong nhu hoa hop voi nhau. Mot cuoc khao sat nam 2001 cua Hiep hoi Đong vat co vu co tru so tai Luan Đon cho thay 80% trong so 3.779 nguoi đuoc hoi tinh nguyen giu mot cuon nhat ky ve cac chuyen tham đong vat co vu trong vuon thich co cao trong đo. Mau nay khong the đuoc lay đe đai dien cho toan bo nguoi Luan Đon.
Cac đong vat co vu khac đuoc tim thay o Đai Luan Đon bao gom nhim, chuot cong, chuot nhat, tho, chuot chu, chuot đong va soc. Trong cac khu vuc hoang da cua Ngoai Luan Đon, nhu rung Epping, nhieu loai đong vat co vu đuoc tim thay bao gom tho đong, lung, chuot đong, chuot nuoc, chuot go, chuot co vang, chuot chu va chon, ngoai ra con co cao, soc va nhim. Mot con rai ca đa chet đuoc tim thay tai The Highway, o Wapping, cach Cau Thap Luan Đon khoang mot dam, đieu nay cho thay chung đa bat đau di chuyen tro lai sau khi vang mat mot tram nam tu thanh pho. Muoi trong so muoi tam loai doi cua Anh đa đuoc ghi nhan trong rung Epping: soprano, nathusius va common pipistrelles, noctule, serotine, barbastelle, daubenton's, nau tai dai, natterer va leisler.
Trong so nhung canh tuong ky la đuoc nhin thay o Luan Đon co mot con ca voi o song Thames, trong khi chuong trinh "The gioi tu nhien: Lich su khong tu nhien cua Luan Đon" cua BBC cho thay nhung con chim bo cau su dung Tau đien ngam Luan Đon đe đi quanh thanh pho, mot con hai cau lay ca tu nguoi ban ca ben ngoai cho ca Billingsgate va nhung con cao se "ngoi" neu đuoc cho xuc xich.
Nhung đan huou đo va huou hoang cung đi lang thang tu do trong phan lon Cong vien Richmond va Bushy. Mot cuoc huy bo dien ra vao moi thang 11 va thang 2 đe đam bao so luong co the đuoc duy tri. Rung Epping cung đuoc biet đen voi loai huou hoang, thuong co the đuoc nhin thay trong đan o phia bac cua khu rung. Mot quan the huou đen hiem gap cung đuoc duy tri tai Khu bao ton huou gan Theydon Bois. Loai mang sau khi tron thoat khoi cong vien huou vao đau the ky XX, cung đuoc tim thay trong rung. Trong khi nguoi dan Luan Đon đa quen voi đong vat hoang da nhu chim va cao chia se moi truong sinh song trong thanh pho, thi nhung con huou thanh thi gan đay đa bat đau tro thanh mot đac điem thuong xuyen va ca đan huou hoang đi vao khu dan cu vao ban đem đe tan dung khong gian xanh cua Luan Đon.


Dan so Cuoc đieu tra dan so nam 2011 ghi nhan rang 2.998.264 nguoi hoac 36,7% dan so Luan Đon la nguoi nuoc ngoai sinh song o Luan Đon, thanh pho co dan so nhap cu lon thu hai, sau thanh pho New York, ve so luong tuyet đoi. Khoang 69% tre em sinh ra o Luan Đon nam 2015 co it nhat mot cha me đuoc sinh ra o nuoc ngoai. Bang ben phai cho thay cac quoc gia pho bien nhat sinh ra cu dan Luan Đon. Luu y rang mot so nguoi goc Đuc, o vi tri thu 18, la cong dan Anh tu khi sinh ra đen khi co cha me phuc vu trong Luc luong Vu trang Anh o Đuc.
Voi su cong nghiep hoa ngay cang tang, dan so Luan Đon tang nhanh trong suot the ky 19 va đau the ky 20, va đa co luc vao cuoi the ky 19 va đau the ky 20, thanh pho đong dan nhat the gioi. Dan so cua no đat đinh điem la 8.615.245 vao nam 1939 ngay truoc khi Chien tranh the gioi thu hai bung no, nhung đa giam xuong con 7.192.091 tai Tong đieu tra dan so nam 2001. Tuy nhien, dan so sau đo đa tang chi hon mot trieu trong cac cuoc đieu tra nam 2001 va 2011, đe đat toi 8.173.941 trong bang liet ke sau.
Tuy nhien, khu vuc đo thi lien tuc cua Luan Đon vuot ra khoi ranh gioi Đai Luan Đon va la noi cu ngu cua 9.787.426 nguoi vao nam 2011, trong khi khu vuc đo thi rong hon cua no co dan so tu 12 đen 14 trieu tuy theo đinh nghia đuoc su dung. Theo Eurostat, Luan Đon la thanh pho đong dan nhat va khu vuc đo thi cua Lien minh chau Au va đong dan thu hai o chau Au. Trong giai đoan 1991 Vang2001, 726.000 nguoi nhap cu rong đa đen Luan Đon.
Khu vuc nay co dien tich 1.579 km2 (tuong đuong voi 610 dam vuong). Mat đo dan so la 5.177 nguoi tren moi km vuong (13.410 / dam vuong), nhieu hon muoi lan so voi bat ky khu vuc nao khac o Anh. Ve dan so, Luan Đon la thanh pho lon thu 19 va la khu vuc đo thi lon thu 18.


= Cau truc tuoi va tuoi trung binh =
Nam 2018, dan so Luan Đon theo đo tuoi đuoc cau truc khac voi phan con lai cua nuoc Anh. Luan Đon co ty le tre em duoi 5 tuoi cao hon so voi phan con lai cua nuoc Anh. Tre em (duoi 14 tuoi) chiem 21% o Ngoai o Luan Đon va 28% o Noi Luan Đon; nhom tuoi tu 15 đen 24 tuoi la 12% o ca Ngoai va Luan Đon; nhung nguoi trong đo tuoi tu 25 đen 44 tuoi chiem 31% o Ngoai o Luan Đon va 40% o Noi Luan Đon; đo tuoi tu 45 đen 64 tuoi lan luot hinh thanh 26 đen 21% o Ngoai o va Noi thanh Luan Đon; trong khi o Ngoai o Luan Đon, nguoi tu 65 tuoi tro len la 13%, thi o Noi Luan Đon chi la 9%.
Đo tuoi trung binh cua Luan Đon nam 2017 la 36,5 tuoi


= Cac nhom dan toc =

Theo Van phong Thong ke Quoc gia, dua tren uoc tinh cua Tong đieu tra dan so nam 2011, 59,8% trong so 8.173.941 cu dan cua Luan Đon la nguoi da trang, voi 44,9% nguoi Anh da trang, 2,2% nguoi Ailen trang, 0,1% nguoi gypsy / khach du lich Ailen va 12,1% đuoc phan loai la nguoi da trang o mot so nuoc khac.
20,9% nguoi Luan Đon la nguoi goc A va lai goc A. 19,7 phan tram la nguoi goc A hoan toan, voi nhung nguoi thuoc di san chau A hon hop bao gom 1,2 dan so. Nguoi An Đo chiem 6,6 phan tram dan so, tiep theo la nguoi Pakistan va Bangladesh o muc 2,7 phan tram moi nguoi. Nguoi Trung Quoc chiem 1,5% dan so, voi nguoi A Rap chiem 1,3%. Hon 4,9 phan tram đuoc phan loai la "Chau A khac".
15,6% dan so Luan Đon la nguoi goc Phi va nguoi da đen hon hop. 13,3 phan tram la nguoi goc Phi hoan toan, voi nhung nguoi goc Phi hon hop bao gom 2,3 phan tram. Nguoi chau Phi da đen chiem 7,0 phan tram dan so Luan Đon, voi 4,2 phan tram la nguoi Caribbe đen va 2,1 phan tram la "Nguoi da đen khac". 5,0 phan tram la chung toc hon hop.
Tren khap Luan Đon, tre em da đen va chau A đong hon tre em Anh trang khoang sau đen bon o cac truong cong lap. Hoan toan theo đieu tra dan so nam 2011, trong so 1.624.768 dan so o Luan Đon tu 0 đen 15 tuoi, 46,4% la nguoi da trang, 19,8% la nguoi chau A, 19% la nguoi da đen, 10,8% la nguoi hon hop va 4% đai dien cho mot nhom dan toc khac. Vao thang 1 nam 2005, mot cuoc khao sat ve su đa dang sac toc va ton giao cua Luan Đon đa tuyen bo rang co hon 300 ngon ngu đuoc su dung o Luan Đon va hon 50 cong đong khong phai la nguoi ban đia voi dan so hon 10.000 nguoi. So lieu tu Van phong Thong ke Quoc gia cho thay, trong nam 2010, dan so sinh ra o nuoc ngoai cua Luan Đon la 2.650.000 (33%), tang so voi 1.630.000 vao nam 1997.
Cuoc đieu tra dan so nam 2011 cho thay 36,7% dan so Đai Luan Đon đuoc sinh ra ben ngoai Vuong quoc Anh. Mot bo phan dan so goc Đuc co kha nang la cong dan Anh sinh ra tu cha me phuc vu trong Luc luong Vu trang Anh tai Đuc. Uoc tinh do Van phong Thong ke Quoc gia đua ra cho thay nam nhom sinh ra o nuoc ngoai lon nhat song o Luan Đon trong giai đoan tu thang 7 nam 2009 đen thang 6 nam 2010 la nhung nguoi sinh ra o An Đo, Ba Lan, Cong hoa Ireland, Bangladesh va Nigeria.


= Ton giao =

Đa so nguoi dan Luan Đon (58,2 %) nhan minh la nguoi theo đao Kito. Tiep đen la nhung nguoi khong theo ton giao nao (15,8 %), sau đo la đao Hoi (8,5 %), đao Hindu (4,1 %), đao Do Thai (2,1 %), đao Sikh (1,5 %), đao Phat (0,9 %) va nhung đao khac (0,2 %), mac du 8,7% nguoi dan đa khong tra loi cau hoi nay trong cuoc tong đieu tra nam 2001.
Luan Đon co truyen thong Kito giao, va co nhieu nha tho, đac biet la o Thanh pho Luan Đon. Nha tho noi tieng St Paul's nam trong Thanh pho Luan Đon va nha tho Southwark o phia nam song Thames la cac trung tam hanh chinh cua Anh giao. Tong Giam muc Canterbury, Giam muc truong cua Giao hoi Anh va Hiep thong Anh giao tren toan the gioi, thuong tru tai Cung đien Lambeth tai Luan Đon Borough cua Lambeth.
Cac nghi le quoc gia va hoang gia quan trong đuoc chia se giua St Paul's va Westminster Abbey. Tu vien khong đuoc nham lan voi Nha tho Westminster gan đo, đay la nha tho Cong giao La Ma lon nhat o Anh va xu Wales. Mac du su pho bien cua cac nha tho Anh giao, su tuan thu rat thap trong giao phai Anh giao. Theo thong ke cua Church of England, su tham du cua nha tho tiep tuc giam, cham, đeu đan.
Luan Đon cung la noi co cac cong đong Hoi giao, An Đo giao, đao Sikh va Do Thai co quy mo lon.
Cac nha tho Hoi giao đang chu y bao gom Nha tho Hoi giao Đong London o Tower Hamlets, đuoc phep đua ra loi keu goi Hoi giao cau nguyen qua loa, Nha tho Hoi giao Trung tam Luan Đon o ria Cong vien Regent va Cong vien Hoi giao Moulu cua Cong đong Hoi giao Ahmadiyya. Sau su bung no cua dau mo, ngay cang nhieu nguoi Hoi giao A Rap Trung Đong giau co đa song dua vao Mayfair, Kensington va Knightsbridge o Tay London. Co cac cong đong Hoi giao lon o cac quan phia đong cua Tower Hamlets va Newham.
Cac cong đong lon cua An Đo giao nam o cac quan phia tay bac cua Harrow va Brent, sau nay la noi to chuc nhung gi, cho đen nam 2006, Đen tho Hindu lon nhat chau Au, Đen Neasden. Luan Đon cung la noi co 44 ngoi đen Hindu, bao gom BAPS Shri Swaminarayan Mandir London. Co cac cong đong nguoi Sikh o Đong va Tay London, đac biet la o Southall, noi co mot trong nhung quan the Sikh lon nhat va ngoi đen Sikh lon nhat ben ngoai An Đo.
Phan lon nguoi Do Thai o Anh song o London, voi cac cong đong Do Thai quan trong o Stamford Hill, Stanmore, Golders Green, Finchley, Hampstead, Hendon va Edgware o Bac London. Giao đuong Do Thai Bevis Marks o Thanh pho Luan Đon co lien ket voi cong đong Do Thai Sephardic lich su cua Luan Đon. Đay la hoi đuong duy nhat o chau Au đa to chuc cac dich vu thuong xuyen lien tuc trong hon 300 nam. Giao đuong Do Thai Stanmore va Canons co so thanh vien lon nhat trong bat ky giao đuong Chinh thong nao tren toan chau Au, vuot qua giao đuong Ilford (cung o Luan Đon) vao nam 1998. Cong đong đa thanh lap Dien đan Do Thai Luan Đon vao nam 2006 đe đap ung voi tam quan trong ngay cang tang cua Chinh phu Luan Đon.


Kinh te Tong san pham khu vuc cua Luan Đon nam 2016 la 408 ty bang Anh, khoang mot phan tu [[Kinh te Anh|GDP cua Vuong quoc Lien hiep Anh va Bac Ireland  (hay 600 ty USD trong nam 2015); con nen kinh te cua vung đo thi Luan Đon — lon nhat trong cac vung đo thi tai Chau Au—tao ra khoang 30% GDP cua Vuong quoc Lien hiep Anh va Bac Ireland (hay 669 ty USD nam 2005). Luan Đon la trung tam tai chinh vuot troi tren the gioi va la thanh pho canh tranh cung New York vai tro la đia điem tai chinh quoc te quan trong nhat.
Luan Đon co nam khu kinh doanh chinh: Thanh pho, Westminster, Ben Canary, Camden & Islington va Lambeth & Southwark. Mot cach đe co đuoc y tuong ve tam quan trong tuong đoi cua ho la xem xet so luong khong gian van phong tuong đoi: Greater London co 27 trieu m2 van phong vao nam 2001, va Thanh pho chua nhieu khong gian nhat, voi 8 trieu m2 van phong. Luan Đon co mot so gia bat đong san cao nhat the gioi. London la thi truong van phong đat nhat the gioi trong ba nam qua theo bao cao cua tap chi bat đong san the gioi (2015). Tinh đen nam 2015, tai san dan cu o London tri gia 2,2 nghin ty đo la - tuong đuong voi GDP hang nam cua Brazil. Thanh pho co gia bat đong san cao nhat cua bat ky thanh pho chau Au nao theo Van phong thong ke quoc gia va Van phong thong ke chau Au. Trung binh gia moi met vuong o trung tam Luan Đon la € 24,252 (thang 4 nam 2014). Gia nay cao hon gia bat đong san o cac thanh pho thu đo G8 khac cua chau Au; Berlin € 3,306, Rome € 6,188 va Paris € 11,229.
Hon mot nua trong so 100 cong ty co phan hang đau cua UK va hon 100 trong so 500 cong ty lon nhat Chau Au đong tru so chinh tai trung tam Luan Đon. Hon 70% cong ty hang đau UK đat tai vanh đai đo thi Luan Đon, va 75% trong 500 cong ty doi dao tai chinh nhat co van phong o Luan Đon. Thanh pho Luan Đon la tru so cua Ngan hang Anh, So giao dich chung khoan Luan Đon va la thi truong cua cong ty moi gioi bao hiem Lloyds (JLT). Nhung cong ty truyen thong tap trung tai Luan Đon voi cac dich vu chuyen nghiep. Nganh cong nghiep phan phoi phuong tien truyen thong la nganh co tinh canh tranh thu hai tai Luan Đon. BBC la đai quan trong nhat, nhung cac đai truyen hinh khac cung co tru so tren khap thanh pho. Nhieu to bao quoc gia đeu đuoc hieu chinh tai Luan Đon. Cang Luan Đon la cang lon thu hai o UK, chuyen cho 53 trieu tan hang hoa moi nam.


= Tai chinh =

Nganh cong nghiep lon nhat cua Luan Đon la tai chinh. Thu nhap tu xuat khau tai chinh cua thanh pho đa đong gop khong nho cho can can thanh toan cua nuoc Anh. Cho đen thoi điem giua nam 2007, co khoang 325.000 nguoi lam viec trong nganh dich vu tai chinh o Luan Đon. Luan Đon co hon 480 ngan hang nuoc ngoai, nhieu hon bat ky thanh pho nao tren the gioi. Đay cung la trung tam giao dich tien te lon nhat the gioi, chiem khoang 37% trong tong khoi luong trung binh 5,1 nghin ty đo la hang ngay, theo BIS. Hon 85% (3,2 trieu) dan so lam viec tai cac cong trinh lon hon o Luan Đon trong cac nganh dich vu. Do vai tro toan cau noi bat cua thanh pho, kinh te Luan Đon đa bi anh huong nang ne boi cuoc khung hoang tai chinh toan cau 2008-2009. Uoc tinh cua nam 2008 cho biet co khoang 70.000 viec lam trong nganh tai chinh bi cat giam trong vong mot nam tai Thanh pho Luan Đon.Tuy nhien, đen nam 2010, thanh pho đa phuc hoi; đua ra cac quyen luc phap ly moi, tien hanh lay lai cho đa mat va tai lap su thong tri kinh te cua Luan Đon. Cung voi tru so dich vu chuyen nghiep, Thanh pho Luan Đon la noi đat tru so cua Ngan hang Anh, So giao dich chung khoan Luan Đon va thi truong bao hiem Lloyd's of London.
Nganh tai chinh cua Luan Đon co tru so tai Thanh pho Luan Đon va Canary Wharf, hai khu kinh doanh chinh o Luan Đon. Luan Đon la mot trong nhung trung tam tai chinh noi tieng tren the gioi la đia điem quan trong nhat đoi voi tai chinh quoc te. London tiep quan nhu mot trung tam tai chinh lon ngay sau nam 1795 khi Cong hoa Ha Lan sup đo truoc quan đoi Napoleon. Đoi voi nhieu nhan vien ngan hang đuoc thanh lap tai Amsterdam (vi du: Hope, Baring), đay chi la thoi gian đe chuyen đen London. Gioi tinh hoa tai chinh Luan Đon đuoc cung co boi mot cong đong Do Thai manh me tu khap chau Au co kha nang lam chu cac cong cu tai chinh tinh vi nhat thoi bay gio. Su tap trung tai nang đoc đao nay đa đay nhanh qua trinh chuyen đoi tu Cach mang thuong mai sang Cach mang cong nghiep. Vao cuoi the ky 19, Anh la nuoc giau nhat trong tat ca cac quoc gia va Luan Đon la mot trung tam tai chinh hang đau. Tuy nhien, tinh đen nam 2016, London đung đau bang xep hang the gioi ve Chi so Trung tam Tai chinh Toan cau (GFCI), va xep thu hai trong A.T. Chi so thanh pho toan cau nam 2018 cua Kearney.
Hon mot nua trong so 100 cong ty niem yet hang đau cua Vuong quoc Anh (FTSE 100) va hon 100 trong so 500 cong ty lon nhat chau Au co tru so tai trung tam Luan Đon. Hon 70% FTSE 100 nam trong khu vuc đo thi cua London va 75% cac cong ty trong danh sach Fortune 500 co van phong tai London.


= Du lich =

Du lich la mot trong nhung nganh cong nghiep chu yeu cua Luan Đon, su dung tuong đuong voi 350.000 nhan vien toan thoi gian tai Luan Đon vao nam 2003. Trong khi đo, chi tieu hang nam cua khach du lich la khoang 15 ti bang Anh. Luan Đon thu hut hon 15 trieu du khach quoc te moi nam va tro thanh thanh pho co luong du khach nhieu nhat the gioi. Moi nam Luan Đon thu hut 27 trieu luot khach luu tru qua đem. Cang Luan Đon la cang lon thu hai o UK, van chuyen 53 trieu tan hang hoa moi nam.
Muoi điem tham quan đuoc ghe tham nhieu nhat tai Luan Đon trong nam 2009 la:

Bao tang Anh
Nha trien lam Quoc gia
Nha trien lam nghe thuat đuong đai Tate Modern
Bao tang Lich su Quoc gia
Đai quan sat Mat Luan Đon
Bao tang Khoa hoc
Thap Luan Đon
Bao tang Hang hai Quoc gia
Bao tang Victoria & Albert
Bao tang sap Madame Tussauds


= Truyen thong va cong nghe =
Cac cong ty truyen thong tap trung o Luan Đon va nganh phan phoi truyen thong la linh vuc canh tranh thu hai cua Luan Đon. BBC la mot nha tuyen dung quan trong, trong khi cac đai truyen hinh khac cung co tru so xung quanh Thanh pho. Nhieu to bao quoc gia đuoc chinh sua o London. Luan Đon la mot trung tam ban le lon va nam 2010 co doanh so ban le phi thuc pham cao nhat cua bat ky thanh pho nao tren the gioi, voi tong chi tieu khoang 64,2 ty bang Anh. Cang Luan Đon la cang lon thu hai o Vuong quoc Anh, xu ly 45 trieu tan hang hoa moi nam.
Mot so luong lon cac cong ty cong nghe co tru so tai London đang chu y la tai Thanh pho Cong nghe Đong London, con đuoc goi la Vong xoay Silicon. Vao thang 4 nam 2014, thanh pho la mot trong nhung nguoi đau tien nhan đuoc GeoTLD. Vao thang 2 nam 2014, Luan Đon đa đuoc Tap chi FDi xep hang la Thanh pho Chau Au cua tuong lai trong danh sach 2014/15.
Cac mang luoi phan phoi đien va khi quan ly va van hanh cac toa thap, day cap va he thong ap luc cung cap nang luong cho nguoi tieu dung tren toan thanh pho đuoc quan ly boi National Grid plc, SGN va UK Power Networks


Giao thong Giao thong van tai la mot trong bon linh vuc chinh trong chinh sach quan ly cua thi truong Luan Đon. Tuy nhien, viec kiem soat tai chinh cua ong khong mo rong them đuoc mang luoi đuong sat tu nhung vung xa hon đen Luan Đon. Nam 2007, ong nhan trach nhiem ve mot so tuyen đia phuong, ma hien nay chinh la mang luoi đuong sat tren mat đat o Luan Đon, gop phan chuyen cho hanh khach cung he thong tau đien ngam, xe đien va xe buyt o Luan Đon. Mang luoi giao thong cong cong đuoc quan ly boi Cuc van tai Luan Đon (TfL) cung voi chi phi đuoc đanh gia la thuoc dang đat nhat the gioi. Đi xe đap la mot cach pho bien đe vong quanh Luan Đon. Chien dich đi xe đap o Luan Đon đuoc phat đong qua nhung cuoc van đong hanh lang nham đat đuoc ket qua tot hon.
Vao nam 1933, khi Bo giao thong van tai hanh khach Luan Đon (con goi la Bo giao thong van tai Luan Đon) đuoc thanh lap, he thong mang luoi tau đien ngam - cung giong nhu mang luoi xe đien va xe buyt - đa tro thanh mot phan cua he thong van tai tich hop. Bo giao thong van tai Luan Đon (TfL) hien la hoi đong phap luat quan ly hau het nhung khia canh cua he thong giao thong o Đai Luan Đon va đuoc đieu hanh boi hoi đong va uy vien hoi đong do thi truong Luan Đon bo nhiem.


= Đuong sat =


 Tau đien ngam va DLR  He thong tau đien ngam Luan Đon (London Underground — hien nay thuong đuoc goi la Tube), mac du ban đau chi thiet ke cac tuyen sau (phan biet voi cac tuyen gan be mat), la he thong giao thong đuong sat bang đien lau đoi nhat va dai thu hai tren the gioi, co nien đai tu nam 1863. He thong nay phuc vu 270 tram va đa đuoc thanh lap boi mot so cong ty tu nhan, trong đo co tuyen tau đien ngam đau tien tren the gioi la tuyen đuong sat Thanh pho va Nam Luan Đon.
Mang luoi tau đien ngam van chuyen hon ba trieu luot khach moi ngay, hon 1 ti luot moi nam. Mot ke hoach đau tu đang co gang đe giai quyet van đe un tac va on đinh voi kinh phi cai thien đe chuan bi cho The van hoi mua he 2012 len đen 7 ty £ (10 ty €). Luan Đon đuoc đanh gia la thanh pho co he thong giao thong cong cong tot nhat. Tuyen đuong sat nhe Docklands khai truong vao nam 1987 la he thong tau đien ngam đa đia phuong thu hai su dung nhung chiec xe đien nho hon va nhe hon, hoat đong chu yeu o Docklands, Lewisham va Greenwich.


= Đuong sat đo thi =

Ngoai ra con co he thong đuong sat đo thi bao quat tren mat đat, đac biet la o Nam Luan Đon, noi co it cac tuyen tau đien ngam hon. Nha ga Waterloo la nha ga tap nap nhat nuoc Anh, moi nam co hon hon 184 trieu nguoi su dung phuc hop tram trao đoi o đay (bao gom nha ga Waterloo Đong). Cac nha ga cung cap nhung tuyen đuong phuc vu o khu vuc Đong Nam va Tay Nam Luan Đon, va mot phan o khu vuc Đong Nam va Tay Nam nuoc Anh. Hau het cac tuyen đuong sat ket thuc xung quanh trung tam Luan Đon tai 18 tram đau cuoi, tru tuyen Thameslink noi Bedford o phia bac va Brighton o phia nam thong qua san bay Luton va Gatwick.
Voi nhu cau can them suc chua đuong sat o Luan Đon, Crossrail du kien se mo cua vao nam 2020/21. Đay se la mot tuyen đuong sat moi chay tu đong sang tay qua Luan Đon vao cac Quan Home voi mot nhanh đen San bay Heathrow. Đay la du an xay dung lon nhat chau Au, voi chi phi du kien la 15 ty bang.


 Lien thanh pho va quoc te  Luan Đon la trung tam cua mang luoi Đuong sat Quoc gia, voi 70% hanh trinh đuong sat bat đau hoac ket thuc tai Luan Đon. Giong nhu cac dich vu đuong sat ngoai o, cac chuyen tau trong khu vuc va lien thanh pho khoi hanh tu mot so termini quanh trung tam thanh pho, noi Luan Đon voi phan con lai cua Anh bao gom Birmingham, Brighton, Reading, Bristol, Cardiff, Chester, Holyhead (cho Dublin), Derby, Nottingham, Exeter, Sheffield, York, Southampton, Leeds, Liverpool, Manchester, Cambridge, Newcastle tren Tyne, Edinburgh va Glasgow.
Mot so dich vu đuong sat quoc te đen luc đia chau Au đa đuoc van hanh trong the ky 20 duoi dang tau hoa, chang han nhu tau admiraal de Ruijter đen Amsterdam va pha đem đen Paris va Brussels. Viec mo Đuong ham Kenh vao nam 1994 đa ket noi Luan Đon truc tiep voi mang luoi đuong sat luc đia, cho phep cac dich vu Eurostar bat đau. Tu nam 2007, tuyen tau cao toc Eurostar noi nha ga quoc te St. Pancras voi Lille, Paris, va Brussels. Thoi gian cho chuyen hanh trinh đen Paris va Brussels lan luot la hai gio 15 phut va mot gio 50 phut. Đieu nay khien Luan Đon tro nen gan gui voi luc đia chau Au hon so voi nhung noi khac trong nuoc Anh do hieu qua cua tuyen đuong sat Cao toc 1 noi thang đen kenh đao Channel, trong khi đo tuyen xe lua toc đo cao đau tien trong nuoc noi Kent voi Luan Đon bat đau van hanh vao thang 6 nam 2009.


 Van chuyen hang hoa  Mac du muc đo van chuyen hang hoa đuong sat thap hon nhieu so voi cac dich vu đuong sat khac, mot luong lon hang hoa cung đuoc van chuyen vao va ra khoi Luan Đon bang đuong sat; chu yeu la vat lieu xay dung va chat thai chon lap. La mot trung tam chinh cua mang luoi đuong sat cua Anh, cac tuyen đuong cua Luan Đon cung van chuyen mot luong lon hang hoa cho cac khu vuc khac, chang han nhu van chuyen hang hoa container tu cac Đuong ham Kenh va Kenh Anh va chat thai hat nhan đe tai xu ly tai Sellafield.


= Xe buyt va xe đien =

Mang luoi xe buyt cua Luan Đon la mot trong nhung mang luoi lon nhat the gioi, hoat đong 24 gio mot ngay voi 8.000 xe buyt, 700 tuyen va hon 6 trieu luot khach moi ngay trong tuan. Nam 2003, uoc tinh luot hanh khach cua mang luoi la tren 150 trieu luot/nam, nhieu hon tuyen tau đien ngam. Doanh thu moi nam đat khoang 850 trieu £. Luan Đon co mang luoi giao thong tiep can danh cho xe lan lon nhat the gioi, va tu quy 3 nam 2007 đa cai thien đe de tiep can hon đoi voi hanh khach khiem thinh va khiem thi thong qua viec đua ra nhung thong bao nghe nhin. Xe buyt đo hai tang la phuong tien de dang phan biet, đuoc quoc te cong nhan va la mot đac trung cua giao thong o Luan Đon cung voi xe taxi mau đen va xe đien.
Luan Đon co mot mang luoi xe đien hien đai, đuoc biet đen voi ten goi Tramlink, chu yeu hoat đong tai Croydon o Nam Luan Đon. Mang luoi co 39 điem dung, ba tuyen đuong va chuyen cho 26,5 trieu nguoi vao nam 2008. Tu thang 6 nam 2008, Cuc van tai Luan Đon đa hoan toan so huu he thong Tramlink va du tinh ke hoach se bo ra 54 trieu £ vao nam 2015 đe tien hanh bao tri, đoi moi, nang cap va cai tien kha nang chuyen cho. Tu thang 4 nam 2009, tat ca xe đien đeu đuoc tan trang lai.


= Cap treo =
Cap treo đau tien va duy nhat cua Luan Đon, đuoc goi la Emirates Air Line, khai truong vao thang 6 nam 2012. Bang qua song Thames, noi Ban đao Greenwich va ben cang Hoang gia o phia đong thanh pho, cap treo đuoc tich hop voi he thong ban ve Oyster Card cua London, mac du gia ve đac biet đuoc tinh. Chi phi xay dung 60 trieu bang, no cho hon 3.500 hanh khach moi ngay, mac du đieu nay thap hon rat nhieu so voi cong suat cua no. Tuong tu nhu ke hoach thue xe đap Santander Ciking, cap treo đuoc tai tro trong hop đong 10 nam cua hang hang khong Emirates.


= Đuong khong =

Luan Đon la mot trung tam lon ve van tai hang khong quoc te va co khong phan thanh pho lon nhat the gioi. Co 8 san bay su dung tu Luan Đon trong ten goi, nhung hau het luong giao thong qua chi tap trung tai 5 san bay. San bay Heathrow, tai Hillingdon, phia tay Luan Đon, la san bay tap nap nhat the gioi ve van tai quoc te va la trung tam chinh cua British Airways, hang hang khong van chuyen mang co nuoc Anh. Trong thang 3 nam 2008, nha ga hang khong thu nam đa đuoc mo cua. Đa co quy hoach ve mot đuong bang thu ba va nha ga san bay thu sau, tuy nhien nhung ke hoach nay đa bi Chinh phu lien minh UK huy bo vao ngay 12 thang nam 2010. Loai hinh giao thong tuong tu co bo sung mot so chuyen bay đuong ngan chi phi thap cung đuoc to chuc tai san bay Gatwick, nam ​​o phia nam Luan Đon tai West Sussex.
San bay London Stansted, nam ​​phia đong Bac Luan Đon tai Essex thuoc nuoc Anh, la trung tam chinh cua UK, trong khi đo, san bay Ryanair va san bay Luton o phia bac Luan Đon tai Bedfordshire phuc vu chu yeu nhung đuong bay ngan chi phi thap. San bay Thanh pho Luan Đon la san bay nho nhat va nam o trung tam nhat, chu yeu tap trung vao đoi tuong du khach kinh doanh, voi mot luong dich vu đa dang va đay đu cac chuyen bay ngan theo lich trinh va kha nang su dung dich vu may bay jet voi luong hanh khach đac biet chi đen 19 nguoi.


= Đuong bo =

Mac du phan lon nguoi dan đi lai o Trung tam Luan Đon bang phuong tien giao thong cong cong, nhung o cac vung ngoai o, xe hoi van la phuong tien giao thong đuoc su dung pho bien nhat. Đuong vanh đai trong (xung quanh trung tam thanh pho), đuong vong Bac va Nam (o ngoai o) va cac đuong cao toc quy đao o vong ngoai (đuong M25, ngoai khu đat xay dung) chay vong quanh thanh pho va giao nhau boi nhieu ban ron cac tuyen đuong xuyen tam tap nap - nhung co rat it đuong cao toc vao ben trong Luan Đon. M25 la tuyen đuong cao toc chay vong quanh dai nhat the gioi voi chieu dai 195,5 km (121,5 mi).
Mot quy hoach ve mang luoi đuong cao toc toan dien xuyen qua thanh pho (ke hoach Ringways) đa đuoc chuan bi trong nhung nam 1960 nhung gan nhu bi huy bo vao đau nam nhung 1970. Nam 2003, mot khoan phi tac nghen đa đuoc ap dung đe lam giam khoi luong giao thong o trung tam thanh pho. Trong mot vai truong hop, nguoi lai xe phai tra 8 £/ngay đe lai xe trong mot khu vuc đuoc xac đinh la thuong xay ra nhieu tac nghen o Trung tam Luan Đon. Nhung nguoi đi xe may la cu dan cua nhung vung xac đinh co the mua mot giay thong hanh theo thoi vu đuoc giam phi đang ke va phat hanh moi moi thang, voi chi phi re hon gia ve xe bus tuong ung. Luan Đon noi tieng ve un tac giao thong, voi tuyen đuong cao toc M25 co luong luu thong tap nap nhat trai dai khap quoc gia. Toc đo trung binh cua xe hoi trong gio cao điem la 17,1 km/h (10,6 mi/h).


= Xe đap =

Phong trao đi xe đap o Luan Đon đa đuoc phuc hoi sau khi thoi hoang kim bien mat. Nguoi đi xe đap co the trai nghiem viec di chuyen tren nhung con đuong vong quanh thanh pho re hon va nhanh hon đi bang nhung phuong tien cong cong hay xe hoi. Ben canh đo, du an cho thue xe đap Barclays Cycle Hire vao thang 7 nam 2010 đa đat đuoc thanh cong va đuoc đon nhan rong rai.
Trong toan bo khu vuc Đai Luan Đon, khoang 650.000 nguoi su dung xe đap moi ngay. Nhung trong tong so khoang 8,8 trieu nguoi, đieu nay co nghia la chi khoang 7% dan so Đai Luan Đon su dung xe đap vao mot ngay trung binh. Đay la mot ty le nho, khi so sanh voi nhieu thanh pho khac tren the gioi. Mot ly do co the la đau tu kem cho viec đi xe đap o Luan Đon khoang 110 trieu bang moi nam, tuong đuong khoang 12 bang moi nguoi, trong đo co the đuoc so sanh voi £ 22 o Ha Lan.
Chien dich đap xe Luan Đon van đong hanh lang đe cung cap tot hon. Co nhieu tuyen đuong danh rieng cho xe đap o Luan Đon, bao gom mot so Đuong cao toc Xe đap.


= Đi bo =
 
Đi bo la mot hoat đong giai tri pho bien o Luan Đon. Cac khu vuc cung cap cho đi bo bao gom Wimbledon Common, rung Epping, cong vien Hampton Court, Hampstead Heath, tam Cong vien Hoang gia, kenh đao va đuong ray xe lua khong su dung. Tiep can vao cac kenh rach va song đa đuoc cai thien gan đay, bao gom ca viec tao ra cac con đuong Thames, mot so 28 dam (45 km) trong so đo la trong vung đo thi va The Wandle Trail; nay chay 12 dam (19 km) qua Nam London doc theo song Wandle, mot nhanh cua song Thames.
Cac con đuong dai khac, lien ket cac khong gian xanh, cung đa đuoc tao ra, bao gom Capital Ring, Green Chain Walk, London Outer quy đao ("Loop"), Jubilee Walkway, Lea Valley Walk va Diana, Princess of Wales Memorial Walk


= Cang va song =
Tu cho la cang lon nhat the gioi, Cang Luan Đon hien chi la cang lon thu hai o Anh, xu ly 45 trieu tan hang hoa moi nam. Hau het nhung thu nay thuc su đi qua Cang Tilbury, ben ngoai ranh gioi cua vung đo thi Luan Đon.
Luan Đon co cac dich vu thuyen song thuong xuyen tren song Thames đuoc goi la Thames Clippers. Chung chay toi 20 phut mot lan giua Ben tau Ke va Ben tau Bac Greenwich. Pha Woolwich, voi 2,5 trieu hanh khach moi nam, la dich vu thuong xuyen noi lien giua Đuong Bac va Nam Thong tu. Cac nha khai thac khac đieu hanh ca dich vu đi lai va tau du lich o Luan Đon.


Giao duc = Giao duc đai hoc =

Luan Đon la trung tam giang day va nghien cuu giao duc đai hoc lon tren toan cau va co su tap trung lon nhat cua cac vien giao duc đai hoc o chau Au. Theo Xep hang cua Đai hoc The gioi QS 2015/16, Luan Đon la thanh pho tap trung nhieu nhat cac truong đai hoc hang đau the gioi  va co so sinh vien quoc te khoang 110.000 nguoi lon hon bat ky thanh pho nao khac tren the gioi . Mot bao cao cua PricewaterhouseCoopers nam 2014 đa goi Luan Đon la thu đo toan cau cua giao duc đai hoc .
Mot so to chuc giao duc hang đau the gioi co tru so tai Luan Đon. Trong Bang xep hang Đai hoc The gioi QS 2014/15, Đai hoc Hoang gia Luan Đon đuoc xep hang thu 2 tren the gioi, Đai hoc Cao đang Luan Đon (UCL) đuoc xep hang 5 va Đai hoc King London (KCL) đuoc xep hang thu 16. Truong Kinh te Luan Đon đa đuoc mo ta la to chuc khoa hoc xa hoi hang đau the gioi cho ca giang day va nghien cuu. Truong Kinh doanh Luan Đon đuoc coi la mot trong nhung truong kinh doanh hang đau the gioi va nam 2015, chuong trinh MBA cua truong đuoc xep hang tot thu hai tren the gioi boi Financial Times.
Voi 120.000 sinh vien tai Luan Đon, Đai hoc Luan Đon la truong đai hoc giang day lien lac lon nhat o Anh. No bao gom nam truong đai hoc đa khoa - Thanh pho, King College London, Queen Mary, Royal Holloway va UCL - va mot so to chuc nho hon va chuyen sau hon bao gom Birkbeck, Vien Nghe thuat Courtauld, Goldsmiths, Truong Am nhac va Kich nghe Guildhall, Truong Kinh doanh Luan Đon, Truong Kinh te Luan Đon, Truong Ve sinh & Nhiet đoi Luan Đon, Hoc vien Am nhac Hoang gia, Truong Ngon ngu va Kich noi Trung uong, Đai hoc Thu y Hoang gia va Truong Nghien cuu Phuong Đong va Chau Phi. Cac thanh vien cua Đai hoc London co thu tuc nhap hoc rieng, va mot so cap bang rieng cua ho.
Mot so truong đai hoc o Luan Đon nam ngoai he thong Đai hoc Luan Đon, bao gom Đai hoc Brunel, Đai hoc Hoang gia Luan Đon, Đai hoc Kingston, Đai hoc London Metropolitan, Đai hoc East London, Đai hoc West London, Đai hoc Westminster, Đai hoc South Bank London, Đai hoc Middlesex va Đai hoc My thuat Luan Đon (truong đai hoc lon nhat ve nghe thuat, thiet ke, thoi trang, truyen thong va nghe thuat bieu dien o chau Au). Ngoai ra, con co ba truong đai hoc quoc te tai Luan Đon - Đai hoc Regent London, Richmond, Đai hoc Quoc te Hoa Ky tai Luan Đon va Đai hoc Quoc te Schiller.
Luan Đon la noi co nam truong y khoa lon - Barts va Truong Y va Nha khoa Luan Đon (mot phan cua Queen Mary), Truong Y khoa King College London (truong y lon nhat o Chau Au), Truong Y khoa Đai hoc Hoang gia, Truong Y khoa UCL va St George's, Đai hoc London - va co mot so luong lon cac benh vien giang day truc thuoc. Đay cung la mot trung tam lon ve nghien cuu y sinh hoc va ba trong so tam trung tam khoa hoc suc khoe hoc thuat cua Vuong quoc Anh co tru so tai thanh pho - Imperial College Health, King Health Partners va UCL Partners (trung tam lon nhat o chau Au). 

Co mot so truong kinh doanh tai Luan Đon, bao gom Truong Kinh doanh va Tai chinh Luan Đon, Truong Kinh doanh Cass (mot phan cua Đai hoc Thanh pho Luan Đon), Truong Kinh doanh Quoc te Hult, ESCP Chau Au, Truong Kinh doanh Chau Au Luan Đon, Truong Kinh doanh Đai hoc Hoang gia, Luan Đon Truong Kinh doanh va Truong Quan ly UCL. Luan Đon cung la noi co nhieu to chuc giao duc nghe thuat chuyen nghiep, bao gom Hoc vien Nghe thuat Song va Ghi am, Truong Mua Ba le Trung tam, LAMDA, Đai hoc Nghe thuat Đuong đai Luan Đon (LCCA), Truong Mua đuong đai Luan Đon, Trung tam Nghe thuat Xiec Quoc gia, RADA, Rambert Truong mua ba le va mua đuong đai, Đai hoc Nghe thuat Hoang gia, Đai hoc Am nhac Hoang gia va Trinity Laban.


= Giao duc tieu hoc va trung hoc =
Phan lon cac truong tieu hoc va trung hoc va cac truong cao đang giao duc o Luan Đon đuoc kiem soat boi cac quan cua Luan Đon hoac do nha nuoc tai tro; nhung vi du hang đau bao gom Ashbourne College, Bethnal Green Academy, Brampton Manor Academy, City and Islington College, City of Westminster College, David Game College, Ealing, Hammersmith and West London College, Leyton Sixth Form College, London Academy of Excellence, Tower Hamlets College, va Trung tam mau thu sau Newham Collegiate. Ngoai ra con co mot so truong tu thuc va cao đang o Luan Đon, mot so truong cu va noi tieng, chang han nhu Truong Thanh pho Luan Đon, Truong Harrow, Truong St Paul, Truong Aske cua Haberdashers, Truong Đai hoc, Truong John Lyon, Truong Highgate va Truong Westminster.


Van hoa = Thu gian va giai tri =

Giai tri la mot phan chinh cua nen kinh te Luan Đon, voi mot bao cao nam 2003 ghi nhan mot phan tu toan bo nen kinh te giai tri cua Anh cho Luan Đon voi 25,6 su kien tren 1000 nguoi. Tren toan cau, thanh pho nay la mot trong bon kinh đo thoi trang lon cua the gioi, va theo thong ke chinh thuc, Luan Đon la trung tam san xuat phim ban ron thu ba tren the gioi, gioi thieu nhieu phim hai truc tiep hon bat ky thanh pho nao khac, va co luong khan gia nha hat lon nhat bat ky thanh pho nao tren the gioi
Trong Thanh pho Westminster o Luan Đon, khu giai tri cua West End tap trung quanh Quang truong Leicester, noi to chuc cac buoi chieu phim the gioi o London va the gioi, va Rap xiec Piccadilly, voi cac quang cao đien tu khong lo. Khu nha hat cua Luan Đon o đay, cung nhu nhieu rap chieu phim, quan bar, cau lac bo va nha hang, bao gom khu pho Tau cua thanh pho (o Soho), va ngay phia đong la khu vuon Brooklyn, mot cua hang đac san nha o khu vuc. Thanh pho nay la que huong cua Andrew Lloyd Webber, nguoi co nhac kich thong tri nha hat West End tu cuoi the ky 20. Ba le Hoang gia Anh, Ba le Quoc gia Anh, Opera Hoang gia va Opera Quoc gia Anh co tru so tai London va bieu dien tai Nha hat Opera Hoang gia, Đau truong London, Nha hat Sadler's Wells va Hoi truong Hoang gia Albert, cung nhu luu dien khap đat nuoc.
Đuong Upper Street dai 1 dam (1,6 km) cua Islington, keo dai ve phia bac tu Angel, co nhieu quan bar va nha hang hon bat ky con pho nao khac o Vuong quoc Anh. Khu vuc mua sam sam uat nhat chau Au la Oxford Street, mot con pho mua sam dai gan 1 dam (1,6 km), khien no tro thanh con pho mua sam dai nhat o Anh. Pho Oxford la noi tap trung rat nhieu nha ban le va cua hang bach hoa, bao gom ca cua hang hang đau noi tieng the gioi Self Ink. Knightsbridge, noi co cua hang bach hoa Harrods noi tieng khong kem, nam o phia tay nam.

Luan Đon la nha cua cac nha thiet ke Vivienne Westwood, Galliano, Stella McCartney, Manolo Blahnik va Jimmy Choo, trong so nhung nguoi khac; truong nghe thuat va thoi trang noi tieng cua no lam cho no tro thanh mot trung tam thoi trang quoc te cung voi Paris, Milano va thanh pho New York. London cung cap mot loat cac mon an tuyet voi nhu la ket qua cua dan so đa dang ve sac toc. Cac trung tam am thuc bao gom cac nha hang Bangladesh cua Brick Lane va cac nha hang Trung Quoc cua khu pho nguoi Hoa.
Co rat nhieu su kien thuong nien, bat đau bang cuoc dieu hanh mung nam moi tuong đoi moi, man ban phao hoa tai London Eye; bua tiec đuong pho lon thu hai the gioi, Notting Hill Carnival, đuoc to chuc vao ngay le cuoi thang 8 hang nam. Cac cuoc dieu hanh truyen thong bao gom Trien lam Lord Mayor's thang 11, mot su kien keo dai hang the ky ky niem cuoc hen hang nam cua mot Thi truong thanh pho Luan Đon moi voi cuoc ruoc doc cac đuong pho cua Thanh pho, va Trooping the Color, mot cuoc thi quan su chinh thuc đuoc thuc hien boi cac trung đoan cua quan đoi Khoi thinh vuong chung va Anh đe chuc mung sinh nhat chinh thuc cua Nu hoang. Boishakhi Mela la mot le hoi nam moi cua nguoi Bengal đuoc to chuc boi cong đong nguoi Bangladesh o Anh. Đay la le hoi chau A ngoai troi lon nhat o chau Au. Sau Notting Hill Carnival, đay la le hoi đuong pho lon thu hai o Vuong quoc Anh thu hut hon 80.000 du khach tu khap đat nuoc.


= Van hoc, phim anh va truyen hinh =

Luan Đon đa tro thanh boi canh cho nhieu tac pham van hoc. Nhung nguoi hanh huong o truyen co Canterbury cuoi the ky 14 cua Geoffrey Chaucer đa đen Canterbury tu Luan Đon - đac biet, tu nha tro Tabard, Southwark. Mot tap chi cua nam dich hach (1722) cua Daniel Defoe la mot hu cau ve cac su kien cua Đai dich hach nam 1665.
Cac nha van gan gui voi thanh pho la Samuel Pepys, nguoi đa đe lai nhung ghi chep rat co gia tri ve vu Đai hoa hoan o Luan Đon, Charles Dickens, nha van vi đai cua nuoc Anh, va Virginia Woolf, đuoc coi la mot trong nhung nha van hien đai hang đau cua the ky 20. William Shakespeare đa danh mot phan lon cuoc song cua minh song va lam viec tai Luan Đon; Ben Jonson cung đa tung co nhieu nam sinh song tai Luan Đon, va mot so tac pham cua ong - đang chu y nhat la vo kich Alchemist - đuoc đat boi canh tai thanh pho. Nhung mo ta quan trong sau nay ve Luan Đon trong nhung nam the ky 19 va đau the ky 20 la nhung tieu thuyet cua Dickens, va nhung cau chuyen ve tham tu Sherlock Holmes cua Arthur Conan Doyle. Cac nha van hien đai bi anh huong boi thanh pho bao gom Peter Ackroyd, tac gia cua mot cuon tieu su cua Luan Đon, va Iain Sinclair, nguoi viet trong the loai tam ly hoc.

Luan Đon đa đong mot vai tro quan trong trong nganh cong nghiep đien anh. Cac hang phim lon trong hoac giap voi Luan Đon bao gom Twickenham, Ealing, Shepperton, Pinewood, Elstree va Borehamwood, va mot hieu ung đac biet va cong đong hau ky tap trung o Soho. Title Title Films co tru so chinh tai Luan Đon. Luan Đon la boi canh cho cac bo phim bao gom Oliver Twist (1948), Scrooge (1951), Peter Pan (1953), The 101 Dalmatians (1961), My Fair Lady (1964), Mary Poppins (1964), Blowup (1966), The Long Good Friday (1980), Notting Hill (1999), Tinh yeu thuc su (2003), V For Vendetta (2005), va Bai phat bieu cua nha vua (2010). Cac dien vien va nha lam phim đang chu y đen tu Luan Đon bao gom; Charlie Chaplin, Alfred Hitchcock, Michael Caine, Helen Mirren, Gary Oldman, Christopher Nolan, Benedict Cumberbatch, Tom Hardy, Keira Knightley va Daniel Day-Lewis. Ke tu nam 2008, Giai thuong Đien anh cua Vien han lam Anh đa dien ra tai Nha hat Opera Hoang gia. Luan Đon la mot trung tam lon đe san xuat truyen hinh, voi cac hang phim bao gom Trung tam Truyen hinh BBC, The Fountain Studios va The London Studios. Nhieu chuong trinh truyen hinh đa đuoc thiet lap o Luan Đon, bao gom ca vo kich truyen hinh noi tieng EastEnders, đuoc BBC phat song tu nam 1985.


= Bao tang va trien lam nghe thuat =

Luan Đon la noi co nhieu bao tang, phong trien lam va cac to chuc nghe thuat khac, phan lon trong so đo mien phi vao cua va la điem tham quan chu yeu thu hut khach du lich, đong thoi đong vai tro la noi nghien cuu. Cong trinh ra đoi đau tien trong so nay la Bao tang Anh tai Bloomsbury vao nam 1753. Ban đau la noi luu tru cac co vat, mau vat lich su tu nhien va thu vien quoc gia, ngay nay bao tang hien co 7.000.000 co vat tu khap noi tren the gioi. Nam 1824, Thu vien Quoc gia (National Gallery) đuoc thanh lap va tro thanh noi luu tru tat ca cac buc hoa phuong Tay cua nuoc Anh. Thu vien quoc gia hien nay đang chiem mot vi tri noi bat tai Quang truong Trafalgar. Trong nua cuoi the ky 21, vung Nam Kensington phat trien thanh "Albertopolis" (khu trung tam Nam Kenshington hien nay), mot vung đat cua khoa hoc va van hoa. Ba bao tang quoc gia lon đeu toa lac o đo: Bao tang Victoria va Albert (ve my thuat ung dung), Bao tang Lich su Tu nhien va Bao tang Khoa hoc. Nha trien lam quoc gia ve nghe thuat Anh nam tai Tate Britain, ban đau đuoc thanh lap nhu la mot chi nhanh cua Thu vien Quoc gia vao nam 1897, đuoc biet đen truoc đay voi ten goi Nha trien lam Tate, cung đa tro thanh mot trung tam lon ve nghe thuat hien đai. Trong nam 2000, nhung tac pham trong đo đa đuoc chuyen đen Tate Modern, mot nha trien lam moi ma truoc đay tung la tram đien Bankside.


= Am nhac =

Luan Đon la mot trong nhung thu đo lon ve am nhac co đien va thu đo cua am nhac thinh hanh tren the gioi, la nha cua nhung cong ty am nhac lon nhu EMI va vo so ban nhac, nhac si cung nhung chuyen gia trong nganh cong nghiep nay. Thanh pho con la nha cua nhung dan nhac va thinh phong giao huong lon, nhu trung tam Nghe thuat Barbican (noi bieu dien chinh cua dan nhac Giao huong London), nha hat Cadogan (Dan nhac Giao huong Hoang gia Anh) va thinh phong Hoang gia Albert (noi dien ra su kien am nhac The BBC Proms). Hai nha hat opera chinh cua Luan Đon la nha hat Opera Hoang gia va nha hat Coliseum Theatre. Cay đan ong dai nhat UK co the tim thay tai thinh phong Hoang gia Albert. Nhung nhac cu đang chu y khac cung đuoc tim thay tai cac giao đuong va nhung nha tho lon. Co vai truong am nhac nam trong thanh pho nhu Nhac vien Hoang gia, cao đang am nhac Hoang gia, truong nhac kich Guildhall va cao đang am nhac Trinity.

Luan Đon co rat nhieu điem to chuc nhung buoi bieu dien nhac pop va rock, trong đo gom nhung noi bieu dien am nhac lon nhu Earls Court, Wembley Arena, O2 Arena cung nhieu đia điem quy mo nho hon nhu Brixton Academy, Hammersmith Apollo va Shepherd's Bush Empire. Mot so le hoi am nhac, ke ca le hoi O2 Wireless, đuoc to chuc tai Luan Đon. Thanh pho nay la nha va cung la noi bat nguon cua loai hinh rock nang. Phong thu Abbey Road la noi nhom nhac huyen thoai The Beatles ghi am hau het cac ca khuc noi tieng. Trong nhung nam 1970 va 1980, nhac si va cac nhom nhac nhu David Bowie, Elvis Costello, Cat Stevens, Ian Dury va Blockheads, The Kinks, The Rolling Stones, The Who Madness, The Jam, The Small Faces, Led Zeppelin, Iron Maiden, Fleetwood Mac, The Police, The Cure, Squeeze and Sade, co tac đong đen the gioi nhu mot con bao, đem am thanh cua ho đen tung ngo ngach đuong pho, đem giai đieu cua ho lam chan đong lan truyen ca Luan Đon.
Luan Đon tung la noi phat trien dong nhac punk, nhung ten tuoi nhu Sex Pistols, The Clash, va Vivienne Westwood đeu co nen tang tu Luan Đon. Cac nghe si gan đay noi len tu san khau am nhac London bao gom: Wham!, Kate Bush, Seal, the Pet Shop Boys, Bananarama, Siouxsie and the Banshees, Bush, Spice Girls, Jamiroquai, Blur, McFly, The Prodigy, Gorillaz, Bloc Party, Mumford & Sons, Coldplay, Amy Winehouse, Adele, Sam Smith, Ed Sheeran, Paloma Faith, Ellie Goulding, One Direction va Florence and the Machine.. Luan Đon con la trung tam am nhac đo thi. Đac biet trong kho tang the loai cua UK, su hien dien cua the loai DnBa, dubstep va grime trong thanh pho phat xuat tu the loai hip hop va reggae tu nuoc ngoai du nhap vao, ben canh the loai DnB đia phuong. Đai phat thanh dong nhac black BBC 1Xtra ra đoi đe ho tro su phat trien cua am nhac co nguon goc đia phuong tai Luan Đon va nhung noi con lai trong UK.
Trong nhung nam 1980, Luan Đon la thanh pho chinh trong lan song moi cua thoi đai am nhac nang cua nguoi Anh. Iron Maiden va Motorhead la nhung ban nhac noi tieng tren toan the gioi o the loai nay.


The thao Luan Đon đa to chuc The van hoi mua he ba lan, vao cac nam 1908, 1948 va 2012. Luan Đon cung to chuc The van hoi Đe quoc Anh vao nam 1934. Bong đa la mon the thao pho bien va đuoc ua chuong nhat cua Luan Đon. Thanh pho nay co 13 cau lac bo bong đa lien đoan, trong đo co 6 cau lac bo đang truc thuoc lien đoan giai Premier League - giai bong đa hang cao nhat o Anh, bao gom Arsenal, Chelsea, Tottenham Hotspur, Crystal Palace, Brentford va West Ham United. Cac đoi bong đa chuyen nghiep khac o Luan Đon la Fulham, Queens Park Rangers, Millwall, Charlton Athletic, AFC Wimbledon va Barnet.
Tu nam 1924, san van đong Wembley goc la san nha cua đoi tuyen bong đa quoc gia Anh. Đay la san van đong đa to chuc tran chung ket World Cup 1966, khi đoi tuyen Anh đanh bai Tay Đuc 4-2 đe lan đau tien len ngoi vo đich the gioi, va la đia điem cho cac tran chung ket FA Cup cung nhu tran chung ket Challenge Cup cua mon rugby. San van đong Wembley moi phuc vu chinh xac cac muc đich tuong tu va co suc chua 90.000 cho ngoi.
Mot trong nhung cuoc thi the thao hang nam noi tieng nhat cua Luan Đon la Giai vo đich quan vot Wimbledon. Đuoc choi vao cuoi thang 6 đen đau thang 7, đay la giai đau quan vot lau đoi nhat tren the gioi, va đuoc coi la giai đau co uy tin nhat.
Luan Đon cung co bon đoi bong bau duc tai Giai ngoai hang Aviva (London Ailen, Saracens, Wasps va Harlequins), mac du chi co đoi Harlequins choi tai Luan Đon (ca ba đoi khac choi ben ngoai Đai Luan Đon, du đoi Saracens van choi trong M25). Cac đoi bong bau duc chuyen nghiep khac trong thanh pho gom London Welsh, cau lac bo lon thu hai cua giai RFU Championship, la đoi chu nha cua thanh pho. Thanh pho co cac cau lac bo bong bau duc rat truyen thong khac, noi tieng nhat la London Scotland, Richmond FC, ​​Rosslyn Park FC va Blackheath F.C. Hien nay co hai cau lac bo bong bau duc chuyen nghiep o Luan Đon, gom Harlequins Rugby choi trong Giai sieu cup chau Au ('European Super League) tai san van đong The Stoop va Giai vo đich bong bau duc quoc gia 1, đoi đau voi cau lac bo London Skolars (tai Wood Green, thanh pho Haringey cua Luan Đon).
Luan Đon co hai san Test cricket, bao gom Lord (que huong cua Middlesex C.C.C.) o St John's Wood va Oval (nha cua Surrey C.C.C.) o Kennington. San Lord đa to chuc bon tran chung ket cua World Cup Cricket va đuoc goi la Nha cua Cricket. Cac su kien quan trong hang nam khac la hang loat su tham gia cua cac thi sinh cho giai London Marathon, trong đo khoang 35.000 van đong vien co gang mot khoa hoc 26,2 dam (42,2 km) xung quanh thanh pho, va Đai hoi Đai hoc đua thuyen tren song Thames tu Putney đen Mortlake.


Thanh pho ket nghia Co 46 thanh pho tren 6 chau luc ket nghia voi Luan Đon. Cung voi cac khu vuc ket nghia voi London, cac quan cua Luan Đon cung co quan he ket nghia voi cac thanh pho tren the gioi. Duoi đay la danh sach cac thanh pho ket nghia voi chinh quyen Đai Luan Đon:


Chu thich Tham khao = Thu muc =


Lien ket ngoai Luan Đon tren DMOZ
 "London" . Encyclopædia Britannica (an ban thu 11). 1911.
Mayor of London, London Assembly and the Greater London Authority-Trang chu cua chinh quyen thanh pho
British Pathe
London
VisitLondon.com
LondonTown.com
Visit Britain&
BBC London
Office for National Statistics: Focus on London 2003 - compendium of official statistics about London
Map of Early Modern London
Museum of London Group Portal – Home
Transport for London (TfL) - city transport authority
London Underground Luu tru ngay 11 thang 4 nam 2005 tai Wayback Machine - part of TfL
London 2012 Olympic Games
History of London Luu tru ngay 10 thang 2 nam 2009 tai Wayback Machine
Poems about London at Poetry Atlas