Trong linh vuc luyen kim, thep khong gi con goi la thep inox hay inox (phat am tieng Viet nhu la i-noc) bat nguon trong tieng Phap inoxydable (inoxidizable) la mot hop kim thep, co ham luong chromi toi thieu 10,5% theo khoi luong va toi đa 1,2% carbon theo khoi luong.
Thep khong gi noi bat nhat la kha nang chong an mon, tang len khi tang ham luong chromi. Bo sung molypden lam tang kha nang chong an mon trong viec giam acid va chong lai su tan cong ro trong dung dich chloride. Do đo, co rat nhieu loai thep khong gi voi ham luong chromi va molypden khac nhau đe phu hop voi moi truong ma hop kim phai chiu đung. Kha nang chong an mon va nhuom mau cua thep khong gi, bao tri thap va đo bong quen thuoc lam cho no tro thanh vat lieu ly tuong cho nhieu ung dung đoi hoi ca cuong đo cua thep va chong an mon.
Thep khong gi đuoc cuon thanh tam, tam, thanh, day va ong đuoc su dung trong: dung cu nau an, dao keo, dung cu phau thuat, dung cu chinh; vat lieu xay dung trong cac toa nha lon, nhu Toa nha Chrysler; thiet bi cong nghiep (vi du, trong cac nha may giay, nha may hoa chat, xu ly nuoc); va be chua va tau cho dau cho hoa chat va thuc pham (vi du, tau cho hoa chat va tau cho dau). Kha nang chong an mon cua thep khong gi, de dang lam sach va khu trung bang hoi nuoc va khong can lop phu be mat cung co anh huong đen muc đo pho bien trong ung dung no trong nha bep thuong mai va nha may che bien thuc pham.


Lich su Thep khong gi gan lien voi ten tuoi cua mot chuyen gia nganh thep nguoi Anh la ong Harry Brearley. Khi vao nam 1913, ong đa sang che ra mot loai thep đac biet co kha nang chiu mai mon cao, bang viec giam ham luong carbon xuong va cho chromi vao trong thanh phan thep (0.24% C va 12.8% Cr).
Sau đo hang thep ThyssenKrupp o Đuc tiep tuc cai tien loai thep nay bang viec cho them nguyen to nickel vao thep đe tang kha nang chong an mon acid va lam mem hon đe de gia cong. Tren co so hai phat minh nay ma hai loai mac thep 400 va 300 ra đoi ngay truoc Chien tranh the gioi lan thu nhat. Sau chien tranh, nhung nam 20 cua the ky 20, mot chuyen gia nganh thep nguoi Anh la ong W. H Hatfield tiep tuc nghien cuu, phat trien cac y tuong ve thep khong gi. Bang viec ket hop cac ti le khac nhau giua nickel va chromi trong thanh phan thep, ong đa cho ra đoi mot loai thep khong gi moi 18/8 voi ti le 8% Ni va 18% Cr, chinh la mac thep 304 quen thuoc ngay nay. Ong cung la nguoi phat minh ra loai thep 321 bang cach cho them thanh phan titan vao thep co ti le 18/8 noi tren.
Trai qua gan mot the ky ra đoi va phat trien, ngay nay thep khong gi đa đuoc dung rong rai trong moi linh vuc dan dung va cong nghiep voi hon 100 mac thep khac nhau.
Trong nganh luyen kim, thuat ngu thep khong gi (inox) đuoc dung đe chi mot dang hop kim sat chua toi thieu 10,5% chromi. Ten goi la "thep khong gi" nhung that ra no chi la hop kim cua sat khong bi bien mau hay bi an mon de dang nhu la cac loai thep thong thuong khac. Vat lieu nay cung co the goi la thep chong an mon. Thong thuong, co nhieu cach khac nhau đe ung dung inox cho nhung be mat khac nhau đe tang tuoi tho cua vat dung. Trong đoi song, chung xuat hien o khap noi nhu nhung luoi dao cat hoac day đeo đong ho...
Thep khong gi co kha nang chong su oxy hoa va an mon rat cao, tuy nhien su lua chon đung chung loai va cac thong so ky thuat cua chung đe phu hop vao tung truong hop cu the la rat quan trong.
Kha nang chong lai su oxy hoa tu khong khi xung quanh o nhiet đo thong thuong cua thep khong gi co đuoc nho vao ty le chromi co trong hop kim (nho nhat la 13% va co the len đen 26% trong truong hop lam viec trong moi truong lam viec khac nghiet). Trang thai bi oxy hoa cua chromi thuong la chromi(III) oxide. Khi chromi trong hop kim thep tiep xuc voi khong khi thi mot lop chromi III oxide rat mong xuat hien tren be mat vat lieu; lop nay mong đen muc khong the thay bang mat thuong, co nghia la be mat kim loai van sang bong. Tuy nhien, chung lai hoan toan khong tac dung voi nuoc va khong khi nen bao ve đuoc lop thep ben duoi. Hien tuong nay goi la su oxi hoa chong gi bang ky thuat vat lieu. Co the thay hien tuong nay đoi voi mot so kim loai khac nhu o nhom va kem.
Khi nhung vat the lam bang inox đuoc lien ket lai voi nhau voi luc tac dung nhu bu long va đinh tan thi lop oxide cua chung co the bi bay mat ngay tai cac vi tri ma chung lien ket voi nhau. Khi thao roi chung ra thi co the thay cac vi tri đo bi an mon.
Nickel cung nhu molybden va vanadi cung co tinh nang oxy hoa chong gi tuong tu nhung khong đuoc su dung rong rai.
Ben canh chromi, nickel cung nhu molybden va nito cung co tinh nang oxi hoa chong gi tuong tu.
Nickel la thanh phan thong dung đe tang cuong đo deo, de uon, tinh tao hinh cua thep khong gi. molybden (Mo) lam cho thep khong gi co kha nang chiu an mon cao trong moi truong acid. nito (N) tao ra su on đinh cho thep khong gi o nhiet đo am (moi truong lanh).
Su tham gia khac nhau cua cac thanh phan chromi, nickel, molybden, nito dan đen cac cau truc tinh the khac nhau tao ra tinh chat co ly khac nhau cua thep khong gi.


Phan loai Co bon loai thep khong gi chinh: Austenitic, Ferritic, Austenitic-Ferritic (Duplex) va Martensitic.

Austenitic la loai thep khong gi thong dung nhat. Thuoc dong nay co the ke ra cac mac thep SUS 301, 304, 304L, 316, 316L, 321, 310s... Loai nay co chua toi thieu 7% ni ken, 16% chromi, carbon (C) 0.08% max. Thanh phan nhu vay tao ra cho loai thep nay co kha nang chiu an mon cao trong pham vi nhiet đo kha rong, khong bi nhiem tu, mem deo, de uon, de han. Loai thep nay đuoc su dung nhieu đe lam đo gia dung, binh chua, ong cong nghiep, tau thuyen cong nghiep, vo ngoai kien truc, cac cong trinh xay dung khac...
Ferritic la loai thep khong gi co tinh chat co ly tuong tu thep mem, nhung co kha nang chiu an mon cao hon thep mem (thep carbon thap). Thuoc dong nay co the ke ra cac mac thep SUS 430, 410, 409... Loai nay co chua khoang 12% - 17% chromi. Loai nay, voi 12%Cr thuong đuoc ung dung nhieu trong kien truc. Loai co chua khoang 17%Cr đuoc su dung đe lam đo gia dung, noi hoi, may giat, cac kien truc trong nha...
Austenitic-Ferritic (Duplex) Đay la loai thep co tinh chat "o giua" loai Ferritic va Austenitic co ten goi chung la DUPLEX. Thuoc dong nay co the ke ra LDX 2101, SAF 2304, 2205, 253MA. Loai thep duplex co chua thanh phan Ni it hon nhieu so voi loai Austenitic. DUPLEX co đac tinh tieu bieu la đo ben chiu luc cao va đo mem deo đuoc su dung nhieu trong nganh cong nghiep hoa dau, san xuat giay, bot giay, che tao tau bien... Trong tinh hinh gia thep khong gi leo thang do ni ken khan hiem thi dong DUPLEX đang ngay cang đuoc ung dung nhieu hon đe thay the cho mot so mac thep thuoc dong thep Austenitic nhu SUS 304, 304L, 316, 316L, 310s...
Martensitic Loai nay chua khoang 11% đen 13% Cr, co đo ben chiu luc va đo cung tot, chiu an mon o muc đo tuong đoi. Đuoc su dung nhieu đe che tao canh tuabin, luoi dao...


Đac tinh cua thep khong gi Cac đac tinh cua nhom thep khong gi co the đuoc nhin duoi goc đo so sanh voi ho thep carbon thap. Ve mat chung nhat, thep khong gi co đac điem:

Toc đo hoa ben ren cao
Đo deo cao hon
Đo cung va đo ben cao hon
Đo ben nong cao hon
Chong chiu an mon cao hon
Đo deo dai o nhiet đo thap tot hon
Phan ung tu kem hon (chi voi thep austenit)
Cac co tinh đo thuc ra đung cho ho thep austenit va co the thay đoi kha nhieu đoi voi cac mac thep va ho thep khac.
Cac co tinh đo lien quan đen cac linh vuc ung dung thep khong gi, nhung cung chiu anh huong cua thiet bi va phuong phap che tao.
Bang 1 (Phan A). Tinh chat so sanh cua ho thep khong gi.

(1)- Suc hut cua nam cham đoi voi thep. Chu y, mot so mac thep bi nam cham hut khi đa qua ren nguoi.
(2)- Bien đong đang ke giua cac mac thep trong moi nhom, vi du, cac mac khong gia đuoc co tinh chiu an mon thap hon, va khi co Mo cao hon se co tinh khang cao hon.
Bang 1 (Phan B). Co tinh so sanh cua ho thep khong gi.

(3)- Đo bang đo deo dai hoac đo deo o gan 0 °C. Thep khong gi Austenit giu đuoc đo deo o nhiet đo thap.


Phan loai theo tieu chuan Co nhieu bien the ve thep khong gi va Hoc vien gang thep My (AISI) truoc đay quy đinh mot so mac theo chuan thanh phan, va van tiep tuc đuoc su dung rong rai cho đen ngay nay. Ngay nay, SAE va ASTM dua theo chuan cua AISI đe quy đinh cac mac thep cua minh, đuoc đanh chi so UNS la 1 ky tu + 5 chu so đoi voi cac mac thep moi. Pham vi đanh chi đay đu nhat cua nhung ho thep khong gi đuoc su dung trong Hiep hoi gang thep (ISS), va so tay SEA/ASTM ve he chi so hop nhat. Cac mac thep nao đo khac khong co chi so chuan, ma đang đuoc su dung o cac quoc gia khac hoac cac quy đinh quoc te, hoac quy đinh đoi voi san xuat chuyen biet nhu cac chuan ve thep day han.


Tinh chat vat ly Xem them Khoi luong rieng
Đo đan hoi
Đo dan đien


Tham khao Lien ket ngoai