Thoi bao cap la ten goi đuoc su dung tai Viet Nam đe chi mot giai đoan ma hau het sinh hoat kinh te đeu đuoc Nha nuoc bao cap, dien ra duoi nen kinh te ke hoach hoa, mot đac điem cua nen kinh te theo chu nghia cong san. Theo đo thi kinh te tu nhan dan bi xoa bo, nhuong cho cho khoi kinh te tap the va kinh te do nha nuoc chi huy. Mac du kinh te chi huy đa ton tai o mien Bac thoi ky Viet Nam Dan chu Cong hoa tu truoc nam 1975, song thoi ky bao cap thuong đuoc dung đe chi sinh hoat kinh te ca nuoc Viet Nam o giai đoan tu đau nam 1976 đen cuoi nam 1986 tren toan quoc, tuc la truoc Đoi Moi.
Trong nen kinh te ke hoach, phan lon thuong nghiep tu nhan bi loai bo, hang hoa đuoc phan phoi theo che đo tem phieu do nha nuoc nam toan quyen đieu hanh, han che viec nguoi dan tu mua ban tren thi truong hoac van chuyen hang hoa tu đia phuong nay sang đia phuong khac. Nha nuoc đoc quyen phan phoi hau het cac loai hang hoa, han che trao đoi bang tien mat. Che đo ho khau đuoc thiet lap trong thoi ky nay đe phan phoi luong thuc, thuc pham theo đau nguoi, tieu bieu nhat la so gao an đinh so luong va mat hang đuoc phep mua.


Kinh te = Co che quan ly kinh te =
Truoc Đoi Moi, co che quan ly kinh te o Viet Nam la co che ke hoach hoa tap trung voi nhung đac điem sau:

Thu nhat, Nha nuoc quan ly nen kinh te chu yeu bang menh lenh hanh chinh dua tren he thong chi tieu phap lenh chi tiet ap đat tu tren xuong duoi. Cac doanh nghiep hoat đong tren co so cac quyet đinh cua co quan nha nuoc co tham quyen va cac chi tieu phap lenh đuoc giao. Tat ca phuong huong san xuat, nguon vat tu, tien von; đinh gia san pham, to chuc bo may, nhan su, tien luong... đeu do cac cap co tham quyen quyet đinh. Nha nuoc giao chi tieu ke hoach cap phat von, vat tu cho doanh nghiep, doanh nghiep giao nop san pham cho Nha nuoc. Lo thi Nha nuoc bu, lai thi Nha nuoc thu.
Thu hai, cac co quan hanh chinh can thiep qua sau vao hoat đong san xuat, kinh doanh cua cac doanh nghiep nhung lai khong chiu trach nhiem gi ve vat chat va phap ly đoi voi cac quyet đinh cua minh. Nhung thiet hai vat chat do cac quyet đinh cua co quan hanh chinh gay ra thi ngan sach nha nuoc phai ganh chiu. Cac doanh nghiep khong co quyen tu chu san xuat, kinh doanh, cung khong bi rang buoc trach nhiem đoi voi ket qua san xuat, kinh doanh.
Thu ba, quan he hang hoa - tien te bi coi nhe, chi la hinh thuc, quan he hien vat la chu yeu. Nha nuoc quan ly kinh te thong qua che đo "cap phat - giao nop". Vi vay, rat nhieu hang hoa quan trong nhu suc lao đong, phat minh sang che, tu lieu san xuat quan trong khong đuoc coi la hang hoa ve mat phap ly.
Thu tu, bo may quan ly cong kenh, nhieu cap trung gian vua kem nang đong, vua sinh ra đoi ngu quan ly kem nang luc, phong cach cua quyen, quan lieu nhung lai đuoc huong quyen loi cao hon nguoi lao đong.
Trong 10 nam bao cap, Viet Nam thuc hien hai ke hoach: 5 nam lan thu II (1976-1980) va 5 nam lan thu III (1981-1985). Do chua thua nhan san xuat hang hoa va co che thi truong, nha nuoc Viet Nam xem ke hoach hoa la đac trung quan trong nhat cua nen kinh te xa hoi chu nghia, phan bo moi nguon luc theo ke hoach la chu yeu. Nha nuoc xem thi truong la đac trung cua chu nghia tu ban dan đen khong thua nhan tren thuc te su ton tai cua nen kinh te nhieu thanh phan trong thoi ky qua đo, lay kinh te quoc doanh va tap the la chu yeu, muon nhanh chong xoa so huu tu nhan va kinh te ca the, tu nhan. Nen kinh te roi vao tinh trang tri tre, khung hoang vi Viet Nam sao chep mo hinh kinh te ke hoach cua Lien Xo ma khong that su hieu ro uu điem va nhuoc điem cua mo hinh nay, khong đu nang luc quan ly kinh te đe phat huy uu điem va han che nhuoc điem. Đang Cong san Viet Nam chi hieu đon gian xay dung chu nghia xa hoi la quoc huu hoa tu lieu san xuat, sau đo phat trien kinh te theo ke hoach. Chinh tu duy đon gian đo dan ho đen that bai. Hon nua noi luc cua Viet Nam qua yeu nen mo hinh kinh te ke hoach hoa cung khong the nao phat huy đuoc tac dung tap trung noi luc đe đau tu phat trien. Su chu quan, duy y chi, giao đieu, nong voi, yeu kem va lac hau ve ly luan, nhan thuc sai va lam sai ly luan, thoat ly ca ly luan va thuc tien muon tien thang len chu nghia xa hoi tu mot nen nong nghiep lac hau; cuong đieu y chi, nhiet tinh cach mang; coi thuong cac quy luat kinh te, tri thuc khoa hoc, loi ich nguoi lao đong; đe ra nhung muc tieu, ke hoach qua cao khong phu hop thuc tien đa đua nen kinh te, xa hoi Viet Nam vao tinh trang khung hoang.


= Cac hinh thuc bao cap =


 Bao cap qua gia va so luong hang hoa  Nha nuoc quyet đinh gia tri tai san, thiet bi, vat tu, hang hoa thap hon nhieu lan so voi gia tri thuc voi chung tren thi truong. Do đo, hach toan kinh te chi la hinh thuc.

Cong nhan lao đong nang đuoc cap 20 kg gao moi thang, trong khi can bo cong chuc chi đuoc co 13 kg. Do gao it nen thuong an đon them ngo, khoai, san, bo bo, phan gao do trung uong cap con phan đon do đia phuong phu trach tang gia them vao, nhu 13 kg gao thi co 10 kg la đon khoai, san...Cho du co tien, hang hoa rat khan hiem, ma du co tem phieu nguoi mua co the sap hang vao mua nhung đen luot minh thi khong con hang, đanh ve tay khong. Hang hoa thi ngoai pham chat kem, luong hang rat han che, chi đu dung mot thoi gian ngan, đen cuoi thang thi đa can kiet, phai mua o cho đen.
Nguoi ngoai quoc o Viet Nam thi co quyen mua sam mot so mat hang o cua hieu quoc doanh rieng biet nhu Intershop o Ha Noi, cung cap mot so mat hang đac biet nhu đo hop, ruou vang.
Nguon thuc an đon them chu yeu tu Lien Xo, An Đo cung mot so nuoc khac tung vien tro. Ngoai ra cung co mot so thuc hien theo nghi đinh thu hang đoi hang. Ben canh đo, Viet Nam muon 300.000 tan lua mi cua An Đo tuy nhien do nang luc xay xat cua Viet Nam cung khong the lam bot kip phai thuong thuyet nho An Đo xay xat giup. Viet Nam nhan 70% luong bot, phan con lai xem nhu khau hao xay xat va tra cong cho ho cung nhu Indonesia đong y ban no cho Viet Nam 200.000 tan gao. Bo Luong thuc nho ong Jean-Baptiste Doumeng - giam đoc Cong ty Ipitrade, thanh vien Đang Cong san Phap than thien voi Viet Nam  giup đo tim kiem nguon cung cap roi mua bang tien mat 500.000 tan gao cua Thai Lan đe ban no lai cho Viet Nam.
Ngoai hang tieu dung, duoi thoi bao cap nha nuoc con nam ca viec phan phoi nha cua. Tieu chuan la moi nguoi đuoc 4 met vuong. Nhung khu nha tap the giong nhu o Lien Xo đuoc xay len trong thanh pho va cap cho can bo trung cap va cong nhan nhung quan ly kem khien khu đat cong cong bi lan chiem khien kho nhan ra đau la cua chung, đau la cua rieng. Nha cua hu hong thi co So nha đat lo sua. Đoi song trong nhung khu tap the nay cang toi te voi viec chan nuoi gia suc trong nhung can ho chat hep, mat ve sinh. Đay cung la mot khia canh cua thoi bao cap trong thanh pho. Gia nha o cac thanh pho tuong đoi re, nhung cong nhan vien chuc van khong mua noi vi thu nhap qua thap.


 Bao cap qua che đo tem phieu  Nha nuoc quy đinh che đo phan phoi vat pham tieu dung cho can bo, cong nhan vien theo đinh muc qua hinh thuc tem phieu. Che đo tem phieu voi muc gia khac xa so voi gia thi truong đa bien che đo tien luong thanh luong hien vat, thu tieu đong luc kich thich nguoi lao đong va pha vo nguyen tac phan phoi theo lao đong.
Viet Nam Dan chu Cong hoa bat đau ap dung so gao vao khoang nam 1960, luc đau la luong thuc, sau them tem phieu cho tat ca cang mat hang nhu yeu. Trong tam cua thoi bao cap la tem phieu quy đinh loai hang va so luong nguoi dan đuoc phep mua, chieu theo mot so tieu chuan nhu cap bac va nien han. Co dien đuoc uu đai, cho phep uu tien mua dung; dien khac thi khong. Vi du nhu thit lon, nguoi dan thuong chi đuoc mua 1,5 kg/thang nhung can bo cao cap co quyen mua 6 kg/thang. Pin, Vai voc, phu tung xe đap, đuong cat, sua đac, chat đot, nuoc mam, mo, muoi, tat ca đeu co tem phieu.
Tuy thuoc vao vi tri cong viec, đac thu nghe nghiep ma can bo, cong chuc nha nuoc cung nhu nguoi dan lao đong đuoc phat tem phieu mua luong thuc, thuc pham voi che đo rieng.
Can bo cao cap huong tieu chuan đac biet A1; phieu A danh cho bo truong; thu truong phieu B; truong cac cuc, vu, vien đuoc huong phieu C va co cac cua hang phuc vu rieng tai pho Tong Đan, Nha tho, Van Ho (Ha Noi)... Luc bay gio dan gian co cau Tong Đan la cua vua quan/ Nha tho la cua trung gian ninh than/ Đong Xuan la cua thuong nhan/ Via he la cua nhan dan anh hung.


 Bao cap theo che đo cap phat von cua ngan sach  Khong co che tai rang buoc trach nhiem vat chat đoi voi cac đon vi đuoc cap von. Đieu đo vua lam tang ganh nang đoi voi ngan sach, vua lam cho viec su dung von kem hieu qua, nay sinh co che "xin - cho".


= Vai tro cua tien te =

Duoi thoi bao cap, do thieu hang hoa nen viec phan phoi hang hoa chu yeu dua vao he thong tem phieu. Thi truong cho đen van ton tai nhung khong phai kenh phan phoi hang hoa chinh. Mua hang gi thi co tem phieu hang đo. Mot phan tieu bieu cua thoi ky bao cap la đong tien Viet Nam bi mat gia. Luong cong nhan đoi khi cung đuoc tra bang hien vat vi gia tri đong tien cu sut dan. Neu lay đong luong nam 1978 lam chuan thi so tien đo nam 1980 chi la 51,1%. Đen nam 1984 thi con 32,7%.
Thi truong tu do bi xem la bat hop phap va bi han che nen hang hoa luu thong tren thi truong cho đen it va gia rat cao. Nguoi dan, can bo cong nhan vien thuong ban hang tieu dung ma ho khong su dung ra thi truong cho đen.


= Nong nghiep =
Sau nam 1975, voi tieu chuan phan phoi trung binh 9 kg gao/nguoi/thang thi 4 trieu dan thanh thi moi nam phai can 530.000 tan gao. Nhung so luong nay khong đuoc đam bao khi Nha nuoc chi co the huy đong noi hon 1 trieu tan moi nam tren toan quoc trong khi so gao đo phai dung đe nuoi mot quan đoi thuong truc lon va phan phoi cho dan thanh thi. Chinh vi the nha nuoc chi co the cung cap cho nguoi dan thanh thi mot luong luong thuc va thuc pham toi thieu vua đu đe ho duy tri cuoc song. Trong thoi bao cap xay ra mot nghich ly nguoi dan thanh thi co khau phan an con kem chat luong hon nguoi dan nong thon trong khi o cac quoc gia khac thanh thi luon co muc song cao hon nong thon. 


 Giai đoan 1976-1980  Sau khi Viet Nam thong nhat, nong nghiep o mien Bac đa đuoc hop tac hoa, đa so nong dan đa gia nhap cac hop tac xa con o mien Nam phong trao hop tac hoa phat trien nhanh nhung khong ben vung. Nam 1976, Bo Chinh tri Đang Cong san Viet Nam ra Chi thi so 43 co noi dung "Xoa bo boc lot o nong thon, đua nong dan đi vao con đuong hop tac hoa nong nghiep, tien len chu nghia xa hoi, phat huy quyen lam chu tap the cua nhan dan lao đong". Sau khi chi thi nay đuoc ban hanh, phong trao thanh lap hop tac xa nong nghiep tai nong thon đuoc trien khai tren toan mien Nam Viet Nam. Phan lon nong dan đuoc đua vao cac hop tac xa va tap đoan san xuat. Đen nam 1978, Hoi đong Chinh phu co quyet đinh ve viec "xoa bo triet đe cac hinh thuc boc lot tu ban chu nghia ve ruong đat va xuc tien đieu chinh ruong đat o nong thon mien Nam" theo đo ho nong dan nao co tren 0,5 ha se bi nha nuoc trung mua voi gia bang hai nam gia tri san luong thuong nien cua vu chinh tren dien tich trung mua. Sau khi bi trung mua ruong đat ho nong dan co the tham gia hop tac xa. Cac ho nong dan khong co ruong co the đuoc cap ruong o muc khong qua 3000 m2/nguoi, sau đo nhung nguoi nhan đat đuoc van đong vao hop tac xa. Đen cuoi nam 1979, o Nam Trung Bo co 91,6% so ho nong dan vao hop tac xa; o Nam Bo co 13246 tap đoan san xuat, trong đo co tren 4000 tap đoan san xuat kho khan va dan tan ra. Nha nuoc cung tap the hoa cac loai may cay, may keo duoi 26 ma luc, to chuc thanh cac đoi cong cu co gioi trong hop tac xa; nhung loai may co cong suat 26 ma luc tro len đuoc to chuc thanh tap đoan may nong nghiep do Uy ban Nhan dan huyen quan ly, quyen so huu may thuoc tap the va to vien đuoc tra cong theo lao đong. Nha nuoc con to chuc khai hoang đuoc goi la "mo vung kinh te moi" voi su tham gia cua nhan dan va quan đoi. Nha nuoc Viet Nam van đong 1,5 trieu nguoi dan thanh thi đi xay dung cac vung kinh te moi nham giam ap luc dan so tai cac đo thi.
Tuy co nhieu co gang nhung giai đoan nay đa khong đat đuoc cac chi tieu đa đe ra. San luong lua nam 1976 đat 11,827 trieu tan, giam dan đen nam 1978 chi con 9,79 trieu tan. Nam 1976, san luong lua binh quan tren mot nguoi dan la 211 kg thi đen nam 1980 chi con 157 kg. Ke hoach nam nam 1976-1980 nang tong san luong lua len gan gap đoi vao khoang 21 trieu tan, nhung đen nam 1980 chi đat 14,4 trieu tan, tuc đat 68,5% ke hoach. Con san luong cua ca vua lua mien Nam tu muc 1,9 trieu tan nam 1976 cu tut dan xuong con 0,99 trieu tan nam 1977 va 0,64 trieu tan nam 1979. Chan nuoi heo đat 58,5% ke hoach, thuy san đat gan 40%, khai thac go tron đat 45%, trong rung đat 48%. Viet Nam roi vao tinh trang thieu luong thuc, phai nhap khau va nhan vien tro luong thuc tu cac nuoc cong san đong minh, tu Lien hiep quoc cung nhu tu phuong Tay. Viet Nam đung ben bo vuc cua nan đoi va se chet đoi neu mat mua tren dien rong.


 Giai đoan 1981-1985  Đen cuoi nam 1985, Nam Bo đa xay dung đuoc 363 hop tac xa va 36.220 tap đoan san xuat, thu hut 74% ho nong dan. Phong trao hop tac xa cuong ep, thuc hien mot cach voi va dan đen 70% so hop tac xa nong nghiep thuoc loai trung binh va yeu kem, nhieu hop tac xa tan ra, nong dan bo ruong, khong thiet tha voi san xuat nong nghiep. O mot so đia phuong, co hop tac xa đa khoan đen ho gia đinh voi cac hinh thuc khac nhau. Cuoi thap nien 1970, nong nghiep Viet Nam sa sut nghiem trong: nang suat, san luong cay trong, vat nuoi giam, san xuat khong đu tieu dung. Thu nhap va đoi song nong dan giam sut. Truoc tinh hinh nong nghiep khong đu suc đap ung nhu cau luong thuc cua quoc gia, tu nhung thi điem hinh thuc khoan trong nong nghiep o Hai Phong, Vinh Phuc, Nghe Tinh nam 1981 Đang Cong san Viet Nam ban hanh Chi thi 100-CT/TW - mo rong hinh thuc khoan trong nong nghiep trong hop tac xa nong nghiep, tao đa cho phat trien va đem lai hieu qua ro ret, gop phan cai thien đoi song nhan dan. Nam 1985 đat 18,2 trieu tan luong thuc. Nha nuoc van đong 1,3 trieu nguoi dan thanh thi đi xay dung cac vung kinh te moi.


= Cong nghiep =
Đai hoi đai bieu toan quoc lan thu IV cua Đang Cong san Viet Nam thang 12-1976 đa xac đinh “Đay manh cong nghiep hoa xa hoi chu nghia, xay dung co so vat chat ky thuat cua chu nghia xa hoi, đua nuoc ta tu san xuat nho len san xuat lon xa hoi chu nghia, uu tien phat trien cong nghiep nang mot cach hop ly, tren co so phat trien nong nghiep va cong nghiep nhe, ket hop xay dung cong nghiep va nong nghiep ca nuoc thanh mot co cau cong - nong nghiep; ket hop phat trien luc luong san xuat voi xac lap va hoan thien quan he san xuat moi, ket hop kinh te voi quoc phong”.
Trong 10 nam 1975-1986, Nha nuoc đa đau tu vao nganh cong nghiep 65 ty đong (tinh theo gia 1982) trong đo, đau tu cho cong nghiep nang la tren 70% va cong nghiep nhe gan 30%. Đau tu cong nghiep chiem tren 40% tong von đau tu vao khu vuc san xuat voi toc đo tang đau tu cao hon muc binh quan cua toan bo khu vuc san xuat. Trong thoi ky nay, nhieu cong trinh tuong đoi lon đuoc xay dung. Đen nam 1985, toan nganh cong nghiep co 3.220 xi nghiep quoc doanh, 36.630 co so tieu thu cong nghiep voi 2,653 trieu lao đong, đa san xuat đuoc 105 ty đong gia tri tong san luong, lam ra 30% thu nhap quoc dan, 40% tong san pham xa hoi va tren 50% gia tri san luong cong - nong nghiep. 


 Sau khi thong nhat  Nam 1976, toan nganh cong nghiep Viet Nam co khoang 520.000 can bo, cong nhan. Trong đo, mien Bac co 1.279 xi nghiep, mien Nam co 634 xi nghiep, Trung uong quan ly 540 xi nghiep, đia phuong quan ly 1.373 xi nghiep. Mien Bac co 3.000 co so tieu thu cong nghiep voi tren 600.000 lao đong. Mien Nam co hang tram ngan co so tu nhan voi 800.000 – 900.000 lao đong. Tong san pham cong nghiep nam 1976 đat gia tri tuong đuong 48 ty đong (theo gia co đinh nam 1982). Trong đo, cong nghiep nang chiem 34,1% va cong nghiep nhe chiem 65,9%; quoc doanh chiem 62,7%, tieu thu cong nghiep 37,3% va cong nghiep trung uong 44,2%, cong nghiep đia phuong 55,8%. Cong nghiep nang chiem ty trong khong lon: nang luong: 5,6%, luyen kim: 3,3%, co khi: 12,3%, hoa chat phan bon: 9,4%, vat lieu xay dung: 6%. Cong nghiep nhe gom luong thuc va thuc pham chiem 33,6%, det da may nhuom chiem 14,5%. Trong co cau kinh te quoc dan, cong nghiep chiem ty trong 10,6% lao đong xa hoi, 37% gia tri tai san co đinh, lam ra 38,4% tong san pham xa hoi, 25,3% GDP va 53% gia tri san luong cong nong nghiep. Cong nghiep Viet Nam phu thuoc vao nguon nguyen lieu nhap khau tu nuoc ngoai, cac nganh le thuoc hoan toan la co khi, hoa chat, det… Thiet bi nhap tu nhieu nguon, trong đo cua 13 nuoc tu ban, chiem 41%, cua Lien Xo va Đong Au 20%, trong nuoc che tao chi khoang 13%. Hieu qua san xuat thap, khong su dung het cong suat (cong nghiep quoc doanh chi đat 62% cong suat) voi muc tich luy tren 1 đong von tai san co đinh cua cong nghiep trung uong la 0,25 đong, he so tich luy cua 100 đong von san xuat la 33%, song chua đat muc on đinh cua thoi ky 1964-1965 cua mien Bac va nam 1970 cua mien Nam. Ngay 12/5/1975, Viet Nam va Lien Xo ky hiep đinh ve viec Lien Xo vien tro khan cap khong hoan lai cho Viet Nam gom xang dau, phan bon, luong thuc, xe van tai va nhieu loai hang hoa tieu dung khac.
Tai mien Bac, san luong cong nghiep, nam 1975 gap 16,2 lan nam 1955, trong đo quoc doanh gap 44,8 lan va tieu thu cong nghiep gap 5,6 lan; cong nghiep nang gap 27,1 lan va cong nghiep nhe gap 12,3 lan; cong nghiep trung uong gap 76 lan va cong nghiep đia phuong gap 9,2 lan. Tuy vay, mien Bac co cac nganh cong nghiep nang con non kem,  chua đu kha nang phuc vu cho cac nganh kinh te quoc dan. Cong nghiep chua gan voi nong nghiep; san xuat chua on đinh, chua co co so nguyen lieu trong nuoc; chua tao đuoc tich luy va chua co thi truong cho cac san pham cua minh, nhat la cong nghiep nang; trinh đo quan ly con thap va nang suat thap. Tai mien Nam, cong nghiep chi chiem 8 - 10% tong san pham xa hoi; phan lon la cac doanh nghiep vua va nho: 175 ngan doanh nghiep voi 1,4 trieu lao đong va 800 trieu USD gia tri tai san co đinh, khoang 1% doanh nghiep co quy mo tu 10 cong nhan tro len, con lai la duoi 10 cong nhan; cong nghiep nhe chiem 90% gia tri san luong cong nghiep. Cong nghiep mien Nam hoan toan phu thuoc vao nuoc ngoai ve trang thiet bi thay the va nguyen lieu, khoang 70 - 100% nguyen lieu la nhap khau. Tu sau 1970, hang nam, cong nghiep mien Nam phai nhap 300 trieu USD nguyen lieu va 65 trieu USD thiet bi.


 Giai đoan 1976-1980  Trong giai đoan nay, Viet Nam thuc hien ke hoach 5 nam lan thu II (1976-1980) trien khai xay dung chu nghia xa hoi va cong nghiep hoa xa hoi chu nghia tren pham vi ca nuoc. Nhiem vu cua cong nghiep trong ke hoach nay la tiep tuc thuc hien đuong loi cong nghiep hoa va xay dung mot buoc co so vat chat ky thuat cho nen kinh te, hinh thanh co cau kinh te moi cong - nong nghiep; khoi phuc va phat trien san xuat cong nghiep nham đap ung nhu cau trang thiet bi va cac hang hoa tieu dung cho nhan dan; thuc hien cai tao xa hoi chu nghia đoi voi cong nghiep mien Nam, thong nhat quan ly va to chuc cong nghiep trong ca nuoc. Ke hoach đat muc tieu đen nam 1980 phai đat: 1 trieu tan ca bien, 10 trieu tan than sach, 5 ty kWh đien, 2 trieu tan xi mang, 1,3 trieu tan phan hoa hoc, 250 - 300 nghin tan thep, 3,5 trieu m3 go, 450 trieu met vai, 130 nghin tan giay, san luong co khi tang 2,5 lan so voi nam 1975.
Ngay 04/9/1975, nha nuoc Viet Nam tien hanh Chien dich cai tao tu san mien Nam lan I. Ngay 15/7/1976, Bo Chinh tri ra Nghi quyet 254/NQ/TW ve nhung cong tac truoc mat o mien Nam, hoan thanh viec xoa bo giai cap tu san mai ban, tien hanh cai tao cong thuong nghiep tu ban tu doanh. Thang 12/1976, nha nuoc tien hanh Chien dich cai tao tu san lan II. Tiep theo, Hoi nghi Bo Chinh tri thang 3/1977 quyet đinh hoan thanh ve co ban nhiem vu cai tao xa hoi chu nghia đoi voi cong thuong nghiep tu ban tu doanh mien Nam trong 2 nam 1977-1978. Trong nam 1976, tu san mai ban va tu san lon trong cong nghiep mien Nam bi xoa bo. Nam 1978, nha nuoc hoan thanh can ban cai tao tu san cong nghiep loai vua va nho o mien Nam, trong đo co viec xoa bo su kiem soat kinh te cua tu san nguoi Hoa. Đen thang 5/1979, tat ca cac xi nghiep cong quan luc đau o mien Nam đeu đa đuoc chuyen thanh xi nghiep quoc doanh. Ket qua cua cac Chien dich cai tao tu san mien Nam la: co 1.354 co so voi 13 van cong nhan đuoc quoc huu hoa, bang 34% so co so va 55% so cong nhan; thanh lap 498 xi nghiep cong tu hop doanh voi 13.000 cong nhan, chiem 14,5% so co so va 5,5% so cong nhan; thanh lap 1.600 xi nghiep hop tac xa, gia cong, đat hang voi tren 7 van cong nhan, chiem 45% so doanh nghiep va khoang 30% cong nhan. So co so cong nghiep tu ban tu doanh con lai chiem khoang 6% ve co so va 5% ve cong nhan, trong tong so xi nghiep cong nghiep tu doanh. Thanh lap tren 500 hop tac xa va 5.000 to hop tac voi tren 250 nghin lao đong. Rieng thanh pho Ho Chi Minh co 144 hop tac xa voi 27.634 lao đong va 1.964 to hop tac voi 75.284 lao đong, chiem 71% tong so lao đong thu cong nghiep cua Thanh pho. Cac tinh khac co so tho thu cong đuoc to chuc lai chiem khoang 40%. Toi cuoi nam 1985, so co so tieu thu cong nghiep mien Nam đa co 2.937 hop tac xa chuyen nghiep, 10.124 to san xuat chuyen nghiep, 3.162 hop tac xa nong nghiep - tieu thu cong nghiep, 529 hop tac xa kiem va 920 ho tu nhan ca the. Nha nuoc Viet Nam đanh gia ho moi chi xoa bo quan he san xuat cu trong cong nghiep ma chua xac lap đuoc quan he san xuat moi.
Nho nhung no luc đau tu vao nen cong nghiep cua nha nuoc nen tong tai san cua nganh nay giai đoan 1976 - 1980 tang them 13 ty đong, bang 35% gia tri tai san co đinh moi tang them thuoc khu vuc san xuat. Tuy nhien hieu qua su dung von thap. San xuat cong nghiep phat trien đeu trong 3 nam đau sau đo tut xuong va co nhung nam giam sut tuyet đoi. Trong đo, cong nghiep trung uong giam sut nhieu nhat, hang nam giam 4%, do thieu nguyen, vat lieu. Trong khi đo, cong nghiep đia phuong, nhat la tieu thu cong nghiep van tiep tuc phat trien, hang nam tang 6,7%, nho co co che linh hoat va khai thac đuoc cac tiem nang nguyen lieu tai cho. Tinh ca thoi ky, toc đo tang binh quan chi co 0,6%/nam do đo tat ca cac muc tieu do Đai hoi Đang toan quoc lan thu IV đe ra đeu khong đat. Ket qua thuc hien mot so chi tieu cong nghiep cua ke hoach 5 lan II (1976-1980): gia tri san luong co khi đat 80%; san luong đien la 3.680 trieu kWh, đat 73,6%; than đat 52%; khai thac go tron la 1,577 trieu m3, đat 45%; vai mac la 182 trieu met, đat 40,4%; đanh bat ca bien la 399 ngan tan, đat 39,9%; giay, bia la 48,3 ngan tan, đat 37%; xi mang đat 641 ngan tan, đat 32%; phan bon hoa hoc 367 ngan tan, đat 28%; san luong thep la 62,5 ngan tan, đat 25%.
Sau nhung no luc phat trien kinh te theo đuong loi cong nghiep hoa tren, nen kinh te Viet Nam tang truong cham, tham chi vao cuoi thoi ky ke hoach 5 nam lan thu II nhung nam 1979-1980, san xuat cong nghiep lam vao tri tre, suy thoai do san xuat nho, nang suat thap, nen kinh te khong co kha nang tich luy, trong khi nguon luc vien tro giam dan, gap kho khan ve cung ung vat tu, nguyen lieu đau vao cung nhu chuyen đoi co che hanh chinh quan lieu bao cap, lai them chien tranh bien gioi Tay Nam, chien tranh bien gioi phia Bac va su cam van ben ngoai. Ngoai ra su that bai trong viec phat trien cong nghiep thoi ky nay con do quan ly ke hoach hoa tap trung bao cap, chua ket hop ke hoach voi thi truong, chua khai thac su dung cac thanh phan kinh te tu san dan toc va ca the o mien Nam, cham khac phuc tri tre, bao thu trong xay dung cac chinh sach cu the, trong đo co chinh sach phat trien cong nghiep, co bieu hien gian đon trong cai tao hoi chu nghia o mien Nam.


 Giai đoan 1981-1985  Trong giai đoan nay, Viet Nam thuc hien ke hoach 5 nam lan thu III (1981-1985). Nha nuoc đieu chinh moi quan he giua cong nghiep va nong nghiep, giua cong nghiep nang va cong nghiep nhe; trong cai tao xa hoi chu nghia đoi voi cong nghiep đa chu y hon toi cac hinh thuc thich hop; trong cai tien quan ly cong nghiep đa co nhung cai tien theo huong mo rong quyen tu chu cho xi nghiep va cac hop tac xa. Tuy nhien, nha nuoc van giu nguyen co che quan ly ke hoach hoa tap trung quan lieu bao cap do đo mac du co mot so đieu chinh trong đuong loi va chinh sach, mot so cai tien ve quan ly kinh te, song ve co ban, mo hinh kinh te va cong nghiep hoa cua Viet Nam van chua thay đoi.
Hoi nghi trung uong lan thu 6 khoa IV Ngay 26/9/1979 đe cap su can thiet quan tam toi loi ich vat chat cua nguoi lao đong, tao buoc chuyen đong trong san xuat va đoi song, đe tao đong luc cho san xuat phat trien. Sau đo, ngay 21/1/1981, Hoi đong Chinh phu đa ban hanh Quyet đinh 25/CP ve “Mot so chu truong va bien phap nham phat huy quyen chu đong san xuat kinh doanh va quyen tu chu ve tai chinh cho cac xi nghiep quoc doanh” nham cai tien cong tac ke hoach hoa cua xi nghiep quoc doanh theo huong ngoai viec hoan thanh nhiem vu ke hoach nha nuoc giao, xi nghiep đuoc phep ban san pham tren thi truong tu do, đa dang hoa san xuat, phat trien them san pham va dich vu cong nghiep. Theo quyet đinh nay, xi nghiep co 3 ke hoach gom: ke hoach A la chi tieu phap lenh do Nha nuoc quyet đinh va đuoc Nha nuoc đam bao cung cap cac yeu to đau vao, san pham lam ra phai ban cho nha nuoc theo gia quy đinh; ke hoach B la ke hoach do xi nghiep tu lo vat tu đe tan dung khai thac cac nang luc san xuat cua minh, san pham lam ra phai ban cho nha nuoc nhung gia thanh đuoc tinh theo gia mua vat tu; ke hoach C la ke hoach san xuat phu, do xi nghiep tu to chuc lam them đe tan dung lao đong va cai thien thu nhap cho cong nhan, khong nam trong nhiem vu san xuat đuoc giao, san pham lam ra đuoc quyen tieu thu tren thi truong. Sau đo nha nuoc ban hanh Quyet đinh 26/CP ngay 21/1/1981 ve viec mo rong hinh thuc tra luong khoan, luong san pham va van dung cac hinh thuc tien thuong trong cac đon vi kinh doanh cua nha nuoc. Sau đo, Hoi đong Bo truong đa ra Quyet đinh so 146/HĐBT ngay 25/8/1982, nham sua đoi va bo sung Quyet đinh 25/CP đe phat huy mat tich cuc va kip thoi uon nan nhung lech lac phat sinh hay su phat trien khong đung huong. Cac quyet đinh tren đa gop phan lam giam bot su tap trung quan lieu bao cap trong co che quan ly nha nuoc đoi voi cac xi nghiep cong nghiep quoc doanh, tang tinh tu chu cua xi nghiep va tao them đong luc cho xi nghiep phat trien. Nha nuoc cung thanh lap nhieu cong ty va lien hiep xi nghiep trong cong nghiep nang, cong nghiep nhe, cong nghiep thuc pham, cong nghiep vat lieu xay dung. Viec ban hanh Đieu le xi nghiep moi co tac dung mo rong trach nhiem, quyen han tu chu san xuat kinh doanh cho cac đon vi co so. Nhieu đia phuong cung đa gioi thieu mat hang moi va noi giao dich đe cac xi nghiep co the trao đoi vat tu, thiet bi thua khong dung đen va biet đuoc cac kha nang hop tac san xuat cua nhau.
Trong thoi ky nay san xuat cong nghiep đa vuot qua suy thoai va khung hoang, bat đau phat trien nho nhung cai tien quan ly theo tinh than Quyet đinh 25/CP, va Quyet đinh 146/HĐBT va do mot so cong trinh xay dung quy mo trong giai đoan 1976 - 1980 đa đi vao san xuat, cung cap cac san pham cho nen kinh te. Đen nam 1985, toan nganh cong nghiep đa san xuat đuoc 105 ty đong, tang tren 61,3% so voi nam 1976 va 57,4% so voi nam 1980. Trong thoi ky 1981-1985, toc đo tang binh quan hang nam đat 9,5%, trong đo cong nghiep nang tang 6,4% va cong nghiep nhe tang 11,2%, cong nghiep trung uong tang 7,8% va đia phuong tang 10,4%, tieu thu cong nghiep tang 11,4%. Co cau cong nghiep thay đoi nhu sau: cong nghiep nang/cong nghiep nhe nam 1980 la 37,8%/62,2% va nam 1985 la 31,4%/68,6%; cong nghiep quoc doanh/ngoai quoc doanh nam 1980 la 60,2%/39,8% va nam 1985 la 56,3%/43,7%. Vao nam 1985, mot so chi tieu san pham cong nghiep chu yeu tinh binh quan đau nguoi đat: đien phat ra 87,2 kWh, so voi 62,7 kWh (1976); than sach đat 93,9 kg, so voi 115 kg (1976); xi mang đat 25,1 kg, so voi 15,1 kg (1976); gach đat 49 vien, so voi 75 vien (1976); go tron đat 0,024 m3, so voi 0,031 m3 (1976); giay đat 1,31 kg, so voi 1,53 kg (1976); muoi an đat 11,2 kg, so voi 11,9 kg (1976); ca bien đat 10,5 kg, so voi 12,3 kg (1976); vai đat 6,2 met, so voi 4,5 met (1976). San luong cua nhieu mat hang giam so voi nam 1976, cac mat hang khac tang nhe trong khi dan so tang manh khien chat luong song cua nhan dan đi xuong.


= Thuong nghiep =


 Sau khi thong nhat  Tai mien Nam, thuong nghiep tu doanh kha phat trien. Nha nuoc Viet Nam chu truong cai tao thuong nghiep tai mien Nam đe tieu diet giai cap tu san mai ban, cham dut su kiem soat cua nguoi Hoa trong nganh ban buon va ban le; chong đau co, lam an phi phap, lam mat on đinh đoi song kinh te - xa hoi; xay dung chu nghia xa hoi. Nha nuoc cung chu trong xay dung he thong thuong nghiep quoc doanh bang cach đieu đong hang van can bo nganh Thuong mai vao mien Nam xay dung cac co quan quan ly cap So, Ty đong thoi xay dung mang luoi thuong mai o cac đia phuong phia Nam. Thang 5/1975, Tong Nha Noi thuong ra đoi va ngay 26/5/1975 thanh lap So Thuong nghiep thanh pho Sai Gon moi giai phong. Tiep sau đo la cac So Thuong nghiep cua cac tinh, thanh pho khac cung đuoc thanh lap. Đen cuoi nam 1976, đa thanh lap đuoc 2 tong cong ty va 10 cong ty thuong nghiep ban buon toan mien Nam, gan 60 cong ty thuong nghiep tinh voi tren 500 cua hang.
Sau khi Viet Nam thong nhat, tai mien Nam luu hanh ba loai tien khac nhau: tien cua che đo Viet Nam Cong hoa, tien cua Chinh phu cach mang lam thoi va tien cua Ngan hang Nha nuoc Viet Nam. Ban đau, nha nuoc chu truong tam thoi han che viec buon ban giua hai mien. Đen nam 1976, nhung han che buon ban đuoc nha nuoc xoa bo dan.


 Giai đoan 1976-1980  Trong thoi ky nay, cong tac phan phoi luu thong gap nhieu kho khan. Thuong nghiep quoc doanh tuy phat trien nhanh, nhung con yeu, chua co nhieu hang hoa. Hoat đong thu mua va phan phoi hang hoa gap nhieu kho khan. Cac hop tac xa thuong nghiep moi đuoc xay dung, chua đu suc ho tro cho thuong nghiep quoc doanh thu mua, nam nguon hang, phan phoi ban le va chi phoi thi truong. Thuong nghiep tu nhan chua đuoc quan ly tot, cong tac quan ly thi truong tu do con yeu.
Đau nam 1978, nha nuoc thuc hien viec đoi tien lan thu 2 đe thong nhat tien te trong ca nuoc, thong nhat thi truong hai mien va thong nhat cong tac lanh đao thuong mai trong ca nuoc. Thuong nghiep quoc doanh giu vai tro chu đao. Luu thong hang hoa giua hai mien tang len. Ngoai thuong tang nho nha nuoc đay manh xuat nhap khau. Tu cuoi nam 1978 tro ve sau do Viet Nam đua quan vao Campuchia, My va mot so nuoc khac thuc hien chinh sach cam van, phan biet đoi xu. Ho ngung vien tro va đau tu vao Viet Nam, ngung cac khoan tin dung đa cam ket, tham chi pha hoai nen kinh te Viet Nam. Trong luc đo lai xay ra chien tranh o bien gioi Tay - Nam va phia Bac gay kho khan va mat can đoi nhieu mat cho nen kinh te. Thi truong bien đong, gia ca hang hoa tang nhanh. Quan ly thuong mai van mang nang tinh chat quan lieu bao cap, to ra kem hieu qua.
Nam 1977-1978, do nong nghiep chiu anh huong cua thien tai, cong tac thu mua nong san khong đat yeu cau. Cong nghiep thieu nguyen lieu, vat tu, nhien lieu. Ke hoach Nha nuoc 5 nam lan thu 2 (1976- 1980) đat muc thap, quy hang hoa cua nha nuoc khong đap ung nhu cau, nhieu mat hang thiet yeu chi bao đam cung cap đuoc khoang 50% tieu chuan đinh luong đuoc phan phoi bang tem phieu. O mien Nam, so nguoi lam nghe ban buon va dich vu tang nhanh. Tu thuong nam quyen chi phoi nhieu loai hang hoa tieu dung. Thuong nghiep quoc doanh khong lam chu đuoc thi truong hang nong san – thuc pham. Đoi voi hang tieu dung ban le cung cap, thuong nghiep quoc doanh đa tro thanh kho hang phan phoi theo đinh luong, ngan sach phai bu lo nang ne. Gia hang cong nghiep khong đieu chinh theo cung cau, nhat la hang tieu dung thiet yeu va hang nhap khau phuc vu san xuat.
Hoat đong xuat nhap khau theo co che ke hoach tap trung, Nha nuoc đoc quyen ngoai thuong, đoi tac thuong mai chu yeu la cac nuoc xa hoi chu nghia voi co che nghi đinh thu. Ca nuoc chi co khoang 30 đon vi, cong ty nha nuoc hoat đong xuat, nhap khau, voi tong kim ngach xuat, nhap khau rat thap (binh quan xuat khau theo đau nguoi chi o muc duoi 10 rup/nguoi, trong đo 70% kim ngach xuat khau thuoc khu vuc đong rup). Hoat đong xuat nhap khau tri tre, can can thuong mai bi tham hut nang ne keo dai. Co che thu bu chenh lech ngoai thuong đa lam cho ngan sach nha nuoc bu lo xuat khau ngay mot tang len. Muc gia trong nuoc đoi voi hang nhap khau thap hon gia von vi vay nha nuoc phai han che cac nhu cau nhap khau thiet bi, vat tu nguyen lieu, hang tieu dung thiet yeu cho phat trien kinh te xa hoi, cai thien đoi song nhan dan, ma o thoi ky nay, hau het cac mat hang cung ung cho thi truong trong nuoc phai thong qua nhap khau. Can đoi tien – hang va cung – cau mot so mat hang thiet yeu bi mat can đoi nghiem trong. Hoat đong xuat nhap khau con bi tac đong tieu cuc boi co che ty gia ngoai te đuoc thuc hien theo gia ket toan noi bo voi gia tri cua đong Viet Nam cao gap nhieu lan so voi gia tri thuc; su xo cung trong viec đinh gia vat tu, nguyen lieu, hang hoa xuat, nhap khau; cac tong cong ty xuat nhap khau đuoc phan cong theo nganh hang khong gan nhap khau voi xuat khau; ngan sach hang nam phai chi ra mot khoan tien lon đe bu lo cho hoat đong xuat, nhap khau.


 Giai đoan 1981-1985  Hoi nghi trung uong 6 khoa IV (thang 8/1979) đa cho phep xi nghiep ban phan san pham vuot ke hoach cho Nha nuoc hoac ban tren thi truong tu do. Nha nuoc đieu chinh thue luong thuc, gia luong thuc đe khuyen khich san xuat; sua lai he thong phan phoi trong he thong hop tac xa nong nghiep, bo phan phoi theo đinh suat, đinh luong đe khuyen khich tinh tich cuc cua nguoi lao đong… Đau nhung nam 80 cua the ky XX, co đia phuong đa thuc hien thi điem mo hinh theo co che: “mua cao, ban cao” thay cho “mua cung, ban cap”; bu gia vao luong. Tuy nhien, van co khuynh huong muon quay lai voi quan niem va cach lam cu. Hoi nghi Trung uong 5 khoa V (12/1983) van xem su cham chap trong cai tao xa hoi chu nghia la mot trong nhung nguyen nhan cua tinh trang kho khan ve kinh te - xa hoi, va chu truong phai đay manh hon nua viec cai tao xa hoi chu nghia. Nha nuoc phai nam hang, nam tien, xoa bo thi truong tu do ve luong thuc va cac nong, hai san quan trong; thong nhat quan ly gia; bao đam cung cap đu 9 mat hang theo đung đinh luong cho nguoi an luong; lap cac cua hang cung cap…
Hoi nghi trung uong 8 khoa V (6/1985) chu truong dut khoat xoa bo co che tap trung quan lieu, bao cap, thuc hien co che mot gia; xoa bo che đo cung cap hien vat theo gia thap; chuyen moi hoat đong san xuat kinh doanh sang co che hach toan kinh te. Thang 9/1985, cuoc tong đieu chinh gia, luong, tien đuoc thuc hien lam cho “gia ca thi truong co nhieu dien bien phuc tap, anh huong khong tot đen nhieu hoat đong kinh te - xa hoi”. Lam phat bi đay len toc đo phi ma o muc ba con so trong nhieu nam, đinh cao la 774,7% nam 1986. Su chenh lech giua gia va luong, giua luong danh nghia va luong thuc te qua lon nen đau nam 1986, lai phai lui mot buoc: thuc hien chinh sach 2 gia. Luu thong tien te cuoi nam 1984 bang 8,4 lan cuoi nam 1980.


Van hoa, xa hoi, giao duc va y te = Van hoa =
Nguoi dan it đuoc tiep xuc van hoa phuong Tay, van hoc, phim, nhac... đeu đuoc kiem soat, đuoc xem la gan gui quan chung va co gia tri nghe thuat. Van hoc đuoc luu hanh chu yeu la van hoc co đien, van hoc Nga, van hoc xa hoi chu nghia, van hoc canh ta, van hoc hien thuc phe phan, hien thuc xa hoi chu nghia va lang man tich cuc; cac truong phai đuoc xem la "tieu cuc", "re tien" khong đuoc phep luu hanh. Van chuong chu yeu tuyen truyen cho chu nghia xa hoi - cong san, tinh than yeu nuoc, tinh than tap the, yeu lao đong, tinh than quoc te.
Am nhac đuoc cho phep bao gom nhac co đien phuong Tay nhu giao huong, opera; dan ca va nhac đo. Nhac tien chien, nhac vang, nhac tre, ca tru, chau van, nha nhac va am nhac tu cac nuoc "tu ban đeu bi cam. Cuoi bao cap, nhac nhe đuoc cho phep.
Phim chi co phim nhua, chua co phim truyen hinh, chu yeu chieu rap, luu đong va phat mot so buoi nhat đinh tren truyen hinh. Cuoi thoi bao cap, phim thuong mai đuoc chap nhan o muc đo nhat đinh. Cac phim nuoc ngoai đuoc trinh chieu chu yeu la phim Lien Xo va cac phim cac nuoc xa hoi chu nghia (phim Trung Quoc bi cam sau chien tranh bien gioi nam 1979), ngoai ra con co phim cac nuoc Phap, My, Anh, An Đo,... Cac phim Viet Nam chu yeu tuyen truyen chien đau, san xuat, mot so tac pham van hoc hien thuc phe phan truoc 1945 đuoc chuyen the.
Nha nuoc chu trong chong me tin di đoan, pho bien khoa hoc. Bao chi khong co quang cao thuong mai. Cac to bao rat giong nhau ve quan điem, tu tuong, chi khac la phuc vu cho cac đoi tuong khac nhau, khong chay theo loi nhuan, đuoc bao cap. Cac van nghe si sinh hoat trong cac co quan to chuc cua nha nuoc, đuoc nha nuoc tra luong nhu cong chuc.


= Xa hoi =
Ngoai hau qua kinh te, thoi bao cap tai Viet Nam cung la thoi ky khep kin va nghi ki ve mat xa hoi va chinh tri. Mac du khong co luat chinh thuc, nhung nha nuoc kha than trong voi nguoi phuong Tay, nguoi nuoc ngoai vi khac biet tu tuong va cac van đe an ninh. Nguoi Viet phan lon khong đuoc tiep xuc voi nguoi ngoai quoc. Ai vi pham se bi cong an tra hoi. Du lich khong đuoc quan tam, xuat nhap canh rat gat gao. Su thieu thon thoi bao cap khien nan an cap vat nay sinh. Phan hoa giau ngheo rat thap. Giao duc, y te đuoc bao cap du kha ngheo nan ve trang thiet bi. Sinh vien ra truong đeu co viec lam nhung chiu su phan cong cua nha nuoc, khong đuoc tu lua chon cong viec, khong bi that nghiep. Thi đai hoc rat kho, đoi hoi tieu chuan cao. Tinh cong đong trong xa hoi cao. Khong co nhieu loai hinh giai tri nhung con nguoi it chiu ap luc cua cong viec va nhu cau vat chat hon so voi thoi ky Đoi Moi.


= Giao duc =
Thanh tuu giao duc trong thoi ky nay la phat trien he thong giao duc pho thong đai tra đen tan cap xa; moi xa, phuong đeu co truong pho thong cap I hoac truong pho thong cap I-II; tap trung cho cong tac bo tuc van hoa va xoa mu chu trong đo tuoi đi hoc; moi quan, huyen va thi xa co truong bo tuc van hoa cho can bo co so. Tuy nhien đi kem voi su phat trien manh ve mat so luong, chat luong he thong giao duc lai đi xuong vi tinh trang thieu truong lop, thieu giao vien đuoc đao tao tot, luong giao vien bi ha thap, viec thi cu bi buong long, benh thanh tich phat trien.
Khi hai mien Nam va Bac thong nhat nam 1976 thi khuon mau giao duc o mien Bac tiep can voi he thong giao duc đa đuoc thiet lap o mien Nam; cu the nhat la hoc trinh 10 nam tieu hoc va trung hoc o mien Bac phai phu hop voi hoc trinh 12 nam o trong Nam. Hai he thong nay song hanh; Mien Bac tiep tuc he 10 nam va mien Nam giu he 12 nam tu nam 1976 đen nam 1981.
Đen nam 1981, thi cho ap dung he 11 nam cho mien Bac (them lop 5). Nam 1992-1993, he thong 11 nam pho thong cua mien Bac đuoc thay đoi tu 11 nam sang 12 nam (them lop 9). Tu đo đen nay toan bo he thong la 12 nam thong nhat ca nuoc. Cuoc cai cach giao duc bat đau tu nam 1981: He thong giao duc chuyen tu 10 nam sang 12 nam (bo lop vo long), keo theo su đoi moi chuong trinh sach giao khoa va cai tien chu viet. Do du luan xa hoi phan ung manh, nganh giao duc dan quay lai chu viet cu. Do tinh than chi đao he thong giao duc Viet Nam phai bat kip trinh đo Lien Xo va cac nuoc Đong Au, khien chuong trinh giang day cua cuoc cai cach giao duc nam 1981 bi chinh cac nha truong keu qua tai. Voi y nghia noi dung bao gio cung quyet đinh phuong phap, neu sach giao khoa bi qua tai thi khong co mot phuong phap nao ngoai phuong phap truyen thu mot chieu cho kip voi noi dung sach giao khoa. Ngoai ngu chu yeu la tieng Nga, con tieng Anh mot thoi bo, đen 1985 lai đuoc cho hoc.


= Y te =
Thoi bao cap, nguoi dan đi kham chua benh hay mua thuoc roi mang hoa đon ve co quan hay benh vien thanh toan ma khong mat tien, song đieu kien chua tri vo cung thieu thon. Bao cap nhung trong boi canh Nha nuoc thieu kinh phi, san xuat khong phat trien nen benh vien gap vo van kho khan. Cac loai thuoc men, trang thiet bi y te… chu yeu đuoc vien tro. Bo Y te co ca Vu ke hoach, Cuc Vat tu lam nhiem vu phan chi tieu cho cac benh vien. Vi du: Benh vien Bach Mai mot nam đuoc cap bao nhieu chieu, chan, đuong, sua, xang dau, thuoc men… Cac benh vien thoi bao cap co quy mo nho, chu yeu kieu nha mot tang đen ba tang. Thuoc men, thiet bi y te khong đu đap ung nhu cau mot phan nhap khau, mot phan đuoc vien tro tu cac nuoc cong san.


Tri tre va Đoi moi = Tri tre =

Truoc nam 1975, moi nam Kinh te Viet Nam Cong hoa đuoc My vien tro khoang mot ty USD. Mien Bac cung đuoc chi vien cua cac nuoc xa hoi chu nghia mot luong khoang 200 trieu USD. Sau ngay thong nhat khong lau, My bao vay cam van, đac biet la tai mien Nam, cac nha xuong von đa su dung phuong tien, may moc san xuat cua My va phuong Tay nen khong co phu tung đe tiep tuc hoat đong. Quy mo vien tro cua cac nuoc xa hoi chu nghia cung giam đi nhanh chong, Lien Xo va Đong Au du van con giup đo vai nam nua, nhung do truot gia đong tien cua ho nen luong hang hoa, nguyen lieu thuc ve nuoc chi con phan nua truoc đay. Tat ca đa tac đong rat manh vao nen kinh te cua đat nuoc. Quy mo xuat khau cua mien Bac (than, thiec, đo thu cong…) luc nay chi đo 200 trieu rup moi nam. Luc đo, trao đoi thuong mai chu yeu la voi cac nuoc trong Hoi đong Tuong tro Kinh te do Nha nuoc đoc quyen. Do bi My cam van kinh te nen quan he mau dich voi ben ngoai bi han che (Lien Xo va Đong Au luc đo cung gap kho khan).  
Nha nuoc chu trong phat trien cong nghiep nang đe xay dung nen tang ky thuat cho nen kinh te trong khi cong nghiep nhe va nong nghiep khong đuoc đau tu đung muc nen lang phi rat lon cac nguon luc đau tu von đa khan hiem. He qua la cong nghiep nang khong phat trien nhu mong muon đe tro thanh đon bay cho nen kinh te, mot so san pham cong nghiep nang khong co noi tieu thu, nha may hoat đong khong het cong suat con cong nghiep nhe va nong nghiep khong đu suc đap ung nhu cau tieu dung cua nhan dan. Chinh sach chu trong cao bang va xay dung cac đia phuong thanh cac đon vi kinh te tu chu cung viec ngan cam thi truong tu do dan đen hang hoa khong the luu thong trong khi đo he thong thuong nghiep quoc doanh khong đap ung noi nhu cau phan phoi hang hoa cua nen kinh te. Viec bien cac đia phuong thanh cac đon vi kinh te tu chu cung khien nha nuoc khong the lien ket cac đia phuong voi nhau, phoi hop the manh cua cac đia phuong vao ke hoach chung cua quoc gia va tap trung cac nguon luc cho muc tieu cong nghiep hoa, hien đai hoa. Nha nuoc chu trong bao đam viec lam, nhung lai vuot qua kha nang kinh te, vi the ve sau phai co chinh sach xuat khau lao đong đi Đong Au. Nang suat lao đong cua toan bo nen kinh te rat thap. Hieu qua su dung von thap. Nhieu chi tieu binh quan đau nguoi nam 1985 van thap hon nam 1976. Thu nhap quoc dan hang nam tang 3,7% trong khi dan so tang 2,3%, tuc la thu nhap binh quan đau nguoi chi tang 1,4% moi nam. Nen kinh te khong đu suc đap ung nhu cau trong nuoc, thu nhap hang nam chi đap ung đuoc 80-90% nhu cau con lai phai dua vao vien tro va von vay nuoc ngoai. 
Viet Nam khong co kha nang tiet kiem do thu nhap qua thap nen thieu von đe phat trien san xuat. Đau tu phat trien hoan toan dua vao von vay va von vien tro. Thu chi ngan sach phai dua vao von vay va vien tro nuoc ngoai. Trong giai đoan 1976-1980, vay no va vien tro nuoc ngoai chiem đen 38,2% tong thu ngan sach va bang 61,9% tong thu trong nuoc, 37,3% tong chi ngan sach. Boi chi ngan sach nam 1980 la 18,1% va nam 1985 la 36,6% phai bu đap bang phat hanh giay bac dan đen sieu lam phat vao nam 1986 voi toc đo tang gia 774,7%. Cong nghiep đinh đon do thieu nguyen lieu san xuat vi bi bao vay cam van va thieu ngoai te đe nhap khau nguyen lieu, thieu đien đe van hanh may moc, he thong may moc lac hau va khong co phu tung đe thay the khi bi hu hong. Hau het cac loai hang tieu dung đeu phai nhap khau toan bo hay mot phan do san xuat trong nuoc khong đam bao đuoc cho tieu dung. Trong giai đoan 1976-1985 đa nhap 60 trieu met vai va 1,5 trieu tan luong thuc. Hieu qua đau tu cho cong nghiep thoi ky nay thap nen san xuat tang truong cham va khong on đinh. Nong nghiep khong đu suc đap ung nhu cau trong nuoc. Bo may nha nuoc cong kenh va thieu hieu qua, te quan lieu ban giay pho bien. Toan bo xa hoi roi vao tinh trang tri tre, kem phat trien, khong loi thoat. Lien Xo, Trung Quoc, Bac Trieu Tien va nhieu nuoc khac đa su dung mo hinh kinh te chi huy đe hien đai hoa quoc gia, xay dung nen tang cong nghiep trong khi Viet Nam khong the lam đuoc đieu đo vi Viet Nam đa khong phat huy đuoc the manh cua mo hinh kinh te nay ma phai hung chiu tat ca nhung nhuoc điem cua no.
Giua thap nien 1980, tinh hinh kinh te xa hoi tiep tuc kho khan gay gat. Su tri tre cua nen kinh te nay sinh tu cuoi thap nien 1970, do cai tao tu san o mien Nam qua muc, do chien tranh bien gioi Tay Nam va bien gioi phia Bac keo dai gan 10 nam, va cang gay gat hon khi Viet Nam bat đau chuyen sang co che thi truong bang chinh sach cai cach Gia - luong - tien bao gom đoi tien, tang luong bang cach in tien vao nam 1985. Nhieu nguoi gui tien tiet kiem lam vao canh bi đat do lam phat phi ma xay ra sau khi đoi tien. Co nguoi ban mot con bo lay tien gui tiet kiem, sau khi đoi tien chi mua đuoc vai con ga. Viec ngan cam thi truong tu do khien tinh trang khan hiem luong thuc, thuc pham, hang tieu dung tro nen nang ne. Co cau chuyen ke ve me gia mang 5–10 kg gao đi tham con o tinh khac, khi đen ranh gioi tinh bi tich thu, khoc loc, van xin cung khong đuoc. Nhung phien cho que, khi đoi quan ly thi truong đeo bang đo đen tich thu thit lon do tu nhan mo chui ban, chinh nhung nguoi dan quanh đo lai bao ve nguoi ban thit lon, khong ung ho đoi quan ly thi truong cua nha nuoc. Thi truong thuc pham, hang tieu dung bi ngan cam trong khi nha nuoc chi phan phoi tem phieu thit gia thap rieng cho can bo, cong nhan vien (so luong that ra rat it, khoang 0,3-0,5 kg/nguoi/thang) va nguoi dan o thanh pho (moi nguoi 0,1 kg/thang). Đieu nay khien tinh trang khan hiem hang tieu dung keo dai trien mien, va vat gia tren thi truong cho đen tang manh. Chat luong song cua nhan dan đi xuong khien su bat man trong xa hoi tang len, uy tin cua Đang Cong san Viet Nam sa sut. Gan mot trieu nguoi vuot bien ra nuoc ngoai (chu yeu la nguoi Hoa) do anh huong boi chien tranh bien gioi cung nhu đe tim kiem co hoi kinh te tot hon đa tao ra mot cuoc khung hoang lon thu hut su chu y cua du luan the gioi luc đo.
Giao su Tran Van Tho viet ve tinh trang kinh te 10 nam đau sau chien tranh: "Muoi nam sau 1975 la mot trong nhung giai đoan toi tam nhat ve kinh te trong lich su Viet Nam. Chi noi ve mat kinh te, la mot nuoc nong nghiep (nam 1980, 80% dan so song o nong thon va 70% lao đong la nong dan) nhung Viet Nam thieu an, nhieu nguoi phai an bo bo trong thoi gian dai. Luong luong thuc tinh tren đau nguoi giam lien tuc tu nam 1976 đen 1979, sau đo tang tro lai nhung cho đen nam 1981 van khong hoi phuc lai muc nam 1976. Cong thuong nghiep cung đinh tre, san xuat đinh đon, vat dung hang ngay thieu thon, cuoc song cua nguoi dan vo cung khon kho. Ngoai nhung kho khan cua mot đat nuoc sau chien tranh va tinh hinh quoc te bat loi, nguyen nhan chinh cua tinh trang noi tren la do sai lam trong chinh sach, chien luoc phat trien, trong đo noi bat nhat la su nong voi trong viec ap dung mo hinh xa hoi chu nghia trong kinh te o mien Nam... Nguy co thieu an keo dai va nhung kho khan cung cuc khac lam phat sinh hien tuong "pha rao" trong nong nghiep, trong mau dich va trong viec quyet đinh gia ca luong thuc đa cai thien tinh hinh tai mot so đia phuong. Nhung phai đoi đen đoi moi (thang 12/1986) moi co bien chuyen thuc su. Do tinh trang đo, tong san pham trong nuoc (GDP) cua Viet Nam trong 10 nam truoc đoi moi chi tang 35%, trong thoi gian đo dan so tang 22%. Nhu vay, GDP đau nguoi trung binh tang chi đo 1% (moi nam)"
Tai cac nuoc ap dung mo hinh kinh te ke hoach thanh cong nhat nhu Lien Xo, trong thoi ky kinh te con tang truong chu yeu theo chieu rong dua vao lao đong va von thi co che nay co tac dung nhat đinh, no cho phep tap trung toi đa cac nguon luc kinh te vao cac muc tieu chu yeu trong tung giai đoan va đieu kien cu the, đac biet trong qua trinh cong nghiep hoa theo huong uu tien phat trien cong nghiep nang. Đac biet trong hoan canh chien tranh thi no cho phep đat nuoc tap trung moi nguon luc cho quan đoi va quoc phong. Nhung trong thoi binh thi no lai triet tieu nhu cau canh tranh, kim ham tien bo khoa hoc - cong nghe, khong tao đuoc đong luc kinh te đoi voi nguoi lao đong, khong kich thich tinh nang đong, sang tao cua cac đon vi san xuat, kinh doanh. Vi vay Lien Xo trong thoi ky tang truong kinh te manh nhat duoi su lanh đao cua Stalin đa phai ap dung ky luat lao đong cung ran (bao gom ca hinh phat tu hoac đua đen cac trai lao đong cai tao đoi voi nguoi lao đong tu y nghi viec) đi kem voi cac bien phap đong vien khen thuong đe chong lai tinh trang tri tre, thieu trach nhiem cua can bo quan ly đong thoi thuc đay tang nang suat lao đong. Khi nen kinh te the gioi chuyen sang giai đoan phat trien theo chieu sau dua tren co so ap dung cac thanh tuu cua cuoc cach mang khoa hoc - cong nghe hien đai thi co che quan ly nay cang boc lo nhung khiem khuyet cua no, lam cho kinh te cac nuoc xa hoi chu nghia truoc đay; trong đo co Viet Nam, lam vao tinh trang tri tre.


= Đoi moi =

Tu nam 1986, Viet Nam đa thuc hien cong cuoc đoi moi toan dien đat nuoc. Duoi ap luc cua tinh the khach quan, nham thoat khoi khung hoang kinh te - xa hoi, Viet Nam đa co nhung buoc cai tien nen kinh te theo huong thi truong, tuy nhien con chua toan dien, chua triet đe. Đo la khoan san pham trong nong nghiep theo Chi thi so 100-CT/TW cua Ban Bi thu Trung uong khoa IV; bu gia vao luong o Long An; Nghi quyet Trung uong 8 khoa V (nam 1985) ve gia - luong - tien; thuc hien Nghi đinh so 25 - CP va Nghi đinh so 26 - CP cua Chinh phu... Đo la nhung can cu thuc te đe Đang Cong san Viet Nam đi đen quyet đinh thay đoi ve co ban co che quan ly kinh te.
Đe cap su can thiet đoi moi co che quan ly kinh te, Đai hoi VI khang đinh "Viec bo tri lai co cau kinh te phai đi đoi voi đoi moi co che quan ly kinh te. Co che quan ly tap trung quan lieu, bao cap tu nhieu nam nay khong tao đuoc đong luc phat trien, lam suy yeu kinh te xa hoi chu nghia, han che viec su dung, va cai tao cac thanh phan kinh te khac, kim ham san xuat, lam giam nang suat, chat luong, hieu qua, gay roi loan trong phan phoi luu thong, va đe ra nhieu hien tuong tieu cuc trong xa hoi". Chinh vi vay, viec đoi moi co che quan ly kinh te tro thanh nhu cau can thiet va cap bach.


Chu thich Xem them Gia - luong - tien
Đoi moi
Hop tac xa
Cai tao tu san
Nguyen Van Linh
Kinh te Viet Nam, 1976-1986


Lien ket ngoai Che đo bao cap tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Thoi bao cap va tac đong cua no len con nguoi tren Thoi bao Kinh te Sai Gon
Con nguoi va tu tuong thoi bao cap
Loat bai ve "Đem truoc đoi moi" tren bao Tuoi tre đien tu
Nhung hinh anh Viet Nam thoi bao cap
Chum anh: Leng keng tau đien Ha Noi thoi bao cap, Giao duc Viet Nam, 31/08/12