Co tich, con co ten la đong thoai hay truyen than tien, la mot the loai van hoc đuoc tac gia dan gian sang tac co xu the hu cau, bao gom co tich than ky, co tich the su, co tich phieu luu va co tich loai vat. Đay la loai truyen ngan, chu yeu ke ve cac nhan vat dan gian hu cau, nhu tien, yeu tinh, than tien, quy, nguoi lun, nguoi khong lo, nguoi ca, hay than giu cua, va thuong la co phep thuat, hay bua me.


Đac trung Truyen co tich co the đuoc phan biet voi cac the loai van hoc dan gia khac nhu truyen thuyet (thuong lien quan đen niem tin vao tinh xac thuc cua cac su kien đuoc mo ta), than thoai, cung nhu cac cau chuyen ve bai hoc đao đuc nhu truyen ngu ngon ve đong vat.
Su khac biet co ban voi cac loai truyen khac o phuong dien nguoi ke chuyen ke lai no va nguoi nghe thi tiep nhan truoc het nhu mot su hu cau tham my, mot tro choi cua tri tuong tuong. Ben canh yeu to hu cau, tuong tuong nhu mot đac điem chu yeu cua the loai, truyen co tich van boc lo su lien he voi đoi song hien thuc, thong qua nhung đac điem ve noi dung, ngon ngu, tinh chat cua cot truyen, motip, hinh tuong nghe thuat v.v. Nhieu truyen co tich xuat xu tu xa xua phan anh đuoc cac quan he xa hoi nguyen thuy va cac bieu tuong, tin nguong vat to, tin nguong van vat huu linh. Trong khi đo, cac truyen co tich hinh thanh giai đoan muon hon, nhu thoi phong kien, thuong co nhung hinh tuong vua, hoang hau, hoang tu, cong chua. Sang thoi tu ban chu nghia, truyen co tich thuong chu y hon đen thuong nhan, tien bac  va cac quan he xa hoi lien quan đen mua ban, đoi chac, su tuong phan giau ngheo v.v.
Ve noi dung tu tuong, truyen co tich thuong mang tinh than lac quan, co hau, trong đo ket thuc truyen bao gio cai thien cung chien thang hoac đuoc ton vinh, cai ac bi tieu tru hoac bi che gieu. La mot the loai truyen mieng, truyen co tich thuong co nhieu di ban. Su di ban hoa tac pham co the đuoc nhin nhan do cac dan toc tren the gioi co nhung điem chung nhat ve van hoa, lich su, sinh hoat, loi song; đong thoi cung co nhung đac điem rieng trong nep song, đac điem lao đong, sinh hoat, đieu kien tu nhien tuy tung dan toc. Them vao đo nhung nguoi ke truyen co tich thuong mang vao cac truyen ho ke nhung net ca tinh rieng, su them that noi dung theo nhung y đo nhat đinh. Bat đau cau chuyen thuong co cau mo man "Ngay xua ngay xua". Đoi khi, ket thuc co hau nhu mot đac trung cua truyen co tich (voi cau ket la: "... va ho song hanh phuc mai mai ve sau") cung khien khai niem co tich trong tieng Viet đuoc tinh tu hoa, ma nhung phat ngon sau la vi du: cu nhu co tich, đung la co tich!


= Hinh thuc =

Tuy thuoc vao đe tai cua tac pham, truyen co tich co the đuoc chia ra:

Co tich than ky: Truyen co tich than ky giai đoan đau thuong gan voi than thoai va co y nghia ma thuat. Co the bat gap cac đe tai nhu dung si diet tran tinh (ran, rong v.v.) cuu nguoi đep; quan he di ghe va con rieng; đoat bau vat than thong; nguoi con gai đoi lot thu ky di bi mat giup đo chong; v.v.
Co tich sinh hoat; Truyen co tich phieu luu thuong trinh bay cac cuoc phieu luu ky la cua nhan vat chinh, va viec giai thich cac cuoc phieu luu nay thuong mang tinh gia tuong.
Co tich loai vat: Co nhan vat chinh la cac loai vat hay muon loai voi thu phap nhan hoa, truyen co tich loai vat la mot trong nhung the loai truyen co tich pho bien nhat, co o hau het cac dan toc tren the gioi. Nhieu tac pham trong so đo xuat xu tu giai đoan xa hoi chua phan chia giai cap, con gan voi tin nguong vat to. Truyen co tich loai vat, theo thoi gian, dan dan mat đi tinh chat than thoai va ma thuat, tiem can voi the loai truyen ngu ngon giao huan o giai đoan ve sau.
The loai khac: Ngoai 3 nhom truyen co tich noi tren, co the bat gap cac truyen bia, tuc loai co tich mang tinh choi kham, quay đao, treu choc, luong gat va vu vo.


= Ban chat =
Truyen co tich luc nao cung khuyen nhu, day bao con nguoi duoi hinh thuc li thu va nhieu khi ngu y mot cach bong bay.
Truyen co tich ca ngoi va benh vuc cho đao đuc con nguoi thong qua nhan vat li tuong/kieu mau. Nhan vat li tuong thuong bao gio cung la nguoi tai nang va co nhan cach vuot troi song la nhung con nguoi nho be, so phan bat hanh. Nhan vat li tuong mang đao đuc, tai nang cua nhan dan, nhung gia tri đao đuc đuoc thua nhan nen ho nhan đuoc su giup đo tu cac the luc than ki. Nhan vat li tuong thuong đuoc cac luc luong than ki thu thach ve đao đuc va tai nang. Chinh su thu thach nay la thuoc đo đanh gia nhan vat đong thoi tao nen tinh huong truyen. Vi du nhu cac nhan vat đuoc thu thach long tot, su trung thuc, khong tham lam: Cay khe; Su tich con khi,…
Đe lam noi bat pham chat cua nhan vat li tuong, truyen co tich thuong xay dung cot truyen cua hai tuyen thien – ac, tot – xau, nguoi anh – nguoi em, hay nhan vat gia mao,… Tu su đoi lap đe tu đo lam noi bat len nhan pham va tai nang cua nhan vat.
Nhan vat li tuong thuong nhan đuoc phan thuong boi đao đuc va tai nang. Nhan vat phan dien o tuyen đoi lap khong nhan đuoc thuong, trai lai con bi trung phat: nguoi anh trong Cay khe (Viet Nam) bi nga xuong bien chet boi long tham lam, Li Thong trong truyen Thach Sanh (Viet Nam) bi set đanh chet vi gian doi, gia mao…


= Lien he =
Ranh gioi co tich va than thoai kha mo ho, ma đa so nghien cuu đeu cho co tich phat xuat tu than thoai. Nhung truyen co tich đau tien boc lo su lien he ve cot truyen đoi voi cac than thoai, nghi le va cac tap tuc cua bo lac nguyen thuy. Đo la cac mo tip đac trung cho than thoai to tem (tin nguong vat to) phan anh trong loai truyen co tich loai vat; la su ket hon giua nhung sinh the ky di, tam thoi bo lot thu đe mang mat nguoi, nhu nguoi vo (va nhung di ban truyen co tich muon hon la nguoi chong), đe giup đo ban đoi cua minh mot cach bi mat thuong bat gap trong truyen co tich than ky; la viec đi toi nhung the gioi khac đe giai thoat tu nhan, co su tuong đong voi nhung than thoai va truyen thuyet noi ve cac phieu du cua nhung saman (phap su) trong truyen co tich phieu luu v.v.
Nhung than thoai co co so nghi le hoac von la mot phan cua le thuc co the bien đoi thanh truyen co tich, do su đut gay nhung lien he truc tiep cua cac than thoai đo voi sinh hoat cua bo lac. Viec bai bo su han che đoi tuong co the ke lai than thoai, viec cho phep ca phu nu va tre em (nhung nguoi khong hanh le) đuoc ke than thoai đa dan đen su phi than thoai hoa nguyen ban va co tich hoa than thoai: su tu bo, co the khong co y, cac yeu to linh thieng va thay vao đo la nhung noi dung hap dan khac, nhu quan he gia đinh cua cac nhan vat, nhung chuyen đanh lon, cai co cua ho v.v. đa thay đoi than thoai co so thanh co tich.


Nghien cuu Nhung nha nghien cuu va suu tam van hoc dan gian tu the ky 19 o Đuc, thuoc truong phai than thoai hoc, nhu Schelling, anh em nha Schlegel, anh em nha Grimm xem truyen co tich la "nhung manh vo cua than thoai co". Cac nha nghien cuu so sanh chu y đen su trung hop cac so đo cot truyen va motip rieng le trong truyen co tich cua cac dan toc khac nhau.
Ben canh đo, nhung nguoi theo truong phai nhan loai hoc (hay con goi la tien hoa luan) o Anh nua sau the ky 19, nhu E. Tylor, A. Lang, J. Frazer xay dung ly thuyet ve co so the su va tam ly cua cai ma ho goi la "cac cot truyen tu sinh cua truyen co tich", nhan manh rang truyen co tich trung hop đong thoi voi su ton tai cua hoang da. Theo truong phai than tuong hoc ma đai bieu la Mar Muller, Gaston Paris, Angelo de Gubarnatic, trong co tich co su lan truyen cua than bi co đai, than thoai ve mat troi, than thoai ve binh minh. Truong phai van hoa voi cac đai bieu nhu Benfey, Consquin lai đi tim nguon goc co tich dan gian o An Đo. Ben canh đo, truong phai nghi thuc chu nghia gom nhieu cac nha bac hoc Anh cho rang co tich la nhung nghi thuc co truyen con ton tai dau vet đen ngay nay.
Nha nghien cuu Lazan Saireanu nguoi Rumani phan loai truyen co tich cua cac dan toc Roman noi chung va truyen co tich Rumani noi rieng thanh hai nhanh chinh la truyen than thoai hoang đuong va truyen tam ly. Trong moi nhanh ong lai phan chia thanh nhieu nganh va duoi cac nganh lai la cac the loai, cac kieu, chang han nganh "ba anh em trai", gom kieu anh em sinh đoi va kieu anh em ket nghia; nganh "đan ba trong lot cay co", nganh "thu vat tra nghia" v.v.


Xem them Than thoai
Truyen thuyet
Co tich Viet Nam


Tham khao = Tu lieu =
Muc tu Truyen co tich trong 150 thuat ngu van hoc, Lai Nguyen An bien soan, Nha xuat ban Đai hoc Quoc gia Ha Noi, H. 2003. Tu trang 349 đen trang 359.
E. M. Me-le-chin-xki, phan Dan luan, trong Nhan vat trong truyen co tich hoang đuong, Nguyen Van Giao va Phan Hong Giang dich, Nha xuat ban Van hoa phuong Đong, M. 1958.
Arturn Gorvei, phan Co tich, truyen thuyet va hoang đuong, trong Nhung khai niem ve van hoa dan gian; T. 1, Le Đinh Cuc dich tu cuon "Van hoc dan gian" Bucaret, Minerva 1976 (Litetura populara, Editura Minerna, Bucaresti 1976).


= Tai lieu =

Paradox, The (ngay 2 thang 9 nam 2018). Kidnapped by Fairies / The Hitch Hiker. Quyen 1. tr. 13. ISBN 978-0-463-99486-3. Ban goc luu tru ngay 14 thang 9 nam 2018. Truy cap ngay 14 thang 9 nam 2018. {{Chu thich sach}}: Đa bo qua |journal= (tro giup)
Heidi Anne Heiner, "The Quest for the Earliest Fairy Tales: Searching for the Earliest Versions of European Fairy Tales with Commentary on English Translations" Luu tru ngay 3 thang 1 nam 2010 tai Wayback Machine
Heidi Anne Heiner, "Fairy Tale Timeline" Luu tru ngay 1 thang 12 nam 2010 tai Wayback Machine
Vito Carrassi, "Il fairy tale nella tradizione narrativa irlandese: Un itinerario storico e culturale", Adda, Bari 2008; English edition, "The Irish Fairy Tale: A Narrative Tradition from the Middle Ages to Yeats and Stephens", John Cabot University Press/University of Delaware Press, Roma-Lanham 2012.
Antti Aarne and Stith Thompson: The Types of the Folktale: A Classification and Bibliography (Helsinki, 1961)
Stith Thompson, The Folktale.
Tatar, Maria. The Annotated Classic Fairy Tales. W.W. Norton & Company, 2002. ISBN 0-393-05163-3