Đai ta Harland David Sanders (9 thang 9 nam 1890 – 16 thang 12 nam 1980) la mot doanh nhan nguoi My, noi tieng voi viec thanh lap chuoi thuc an nhanh Ga Ran Kentucky (KFC) đuoc biet đen voi mon ga ran va sau đo la đai su thuong hieu va bieu tuong cua cong ty.
Ten va hinh anh cua ong van la bieu tuong cua cong ty. Danh hieu "Đai ta" la mot danh hieu cao quy, mot danh hieu cao nhat đuoc Khoi thinh vuong chung Kentucky trao tang, Đai ta Kentucky khong phai la mot cap bac quan su. Thong đoc Kentucky ban tang chuc vu đoi voi nhiem vu cua mot đai ta, bang cach cap giay chung nhan đac quyen (quyen su dung, ban phat minh cua minh...)
Sanders tung đam nhiem mot so cong viec trong thoi ky đau su nghiep, chang han nhu cong nhan đot lo, nhan vien ban bao hiem va đieu hanh tram tiep nhien lieu. Ong bat đau ban ga ran tai mot nha hang ven đuong cua minh o North Corbin, Kentucky, trong thoi ky Đai suy thoai. Trong thoi gian đo, Sanders đa phat trien "cong thuc bi mat" va phuong phap che bien ga bang noi ap suat đuoc cap bang sang che. Sanders đa nhan ra tiem nang cua khai niem nhuong quyen nha hang va thuong hieu KFC nhuong quyen đau tien đuoc mo tai South Salt Lake, bang Utah, vao nam 1952. Khi nha hang khoi nghiep cua minh phai đong cua, ong danh toan bo thoi gian đe nhuong quyen thuong hieu ga ran cua chinh minh tren khap đat nuoc.
Viec mo rong nhanh chong cua cong ty tren khap Hoa Ky va ra nuoc ngoai đa tro nen qua suc đoi voi Sanders. Nam 1964, o tuoi 73, ong ban cong ty cho mot nhom cac nha đau tu do John Y. Brown Jr. va Jack C. Massey đung đau voi gia 2 trieu đo la My.
Tuy nhien, ong van giu quyen kiem soat cac hoat đong o Canada va tro thanh đai su thuong hieu đuoc nhan thu lao tu KFC.
Trong nhung nam cuoi đoi, ong tro nen rat gay gat khi chi trich đo an do cac nha hang KFC phuc vu, vi ong tin rang ho đa cat giam chi phi va khien chat luong giam sut.


Cuoc đoi va su nghiep = 1890–1906: Thoi tho au =
Harland David Sanders sinh ngay 9 thang 9 nam 1890, trong mot can nha co bon phong o cach Henryville, Indiana 3 dam (5 km) ve phia đong. Ong la con ca trong so ba nguoi con cua ong Wilbur David va ba Margaret Ann (nhu danh Dunlevy) Sanders. Me ong la nguoi goc nguoi Ireland va Ha Lan. Gia đinh nay tham gia nha tho Thien chua giao Advent.
Cha ong la mot nguoi đan ong hien lanh va tinh cam, tung lam viec trong trang trai rong 80 mau Anh cua minh, cho đen khi ong bi gay chan trong mot cu nga. Sau đo, ong lam nghe ban thit o Henryville trong hai nam. Me cua Sanders la nguoi sung đao theo Thien chua giao, la mot bac phu huynh nghiem khac, ba lien tuc canh bao con cai ve "te nan cua ruou, thuoc la, co bac va huyt sao vao Chu nhat."

Cha cua Sanders qua đoi nam 1895. Me ong tung lam trong mot xuong đong hop ca chua, con cau be Harland phai o nha đe cham soc va nau an cho cac em. Đen nam bay tuoi, ong đa thanh thao nau nuong voi banh mi va rau, va cai thien ky nang che bien thit; nhung đua tre kiem an trong khi me chung đi lam trong nhieu ngay lien. Nam 1899, nguoi me tai hon voi Edward Park, va theo đieu tra dan so nam 1900, me ong goa chong. Khi len 10, Sanders bat đau lam cong viec trong nong trai.
Nam 1902, me cua Sanders lai tai hon voi William Broaddus va gia đinh chuyen đen Greenwood, Indiana. Sanders đa co mot moi quan he lon xon voi cha duong cua minh. Nam 1903 (12 tuoi), ong bo hoc lop bay (sau nay ong chia se rang "đai so la thu khien toi mat hung"), va đen song va lam viec tai mot trang trai gan đo. Nam 13 tuoi, ong roi nha va nhan cong viec son xe ngua o Indianapolis. Khi 14 tuoi, ong chuyen đen mien nam Indiana đe lam cong viec nong trai.


= 1906–1930: Cac cong viec khac nhau =
Nam 1906, đuoc su chap thuan cua nguoi me, Sanders roi khu vuc nay đe đen song voi chu cua minh o New Albany, Indiana. Nguoi chu lam viec cho cong ty xe đien va đam bao cho Sanders mot cong viec nhu mot nhan vien thu tien.
Sanders đa khai man ngay sinh va gia nhap Quan đoi Hoa Ky vao thang 10 nam 1906 (16 tuoi), hoan thanh cam ket phuc vu voi tu cach la nguoi đanh xe o Cuba va đuoc trao tang Huan chuong Binh đinh Cuba. Ong đuoc giai ngu mot cach danh du vao thang 2 nam 1907 va chuyen đen Sheffield, Alabama, noi nguoi chu đang song. O đo, ong gap anh trai Clarence cua minh, nguoi cung đa chuyen đen đo đe tron thoat khoi nguoi cha duong cua ho. Nguoi chu lam viec cho Cong ty Đuong sat phia Nam, va đam bao cho Sanders mot cong viec o đo voi tu cach la nguoi giup viec cho tho ren trong cac xuong. Sau hai thang, Sanders chuyen đen Jasper, Alabama, noi ong nhan đuoc cong viec don dep đong tro tan cua cac đoan tau tu Đuong sat Bac Alabama (mot bo phan cua Đuong sat phia Nam) khi ho đa chay xong.
Sanders tro thanh cong nhan đot lo (cham lua cho may hoi nuoc) tu nam 16 tuoi. Ong đa lam cong viec nay trong gan ba nam cho đen khi bi sa thai vi "tinh cach ngo nghich" sau khi bi om.
Sanders tim thay cong viec lao đong tai Norfolk va Đuong sat phia Tay tu nam 1909. Trong thoi gian lam viec tai đay, ong gap ba Josephine King đen tu Jasper, Alabama, va ho ket hon ngay sau đo vao ngay 15 thang 6 nam 1909, tai Jasper, Alabama. Ho tiep tuc co 3 nguoi con. Con gai ca la Margaret Josephine Sanders, sinh ngay 29 thang 3 nam 1910, tai Jasper, Alabama va mat ngay 19 thang 10 nam 2001, tai West Palm Beach, Florida. Nguoi con thu hai la Harland David Sanders Jr. vao ngay 23 thang 4 nam 1912, tai Tuscumbia, Alabama, qua đoi ngay 15 thang 9 nam 1932, tai Martinsville, Indiana vi nhiem trung amidan. Con ut la Mildred Marie Sanders Ruggles, sinh ngay 15 thang 10 nam 1919, tai Jeffersonville, Indiana va mat ngay 21 thang 9 nam 2010, tai Lexington, Kentucky.
Sau đo, ong tim đuoc cong viec lam linh cuu hoa tren Đuong sat Trung tam Illinois, va cung gia đinh chuyen đen Jackson, Tennessee. Vao buoi toi, Sanders hoc chuong trinh luat qua thu thuoc Đai hoc La Salle Extension. Sanders mat viec tai Illinois sau khi au đa voi mot đong nghiep. Trong khi Sanders chuyen đen lam viec cho Cong ty Đuong sat Rock Island Railroad thi nguoi vo Josephine va cac con chuyen ve song voi gia đinh ben ngoai.

Sau mot thoi gian, Sanders bat đau hanh nghe luat su o Little Rock, ong lam cong viec nay trong ba nam, kiem đu tien đe đua gia đinh đen song cung. Su nghiep phap ly đa ket thuc sau mot cuoc au đa tai phong xu an voi chinh khach hang cua minh đa pha huy danh tieng cua chinh ong. Khoang thoi gian nay cho thay mot điem thap thuc su đoi voi Sanders.
Theo nguoi viet tieu su John Ed Pearce cua ong đa viet rang "[Sanders] đa gap that bai lap đi lap lai phan lon la do tinh cach ngo nguoc, thieu tu chu, thieu kien nhan va thieu ngoai giao tu cho minh la đung."
Sau vu viec, Sanders buoc phai chuyen ve song voi me o Henryville, va đi lam thue cho Đuong sat Pennsylvania. Nam 1916, gia đinh chuyen đen Jeffersonville, noi Sanders nhan đuoc cong viec ban bao hiem nhan tho cho Cong ty Bao hiem Nhan tho Prudential. Sanders cuoi cung đa bi sa thai vi khong phoi hop. Sanders chuyen đen Louisville va nhan cong viec ban hang cho Mutual Benefit Life of New Jersey.
Nam 1920 (30 tuoi), Sanders thanh lap mot cong ty van tai pha, đieu hanh mot chiec thuyen tren song Ohio qua lai giua Jeffersonville va Louisville. Ong đa kiem đuoc tien, tu minh tro thanh co đong thieu so va đuoc bo nhiem lam thu ky cua cong ty. Chuyen pha thanh cong ngay tuc thi. Khoang nam 1922, ong nhan cong viec thu ky tai Phong Thuong mai o Columbus, Indiana. Ban than ong thua nhan minh khong gioi lam trong cong viec va tu chuc sau chua đay mot nam. Sanders rut tien mat tu co phieu cong ty van tai pha cua minh voi gia 22.000 đo la (ngay nay la 350.000 đo la) va su dung so tien nay đe thanh lap cong ty san xuat đen axetylen. Lien doanh that bai sau khi Delco gioi thieu mot chiec đen đien đuoc ban theo hinh thuc tin dung.
Sanders chuyen đen Winchester, bang Kentucky va vao lam nhan vien ban hang cho hang lop xe Michelin. Ong mat viec vao nam 1924 khi Michelin đong cua nha may san xuat o New Jersey. Nam 1924, tinh co, ong gap tong giam đoc cua Standard Oil of Kentucky, nguoi đa đe nghi ong đieu hanh mot tram tiep nhien lieu o Nicholasville. Nam 1930, nha ga đong cua do hau qua cua cuoc Đai suy thoai.


= 1930–1952: Su nghiep sau nay =
Nam 1930, Shell Oil Company đa cap cho Sanders mot tram dich vu o North Corbin, Kentucky, mien phi tien thue, đoi lai phai tra cho cong ty mot phan tram doanh thu ban hang. Sanders bat đau phuc vu cac mon ga va cac bua an khac nhu thit nguoi va bit tet đong que. Ban đau, ong ban hang cho khach hang song trong khu dan cu lien ke truoc khi mo nha hang. Trong khoang thoi gian nay, Sanders đa tham gia vao mot cuoc đau sung voi Matt Stewart, mot đoi thu đia phuong, ve viec son lai mot bien bao huong dan giao thong đen ga cua han. Stewart đa giet mot nhan vien Shell lam viec voi Sanders va bi ket toi giet nguoi, đoi thu canh tranh voi Sanders đa bi loai tru. Sanders đuoc bo nhiem lam đai ta Kentucky vao nam 1935 boi thong đoc bang Kentucky, Ruby Laffoon. Su noi tieng o đia phuong cua ong ngay cang tang, va vao nam 1939, nha phe binh am thuc Duncan Hines đa đen tham nha hang cua Sanders va đua no vao Adventures in Good eat, cuon sach huong dan cua ong ve cac nha hang tren khap nuoc My. Thong nay đuoc ghi chu rang:

Corbin, KY.   Sanders Court and Cafe41 — Jct. with 25, 25 E. ½ Mi. N. of Corbin. Mo cua ca nam ngoai tru le Giang sinh.Mot noi rat tot đe dung chan tren đuong đen Thac Cumberland va Great Smokies. Dich vu 24 gio lien tuc. Thit nuong, ga ran, thit nguoi, banh bich quy nong. L. 50¢ to $1; D., 60¢ to $1

Vao thang 7 nam 1939, Sanders mua lai mot nha nghi o Asheville, Bac Carolina. Nha hang va nha nghi o North Corbin cua ong đa bi pha huy trong mot tran hoa hoan vao thang 11 nam 1939, va Sanders đa cho xay dung lai no thanh mot nha nghi voi nha hang 140 cho ngoi. Đen thang 7 nam 1940 (50 tuoi), Sanders đa hoan thien "Cong thuc 11 loai thao moc va gia vi" cua rieng minh đe chien ga trong noi chien ap suat giup ga chin nhanh hon chien bang chao. Khi Hoa Ky buoc vao The chien thu hai vao thang 12 nam 1941, khi đot bi han che, va khi nganh du lich can kiet, Sanders buoc phai đong cua nha nghi Asheville cua minh. Ong lam giam sat vien o Seattle cho đen cuoi nam 1942. Sau đo, ong đieu hanh nha an cho chinh phu tai mot co so che tao o Tennessee, sau đo la tro ly quan ly nha an o Oak Ridge, Tennessee.
Sanders đe lai tinh nhan cua minh, Claudia Ledington-Price, lam quan ly nha hang va nha nghi North Corbin. Nam 1942, ong ban doanh nghiep Asheville. Nam 1947, ong va Josephine ly hon va Sanders ket hon voi Claudia vao nam 1949, nhu ong mong muon tu lau. Sanders đuoc "tai uy nhiem" lam đai ta Kentucky vao nam 1950 boi nguoi ban cua minh la Thong đoc Lawrence Wetherby.


Qua đoi Sanders đuoc chan đoan mac benh bach cau cap tinh vao thang 6 nam 1980. Ong qua đoi tai Benh vien Do Thai Louisville vi benh viem phoi sau thang sau đo, vao ngay 16 thang 12, huong tho 90 tuoi. Sanders van tham gia cac hoat đong cho toi thang truoc khi qua đoi, xuat hien trong bo đo trang truoc đam đong.
Thi hai cua ong đuoc tuong niem truoc cong chung truoc khi đuoc chon cat, buoi le dien ra tai nha vom thuoc Toa nha Quoc hoi Kentucky o Frankfort sau le tang tai Nha nguyen Chung vien than hoc Bap-tit Mien Nam, noi co hon 1.000 nguoi tham du. Sanders đuoc chon cat trong bo đo mau trang đac trung va ca vat mau đen cua phuong Tay tai Nghia trang Cave Hill o Louisville.
Vo ong, ba Claudia qua đoi vao ngay 31 thang 12 nam 1996, huong tho 94 tuoi.
Vao thoi điem Sanders qua đoi, uoc tinh co khoang 6.000 cua hang KFC tai 48 quoc gia tren toan the gioi, voi doanh thu 2 ty USD moi nam.


Xem them Pearce, John, The Colonel (1982) ISBN 0-385-18122-1
Kleber (1992). The Kentucky Encyclopedia. Lexington, Kentucky: Nha xuat ban Đai hoc Kentucky. ISBN 0-8131-1772-0.
Encyclopedia of Kentucky. New York, New York: Somerset Publishers. 1987. tr. 185–186. ISBN 0-403-09981-1.


Tham khao Lien ket ngoai Kentucky Fried Chicken
Harland "Colonel" Sanders tai Find a Grave
CBC Archives CBC Radio talks with Colonel Sanders about Canadian food and cooking (from 1957).
FBI file on "Colonel" Sanders 
Sanders on What's My Line? when he was unknown nationally
Harland Sanders tren IMDb