Trai hanh quyet, trai huy diet hay trai tu than la nhung trai tap trung đuoc Đuc Quoc xa thiet lap trong thoi ky cam quyen cua minh (trong giai đoan 1942 đen 1945) đe thuc hien viec hanh quyet cac tu nhan, cac luc luong đoi lap bi bat va đac biet la thuc hien viec tieu diet nguoi Do Thai. Hau het cac trai tap trung va cac trai huy diet đa bi pha huy sau chien tranh, mot so tro thanh cac đai tuong niem vinh vien.


Xay dung Thang 12 nam 1941, Quoc xa cho mo trai Chelmno, trai đau tien trong so bay trai hanh quyet đuoc thiet lap voi muc đich su dung cong nghiep hanh quyet đe tan diet tu nhan trong trai. Đay la loai hinh khac voi cac trai tap trung hoac trai lao đong. Hon ba trieu nguoi Do Thai mat mang trong cac trai hanh quyet nay. Phuong phap sat hai la dung khi đoc (Zyklon B hoac cacbon monoxit) trong nhung phong hoi ngat, mac du van co nhieu nan nhan bi giet bang sung hoac bang cac phuong tien khac. Thi the cua ho bi đem vao cac lo thieu xac (rieng o trai Sobibor, dung cac gian thieu ngoai troi), tro nguoi chet đuoc rai hoac chon. Cac trai hanh quyet đuoc đieu hanh boi cac si quan SS, duoi quyen ho thuong la cac phu ta nguoi Ukraina hoac Baltic. Linh chinh quy Đuc khong đuoc đen gan.


Phong hoi ngat Tai cac trai hanh quyet co phong hoi ngat, tat ca tu nhan đuoc đua đen bang xe lua, vao đia điem tiep nhan, tai đay tat ca ao quan va tu trang đeu bi tuoc đoat. Ho bi don, than the tran truong, vao cac phong hoi ngat. Truoc đo ho đuoc bao cho biet đuoc đua đi tam hoac tay tru ran chay, tren đuong đi co cac bang chi dan "phong tam" hoac "tam hoi".
Theo Rudolf Hoß, chi huy trai Auschwitz, boong ke 1 chua 800 nguoi, boong ke 2 chua 1.200. Mot khi phong hoi ngat đay nguoi, cua phong bi khoa chat va nhung vien Zyklon-B, đuoc tha vao phong qua nhung lo thong hoi tren tuong, bat đau toa khi đoc. Nhung nguoi bi nhot trong phong se chet trong vong 20 phut; chet nhanh hay cham phu thuoc vao vi tri nguoi ay đung gan lo thong hoi hay khong, theo uoc tinh cua Rudolf Hoß, khoang mot phan ba nan nhan chet tuc khac. Joann Kremer, mot bac si SS, lam chung: "Co the nghe tieng la het keu gao cua cac nan nhan, ro rang la ho đang co tim cach cuu mang minh."
Khi don xac nan nhan, cac tu nhan tung la nha si đuoc giao nhiem vu dung kem thu hoi rang vang trong mieng cac xac chet, va toc cua nhung xac phu nu đeu bi cat.

Mot phat kien moi la chung toi cho xay dung cac phong hoi ngat co the chua 2.000 nguoi cung mot luc, trong khi trai Treblinka voi 10 phong hoi ngat chi chua moi lan 200 nguoi. Tu nhan đuoc phan loai nhu sau: tai Auschwitz chung toi co hai bac si chuyen lam viec nay. Tu nhan xep hang tung nguoi mot đen trinh dien bac si, nhung nguoi co đu suc khoe đe lam viec se đuoc nhap trai. Nhung nguoi con lai bi đua đen cho hanh quyet. Tre em con nho chac chan bi giet vi chung khong the lam viec. Mot cai tien khac khien chung toi qua mat trai Treblinka, la o Treblinka nan nhan hau nhu luon biet la ho se bi hanh quyet, trong khi o Auschwitz chung toi co lam cho ho tin la ho đang đuoc đua đi tay tru chay ran. Di nhien, nhieu khi ho nhan ra y đinh cua chung toi, vi vay đoi khi chung toi cung gap kho khan hoac co khi bung no bao loan. Thuong thi cac ba me co giau con minh sau nhung lop ao, nhung chung toi phat hien ra ngay va đem chung đi hanh quyet. Chung toi đuoc lenh tien hanh cac cuoc hanh quyet trong bi mat, nhung mui hoi thoi boc ra tu nhung thi the bi thieu lan toa khap vung, nen moi nguoi dan sinh song gan đo đeu biet rang cac cuoc hanh quyet đang dien ra trong trai Auschwitz. - Rudolf Hoß, chi huy trai Auschwitz, lam chung tai Nuremberg

Nam 1942, Quoc xa cho khoi đong giai đoan tan sat cao nhat trong vu Holocaust, theo đe an Aktion Reinhard, mo cua cac trai hanh quyet Belzec, Sobibor, va Treblinka. Thang 9 nam 1943, hon 1,7 trieu nguoi Do Thai bi giet trong ba trai nay. Trai tu than lon nhat đuoc xay dung tai Auschwitz-Birkenau, gom co mot trai lao đong (Auschwitz) va mot trai hanh quyet (Birkenau); trong trai Birkenau co bon phong hoi ngat va mot lo thieu xac. Trai Birkenau la noi ket thuc mang song cua khoang 1,6 trieu nguoi Do Thai (trong đo co 438.000 nguoi Do Thai bi đem đen tu Hungary chi trong vong vai thang), 75.000 nguoi Ba Lan va đong tinh nam, cung khoang 19.000 nguoi Roma. Vao luc cao điem, moi ngay co đen 8.000 nguoi bi đua vao phong hoi ngat.
Khi nhap trai, moi vat dung co gia tri đeu bi tich thu, phu nu bi buoc cat toc ngan. Theo nhung tai lieu cua Đuc Quoc xa, toc cua tu nhan đuoc dung đe san xuat tat dai. Tu nhan bi chia thanh hai nhom: nhung nguoi yeu suc bi đua ngay vao phong hoi ngat (đoi khi nguy trang thanh phong tam), nhung nguoi khac bi su dung nhu nhung lao đong kho sai trong nha may hoac tai cac co so cong nghiep đuoc xay dung ben trong hoac ke can trai. Giay, tat dai va cac vat dung khac cua nguoi tu đuoc tai che thanh cac san pham phuc vu chien tranh. Mot so tu nhan bi buoc lam cong viec gom xac va thu hoi rang vang tu cac thi the.


Chu thich Tham khao Bartov, Omer (ed.). The Holocaust, 2000.
Gilbert, Martin. Holocaust Journey: Travelling in Search of the Past, Phoenix, 1997. An account of the sites of the extermination camps as they are today, plus historical information about them and about the fate of the Jews of Poland.
Klee, Ernst. "'Turning the tap on was no big deal' — The gassing doctors during the Nazi period and afterwards," in Dauchau Review, vol. 2, 1990.
Levi, Primo. The Drowned and the Saved, 1986.
Bartov, Omer (ed.). The Holocaust: origins, implementation, aftermath. London: Routledge, 2000 ISBN 0415150353
Gilbert, Martin. Holocaust Journey: travelling in search of the past, Phoenix, 1997. An account of the sites of the extermination camps as they are today, plus historical information about them and about the fate of the Jews of Poland.
Klee, Ernst. "'Turning the tap on was no big deal': the gassing doctors during the Nazi period and afterwards," in Dachau Review, vol. 2, 1990.
Levi, Primo. The Drowned and the Saved. London: Michael Joseph, 1986 ISBN 0718130634