Viet (tieng Trung: 越/粵; binh am: yue), hoac Bach Viet (tieng Trung: 百越/百粵; binh am: bai yue, baik wyuet), la cac nhom dan cu thuoc Ngu he Nam A va Ngu he Kra-Dai đinh cu va sinh song o tai vung đat phia Nam Truong Giang ma chieu theo lanh tho nha Han thi hien bao tron mien Nam Trung Quoc va Đong bang song Hong cua Bac Bo Viet Nam. Đay cung la tu co chi vung đat ma cac bo toc nay sinh song hoac mang tinh van hoa hoac ngon ngu co lien quan. Trong tieng Trung Quoc co, cac chu (越, 粵, 鉞) đa thuong đuoc dung thay the nhau cho nghia "Yue". Tu "Baiyue" ("Bach Viet") lan đau đuoc thay chep la trong cuon Su ky Tu Ma Thien thoi nha Han nam 91 truoc cong nguyen trong khi tu "Yue" ("Viet") thi xuat hien tu thoi nha Thuong theo Giap cot van đuoc khai quat, uoc tinh vao khoang nhung nam 1200 TCN.


Nguon goc Theo huyen thoai cua lich su Viet Nam, mot tram nguoi con cua Lac Long Quan va Au Co la to tien cua cac dan toc Bach Viet.  Lanh tho nuoc Van Lang (hay Linh Nam) cua cac Hung Vuong, theo huyen su cung trung voi vung đat Bach Viet. Cac bang chung ve ngon ngu hoc cho thay Vietic Nguyen thuy (Proto-Vietic), ngon ngu to tien cua tieng Viet, tieng Muong, Chut, tieng Thavung (Thaveung), Cuoi,... co nguon goc tu cac tinh Khammouane va Bolikhamxay thuoc Lao voi mot so phan bo qua suon ben kia cua day Sai Phou Louang (Annamite) (tuc day Truong Son), phia bac đen Nghe An va phia đong đen Quang Binh, nghia la xa ve phia nam cua đong bang song Hong.


Đac điem va phan loai Mot so hoc gia  liet ke cac đac điem van hoa cua cac nhom toc Viet nhu sau:

Tuc cat toc ngan va xam minh
Xay nha san
Trang phuc đac trung boi quan ngan hoac vay quan (kilt) va đau đoi khan xep (turban)
Che đo an nhieu so hen va ech
Tuc nho rang, thuong la rang nanh hoac rang cua tren
Tuc le nguoi cha tham gia qua trinh đo đe, sau đo cham soc con nho đe nguoi me quay lai voi viec lam đong
Đuc va su dung trong đong trong cac nghi le
Boi bang xuong chim, đac biet la xuong ga
Tho vat to, đac biet la chim, bo sat, va coc/ech
Tuc tang tren vach đa
Su dung nhieu đen thuyen be va đieu luyen ve thuy chien
Hinh dang hinh hoc cua đo gom su
Ky thuat det phat trien cao
Cac ket qua khao co hoc co ho tro cho cach phan chia đon gian nay. Cac co vat đac trung cho nhom thu nhat, nhom Bac, bao gom đo gom hinh hoc (geometric pottery), xeng đa lon (large stone shovel), va đo đong kieu So. Đac điem cua nhom thu hai, nhom Nam, la cac đo đong kieu tay nam, viec su dung cac loai dung cu đo đa đa dang, hau nhu khong thay đo gom hinh hoc va xeng đa lon . Nhom phia Nam bat đau tu Viet Nam va keo dai theo vung ven bien len toi khu vuc Tay Nam tinh Quang Đong. Phat trien tu cac nhom van hoa thoi đai đo đa cu ban đia, su tiep noi cua nhom nay đa đuoc ghi nhan. Đo la cac xa hoi phat trien cao voi mot nen tang nong nghiep va mot bo đay đu cac loai đo gom va đo đa. Mot điem khac biet ro net khac đe phan tach hai nhom chinh la su phat trien cua mot trong nhung loai co vat quan trong nhat cua khu vuc: trong đong đuoc tim thay chu yeu o cac vung Van Nam, Quang Tay, va mien Bac Viet Nam. Xem them bai Trong đong.


Lich su = Thoi tien su =
Hai đia điem khao co thoi Đo Đa Moi đuoc biet nhieu đen o Quang Tay la đong Bailian gan Lieu Chau (柳州) va Zhenpi Yan gan Que Lam (桂林). Cac đo vat tim thay tai Bailian Dong đuoc xac đinh theo đinh tuoi bang cacbon-14 cach đay khoang tu 30.000 đen 7.500 nam. Con nien đai tai Zhenpi Yan đuoc xac đinh vao khoang 10.000 nam truoc. Co hon 400 mo đuoc cho la cua to tien nguoi Trang đa đuoc phat hien o vung nay. Trong cac mo nay, xac nguoi đuoc chon o tu the nam co, mot kieu chon rat hiem thay o Trung Quoc nhung lai đuoc tim thay rat nhieu o Viet Nam. Theo Jeffrey Barlow,, nhung nguoi tho dan cua vung nay co nguon goc o phia Nam va co moi quan he gan gui voi cac nen van hoa Hoa Binh va Bac Son o Viet Nam.


Di san cua Bach Viet Mot so hoc gia đat gia thuyet rang Kinh Dich la san pham cua nen van minh Than Nong o phia Nam song Duong Tu (nghia la thuoc vung đat Bach Viet). Co nguoi con cho rang đay la san pham cua nguoi Au Viet va Lac Viet.


Van hoa Chien Quoc sach mo ta ve nguoi nuoc Viet (U Viet) va nuoc Ngo thoi Xuan Thu (nay thuoc cac tinh Giang To, Chiet Giang - Trung Quoc) nhu sau:

Nguoi U Viet đe toc ngan va xam tro tren nguoi, vai phai đe tran va buoc chat quan ao ben trai. O nuoc Ngo, ho đanh rang đen va lam cho khuon mat san sui, ho đoi nhung chiec mu lam bang da ca va [quan ao] đuoc khau lai bang mot chiec dui.
Nguoi Han goi cac dan toc "man ro" khong phai nguoi Han khac nhau o mien nam Trung Quoc la "Bach Viet", noi rang ho co nhung thoi quen thich ung voi nuoc, cat toc ngan va xam minh. Nguoi Han cung noi rang ngon ngu cua ho giong nhu "suc vat keu" va ho thieu luan ly, khiem ton, van minh va van hoa. Theo loi ke cua mot nguoi Han nhap cu vao the ky thu 2 truoc Cong nguyen:  Nguoi Viet cat toc ngan, xam tro đay minh, song trong nhung rang tre, khong thanh thi hay lang mac, khong so huu cung ten, ngua hay xe ngua." Ho cung nhuom đen rang.
Ve mat quan su, cac nuoc Viet va Ngo thoi Xuan Thu khac voi cac quoc gia Han toc khac vi ho so huu hai quan. Khong giong nhu cac nha nuoc khac cua Trung Quoc thoi đo, ho cung đat ten cho thuyen va kiem. Mot van ban Trung Quoc mo ta nuoc Viet thoi Xuan Thu đa su dung thuyen lam xe va mai cheo lam ngua cua ho. Vung đat đam lay o phia nam đa tao cho nguoi Cau Ngo va U Viet nhung đac điem rieng biet. Theo Robert Marks, cac toc Bach Viet song o khu vuc ngay nay la tinh Phuc Kien kiem song chu yeu tu đanh ca, san ban va mot so loai hinh canh tac nuong ray. Truoc khi nguoi Han di cu tu phuong bac đen, cac bo toc Bach Viet trong lua nuoc, đanh ca va đot nuong lam ray, thuan hoa trau nuoc, xay dung nha san, xam mat va thong tri cac vung ven bien tu bo bien đen cac thung lung mau mo o vung nui noi đia. Giao thong đuong thuy la toi quan trong o phia Nam, vi vay hai nuoc Ngo va Viet đa tro nen tien tien trong viec đong tau va phat trien cong nghe chien tranh hang hai, lap ban đo cac tuyen đuong thuong mai đen cac bo bien phia Đong cua Trung Quoc va Đong Nam A.


= Kiem =
Nuoc Viet thoi Xuan Thu noi tieng ve kiem thuat va san xuat nhung thanh kiem tot. Theo Ngo Viet Xuan Thu, Viet vuong Cau Tien đa gap mot nu kiem si ten la Nanlin (Viet nu), nguoi đa the hien su tinh thong kiem thuat va vi vay ong đa sai nam nguoi tuy tuong cua minh hoc hoi kiem thuat cua co. Ke tu đo, mon kiem thuat nay đuoc biet đen voi cai ten "Viet Nu Kiem". Nguoi Viet cung đuoc biet đen voi viec so huu nhung thanh kiem than bi co suc manh bua chu cua rong hoac cac sinh vat luong cu khac.

Nguoi phu nu đang đi ve phia bac đe yet kien vua [Cau Tien cua nuoc Viet] thi gap mot ong gia tren đuong, ong ta tu gioi thieu minh la Lanh chua Nguyen. Anh ta hoi nguoi phu nu: "Toi nghe noi rang co gioi kiem thuat, toi muon đuoc thay tan mat." Nguoi phu nu noi: "Toi khong dam giau giem đieu gi; thua ngai, ngai co the thu thach toi." Lanh chua Nguyen sau đo đa chon mot cay truc, phan ngon cua no đa bi heo. Anh ta be [nhung chiec la] va nem chung xuong đat nhung nguoi phu nu đa nhat đuoc chung [truoc khi chung roi xuong đat]. Lanh chua Nguyen sau đo nam lay đau duoi cua cay tre va đam nguoi phu nu. Co phan đon, ho đanh nhau ba tran va ngay khi nguoi phu nu nang cay gay đe tan cong anh ta, Lanh chua Nguyen bay vao ngon cay va tro thanh mot con vuon trang (Nguyen).
 Chien Quoc sach  co đe cap đen chat luong cao cua kiem phuong nam va kha nang chem xuyen qua trau, ngua, bat, chau nhung se vo neu chem trung cot hoac đa. Kiem cua nuoc Ngo va nuoc Viet đuoc đanh gia cao va nhung nguoi so huu chung hau nhu khong bao gio su dung chung vi so hu hai. Tuy nhien, o nuoc Ngo va nuoc Viet, nhung thanh kiem nay la binh thuong va đuoc đoi xu kem ton kinh hon.  Viet Tuyet Thu  (Ghi chep ve nhung thanh kiem quy) đe cap đen mot so thanh kiem noi danh: Tram Lu (湛卢), Haocao (Dung cam), Cu Khuyet (巨阙), Lutan (Man suong), Thuan Quan (纯钧), Thang Ta (胜邪), Ngu Truong (鱼肠), Long Uyen (龙渊), Thai A (泰阿) va Cong Bo (工布). Nhieu thanh danh kiem trong so nay đuoc ren boi tho ren kiem nguoi Viet la Au Da Tu.

Kiem giu mot vi tri đac biet trong van hoa cua cac vuong quoc Ngo va Viet co đai. Truyen thuyet ve thanh kiem đuoc ghi lai o đay som hon va chi tiet hon nhieu so voi bat ky vung nao khac cua Trung Quoc va đieu nay phan anh ca su phat trien cua cong nghe che tao kiem tinh vi va tam quan trong cua nhung luoi kiem nay trong nen van hoa co đai o mien Nam Trung Quoc. Ca Ngo va Viet đeu noi tieng trong so cac nuoc đuong thoi ve so luong va chat luong cua nhung thanh kiem ma ho san xuat, nhung mai đen sau nay, vao thoi nha Han, truyen thuyet ve chung moi lan đau tien đuoc thu thap. Nhung cau chuyen nay đa tro thanh mot phan quan trong cua than thoai Trung Quoc va gioi thieu nhung tho ren huyen thoai nhu Can Tuong 干將 va Mac Ta 莫耶 trong nhung cau chuyen noi tieng trong nhieu thien nien ky. Nhung cau chuyen nay se giu cho danh tieng cua nghe ren kiem cua nuoc Ngo va Viet ton tai, nhieu the ky sau khi cac vuong quoc nay bien mat va thuc su vao mot thoi ky ma kiem đa tro nen hoan toan loi thoi ngoai muc đich nghi le boi su phat trien cua cong nghe quan su.
Ngay ca sau khi Ngo va Viet đuoc hoa nhap vao cac trieu đinh lon hon o Trung Quoc, ky uc ve nhung thanh kiem cua ho van con ton tai. Vao thoi nha Han, Ngo vuong Luu Ty (195-154 TCN) co mot thanh kiem mang ten Viet Kiem đe ton vinh lich su che tac kim loai o vuong quoc cua ong.


Xem them Ghi chu Chu thich Dan nguon Lien ket ngoai Tieng Viet:

Bach Viet tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Tim lai nguon goc vung đat Bach Viet  Luu tru ngay 9 thang 10 nam 2012 tai Wayback Machine
Van minh co va nguon goc dan toc Viet Nam
Tieng Anh:

Baiyue (ancient people) tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Đuong di chuyen cua nguoi tien su theo Map of early human migration patterns Luu tru ngay 3 thang 10 nam 2008 tai Wayback Machine
Introduction to Yuet Culture Luu tru ngay 27 thang 4 nam 2005 tai Wayback Machine
Origins Of The Zhuang: The Bai Yue Luu tru ngay 8 thang 2 nam 2007 tai Wayback Machine