Tien Hoang Tong (錢弘倧) (928-971?), vao thoi nha Tong goi la Tien Tong (錢倧), ten tu la Long Đao (隆道), biet danh Van Kim (萬金), thuy hieu Ngo Viet Trung Ton vuong (吳越忠遜王), la vi vua thu tu cua Vuong quoc Ngo Viet duoi thoi Ngu Đai Thap Quoc trong lich su Trung Quoc. Ong chi tri vi 7 thang truoc khi bi tuong Ho Tien Tu lat đo bang mot cuoc đao chinh.


Boi canh Tien Hoang Tong co le chao đoi nam 928. Phu than ong la Tien Trien Quan, ve sau đoi ten la Tien Nguyen Quan, tuc Van Muc vuong, vi vua thu hai cua nuoc Ngo Viet,. Khi Hoang Tong chao đoi, Trien Quan đa đuoc phu than ong ta (to phu cua Hoang Tong) la Vu Tuc vuong Tien Luu, vua khai quoc Ngo Viet, chi đinh la nguoi ke vi. Me ong la vo thu cua Trien Quan, nguoi ho Phu, truoc đo ba cung ha sinh cho Trien Quan hoang tu thu nam Tien Hoang Ton. Tien Hoang Tong tren danh nghia la con trai thu bay cua Tien Trien Quan, va la hoang tu ruot thu ba. Khi Hoang Tong chao đoi, Tien Trien Quan mo thay co nguoi đem đen cho ong ta mot hop vang, vi the Hoang Tong co biet danh la Van Kim.
Thoi thanh nien, Tien Hoang Tong đuoc ban chuc vu danh du trong quan đoi Ngo Viet va phong ham Tu khong, mot trong tam tu. Nam 944, duoi thoi tri vi cua anh trai la Trung Hien vuong Tien Hoang Ta, ong đuoc cu đen Viet chau ) tan phong Đong An phu su, voi ham Thai uy. Nam 947, Tien Hoang Ta trieu ong tu Viet chau đen kinh thanh Hang chau va phong lam te tuong. Cuoi nam đo, Tien Hoang Ta hoang, va theo di menh, Tien Hoang Tong đuoc phong lam Tiet đo su hai tran quan trong nhat cua Ngo Viet la Tran Hai ) va Tran Đong , kiem Thi trung. Khong lau sau, Tien Hoang Tong chinh thuc ke vi ngai vang. Vao thoi gian nay, ong chu truong xung than voi nha Lieu, va dung nien hieu cua Lieu The Tong.


Tri vi Sau khi len ngoi, ong trieu hoang đe Tien Hoang Thuc, luc đo la thu su Thai chau , đen Tien Đuong, phong lam Thua tuong. Khong lau sau đo, Ly Đat, Tiet đo su Uy Vu , dang Uy Vu xung than voi ong. Tien Hoang Tong ban cho Ly Nhan Đat danh nghia te tuong va ban cho ong ta ten moi la Ly Nhu Uan. Ly Nhu Uan lo so rang Tien Hoang Tong se giam long minh o Tien Đuong, ben dung tien mua chuoc tuong quan Ho Tien Tu, đe Tien Tu tau xin cho Nhu Uan đuoc tro ve tran, Hoang Tong bang long. Khong lau sau đo, Ly Nhu Uan bat hoa voi tuong duoi quyen la Bao Tu Nhuong. Ly Nhu Uan am muu am sat Bao Tu Nhuong va đem Phuc chau hang Nam Đuong. Bao Tu Nhuong biet chuyen nen dan binh tien cong phu đe cua Ly Nhu Uan, giet ca nha ong ta roi lai xung than voi Ngo Viet.
Mua đong nam 947, hoang đe Hau Han la Luu Tri Vien, nguoi vua gianh đuoc Trung Nguyen sau khi quan Lieu rut lui ve phia bac, ban cho Tien Hoang Tong chuc Đong Nam Binh ma Nguyen soai, Tran Đong Tran Hai tiet đo su, Trung thu lenh, Ngo Viet vuong. Tu thoi điem đo, Tien Hoang Tong xung than voi Hau Han va dung nien hieu cua Hau Han. Khong lau sau đo, Hau Han chinh thuc phong cho ong lam quoc vuong thay cho vuong, mac du khong ro chinh xac la khi nao. La quoc vuong, Tien Hoang Tong bi coi la qua nghiem khac, ong cho rang Tien Hoang Ta qua de dai voi thuoc ha, nen cac tuong co qua nhieu quyen luc, lan at quyen cua quoc vuong. Sau khi len ngoi, ong chem đau ba nguoi phap lai Tran Hai va Tran Đong đe bieu thi quyen luc cua minh.
Noi nha thong quan su Ho Tien Tu tiep tuc thau tom quyen hanh, khien nha vua khong hai long. Nha vua muon đuoi ong ta ra ngoai tran, song ong ta tim cach khang lenh. Tu đo Tien Tu he co đe nghi gi, Hoang Tong đeu bai chiet. Tien Tu uat uc ve nha, cho lap gian tho Tien Hoang Ta trong tu gia, roi khoc than ke le. Tu sau vu Ly Nhu Uan, Tien Tu tu cam thay trong long bat an. Co mot lan, khi Hoang Tong uy lao quan si va ban thuong cho ho. Tien Tu cho rang thuong cong qua hau hinh, va khong đong tinh, nha vua ben nem but xuong nuoc va noi, "Qua nhan muon chia se phu quy voi chu quan, sao nha nguoi dam ngan cam?" Co lan mot nguoi dan pham toi giet bo tu. Trong vu đo, nguoi tra an du đoan rang co bo bi giet thit trai phep trong vu đo len toi 1000 can. Hoang Tong đem viec nay hoi Tien Tu, Tien Tu đap: "Khong qua 300 can". Hoang Tong đap: "Vay la ten xet an noi qua đang". Ben ha lenh cho đieu tra, xu ly nguoi đo. Ong to ra bai phuc ve tri thong minh cua Tien Tu, hoi: "Lam the nao ma ong biet đuoc?", Tien Tu đap, "Truoc khi than tong quan, đa tung lam qua viec nay." Tuy nhien, Tien Tu nghi rang viec nha vua hoi nhu vay la muon boc tran qua khu cua ong ta, thoi đo nghe ban thit bi coi la ti tien, vi the cang oan han hon.
Khoang đau nam 848, Hoang Tong ban voi hai vien tuong ong ta tin tuong la Noi nha chi huy su Ha Thua Huan va Noi Đo giam Thuy Khau Chieu Khoan, muu đuoi Tien Tu. Chieu Khoan biet rang the luc cua Tien Tu lon manh kho ma che phuc đuoc, nen khong dam tien hanh. Con Thua Huan lo so thong tin ma bi lo ra thi se bi Tien Tu giet chet, quyet đinh bao cho Tien Tu biet luon. Tien Tu nhan khi Hoang Tong thiet yen cac tuong va ban đem, cho rang nha vua đang đinh dan quan đanh minh, ben tap hop nguoi ngua tien vao trong Thien Sach Đuong. Tien Tu ben quan thuc nha vua, va noi thac nha vua mac benh phong, truyen ngoi cho hoang đe Hoang Thuc. Nguyen Thuc đong y len ngoi, voi đieu kien đam bao mang song cho Hoang Tong, Tien Tu đong y. Nguyen Thuc len ngoi, la Trung Y vuong. Sau đo Tien Tu giet Thuy Khau Chieu Khoan va cau cua Hoang Tong la Phu Quang Quyen.


Sau khi bi phe Tien Hoang Thuc doi Tien Hoang Tong đen tu đe cu cua Tien Luu o Y Cam quan (nay thuoc Hang Chau) đe quan thuc, va gui vien tuong đuoc tin tuong la Tiet On đen canh giu. Ong ta bi mat dan Tiet On rang, "Neu co menh lenh bat thuong (tuc la lenh giet Hoang Tong), thi đo khong phai la y cua qua nhan. Nguoi hay lieu chet chong lai."
Trong khi đo, Tien Tu nhieu lan thuyet phuc Hoang Thuc ban chet cho Hoang Tong, song nha vua tu choi. Tien Tu bi mat ban tinh voi Tiet On, On khong theo. Tien Tu ben cu hai ke sat thu đen giai quyet, nhung Hoang Tong phat hien ra va truy ho len, Tiet On đua quan đen kip va giet ke thich khach, roi bao lai voi Hoang Thuc. Nha vua kinh ngac noi rang: "Anh cua qua nhan con song đuoc, la cong cua ong". Mac du vay, Hoang Thuc van phai e so Tien Tu, ong nay ngay cang lo lang. Khong lau sau đo, Tien Tu phat khoi u o lung ma chet, mang song cua Hoang Tong het bi đe doa.
Nam 951, Tien Hoang Thuc doi Tien Hoang Tong đen Viet chau, xay cho ong mot cung đien va hoa vien mong lam vui long ong, va tro cap cho ong đu moi thu. Khong lau sau khi đen Viet, vo cua Hoang Tong sinh ra nguoi con trai truong, Hoang Thuc yeu quy vi vuong tu nay, ban cho ten co chu lot (Duy) giong voi cac con minh, tuc Tien Duy Tri. (Ong con co it nhat hai nguoi con nua, Tien Kon va Tien Dich.) Vao dip le, Hoang Tong thuong mac ao đao si, dan cac the thiep va nhac cong len nui, đanh trong am i. Nhung nguoi canh giu bao viec nay cho Hoang Thuc, nha vua đap rang, "Vuong huynh cam thay khong yen vi bi mat đi su kinh trong. Han ta neu khong đanh trong thi khong thay vui đuoc." Tien Hoang Tong trong nhung nam cuoi đoi phai đoi ten thanh Tien Tong do huy ki than phu cua Tong Thai To la Trieu Hoang An. Ong qua đoi 20 nam sau khi bi doi toi Viet chau.


Gia quyen Phu than: Tien Nguyen Quan
Mau than: Phu thi
Hau due
Tien Duy Tri, đuoc Tien Thuc nhan lam con, đuoc Tong Chan Tong phong lam Banh Thanh vuong
Tien Con
Tien Dich


Chu thich va tham khao