Đieu uoc Ai Hon hay Đieu uoc Aigun (gian the: 瑷珲条约; phon the: 璦琿條約; Han-Viet: Ai Hon đieu uoc; binh am: Aihun Tiaoyue, tieng Nga: Айгунский договор) la mot hiep uoc 1858 giua Đe quoc Nga va Đe quoc Thanh, thiet lap phan lon bien gioi hien đai giua Vien Đong cua Nga va Man Chau (que huong cua nhung nguoi Man Chau va trieu đai nha Thanh), ma ngay nay đuoc goi la Đong Bac Trung Quoc. Đieu uoc nay đao nguoc quy đinh cua Đieu uoc Nerchinsk (nam 1689) boi quy đinh chuyen khu vuc đat giua cac day nui Stanovoy va song Amur tu nha Thanh sang cho Đe quoc Nga. Nga đa nhan đuoc hon 600.000 km² đat tu Trung Quoc.


Boi canh Ke tu the ky 18, Nga đa mong muon tro thanh mot cuong quoc hai quan o Thai Binh Duong. Nga đa thuc hien đieu nay bang cach thiet lap cac tien đon hai quan gan luu vuc song Amur, khuyen khich dan Nga đen đinh cu, va dan trien khai hien dien quan su manh me trong khu vuc. Trung Quoc chua bao gio thuc su cai tri khu vuc nay, do đo viec nguoi Nga tien vao khu vuc đa khong đuoc phia Trung Quoc chu y.
Tu 1850 đen 1864, trieu đinh Trung Quoc đa phai chong choi voi quan Thai Binh Thien Quoc, va Toan quyen Vien Đong Nikolay Muraviev đa cam hang chuc doanh trai voi nhieu binh linh tren bien gioi voi Mong Co va Man Chau, chuan bi đe thuc hien viec kiem soat de facto (tren thuc te) hop phap cua Nga đoi voi Amur tu khu đinh cu trong qua khu. Muraviev nam lay co hoi khi no xuat hien ro rang rang phia Trung Quoc đa thua trong cuoc chien tranh Nha phien thu hai, va đe doa chien tranh voi Trung Quoc tren mot mat tran thu hai. Nha Thanh đa chap nhan đam phan voi Nga..


Đam phan va ky ket Cac cuoc đam phan dien ra cang thang va keo dai sau ngay, luc luong Nga lien tuc ban đan sung than cong va đe doa truc xuat nguoi dan đia phuong. Đai dien Nga la Nikolay Muravyov va đai dien nha Thanh Ai Tan Giac La Dich Son, ca hai đeu la thong đoc quan su cua khu vuc nay, đa cung ky ket hiep uoc nay vao 28 thang 5 nam 1858, o Ai Hon.


Ket qua Đieu uoc đa thiet lap mot đuong bien gioi giua đe quoc Nga va Trung Quoc doc theo song Amur, vuot xuong phia nam so voi bien gioi truoc khi ky đieu uoc. Theo cac đieu khoan cua đieu uoc nay:

Nga đa đoat đuoc ta ngan cua song Amur von đa đuoc giao cho Trung Quoc nho ket qua cua Đieu uoc Nerchinsk nam 1689. (Cu dan nguoi Man tai sau muoi bon lang phia đong cua song Hac Long Giang đuoc phep o lai, duoi quyen tai phan cua chinh phu Man Chau). Cac song Amur, Tung Hoa, Ussuri đa đuoc mo rieng cho ca tau cua Trung Quoc va Nga. Lanh tho bao quanh o phia tay boi Ussuri, phia bac boi Amur, phia đong va phia nam boi bien Nhat Ban đuoc đong quan ly boi Nga va Trung Quoc, mot su sap xep "che đo quan ly chung" tuong tu nhu ma nguoi Anh va nguoi My đa thoa thuan cho Lanh tho Oregon trong Hiep uoc 1818  (Nga gianh quyen kiem soat duy nhat đoi voi vung đat nay hai nam sau đo). Tinh ca phan mat mat vung đat nay nua, Trung Quoc tren thuc te đa bi mat hon mot trieu cay so vuong lanh tho.
Nhung cu dan doc theo cac con song Amur, Sungari, va Ussuri đuoc phep giao thuong.
Nguoi Nga se giu lai cac van ban tieng Nga va tieng Man con nguoi Trung Quoc se giu lai ban bang tieng Man va tieng Mong Co.
Tat ca cac han che thuong mai đuoc huy bo doc theo bien gioi.
Hoang đe Ham Phong xem đieu uoc nay la mot cach cau gio truoc khi mot hiep uoc khac "đoi pho voi nguoi Nga kien quyet hon", nhung co hoi nhu vay đa khong bao gio đen. Tren thuc te, Nga đa tro lai Trung Quoc trong thang 11 nam 1860 va yeu cau quyen so huu duy nhat đoi voi vung lanh tho ma hai ben cung quan ly, lap ra vung Primorsky, dan đen viec chan đuong ra bien Nhat Ban cua Trung Quoc. Trung Quoc đa khong cong nhan đieu uoc bat binh đang nay nhung sau đo cung buoc phai xac nhan trong Đieu uoc Bac Kinh.


Tham khao