Philippos cua Hy Lap va Đan Mach , Cong tuoc xu Edinburgh (sau goi la Philip Mountbatten; 10 thang 6 nam 1921 – 9 thang 4 nam 2021) la chong cua Nu vuong Elizabeth II tu ngay 20 thang 11 nam 1947, va la hon phu cua Nu vuong tu ngay 6 thang 2 nam 1952.
Truoc đay Philippos la Vuong ton cua Hy Lap va Đan Mach, va vi vay la thanh vien cua Vuong toc Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glucksburg cua Đan Mach-Đuc, nhung đa tu bo tuoc hieu nay truoc khi ket hon va lay ho ngoai, đuoc goi la Đai uy Philip Mountbatten. Truoc ngay cuoi, Philip đuoc Quoc vuong George VI ban kinh xung His Royal Highness va tuoc hieu Cong tuoc xu Edinburgh, Ba tuoc xu Merioneth va Nam tuoc Greenwich vao ngay hom sau. Nu vuong Elizabeth đa phong Philip lam Prince of the United Kingdom (Than vuong Vuong quoc Anh) nam 1957, tu đo tuoc hieu đung cua ong la His Royal Highness The Prince Philip, Duke of Edinburgh.
La chong cua mot Nu vuong thuong xuyen đi cong du va la nguoi đung đau Khoi thinh vuong chung, Vuong te Philip thuong xuat hien truoc cong chung, va la mot hinh anh cong chung noi tieng trong cac quoc gia thuoc Khoi thinh vuong chung. Ong la "phoi ngau cua Quan chu phuc vu lau nhat nuoc Anh" va la nguoi ban đoi lon tuoi nhat cua mot quan vuong đang tri vi. Nhung loi binh luan cua ong truoc cong chung nhieu lan khien Vuong te noi tieng vi chung gay tranh cai. Ngoai phan su Vuong that, Cong tuoc xu Edinburgh cung la nguoi bao tro cua nhieu to chuc, trong đo co Giai thuong Cong tuoc xu Edinburgh va Cac truong đai hoc cua Cambridge va Edinburgh. Cu the, tu sau chuyen tham Quan đao phia nam Nam cuc vao nam 1956, ong đa cong hien ca đoi minh đe keu goi su chu y cua cong chung ve moi quan he giua nhan loai va moi truong. Ong cung xuat ban va dien thuyet tai nhieu noi tu hon nua the ky nay ve chu đe nay.


Thoi tre Vuong ton Philippos (tieng Hy Lap: Φιλιππος, đa Latinh hoa: Filippos) cua Hy Lap va Đan Mach chao đoi vao ngay 10 thang 6 nam 1921 tai Mon Repos, thanh pho Corfu, Hy Lap. Than phu la Andreas cua Hy Lap va Đan Mach, va than mau la Alice xu Battenberg. Philippos la con trai duy nhat đong thoi la con ut trong so nam nguoi con. Bon chi gai cua Philippos la Margarita, Theodora, Cecilie, va Sophie. Philippos đuoc rua toi theo nghi thuc Chinh thong giao Hy Lap tai Nha thoi Thanh George o Phao đai Co o Corfu.
Tuy nhien, sau đo, Hy Lap lam vao chien tranh, Tho Nhi Ky thang tran trong chien tranh Hy Lap–Tho Nhi Ky. Ngay 22 thang 9 1922, bac cua Philippos la Quoc vuong Konstantinos I cua Hy Lap bi ep phai thoai vi. Cuoc song cua gia đinh ong bi đe doa, va me ong phai chiu su giam sat. Thang 12, mot toa an cach mang đa truc xuat Vuong tu Andreas khoi Hy Lap. Hai quan Vuong that Anh phai so tan gia đinh ong bang tau HMS Calypso (D61), Philip đuoc đat trong chiec gio nho lam tu hop đung trai cay. Gia đinh Philip đinh cu tai vung ngoai o Paris, Phap va o nha cua nguoi di giau co la Than vuong nu Marie Bonaparte, la hau due cua Lucien Bonaparte, em trai cua Hoang đe Napoleon I.


= Hoc van =

The Elms la ngoi truong ma Philip theo hoc đau tien, mot truong hoc My o Paris do Donald MacJannet đieu hanh. Nam 1928, ong đuoc chuyen đen Vuong quoc Anh đe theo hoc tai truong Cheam. Trong ba nam tiep theo, bon chi gai cua ong ket hon voi cac quy toc Đuc va chuyen đen Đuc. Me ong bi chan đoan la mac benh tam than phan liet va đuoc đua vao mot trai ti nan, con cha ong thi cu tru o Monte Carlo. Philip it lien lac voi me trong nhung ngay con lai cua thoi tho au.
Nam 1933, ong đuoc gui đen Schule Schloss Salem o Đuc, noi co "loi the tiet kiem hoc phi" vi no thuoc so huu cua gia đinh anh re cua ong, Berthold, Margrave xu Baden. Voi su troi day cua chu nghia quoc xa o Đuc, nha sang lap cong đong nguoi Do Thai, Kurt Hahn, đa tron chay cuoc đan ap va thanh lap truong Gordonstoun o Scotland, noi Philip chuyen đen sau hai nhiem ky tai Salem.


= Phuc vu quan su va thoi chien =
Philippos phuc vu tren tau HMS Valiant trong Tran chien Đia Trung Hai.
Sau khi roi Gordonstoun vao đau nam 1939, Philippos hoan thanh nhiem ky la mot si quan tai truong Đai hoc Hai quan Vuong that o Dartmouth, sau đo tro ve Hy Lap, song voi me o Athens trong mot thang vao giua nam 1939. Ong tot nghiep Đai hoc Dartmouth nam sau voi tu cach la hoc vien gioi nhat trong khoa hoc cua minh. Ong danh bon thang cho chien ham HMS Ramillies, bao ve cac đoan xe cua Luc luong Vien chinh Uc o An Đo Duong, sau đo la cac bai đang ngan hon ve HMS Kent, tren HMS Shropshire va o Ceylon. Sau cuoc xam luoc Hy Lap cua Y vao thang 10 nam 1940, ong đuoc chuyen tu An Đo Duong sang tau chien HMS Valiant trong Ham đoi Đia Trung Hai.


Hon nhan Nam 1939, Quoc vuong George VI va Vuong hau Elizabeth co chuyen tham quan Royal Naval College, Darthmouth (đai hoc Hai quan Vuong that Dartmouth). Chinh trong chuyen tham nay, Nu vuong va Louis Mountbatten nho chau trai Philippos ho tong hai co con gai Elizabeth va Margaret. Elizabeth bat đau đem long yeu Philippos, va ho bat đau thu tu qua lai voi nhau khi co 13 tuoi.
Mua he nam 1946, Philippos xin phep Quoc vuong đuoc cuoi con gai cua ong. Quoc vuong chap thuan, voi đieu kien rang sau sinh nhat 21 tuoi cua Elizabeth vao thang 4 nam sau thi moi đuoc phep to chuc le đinh hon chinh thuc. Thang 3 nam 1947, Philippos tu bo tuoc hieu vuong that Hy Lap va Đan Mach cua minh, lay ho me la Mountbatten, tro thanh mot cong dan Anh voi ten goi Philip Mountbatten. Le đinh hon đuoc cong bo truoc cong chung vao ngay 10 thang 7 nam 1947.
Philip ket hon voi Elizabeth vao ngay 20 thang 11 nam 1947. Ngay trong le cuoi, ong đuoc phong tuoc Cong tuoc xu Edinburgh va đuoc ton xung Vuong gia Đien ha.
Cuoc hon nhan khong dien ra suon se: Philip theo Chinh thong giao Hy Lap, la nhung nguoi quy toc nhung đa suy tan, mat het tai san va co cac chi em gai ket hon voi nhung quy toc Đuc co lien he voi Đuc quoc xa. Me cua Elizabeth, trong nhung cuon tu truyen ve sau, đuoc noi rang đa phan đoi moi luong duyen nay, tham chi con goi Philip la ga nguoi Đuc (nguyen van: The Hun) du sau nay, ba lai mo ta Philip voi cach than mat hon: "mot quy ong nguoi Anh" (an English gentleman). Cha cua Elizabeth, George VI, đa đong y cho cuoc hon nhan, nhung phai giu bi mat va bi tri hoan đen khi Elizabeth 21 tuoi. Viec Khoi thinh vuong chung chua hoan toan hoi phuc sau chien tranh buoc nen Vuong nu đa phai đe danh cac phieu đuoc phan phoi đe mua vat lieu may vay cuoi. Tuy vay, le cuoi cua hai nguoi van dien ra suon se, va đo đuoc xem la tia hy vong đau tien cua su tai sinh sau chien tranh.


Suc khoe Nhung nguoi ham mo va theo doi vuong that kha lo lang khi Vuong te Philip phai nhap vien tai benh vien King Edward VII vao ngay 20 thang 12 nam 2019, o tuoi 98. Trong khi đo, Nu vuong thi toi Sandringham đe bat đau ki nghi Giang sinh cua minh. Theo thong cao tu vuong that, Philip phai nhap vien đe đieu tri cho mot tinh trang ton tai tu truoc. May man thay, Cong tuoc xu Edinburgh đa đuoc xuat vien vao ngay 24, vua đung luc đe tan huong Giang sinh cung gia đinh.
Vao ngay 28 thang 12, Than vuong Charles cung voi Nu vuong, Vuong nu Anne va Ba Ba tuoc xu Wessex khi đen nha tho St. Mary Magdalene tai Sandringham đa cho nhung nguoi ham mo vuong that biet ve tinh hinh cua cha minh. Truoc khoang 1500 nguoi đang đoi gia đinh vuong that o ngoai nha tho, co mot nguoi hoi ve suc khoe cua Philip, Charles mim cuoi va noi: "Tot hon rat nhieu".


Moi quan he giua cac dong toc Philip va Elizabeth co moi quan he ba đoi voi nhau. To tien cua ho đeu la Christian IX cua Đan Mach (Nha Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glucksburg): ong la ong co cua Philip, cung la ong so cua Elizabeth. Vi vay, theo nhanh nay, Elizabeth goi Philip la "chu". Philip va Elizabeth con co quan he ba đoi voi nhau khi co chung mot ba so, Victoria cua Anh (Nha Hannover) (Philip la hau due cua Vuong nu Alice, Đai Cong tuoc phu nhan xu Hessen (Nha Sachsen-Coburg va Gotha), Elizabeth la hau due cua Edward VII (Nha Windsor). Theo nhanh nay, Elizabeth la "chi", Philip la "em" boi Edward VII la anh ruot cua Vuong nu Alice. Philip cung co cung huyet thong voi Quoc vuong Felipe VI cua Tay Ban Nha (nha Borbon), đeu la hau due cua Victoria cua Anh va Christian IX cua Đan Mach.
Tren danh nghia, Philip con co huyet thong voi nha Romanov. Me cua Nikolai II la Dagmar cua Đan Mach (nha Romanov) cung la con cua Christian IX cua Đan Mach. Vo cua Nikolai II va Alix cua Hessen va Rhein (nha Romanov) la con cua Alice cua Lien hiep Anh, tuc ba co cua Philip. Vao nam 1993, khi nguoi ta đa biet đuoc mo cua gia đinh Nikolaii II bi am sat, Vuong te Philip tham chi đa đua mau xet nghiem mau cua minh cho cac nha khoa hoc. DNA cua ong khop voi Alix cua Hessen va Rhein va ba co con gai, giup xac đinh danh tinh cua ho. Ngoai ra, ba noi cua ong la Nu Đai Cong tuoc Olga Constantinovna (nha Romanov) cung co xuat than tu trieu đai Romanov cua Nga, la chau noi cua Nikolai I (nha Romanov).


Qua đoi Philip qua đoi ngay 9 thang 4 nam 2021, tho 99 tuoi, la "vi phoi ngau pho ta quan chu lau nhat trong lich su Anh Quoc".
Theo ke hoach, tang le Vuong te Philip đuoc to chuc vao ngay 17 thang 4 nam 2021, va chi gioi han 30 nguoi đuoc phep tham du đe đam bao cac yeu to phong dich Covid-19. Le tang đuoc phat song truc tiep. Tuy nhien, voi con so 100.000 đon khieu nai ve viec BBC đua tin thai qua ve tang le cua Vuong te Philip se tro hanh chuong trinh phat song bi phan nan nhieu nhat trong lich su cua BBC. Ky luc truoc đay von thuoc ve bo phim "Jerry Springer: The Opera" voi hon 63.000 đon khieu nai vao nam 2005.
Ngay (2021-06-10)10 thang 6 nam 2021, ong Boris Johnson gui loi xin loi đen Nu vuong Elizabeth vi mo tiec thau đem ngay truoc ngay tang le cua Vuong te Philip, phu quan cua ba, vao nam truoc đo (tuc 2021).


Tuoc vi va tuoc hieu 10 thang 6 nam 1921 – 18 thang 3 nam 1947: Vuong ton Filippos cua Hy Lap Đien ha
tai Đan Mach: Vuong tang ton Filippos cua Đan Mach Đien ha
18 thang 3 nam 1947 – 19 thang 11 nam 1947: Đai uy Philip Mountbatten
19 thang 11 nam 1947 – 20 thang 11 nam 1947: Đai uy Ngai Philip Mountbatten Đien ha
20 thang 11 nam 1947 – 22 thang 2 nam 1957: Cong tuoc xu Edinburgh Đien ha
22 thang 2 nam 1957 – 9 thang 4 nam 2021: Vuong phu Philip, Cong tuoc xu Edinburgh Đien ha (hoac sat nghia hon la Than vuong Phillip, Cong tuoc xu Edinburgh Đien ha)


Tac pham Philip cung la tac gia cua mot so tac pham:


Con chau Ghi chu Tham khao = Thu muc =


Lien ket ngoai Philip, duke of Edinburgh (British prince) tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Royal.gov.uk- HRH Prince Philip, Duke of Edinburgh
Duke of Edinburgh Award Luu tru ngay 14 thang 2 nam 2006 tai Wayback Machine
Philippos cua Hy Lap va Đan Mach, Cong tuoc xu Edinburgh tren IMDb