An hong hoan (chu Han: 紅丸案), la vu an thu hai trong Ba vu an thoi Minh mat, lien quan đen nguyen nhan tu vong cua Minh Quang Tong Thai Xuong Hoang đe sau khi dung mot vien hong hoan do Thoi Van Chuoc dang len. Vu viec bi xu li mot cach nhe nhang qua loa du trieu than co nhieu nguoi di nghi đang sau vu viec la mot am muu am sat.


Hong hoan Duoi thoi nha Minh, cac phuong thuoc xuan duoc đuoc cac Hoang đe cuc ki chu y; trong đo phai ke đen mot thu xuan duoc đang so goi la "Hong hoan". Nguyen ten goc cua vi thuoc nay la Hong duyen kim đan, con co ten khac la Tam nguyen đan; la phuong thuoc do ngu y Đao Trong Van che ra dang len vua Minh The Tong Gia Tinh Đe. Dan gian đon đai đay la mot phuong thuoc "Vo phuong vo che". Nguyen lieu cua thu thuoc nay la mau kinh ki đau tien cua cac thieu nu, goi la "Tien thien hong duyen", đung trong hop bang kim loai, cho them suong đem va o mai vao, đem sac bay lan roi gia them thu thach, nhan nhu, than sa (tuc chu sa san xuat ra o Than Chau, Ho Quang)... đun bang lua roi luyen thanh thuoc vien. Đen đoi chat cua Gia Tinh la Thai Xuong Đe, loai thuoc nay đuoc Ly Kha Chuoc đieu che lai va dang len Hoang đe, cho nen goi đo la "An hong hoan".


Vu viec Nam 1615, Trinh Quy phi phai thich khach hanh thich Thai tu Thuong Lac đe đua con minh la Phuc vuong Thuong Tuan lam Thai tu, song bat thanh, su goi la An đinh kich. Trinh Quy phi tu sau vu đo, rat lo lang se bi Thai Xuong Đe tra thu, vi the ra suc lay long, nhieu lan hien tang cho Hoang đe cac mi nu, hiem khich giua hai ben do đo dan xoa bo
Thang 7 AL nam Van Lich thu 48 (1620), Minh Than Tong Van Lich Đe bang ha, tho 58 tuoi. Di chieu cho lap Hoang quy phi Trinh thi lam Hoang hau ke that. Hoang thai tu Chu Thuong Lac đang co ke vi, tuc Minh Quang Tong Thai Xuong Đe, ton mieu hieu cho Van Lich la Than Tong Hoang đe, chuan bi lap Trinh Quy phi lam Hoang thai hau. Nhung vi mai me quay quan ben cac mi nu nen suc khoe cua Hoang đe ngay cang suy kem.
Ngay 8 thang 10 AL, Thai Xuong Đe bat đau co benh. Can Thanh cung noi, Đe đoc Luong Tu phong, Đe đoc Binh truong chuong cuc an, Ngu ma giam thai giam, Đe đoc thai giam đien Thanh Te Thoi Van Thang, nguoi truoc đo tung la thu ha cua Trinh Quy phi, cho rang Hoang đe bi nong trong nguoi, ben cho ke cac phuong thuoc giai nhiet, nhuan truong. Hoang đe uong xong, lap tuc bi ta, lien tuc đi ngoai ba bon muoi lan. Đen hai ngay sau Hoang đe van khong the len trieu. Bon đai than Noi cac Phuong Tong Triet vao cung hoi an, Thai Xuong Đe nam tren giuong khong ngoc day noi, noi rang suot đem qua khong ngu đuoc, đau hon mat hoa, đi ngoai lien tuc, hoi tho yeu ot...
Ngay 29 thang 8 AL, Thai Xuong Đe nghe theo loi cac đai than, thu hoi lai chieu lenh sac phong Trinh Quy phi lam Hoang thai hau. Luc đo o Hong Lu tu co Ly Kha Chuoc tu noi minh co thuoc tien chua đuoc bach benh, dang len vua mot vien thuoc mau đo (hong hoan). Hoang đe uong xong mot vien, lai uong them vien nua, thay rang tinh than phan chan đen la, nhip tho đeu tro lai; lien tam tac khen Kha Chuoc la trung than, sai thuong cho 50 luong bac. Tuy nhien rui thay vao ngay 1 thang 9 AL (co thuyet noi la ngay 30 thang 8), canh 5, noi giam buoc vao đien thi thay than the Hoang đe đa lanh ngat. Thai Xuong Đe tho 39 tuoi, o ngoi chi co 30 ngay, con chua kip dung nien hieu moi. Hoang truong tu Chu Do Hieu tuc vi Hoang đe, truy ton Thai Xuong Đe la Minh Quang Tong.


Qua trinh xet xu Thai Xuong Đe bang roi, Thuong thu bo Lai Truong Van Đat, Thuong thu bo Ho Uong Ung Giao, Thuong thu bo Le Ton Than Hanh, Ta đo Ngu su Trau Nguyen Tieu cung đa phan cac ngon quan to cao hai ke Thoi, Ly dung toi dung thuoc gia. Ngu su Vuong An Thuan len tieng nghi ngo lieu hai ke kia đa bi mat muu hai Hoang đe. Ngu su Trinh Tong Chu, Nam Kinh Thai thuong Thieu khanh Tao Tran cho su kien nay han co lien quan đen an đinh kich vao 5 nam truoc, tat co nguoi muon Thai Xuong Đe vao đuong chet. Chu su bo Hinh Vuong Chi Thai nhan đinh rang viec nay co lien quan Trinh Quy phi cung sung phi cua Thai Xuong la Ly thi.
Khi đo Thu phu Noi cac (Te tuong) la Phuong Tong Triet đe nghi ve phia Ly Kha Chuoc thi phat tien 50 luong, phat bong loc 1 nam; chi truy toi cua Kha Chuoc đoi voi cai chet cua Thai Xuong la dang thuoc khong co cong hieu, khong bay to đuoc long ai quan, khong đa đong gi đen thuyet am muu cua cac đai than ke tren. Thien Khai Đe ha lenh van toi hai nguoi Thoi, Ly. Nam Thien Khai thu 2 (1622), Minh đinh ha chieu đay Thoi Van Thang đen Nam Kinh, Ly Kha Chuoc ra bien cuong. Sau vu nay, đang Yem va đang Đong Lam quat khoi, bat đau tranh chap moi trong cung đinh nha Minh.


Xem them An đinh kich
An di cung
Đong Lam đang tranh
Minh Quang Tong


Chu thich