Quy luat cuc tieu cua Liebig, thuong đuoc goi đon gian la Quy luat Liebig hoac Quy luat cuc tieu, la mot nguyen ly đuoc Carl Sprengel phat trien trong khoa hoc nong nghiep nam 1828 va sau đo đuoc Justus von Liebig pho bien rong rai nam 1840. Quy luat nay phat bieu rang su tang truong đuoc kiem soat khong boi tong so luong cac nguon tai nguyen san co, ma boi nguon tai nguyen khan hiem (yeu to gioi han).


Ung dung Khai niem nay ban đau đuoc ap dung vao viec trong cay, gieo hat, linh vuc ma nguoi ta thay rang viec gia tang luong cac chat dinh duong co san khong lam nang cao đuoc su tang truong cua cay trong. Chi bang cach tang luong cac chat dinh duong co han (nhung chat dinh duong khan hiem nhat so voi nhu cau cua đoi tuong su dung) thi su tang truong cua cay trong moi đuoc cai thien. Nguyen tac tren co the đuoc tom gon bang cau phat bieu sau đay: "Su san co cua cac chat dinh duong co nhieu trong đat nhat cung chi mang lai hieu qua bang muc voi su san co cua cac chat dinh duong co it trong đat nhat". Hoac noi mot cach đon gian: "Đo ben cua mot soi day xich đung bang đo ben cua mat xich yeu nhat".


Vi du Dobenecks đa su dung hinh anh cua mot thung go - thuong đuoc goi la thung Liebig - đe giai thich quy luat Liebig. Giong nhu dung tich cua mot thung go voi cac thanh ghep co đo dai khong đeu nhau bi gioi han boi thanh ghep ngan nhat, su tang truong cua cay trong cung bi gioi han boi luong chat dinh duong đuoc cung cap it nhat.


Ung dung khoa hoc Quy luat Liebig đuoc mo rong cho cac quan the sinh vat (va thuong đuoc su dung trong cac mo hinh he sinh thai). Vi du, su tang truong cua mot sinh vat nhu thuc vat co the phu thuoc vao nhieu yeu to khac nhau, vi du nhu anh sang mat troi hoac cac khoang chat dinh duong (chang han nhu nitrat hoac phosphat). Su san co cua cac yeu to tren co the khac nhau, vi du nhu tai mot thoi điem nhat đinh yeu to nay co it hon cac yeu to khac. Quy luat Liebig phat bieu rang su tang truong chi dien ra voi ty le cua yeu to it co san nhat.
Vi du, trong phuong trinh duoi đay, toc đo tang truong quan the O la ham cuc tieu cua 3 so hang Michaelis-Menten, phu thuoc su gioi han cua 3 he so I, N va P

  
    
      
        
          
            
              d
              O
            
            
              d
              t
            
          
        
        =
        O
        
          (
          
            m
            i
            n
            
              (
              
                
                  
                    
                      
                        μ
                        
                          I
                        
                      
                      I
                    
                    
                      
                        k
                        
                          I
                        
                      
                      +
                      I
                    
                  
                
                ,
                
                  
                    
                      
                        μ
                        
                          N
                        
                      
                      N
                    
                    
                      
                        k
                        
                          N
                        
                      
                      +
                      N
                    
                  
                
                ,
                
                  
                    
                      
                        μ
                        
                          P
                        
                      
                      P
                    
                    
                      
                        k
                        
                          P
                        
                      
                      +
                      P
                    
                  
                
              
              )
            
            −
            m
          
          )
        
      
    
    {\displaystyle {\frac {dO}{dt}}=O\left(min\left({\frac {\mu _{I}I}{k_{I}+I}},{\frac {\mu _{N}N}{k_{N}+N}},{\frac {\mu _{P}P}{k_{P}+P}}\right)-m\right)}
  


Cac ung dung khac Cho đen gan đay, quy luat Liebig moi đuoc ung dung vao linh vuc quan ly tai nguyen thien nhien. Quy luat nay cho rang su tang truong o cac thi truong đau vao tai nguyen thien nhien bi gioi han boi đau vao han che nhat. Vi the, quy luat Liebig khuyen khich cac nha khoa hoc cung nhu cac nha quan ly nguon tai nguyen thien nhien nen tinh đen su khan hiem cua cac nguon tai nguyen thiet yeu đe cac the he sau con co the tiep tuc đuoc su dung nhung nguon tai nguyen nay (xem them: tinh ben vung/phat trien ben vung).
Ly thuyet kinh te tan co đien đa tim cach bac bo van đe khan hiem tai nguyen bang cach ap dung quy luat thay the va đoi moi cong nghe. Quy luat thay the cho rang khi mot nguon tai nguyen bi can kiet – va gia cua no tang len do thieu thang du – thi mot thi truong moi dua tren nguon tai nguyen thay the xuat hien voi mot muc gia nhat đinh nao đo đe thoa man nhu cau. Đoi moi cong nghe chi ra rang loai nguoi co the su dung cong nghe đe lap đay khoang trong trong cac tinh huong khi ma cac nguon tai nguyen la co the thay the khong hoan hao.
Quy luat thay the co the đung trong nhieu truong hop, tuy nhien van co mot vai nguon tai nguyen qua co ban đen muc khong co nguon thay the cho no. Vi du, Isaac Asimov đa tung viet: "Chung ta co the dung nang luong hat nhan đe thay the cho than đa, dung nhua plastic đe thay the cho go …, nhung khong co gi co the thay the cho phosphor đuoc" -Isaac Asimov, "Life’s Bottleneck", Fact and Fancy
Đoi voi nhung nguon nguyen lieu khong the thay the, nhu phosphor, thi viec tai che la rat can thiet. Đieu nay đoi hoi phai len ke hoach dai han mot cach ky luong cung nhu su can thiep cua chinh phu, mot phan tao ra cac loai thue Pigou đe giup thi truong phan phoi cac nguon luc mot cach hieu qua, mot phan nham giam thieu va han che cac that bai thi truong khac.


Cong nghe sinh hoc Mot vi du ve đoi moi cong nghe la linh vuc di truyen thuc vat, noi ma cac đac tinh sinh hoc cua loai co the đuoc thay đoi bang cach đieu chinh gen đe thay đoi su phu thuoc ve mat sinh hoc đoi voi cac nguon tai nguyen co han. Do vay, su đoi moi trong cong nghe sinh hoc co kha nang mo rong gioi han cua tang truong loai cho đen khi mot gioi han moi khac xuat hien, va gioi han moi đo lai tro thanh thach thuc đe tien bo cong nghe tim cach khac phuc. Ve mat ly thuyet, khong co gioi han ve so luong su gia tang co the co đoi voi cac gioi han nang suat chua biet. Tu ban than cong nghe sinh hoc hoan toan phu thuoc vao cac nguon luc ben ngoai tu nhien.


Xem them Quy luat chiu đung cua Shelford
Quy luat hieu suat giam dan
Nut co chai (đinh huong)
Buoc xac đinh toc đo
Phuong phap Đuong gang
Chuoi gang
Loai chu chot
Bon sat
Yeu to gioi han
Thuyet han che
Buoc ngau nhien


Chu thich