Lao Cai la mot tinh mien nui bien gioi thuoc vung Tay Bac Bo, Viet Nam, co chung đuong bien gioi voi tinh Van Nam, Trung Quoc. Lao Cai co vi tri quan trong trong vung Tay Bac, la cua ngo ket noi Viet Nam voi khu vuc va quoc te, đong thoi la trung tam kinh te, van hoa va giao thuong sam uat. Trung tam hanh chinh cua tinh la phuong Yen Bai, cach trung tam Ha Noi 155 km
Theo du lieu Sap nhap tinh, thanh Viet Nam 2025, Lao Cai co dien tich: 13.256,92 km², xep thu 8; dan so: 1.778.785 nguoi, xep thu 26; GRDP 2024:  125.885.803 trieu VNĐ, xep thu 25; thu ngan sach 2024: 16.494.275 trieu VNĐ, xep thu 24; thu nhap binh quan: 42,55 trieu VNĐ/nam, xep thu 28.


Đia ly Tinh Lao Cai giap ranh giua vung Tay Bac va vung Đong Bac. Trung tam hanh chinh cua tinh la phuong Yen Bai, co vi tri đia ly:

Phia đong giap tinh Tuyen Quang va tinh Phu Tho
Phia tay giap tinh Lai Chau
Phia nam giap tinh Son La
Phia bac giap tinh Van Nam cua Trung Quoc voi đuong bien gioi dai khoang 182 km.


Đia danh Ten goi Lao Cai hinh thanh tu cuoi the ky XIX khi nguoi Phap đe y đen Viet Nam va kham pha vung nui Bac Viet.
Tai vung đat Lao Cai o đau cau Coc Leu ngay nay, thi xua kia co mot khu cho. Vung bien gioi tro nen nhon nhip khi vao nhung nam 1870 nguoi Phap nhu Jean Dupuis  đen "tham hiem", mo đuong buon ban vu khi va mua khoang san voi Van Nam, Trung Quoc. Nguoi Phap dua vao nguoi H'Mong đe tiep xuc, buon ban, van chuyen va tranh mat gioi chuc Viet đia phuong.  Tuy nhien cho đa bi quan Co đen chiem giu đong đon, nen nguoi ta mo ra mot cho moi o noi nay la Pho Moi.
Cho cu trong tieng H'Mong la "Lao Cai" (RPA: Log Kab, Chu Hmong Viet: Laol Caz), va Jean Dupuis ghi vao Ban đo Bac Ky nam 1879 o cho cho nay la "Lao-kai, residence du Chef des Pavillone noirs" (Lao-kai, dinh thu linh quan Co đen). Sau nay nguoi Phap quen dung nen thanh ten cua thu phu vung . Giao su Đao Duy Anh do khong đe y tieng đia phuong, nen noi khi lam ban đo, nguoi Phap viet "Lao Nhai" la "Lao Cai" va sau thanh "Lao Kay".
Ten "Lao Kay" đa đuoc nguoi Phap su dung trong cac van ban va con dau hanh chinh. Sau thang 11 nam 1950, đa thong nhat goi la Lao Cai cho đen ngay nay.


Dan so Dan so nam 2007 cua tinh Lao Cai la 593.600 nguoi, trong đo so nguoi trong đo tuoi lao đong: 314.520 nguoi, chiem khoang 53%. Theo ket qua đieu tra dan so ngay 01/04/2009 dan so tinh la 613.075 nguoi.
Dan so nam 2014 cua tinh Lao Cai la 665.200 nguoi, trong đo so nguoi trong đo tuoi lao đong: 412.600 nguoi, chiem khoang 62%

Thanh thi: 32%
Nong thon: 68%
Tinh đen ngay 1 thang 4 nam 2019, toan tinh co 7 ton giao khac nhau đat 30.162 nguoi, nhieu nhat la đao Tin Lanh co 10.996 nguoi, tiep theo la Cong giao đat 9.009 nguoi, Phat giao co 8.680 nguoi. Con lai cac ton giao khac nhu Hoi giao co 12 nguoi, đao Cao Đai co ba nguoi, Minh Ly đao va Tinh đo cu si Phat hoi Viet Nam moi ton giao chi co mot nguoi.
Dan so tinh đen ngay 1/4/2019 cua toan tinh đat 730.420 nguoi, bao gom dan so thanh thi 171.401 nguoi, chiem 23,5%; dan so nong thon 559.019 nguoi, chiem 76,5%; dan so nam 371.306 nguoi, chiem 50,83%; dan so nu 359.114 nghin nguoi, chiem 49,17%. Dan toc Kinh co 246.756 nguoi, chiem 33,8% dan so toan tinh, con lai cac dan toc khac co 483.664 nguoi, chiem 66,2% dan so toan tinh.


Lich su Lao Cai la mot vung đat co, dien mao đia hinh đuoc hinh thanh cach nay 50-60 trieu nam, trong đot tao son cuoi cung, vo trai đat van minh, đut gay. Hon van nam truoc, con nguoi đa co mat tai đia ban tai đay. To tien nguoi ban đia Lao Cai nay hoi đo cu tru kha tap trung o cac dai đoi ven song Hong, song Chay, cac cua ngoi Mi, ngoi Nhu. Cac chu nhan van hoa Hoa Binh o Lao Cai đa biet lam nong nghiep .
Trong buoi đau cac bo toc xac đinh ranh gioi chu quyen, thoi Hung Vuong thuoc Tan Hung, la mot trong 15 bo cua Nha nuoc Van Lang. Thoi Au Lac thi vung phia đong va phia nam Lao Cai thuoc bo lac Tay Vu, con mot phan đat phia tay va phia bac Lao Cai hien nay thuoc pham vi cua cac bo lac nho hon khong chiu thuan phuc Lac Viet.
Thoi Bac thuoc, ban đau la đia phan thuoc huyen Tay Vu, quan Giao Chi. Sau nay thuoc la quan Tan Hung, đat Giao Chau (thoi Tay Tan), sau la đat chau Đan Đuong, Chu Quy thuoc Giao Chi (thoi Tuy), tiep đoi Lam Tay chau, Đuc Hoa chau thuoc phu An Nam (thoi Đuong, 679)
Nam Đieu Lo đau tien (679), vua Cao Tong nha Đuong lap ra An Nam đo ho phu, đat tinh Lao Cai ngay nay, la  Lam Tay Nguyen (林西原, Cao nguyen Lam Tay) thuoc An Nam đo ho phu thoi đo. Đat chau Thuy Vi, theo loi chu trong Đong Khanh đia du chi, la phan lon đat tinh Lao Cai ngay nay, theo đo cung thuoc Lam Tay Nguyen, vung bien gioi cua An Nam đo ho phu nha Đuong voi vuong quoc Nam Chieu. Vung đat huyen Ha Khau (chau Hong Ha), huyen Ma Quan (chau Van Son) va mot phan huyen Kim Binh chau Hong Ha tinh Van Nam Trung Quoc ngay nay la la đong That Quan (七綰洞), thuoc Lam Tay Nguyen cua An Nam đo ho phu. Đai Viet đia du toan bien cua Nguyen Van Sieu chep rangː "Lam Tay nguyen o phia tay Phong Chau, ben canh Lam Tay Nguyen co đong That Quan cua nguoi dan toc thieu so ma thu linh la Ly Do Đoc (李猶獨), bo thuoc co them cac đong nhu đong Đao Hoa (桃花), tat ca đeu giup Trung Quoc canh phong va thu thue noi bien ai voi Nam Chieu. Đuong thu chep: Lam Tay Nguyen truoc co binh linh canh phong ca vao mua đong. Vao nam Đai Trung thu tam (854) (thoi vua Đuong Tuyen Tong), Ly Trac, giu chuc đo ho An Nam, đa bai bo binh linh bien phong va giao het viec phong bien cho tho tu Ly Do Đoc. Ly Do Đoc o vao the co lap khong co đu quan đe canh phong. Nhan đo, vien Thac Đong tiet đo su nuoc Nam Chieu du do mua chuoc ong ta theo ve Nam Chieu. Tu đo, An Nam bat đau bi Nam Chieu xam lan. Tan Đuong Thu chep rangː An Nam Đo ho phu cai tri quan linh chau Lam Tay (林西州). Chau nay co 2 huyen laː Lam Tay va Cam Quat (甘橘)."  Đong Đao Hoa ve sau co the la ai Le Hoa, tuc ai Lien Hoa, nam tren bien gioi Đai Viet va Trung Hoa, nay la huong Lien Hoa Than (Ghenh Lien Hoa) cua huyen Ha Khau. Cam Quat co the la đat thi xa Cam Đuong tinh Lao Cai Viet Nam ngay nay. Sach Tan Đuong thu cung chepː "An Nam Đao Lam nhan gia, cu Lam Tay nguyen, That Quan đong thu linh Ly Do Đoc chu chi, tue tue thu bien。Ly Trac chi tai An Nam, da tau bai phong đong binh luc thien nhan, vi Do Đoc kha đuong nhat đoi, at man chi nhap。Man tu di nu the Do Đoc tu, That Quan đong cu phu man, Vuong Khoan bat nang che。" . Dich nghia laː Mot nguoi goc Đao Lam (桃林) o An Nam, song o Lam Tay Nguyen (林西原), la chua Ly Do Đoc (李由獨), thu linh cua đong That Quan (七綰洞), canh gac bien gioi hang nam. Ly Trac (李琢) cung o An Nam, tuyen bo rut bo 6000 binh linh phong bien mua đong, va bao voi Ly Do Đoc hay dung đoi tho binh duy nhat thuoc quyen đe ma kiem che su xam nhap cua Nam Chieu. Vua Nam Chieu ket thong gia voi Ly Do Đoc. Đoc đem toan bo đong That Quan theo ve Nam Chieu, ma Vuong Khoan (王寬) khong the kiem soat đuoc. (Vuong Khoan lam đo ho An Nam nam 861). Đai Viet su ky tien bien viet: "... Nguoi Đao Lam, Phong Chau, An Nam o đong That Quan [thuoc] Lam Tay Nguyen, do thu linh Ly Do Đoc lam chu, hang nam van đong thu bien gioi goi la phong thu binh, lai thuong giup Trac [thu] nop to thue. Vien tri chau Phong Chau noi voi Trac hay xin bai quan đong thu, chuyen uy cho Do Đoc phong giu. Trac tau xin bai 6 nghin nguoi o phong thu binh va bao Do Đoc co the tuong đuong mot đoi. The la Do Đoc the co khong tu lap đuoc. Quan Thac đong tiet đo cua Nam Chieu viet thu moi Do Đoc, roi đem ga con gai cho con trai Đoc, bo lam Thac đong Thac nha (Thac đong la noi se khai thac bien gioi phia đong. Giao Chi o phia đong Nam Chieu cho nen đat chuc ay). Tu đo An Nam bat đau co moi lo ve nguoi Man [Nam Chieu]." Đat Ha Khau Van Nam Trung Quoc ngay nay, thuoc đong That Quan thoi ky (854-860) cung theo ve sap nhap vao Thac Đong tiet đo su (拓東節度使) cua Nam Chieu. Phan con lai cua Lam Tay Nguyen, thuoc An Nam đo ho phu, la đat hai huyen Lam Tay va Cam Quat sau co le lap thanh đao Lam Tay (林西道), (hay chau Lam Tay), nay la tinh Lao Cai cua Viet Nam.
Trong thoi tu chu phong kien thuoc đao Lam Tay (林西), hay Đai Co Viet thoi Đinh, Tien Le va Đai Viet thoi Ly; đat Đang Chau (鐙州) thoi Ly; tiep la huyen Thuy Vi, tran Quy Hoa, đao Đa Giang (水尾縣光化鎭沱江道) thoi nha Tran. Đai Viet su ky toan thu chepː "Vao nam Quy Suu, nien hieu Thuan Thien thu tu (1013), mua đong, thang 10 am lich, chau Vi Long (渭龍) lien ket voi man Nam Chieu (vuong quoc Đai Ly) noi day chong nha Ly. Vua Ly Thai To tu dan quan đi đanh chau nay. Thu linh chau Vi Long la Ha Yen Tuan (何晏俊) so hai, dan cac thuoc ha chay vao rung nui... Vao nam Giap Dan  nien hieu Thuan Thien thu nam (1014, tuc nam Đai Trung Tuong Phu thu bay nha Tong), mua xuan, thang Gieng am lich, cac tuong nuoc Đai Ly la Duong Truong Hue (楊長惠), Đoan Kinh Chi (段敬至)  dan 200000 quan Đai Ly vao cuop pha lanh tho Đai Co Viet, lap doanh trai o ben Kim Hoa (金華步), đat ten la Ngu Hoa trai (五花寨). Chau muc chau Binh Lam (平林) la Hoang An Vinh (黃恩榮) đa bao cao vu viec cho nha Ly. Vua sai Duc Thanh Vuong (翊聖王) đua quan đi đanh quan Đai Ly xam luoc, chat đau hang nghin nguoi va bat song vo so binh linh va ngua chien. Vua ban chieu cho cac vien ngoai lang la Phung Chan (馮真) va Ly Thac (李碩) sang nuoc Tong bao tin thang tran, va đem bieu 100 ngua thu đuoc cua quan Đai Ly. Vua Tong ban chieu cho noi so tai đua cac su nuoc Viet đen cua khuyet va đon tiep đay đu. Khi đen noi, vua Tong cho moi đoan cua Phung Chan vao yet kien tai cung Sung Đuc, roi theo thu bac ban thuong mu, ao, vai lua... Vao nam At Mao, nien hieu Thuan Thien thu sau (1015), mua xuan, ... thang 2 am lich, ... Vua ban chieu cho Duc Thanh Vuong, Vu Đuc Vuong (武德王) đi đanh cac chau Đo Kim (都金), Vi Long, Thuong Tan (常新), Binh Nguyen (平原) , bat đuoc thu linh Ha Yen Tuan đem ve kinh su, beu đau o cho Đong." "Nam Đinh Suu nien hieu Thong Thuy thu 4 (1037), mua xuan, ngay mong 1 thang 2, vua Ly Thai Tong than đi đanh đao Lam Tay (林西道), sai Khai Hoang Vuong Nhat Ton lam Đai nguyen soai đanh cac chau Đo Kim, Thuong Tan, Binh Nguyen, cho Phung Can Vuong Nhat Trung lam Kinh su luu thu. Quan đi tu Kinh su đen đong o Lam Tay, dep yen đuoc. Thang 3, vua tu đao Lam Tay ve đen kinh."
Nam 1397, Ho Quy Ly lam phu chinh thai su, sua đoi che đo hanh chinh, đa đoi cac bo phu lam tran va Đa Giang đoi thanh tran Thien Hung (天興). Trong đo, huyen Thuy Vi, huyen Van Ban (文盤) đuoc thanh lap truc thuoc chau Quan Hoa. Tu nay Thuy Vi, Van Ban (vung đat Lao Cai xua) đa chinh thuc tro thanh ten đon vi hanh chinh cua nha nuoc phong kien Đai Viet. Trieu Le đoi đoi lo lam phu va đoi tran lam chau, khi đo lo Quy Hoa đoi thanh phu Quang Hoa, huyen Van Ban, huyen Thuy Vi tro thanh chau Van Ban, chau Thuy Vi truc thuoc Phu Quang Hoa, thua tuyen Hung Hoa. Nam Hong Đuc thu 31 (1490) đao thua tuyen Hung Hoa đoi thanh xu Hung Hoa. Đen đoi Hong Thuan Le Tuong Duc (1509-1516) đoi xu Hung Hoa thanh tran Hung Hoa (興化鎭).

Đen đoi nha Nguyen, vung đat Lao Cai chu yeu thuoc đat cua chau Thuy Vy, chau Van Ban, mot phan thuoc chau Chieu Tan va mot phan nho thuoc chau Luc Yen thuoc phu Quy Hoa, tinh Hung Hoa.
Sau khi đanh chiem Lao Cai (thang 3 nam 1886), đe quoc Phap cai quan đia hat Lao Cai theo che đo quan su, cai tri đau tien la Đai ta De Maussion . Ngay 7 thang 1 nam 1899, đao quan binh IV đuoc thanh lap bao gom Tieu quan khu Yen Bai va Tieu quan khu Lao Cai  Lao Cai la đao ly, thu phu cua đao quan binh IV. Đe de be kiem soat va tien hanh khai thac, thuc dan Phap đa chia lai khu vuc hanh chinh va thay đoi che đo cai tri. Ngay 12 thang 7 nam 1907, Toan quyen Đong Duong ra nghi đinh bai bo đao quan binh IV Lao Cai, chuyen tu che đo quan quan sang che đo cai tri dan su, thanh lap tinh Lao Cai. Emmerich đuoc cu lam Cong su Phap đau tien cua Lao Cai thay tuong Louis Edouard Messager đang lam Tu lenh Đao quan binh so 4 Lao Cai. Tu đay đia danh tinh Lao Cai đuoc xac đinh tren ban đo Viet Nam. Ngay 12 thang 7 nam 1907 đuoc xac đinh la ngay thanh lap tinh Lao Cai.
Trai qua nhung bien đong thang tram cua lich su, đia ly Lao Cai cung co nhieu thay đoi. Sau khi Lao Cai vua đuoc thanh lap, Toan quyen Phap ra Nghi đinh chia lai đon vi hanh chinh Lao Cai: phan đat cua chau Thuy Vy ben huu ngan song Hong sap nhap vao Chieu Tan, van lay ten la chau Thuy Vy; phan đat cua chau Thuy Vy ben ta ngan song Hong đuoc tach ra lap thanh chau Bao Thang. Tinh Lao Cai gom hai chau Thuy Vy, Bao Thang va cac đai ly Muong Khuong, Phong Tho, Bat Xat, Bac Ha (Pa Kha) va thi xa Lao Cai.

Đen 1910, duoi thoi cua Cong su Emmerich, mot so tong cua Lao Cai (o chau Thuy Vi) đuoc trich ra cung voi mot so tong cua Lai Chau lap ra chau Than Uyen do Cong su Phap Hernandez cua tinh Son La quan hat.
Nam 1930, thoi cong su Phap o Lao Cai Henry Wintrebert, đia ly cua Lao Cai co ban nhu sau:
- Chau Bao Thang (ben ta ngan) co 10 xa va khu tuong đuong voi 34 thon va 1 khu pho Lao Cai voi 3 pho la Tan Bao, Tan Teo, Coc Leu. 
- Chau Thuy Vy (ben huu ngan) co 4 xa la xa Nhac Son (16 thon ban), xa Xuan Giao (14 thon ban), xa Cam Đuong (37 thon ban), xa Gia Phu (16 thon ban). Tong cong la 83 thon ban. 
- Đai ly Muong Khuong co 3 xa la xa Muong Khuong (45 thon ban), xa Pha Long (39 thon ban), xa Ban Lau (57 thon ban). 
- Đai ly Pa Kha (Bac Ha) co 3 xa la xa Bac Ha Đong, xa Bac Ha Tay, xa Si Ma Cai; 149 thon ban va 1 khu pho voi 2 day pho. 
- Đai ly Phong Tho co 4 xa la xa Phong Tho (co 80 thon ban), xa Giao San (28 thon ban), xa Tam Đuong (co 58 thon ban), xa Binh Lu (co 28 thon ban). Tong cong co 194 thon ban. 
- Đai ly Bat Xat co 3 xa:Bat Xat (8 thon ban), Trinh Tuong (20 thon ban), Muong Hum (4 thon ban). 
- Khu hanh chinh Sa Pa co 37 thon ban.
Sau nam 1954, tinh Lao Cai co 7 đon vi hanh chinh truc thuoc, bao gom thi xa thi xa Lao Cai (tinh ly) va 6 huyen: Bac Ha, Bao Thang, Bat Xat, Muong Khuong, Phong Tho, Sa Pa.
Ngay 13 thang 5 nam 1955, chuyen huyen Phong Tho ve khu tu tri Thai - Meo quan ly (nay đia ban Phong Tho la thanh pho Lai Chau va 2 huyen Phong Tho, Tam Đuong thuoc tinh Lai Chau).
Ngay 11 thang 2 nam 1963, thanh lap thi xa Cam Đuong tren co so tach mot phan dien tich va dan so cua xa Cam Đuong thuoc huyen Bao Thang.
Ngay 15 thang 11 nam 1966, chia huyen Bac Ha thanh 2 huyen: Bac Ha va Si Ma Cai.
Ngay 27 thang 12 nam 1975, tinh Lao Cai đuoc hop nhat voi 2 tinh Yen Bai va Nghia Lo hop nhat thanh tinh Hoang Lien Son.
Ngay 17 thang 4 nam 1979, sap nhap thi xa Cam Đuong vao thi xa Lao Cai; sap nhap huyen Si Ma Cai vao huyen Bac Ha.
Ngay 12 thang 8 nam 1991, tinh Hoang Lien Son chia lai thanh 2 tinh Lao Cai va Yen Bai. Khi tach ra, tinh Lao Cai co 9 đon vi hanh chinh gom thi xa Lao Cai va 8 huyen: Bac Ha, Bao Thang, Bao Yen, Bat Xat, Muong Khuong, Sa Pa, Than Uyen, Van Ban (rieng huyen Than Uyen truoc đay thuoc tinh Nghia Lo cu, hai huyen Bao Yen va Van Ban truoc đay thuoc tinh Yen Bai).
Ngay 9 thang 6 nam 1992, tai lap thi xa Cam Đuong.
Ngay 18 thang 8 nam 2000, tai lap 2 huyen Bac Ha va Si Ma Cai tren co so tach huyen Bac Ha.
Ngay 31 thang 1 nam 2002, tai sap nhap thi xa Cam Đuong vao thi xa Lao Cai.
Ngay 26 thang 12 nam 2003, chuyen huyen Than Uyen ve tinh Lai Chau quan ly.
Ngay 30 thang 11 nam 2004, chuyen thi xa Lao Cai thanh thanh pho Lao Cai.
Ngay 30 thang 10 nam 2014, thanh pho Lao Cai đuoc cong nhan la đo thi loai II.
Ngay 1 thang 1 nam 2020, chuyen huyen Sa Pa thanh thi xa Sa Pa. Tinh Lao Cai co 1 thanh pho, 1 thi xa va 7 huyen.
Ngay 12 thang 6 nam 2025, Quoc hoi ban hanh Nghi quyet so 202/2025/QH15 ve viec sap xep đon vi hanh chinh cap tinh (nghi quyet co hieu luc tu ngay 12 thang 6 nam 2025). Theo đo, sap nhap tinh Yen Bai vao tinh Lao Cai. Sau khi sap xep, tinh Lao Cai co 13.256,92 km² dien tich tu nhien va quy mo dan so la 1.778.785 nguoi.
Ngay 16 thang 6 nam 2025, theo nghi quyet sua đoi Hien phap nam 2013, toan bo cac đon vi hanh chinh cap huyen tai tinh Lao Cai đuoc giai the. Cung ngay, theo nghi quyet sap xep đon vi hanh chinh cap xa, tinh Lao Cai co 99 đon vi hanh chinh cap xa, gom 10 phuong va 89 xa.


Hanh chinh Tinh Lao Cai co 99 đon vi hanh chinh cap xa, gom 10 phuong va 89 xa.


Kinh te - xa hoi Lao Cai la mot trong nhung tinh lien tuc đung o vi tri top đau ve chi so nang luc canh tranh cap tinh trong bang xep hang nhung nam gan đay. Trong bang xep hang ve Chi so nang luc canh tranh cap tinh cua Viet Nam nam 2011, tinh Lao Cai xep o vi tri thu 1/63 tinh thanh.


= Dan toc =
Nguoi Pa Di ten goi cua mot nhom nho dan toc Tay
Nguoi Giay co khoang 38.000 nguoi, cu tru o Lao Cai, Ha Giang, Lai Chau va Cao Bang. Nguoi Giay con co ten goi khac la Nhang, Dang, Pau Thin, Cui Chu, Xa. Tieng Giay thuoc nhom ngon ngu Tay-Thai.
Nguoi Giay lam ruong nuoc la chinh, ray chi la nguon thu nhap them va thuong cung la cho chan nuoi lon, ga. Đong bao nuoi nhieu trau, ngua, lon, ga, vit, co truyen thong dung ngua đe cuoi, tho, dung trau keo cay, keo go.
Nguoi Dao, ten tu goi: Kim Mien, Kim Mun (nguoi rung).Ten goi khac: Man. Nhom đia phuong: Dao Đo (Dao Coc Ngang, Dao sung, Dao Du lay, Dao Đai ban), Dao Quan chet (Dao Son đau, Dao Tam đao, Dao Nga hoang, Du Cun), Dao Lo gang (Dao Thanh phan, Dao Coc Mun), Dao Tien (Dao Đeo tien, Dao Tieu ban), Dao Quan trang (Dao Ho), Dao Thanh Y, Dao Lan Ten (Dao Tuyen, Dao ao dai).Dan so: 473.945 nguoi.Ngon ngu: Tieng noi thuoc ngu he Hmong - Dao.
Lich su: Nguoi Dao co nguon goc tu Trung Quoc, viec chuyen cu sang Viet Nam keo dai suot tu the ky XII, XIII cho đen nua đau the ky XX. Ho tu nhan minh la con chau cua Ban Ho (Ban vuong), mot nhan vat huyen thoai rat pho bien va thieng lieng o nguoi Dao.
Nguoi H'Mong.Ten tu goi: Hmong, Na Mieo.Ten goi khac: Meo, Meo, Mieu Ha, Man Trang.Nhom đia phuong: Hmong Trang, Hmong Hoa, Hmong Đo, Hmong Đen, Hmong Xanh, Na Mieo. Dan so: 558.053 nguoi.Ngon ngu: Tieng noi thuoc ngon ngu he Hmong - Dao. Chu viet cua nguoi H'Mong: zoo nkauj ntxhais (Gai đep) va poppy tsob ntoo (Cay anh tuc).
Nguon song chinh la lam nuong đinh canh hoac nuong du canh trong ngo, lua, lua mach. Nong dan co truyen thong trong xen canh tren nuong cung voi cay trong chinh la cac cay y di, khoai, rau, lac, vung, đau... Chiec cay cua nguoi Hmong rat noi tieng ve đo ben cung nhu tinh hieu qua. Trong lanh, thuoc phien (truoc đay), cac cay an qua nhu tao, le, đao, man, det vai lanh la nhung hoat đong san xuat đac sac cua nguoi Hmong. Rau Cai meo la đac san cua nguoi H'Mong.
Nguoi Tay co mat o Viet Nam tu rat som, co the tu nua cuoi thien nien ky thu nhat truoc Cong nguyen. Ten goi khac: Tho.Dan so: 1.190.342 nguoi.Nhom đia phuong: Tho, Ngan, Phen, Thu Lao va Pa Di.Ngon ngu: Tieng noi thuoc nhom ngon ngu Tay - Thai (ngu he Thai - Ka Đai).
Nguoi Tay la cu dan nong nghiep co truyen thong lam ruong nuoc, tu lau đoi đa biet tham canh va ap dung rong rai cac bien phap thuy loi nhu đao muong, bac mang, đap phai, lam con lay nuoc tuoi ruong. Ho co tap quan đap lua o ngoai đong tren nhung mang go ma ho goi la loong roi moi dung dau ganh thoc ve nha. Ngoai lua nuoc nguoi Tay con trong lua kho, hoa mau, cay an qua... Chan nuoi phat trien voi nhieu loai gia suc, gia cam nhung cach nuoi tha rong cho đen nay van con kha pho bien. Cac nghe thu cong gia đinh đuoc chu y. Noi tieng nhat la nghe det tho cam voi nhieu loai hoa van đep va đoc đao. Cho la mot hoat đong kinh te quan trong.
Nguoi Nung phan lon tu Quang Tay (Trung Quoc) di cu sang cach đay khoang 200-300 nam. Ten tu goi: Nong.Nhom đia phuong: Nung Giang, Nung Xuong, Nung An, Nung Inh, Nung Loi, Nung Chao, Nung Phan Slinh, Nung Quy Rin, Nung Din,...Dan so: 705.709 nguoiNgon ngu: Tieng Nung thuoc nhom ngon ngu Tay - Thai He ngon ngu Tai-Kadai, cung nhom voi tieng Tay, tieng Thai, va nhat la tieng Choang o Trung Quoc...
Cu dan Ha Nhi đa tung sinh song lau đoi o nam Trung Quoc va Viet Nam. Tu the ky thu 8, thu tich co đa viet ve su co mat cua ho o Tay bac Viet Nam. Nhung phan lon to tien nguoi Ha Nhi hien nay la lop cu dan di cu đen Viet Nam khoang 300 nam tro lai đay.
Ten tu goi: Ha Nhi gia.Ten goi khac: U Ni, Xa U Ni. Nhom đia phuong: Ha Nhi, Co Cho, Ha Nhi La Mi, Ha Nhi đen.Dan so: 12.489 nguoi.Ngon ngu: Tieng noi thuoc nhom ngon ngu Tang-Mien (ngu he Han - Tang), gan voi Mien hon.
Nguoi Phu La: Nhom Phu La Lao - Bo Kho Pa la cu dan co mat tuong đoi som o Tay Bac nuoc ta. Cac nhom khac đen muon hon, khoang 200-300 nam tro lai, qua trinh hoi nhap cua nhom Phu La Han con tiep dien cho toi nhung nam 40 cua the ky XX
Ten tu goi: Lao Va Xo, Bo Kho Pa, Phu La.Ten goi khac: Xa Pho, Can Thin.Nhom đia phuong: Phu La Lao, Bo Kho Pa, Phu La Đen, Phu La Han.Dan so: 6.500 nguoi.Ngon ngu: Tieng noi thuoc nhom ngon ngu Tang Mien (ngu he Han - Tang), gan voi Mien hon.
Nguoi Thai co coi nguon o vung Đong Nam A luc đia, to tien xa xua cua nguoi Thai co mat o Viet Nam tu rat som.
Ten tu goi: Tay hoac Thay Ten goi khac: Tay Thanh, Man Thanh, Tay Muoi, Tay Muong, Hang Tong, Tay Do, Tho.Nhom đia phuong: Nganh Đen (Tay Đam), Nganh trang (Tay Đon hoac Khao). Dan so: 1.040.549 nguoi.Ngon ngu: Thuoc nhom ngon ngu Tay - Thai (ngu he Thai - Ka Đai)
Nguoi Thai som đi vao nghe trong lua nuoc trong he thong thuy loi thich hop đuoc đuc ke nhu mot thanh ngu - "muong, phai, lai, lin" (khoi muong, đap đap, dan nuoc qua vat chuong ngai, đat mang) tren cac canh đong thung lung. Ho lam ruong cay mot vu lua nep, nay chuyen sang 2 vu lua te. Ho con lam nuong đe trong them lua, ngo, hoa mau, cay thuc pham va đac biet bong, cay thuoc nhuom, dau tam đe det vai.
To tien nguoi Viet tu rat xa xua đa đinh cu chac chan o Bac bo va bac Trung bo. Trong suot tien trinh phat trien cua lich su Viet Nam, nguoi Viet luon la trung tam thu hut va đoan ket cac dan toc anh em xay dung va bao ve To quoc.

Ten goi khac: Kinh Dan so: 55.900.224 nguoi, chiem 86,83% dan so toan quoc.Ngon ngu: Nguoi Viet co tieng noi va chu viet rieng. Tieng Viet nam trong nhom ngon ngu Viet Muong (ngu he Nam A). Nong nghiep lua nuoc đa đuoc hinh thanh va phat trien o nguoi Viet tu rat som.
Nguoi Khang la mot trong so cac dan toc cu tru lau đoi nhat o mien Tay Bac nuoc ta. Nuong ray la hinh thai kinh te chu đao voi cach thuc phat đot, choc lo tra hat. Co the phan thanh 3 nhom:
Nhom song du canh du cu: lam ray.
Nhom du canh ban đinh cu: lam ray ket hop lam ruong.
Nhom đinh canh đinh cu: lam ruong ket hop lam ray. Tap quan trong lua nep ket hop trong ngo, san, vung... Chan nuoi kha phat trien: lon, ga, vit, trau, bo. Nghe phu noi tieng la đan lat đo gia dung (hom, ghe may, may, gui...) Nguoi Khang gioi đong va đi thuyen đoc moc, thuyen đuoi en. Thuyen cua ho đong đuoc cac dan toc anh em ua mua dung.
Nguoi La Chi co lich su cu tru lau đoi o Ha Giang, Lao Cai.
Ten tu goi: Cu te.Ten goi khac: Tho Đen, Man, Xa.Dan so: 7.863 nguoi. Ngon ngu: Tieng noi thuoc nhom ngon ngu Ka Đai (ngu he Thai – Ka Đai), cung nhom voi tieng La Ha, Co Lao, Pu Peo.
Nguoi La Chi gioi nghe khai khan va lam ruong bac thang, trong lua nuoc. Ho gat lua nep bang hai nhat con gat lua te bang liem, đap lua vao mang go lay thoc ngay o ngoai ruong. Ho su dung ca ba loai nuong voi cac cong cu san xuat khac nhau: gay choc lo, cuoc, cay. Nguoi ta danh nuong tot nhat đe trong cham, bong.
Nguoi La Ha co mat som o mien Tay Bac nuoc ta. Theo nhung tai lieu chu Thai co thi vao the ky XI, XII khi nguoi Thai Đen thien di toi vung đat nay, ho đa gap to tien cua nguoi La Ha hien nay. Chinh vi vay, khi lam le cung Muong, nguoi Thai van con tuc đat co "trau trang" đe te than ¡m Poi - mot thu linh noi tieng cua nguoi La Ha vao đau the ky XI.
Nguoi La Ha bat đau lam ruong nuoc nhung loai hinh kinh te chinh van la nuong ray du canh du cu va san bat, hai luom. Phuong thuc canh tac đon gian, dung gay choc lo va dao phat nuong. Cay trong chu yeu la lua nep, ngo, đau tuong, bong. Phu nu La Ha khong biet det vai, do đo ho phai đem bong đoi vai cua nguoi Thai đe may mac.
Nguoi San Chay tu Trung Quoc di cu sang cach đay khoang 400 nam. Ten tu goi: San Chay. Ten goi khac: Hon Ban, Chung, Trai... Nhom đia phuong: Cao Lan va San Chi. Dan so: 114.012 nguoi. Ngon ngu: Tieng Cao Lan thuoc nhom ngon ngu Tay - Thai (ngu he Thai - Ka Đai) con tieng San Chi thuoc nhom ngon ngu Han (ngu he Han Tang).
San xuat: La cu dan nong nghiep, lam ruong nuoc thanh thao nhung nuong ray van co vai tro to lon trong đoi song kinh te va phuong thuc canh tac theo loi choc lo, tra hat van ton tai đen ngay nay. Đanh ca co vi tri quan trong. Voi chiec vot om va chiec gio co hom viec đanh ca đa cung cap them nguon thuc pham giau đam, gop phan cai thien bua an.
Nguoi Hoa di cu đen Viet Nam vao nhung thoi điem khac nhau tu the ky XVI, va sau nay vao cuoi thoi Minh, đau thoi Thanh, keo dai cho đen nua đau the ky XX.
Ten goi khac: Khach, Han, Tau.Nhom đia phuong: Quang Đong, Quang Tay, Hai Nam, Trieu Chau, Phuc Kien, Sang Phang, Xia Phong, Thoong Nhan, Minh Huong, He...Dan so: 900.185 nguoi.Ngon ngu: Tieng noi thuoc nhom ngon ngu Han (Ngu he Han - Tang).
Nguoi Hoa o vung nong thon chu yeu song bang nghe nong, coi lua nuoc la đoi tuong canh tac chinh, o cac thanh pho, thi xa, thi tran ho lam nghe dich vu, buon ban... Tieu thu cong nghiep kha phat trien nhu nghe gom (Quang Ninh, Song Be, Đong Nai), lam giay suc, lam nhang (thanh pho Ho Chi Minh)... Mot bo phan nguoi Hoa cu tru o ven bien song chu yeu bang nghe lam muoi va đanh ca. Trong hoat đong san xuat kinh doanh, nguoi Hoa luon coi trong chu "tin".
Nguoi Bo Y di cu tu Trung Quoc sang cach đay khoang 150 nam. Ten tu goi: Bo Y.Ten goi khac: Chung Cha, Trong Gia...Nhom đia phuong: Bo Y va Tu Di.Dan so: 1.420 nguoi.Ngon ngu: Nhom Bo Y noi ngon ngu Tay - Thai (ngu he Thai - Ka Đai), con nhom Tu Di noi ngon ngu Han (ngu he Han - Tang).
Nguoi Bo Y von gioi lam ruong nuoc nhung đen Viet Nam cu tru o vung cao nen chu yeu phai dua vao canh tac nuong ray va lay ngo lam cay trong chinh. Ben canh đo moi gia đinh thuong co mot manh vuon đe trong rau. Ngoai nuoi gia suc, gia cam ho con nuoi ca ruong va biet lam nhieu nghe thu cong nhu det, ren, gom, đuc đa, cham bac, đan lat, lam đo go...
Nguoi Kho Mu la mot trong nhung cu dan đa cu tru lau đoi nhat o mien Tay Bac Viet Nam. Bo phan Kho Mu cu tru tai mien nui cac tinh Thanh Hoa, Nghe An do chuyen cu tu Lao sang.
Ten tu goi: Kmu, Kum Mu.Ten goi khac: Xa Cau, Kha Klau, Mang Cau, Tay Hay, Mun Xen, Pu Thenh, Tenh.Dan so: 42.853 nguoi.Ngon ngu: Tieng noi thuoc nhom ngon ngu Mon-Kho Me (ngu he Nam A).
Kho Mu la cu dan sinh song chu yeu bang canh tac nuong ray nen đuoc goi la "Xa an lua". Ngoai hinh thai du canh du cu la chu yeu, bo phan đinh cu thuong canh tac nuong theo chu trinh vong tron khep kin. Cay trong ngoai lua ngo ra con co bau bi, đo va cac loai cay co cu. Cong cu san xuat gom riu, dao, cuoc, trong đo đang luu y nhat la chiec gay choc lo. Hoac gay đon hoac gay kep (bit sat) co the dung nhieu nam. Hai luom va san ban van co vai tro quan trong trong đoi song kinh te. Nghe phu gia đinh chu yeu la đan lat đo gia dung. Mot so noi biet them nghe ren, moc, det vai. Viec trao đoi, mua ban chu yeu la hinh thuc hang đoi hang. Vo oc "kxoong" truoc kia đuoc coi nhu vat ngang gia. Nguoi Kho Mu chan nuoi trau, bo, lon, ga phuc vu suc keo va nhu cau tieu dung, tin nguong.
Nguoi Lo Lo la cu dan co mat rat som o vung cuc bac cua Ha Giang. Ten tu goi: Lo Lo.Ten goi khac: Mun Di, Di, Man Di, La La, Qua La, O Man, Lu Loc Man.Nhom đia phuong: Lo Lo hoa va Lo Lo đen.Dan so: 3.134 nguoi.Ngon ngu: Tieng noi thuoc nhom ngon ngu Tang-Mien (ngu he Han-Tang), gan voi Mien hon.
Nguoi Lo Lo chu yeu lam ruong nuoc va nuong đinh canh voi cac cay trong chinh nhu lua nep, lua te va ngo. Chan nuoi gia đinh tuong đoi phat trien va la mot nguon loi đang ke.
Nguoi Muong: Nong nghiep ruong nuoc chiem vi tri hang đau, cay lua la cay luong thuc chinh. Cong cu lam đat pho bien la chiec cay chia voi va chiec bua đon, nho co rang bang go hoac tre. Lua chin dung hai gat bo thanh cum gui ve nha phoi kho xep đe tren gac, khi can dung, lay tung cum bo vao mang go, dung chan cha lay hat roi đem gia. Trong canh tac ruong nuoc, nguoi Muong co nhieu kinh nghiem lam thuy loi nho.
Ten tu goi: Mol (hoac Mon, Moan, Mual).Nhom đia phuong: Ao Ta (Au Ta), Moi Bi.Dan so: 914.596 nguoi.Ngon ngu: Tieng noi thuoc nhom ngon ngu Viet - Muong (ngu he Nam A).Lich su: Cung nguon goc voi nguoi Viet cu tru lau đoi o vung Hoa Binh, Thanh Hoa, Phu Tho...
Nguoi Ngai sinh song trong noi đia lay viec trong lua nuoc lam nguon song chinh. Ngoai ra ho con trong ngo, khoai, san, chan nuoi... Bo phan o ven bien va hai đao song bang nghe đanh ca la chu yeu. Thu cong nghiep voi cac nghe nhu lam manh truc, det chieu, moc, ne, ren, gach ngoi, nung voi... cung đong vai tro đang ke trong đoi song cua nguoi Ngai.
Ten tu goi: San Ngai.Ten goi khac: Ngai Hac Ca, Ngai Lau Man, He, Sin, Đan, Le, Xuyen.Dan so: 1.154 nguoi.Ngon ngu:Thuoc nhom ngon ngu (Mieu-Dao) He ngon ngu H'Mong-Mien.Lich su: Nguoi Ngai co nhieu goc khac nhau va thien di toi Viet Nam lam nhieu đot. Qua trinh nay dien ra suot thoi ky Trung va Can đai.
Nguoi San Diu co lam ruong nuoc nhung khong nhieu, canh tac ruong kho la chinh. Ngoai cac loai cay trong thuong thay o nhieu vung nhu lua, ngo, khoai, san... ho con trong nhieu cay co cu. Tu rat lau ho biet dung phan bon ruong. Nho đap them mui phu, luoi cay cua ho tro nen ben, sac va thich hop hon voi viec cay o noi đat cung, nhieu soi đa.
Ten tu goi: San Deo Nhin (Son Dao Nhan).Ten goi khac: Trai, Trai Đat, Man Quan coc, Man Vay xe...Ngon ngu: Nguoi San Diu noi tho ngu Han Quang Đong (ngu he Han - Tang).Dan so: 91.530 nguoi.Lich su: Nguoi San Diu di cu đen Viet Nam khoang 300 nam nay.


= Tai nguyen =

Đat: Lao Cai Co 10 nhom đat chinh, đuoc chia lam 30 loai đat. 10 nhom đat la: đat phu sa, đat lay, đat đen, đat đo vang, đat mun vang đo, đat mun alit tren nui, đat mun tho tren nui, đat đo vang bi bien đoi do trong lua, đat xoi mon manh tro soi đa va đat doc tu.
Nuoc: he thong song suoi day đac đuoc phan bo kha đeu tren đia ban tinh voi hai con song lon chay qua la song Hong va song Chay bat nguon Trung Quoc va hang nghin song, suoi lon nho. Đay la đieu kien thuan loi cho Lao Cai phat trien cac cong trinh thuy đien vua va nho. Tren đia ban tinh co bon nguon nuoc khoang, nuoc nong co nhiet đo khoang 40 °C va nguon nuoc sieu nhat o huyen Sa Pa, hien chua đuoc khai thac, su dung.
Rung: 278.907 ha, chiem 43,87% tong dien tich tu nhien, trong đo co 229.296,6 ha rung tu nhien va 49.604 ha rung trong, rat phong phu ca ve so luong loai va tinh đien hinh cua thuc vat. Đong vat rung Lao Cai co 442 loai chim, thu, bo sat, ech nhai.
Khoang san: Lao Cai đa phat hien đuoc 150 mo va điem mo voi tren 30 loai khoang san, trong đo co mot so mo chat luong thuoc loai quy mo lon nhat nuoc va khu vuc nhu: mo apatit Cam Đuong voi tru luong 2,5 ty tan, mo sat Quy Xa tru luong 124 trieu tan, mo đong Sin Quyen tru luong 53 trieu tan, mo Molipden O Quy Ho tru luong 15,4 nghin tan.


= Ha tang =
Lao Cai la mot trong so it tinh mien nui co mang luoi giao thong van tai đa dang, bao gom: đuong bo, đuong sat, đuong song, va hien tai đang xay dung san bay Sa Pa o đia ban xa Cam Con, huyen Bao Yen, du kien đi vao hoat đong nam 2026.
Đay cung la điem cuoi cua đuong cao toc Noi Bai – Lao Cai tai vi tri đau noi voi đuong cao toc Con Minh – Ha Khau thuoc phuong Duyen Hai, thanh pho Lao Cai. Tuyen đuong nay đi qua đia ban 4 huyen thi: Van Ban, Bao Yen, Bao Thang va thanh pho Lao Cai.
Đuoc thiet ke theo tieu chuan đuong cao toc hien đai nhat Viet Nam voi toc đo chay xe toi thieu tu 80 km – 100 km/h, Du an co tong muc đau tu len toi 19.984 ty đong (1,249 ty USD), trong đo 1,096 ty USD la von vay cua Ngan hang Phat trien chau A (ADB). Đay la du an đuong cao toc đau tien tai Viet Nam đuoc xay dung do nha đau tu (Cong ty Đau tu Phat trien đuong cao toc Viet Nam - VEC) tu huy đong von, khong su dung von ngan sach nha nuoc.
Voi tong muc đau tu len toi 1,24 ty USD, Du an co the coi la "mot goi kich cau lon" đau tu vao linh vuc đuong bo cho vung Tay Bac va cac tinh thuoc luu vuc song Hong. Tuyen đuong cao toc tu Lao Cai ve Ha Noi co y nghia quan trong khong chi o tam quoc gia ma con la con đuong thuc đay phat trien kinh te cua 6 nuoc trong tieu vung song Me Kong la: Campuchia, Lao, Myanmar, Thai Lan, Trung Quoc va Viet Nam. Toan bo du an đuoc hoan thanh vao nam 2014, du kien hoan von sau 32 nam khai thac thu phi, voi muc phi la 1000 đong/km/phuong tien quy đoi.
Tuyen đuong sat Ha Noi - Lao Cai dai 296 km, đoan qua đia phan Lao Cai dai 62 km đuoc noi voi đuong sat Trung Quoc, nang luc van tai khoang 1 trieu tan/nam va hang ngan luot khach/ngay đem.


Du lich Voi 25 dan toc cung sinh song, Lao Cai tro thanh manh đat phong phu ve ban sac van hoa, ve truyen thong lich su, di san van hoa. Trong đo Nguoi Viet chiem so đong, co mat kha som va đac biet chiem ti le cao trong nhung nam 1960 boi phong trao khai hoang va can bo đuoc đieu đong tu thanh pho Hai Phong cac tinh Phu Tho,Thai Binh, Ha Nam...len. Trong so cac dan toc khac thi đong hon ca la Nguoi H'Mong, Tay, Dao, Nguoi Day,... Nguoi Hoa chiem ti le đang ke. Chinh su phong phu ve đoi song cac dan toc đa tao ra mot ban sac rieng cua Lao Cai. Viec cac tinh Phu Tho, Yen Bai, Lao Cai cung phoi hop tien hanh khai thac Du lich ve coi nguon chinh la phat huy the manh nay va đa thu hut đuoc du quan tam cua du khach.
La tinh mien nui cao, đang phat trien nen Lao Cai con giu đuoc canh quan moi truong đa dang va trong sach. Đay se la đieu quan trong tao nen mot điem du lich ly tuong đoi voi du khach trong va ngoai nuoc.
Khu du lich nghi mat Sa Pa - la mot trong 21 khu du lich quoc gia cua Viet Nam. Đay la khu du lich noi tieng hoi tu đu nhung gia tri van hoa đac sac, lau đoi cua nhieu dan toc ban đia cung voi khung canh thien nhien nui non hung vi va khi hau mat me mang theo sac thai cua vung on đoi voi nhiet đo trung binh 15-18 °C. Sa Pa nam o đo cao trung binh tu 1.200 m - 1.800 m, khi hau mat me quanh nam, co phong canh rung cay nui đa, thac nuoc va la noi hoi tu nhieu hoat đong van hoa truyen thong cua đong bao cac dan toc nhu cho vung cao, cho tinh Sa Pa. Sa Pa la mot trong nhung đia điem hiem hoi co tuyet roi tai Viet Nam, tu 1957 toi 2013 đa co  21 lan tuyet roi tai Sa Pa. Lan tuyet roi manh nhat vao ngay 13 thang 2 nam 1968, lien tuc tu 3 gio sang đen 14 gio cung ngay, day toi 20 cm.
Day nui Hoang Lien Son co đinh Fansipan đuoc menh danh la noc nha cua ba nuoc Đong Duong (Viet Nam, Lao va Campuchia)  va co khu bao ton thien nhien Hoang Lien đa dang sinh hoc, hap dan nhieu nha khoa hoc, khach du lich đen tham quan, nghien cuu.
Lao Cai co nhieu đia danh lich su, hang đong tu nhien va cac vung sinh thai nong nghiep đac san nhu man Bac Ha, rau on đoi, cay duoc lieu quy, ca hoi, ca tam...
Cap cua khau quoc te Lao Cai (Viet Nam) - Ha Khau thuoc Van Nam (Trung Quoc) tach nhau qua song Nam Thi cung la mot điem du lich thu vi cho nguoi tham quan.


Hinh anh Van hoa Cu dan sinh song o tinh Lao Cai gom nhieu dan toc khac nhau. Moi dan toc đeu co nhung phong tuc, tap quan, trang phuc, kieu kien truc khac nhau mang dau an van hoa rieng. Đac điem nay đa tao cho Lao Cai buc tranh van hoa rat đa dang va phong phu.
Net van hoa đac sac cua tinh la nhung phien cho vung cao. Cho khong chi la noi mua ban, trao đoi hang hoa ma phien cho o đay cung la dip giao luu, hat mua, vui choi. Cho con la noi trai gai ho hen, gap go hay tim hieu ban đoi...
Cac dan toc trong tinh co mot kho tang van hoa nghe thuat dan gian rat đa dang nhu truyen co, tho ca, tuc ngu. Nguoi Tay co loi hat giao duyen kha pho bien voi cac lan đieu nhu luon, phong slu... Nguoi Muong co hat xec bua, hat bo meng, hat đong dao, hat ru... Nguoi Dao thich mua. Nguoi Thai co cac đieu mua xoe, sap, hat tho... Nguoi H'Mong lai co đieu thoi khen hay dung ken la, đan moi đe trao đoi tam tinh... Mot so le hoi van hoa tieu bieu o Lao Cai:
Hoi mua xoe o Ta Chai
Đay la le hoi cua nguoi Tay o Ta Chai dien ra cao ram thang Gieng hang nam đe suy ton Than Nong, mot vi than cai quan ruong nuong. Trong le hoi co nghi le va nhieu tro choi dan gian thu vi, đam ban sac dan toc vung nui.
Hoi choi nui mua xuan
La le hoi cua nguoi H'Mong con đuoc goi la Gau Tao hay San Sai. Le hoi thuong dien ra sau Tet nguyen đan. Hoi mang mau sac tin nguong nhu cau may, cau menh, cau phuc... va con la noi vui choi nhu đoi nam nu, ban no, hat giao duyen, mua khen, nem pa pao (giong qua con)...
Tet nhay cua nguoi Dao Đo
Khoang cuoi gio Thin đau gio Ty ngay mung mot hoac mung hai Tet ba dong ho lon o Ta Phin la Ly, Ban, Trieu to chuc nhay trong nha ong truong ho. Toan bo co 14 đieu nhay nhu: mo đuong, bac cau đua đon than linh, chao to tien bo me, moi len nuong, tieu nu giang tran, to su, thay ca ve du Tet... Sau đo la le ruoc va tam tuong to tien. Tet nhay giau ban sac, đoc đao, đam tinh nhan van.
Hoi Long Tong cua nguoi Tay
Đay la le hoi cua nhieu tinh co nguoi Tay sinh song trong đo co huyen Van Ban, tinh Lao Cai. Le hoi to chuc vao thang Gieng. Le hoi phan anh uoc nguyen đuoc mua, con nguoi khoe manh, sinh nhieu con chau... Phan le co nhieu nghi thuc nhu ruoc nuoc, cung than ban, than nui, than suoi, cung cay. Trong le hoi con co rat nhieu tro choi.
Le hoi Roong Pooc cua nguoi Day
Đay la le hoi cua nguoi Day o Ta Van, thi xa Sa Pa đuoc đuoc to chuc vao ngay Thin đau tien cua thang Gieng hang nam. Đay la le hoi cau mua thu hut đong đao dan quanh vung Muong Hoa nen đa tro thanh le hoi chung.
Le Lap tich cua nguoi Dao
Le hoi o vung Khe Ma, Bao Thang đuoc to chuc truoc hoac sau Tet. Đay la nghi le cua cac gia đinh khi co con trai 14 - 15 tuoi thi moi thay đen lam le. Nghi le co nhay tu thap xuong luoi vong, le ran day. Nghi le cung la ngay vui cua cong đong. Sau nghi le co mua trong đat, mua sap, mua ga, ca hat...


Am thuc = Đac điem =
Lao Cai la tinh co nhieu đac san am thuc phong phu va đac sac. Co đuoc đieu nay vi đay la noi co nhieu dan toc đang sinh song trong đo co dan toc Mong, Dao, Tay, Day, Nung la nhieu nhat. Moi dan toc lai co nhung mon am thuc đac trung rieng. Nguoi Mong sinh song nhieu nhat o cac huyen Muong Khuong, Si Ma Cai, Sa Pa, Bat Xat, Bac Ha voi nhung am thuc pho bien nhu lon cap nach, ga đen, thang co, men men, thit gac bep... Nguoi Dao sinh song nhieu nhat o cac huyen thap va cac huyen huu ngan song Hong voi cac am thuc nhu lap xuong, xoi mau, banh la rung, thit nuong... Nguoi Tay sinh song chu yeu o cac huyen thap nhu Bao Yen, Bao Thang, Van Ban co cac am thuc nhu com lam, banh chung đen, xoi ngu sac, pho chua, banh khao, lap xuong... Cong đong nguoi Dao va nguoi Tay do cung sinh song gan nhau nen net am thuc co phan hoi tuong đong. Nguoi Nung o Lao Cai sinh song chu yeu o cac huyen Si Ma Cai, Muong Khuong, Bac Ha cung co cac mon an đac trung cua dan toc va anh huong cua am thuc nguoi Mong do cung sinh song. Ngoai ra con nguoi Day o Bat Xat va so it cac dan toc khac nhu Ha Nhi, Phu La, Bo Y, La Chi, Muong... cang lam them phong phu ve am thuc.
Su giao thoa giua van hoa am thuc nguoi Kinh o vung đong bang song Hong nhu cac tinh Thai Binh, Hai Duong, Nam Đinh... voi nhieu nguoi truoc đay len lap nghiep sinh song va o lai đa mang đen va đe lai tai noi đay.
Su phan hoa đa dang cua tu nhien, tu vung thung lung bang phang va nui thap o Bao Yen, Bao Thang đen vung nui cao Sa Pa, Bat Xat; tu vung mua nhieu suon đong Hoang Lien Son đen vung nui đa, vung cao nguyen Bac Ha, vung it mua hon, vung Muong Khuong, Si Ma Cai lam đa dang he thuc vat tu cac đac san nhiet đoi pho bien đen cac loai rau cu qua, duoc lieu lam thuc pham, duoc lieu quy cua vung on đoi nhu rau cai meo, rau cu khoi, đo trong, cai xoan, đuong quy, mac cop, đao, tao, sa nhan, hong, atiso...


Ghi chu Tham khao Lien ket ngoai Tinh Lao Cai Luu tru ngay 6 thang 3 nam 2010 tai Wayback Machine