Song Amur hay Hac Long Giang (tieng Nga: Амур; tieng Trung gian the: 黑龙江, phon the: 黑龍江. binh am: Heilong Jiang), tuc "Hac Long Giang" hay la "song Rong đen"; tieng Mong Co: Хара-Мурэн, Khara-Muren co nghia la "song Đen"; tieng Man: Sahaliyan Ula cung co nghia la "song Đen"), voi tong chieu dai len đen 4.444 km, no tro thanh con song lon thu 10 tren the gioi, tao thanh bien gioi tu nhien giua mien Vien Đong cua Nga va vung Man Chau (tinh Hac Long Giang) cua Trung Quoc.


Ten goi Trong lich su, nguoi ta thuong goi mot con song chi đon gian la "nuoc". Co nhung tu tuong tu cho "nuoc" hoac "song" trong mot so ngon ngu A chau: vi du: 물 mul ("nuoc") trong tieng Trieu Tien, muren hoac moron ("song") trong tieng Mong Co va 水 midu> mizu ("nuoc") trong tieng Nhat. Ten "Amur" co the đa phat trien tu mot tu goc cua nuoc, ket hop voi mot cong cu sua đoi kich thuoc cho "Nuoc lon".
Ten tieng Trung Quoc cua song, Hac Long Giang (黑龍江), co nghia la song Rong Đen, va ten tieng Mong Co cua no, Khar moron (Cyrillic: Хар мөөөө), co nghia la Song Đen.
Song Amur đuoc goi la Hara-Muren trong tieng Mong Co, Silkar o Tungusian, Sahaliyan Ula o Man Chau.
Ten co cua no la Yushui, Wanshui va Heishui. Ten tieng Nga Amur co nguon goc tu ten tieng Mong Co Amar, co nghia la yen tinh hoac yen binh.


Lich su Truoc khi nguoi Nga đat chan đen vung nay vao the ky 19, song Amur đa đuoc nguoi Man đat ten la sahaliyan ula, co nghia la Hac giang (song Đen), la noi to tien ho đa sinh song trong mot thoi gian dai va nha Thanh luon coi con song nay nhu la mot dong song linh thieng.
Trong nhieu tu lieu lich su đa co hai thuc the đia chinh tri đuoc biet đen nhu la Noi Man Chau va Ngoai Man Chau. Tinh Hac Long Giang cua Trung Quoc nam o phia nam con song nay va đuoc đat ten theo ten goi trong tieng Trung cua con song, cung nhu tinh Amur cua Nga nam o phia bac con song.
Song Amur la mot bieu tuong va la mot yeu to đia chinh tri quan trong trong quan he Nga-Trung. Song Amur đa co tam quan trong đac biet trong thoi ky sau su chia re ve chinh tri giua Trung Quoc va Lien Xo trong thap nien 1960.
Đoi voi nhieu cu dan đinh luong hang the ky cua Thung lung Amur bao gom cac dan toc Tungus (Evenk, Solon, Ducher, Nu Chan, Nanai, Ulch), Mong Co (Daur), mot so nguoi Ainu va, gan noi cua ho, nguoi Nivkh. Đoi voi nhieu nhom trong so nay, đanh bat ca o Amur va cac nhanh song cua no la nguon sinh ke chinh cua ho. Cho đen the ky 17, nhung nguoi nay khong đuoc nguoi chau Au biet đen va ngay ca nguoi Han o Trung Quoc đai luc cung it biet đen, đoi khi ho goi chung la nhung Da Nhan Nu Chan. Thuat ngu tieng Trung Yupi Dazi 魚皮韃子 (Ngu Bi Đat Tu, "Tatars (That Đat) da ca") đa đuoc ap dung cho nguoi Nanai va cac nhom lien quan, do quan ao truyen thong lam bang da ca cua ho.
Nguoi Mong Co, cai tri khu vuc vao thoi nha Nguyen, đa thiet lap mot su hien dien quan su han che tren vung ha luu Amur trong the ky 13 va 14; tan tich cua mot ngoi đen thoi Nguyen đa đuoc khai quat gan lang Tyr. 

Vao giai đoan cam quyen cua cac Hoang đe Minh Thanh To va Minh Tuyen Tong (đau the ky 15), trieu đai nha Minh đa đen Amur trong no luc cua ho đe thiet lap quyen kiem soat cac vung đat tiep giap voi Trung Quoc o phia đong bac, sau nay đuoc goi la Man Chau. Cac cuoc tham hiem do thai giam Yishiha đung đau đa đen Tyr nhieu lan trong khoang thoi gian tu 1411 đen đau nhung nam 1430, xay dung lai (hai lan) Đen Yongning va co đuoc it nhat la su trung thanh danh nghia cua cac bo lac ha luu Amur voi chinh quyen nha Minh. Mot so nguon tin cung cho biet su hien dien cua Trung Quoc trong cung thoi ky o giua song Amur - mot phao đai ton tai o Aigun trong khoang 20 nam trong thoi Thanh To o ​​bo trai (phia tay bac) cua Amur o ha luu tu cua song Zeya. Aigun trieu đai nha Minh nay nam o bo đoi dien voi Aigun sau nay đuoc di doi sau thoi nha Thanh. Trong moi truong hop, su hien dien cua nha Minh tren Amur chi ton tai trong mot thoi gian ngan; Ngay sau khi Minh Thanh To qua đoi, bien gioi cua nha Minh đa rut ve mien nam Man Chau.
Anh huong van hoa va ton giao cua Trung Quoc nhu Tet Nguyen Đan, "Than Trung Quoc", cac hoa tiet Trung Quoc nhu rong, xoan oc, cuon, va hang hoa vat chat nhu nong nghiep, chan nuoi, suoi am, noi nau sat, lua va bong lan truyen giua nguoi ban xu Amur chang han nhu Udeghes, Ulchis va Nanai.
Cac cuoc tham hiem Cossack cua Nga do Vassili Poyarkov va Yerofey Khabarov dan đau đa kham pha Amur va cac nhanh cua no lan luot vao nam 1643-44 va 1649-51. Nguoi Cossack đa thanh lap phao đai Albazin o thuong nguon Amur, tai đia điem cua kinh đo cu cua Solon.

Vao thoi điem đo, nha Thanh cua nguoi Man đang ban ron voi viec chinh phuc Trung Quoc; nhung vai thap ky sau, trong thoi Khang Hy (1661-1722), ho chuyen su chu y sang san sau cua nguoi Man Chau o phuong bac. Aigun đuoc tai lap gan đia điem đuoc cho la cua nha Minh vao khoang nam 1683-1684, va mot cuoc tham hiem quan su đa đi nguoc dong đe đanh bai nguoi Nga, noi ma Albazin đa tuoc quyen thong tri cua nha Thanh đe trieu cong chon zibelin ma nguoi Solon va Daur cua khu vuc nay phai lam hang nam. Albazin đa that thu trong mot chien dich quan su ngan vao nam 1685. Đieu uoc Nerchinsk, đuoc ky ket nam 1689, đanh dau su ket thuc cua chien su: ho phai roi khoi toan bo thung lung Amur, va điem hoi tu cua song Shilka va song Argun o ha luu roi vao tay Trung Quoc.

Fedor Soimonov đuoc gui đen đe lap ban đo khu vuc Amur nho đuoc kham pha vao nam 1757. Ong đa lap ban đo Shilka, mot phan trong lanh tho Trung Quoc, nhung đa bi buoc quay tro lai khi đen đoan hop luu voi Argun. Su thinh vuong cua Nga đoi voi Kito giao Chinh thong đoi voi cac dan toc ban đia doc theo song Amur đuoc xem la moi đe doa cua nha Thanh.
Vung Amur van la mot hau phuong tuong đoi cua Đe quoc Thanh trong mot the ky ruoi tiep theo, voi Aigun thuc te la thi tran lon duy nhat tren song. Nguoi Nga xuat hien tro lai tren song vao giua the ky 19, buoc nha Thanh phai giao tat ca cac vung đat phia bac cua dong song cho Đe quoc Nga bang Đieu uoc Ai Hon (1858). Cac vung đat phia đong Ussuri va ha luu Amur cung đuoc Nga mua lai, theo Cong uoc Bac Kinh (1860).
Viec mua lai cac vung đat o Amur va Ussuri đuoc theo sau boi su di cu cua nhung nguoi đinh cu Nga đen khu vuc va xay dung cac thanh pho nhu Blagoveshchensk va sau đo la Khabarovsk.
Vo so tau hoi nuoc song, đuoc xay dung o Anh, đa phuc vu Amur vao cuoi the ky 19. Sa hoang Nicolas II cua Nga, sau đo la Tsarovitch, đa đen tham Vladivostok va sau đo du ngoan tren song. Nao vet khai thac đuoc nhap khau tu My đe lam viec sa khoang vang cua dong song. Hang rao va giao thong đuong song bi can tro rat nhieu boi Noi chien Nga 1918-22. Hong quan Lien Xo co đoi tau Amur Flotilla tuan tra tren song tren nhung chiec thuyen song bi co lap. Trong nhung nam 1930 va trong Chien tranh, nguoi Nhat đa co mot đoi tau rieng tren song. Nam 1945, Lien Xo mot lan nua đua đoi tau cua minh len song. Cac phao ham Yangtse cu cua Đuc la Vaterland va Otter, phuc vu Hai quan Quoc gia Trung Quoc, đa tuan tra Amur trong nhung nam 1920.
Ngay nay, cac nganh kinh te quan trong trong luu vuc song Amur bao gom luyen kim, khai thac quang sat, cac kim loai mau, vang, than, thuy đien, lua mi, ke, đau tuong, nghe ca, go va thuong mai Nga-Trung. Mo dau Đai Khanh, la mo dau lon thu tu tren the gioi, nam gan thanh pho Đai Khanh trong tinh Hac Long Giang, chi cach con song nay vai tram kilomet.


Dong chay Chay doc theo mien đong bac chau A tren 4.444 km (2.761 dam), tu cac day nui o đong bac Mong Co toi bien Okhotsk (gan Nikolayevsk-na-Amure), no tuoi tieu cho mot khu vuc đang ke, bao gom nhieu loai canh quan đa dang nhu hoang mac, thao nguyen, lanh nguyen va rung taiga, cuoi cung chay vao Thai Binh Duong thong qua eo bien Tatar.
Phan chieu dai chinh cua song Amur la 2.874 km. Con song bat đau tren nhung ngon đoi o phia tay cua Đong Bac Trung Quoc o đo cao 303 met (994 ft) sau khi co su hop luu cua hai song Shilka va Argun tai gan thon Linh Lac Co (洛古河, mien tay huyen Mac Ha (漠河) thuoc tinh Hac Long Giang, Trung Quoc) va Pokrovka (Nga) đe tro thanh song Amur. No chay ve phia đong tao thanh bien gioi giua Trung Quoc va Nga, va tu tu tao ra mot vong cung lon ve phia đong nam khoang 400 km (250 dam), nhan đuoc nhieu nhanh song va đi qua nhieu thi tran nho. Tai Ho Ma, no đuoc nhap vao boi mot nhanh chinh, Ho Ma He. Sau đo, no tiep tuc chay ve phia nam cho đen khi, giua cac thanh pho Blagoveshchensk o Nga va Hac Ha o Trung Quoc, no mo rong đang ke khi no đuoc noi voi mot trong nhung nhanh song quan trong nhat cua no la song Zeya.
Song Amur sau đo uon thanh hinh vong cung o phia đong va quay ve huong đong nam mot lan nua tai nga ba song voi song Bureya, sau đo khong nhan đuoc mot nhanh quan trong nao trong gan 250 km (160 dam) truoc khi hop luu voi nhanh song lon nhat cua no, Tung Hoa, tai Đong Giang. Tai noi hop luu voi Tung Hoa, dong song re theo huong đong bac, chay ve phia Khabarovsk, noi no noi voi Ussuri va tu đo ngung xac đinh bien gioi Nga-Trung Quoc. Bay gio, dong song lan rong ra nhu mot con song phan dong, chay theo huong bac-đong bac qua mot thung lung rong o phia đong nuoc Nga, đi qua Amursk va Komsomolsk-na-Amure. Thung lung thu hep sau khoang 200 km (120 dam) va dong song lai chay ve phia bac tren đong bang tai nga ba song voi Amgun. Khong lau sau, Amur chay manh ve phia đong va vao mot cua song tai Nikolayevsk-na-Amure, khoang 20 km (12 mi) ve phia ha luu, no chay vao Eo bien Tatar.
Cac song nhanh chinh la:

Ingoda,
Onon,
Shilka,
Kherlen,
Argun,
Zeya,
Selemdzha
Bureya,
Tung Hoa,
Non Giang
Ussuri,
Amgun
Song Amur la ranh gioi tu nhien cua tinh Hac Long Giang thuoc Trung Quoc o phia nam voi tinh Amur, tinh tu tri Do Thai (Evreyskaya avtonomnaya oblast) va vung Khabarovsk thuoc Nga o phia bac. Phan ha luu song Amur chay qua vung Khabarovsk. No chay qua cac thanh pho sau:

Ho Ma (Trung Quoc, bo nam)
Blagoveshchensk (Nga, bo bac)
Hac Ha (Trung Quoc, bo nam)
Gia Am (Trung Quoc, bo nam)
Đong Giang (Trung Quoc, bo nam)
Phu Vien (Trung Quoc, bo nam)
Khabarovsk (Nga, bo nam)
Komsomolsk-na-Amur (Nga, bo bac)
Amursk (Nga, bo bac)
Nikolayevsk-na-Amur (Nga, bo bac)


Moi truong hoang da Nguoi ta tin rang co it nhat 123 loai ca tu 23 ho sinh song o Amur. Phan lon la thuoc phan ho Gobioninae thuoc bo Ca chep, theo sau la so luong ho Ca hoi. Mot so loai la đac huu. Pseudaspius va Mesocottus la cac chi đon loai chi đuoc tim thay o Amur va mot so song ven bien gan đo.
Bon loai thuoc ho Ca tam co the đuoc tim thay: Ca tam Kaluga, ca tam Amur, ca tam Sakhalin va ca tam nho. Ca tam Kaluga va Amur la loai đac huu. Ca tam nho đuoc gioi thieu tu song Obi vao nhung nam 1950.
Luu vuc song la noi sinh song cua nhieu loai ca san moi lon nhu ca loc Trung Quoc, ca taimen, ca nheo song Amur, ca chep cung nhu cac quan the phan bo cuc bac cua rua mai mem bac Trung Quoc va sen hong.


Cau va đuong ham Cay cau lau dai đau tien bac qua song Amur, Cau Khabarovsk voi chieu dai tong the 2.590 met (8.500 ft), đuoc hoan thanh vao nam 1916, cho phep cac đoan tau tren Đuong sat xuyen Sibir đi qua song quanh nam ma khong can su dung pha hoac đuong ray tren đinh bang song. Nam 1941, mot đuong ham đuong sat cung đuoc bo sung.
Sau đo, mot cay cau đuong bo va đuong sat ket hop qua Amur tai Komsomolsk-on-Amur (1975; 1400 m) va cau đuong bo va đuong sat Khabarovsk (1999; 3890 m) đa đuoc xay dung.
Cau đuong sat Tongjiang-Nizhneleninskoye đa đuoc đe xuat vao nam 2007 boi Valery Solomonovich Gurevich, pho chu tich cua Khu tu tri Do Thai o Nga. Cay cau đuong sat bac qua Amur se ket noi Đong Giang voi Nizhneleninskoye, mot ngoi lang o Khu tu tri Do Thai. Phan cau cua Trung Quoc đa hoan thanh vao thang 7 nam 2016. Vao thang 12 nam 2016, cong viec bat đau o phan cau cua Nga. Cay cau du kien se mo cua vao nam 2020.


Xem them Ho Siberia
Bao Amur
Đia ly Trung Quoc
Đia ly Nga
Tranh chap bien gioi Nga-Trung
Vu no nha may hoa chat Cat Lam nam 2005
Que huong cua ca tam Kaluga (Acipenseriformes)


Tham khao Lien ket ngoai Thong tin va ban đo luu vuc song Amur Luu tru ngay 8 thang 4 nam 2005 tai Wayback Machine