Tchad, quoc hieu la Cong hoa Tchad, la mot quoc gia noi luc tai Trung Phi. Tchad giap voi Libya o phia bac, voi Sudan o phia đong, voi Cong hoa Trung Phi o phia nam, voi Cameroon va Nigeria o phia tay nam va voi Niger o phia tay.
Tchad đuoc chia thanh cac vung: mot đoi sa mac o phia bac, mot vanh đai Sahel kho can o trung tam va mot đoi xa van Sudan phi nhieu hon o phia nam. Quoc gia lay theo ten cua ho Tchad, đay la vung đat ngap nuoc lon nhat tai Tchad va lon thu nhi tai chau Phi. Đinh cao nhat cua Tchad la Emi Koussi tai Sahara, con thu đo N'Djamena la thanh pho lon nhat. Tchad la noi sinh song cua tren 200 dan toc va nhom ngon ngu khac nhau. Tieng A Rap va tieng Phap la cac ngon ngu chinh thuc. Hoi giao va Ki-to giao la cac ton giao đuoc hanh le rong rai nhat.
Bat đau vao thien nien ky thu 7 TCN, loai nguoi di chuyen đen bon đia Tchad voi so luong lon, sau đo mot loat cac quoc gia va đe quoc noi len roi sup đo trong dai Sahel thuoc Tchad, tap trung vao kiem soat cac tuyen đuong mau dich Xuyen Sahara bang qua khu vuc. Phap chinh phuc lanh tho vao nam 1920 va hop nhat no thanh mot phan cua Xich đao chau Phi thuoc Phap. Nam 1960, Tchad gianh đuoc đoc lap duoi quyen lanh đao cua Francois Tombalbaye. Nguoi Hoi giao o phia bac phan uat truoc cac chinh sach cua ong, tinh cam nay bung no thanh mot cuoc noi chien keo dai tu nam 1965. Nam 1978, cac phien quan đanh chiem thu đo va ket thuc quyen lanh đao cua phuong nam. Tuy nhien, cac chi huy phien quan chien đau voi nhau cho đen khi Hissene Habre đanh bai cac đoi thu. Habre bi tuong cua minh la Idriss Deby lat đo vao nam 1990. Tu nam 2003, khung hoang Darfur tai Sudan tran qua bien gioi va khien quoc gia bat on đinh.
Tchad van gap kho khan do bao luc chinh tri va cac no luc đao chinh. Tchad la mot trong so cac quoc gia ngheo nhat va tham nhung nhat tren the gioi; hau het cu dan song trong canh ban cung nho nong nghiep tu cung cap. Tu nam 2003, dau tho tro thanh nguon thu nhap xuat khau chinh cua quoc gia, thay the cong nghiep bong truyen thong.


Lich su Vao thien nien ky thu 7 TCN, cac đieu kien sinh thai hoc tai nua phia bac cua lanh tho Tchad tao thuan loi cho loai nguoi đinh cu va khu vuc nay trai qua gia tang dan so manh. Mot vai trong so cac di chi khao co hoc quan trong nhat tai chau Phi đuoc phat hien tai Tchad, chu yeu tai khu vuc Borkou-Ennedi-Tibesti Region; Mot so co nien đai som hon 2000 TCN.
Trong hon 2.000 nam, bon đia Tchad la noi cu tru cua cac dan toc nong nghiep va đinh cu, tro thanh mot noi gap go cua cac nen van minh, lon nhat trong đo la van minh Sao truyen thuyet voi cac đo tao tac va lich su truyen khau. Sao sup đo truoc Đe quoc Kanem, đay la đe quoc đau tien va keo dai nhat trong so cac đe quoc phat trien tai dai Sahel thuoc Tchad vao cuoi thien nien ky thu 1 CN. Suc manh cua Kanem va cac quoc gia ke thua no dua tren quyen kiem soat cac tuyen đuong mau dich Xuyen Sahara đi qua khu vuc. Cac quoc gia nay, it nhat mac nhan la nguoi Hoi giao, chua tung mo rong quyen kiem soat cua ho xuong cac thao nguyen phuong nam ngoai tru viec đot kich đe bat no le. Trong Kanem, khoang mot pha dan so la no le.

Phap mo rong thuoc đia dan đen viec hinh thanh "Lanh tho quan su quoc gia va xu bao ho Tchad" nam 1900. Đen nam 1920, Phap gianh đuoc quyen kiem soat toan bo thuoc đia va hop nhat no vao Xich đao Phi chau thuoc Phap. Su cai tri cua Phap tai Tchad co đac trung la thieu cac chinh sach nham thong nhat lanh tho va hien đai hoa cham chap so voi cac thuoc đia khac cua Phap.
Phap chu yeu xem thuoc đia la mot nguon khong quan trong ve lao đong chua qua đao tao va bong tho; Phap đua đen san xuat bong quy mo lon vao nam 1929. Chinh quyen thuoc đia tai Tchad thieu nhan luc tram trong va phai dua vao cac cong vu vien toi nguoi Phap. Nguoi Phap chi quan ly hieu qua voi nguoi Sara o phia nam; con su hien dien cua ho đoi voi cac khu vuc phia bac va phia đong theo Hoi giao chi la tren danh nghia. He thong giao duc chiu anh huong tu su bo be nay.
Sau Chien tranh the gioi thu hai, Phap trao cho Tchad đia vi lanh tho hai ngoai va cac cu dan Tchad đuoc trao quyen bau cac đai dien tai Quoc hoi Phap va mot hoi đong lap phap cua lanh tho. Chinh đang lon nhat la Đang Tien bo Tchad (PPT), co co so tai nua phia nam cua thuoc đia. Tchad gianh đuoc đoc lap vao ngay 11 thang 8 nam 1960, lanh đao cua PPT la mot nguoi Sara ten Francois Tombalbaye tro thanh tong thong đau tien.
Hai nam sau, Francois Tombalbaye cam cac chinh đang đoi lap va thiet lap mot he thong đoc đang. Quyen luc đoc đoan cua Francois Tombalbaye va cach quan ly toi khong nhay cam lam tram trong them cang thang giua cac dan toc. Nam 1965, nhung nguoi Hoi giao bat đau tien hanh mot cuoc noi chien. Francois Tombalbaye bi lat đo va sat hai vao nam 1975, song noi loan van tiep tuc. Nam 1979, cac phe phai phien quan đanh chiem thu đo va toan bo chinh quyen trung uong Tchad sup đo. Cac phe nhom vu trang tranh gianh quyen luc, nhieu trong so đo bat nguon tu cuoc noi day o phia bac.
Su tan ra cua Tchad khien vi the cua Phap tai quoc gia nay suy sup. Libya hanh đong đe lap đay khoang trong quyen luc va tro thanh mot thanh phan trong noi chien tai Tchad. Cuoc phieu luu cua Libya ket thuc trong that bai vao nam 1987; khi tong thong than Phap Hissene Habre thu thap đuoc mot phan ung thong nhat chua tung thay tu nhung nguoi Tchad va buoc quan Libya triet thoai khoi lanh tho Tchad.
Hissene Habre cung co che đo đoc tai cua minh thong qua mot he thong quyen luc dua tren tham nhung va bao luc voi hang nghin nguoi đuoc uoc tinh la đa bi giet duoi su cai tri cua ong. Vi tong thong nay uu đai dan toc Daza cua ong va phan biet đoi xu voi cac cuu đong minh la nguoi Zaghawa. Hissene Habre bi tuong duoi quyen la Idriss Deby lat đo vao nam 1990. Cac no luc nham truy to Hissene Habre dan đen viec nguoi nay bi quan thuc tai gia tai Senegal vao nam 2005; vao nam 2013 thi chinh thuc bi buoc toi pham toi ac chien tranh trong thoi gian cai tri.
Idriss Deby co gang hoa giai cac nhom phien quan va khoi đau lai chinh tri đa đang. Nguoi dan Tchad chap thuan mot hien phap moi bang trung cau dan y, va đen nam 1996, Idriss Deby de dang gianh chien thang trong mot cuoc bau cu tong thong canh tranh. Ong chien thang cho nhiem ky thu nhi vao 5 nam sau đo. Khai thac dau bat đau tai Tchad vao nam 2003, đem đen hy vong rang Tchad cuoi cung co mot so co hoi tien đen hoa binh va thinh vuong. Tuy nhien, bat đong noi bo tro nen toi te hon, va mot cuoc noi chien moi bung no. Idriss Deby đon phuong sua đoi hien phap đe loai bo gioi han hai nhiem ky cua chuc tong thong; đieu nay gay nao đong trong xa hoi dan cu va cac đang đoi lap.
Nam 2006, Idriss Deby gianh thang loi cho nhiem ky tong thong thu ba, song cuoc bau cu bi phe đoi lap tay chay. Bao luc sac toc tai đong bo Tchad tang len, Cao uy Lien Hop Quoc canh bao mot cuoc diet chung giong nhu tai Darfur co the xay ra tai Tchad. Nam 2006 va 2008, cac luc luong phien quan tung no luc chiem thu đo bang vu luc, song ca hai lan ho đeu that bai. Mot hiep đinh ve khoi phuc hoa hop giua Tchad va Sudan đuoc ky vao nam 2010 đa đanh dau cham dut cuoc chien 5 nam giua hai ben. Viec han gan quan he khien nhung phien quan Tchad tro ve to quoc tu Sudan, mo cua bien gioi giua hai quoc gia sau 7 nam đong cua, va trien khai mot luc luong chung đe bao ve bien gioi. Vao thang 5 nam 2013, cac luc luong an ninh tai Tchad lam that bai mot cuoc đao chinh chong Tong thong Idriss Deby.


Đia ly Voi dien tich la 1.284.000 kilomet vuong (496.000 dam vuong Anh), Tchad la quoc gia lon thu 21 tren the gioi, lon hon Nam Phi mot chut. Tchad thuoc trung-bac chau Phi, nam giua kinh đo 7°Đ va 24°Đ, giua vi đo 13°B va 24°B.
Tchad giap voi Libya o phia bac, voi Sudan o phia đong, Niger o phia tay, Nigeria va Cameroon o phia tay nam, va phia nam giap voi Cong hoa Trung Phi. Thu đo cua Tchad nam cach cang gan nhat la Douala, Cameroon 1.060 kilomet (660 mi), Do nam xa bien nen Tchad phan lon la co khi hau hoang mac, thinh thoang đuoc goi la "Tam chet cua chau Phi".
Cau truc vat chat chi phoi la mot bon đia rong đuoc bao boc o phia bac, đong va nam boi cac day nui nhu Cao nguyen Ennedi o đong-bac. Ho Tchad von la mot ho rong lon voi dien tich 330.000 kilomet vuong (130.000 dam vuong Anh) 7.000 nam truoc. Song đen the ky XXI thi ho chi con rong khoang 17.806 kilomet vuong (6.875 dam vuong Anh), voi dien tich be mat dao đong manh theo mua, Ho la vung đat ngap nuoc lon thu nhi tai chau Phi. Emi Koussi voi cao đo 3.414 met (11.201 ft) la đinh cao nhat tai Tchad va Sahara, la mot nui lua khong hoat đong tai Day nui Tibesti.
Cac bai co cao va đam lay rong cua khu vuc tao them loi cho cac loai chim, bo sat va thu lon. Cac song chinh cua Tchad la Chari, Logone va cac chi luu cua chung, chung chay tu phia đong nam qua cac xa van phia nam vao ho Tchad.
Moi nam mot he thong thoi tiet nhiet đoi đuoc goi la đoi phuc hop nhiet đoi di qua Tchad tu nam len bac, đem đen mot mua mua keo dai tu thang 5 đen thang 10 o phia nam, va tu thang 6 đen thang 9 tai Sahel. Bien đong ve luong mua đia phuong hinh thanh ba đoi đia ly lon: Sahara nam o mot phan ba phia bac voi luong mua hang nam khap vung duoi 50 milimet (2,0 in); chi đoi khi co cac lum cay co tu sinh la song sot. Nam sat sa mac Sahara la mot vanh đai Sahel o trung bo cua Tchad; luong mua thay đoi tu 300 đen 600 mm (11,8 đen 23,6 in) hang nam. Tai Sahel, mot thao nguyen bui gai (hau het la keo) dan nhuong cho cho xa van Đong Sudan o phia nam. Luong mua hang nam trong vung nay la tren 900 mm (35,4 in).


= Loai hoang da =
Đoi song đong vat va thuc vat tai Tchad tuong ung voi ba đoi khi hau. Tai vung Sahara, thuc vat duy nhat la cac lum cay cha la tai cac oc đao. Cac loai co va keo moc tai vung Sahel. O phia nam co cac thao nguyen rong thich hop cho chan tha gia suc. Nam 2002, co it nhat 134 loai thu, 532 loai chim (354 loai khong di tru va 155 loai di tru), va tren 1.600 loai thuc vat tren khap Tchad.
Voi, su tu, trau, ha ma, te giac, huou cao co, linh duong, bao hoa mai, bao san, linh cau, va nhieu loai ran đuoc phat hien tai Tchad, song hau het loai an thit lon suy giam manh ve so luong ke tu đau the ky XX.
Hoat đong pha rung quy mo rong khien Tchad mat đi cac loai cay nhu keo, bao bap, cha la va co. Đieu nay cung khien moi truong song tu nhien cua cac đong vat hoang da bi mat đi, mot trong cac ly do chinh cung la san ban va chan nuoi gia suc ngay cang tang. Cac đong vat nhu su tu, bao hoa mai va te giac đa bi sat hai gan het.
To chuc Luong-nong tien hanh cac no luc nham cai thien moi quan he giua nong dan, nong-muc dan va muc dan tai Vuon quoc gia Zakouma, Siniaka-Minia, va khu bao ton Aouk tai đong nam bo Tchad nham thuc đay phat trien ben vung. Nam trong no luc bao ton cap quoc gia, tren 1,2 trieu cay đuoc trong lai đe ngan sa mac mo rong, nhan tien cung giup cho kinh te đia phuong bang thu nhap tu cac cay keo, la thu dung đe san xuat gom A Rap, hay tu cac cay an qua.
San ban la van đe nghiem trong tai Tchad, đac biet la voi cho nganh nga voi sinh loi va cung la moi đe doa đoi voi tinh mang cua kiem lam. Voi thuong bi sat hai trong cac đan va quanh cac vuon quoc gia boi cac tho san co to chuc.


Chinh phu va chinh tri Hien phap Tchad quy đinh mot nhanh hanh phap manh do tong thong đung đau, nguoi nay chi phoi he thong chinh tri. Tong thong co quyen bo nhiem thu tuong va noi cac va su dung anh huong đang ke trong viec bo nhiem cac tham phan, tuong linh, quan chuc cap tinh va cac hang ban quoc doanh cua Tchad. Trong cac truong hop đe doa nghiem trong va truc tiep, tong thong hoi y voi Quoc hoi va co the tuyen bo mot tinh trang khan cap. Tong thong đuoc bau truc tiep theo pho thong đau phieu cho mot nhiem ky 5 nam; gioi han nhiem ky đuoc bai bo vao nam 2005, cho phep tong thong duy tri quyen luc sau khi đen gioi han 2 nhiem ky. Hau het cac co van chu chot cua Tong thong Deby la nguoi thuoc dan toc Zaghawa, song cac ca nhan nguoi nam bo va đoi lap cung co hien dien trong chinh phu.
Tchad đuoc Quy Hoa binh (FFP) xep hang la quoc gia that bai, xep hang cao thu bay trong chi so quoc gia that bai vao nam 2007, sau đo xu huong la tang len moi nam. Tchad xep thu 4 trong chi so quoc gia that bai vao nam 2012.
Tham nhung lan tran o moi cap; Chi so nhan thuc tham nhung cua To chuc Minh bach quoc te vao nam 2005 xep Tchad (đong hang voi Bangladesh) la quoc gia tham nhung nhat the gioi. Thu hang cua Tchad ve chi so nay chi cai thien nhe trong nhung nam gan đay. Thu hang nam 2011 la 2/10. Nhung nguoi chi trich Tong thong Deby cao buoc ong nham dung than tin va bo lac chu nghia.
He thong luat phap cua Tchad dua tren dan luat Phap va đieu le tap quan cua nguoi Tchad, song tap quan khong gay tro ngai cho trat tu cong cong va đam bao ve binh đang trong hien phap. Mac du hien phap đam bao tinh đoc lap cua tu phap, song tong thong bo nhiem hau het quan chuc tu phap chu chot. Co quan tu phap toi cao trong he thong tu phap la Toa an Toi cao va Hoi đong Hien phap- hoat đong đay đu tu nam 2000. Toa an Toi cao co mot chanh an do tong thong bo nhiem, va 15 uy vien đuoc bo nhiem tron đoi boi tong thong va quoc hoi. Đung đau Toa an hien phap la chin tham phan đuoc chon cho cac nhiem ky 9 nam. No co quyen xet lai phap luat, cac hiep đinh va thoa thuan quoc te truoc khi chung đuoc thong qua.

Quoc hoi la co quan lap phap, gom 155 nghi vien đuoc bau cho cac nhiem ky 4 nam, tham gia hop ba lan moi nam. Quoc hoi hop thuong ky hai lan moi nam, bat đau vao thang 3 va thang 10 va co the to chuc cac phien hop đac biet khi thu tuong trieu tap. Cac nghi si bau Chu tich Quoc hoi moi hai nam. Chu tich can phai ky hoac bac bo cac đieu lap moi thong qua trong vong 15 ngay. Quoc hoi can phai phe duyet cac ke hoach ve chinh quyen cua thu tuong va co the buoc thu tuong tu chuc bang mot đa so phieu bat tin nhiem. Tuy nhien, neu Quoc hoi tu choi chuong trinh cua nhanh hanh phap hai lan trong mot nam, tong thong co the giai tan Quoc hoi va tuyen bo bau cu nghi vien moi. Trong thuc te, Tong thong co anh huong đang ke đen Quoc hoi thong qua đang cua nguoi nay la Phong trao Ai quoc cuu te (MPS), von chiem đa so lon.
Cho đen khi hop phap hoa cac đang đoi lap vao nam 1992, MPS cua Deby la đang hop phap duy nhat tai Tchad. Ke tu đo co 78 chinh đang đa đang ky tro thanh hoat đong. Nam 2005, cac đang đoi lap va cac to chuc nhan quyen ung ho tay chay trung cau hien phap ma theo đo cho phep Deby co the tai tranh cu nhiem ky thu ba trong khi co cac tuong thuat ve vi pham pho bien trong đang ky cu tri va quyen kiem duyet cua chinh phu đoi voi truyen thong đoc lap trong chien dich. Cac phong vien đanh gia cuoc bau cu tong thong nam 2006 mang tinh hinh thuc, do phe đoi lap cho rang bo phieu la tro he va tay chay no.


= Phan cap hanh chinh =

Ke tu thang 2 nam 2008, Tchad đuoc phan thanh 22 vung. Viec phan chia Tchad thanh cac vung xuat hien vao nam 2003 trong mot qua trinh phi tap trung hoa, khi chinh phu bai bo 14 tinh truoc đo. Moi vung do mot thong đoc đung đau, nguoi nay do tong thong bo nhiem. Duoi cac vung la 61 tinh, đung đau la tinh truong. Cac tinh nay đuoc chia thanh 200 pho tinh, va đuoc chia tiep thanh 446 tong.
Cac tong đuoc du kien thay the bang communautes rurales (xa), song khuon kho phap ly va giam quan van chua hoan tat. Hien phap quy đinh phi tap trung hoa chinh phu đe thuc đay dan cu đia phuong đong mot vai tro tich cuc trong su phat trien cua ho. Hien phap tuyen bo rang moi đon vi hanh chinh đuoc quan ly boi hoi đong đia phuong đuoc bau len, song khong co cuoc bau cu đia phuong nao đuoc tien hanh va cac cuoc bau cu cap xa đuoc len ke hoach to chuc vao nam 2005 đa bi hoan lai nhieu lan.
Cac vung la:


= Quan su =
Nam 2011, Tchad gianh 1,6% GDP cho quan đoi, trong khi ty le vao nam 2009 la 4,2%, la khi quoc gia đang vuong vao noi chien, voi cac phien quan đuoc Sudan ung ho. Đen nam 2013 thi con so nay tang len 2,0% GDP, khi Tchad bat đau can thiep quan su tai bac bo Mali, nham giup Phap va cac quoc gia chau Phi khac khoi phuc chu quyen tai vung phia bac. Quan đoi Tchad co tren 20.350 nhan vien thuong truc va 3 trieu nguoi trong tuoi nghia vu quan su.
Co nhieu nhom noi day tai Tchad trong vai thap nien qua. Nam 2007, mot hiep đinh hoa binh đuoc ky ket ma theo đo tich hop cac binh si cua Mat tran Thong nhat ve Thay đoi dan chu hay "FUC" vao Quan đoi Tchad. Phong trao Cong ly va Dan cu tai Tchad hay "MDJT" cung co xung đot voi luc luong chinh phu vao nam 2003 trong mot no luc nham lat đo Tong thong Idriss Deby. Them vao đo, co nhieu vu xung đot voi cac phien quan Janjaweed cua Sudan tai đong bo Tchad, nhom nay tung dung truc thang vu trang sat hai thuong dan. Hien nay, Lien minh cac luc luong khang chien hay "UFR" la mot nhom phien quan van tiep tuc giao chien voi chinh phu Tchad. Nam 2010, UFR đuoc tuong trinh la co mot luc luong gom 6.000 linh va 300 xe.


Kinh te Chi so phat trien con nguoi cua Lien Hop Quoc xep Tchad vao hang ngheo nhat the gioi, voi tren 80% dan so song duoi muc ngheo kho. GDP (PPP) tren nguoi đuoc uoc tinh la 1.651 USD vao nam 2009. Tchad la mot thanh vien cua Ngan hang Cac quoc gia Trung Phi, Cong đong Kinh te Cac quoc gia Trung Phi (UDEAC) va To chuc ve Hai hoa phap luat thuong nghiep tai chau Phi (OHADA).
Đon vi tien te hien nay cua Tchad la franc CFA. Trong thap nien 1960, nganh cong nghiep khai mo cua Tchad san xuat Natri cacbonat. Cung co cac bao cao ve thach anh chua vang tai tinh Biltine. Tuy nhien, nhieu nam noi chien khien cac nha đau tu nuoc ngoai lo so; ho roi khoi Tchad tu nam 1979 đen 1982 va chi gan đay moi bat đau co niem tin vao tuong lai cua quoc gia nay. Nam 2000, đau tu truc tiep nuoc ngoai quy mo lon trong linh vuc dau mo bat đau, thuc đay trien vong kinh te cua quoc gia.
Tren 80% dan so Tchad dua vao trong trot va chan nuoi cho sinh ke cua ho. Cac loai cay trong va đia điem chan tha cac đan gia suc đuoc xac đinh do khi hau đia phuong. 10% cuc nam cua Tchad la vung đat trong trot phi nhieu nhat cua quoc gia, voi san luong cao ve lua mien, ke. Tai Sahel, chi co cac loai ke cung đuoc trong, va co san luong thap hon nhieu so voi phia nam. Tren mot khia canh khac, Sahel la muc truong ly tuong đoi voi cac đan gia suc thuong mai lon, nhu de, cuu, lua va ngua. Cac oc đao rai rac tren sa mac Sahara cap duong chi cho cac loai cha la va ho đau. Cac thanh pho cua Tchad đoi mat voi kho khan nghiem trong ve co so ha tang đo thi, chi 48% cu dan đo thi tiep can đuoc voi nuoc sach va chi 2% co đieu kien ve sinh co ban.
Truoc khi nganh cong nghiep dau mo phat trien, bong la nganh cong nghiep chi phoi, cung nhu chi phoi ve thi truong lao đong, chiem xap xi 80% thu nhap xuat khau. Bong van la mot mat hang xuat khau chinh, song khong ro ve so luong chinh xac. Phap, Ha Lan, Lien minh chau Au, va Ngan hang Tai thiet va Phat trien Quoc te (IBRD) cung cap tai chinh đe khoi phuc Cotontchad, mot cong ty bong lon tung chiu ton that tu suy giam gia bong tren the gioi. Cac cong ty ban quoc doanh đuoc du kien tu nhan hoa.


= Co so ha tang =

Noi chien lam te liet su phat trien cua co so ha tang giao thong; nam 1987, Tchad chi co 30 kilomet (19 mi) đuong trai nhua. Cac du an cai tao đuong bo giup cai thien mang luoi len 550 kilomet (340 mi) vao nam 2004. Tuy vay, mang luoi đuong bo van han che, đuong bo thuong khong the đi đuoc trong vai thang moi nam. Tchad phai phu thuoc nhieu vao he thong đuong sat cua Cameroon đe van chuyen hang hoa xuat nhap khau cua Tchad đen va đi tu hai cang Douala. Thang 3 nam 2011, Tchad va Cong ty Cong trinh dan dung Trung Quoc (CCECC) ky mot thoa thuan tri gia 7,5 ty USD nham xay dung tren 1.300 km đuong sat kho chuan tai Tchad, ket noi đen bien gioi Sudan va Cameroon.
Linh vuc nang luong cua Tchad phai trai qua nhieu nam quan ly yeu kem tu Hiep hoi nuoc va đien luc (STEE) ban quoc doanh, doanh nghiep nay cung cap đien cho 15% cong dan thu đo va chi 1,5% dan so quoc gia. Hau het nguoi Tchad lay nang luong bang cach đot cac nhien lieu sinh hoc nhu go va phan đong vat.
ExxonMobil dan đau mot tai đoan gom ca Chevron va Petronas đe đau tu 3,7 ty USD nham phat trien tru luong dau mo du tinh la 1 ty thung tai nam bo Tchad. San xuat dau mo bat đau vao nam 2003 voi viec hoan thanh mot đuong ong dan noi cac mo dau o nam bo Tchad voi đau cuoi tren bo bien Đai Tay Duong cua Cameroon. La mot đieu kien vien tro, Ngan hang The gioi yeu cau rang 80% loi nhuan dau mo đuoc danh cho cac du an phat trien. Thang 1 nam 2006, Ngan hang The gioi đinh chi chuong trinh cho vay khi chinh phu Tchad thong qua cac dua luat giam bot so luong nay. Ngay 14 thang 7 nam 2006, Ngan hang The gioi va Tchad ky mot bi vong luc ma theo đo Chinh phu Tchad cam ket gianh 70% chi tieu cho uu tien cac chuong trinh giam ngheo.
Thang 9 nam 2010, ty le tham nhap cua đien thoai di đong tai Tchad đuoc uoc tinh la 24,3% dan so.
Khan gia truyen hinh tai Tchad gioi han tai N'Djamena, va đai truyen hinh duy nhat la TeleTchad thuoc so huu nha nuoc. Phat thanh co tam tiep can lon hon nhieu, voi 13 đai phat thanh tu nhan. Bao chi han che ve so luong va phan phoi, so luong phat hanh thap do chi phi van chuyen, ty le biet chu thap va ngheo kho. Mac du hien phap bao ve quyen tu do ngon luan, song chinh phu thuong xuyen han che quyen nay, va đen cuoi nam 2006 bat đau ban hanh mot he thong kiem duyet truoc đoi voi truyen thong.
Cac nha giao duc phai đoi mat voi cac thach thuc nghiem trong do dan so phan tan va o muc đo nhat đinh la su mien cuong cua cac cha me trong viec cho con cua ho đen truong. Mac du theo hoc la bat buoc, song chi 68% so tre trai la hoc tieu hoc va hon mot nua dan so mu chu. Giao duc bac đai hoc đuoc cung cap tai Đai hoc N'Djamena. Voi 33%, Tchad la mot trong cac quoc gia co ty le biet chu thap nhat tai chau Phi Ha Sahara.


Nhan khau Theo uoc tinh, vao nam 2005 dan so cua Tchad la 10.146.000; 25,8% song tai cac khu vuc thanh thi va 74,8% song tai cac khu vuc nong thon. Tchad co dan so tre: uoc tinh 47,3% duoi 15. Ty suat sinh uoc tinh la 42,35 ca sinh tren 1.000 nguoi, ty suat tu la 16,69. Tuoi tho binh quan la 49,44 nam, xep hang thap nhat tren the gioi theo thong ke cua Cuc tinh bao Trung uong Hoa Ky nam 2014.
Dan so Tchad phan bo khong đeu, voi 0,1/km2 (0,26/sq mi) tai vung Borkou-Ennedi-Tibesti thuoc Sahara song len 52,4/km2 (136/sq mi) tai vung Logone Occidental. Tai thu đo, mat đo dan so con cao hon. Khoang mot nua dan so quoc gia song tai 1/5 phia nam cua lanh tho, khien cho vung nay co mat đo dan so cao nhat.

Sinh hoat đo thi hau nhu chi gioi han tai thu đo, noi dan so chu yeu tham gia vao thuong nghiep. Cac đo thi lon khac la Sarh, Moundou, Abeche va Doba, chung co muc đo thi hoa thap hon song đang phat trien nhanh chong va cung voi thu đo la cac nhan to quyet đinh trong tang truong kinh te. Tu nam 2003, 230.000 nguoi Sudan ti nan đa chay sang đong bo Tchad do chien tranh tai Darfur. Voi 172.600 nguoi Tchad phai chuyen cho o do noi chien o phia đong, đieu nay lam gia tang cang thang giua cac cong đong khu vuc.Đa the la hien tuong pho bien, voi 39% phu nu song trong cac cuoc hon nhan nhu vay. Tinh trang nay đuoc luat phap cho phep, theo đo tu đong cho phep đa the tru khi phoi ngau xac đinh rang đay la đieu khong the chap nhan trong hon nhan. Mac du bao luc chong phu nu bi cam, song bao luc gia đinh la đieu pho bien. Cat xeo bo phan sinh duc nu cung bi cam, song van đuoc tien hanh pho bien va đa an sau vao truyen thong: 45% phu nu Tchad trai qua thu tuc nay, ty le nay cao hon trong cong đong nguoi A Rap, Hadjarai, va Ouaddai. Ty le thap hon đuoc ghi nhan trong cong đong Sara (38%) va Toubou (2%). Nu gioi thieu cac co hoi binh đang trong giao duc va đao tao, khien ho gap kho khan trong viec canh tranh viec lam trong linh vuc chinh thuc von đa tuong đoi it. Mac du cac luat ve tai san va thua ke khong phan biet đoi xu voi nu gioi, song cac lanh đao đia phuong xet xu hau het cac vu an thua ke theo huong uu tien nam gioi, theo nhu thong le truyen thong.


= Dan toc =
Tchad co tren 200 dan toc khac nhau, tao ra cau truc xa hoi đa dang. Chinh quyen thuoc đia va chinh quyen quoc gia co cac no luc nham ap đat mot xa hoi quoc gia, song đoi voi hau het nguoi Tchad thi anh huong quan trong nhat ngoai gia đinh van la xa hoi đia phuong hoac khu vuc. Tuy the, nguoi Tchad co the đuoc phan loai theo khu vuc đia ly ma ho song.
Nguoi Sara song đinh cu o phia nam la dan toc chinh cua quoc gia, co cac đon vi xa hoi xac đinh theo dong giong. Cac dan toc đinh cu tai Sahel song gan ben nhung nguoi du muc nhu nguoi A Rap-dan toc lon thu nhi cua quoc gia. O phia bac co nhung nguoi du muc cu tru, hau het la nguoi Toubou.


= Ngon ngu =
Cac ngon ngu giao dich chinh thuc tai Tchad la tieng Phap, tieng A Rap, va tieng Hausa cung la ngon ngu pho bien, song tren 100 ngon ngu va phuong ngon cung đuoc noi. Do vai tro quan trong cua cac thuong nhan A Rap luu đong va cac thuong nhan đinh cu trong cac cong đong đia phuong, tieng A Rap Tchad tro thanh mot ngon ngu chung.


= Ton giao =

Tchad la mot quoc gia đa dang ve ton giao, theo đieu tra nhan khau nam 1993 thi 54% nguoi Tchad la tin đo Hoi giao, 20% la tin đo Cong giao La Ma, 14% la tin đo Tin Lanh, 10% theo thuyet vat linh va 3% la vo than. Thuyet vat linh gom nhieu tin nguong huong ve to tien va đia điem, bieu hien mang tinh đac trung cao. Hoi giao đuoc the hien theo nhieu cach. Ki-to giao đen Tchad cung voi cac nha truyen giao nguoi Phap va nguoi My. Tin đo Hoi giao tap trung chu yeu o bac bo va đong bo Tchad, con nguoi theo thuyet vat linh va tin đo Ki-to giao tap trung chu yeu tai nam bo Tchad va Guera. Hien phap quy đinh Tchad la nha nuoc the tuc va đam bao tu do ton giao; cac cong đong ton giao khac nhau thuong cung ton tai ma khong co van đe.


Van hoa Do co su đa dang lon ve dan toc va ton giao, Tchad so huu mot di san van hoa phong phu. Chinh phu Tchad tich cuc thuc đay van hoa va cac truyen thong dan toc bang viec mo cua Bao tang quoc gia Tchad va Trung tam van hoa Tchad. Sau ngay le quoc gia đuoc cu hanh moi nam, va cac ngay le khong co đinh theo lich Gregory la Thu hai Phuc sinh va cac ngay le Hoi giao Eid ul-Fitr, Eid ul-Adha, va Eid Milad Nnabi.
Am nhac Tchad co mot so nhac cu di thuong nhu kinde, mot loai đan hac vi; kakaki, mot chiec ken co dai bang thiec; va hu hu, mot nhac cu co day su dung bau nhu loa phong thanh. Cac nhac cu khac va nhung ket hop cua chung co lien ket nhieu hon voi cac dan toc cu the: nguoi Sara thich coi, balafon, đan hac va trong kodjo; con nguoi Kanembu ket hop cac am thanh khi đanh trong voi am thanh tu cac nhac cu giong nhu sao. Nguoi dan Tchad thuong khong xem trong am nhac hien đai, song đen nam 1995 thi su quan tam lon hon đa phat trien va co vu phat hanh cac CB va bang cassette tiet muc cua nghe si Tchad. Vi pham ban quyen va thieu bao ho phap ly đoi voi cac quyen cua nghe si van la cac van đe đe nganh cong nghiep am nhac Tchad phat trien hon nua.
Ke la luong thuc chinh tren khap Tchad, đuoc dung đe lam thanh vien bot nhung vao nuoc xot khi an. O phia bac, mon nay đuoc goi la alysh; con o phia nam đuoc goi la biya. Ca la thuc pham pho bien, chung thuong đuoc che bien va ban duoi dang salanga (Alestes va Hydrocynus phoi kho va hun khoi nhe) hay banda (ca lon hun khoi). Carcaje la mot thuc uong ngot pho bien đuoc chiet xuat tu la dam but. Đo uong co con vang bong o phia bac song pho bien o phia nam, tai đay nguoi dan uong bia ke, đuoc goi la billi-billi khi đuoc u tu ke đo va coshate đuoc u tu ke trang.
Giong nhu tai cac quoc gia Sahel khac, van hoc Tchad trai qua mot con khat kinh te, chinh tri va tinh than tac đong đen cac nha van noi tieng nhat. Cac tac gia Tchad buoc phai viet trong canh luu vong hoac tha huong va tao ra thu van hoc bi chi phoi boi chu đe đan ap chinh tri va đam luan lich su. Tu nam 1962, 20 tac gia nguoi Tchad đa viet khoang 60 tac pham hu cau. Trong so cac nha van noi tieng nhat o quy mo quoc te co Joseph Brahim Seid, Baba Moustapha, Antoine Bangui va Koulsy Lamko. Nam 2003, nha phe binh van hoc duy nhat cua Tchad la Ahmat Taboye cho xuat ban tac pham Anthologie de la litterature tchadienne cua ong đe tang cuong hieu biet ve van hoc Tchad o tam quoc te va trong gioi tre va đe bu đap cho viec thieu cac nha xuat ban va cau truc quang cao tai Tchad.
Su phat trien cua mot nganh cong nghiep đien anh Tchad chiu su tan pha cua noi chien va thieu rap chieu phim, khi ma toan quoc chi co mot rap. Bo phim đau tien cua Tchad la Bye Bye Africa, đuoc san xuat vao nam 1999 boi Mahamat Saleh Haroun. Bo phim sau đo cua ong la Abouna đuoc gioi phe binh hoan nghenh, va Daratt cua ong gianh giai Đai đac biet cua ban giam khao tai Lien hoan phim Venezia lan thu 63. Phim A Screaming Man nam 2010 đoat giai ban giam khao tai Lien hoan phim Cannes 2010, khien Haroun la đao dien nguoi Tchad đau tien tham gia va gianh chien thang mot giai thuong chinh tai Cannes.
Bong đa la mon the thao pho bien nhat tai Tchad. Đoi tuyen bong đa thi đau tai San van đong tong hop Idriss Mahamat Ouya va đuoc theo doi sat trong cac cuoc thi đau quoc te. Cac cau thu bong đa cua Tchad cung thi đau cho cac đoi bong cua Phap. Bong ro va vat tu do đuoc choi rong rai, vat con đuoc thi đau duoi dang cac đo vat mac da đong vat theo truyen thong va phu bui len nguoi.
Nam 2007, Hilton va Salim Group Inc phat trien khach san đau tien cua Tchad tai N'Djamena.


Ghi chu Tham khao Thu muc Đoc them "Chad Urban Development Project" (PDF). ngay 21 thang 10 nam 2004. World Bank.
Azevedo, M J and Nnadozie, Emmanuel, Chad: A Nation in Search of its Future, (Westview Press Inc., 1997)
Azevedo, M J, Roots of Violence: History of War in Chad, (Routledge, 1998)
Collelo, Thomas (1990); Chad: A Country Study, 2d ed. Washington: U.S. GPO. ISBN 0-16-024770-5
Myas, Terry M, Africa's First Peacekeeping Operation: The OAU in Chad, 1981–1982, (Greenwood Press, 2002)
(tieng Phap) Republique du Tchad – Circonscriptions administratives tai Wayback Machine (luu tru ngay 3 thang 7 nam 2007). Government of Chad.
Zuchora-Walske, Christine, Chad in Pictures, (Twenty-First Century Books, 2009)


Lien ket ngoai (tieng Phap) Trang chinh thuc cua tong thong
Muc “Chad” tren trang cua CIA World Factbook.
Nghien cuu quoc gia Chad tu Tu vien Quoc hoi My
Tchad - tai nguyen mang GovPubs tai Thu vien Đai hoc Colorado–Boulder
Tchad tren DMOZ
ho so Chad tu BBC News
 Wikimedia Atlas cua Chad
 Du lieu đia ly lien quan đen Tchad tai OpenStreetMap