Rung Sa La Song Tho (Tieng Pali: Yamakasala, hay rung Tha La Song Tho, con goi la song tho Sa la lam tieng Trung: 雙樹娑羅林) la khu rung cay sa la (Shorea robusta) noi tieng trong lich su Phat giao, noi Thich Ca Mau Ni nhap Niet-ban o tuoi 80. Đia danh nay toa lac gan thanh co Cau Thi Na (Kusinagara, nay thuoc thi tran Kushinagar cua An Đo) – kinh đo bo toc Malla thoi co đai. Theo kinh đien, Thich Ca Mau Ni đa nhap Niet-ban tai đay vao khoang the ky V TCN, bien noi nay thanh mot trong bon thanh đia hanh huong quan trong nhat cua Phat giao. Vi vay trong mot vai tai lieu, đia danh nay đuoc viet la rung Sa La Song Tho gan Cau Thi Na hay la rung Cau Thi Na.


Lich su = Su kien Phat nhap Niet Ban =

Theo Truong Bo kinh Đai Bat Niet-ban (Mahaparinibbana Sutta), vao nam cuoi cung truoc khi nhap diet, Thich Ca Mau Ni tuyen bo voi Ton gia A-nan va cac Ty-kheo rang ba thang sau se nhap Niet-ban tai xu Cau-thi-na. Roi thanh Ty-xa-ly (Vaishali), Thich Ca Mau Ni cung cac đe tu đi qua Pava, noi ong tho bua an cuoi cung do tho ren Thuan-đa (Chunda) dang cung. Sau đo, đen khu rung Sa La Song Tho o ngoai o thanh Cau-thi-na, ben bo song Hi-ra-ni (Hiranyavati), va chon noi nay lam cho nhap diet.
Thich Ca Mau Ni nam xuong giua hai cay sa la lon, đau huong ve phuong bac, mat xoay ve huong tay, roi nhap diet sau khi dan do nhung loi cuoi cung: "Cac phap huu vi đeu vo thuong, hay tinh tan len đe giai thoat."


= Le tra ty va phan chia xa loi =
Sau khi Thich Ca Mau Ni nhap Niet-ban, thi hai đuoc bo toc Malla cu hanh le tra-ty (hoa tang) theo nghi thuc danh cho Chuyen luan Thanh vuong. Nguoi dan khap noi keo ve chiem bai kim than suot 6 ngay, đen ngay thu 7 moi cu hanh le hoa tang tai đai hoa thieu Mukutabandhana (sau nay goi la thap Ramabhar). Đe tranh tranh chap, bo toc Malla đa đong y phan chia xa loi lam tam phan bang nhau cho đai dien tam quoc gia thinh ve xay thap phung tho. Rieng tai cho hoa thieu, nguoi Malla cung xay mot bao thap đe luu giu tro cot con lai.
Vua A Duc sau đo đuoc cho la đa dung mot tru đa va xay thap tai Kushinagar đe tuong niem su kien nhap diet. Thoi vuong trieu Gupta (the ky IV-VII), ngoi thap nay đuoc mo rong quy mo va mot ngoi đen co tuong Phat nhap Niet-ban đuoc dung ben canh.


= Ghi chep cua cac nha hanh huong =
Đen the ky VII, nha su Huyen Trang đen vieng noi đay đa ghi nhan khung canh hoang tan, chi con thay mot so di tich bao gom thap Niet-ban va tuong Phat nam. Tu sau thoi đo, Kushinagar dan suy tan va bi quen lang trong nhieu the ky. Mai đen giua the ky XIX, cac nha khao co nguoi Anh nhu Alexander Cunningham moi xac đinh lai vi tri thanh co Kushinagar dua tren khao cuu di chi.
Nam 1876, nha khao co J. D. M. Carlleyle khai quat khu vuc thap Niet-ban, phat hien mot tuong Phat nhap Niet-ban dai hon 6 met cung phan nen cua ngoi thap co. Đen đau the ky XX, hoa thuong nguoi Mien Đien la Chandramani đa van đong chinh quyen thuoc đia cho phep trung tu thanh tich nay. Nam 1956, chinh quyen An Đo xay dung lai chua Đai Niet-ban (Mahaparinirvana Temple) tren nen chua co đe ky niem Phat lich 2500.


Đac điem đia ly Khu rung Sa La Song Tho nguyen thuy nam o ngoai o kinh thanh co Cau-thi-na, ben bo song Hi-ra-ni (Hiranyavati) thuoc vung đong bang song Hang o Bac An Đo. Ngay nay, đia điem nay thuoc đia phan thi tran Kushinagar, huyen Kushinagar, bang Uttar Pradesh, cach thanh pho Gorakhpur khoang 50–53 km ve phia đong. Vao thoi Thich Ca Mau Ni, khu vuc Kushinara đuoc mo ta la mot thanh pho nho, vang ve, bao quanh boi rung cay. Cay sa la (Shorea robusta) la loai thuc vat pho bien moc thanh rung o vung nay. Hai cay sa la đuoc goi la "song tho" vi cung lon len canh nhau, toa bong xuong cho Thich Ca Mau Ni nam.


Y nghia van hoa va ton giao Đoi voi tin đo theo đao Phat, rung Sa La Song Tho mang y nghia thieng lieng vi gan lien voi su kien nhap Niet-ban – thoi điem cham dut hanh trinh hoang hoa tren the gian va cung la su kien mo đau viec phan chia xa loi đe ton tho.
Bon noi đan sinh, thanh đao, chuyen phap luan va nhap Niet-ban đeu đuoc coi la đang chiem bai, tuong niem. Rung Sa La Song Tho (Kushinagar) vi the tro thanh mot trong nhung đia điem hanh huong quan trong nhat, cung voi Lam-ty-ni, Bo Đe Đao trang va Loc Uyen, thuong đuoc goi chung la "Tu Đong Tam".


Cay Sa la Cay Sa la (Shorea robusta) thuoc ho Dau (Dipterocarpaceae). Loai cay nay co the đat chieu cao tu 30 đen 35 m va đuong kinh than len toi 2-2,5 m.
Trong Phat giao, cay Sa la khong chi lien quan đen su kien nhap Niet Ban ma con gan lien voi su ra đoi cua Thich Ca Mau Ni. Theo truyen thuyet, Hoang hau Maya sinh Siddhartha Gautama khi đang đung vin vao canh cay Sa la trong vuon Lam Ty Ni.


Hien trang di tich Hien nay, đia điem rung Sa La Song Tho thuoc khuon vien mot quan the di tich đuoc quan ly boi Cuc Khao co An Đo. Cong trinh quan trong nhat la thap Niet-ban (Nirvana Stupa) va chua Đai Niet-ban (Mahaparinirvana Temple). Thap Niet-ban nguyen la mot bao thap gach hinh mai vom đuoc xay tu thoi co, đuong kinh nen khoang hon 30 m. Hien đuoc phuc dung cao khoang 15 m.
Ben canh thap la ngoi chua Đai Niet-ban, kien truc hien nay đuoc xay lai vao nam 1956. Ben trong chua ton tri pho tuong Phat nhap Niet-ban dai 6,1 m đuoc tac tu sa thach nguyen khoi, the hien hinh anh Thich Ca Mau Ni nam nghieng ben phai đau huong bac, mat huong tay. Pho tuong nay đuoc phat hien nam 1876 duoi mot go đat va đuoc xac đinh co nien đai khoang the ky V.
Cach khu vuc thap Niet-ban khoang 1,5 km ve phia đong nam la thap Ramabhar (con goi la thap Tra-ty hoac Angara Stupa) – noi dien ra le tra-ty thi hai Thich Ca Mau Ni. Thap Ramabhar hien chi con la mot phe tich gach hinh tron tren nen nhieu tang, đanh dau vi tri hoa đan xua.
Ngoai ra, cach thap Niet-ban khoang 300 m la đen Matha Kuar, noi tuong truyen Thich Ca Mau Ni thuyet bai phap cuoi cung truoc khi nhap diet; hien con mot tuong Phat ngoi bang đa tai đay co tu the ky V.
Khu vuc Kushinagar ngay nay con co nhieu chua, tu vien đuoc xay dung boi Phat tu cac quoc gia (An Đo, Myanmar, Thai Lan, Trung Quoc, Nhat Ban, Sri Lanka, Viet Nam...) cung mot bao tang khao co trung bay cac hien vat tim thay tai đay.


Tham khao