Chan nuoi gia cam la viec thuc hanh chan nuoi cac loai chim thuan hoa (gia cam) chu yeu gom ga, ga tay nha, vit nha, ngan, ngong, bo cau nha, chim cut va voi muc đich nuoi lay thit hoac lay trung cung cap thuc pham hoac cac san pham khac. Nuoi ga cung la nguon cung cho tro choi đa ga (choi ga).


Tinh hinh chung Thit cac loai gia cam cung cap mot so luong lon ty le đam cho moi bua an cua hang ty nguoi tren trai đat va la mot trong nhung loai thuc pham thiet yeu. Gia cam la loai cho san pham thit lam thuc pham cho con nguoi pho bien nhat tren the gioi, chiem khoang 30% san pham thit tren toan the gioi, đac biet la thit ga (đung đau van la thit lon voi 38%). Gia cam đuoc nuoi voi so luong lon nhat la ga. Hon 50 ty con ga đuoc nuoi hang nam nhu mot nguon thuc pham quan trong, ga cho ca thit va trung. Tong cong, Chi rieng tai Anh tieu thu hon 29 trieu qua trung moi ngay.


= Viec chan nuoi =
Đa so gia cam đuoc nuoi theo hinh thuc chan nuoi cong nghiep bang ky thuat tham canh. Theo Vien Worldwatch thi 74% so thit gia cam va 68% so trung đuoc san xuat theo loi nay. Ngoai ra con co cach nuoi ga tha vuon. Su đoi lap giua hai phuong phap nuoi ga neu tren đa dan đen cac van đe lau dai cua chu nghia tieu dung đao đuc. Phe ung ho tham canh cho rang phuong phap nay giup tiet kiem đat đai va thuc an nho tang nang suat, đong vat đuoc cham soc voi he thong thiet bi hien đai đuoc kiem soat. Phe phan đoi cho rang nuoi tham canh gay hai cho moi truong, gay nen cac nguy co đoi voi suc khoe con nguoi va la viec lam vo nhan tinh.
Xu huong hien nay tren the gioi la thay đoi co cau chan nuoi theo huong tang ty le san luong thit gia cam va giam ty le san luong thit lon lam giam chi phi thuc an, giam tieu hao nguon nuoc. Trong co cau chan nuoi hien nay thi san luong thit lon san xuat ra chiem ty le cao nhat (74%), thit ga đung thu hai (17%) va thit bo đung thu ba (9%). Trong chan nuoi gia cam neu đua đuoc đan gia cam đe trung len đe moi mot nhan khau co đuoc 100 qua trung/nam (hien nay la 80 qua/nam) thi con tang them đuoc nguon protein trong bua an, ngoai nguon protein cua thit lon thit ga.


= San luong =
Mot du bao đua ra nam 2014 cho biet, tieu thu gia cam tren toan the gioi trong thap ky tiep theo đuoc du bao se tang nhanh hon so voi thit lon va thit bo, tieu thu gia cam se tang khoang 9% giua nam 2013 va 2022, so voi muc tang 3-4% đoi voi thit bo va thit lon. Viec tieu thu thit gia cam tap trung vao thit ga. Co nhung so lieu tu nam 2007 cho thay, xuat khau thit ga gio cua cac thi truong chinh uoc tang 4%, đat 6,7 trieu tan, trong đo My chiem 37% thi phan, Brazil va EU chiem lan luot 38% (giam 1%) va 10%, truong chinh du đoan van tang 3%, đat tren 5,3 trieu tan. Trong khi đo, nam 2007, viec nhap khau thit ga tay cua cac thi truong chinh co the đat 459.000 tan, trong đo Mexico va EU đuoc du đoan đeu tang 5%. Nam 2007, xuat khau thit ga tay cua cac thi truong chinh co the tang tren 5%, sau khi du đoan giam gan 10% nam 2006.
Bang 2: Tong san luong trung binh tieu thu thit gia cam (%) trong khu vuc tren the gioi (kg/nguoi/nam). Nguon: 

Viec tieu thu ga o chau My vuot qua muc trung binh the gioi, nam 2014 muc tieu thu o chau My vuot qua 40 kg so voi muc1 5 kg cua the gioi. Co nghia viec hap thu thit ga la khoang 88% cua cac con so thit gia cam đua trung binh cho chau My vao khoang 34 kg, so voi con so toan cau tai 13 kg. Nam 2009, viec tieu thu thit gia cam trung binh/moi nguoi o chau My khoang 36 kg, so voi 5,5 kg o chau Phi, nen tong khoi luong cua gia cam thit tieu thu o chau My la 33,2 trieu tan, gap 6 lan so voi 5,5 trieu tan o chau Phi.
Tai My, viec tieu thu thit ga o My giam manh tu 46 kg/ đau nguoi trong nam 2006 xuong con 42 kg trong nam 2009 – tinh theo thit mo. Sau đo tang đen gan 44 kg trong nam 2011, nhung roi lai giam tro lai 42,5 kg trong nam tiep. Nam 2013, du kien tang đen 43,2 kg, va uoc tinh se tang đang ke, đen 44,2 kg cho nam 2014, khi nguoi tieu dung chuyen tu thit bo sang tieu thu thit ga. Vao nam 2022 du kien ​se ​đat 45,3 kg /moi nguoi.
O Brazil, muc tang nhu cau tieu thu thit ga tang vao nam 2013, rieng trong nam 2007, đa tung co so lieu du uoc xuat khau thit ga gio cua Brazil tang 2%, đat gan 2,6 trieu tan. Trong khi đo, Cac vu dich cum gia cam đoc luc cao (HPAI) tai Mexico duong nhu khong co tac đong tieu cuc đang ke đen chan nuoi ga. Đa co du bo san luong thit san xuat nam 2013 tang 0,5% so voi nam truoc. Sau khi cho phep mot su gia tang nho trong nhap khau, tong nguon cung co the tang khoang 1%. Cac nha che bien Mexico đang nham toi nhu cau ngay cang tang đoi voi cac san pham an san theo yeu cau cua chuoi sieu thi quoc gia va khu vuc.
Tai Viet Nam, trong nam 2010, san luong thit ga cua Viet Nam đung thu 15 tren tong so 47 nuoc o chau A, tuy nhien, ti le tang truong trong thap nien 2000 - 2010 chi o muc vua phai (tang trung binh 28,4%). Trong nhung nam qua, chan nuoi gia cam luon đat muc tang truong cao nhat, binh quan giai đoan 2008-2012, quy mo đau con tang khoang 5,6%/nam; san luong thit tang 12,9%/nam va san luong trung tang 10,1%/nam. Đen nam 2012, muc san xuat gia cam cua Viet Nam đat 50% so voi muc trung binh cua the gioi.
Tuy nhien, luong thit tieu thu binh quan cho mot nguoi lai tang tu 5,3 kg (chiem 12,6% tong luong thit tieu thu) nam 2008 len 8,3 kg (chiem 17,1% tong luong thit tieu thu) nam 2012, tuong ung luong trung tang tu 58 qua nam 2008 len 83 qua nam 2012 nhung trong nuoc thit gia cam cung moi chiem chua toi 20% trong tong san luong thit tieu thu cac loai va đen cuoi nam 2012, khong chi nhung ho nuoi nho le ma ca nhung cong ty lon trong nganh chan nuoi ga đa giam manh san luong nuoi, luong ga đa giam khoang 30% nen nguon cung thit ga cho dip tet giam, thi truong Viet Nam can đen mot luong nhap khau len đen 40.000 tan thit (chu yeu la thit ga).


Cac loai = Nuoi ga =

Trong nganh cong nghiep gia cam co tren 50 ty con ga đuoc nuoi hang nam đe lam thuc pham, trung va thit nhu la mot nguon thuc pham quan trong va đong gop rat lon cho nen kinh te. Ga song khoang sau nam hay hon, tuy nhien ga nuoi lay thit thong thuong chi mat sau tuan la đat đuoc kich co giet thit. Ga nuoi tha vuon hay ga nuoi bang thuc pham huu co thuong bi giet mo khi đat 14 tuan tuoi. Mot so giong ga co the đe 300 trung/nam; sach Ky luc Guinness 2011 dan ra ky luc ga đe 371 trung trong 364 ngay. Kha nang đe trung cua ga lay trung bat đau giam sau 12 thang. Ga mai - đac biet la nhung con đuoc nuoi trong he thong long noi tiep nhau - rung đang ke long va tuoi tho sut giam tu bay nam xuong duoi hai nam. Tai Anh va chau Au, ga lay trung khi đo se bi giet thit va dung trong thuc pham che bien san hoac ban duoi dang "ga đe nau sup".
Viec ap trung co the dien ra thanh cong duoi ban tay con nguoi thong qua may moc cung cap moi truong ap chuan xac va co kiem soat. Thoi gian ap trung binh la 21 ngay nhung co the phu thuoc nhiet đo va đo am trong lo ap. Viec đieu hoa nhiet đo la yeu to toi quan trong đe đam bao ap trung thanh cong. Chenh lech qua 1 °C so voi nhiet đo toi uu 37,5 °C se lam giam ty le trung no.
Đo am cung co vai tro quan trong boi toc đo bay hoi nuoc cua trung phu thuoc đo am tuong đoi cua moi truong xung quanh. Đo am tuong đoi nen đuoc tang len muc khoang 70% trong vong ba ngay cuoi cua ky ap đe giu cho mang trung khong bi kho sau khi ga con mo nut vo. Đo am thap can đuoc duy tri trong 18 ngay đau tien nham đam bao muc bay hoi nuoc vua đu. Vi tri đat trung trong lo cung co the anh huong len ty le trung no. Nham đat ket qua tot nhat, nen đat trung nam nguoc (đau huong xuong) va thuong xuyen đao trung (it nhat ba lan/ngay) cho đen truoc khi trung no tu mot đen ba ngay. Neu khong lat trung thi phoi ben trong co the se bi dinh vao vo, khien ga no ra bi khuyet tat.
Ngoai ra, cung can thong gio đay đu cho trung đe cung cap đu khi oxy cho phoi. Trung cang nhieu tuoi thi cang can thong gio nhieu hon. Cac lo ap thuong mai la nhung ke ap kich co cong nghiep co kha nang chua đen 10.000 qua trung cung mot luc va đao trung mot cach hoan toan tu đong. Lo ap trong gia đinh la nhung cai hop chua đuoc tu 6 đen 75 qua. Lo thuong chay bang đien. Trong qua khu lo ap tung dung dau hoac đen dau đe giu am. Ga de mac cac loai ky sinh, gom chay, bet, ve, bo chet va giun đua cung nhu de mac cac benh tat khac.


= Nuoi ga tay =
Nuoi ga tay nha nham muc đich cung cap thit ga tay. O My, thit ga tay đa tro thanh mon an khong the thieu tren ban an cua moi gia đinh My dip le Ta on hay Giang sinh, thit ga tay la thuc đon chinh cho ca hai dip nay. Rieng le Ta on co hon 46 trieu con ga phai nam tren ban an cua cac gia đinh My, co đen 88% nguoi My an ga tay vao dip le Ta on. Ga tay rat de nuoi. No hien lanh va cham kiem moi. Mon ua thich cua ga tay lai la co.
Ga tay an nhieu loai co, la khac nhau. No cung an ngu coc, đau đo, cam ba. Ngoai ra, no an toi 30-40% la rau xanh, co lac. Vi vay, nguoi nuoi ga tay thuong chan tha tren nhung bai co, nhung canh đong hoac nuoi nhot trong nhung san choi rong. Đieu quan trong la no can noi cao rao, thoang mat, khong am thap. No rat so tiet troi am u, uot at, lanh leo. Kieu thoi tiet đo rat de sinh benh. Ga truong thanh 28-30 tuan tuoi co the đat 5–6 kg/con trong va 3–4 kg/con mai va bat đau đe trung. Ga tay chi kho nuoi o giai đoan tu 3 thang tuoi. Sau 3 thang tuoi, nuoi chung de hon nhieu. Chung an khoe, lon nhanh va it bi benh tat. Ga tay nuoi 6-7 thang thi ban tot. Tuy tung giong (ga tay đen, ga tay trang hoac ga tay long mau đong) ma trong luong cua chung co the đat tu 10–20 kg/con. Con đuc lon hon con cai.
Ga tay đe trung va tu ap, moi lua đe tu 10-12 qua, trong luong trung 60-65g/qua, thoi gian ap no 28-30 ngay, ti le ap no 65-70%, ti le nuoi song 60-65%, san luong trung 70-80 qua/mai/nam. Ga tay co kha nang su dung tot cac loai thuc an tho xanh, tiet kiem đuoc luong thuc, co the trong lon, thoi gian sinh truong dai, pham chat thit ngon, chat luong tot, ti le protein cao (tren 22%), ti le mo rat thap (duoi 0,5%). Co the dung thuc an hon hop hoac thuc an tu tron, nhung phai can đoi đay đu cac chat dinh duong, nhat la đam, khoang va sinh to. Ga tay co kha nang tieu hoa va hap thu tot thuc an tho xanh, cho nen ngay tu giai đoan nay can tap cho ga an rau xanh. Cho an 3-4 lan/ngay. Giai đoan tha vuon 9-28 tuan tuoi đay la Giai đoan nuoi thit tha vuon. Yeu cau Protein tho 16-18%, nang luong trao đoi 2800-2900 Kcal/kg thuc an. Tuy theo luong thuc an kiem đuoc o vuon, co the bo sung them thuc an cho ga nhieu hay it vao buoi sang va chieu. Nuoi ga tay theo phuong thuc ban cong nghiep ket hop tha vuon thi chat luong thit se thom ngon.


= Nuoi vit =

Vit nha đuoc chan nuoi tai nhieu nuoc Đong Nam A khoang vai ngan nam truoc, trong đo co Viet Nam. Vit co rat nhieu gia tri kinh te, chung cung cap cho con nguoi thit vit, trung, long. Ngoai ra, vit con đuoc dung đe nuoi nhot nhu mot loai chim kieng, hay phuc vu cac man xiec trong So thu. Hau het cac loai vit đeu đuoc thuan hoa tu loai vit co xanh (Anas platyrhynchos) o vung Mallard. Nhieu loai vit ngay nay co kich co lon hon so voi thuy to cua chung (chieu dai tu co đen đuoi cua chung vao khoang 12 inch tuc khoang 30 cm). Nam 2002, theo bao cao cua To chuc Luong - Nong The gioi (FAO), Trung Quoc la thi truong tieu thu vit dan đau the gioi, ke đen la Viet Nam va cac quoc gia Đong Nam A khac.
Do chan nuoi thuy cam o Viet Nam gan bo voi nen san xuat lua nuoc nen so luong thuy cam Viet Nam đung thu hai the gioi voi tren 80 trieu con, trong đo Đong bang song Hong chiem 26,68%, Đong bang song Cuu Long chiem 32,19% va khu vuc Tay Bac chiem 2,17% trong tong đan thuy cam cua Viet Nam. Trong thap ky qua, so vit tang binh quan 7%/nam, san luong tren 280.000 tan thit hoi/nam. Trung đat tren 2 ty qua/nam. Co cau giua thuy cam sinh san va thuy cam nuoi thit thi thit chiem 65-70%, thuy cam sinh san chiem 30-35%. Viet Nam đang so huu mot bo giong thuy cam rat phong phu, đa dang, co nang suat va chat luong cao tuy nhien viec xuat khau thit thuy cam con it do han che trong khau che bien.


= Nuoi ngan =
Ngan nha va Ngan buou mui đa đuoc thuan hoa tu nhieu the ky truoc. Thit ngan cung đuoc ua chuong hon so voi phan lon thit tu cac giong vit nha (co le la hau due đa thuan hoa cua vit co xanh) do nac hon, chu khong chua nhieu mo nhu thit vit, đo nac va mem cua thit ngan co the so sanh voi thit be. Cac giong ngan thuan hoa thuong co cac đac trung bo long khac voi cua ngan hoang. Loai ngan co long trang thich hop cho san xuat thit. Ngan mai nang khoang 2–5 kg (5-10 pao); ngan trong nang khoang 5–8 kg (10-17 pao). Ngan thuan hoa co the sinh san toi 3 lan moi nam. Mot so ngan nuoi đa thoat ra ngoai hoang da va hien tai sinh đe ngoai khu vuc ban đia cua chung, nhu o Tay Au va Hoa Ky.
Ngan co the lai ghep cheo voi vit nha đe sinh ra con lai vo sinh tuc loai hon chung (vit Mulard). Ngan đuc đa đuoc lai ghep o quy mo thuong mai voi vit mai bang cach thu tinh tu nhien hoac nhan tao. Khoang 40-60% trung no thanh vit Mulard đuoc nuoi đe lay thit Cac con lai nay thuong đuoc dung trong san xuat gan beo (foie gras). Tai Israel nguoi ta đa lai ghep ngan voi vit co xanh đe san xuat cac san pham an kieng cua nguoi Do Thai (kosher) tu vit. Đia vi thuc an kieng cua ngan la chu đe tranh luan cua nguoi Do Thai trong tren 150 nam qua Ngan nuoi tai Viet Nam hien nay la cac giong (ngan de, ngan trau) cua ngan buou mui đa thuan hoa, voi so lieu uoc tinh theo FAO la khoang 30.000 toi 100.000 con vao nam 1997..


= Nuoi ngong =
Ngong la loai gia cam de nuoi, hay an, chong lon, it mac benh. Nuoi ngong co nhieu thuan loi voi đac thu cua ngong la co the su dung rat hieu qua thuc an xanh. Con ngong đuoc vi nhu mot co may xen co, kha nang vat co cua ngong tot hon bo, ngong co the vat tan goc cay co, ca phan cu re, ngong an tap cac loai co va khong che co non, co gia, co dai tu co tranh đen luc binh ngong đeu an đuoc. Ngong chi an co, an rau la chinh, it dung luong thuc. Nuoi trong 4-8 thang ngong đa cho thu hoach 4–7 kg. Co nhieu giong ngong nhu ngong trang, ngong xam van, loai chan thap, chan cao. Neu nuoi ngong đan, nen chon ngong xam van, chan to, đi khoe, chiu kiem an. Ngong la loai gia cam co kha nang tang trong rat nhanh, chi sau 10-11 tuan nuoi, khoi luong co the đa tang gap 40-45 lan so voi khoi luong co the luc moi no. 
O Phap, Ngong đuoc nuoi đe lay gan đe lam nguyen lieu cho mon gan ngong beo, Ngong đuoc nuoi bang cach bi buoc nhoi nhet an uong hat bap kho qua muc đe co bo gan to. Gan ngong beo đuoc che bien thanh mon gan xay. Cac to chuc bao ve quyen đong vat xem viec san xuat mon gan nay la tan nhan do cach thuc buoc vit, ngong an va anh huong xau len suc khoe vit, ngong do co bo gan to qua co.


Chu thich Tham khao Lam giau tu mo hinh nuoi ga tha vuon Luu tru ngay 2 thang 6 nam 2014 tai Wayback Machine
Nguoi nuoi ga đieu đung Luu tru ngay 5 thang 6 nam 2014 tai Wayback Machine
Nuoi ga thu 1,2 ty đong/nam Luu tru ngay 5 thang 6 nam 2014 tai Wayback Machine
Nguoi nuoi ga ngoi tren đong no