Song Tarim (tieng Trung: 塔里木河; binh am Talimu He; Han-Viet: Thap Ly Moc Ha, tieng Duy Ngo Nhi: تارىم دەرياسى) la con song chinh tai Khu tu tri dan toc Duy Ngo Nhi Tan Cuong cua Cong hoa Nhan dan Trung Hoa.
Song Tarim la su hop thanh cua song Aksu (A Khac To) va song Yarkand (Diep Nhi Khuong), chay theo huong đong quanh sa mac Taklamakan. Song Muzat la mot trong cac chi luu cua no.
Nguoi Trung Quoc ban đau cho rang song Tarim la phan thuong nguon cua Hoang Ha nhung vao khoang thoi ky Tay Han (206 TCN-9) thi nguoi ta đa biet rang no chay vao Lop Nur, mot loat cac ho nuoc man. Tong chieu dai cua no khoang 1.060 km (659 dam Anh), neu tinh ca song Yarkand toi cho hop luu voi song Aksu thi tong chieu dai la 2.030 km (1.261 dam Anh).


Đac điem Song Tarim đuoc hinh thanh tu su hop luu cua cac song Aksu, Yarkand va song Hotan (hay song Hoa Đien, thuong kho can) o khoang 37 km (23 dam Anh) phia xuoi dong tu noi hop luu cua song Yarkand va song Kashgar tai mien tay Tan Cuong. Chi co song Aksu la co dong chay quanh nam. No la chi luu quan trong nhat cua song Tarim, cung cap khoang 70–80% luong nuoc cua con song chinh nay. Ten goi Tarim đuoc su dung cho đoan phia duoi noi hop luu cua song Hotan. Tong chieu dai he thong song Yarkand-Tarim la khoang 2.030 km (1.261 dam Anh), mac du song Tarim thuong xuyen thay đoi dong chay cua no nen tong chieu dai cung thay đoi theo thoi gian. Truoc khi hoan thanh cac ho chua nuoc va he thong tuoi tieu vao giua the ky 20 thi nuoc tu song Tarim cuoi cung chay toi Lop Nur (hien nay la phan đay ho che phu bang cac lop muoi). Hien tai nuoc song Tarim chay khong lien tuc vao ho Taitema, mot ho khoang 160 km (100 dam Anh) o phia tay nam Lop Nur. Dien tich luu vuc song Tarim la khoang 557.000 km² (215.000 dam vuong Anh). Mot phan đang ke cua song Tarim la khong co đinh, voi long song khong ro rang. Luong nuoc o phan ha du song Tarim bi thu nho do su bay hoi nhanh cung cac he thong phan chia nuoc. Thoi ky it nuoc cua song Tarim la tu thang 10 cho toi thang 4 nam sau. Ve mua xuan va mua he thi nuoc dang len tu thang 5 va keo dai toi thang 9 do tuyet tan chay tu cac day nui Thien Son va Con Lon.
No la con song noi luu dai nhat tai Trung Quoc voi tong luu luong dong chay hang nam đat 4-6 ty met khoi (127–190 m³/s). Khu vuc thung lung song Tarim la que huong cua gan 10 trieu nguoi Han cung cac dan toc thieu so khac, bao gom ca nguoi Duy Ngo Nhi va nguoi Mong Co.
Song Tarim la mot con song nong, khong thich hop cho giao thong thuy, va do no chua nhieu bun nen tao thanh nhieu song con gan cua song trong vung long chao Godzareh. No cung la nguon goc đe đat ten cho vung bon đia Tarim lon va kho can nam giua hai day nui Thien Son va Con Lon o Trung A.
Song Tarim chay ngay o phia bac cao nguyen Thanh Tang. No chay trong phan lon chieu dai cua minh qua sa mac Taklamakan. Tu 'tarim' đuoc su dung đe chi phan bo cua cac đoan song ma no chay đuoc vao ho hoac phan bo cua cac đoan song ma no khong the phan biet đuoc voi cat tu sa mac. Đay cung la đac trung thuy van cua nhieu con song chay ngang qua vung cat cua sa mac Taklamakan. Mot đac trung khac cua cac con song trong bon đia Tarim, bao gom ca chinh song Tarim, la su dich chuyen dong chay cua chung, nghia la su dich chuyen cua ca cac bo va long song.
Vung luu vuc ha du song Tarim la mot binh nguyen kho can hop thanh tu cac tram tich ho va boi tich, đuoc gioi han boi cac day nui hung vi. Vung binh nguyen nay la khu vuc kho can nhat tren đai luc A-Au. Phan chu yeu cua no la sa mac Taklamakan, voi dien tich chua toan cat la tren 270.000 km² (105.000 dam vuong Anh). Ngoai ra, tai đay con mot vai khoi nui tuong đoi nho voi dien tich trong khoang 780-4.400 km² (300-1.700 dam vuong Anh). Cac con cat la kieu đia hinh chu yeu.


luong mua Luong mua tai bon đia Tarim la cuc ky it va mot so nam thi hoan toan khong co. Tai sa mac Taklamakan va trong bon đia Lop Nur, tong luong mua trung binh hang nam la khoang 12 mm (0,5 inch). Trong cac khu vuc chan nui va o mot vai noi khac thuoc luu vuc song thi luong mua đat 50–100 mm (2-4 inch) moi nam. Trong khu vuc Thien Son thi noi chung am uot hon, luong mua thuong tren 500 mm (20 inch). Nhiet đo toi đa trong bon đia Tarim la khoang 40 °C (104 °F). Song Tarim bi đong bang hang nam tu thang 12 cho toi thang 3 nam sau.


Su song Tham thuc vat trong luu vuc song Tarim chu yeu phan bo doc theo song va cac nhanh cua no. Tai đay, o ria cac con cat, nguoi ta thay co tham thuc vat dang cay bui va cay go can coi, đac biet la cac dang ngai. Cac khu rung nho, chua cac loai duong, cung moc trong thung lung song Tarim. Cac loai cay bui thap bao gom lieu (Salix spp.), gai cat (Hippophae spp.), cac cum gai dau An Đo (Apocynum cannabinum) ram rap va cam thao (Glycyrrhiza uralensis).
Song Tarim nhieu ca, va su song đong vat tren song cung sa mac xung quanh la hay bien đoi. Thung lung va cac ho trong bon đia Tarim la điem dung cho nhieu loai chim di tru.


Dan cu Mac du chinh quyen Trung Quoc đa co nhieu chinh sach trong viec ap dung thuy loi hoa o quy mo lon nhung nong nghiep oc đao van la tru cot cua cac khu dan cu thua thot trong khu vuc. Ngu coc, bong, lua, hoa qua va len la cac san pham nong nghiep chinh, con ngoc Hoa Đien la mat hang quan trong khac duy nhat. Nguoi ta xuat khau rat it tu khu vuc nay, nhung cac san pham du thua đia phuong van tim đuoc thi truong trong so cac du khach toi đay khi đieu kien cho phep.
Hang nam, chinh quyen Trung Quoc tai khu vuc tay bac Tan Cuong đa va đang di chuyen hang tram ho gia đinh dan toc thieu so lam nong nghiep va sinh song doc theo song Tarim. Vao nam 2008, tren 6.000 ho gia đinh doc theo song Tarim đa đuoc tai đinh cu va bi cam gieo trong doc theo cac bo song, mot co gang nham tiet kiem 60 trieu met khoi (16 ty gallon) nuoc.


Ghi chu Tham khao Hill John E. 2003. Annotated Translation of the Chapter on the Western Regions according to the Hou Hanshu, an ban lan thu 2.
Hill John E. 2004. The Peoples of the West from the Weilue (魏略) by Yu Huan 魚豢: A Third Century Chinese Account Composed between 239 and 265 CE. Ban thao ban dich sang tieng Anh phan chu thich.
Hulsewe A. F. P. va Loewe M. A. N., 1979. China in Central Asia: The Early Stage 125 BC – AD 23: an annotated translation of chapters 61 and 96 of the History of the Former Han Dynasty. E. J. Brill, Leiden.
Stein Aurel M. 1907. Ancient Khotan: Detailed report of archaeological explorations in Chinese Turkestan, 2 quyen. Nha in Clarendon. Oxford.
Stein Aurel M. 1921. Serindia: Detailed report of explorations in Central Asia and westernmost China, 5 quyen. London & Oxford. Nha in Clarendon. Tai ban: Delhi. Motilal Banarsidass. 1980.


Đoc them Baumer Christoph. 2000. Southern Silk Road: In the Footsteps of Sir Aurel Stein and Sven Hedin. White Orchid Books. Bangkok.
Mallory J.P. va Mair Victor H. 2000. The Tarim Mummies: Ancient China and the Mystery of the Earliest Peoples from the West. Thames & Hudson. London.


Xem them Đia ly Trung Quoc


Lien ket ngoai Thong tin va ban đo luu vuc song Tarim Luu tru ngay 27 thang 10 nam 2004 tai Wayback Machine
Silk Road Seattle (website chua nhieu thong tin huu ich, bao gom mot loat cac van ban su hoc o dang toan van)
Hinh anh ve tinh dua tren ban đo luu vuc song Tarim va sa mac Taklamakan Desert cung cac day nui bao quanh
Hinh anh song Tarim Luu tru ngay 25 thang 8 nam 2006 tai Wayback Machine