Ban đao Đong Duong (tieng Anh: Indochinese Peninsula, Indochina), hoac goi ban đao An-Trung, Đong Nam A luc đia, la mot ban đao nam o Đong Nam A, la mot trong ba ban đao lon o phia nam chau A (cung voi ban đao A Rap o Tay A va ban đao An Đo o Nam A). Ban đao Đong Duong nam giua Trung Quoc va tieu luc đia An Đo, phia tay giap vinh Bengal, bien Andaman va eo bien Malacca, phia đong giap bien Đong cua Thai Binh Duong, la cay cau noi giua Đong A va quan đao Ma Lai. Ban đao Đong Duong bao gom cac quoc gia ngay nay nhu Myanmar, Thai Lan, Lao, Campuchia, Viet Nam va ban đao Ma Lai.
Tai Phap, thuat ngu Indochina thuong đuoc dung đe chi Đong Duong thuoc Phap - mot thuoc đia cu. Trong thoi ki thuoc đia, thuat ngu Indochina thuoc Anh co luc đuoc dung đe chi Mien Đien thuoc Anh. Chu Indochina theo nghia rong chi khu vuc Đong Nam A luc đia, phia nam Trung Quoc va phan phia đong cua tieu luc đia An Đo. Tuong tu tai Viet Nam, thuat ngu "Ban đao Đong Duong" cung thuong chi đe cap toi phan Đong Duong thuoc Phap truoc đay, va nay la ba nuoc Lao, Campuchia, Viet Nam.


Lich su Tu goc đo đia li pham vi rong lon hon ma nhin, đeo Khyber la cua ngo duy nhat cho ca Trung A thong đen Nam A; hanh lang Wakhan la loi đi thuan tien tu Tan Cuong  thong đen Afghanistan; Day Himalaya đi qua Kathmandu cua Nepal, tran giu cua ngo tu Tay Tang thong đen Nam A. Đeo Keriya o Vu Đien, la cua ngo duy nhat tu Tan Cuong đi đen Tay Tang. Thi tran Ledo (en) nam o huyen Tinsukia, bang Assam la vung bien gioi giua An Đo va Myanmar, la con đuong đoc đao đi tu An Đo đen Myanmar, Đong Nam A va Trung Quoc.
Bat đau tu truoc the ki II TCN, hai nen van minh o chau A la Trung Quoc va An Đo bat đau tien hanh trao đoi hang hoa, đi qua đi lai o cac noi. Vao thoi co đai co bon con đuong kha di đi tu Trung Quoc đen An Đo:

Truc tiep bang qua cao nguyen Thanh Tang, xuyen qua day nui Himalaya hoac day nui Karakoram;
Xuyen qua Tay Vuc, cao nguyen Pamir va sa mac Gobi o Trung Quoc roi lai đi ve phia nam Afghanistan ngay nay (chinh la đuong bo lay kinh cua Huyen Trang, nhanh phia nam cua con đuong to lua);
Xuyen qua rung mua nhiet đoi o Van Nam va Myanmar (con đuong to lua phuong nam);
Tu đuong bien đi qua bien Đong, đi vong qua ban đao Ma Lai thong qua eo bien Malacca (con đuong to lua tren bien).
Trong đo hai đuong bo truoc đi An Đo hoan toan hiem tro, vi vay đai đa so thuong buon đeu chon dung hai đuong đi sau, đac biet la đuong bien. Do hai đuong đi sau đeu phai đi qua cac nuoc thuoc ban đao Đong Duong, cho nen khu vuc nay hoac nhung quoc gia nay bi chinh tri va van hoa cua Trung Quoc va An Đo anh huong.
Tu giua the ki XIX đen giua the ki XX, khu vuc nay tru Thai Lan bao toan đoc lap ra, lien tuc đeu bi thuc dan Phap va Anh thong tri. Trong đo, Viet Nam, Campuchia va Lao bi Phap thong tri, goi la "Đong Duong thuoc Phap". Myanmar, Malaysia ban đao va Singapore bi Anh Quoc thong tri. Nguoi Phap thiet lap Lien bang Đong Duong đau tien vao nam 1893, Nhat Ban chiem đong Đong Duong thuoc Phap vao nam 1940, Nhat Ban chiem đong toan lanh tho thuoc ban đao Đong Duong tru Thai Lan ra vao nam 1942.
Sau khi Đai chien the gioi lan thu hai ket thuc vao nam 1945, su đoc lap cua cac thuoc đia thuoc Anh o ban đao Đong Duong kha la hoa binh, nam 1948 Myanmar đoc lap, nam 1956 Malaysia ban đao tu tri, nam 1957 Lien bang Malaya đoc lap, nam 1963 Malaysia thanh lap, nam 1965 Singapore thoat li đoc lap tu Malaysia. Cac thuoc đia thuoc Phap kha gian kho, sau khi Đai chien the gioi lan thu hai ket thuc, Viet Nam đa lap tuc trien khai chien tranh Đong Duong lan thu nhat, ke tu sau Hoi nghi Geneve nam 1954, cac nuoc Đong Duong thuoc Phap moi gianh đuoc đoc lap.
Nam 1960, do canh tranh anh huong ma ca Hoa Ky, Lien Xo va Trung Quoc tien hanh can du Chien tranh Viet Nam. Nam 1975, My rut quan roi Viet Nam, Viet Nam thong nhat. Ve sau, Trung Quoc va Lien Xo muon mo rong su anh huong cua minh o ban đao Đong Duong, ba nuoc Đong Duong bi Chien tranh Viet Nam anh huong trong khoang thoi gian dai, chinh tri khu vuc hoan toan bat on, sau đo vi nguyen do Khmer Đo đua quan quay pha bien gioi Viet Nam, dan đen Chien tranh bien gioi Tay Nam, sau khi lat đo Khmer Đo, do Trung Quoc la the luc hau thuan cho Khmer Đo nen đa đua quan tan cong Viet Nam voi danh nghia day cho Viet Nam mot bai hoc đe cuu nguy cho Khmer Đo, dan đen chien tranh bien gioi Viet Nam – Trung Quoc, cuc the chinh tri o Đong Duong truoc nam 1989 hoan toan roi loan. Đen nien đai 90, ba nuoc Đong Duong thuoc Phap o ban đao Đong Duong moi thuc su hoa binh.


Moi truong đia li = Vi tri đia li =
Ban đao Đong Duong nam giua Trung Quoc va a luc đia An Đo, phia tay giap vinh Bengal, bien Andaman va eo bien Malacca, phia đong giap bien Đong cua Thai Binh Duong, la cay cau noi giua Đong A va quan đao Ma Lai. Khi hau ban đao Đong Duong nong am, tham thuc vat ram rap tuoi tot, dong song va day nui chu yeu o ban đao la keo dai tu phia Trung Quoc qua, ban đao Đong Duong co nen van minh va lich su lau dai, ngon ngu đa dang.
Ban đao Đong Duong bao gom nam nuoc bao gom: Viet Nam, Lao, Campuchia, Myanmar va Thai Lan va Malaysia ban đao, la ban đao lon thu ba tren the gioi. Dien tich chung 2,151 trieu kilomet vuong, chiem khoang 46% dien tich Đong Nam A. Đuong bo bien dai hon 11.700 kilomet, co nhieu vinh cang trong yeu. Đia the phia bac cao phia nam thap, phan nhieu đat đoi nui va cac cao nguyen. Vung đat phia bac la cao nguyen Shan cao lon va co xua, chieu cao tu 1.500 đen 2.000 met so voi muc nuoc bien. Nhieu day nui duoi dai tu nam len bac co hinh quat, hinh thanh cau truc đia hinh: cao nguyen Shan va su phan bo xen ke giua nui va thung lung o phia nam.
Day nui chu yeu tu tay sang đong lan luot la day nui Naga, day nui Arakan; day nui Daen Lao, day nui Tenasserim, day nui Bilauktaung; day nui Truong Son. Dong song nam giua ba thu tu nui nay la song Irrawaddy, song Salween, song Chao Phraya, song Me Kong va song Hong, chay xiet tu bac xuong nam, đau nguon rat xa, dong chay rat dai. Thuong du cac song phan lon đi xuyen qua cao nguyen Shan, lung song cat sau đem cao nguyen chia lam ba khoi: cao nguyen Đong Mien (en) o giua song Irrawaddy va song Salween, cao nguyen Bac Thai (en) o giua song Salween va song Me Kong, cac cao nguyen Lao (en) o giua song Me Kong va song Hong, la su xen ke nui song đien hinh, phan bo theo chieu doc. Đong bang lung song o trung du va ha du cua mot so song va tam giac chau o cua song cua moi song la khu nong nghiep chu yeu va la khu vuc tap trung đong nhan khau.


= Đia hinh đia mao =
Đia the phia bac cao phia nam thap, phan lon la đoi nui va cao nguyen. Phia bac la cao nguyen Shan cao lon co xua, chieu cao tu 1.500 đen 2.000 met so voi muc nuoc bien. Nhieu day nui duoi dai tu nam len bac co hinh quat, hinh thanh cau truc đia hinh: cao nguyen Shan va su phan bo xen ke giua nui va thung lung o phia nam. Day nui chu yeu tu tay sang đong lan luot la day nui Naga, day nui Arakan; day nui Daen Lao, day nui Tenasserim, day nui Bilauktaung; day nui Truong Son.
Ban đao Đong Duong co đu ba đac điem ro rang. Đau tien, đia the ve tong the phia bac cao phia nam thap, phan lon la đoi nui va cao nguyen, nui song xet ve co ban đi theo huong nam bac, hon nua nui song sap xep xen ke, đia the ban đao giong nhu hinh dang long ban tay. Thu hai, đia the lau ngay đa bi xoi mon cho nen co dang nua đong bang, đia hinh cac-xto phat trien, trong van đong tao nui o ki Đe Tam đia khoi An Đo - Ma Lai cung co hien tuong nang len va đut gay. Thu ba, đong bang phan lon phan bo o khu vuc duyen hai phia đong nam, chu yeu la đong bang boi tich va tam giac chau co dien tich rong lon o ha du cac song ca.
Day nui va cao nguyen o ban đao Đong Duong chu yeu co day nui Naga, day nui Arakan o phia tay, la day nui hinh vong cung nho ra ve phia tay, phan lon co chieu cao tren 1.800 met so voi mat nuoc bien, chieu dai chung 1.100 kilomet, bao gom rat nhieu day nui song song, la bo phan noi dai ve phia nam cua day nui Himalaya, đong thoi tiep tuc duoi dai ve phia nam. Phia đong la day nui Truong Son co chieu nam - bac dai hon 1.000 kilomet chay doc qua lanh tho ba nuoc Viet-Lao-Cam, suon tay cua day nui thoai thoai, dan dan chuyen tiep sang cao nguyen trong lanh tho Lao va Campuchia, thi du cao nguyen Xiengkhuang, cao nguyen Huaphanh, cao nguyen Khammuane va cao nguyen Bolaven; suon cua đong day nui kha doc, ep sat bo bien, hinh thanh rat nhieu vach nui cao chot vot va mui đat lan ra bien. Trung bo la bo phan keo dai noi dai ve phia nam cua day nui Hoanh Đoan, co nui Daen Lao, nui Tenasserim va nui Bilauktaung o bien gioi Myanmar va Thai Lan, keo dai ve phia nam đen ban đao Ma Lai, cac khoi nui o Myanmar vua rong vua cao, tro thanh cao nguyen co dien tich lon nhat o Đong Nam A - cao nguyen Shan, phia đong Thai Lan co cao nguyen Khorat.
Đoi nui va cao nguyen o ban đao Đong Duong đa xoi mon trong khoang thoi gian dai, phan lon đinh nui co hinh tron trinh, cao nguyen phat trien be mat xoi mon. Ban đao Ma Lai va ban đao Đong Duong thong thuong lay eo đat Kra lam ranh gioi. Ve phuong dien đia the kien tao, ban đao Ma Lai la mot bo phan cua đia khoi An Đo - Ma Lai, đoi nui nam o trung bo, thap ve hai ben đong va tay. Đoi nui trung bo bao gom 8 day nui ve co ban song song voi nhau, chay doc theo huong nam bac, do tu lau đa xoi mon nen đo cao khong lon, lam lo ra đa phan lon la đa hoa cuong, đa phien ma va đa voi, nui Tahan co đinh nui cao nhat ban đao Ma Lai la 2.187 met. Cao nguyen Shan cao tu 1.000 - 1.300 met so voi mat nuoc bien, chu yeu do tang đa voi thoi Đai Co sinh va Đai Trung sinh tao thanh, đong thoi co đa hoa cuong - mot the xam nhap. Tren mat cao nguyen co rat nhieu hem nui cat sau va đinh nui cao hon mat đat 800 đen 900 met. Day nui va ranh suoi đan cheo lan nhau, mat đat xoi mon manh liet, vung đat phia tay co mot đut gay lon co chieu nam bac lon dai 600 đen 700 kilomet. Cao nguyen Khorat o phia đong Thai Lan, phan lon cao tu 150 đen 300 met so voi mat nuoc bien, do sa thach đo hop thanh, đia the nghieng tu tay sang đong, cho nen mat đat nhap nho khong bang phang. O cao nguyen Shan va phia bac cua Viet Nam va Lao, phan bo rong khap đia the cac-xto, la khu phong canh noi tieng.
Day nui Naga va day nui Rakhine cao khoang 3.000 met so voi mat nuoc bien, dai 1.100 kilomet, la buc vach tu nhien giua Myanmar, An Đo va Bangladesh, giua nui co mot so đeo la con đuong thong suot ma cac sac toc di cu vao thoi co đai. Nui Daen Lao, day nui Tenasserim va day nui Bilauktaung chay doc bien gioi Myanmar va Thai Lan, co so đeo noi tieng nam giua nui la cua ai hiem yeu cua cuoc hanh quan tac chien giua Myanmar va Thai Lan trong lich su. Nui Phetchabun, nui Dong Phaya Yen va nui Sankamphaeng chay doc o giua ban đao, la cho phan chia canh quan khac nhau cua hai phan đong tay ban đao. Day nui Truong Son o phia đong cao khong đen 1.500 met so voi mat nuoc bien, dai hon 1.000 kilomet, la day nui chay doc qua bien gioi ba nuoc Viet-Lao-Cam. Giua cac nui co rat nhieu cao nguyen, noi tieng nhat la cao nguyen Shan, cao nguyen Xiengkhuang, cao nguyen Huaphanh, cao nguyen Khammuane, cao nguyen Bolaven va cao nguyen Đak Lak, tat ca đeu co san y nghia đac thu o cac phuong dien nhu đia mao, khi hau, lich su, sac toc, giao thong va san xuat nong nghiep, chan nuoi gia suc.


= Đac trung khi hau =
Ban đao Đong Duong tuyet đai bo phan nam o giua 10° - 20° vi bac, thuoc khi hau gio mua nhiet đoi đien hinh. Tu thang 3 đen thang 5 hang nam la mua nong, gio mua mua đong va gio mua mua ha suy giam, khi hau nong buc, nhiet đo trung binh thang đat 25 - 30°C; mot nam chia thanh hai mua: mua kho va mua mua, tu thang 6 đen thang 10 la mua mua, thinh hanh gio mua Tay Nam, giang thuy doi dao; tu thang 11 đen thang 5 nam sau la mua kho, thoi tiet kho rao it mua. Đac trung khi hau: nhiet đo cao quanh nam, giang thuy tap trung phan bo vao mua he.
Khi hau gio mua nhiet đoi phan bo o cac noi nhu Nam A va ban đao Đong Duong, đac điem cua no la nhiet đo cao quanh nam, nhiet đo trung binh thang lanh nhat cung tren 18℃, giang thuy co moi quan he mat thiet voi huong gio, mua đong thinh hanh gio mua Đong Bac đen tu luc đia, giang thuy it, mua ha thinh hanh gio mua Tay Nam đen tu An Đo Duong, giang thuy doi dao, phan lon khu vuc co luong giang thuy hang nam tu 1.500 đen 2.000 milimet, nhung co mot so khu vuc cao hon con so đo. Luong giang thuy trung binh nam chiu su anh huong cua đia mao, o ben suon đon gio đat 5.000 milimet, nhung o ben suon trai gio thi khong đen 2.000 milimet. Ca biet suon đon gio va khu vuc ban đao Ma Lai hinh thanh canh quan rung mua nhiet đoi, thieu so đong bang va thung lung trong ban đao hinh thanh thao nguyen nhiet đoi.


= Thuy van =

Dong song chu yeu la song Irrawaddy, song Salween, song Chao Phraya, song Me Kong va song Hong đeu chay tu bac xuong nam, chay xiet tung bot, đau nguon rat xa dong chay rat dai. Thuong du cac song phan lon đi xuyen qua cao nguyen Shan, lung song cat sau đem cao nguyen chia lam ba khoi: cao nguyen Đong Mien o giua song Irrawaddy va song Salween, cao nguyen Chiang Mai o giua song Salween va song Me Kong va cac cao nguyen Lao o giua song Me Kong va song Hong, la su xen ke nui song đien hinh, phan bo theo chieu doc. Đong bang lung song o trung va ha du cua mot so con song va tam giac chau o cua song cua moi con song la khu nong nghiep chu yeu va la khu vuc tap trung đong nhan khau.
Nam giua đoi nui va cao nguyen, cac song ca o Đong Nam A xuoi theo đia the tu bac xuong nam chay xiet roi đo vao bien, tu đong sang tay lan luot la song Hong, song Me Kong, song Chao Phraya, song Salween va song Irrawaddy. Trong mot so song ca nay, con song chay qua nhieu quoc gia nhat la song Me Kong, cuoi cung đo vao bien thong qua he thong song ngoi cua đong bang song Cuu Long. Ban đao Đong Duong co nhieu tam giac chau, noi tieng la tam giac chau song Me Kong, tam giac chau song Irrawaddy, tam giac chau song Hong va tam giac chau song Chao Phraya. Nhung tam giac chau nay do song ca boi tich ma hinh thanh, dien tich rong lon, đia the thap bang, mang luoi song ngoi cua cac tam giac chau day đac nhu mang nhen, nhieu ao đam, toc đo mo rong ve phia bien kha nhanh.


Van hoa Van hoa cua cac nuoc ban đao Đong Duong chiu su anh huong cua van hoa An Đo va van hoa Trung Hoa, cac nuoc chiu su anh huong cua van hoa An Đo nhieu hon la Thai Lan, Lao va Campuchia, cac nuoc chiu su anh huong cua van hoa Trung Hoa nhieu hon la Viet Nam, Myanmar la quoc gia giao thoa giua hai nen van hoa. Tin nguong ton giao o ban đao Đong Duong phan lon la Phat giao, thieu so la Hoi giao va An Đo giao.


Chu thich Tham khao Xem them Đong Nam A
Đong Nam A hai đao


 Cac khai niem khu vuc lien quan  Vung ngon ngu Đong Nam A luc đia
Mang Đong Nam A (en)
Zomia (en)


 Tieu vung  Ban đao Vang (en)
Tam giac Vang
Hop tac kinh te Tieu vung song Đai Me Kong


Lien ket ngoai Hinh anh ve Đong Duong xua
Sylvain Levi: Indochine. Cong ti Xuat ban Đia li, Hang hai va Thuoc đia, Paris nam 1931.