Te giac trang phuong bac hay te giac trang Bac Phi (Ceratotherium simum cottoni) la mot trong hai phan loai cua loai te giac trang (phan loai kia la te giac trang phuong nam). Truoc đay tim thay o mot so nuoc trong khu vuc Đong va Trung Phi phia nam sa mac Sahara, no đuoc liet ke Cuc ky nguy cap. Phan loai nay la mot loai đong vat o đong co va rung hoang mac. Te giac trang phuong bac cung song o chau Phi nhung thuoc đia ban cao hon ve huong Bac, vung tu Chad, Cameroon đen Uganda va Nam Sudan. Hien tai, nhieu nghien cuu van đang gay tranh cai ve viec te giac trang phuong Nam va phuong bac la hai loai khac biet hay thuoc chung mot chung.
Bi san giet đe lay sung, loai te giac trang phuong bac hien đang đung ben bo vuc tuyet chung khi ca the gioi chi con lai bon con, trong đo con đuc duy nhat đang đuoc bao ve 24/24 gio. Ke tu nam 2014 đen nay, tren the gioi chi con lai nam ca the te giac trang phuong bac. Trong đo ca the đuc 45 tuoi cuoi cung Sudan đa qua đoi vao ngay 19 thang 3 nam 2018, tung đuoc cham soc tai khu bao ton Ol Pejeta (Kenya) cung hai ca the cai khac. Vao cuoi nhung nam 1960, so luong te giac trang phuong bac tren the gioi la khoang 2000 con. Đen nam 1980 giam xuong 15 con va đen nay chi con duy nhat nam con..
Voi hon 2.000 con te giac trang phuong bac sinh song tren the gioi tai thoi điem nam 1960. Đen nam 1984, chi con 15 con song do bi san ban qua nhieu. Khong chi tan sat te giac đe ban sung voi gia 75.000 USD/kg, nhung tay san trom con đe doa mang song cua nhan vien bao ve loai đong vat quy hiem. Nam 1960, co hon 2.000 con te giac trang mien Bac sinh song tren trai đat. Nhung đen nam 1984, so loai sinh vat nay chi con lai 15 con do tinh trang san ban lay sung. Con te giac trang phuong bac đuc cuoi cung la Sudan đa chet tai Kenya vao thang 3/2018. Nam 2022, hai ca the cai va đeu la hau due cua Sudan đa chet.


Đac điem Te giac trang mien Bac co xu huong song thanh bay đan tu mot đen bay con, mac du chung la nhung đong vat to lon. Tren mom cua chung co hai sung voi cau tao tu cac soi keratin (khong phai xuong nhu o gac huou, nai). Hinh dang mieng cua chung–o te giac trang thi mieng cua chung rong hon đe gam đuoc nhieu co; theo mot gia thuyet thi thuat ngu "White" (trang) trong tieng Anh thuc su co nguon goc tu tieng Afrikaan "weit", co nghia la rong, thuat ngu phuong Bac chi ve đia ban phan bo cua quan the phan loai nay so voi phan loai o phuong Nam/mien Nam/phia Nam.
Da cua te giac trang phuong Bac cung co mau hoan toan tuong tu nhu cua te giac đen. Te giac trang thuoc phan loai nay cung co mot buou ro net o phia sau co cua no đe giu đuoc cai đau to lon. Moi chan cua te giac trang co ba ngon. Chung đoi khi đuoc goi la te giac moi vuong do moi loi ra cua chung đe ho tro viec gam cac loai co ngan o cac vung xavan. Chung co kha nang đi 4 đen 5 ngay ma khong can nuoc uong. Te giac trang rat it sinh san khi bi giam cam; ke tu nam 1995, chi co mot con te giac cai đuoc sinh ra o Dvur Kralove.
Te giac trang mien bac (Ceratotherium simum cottoni), truoc đay tim thay o mot so quoc gia Đong Phi va Trung Phi, đuoc coi la chi con ton tai o ba khu vuc vao nam 2006 

Cong vien quoc gia Garamba o Cong hoa dan chu Congo
Vuon thu Dvur Kralove o Cong hoa Czech, tai đay co sau con te giac trang
Cong vien đong vat hoang da San Diego, co ba con
Giong nhu te giac đen, te giac trang phuong Bac cung đang o duoi cac đe doa do mat khu vuc sinh song va san ban trom, chu yeu gan đay la do viec ban ha cua cac nhom goi la Janjaweed. Đieu nay lam cho cac nha bao ton phai đua đe nghi di chuyen bang may bay cac con te giac trang con lai o Garamba toi Kenya vao thang 1 nam 2005. Su can thiep cua cac luc luong ngoai quoc vao cong viec cua Congo đa ngan khong cho cong viec nay đuoc thuc thi vao thang 6 nam 2005. Nguoc voi cac thong bao tren, cong vien đong vat hoang da Whipsnade tai Vuong quoc Anh đa thu đuoc thanh cong đang ke trong nhieu nam qua trong viec nhan giong te giac trang trong tinh trang giam cam. Tren thuc te, vao nam 2005, ba con te giac trang đa đuoc sinh ra trong bay đan o Whipsnade.


Tinh hinh = Thuc trang =
Tinh đen thang 11 nam 2015, chi co ba con te giac cua phan loai nay lai. Chung đeu thuoc Vuon thu Dvur Kralove o Cong hoa Czech, nhung song trong Ol khu bao ton Pejeta Conservancy o Kenya va đuoc bao ve bang cach bao ve vu trang. Sau nam 2000, sau con te giac trang mien Bac đa song tai vuon thu Dvur Kralove o Cong hoa Czech nhung bon trong so chung (ma cung la nhung loai đong vat sinh san duy nhat cua phan loai nay) đuoc chuyen đen Ol khu vuc Pejeta Conservancy tai Kenya, chau Phi, trong nam 2009, noi cac nha khoa hoc hy vong rang ho se lai tao thanh cong phan loai nay khoi nguy co tuyet chung; mot trong bon con đa chet vao thang 10 nam 2014.
Mot trong hai con con lai trong vuon chet vao cuoi thang nam 2011. Cac loai te giac cuoi cung o đo, Nabire, qua đoi vao thang 7 nam 2015. Hai con te giac song o San Diego Safari Park Zoo o California: Angalifu, mot con te giac đuc, chet trong thang 12 nam 2014; Nola, mot con cai, chet vao ngay 22 thang 11 nam 2015. Sau khi khai niem loai phat sinh loai, nghien cuu gan đay đa cho thay con te giac trang mien Bac co the la mot loai hoan toan khac nhau, chu khong phai la mot phan loai cua te giac trang. Su khac biet ve hinh thai hoc va di truyen ro ret cho thay hai loai đuoc đe xuat đa đuoc tach ra trong it nhat mot trieu nam. Tuy nhien, cac ket qua nghien cuu khong đuoc chap nhan rong rai boi cac nha khoa hoc khac.
Te giac trang phia Bac trang (Ceratotherium simum cottoni) truoc đay la dao đong tren khong phan phia tay bac Uganda, mien nam Nam Sudan, phia đong cua nuoc Cong hoa Trung Phi, va nuoc Cong hoa Dan chu Đong Bac cua Congo pham vi cua no co the mo rong ve phia tay la ho Chad va Cameroon.Nhung ke san trom lam giam dan so cua chung tu 500 đen 15 trong nhung nam 1970 va 1980. Tu đau nhung nam 1990 đen giua nam 2003, dan so bi thu hoi cho hon 32 loai đong vat. Khao sat nam 2000 cho thay dan so đa bat đau hoi phuc, voi 30 loai đong vat khang đinh trong nam 2000. Ke tu giua nam 2003, san trom đa đuoc tang cuong va giam cac quan the hoang da đe chi 5-10 đong vat song trong Vuon quoc gia Garamba.
Nam 2006, bon con te giac song trong Vuon quoc gia Garamba la nhung con te giac hoang da cuoi cung đuoc biet đen theo Quy Quoc te Bao ve Thien nhien. Tuy nhien, vao thang 6 nam 2008 no đa đuoc bao cao rang cac phan loai co the bi tuyet chung trong tu nhien vi đa khong nhin thay trong bon ca the con lai đuoc biet đen tu nam 2006 va cac dau hieu cua chung ke tu nam 2007. Tinh đen nam 2011, dan so nay hien đang đuoc xem la co the tuyet chung. Neu đuoc xac nhan, đieu nay se lam cho te giac trang mien Bac đa tuyet chung trong tu nhien ngoai nhung no luc cuoi cung, co hoi cua Ol Pejeta Conservancy đe gioi thieu lai no trong trang thai hoang da.
Ngay 28 Thang 11 nam 2009, hai phi cong may bay truc thang cua Nga bao cao nhin thay te giac trang phuong Bac o mien nam Sudan. No đuoc gia đinh rang ba te giac đa đuoc phat hien thuoc loai nay, nhu te giac khac đa khong đuoc song trong khu vuc cho mot thoi gian dai. Vao thang 1 nam 2005, chinh phu cua Cong hoa Dan chu Conggo (DRC) đa phe duyet mot ke hoach hai phan nam loai te giac trang mien Bac đuoc chuyen tu Vuon quoc gia Garamba toi khu bao ton đong vat hoang da trong mot Kenya. Phan thu hai cam ket voi cac chinh phu va cac đoi tac quoc te đe tang cuong no luc bao ton o Garamba, do đo, cac con te giac trang mien Bac co the đuoc tra lai khi no la an toan mot lan nua.
Vao thang 8 nam 2005, mot cuoc khao sat tren khong đuoc thuc hien đa chi tim thay bon con vat, mot con đuc truong đon đoc va mot nhom cua mot con đuc truong thanh va hai cai truong thanh. Thang Sau nam 2008, no đa đuoc bao cao rang cac loai co the đa tuyet chung trong tu nhien, vi khong ai trong bon ca the con lai đuoc biet đen đa đuoc nhin thay ke tu nam 2006. Nam 2011, dan so nay hien đang xem xet đe co the đa tuyet chung. Dan so vuon thu đang giam, va te giac trang mien Bac đa hiem khi sinh san trong đieu kien nuoi nhot. Bon trong sau te giac tu Vuon thu Dvur Kralove o Cong hoa Czech (ma cung la nhung loai đong vat sinh san duy nhat cua phan loai nay) đuoc chuyen đen Ol Pejeta Conservancy tai Kenya, chau Phi.Nam 2022, Te giac trang Bac Phi đa đuoc đua vao dien tuyet chung sau nhieu nam


= Bien đong =

* Uoc tinh


= Bao ton =
Voi viec chi con 2 te giac trang phuong bac tren the gioi. Đay la mot ket thuc khong may co hau đoi voi loai te giac trang mien Bac khi hinh anh chung lang thang xuyen chau Phi, tu mien Nam Chad, qua Congo roi len Sudan đen nay đa khong con nua. Chi hon 50 nam truoc, loai nay co đen 2.000 con. Nhung đen nam 1984 thi chi con 15 con. Cac nha bao ton đa cuu chung khoi bo vuc tuyet chung khi nhan giong thanh cong, tang luong te giac trang len đen 30 con chi sau mot thap ky. Nhung nhung ke san trom xuat hien va toan bo cong vien đeu bi don sach. Con te giac trang mien bac cuoi cung đuoc tim thay nam 2006. Chung bi đe doa tuyet chung vi nhu cau phan lon đen tu phuong Đong vi tin rang sung te giac se chua đuoc benh ung thu.
Sau đo bon con te giac trang phuong bac, mot loai thu quy hiem, đa đuoc đua tro ve Kenya, vung đat to tien cua chung tu mot vuon thu cua Cong hoa Sec, voi muc đich sinh san đe tranh su tuyet chung loai đong vat quy hiem nay. Hai con đuc va hai con cai đa lam mot hanh trinh dai 7.300 km tu vuon thu Dvur Kralove (Sec) đen khu du tru Ol Pejeta, duoi cha nui Kenya, thong qua mot du an co ten la "Co hoi song sot cuoi cung". Hai con đuc va hai con cai đa lam mot hanh trinh dai 7.300 km tu vuon thu Dvur Kralove (Sec) đen khu du tru Ol Pejeta. Tinh trung cua nhung con đuc sinh ra o Dvur Kralove hien đang đuoc bao ton tai Vien nghien cuu vuon thu va đong vat hoang da Leibniz (IZW) o Berlin, Đuc.


Cac ca the = Nabire =
Truoc đay the gioi con nam con te giac trang phuong bac, tuy nhien hien chi con lai bon sau khi te giac cai Nabire 31 tuoi qua đoi do benh tat. No bi khoi u lon khong the chua tri. No chet vi u nang vo tai Vuon thu Dvur Kralove, luc 31 tuoi. Benh cua no khong co cach chua. U benh trong co the Nabire rat to. Nguoi ta mo ta cai chet cua no la su mat mat khung khiep. Ben canh đo, mot con te giac trang phuong bac khac đa chet trong vuon thu o My, khien so ca the loai đong vat quy hiem nay tren toan the gioi giam xuong con nam con. Con te giac cai Nabire sinh ra trong đieu kien nuoi nhot nam 1983 o Czech. 


= Angalifu =
Con te giac Angalifu, 44 tuoi, chet tai vuon thu San Diego, My. Sau khi con Angalifu chet thi chi con nam con te giac trang phuong bac tren hanh tinh, trong đo co Nola, mot ca the cai đa nhieu tuoi. Angalifu đuoc đua ve vuon thu tu nam 1990. No la mot trong 6 ca the te giac trang phuong bac con lai tren the gioi, va la mot trong hai con đuc thuoc so nay.5 con con lai hien song trong moi truong nuoi nhot o My, Czech va Kenya. Cac chuyen gia tung thuc hien ke hoach nhan giong đe bao ton so luong loai nhung khong thanh cong. Trong khi đo, hien khong co ca the nao song trong moi truong hoang da.Truoc đo khoang hai thang, mot con te giac đuc đa chet o khu bao ton Ol Pejeta, Kenya loai te giac trang phuong bac chi con von ven 5 ca the tren Trai đat. Trong so đo, Sudan la con te giac đuc duy nhat sau su qua đoi cua Angalifu mot ca the te giac trang đuc o tuoi 44.


= Suni =
Vao thang 10 nam 2014, Suni la con te giac trang đuc thu hai con lai tren the gioi, cung song o Ol Pojeta đa chet. Chi con lai nam con te giac trang mien bac tren the gioi, va ba trong so đo đang o Kenya va đoi dien nguy hiem. Con te giac co ten la Suni. Suni đa qua đoi tai khu bao ton Ol Pejeta vi nguyen nhan tu nhien. Suni đuoc cho la ca the đuc cuoi cung co kha nang phoi giong. Suni đuoc sinh ra tai Vuon thu Dvur Kralove o Cong hoa Sec vao nam 1980. Sau cai chet cua Suni, tren the gioi chi con khoang sau con te giac trang phuong bac va tat ca chung đeu song kieu nuoi nhot.


= Nola =
Mot trong bon con te giac trang loai phuong bac cuoi cung tren the gioi vua chet trong vuon thu tai My. Sau cuoc phau thuat suc khoe cua Nola, con te giac cai 41 tuoi o cong vien safari San Diego cung khong kha hon va nguoi ta phai đe no chet. Ngay 13/11/2015, Nola đuoc mo đe hut mu tu hong nhung sau đo tinh hinh suc khoe khong cai thien. Con te giac 41 tuoi voi trong luong len toi 1.800 kg đuoc mang toi vuon thu nam o phia Nam California trong khuon kho chuong trinh nhan giong đa chet sau cuoc phau thuat. Thuc te, nhan vien y te vuon thu đa tien hanh cac bien phap giam sat gat gao sau khi Nola co nhung dau hieu suy giam an uong va hoat đong.
Nola thu hut nguoi xem đen vuon thu tu 1989. Nola la mot bieu tuong, khong chi voi vuon bao ton San Diego ma đoi voi ca the gioi. Qua nhieu nam, hang trieu nguoi đa biet đen Nola va cuoc song cua te giac trong moi truong tu nhien khi toi voi vuon bao ton, đoc vo van cac cau chuyen tren phuong tien truyen thong cung nhu mang xa hoi. Sau khi ra đoi tai Sudan va đuoc tim thay khi đat 2 tuoi, Nola đa đuoc mang toi Califonia tu mot vuon thu cua Czech đe phuc vu cong tac bao ton.


= Sudan =

Hien tai nhiem vu sinh san duy tri noi giong loai te giac trang phuong bac đang đuoc đat len con te giac đuc Sudan, 42 tuoi, đang song tai khu bao ton Ol Pejeta (Kenya) va ba con cai: Fatu va Najin - song o khu bao ton Ol Pejeta, va Nola - song o vuon thu San Diego (My). Sudan hien la ca the te giac trang phuong bac đuc cuoi cung tren the gioi. Sudan cung hai con cai cung loai đuoc cham soc tai Khu bao ton Ol Pejeta, Kenya, tu cuoi nam 2009. Đay la ba trong 5 ca the te giac trang phuong bac con sot lai tren the gioi. Con te giac 43 tuoi – du tinh co the song đen 50 tuoi – la co hoi cuoi cung đe duy tri noi giong te giac trang mien bac. Sudan đuoc chuyen đen cung voi hai con te giac trang giong cai tu mot so thu o Cong hoa Sec hoi thang 9 nam 2009. Khu bao ton nay chuyen cham soc te giac va đa tung thanh cong trong viec nhan giong loai te giac đen.
Cuoc đoi te giac Sudan gan lien voi nhung lan luu lac, tha huong. Sinh ra tai mien Nam Sudan nhung toi nam 1973, Sudan bi bat va chuyen toi so thu Dvur Kralove voi phuc vu muc đich thuong mai cho nguoi dan tham quan. Do la con đuc duy nhat con lai nen Sudan đuoc bao ve rat nghiem voi đoi bao ve co vu trang canh chung 24/24 gio. Sung cua no cung đuoc cua đe ngan bon san trom lam hai no. Cac chien si bat chap đanh đoi ca tinh mang đe ngan nhung ten san trom tan cong con te giac trong boi canh gia nga te giac đang tang manh.Sung cua no bi cat đi đe đe phong may ten san trom. Neu no khong co sung, ho se khong con hung thu voi no. Du con te giac nay khong co sung, nhung đoi kiem lam van rat lo lang cho con te giac đuc đang đuoc cham soc tai khu bao ton Ol Pojeta, Kenya.
Cac chuyen gia đong vat tung thu cho Sudan giao phoi tu nhien voi hai con te giac cai cung loai la Najin, 27 tuoi va Satu 17 tuoi, nhung khong thanh cong. Mot trong nhung nguyen nhan hang đau la tuoi tac, cac chuyen gia đa thu moi cach đe chung giao phoi voi nhau, đua chung vao moi truong ban hoang da, song van khong thanh cong. May nam truoc Sudan co giao phoi voi hai con cai song chung nhung hai con cai nay khong thu thai. Hien no đa gia yeu, khong con kha nang giao phoi tu nhien. Ngoai ra so luong tinh trung cua no cung giam manh, do đo đe duy tri noi giong su tu trang phuong bac, cac chuyen gia chi con cach cho no thu tinh trong ong nghiem va con cai thich hop nhat cho viec nay la Nola.
Theo cac nha khoa hoc, co hoi sinh san cua Sudan va hai ca the cai con lai ngay cang giam. Tuy nhien, ho van no luc giup Sudan giao phoi, hy vong ca the con chao đoi se bao ve loai nay truoc nguy co tuyet chung. Đe bao ve chu truoc nhung ke san sung te tan bao, mot đoi kiem lam đac biet đa đuoc lap ra va co the no sung bat cu luc nao neu xuat hien moi đe doa rinh rap. Te giac đuc Sudan đang đuoc cho an tai khu bao ton Ol Pejeta. Uoc tinh chiec sung cua no co gia len toi 75.000 đo-la My/kg. Đe bao ve Sudan cung hai ca the te giac cai, mot đoi kiem lam đac biet đa đuoc lap ra voi pham vi hoat đong trai rong tren khu vuc co dien tich khoang 90.000 mau Anh. Thiet bi cua ho bao gom he thong GPS, may bay trinh sat va cho đuoc huan luyen đe phat hien con nguoi hoac bat cu su đe doa an ninh nao
Con te giac trang mien bac giong đuc cuoi cung cua the gioi đa đuoc nganh chuc nang loai bo sung đe đam bao an toan cho no hien đang đuoc bao ve boi luc luong vu trang Kenya 24/24. Đay la no luc nham cuu lay giong te giac quy hiem nay. Sudan, đuoc bao ve ca ngay lan đem boi mot nhom kiem lam. Tuy nhien, viec giu an toan cho nhung con te giac hien đang ton kha nhieu chi phi, khoang 2.4 ty đong mot đoi 40 nguoi trong 6 thang. Tien đuoc tra lay tu nguon thu du lich Bao ve Sudan la hoat đong rat ton kem. Moi thang chinh phu Kenya phai chi 75.000 bang đe tra luong cho 40 binh si va mua thuc an cho con vat
Nhung nha chuc trach hi vong nhung con te giac trang co the sinh con, nhung moi no luc cho đen nay đeu khong thanh cong. Sudan, đuoc lap may phat vo tuyen va bao ve can mat co vu trang 24/24 tai noi sinh song o Kenya. Sung cua no cung đuoc cat đi đe tranh san trom. Trang bi vu khi hang nang giu te giac trang con song sot. Nha chuc trach Kenya đang trien khai linh co vu trang đe bao ve 24/24 con te giac đuc thuoc loai te giac trang mien Bac cuoi cung con song sot tren trai đat.Cac linh gac đuoc trang bi vu khi hang nang va thinh thoang van đen cac thi tran lan can đe thu thap thong tin tinh bao ve hoat đong san trom te giac o đay.
Đe bao ve ca the đuc cuoi cung trong phan loai te giac trang phuong bac, 40 binh si Kenya cam sung va đung xung quanh no suot ca ngay lan đem.Sudan la ten cua con te giac trang phuong bac đuc duy nhat con song tren the gioi. Hien tai no đang song trong khu bao ton Ol Pojeta o Kenya. Lo ngai cho tinh mang cua no, chinh phu Kenya đieu đong 40 binh si bao ve no 24/24h trong ngay. Nha chuc trach cua sung cua Sudan đe lam giam muc đo hap dan cua no đoi voi bon san trom. Nhung binh si bao ve Sudan cung hieu rang ho luon đoi mat voi cai chet trong qua trinh thi hanh nhiem vu. Tren the gioi, gio chi con minh Sudan la te giac trang phuong bac giong đuc.
Trong mot no luc nhan giong đe duy tri noi giong cho ca the te giac trang đuc duy nhat con song, cac chuyen gia đa đua hinh anh cua con te giac len ung dung hen ho. Te giac đuc Sudan du kien se xuat hien trong mot quang cao tren ung dung hen ho Tinder đe tim ban tinh. Thong tin cua Sudan tren ung dung hen ho du kien co noi dung nhu sau: "Toi khong co y muon lam qua moi chuyen nhung so phan cua giong loai phu thuoc vao toi. Toi thich an co va ngam minh trong bun, khong co van đe gi ve suc khoe, cao 1,8 met, nang hon 2.000 kg". Tieu su cua Sudan se đuoc xem tren ung dung Tinder o 190 quoc gia voi hon 40 thu tieng. Moi luot xem ho so cua Sudan tren Tinder, nguoi dung se đuoc huong đen trang web cua chien dich "Ga đoc than ly tuong nhat the gioi". Thong qua đo hy vong co the quyen gop đu 9 trieu USD cho phuong phap thu tinh trong ong nghiem, nham duy tri noi giong cho loai đong vat nay. Nhung hi vong đa bi dap tat khi vao ngay 19 thang 3 nam 2018, Sudan đa qua đoi o khu bao ton Ol Pejeta (Kenya) vi suc khoe khong on đinh va do tuoi gia. Vi la con đuc cuoi cung (hai con con lai đeu la ca the cai) nen hy vong bao ton va phat trien loai đong vat gan nhu đa bi dap tat. Cac nha khoa hoc mong rang se hoi sinh loai nay trong tuong lai nho cong nghe te bao tien tien.


= Fatu va Najin =
Trong thoi gian nay, te giac Sudan ket đoi va co hai te giac con la Naribe (sinh nam 1983) va Najin (sinh nam 1989). Te giac cai Najin sau đo con sinh đuoc mot ca the te giac con ten Fatu, giup Sudan len chuc "ong" trong gia đinh. Toi thang 12/2009, chu đuoc chuyen toi Ol Pejeta Conservancy cung te giac con Najin. Chung đuoc nuoi duong trong chuong trinh bao ton va nhan giong đac biet nham cuu loai te giac trang phuong bac khoi su tuyet chung. Cac chuyen gia quoc te đang no luc giup Sudan giao phoi voi Fatu va Najin đe duy tri su ton tai cua loai te giac trang. Van đe la Sudan hien đa 42 tuoi, thuoc vao loai tuoi cao. Fatu moi 15 tuoi con Najin 25.
Ca ba con te giac trang đeu khoe manh, nhung tuoi tac cua Sudan co the la nguyen nhan khien Fatu va Najin chua thu thai. Sudan đa lon tuoi va co the gap kho khan trong viec giao phoi. Ngoai ra, luong tinh trung cua Sudan đa tro nen thap hon trong thoi gian qua. Najin bi yeu chan, do đo cung anh huong đen viec giao phoi.Truoc đo Sudan đa tung giao phoi voi Fatu va Najin, nhung ca hai con cai đeu chua thu thai đuoc. Neu Fatu va Najin khong som thu thai, Sudan co the se chet gia va nhu vay loai te giac trang mien Bac se tuyet chung. Trong đo, con đuc Sudan 42 tuoi, hiem co kha nang sinh san do tuoi tac. Hai chan sau cua no đang yeu dan, luong tinh trung cung suy giam. Cac nha khoa hoc van hy vong co the duy tri loai nay nho thu tinh nhan tao hoac nhung phuong phap khoa hoc khac.


Tham khao Lien ket ngoai White rhinoceros tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Northern white rhinoceros tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Ol Pejeta Conservancy
Emslie, R. (2020). "Ceratotherium simum ssp. cottoni". Sach đo IUCN ve cac loai bi đe doa. 2020: e.T4183A45813838. doi:10.2305/IUCN.UK.2020-1.RLTS.T4183A45813838.en. Truy cap ngay 20 thang 12 nam 2021.
An older list of northern white rhinos in captivity (In Czech)