Bac dinh duong cua mot sinh vat la vi tri sinh vat đo đung trong mot chuoi thuc an. Mot chuoi thuc an đai dien cho mot chuoi cac sinh vat an nhung sinh vat khac va bi nhung sinh vat khac an. So bac dinh duong cua mot sinh vat đuoc tinh bang so buoc tu điem bat đau cua chuoi thuc an cho toi sinh vat đo. Cac chuoi thuc an bat đau o bac dinh duong cap 1 voi cac sinh vat san xuat so cap nhu thuc vat, len toi đong vat an co o bac 2, đong vat san moi o bac 3 va thuong ket thuc voi đong vat an thit hoac đong vat an thit đau bang o bac 4 hoac 5. Con đuong doc theo chuoi co the tao thanh mot dong mot chieu hoac mot "luoi" thuc an. Cong đong sinh thai hoc voi su đa dang sinh hoc cao hon thi se tao thanh nhung con đuong dinh duong phuc tap hon.


Tong quan Ba cach co ban đe sinh vat co the kiem đuoc thuc an la voi tu cach sinh vat san xuat, sinh vat tieu thu va sinh vat phan giai.

Sinh vat san xuat (sinh vat tu duong) thuong la thuc vat hoac tao. Thuc vat va tao thuong khong an cac sinh vat khac ma chung lay dinh duong tu đat hoac đai duong va tu san xuat thuc an cho ban than bang cach quang hop. Vi ly do nay, chung đuoc goi la sinh vat san xuat so cap. Bang cach nay, nang luong tu mat troi thuong la thu cap nang luong cho co so cua chuoi thuc an. Mot ngoai le ton tai o nhung he sinh thai mieng phun thuy nhiet duoi bien sau, noi khong co anh sang mat troi. Tai đay cac sinh vat san xuat so cap san xuat thuc an thong qua mot qua trinh goi la hoa tong hop.
Sinh vat tieu thu (sinh vat di duong) la cac loai khong the tu san xuat thuc an cua rieng chung ma can phai tieu thu cac sinh vat khac. Đong vat ma an nhung sinh vat san xuat so cap (nhu thuc vat) thi đuoc goi la đong vat an co. Đong vat ma an nhung đong vat khac thi đuoc goi la đong vat an thit, va nhung đong vat an ca thuc vat va đong vat khac đuoc goi la đong vat an tap.
Sinh vat phan giai (sinh vat an mun ba) phan giai vat chat va chat thai cua đong thuc vat đa chet va nha no ra tro lai vao he sinh thai duoi dang nang luong va chat dinh duong đe tai che. Cac sinh vat phan giai, vi du nhu vi khuan va nam, an chat thai va cac vat chat chet, chuyen chung thanh cac chat hoa hoc vo co co the tai chet thanh chat dinh duong khoang đe thuc vat co the su dung lai.
Cac bac dinh duong thuong đuoc đanh so, bat đau o cap 1 voi thuc vat. Cac bac cao hon thi đuoc đanh so tiep sau dua theo khoang cach giua chung voi cap 1 trong chuoi thuc an.

Cap 1: Thuc vat va tao, chung tu tao ra thuc an cua minh va đuoc goi la sinh vat san xuat so cap.
Cap 2: Đong vat an co, an thuc vat va đuoc goi la sinh vat tieu thu bac 1.
Cap 3: Đong vat an thit, an đong vat an co va đuoc goi la sinh vat tieu thu bac 2.
Cap 4: Đong vat an thit, an nhung đong vat an thit khac va đuoc goi la sinh vat tieu thu bac 3.
Cap 5: Đong vat an thit đau bang, nhung loai khong co loai san chung va o đau chuoi thuc an.

Trong cac he sinh thai o the gioi that, co nhieu hon mot chuoi thuc an đoi voi hau het cac sinh vat, vi hau het cac sinh vat an nhieu hon mot loai thuc an hoac bi an boi nhieu hon mot loai san moi. Mot bieu đo the hien mang luoi phuc tap cac chuoi thuc an giao nhau va đe len nhau trong mot he sinh thai thi đuoc goi la mot luoi thuc an. Cac sinh vat phan giai thuong bi bo ngoai luoi thuc an, nhung neu cho vao thi chung se la loai ket thuc mot chuoi thuc an. Khi đo thi chuoi thuc an se bat đau voi sinh vat san xuat so cap va ket thuc voi su muc rua va sinh vat phan giai. Vi sinh vat phan giai tai che chat dinh duong, đe chung đay đe chung co the đuoc tai su dung boi sinh vat san xuat so cap nen đoi khi chung đuoc coi la co bac dinh duong cua rieng minh.


Hieu suat chuyen dich sinh khoi Noi chung, moi bac dinh duong thi co lien quan toi bac ben duoi no bang cach hap thu mot luong nang luong ma no tieu thu, va bang cach nay co the đuoc coi la dua vao, hoac đuoc ho tro boi, bac dinh duong thap hon tiep theo. Chuoi thuc an co the đuoc tao thanh bieu đo đe mo ta luong nang luong chuyen dich tu mot bac dinh duong nay toi bac tiep theo trong mot chuoi thuc an. No đuoc goi la thap nang luong. Nang luong chuyen dich giua cac bac cung co the đuoc coi la gan giong voi mot su chuyen giao trong sinh khoi, vay thi thap nang luong cung co the đuoc xem la thap sinh khoi, mo ta luong sinh khoi tu bac cao hon tu sinh khoi đuoc tieu thu o bac thap hon.
Hieu suat ma nang luong hoac sinh khoi đuoc chuyen dich tu mot bac dinh duong nay sang bac tiep theo thi đuoc goi la hieu suat sinh thai. Cac sinh vat tieu thu o moi bac thi chi chuyen đoi khoang 10% hoa nang trong thuc an cua chung thanh mo huu co cua rieng chung (quy luat muoi phan tram). Vi ly do nay, chuoi thuc an hiem khi vuot qua 5 hay 6 bac. O bac dinh duong thap nhat (đay cua chuoi thuc an), thuc vat chuyen đoi khoang 1% nang luong mat troi chung hap thu thanh hoa nang. Theo đo tong nang luong luc đau hien dien trong anh sang mat troi ma cuoi cung đuoc the hien o sinh vat tieu thu bac ba la khoang 0.001%


Su tien hoa cua cac bac dinh duong Ca so cap trong bac dinh duong va su phuc tap trong moi quan he giua chung thi tien hoa boi vi su song đa dang hoa qua thoi gian, voi ngoai le la cac su kien tuyet chung hang loat cach quang.


Bac dinh duong phan so Luoi thuc an đinh nghia mot phan lon he sinh thai, va cac bac dinh duong thi đinh nghia vi tri cua cac sinh vat ben trong luoi. Nhung nhung bac dinh duong nay khong phai bao gio cung la so nguyen đon thuan, boi vi cac sinh vat thuong an o nhieu hon mot bac dinh duong. Vi du, mot so loai an thit cung an thuc vat, va mot so thuc vat lai la loai an thit. Mot đong vat an thit lon co the an ca đong vat an thit nho hon hoac đong vat an co; linh mieu đuoi coc an tho, nhung su tu nui an ca linh mieu đuoi coc va tho. Cac loai đong vat cung co the an lan nhau; ech uong beo an tom hum đat va tom hum đat lai an ech uong beo con. Thoi quen an uong cua mot loai vat khi con nho, va do đo, ca bac dinh duong cua no, co the thay đoi khi no lon len.
Nha khoa hoc thuy san Daniel Pauly đat gia tri cua bac dinh duong la mot trong thuc vat va mun ba, hai trong đong vat an co va sinh vat an mun ba (sinh vat tieu thu bac 1), ba trong sinh vat tieu thu bac 2, va cu tiep tuc nhu vay. Đinh nghia cua bac dinh duong, đuoc ky hieu la TL (Trophic Level), đoi voi bat ky loai tieu thu nao se la:

  
    
      
        T
        
          L
          
            i
          
        
        =
        1
        +
        
          ∑
          
            j
          
        
        (
        T
        
          L
          
            j
          
        
        ⋅
        D
        
          C
          
            i
            j
          
        
        )
        
      
    
    {\displaystyle TL_{i}=1+\sum _{j}(TL_{j}\cdot DC_{ij})\!}
  

trong đo 
  
    
      
        T
        
          L
          
            j
          
        
      
    
    {\displaystyle TL_{j}}
  
 la bac dinh duong phan so cua con moi j,va 
  
    
      
        D
        
          C
          
            i
            j
          
        
      
    
    {\displaystyle DC_{ij}}
  
 đai dien cho phan so cua j trong khau phan an cua i.
Trong truong hop đoi voi cac he sinh thai duoi nuoc, bac dinh duong cua hau het cac loai ca va sinh vat tieu thu duoi nuoc khac thi co gia tri tu 2,0 đen 5,0. Gia tri lon hon 5,0 thi bat thuong, ke ca voi ca lon, mac du no xuat hien trong cac đong vat co vu duoi nuoc la loai san moi đau bang, vi du nhu gau bac cuc va ca voi sat thu.
Ngoai cac nghien cuu quan sat ve hanh vi đong vat va viec tinh cac thu chua trong da day đong vat ra, bac dinh duong co the đuoc tinh thong qua phan tich đong vi ben cua mo đong vat, vi du nhu co, da, long, collagen xuong. Đo la boi vi co nhung su tang lien tuc trong thanh phan đong vi nito o moi bac dinh duong đuoc tao ra boi qua trinh chiet phan đoan xay ra voi su tong hop phan tu sinh hoc; muc đo cua su tang thanh phan đong vi nito nay la xap xi 3-4‰.


Bac dinh duong trung binh Trong thuy san, bac dinh duong trung binh cho đanh bat thuy san trong ca mot vung hoac mot he sinh thai đuoc tinh cho nam y bang cong thuc:

  
    
      
        T
        
          L
          
            y
          
        
        =
        
          
            
              
                ∑
                
                  i
                
              
              (
              T
              
                L
                
                  i
                
              
              ⋅
              
                Y
                
                  i
                  y
                
              
              )
            
            
              
                ∑
                
                  i
                
              
              
                Y
                
                  i
                  y
                
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle TL_{y}={\frac {\sum _{i}(TL_{i}\cdot Y_{iy})}{\sum _{i}Y_{iy}}}}
  

trong đo 
  
    
      
        
          Y
          
            i
            y
          
        
      
    
    {\displaystyle Y_{iy}}
  
 la viec đanh bat loai hoac nhom i trong nam y, va 
  
    
      
        T
        
          L
          
            i
          
        
      
    
    {\displaystyle TL_{i}}
  
 la bac dinh duong cho loai i noi tren.
Ca o nhung bac dinh duong cao hon thuong co gia tri kinh te cao hon, đieu nay co the dan toi hien tuong đanh bat qua muc o cac bac dinh duong cao hon. Cac bao cao truoc đay đa phat hien ra mot su suy giam thap mot cach nguy hiem trong so lieu ve bac dinh duong trung binh cua viec đanh bat thuy san, trong mot quy trinh đuoc goi la đanh bat toi tan cung luoi thuc an. Tuy nhien, nhung nghien cuu gan đay hon khong tim thay mot moi lien he nao giua gia tri kinh te va bac dinh duong; va bac dinh duong trung binh trong viec đanh bat, khao sat va đanh gia nguon du tru đo thi thuc te khong he giam đi, tu đo co the suy ra rang đanh bat toi tan cung luoi thuc an khong phai la mot hien tuong toan cau. Tuy nhien Pauly va nhung nguoi khac luu y rang bac dinh duong đat đinh tai 3,4 vao nam 1970 o tay bac va trung tay Đai Tay Duong, theo sau đo la mot đot giam con 2,9 vao nam 1994. Ho bao cao rang co mot đot chuyen dich tu cac loai ca tang đay o bac dinh duong cao song lau va an cac loai ca khac, vi du nhu ca tuyet va ca tuyet cham đen, sang cac loai đong vat khong xuong song o bac dinh duong thap song ngan ngay an sinh vat phu du (vi du nhu tom) va cac loai ca bien khoi nho (vi du nhu ca trich). Su chuyen dich tu cac loai ca o bac dinh duong cao xuong cac loai đong vat khong xuong song va ca o bac dinh duong thap la mot su phan hoi lai cac thay đoi trong su phong phu tuong đoi cua nhung loai đuoc ua chuong đanh bat. Ho tranh luan rang đay la mot phan cua su sup đo nen ngu nghiep toan cau.


Chi so FiB Vi hieu suat chuyen đoi sinh khoi chi vao khoang 10% do đo ti le san xuat sinh hoc thi lon hon o nhung bac dinh duong thap hon so voi nhung bac dinh duong cao hon. Đanh bat thuy san, ngay tu đau thi it nhat, se co xu huong tang len khi ma bac dinh duong giam. O điem nay thi nganh ngu nghiep se nham vao cac loai o thap hon trong luoi thuc an. Vao nam 2000, đieu nay đa khien Pauly va cac cong su xay dung mot chi so Thuy san Can bang (Fisheries in Balance), thuong đuoc goi la chi so FiB. Chi so FiB đuoc tinh bang cong thuc duoi đay voi bat ky nam y nao

  
    
      
        F
        i
        
          B
          
            y
          
        
        =
        log
        ⁡
        
          
            
              
                Y
                
                  y
                
              
              
                /
              
              (
              T
              E
              
                )
                
                  T
                  
                    L
                    
                      y
                    
                  
                
              
            
            
              
                Y
                
                  0
                
              
              
                /
              
              (
              T
              E
              
                )
                
                  T
                  
                    L
                    
                      0
                    
                  
                
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle FiB_{y}=\log {\frac {Y_{y}/(TE)^{TL_{y}}}{Y_{0}/(TE)^{TL_{0}}}}}
  

trong đo 
  
    
      
        
          Y
          
            y
          
        
      
    
    {\displaystyle Y_{y}}
  
 la viec đanh bat trong nam y, 
  
    
      
        
          
            T
            L
          
          
            y
          
        
      
    
    {\displaystyle {TL}_{y}}
  
 la bac dinh duong trung binh cua viec đanh bat trong nam y, 
  
    
      
        
          Y
          
            0
          
        
      
    
    {\displaystyle Y_{0}}
  
 la viec đanh bat, 
  
    
      
        
          
            T
            L
          
          
            0
          
        
      
    
    {\displaystyle {TL}_{0}}
  
 bac dinh duong trung binh cua viec đanh bat o thoi điem bat đau phan tich, va 
  
    
      
        T
        E
      
    
    {\displaystyle TE}
  
 la hieu suat chuyen đoi sinh khoi hoac nang luong giua cac bac dinh duong.


Cac tuong tac Mot khia canh cua cac bac dinh duong đuoc goi la tuong tac ba bac dinh duong. Cac nha sinh thai hoc thuong han che cac nghien cuu cua minh chi trong hai bac dinh duong đe lam đon gian hoa cac phan tich; tuy nhien, đieu nay co the dan toi su hieu nham neu nhu cac tuong tac ba bac dinh duong (vi du nhu thuc vat–đong vat an co–đong vat san moi) khong đuoc hieu mot cach de dang bang cach đon gian la them vao cac tuong tac tung đoi (vi du nhu thuc vat–đong vat an co cong đong vat an co–đong vat san moi). Vi du, cac tuong tac quan trong co the xay ra giua bac dinh duong đau tien (thuc vat) va bac thu ba (loai san moi) trong viec quyet đinh su phat trien so luong cua loai an co. Nhung su thay đoi trong gen đon gian co the sinh ra cac bien the ve mat hinh thai hoc trong thuc vat ma sau đo lai tao nen su khac biet trong viec khang lai cac loai an co vi anh huong cua cau truc thuc vat len đoi thu cua loai an co. Thuc vat cung co the phat trien co che phong ve loai an co vi du nhu co che phan khang hoa hoc.


Vi du Dua vao đac tinh tu nhien cua loai bac dinh duong chinh xac cua loai co the co phan mo ho va gia tri chinh xac cua no co the bien đoi tuy thuoc vao nguon. Hau nhu moi loai thuc vat cung nhu thuc vat phu du va nhung sinh vat tuong tu đeu đuoc phan loai vao cap 1,0. Hau het cac loai giun thuong đuoc phan loai vao cap 2,1; mot loai con trung thong thuong se la cap 2,2; mot con sua la 3,0; mot con chim binh thuong la 3,6; mot loai đong vat co vu binh thuong la 4,1.
Mot nghien cuu vao nam 2013 đuoc đang tai tren National Academy of Sciences đa uoc luong bac dinh duong trung binh cua con nguoi la 2,21, bang voi lon hay ca trong. Tat nhien đay chi la mot con so trung binh, va hien nhien la thoi quen an uong cua ca nguoi hien đai lan nguoi co xua đeu rat phuc tap va co su bien đoi rat lon. Vi du, mot nguoi Eskimo truyen thong co mot khau phan an bao gom chu yeu la hai cau thi se co bac dinh duong gan 5.


Xem them Luoi thuc an


Tham khao Lien ket ngoai Trophic levels Luu tru ngay 12 thang 2 nam 2011 tai Wayback Machine BBC. Last updated March 2004.