Hiep uoc Xo – Đuc, con đuoc goi la Hiep uoc Molotov – Ribbentrop hay Hiep uoc Hitler – Stalin co ten chinh thuc la Hiep uoc khong xam luoc lan nhau giua Đuc va Lien Xo (tieng Đuc: Deutsch-sowjetischer Nichtangriffspakt; tieng Nga: Договор о ненападении между Германией и Советским Союзом); đuoc ky ket ngay 23 thang 8 nam 1939 giua Ngoai truong Vyacheslav Mikhailovich Molotov đai dien cho Lien Xo va Ngoai truong Joachim von Ribbentrop đai dien cho Đuc Quoc xa. Hiep uoc nay khong phai la thoa thuan lien minh, ma la su hoa hoan tam thoi giua 2 quoc gia đoi thu nham lui thoi điem chien tranh them 2 nam (Đuc muon tan cong Ba Lan va Phap nhung can tranh viec Lien Xo ho tro 2 nuoc kia, con Lien Xo muon tranh thu thoi gian đe phat trien quan đoi).
Cac ben thoa thuan voi cac cam ket kiem che khong tan cong lan nhau va giu thai đo trung lap trong truong hop mot trong hai ben tro thanh muc tieu cua nhung hanh đong quan su cua bat ky ben thu ba nao. Cac thanh vien Hiep đinh cung cam ket khong tham gia vao cac nhom the luc truc tiep hoac gian tiep chong lai phia ben kia. Trong tuong lai, hai ben cam ket viec cung cap, trao đoi lan nhau ve thong tin đoi voi nhung van đe co anh huong đen loi ich cua cac ben.
Kem theo Hiep đinh la mot nghi đinh thu đuoc ky bo sung. Trong đo quy đinh ranh gioi Đong Au nam trong pham vi quyen loi cua Đuc va Lien Xo trong truong hop co "su sap xep lai ve chinh tri đoi voi lanh tho" cua cac quoc gia nay. Nghi đinh thu quy đinh cac nuoc Phan Lan, Estonia, Latvia, Litva va Bessarabia thuoc vung anh huong cua Lien Xo. Ngoai ra, Đuc chap thuan viec Lien Xo thu hoi lai Tay Ukraine va Tay Belarus (bi Ba Lan đanh chiem nam 1921). Nghi đinh nay cho phep thanh lap chinh quyen than Lien Xo tai Litva, Latvia, Estonia. Ngay 1 thang 9 nam 1939 Đuc xam chiem Ba Lan, va ngay 17 thang 9 quan đoi Lien Xo tien quan thu hoi Tay Ukraina va Tay Belarus. Ngay 28 thang 9 nam 1939, Đuc va Lien Xo ky ket Hiep uoc huu nghi ve bien gioi. Sau đo, Lien Xo đa sap nhap cac nuoc Baltic (Estonia, Latvia, Litva), vung Bessarabia va Bac Bukovina, va mot phan cua Phan Lan vao lanh tho cua minh.
Cac thoa thuan đa đuoc ky ket đa lam diu su cang thang trong quan he chinh tri va kinh te giua Lien Xo va Đuc đang nong len sau su xuat hien cua Hitler tren vu đai chinh tri va nam quyen đieu hanh nuoc Đuc cung voi cac cuoc xung đot vu trang (trong đo Lien Xo chong lai su can thiep cua Đuc va Italy o Tay Ban Nha va ung ho phai Cong hoa Tay Ban Nha, chong lai quan đoi Nhat Ban o Vien Đong trong cac Chien dich ho Khasan va Khalkhyn Gol). Su kien nay tro thanh mot bat ngo chinh tri cho cac nuoc thu ba. Gan nhu đong thoi voi cac tin đon ve su ton tai cua thoa thuan bi mat bo sung, cac van ban Hiep uoc đa đuoc xuat ban vao nam 1948 duoi dang cac ban sao. Nam 1993, van ban goc cua Hiep uoc đuoc tim thay.
Sau khi Đuc tan cong Lien Xo ngay 22 thang 6 nam 1941, cung nhu tat ca cac van kien ngoai giao Xo – Đuc khac, Hiep đinh nay đa khong con gia tri..


Boi canh quoc te Mot so nguyen nhan co ban dan toi hiep uoc bao gom:

Đuc đang chuan bi tan cong Ba Lan va muon tranh chien đau tren hai mat tran: phia Tay chong Anh – Phap va phia Đong chong Lien Xo. Hon nua, Đuc cung muon tang cuong ngoai thuong voi Lien Xo đe bu đap cho su phong toa cua Đong minh tren mat bien.
Lien Xo muon đay lui chien tranh nhung vap phai su can tro cua cac nuoc phuong Tay do ho đa ky voi nuoc Đuc Quoc xa Hiep uoc Munchen nam 1938. Mac du tiem luc kinh te quoc phong đa đuoc cung co mot buoc nhung ve van đe can bo lai đang gap kho khan sau đot thanh trung cua Joseph Stalin nhung nam 1936–1938. Muc đich cua Lien Xo la hoa hoan voi Anh – Phap đe cung chong Đuc, neu khong đat đuoc muc tieu nay thi co the hoa hoan voi Đuc đe tranh chien tranh.
Anh – Phap luon đanh gia thap tiem luc quan su cua Lien Xo, va nhat la Anh luon nghi ky Lien Xo. Thu tuong Anh Neville Chamberlain ghi trong nhat ky cua minh: "Toi xin thu thuc rang toi rat nghi ngo nuoc Nga". Vi the, ho thuong to ra tho o moi khi Lien Xo đe nghi cung hop luc chong Đuc. Viec nay vo hinh trung đay Lien Xo phai đam phan voi nuoc Đuc Quoc xa vi nen an ninh cua minh.
Ba Lan đang co tranh chap voi Đuc ve van đe lanh tho thuoc Đong Pho truoc đay va đa chuan bi san chien tranh voi Đuc. Nhung nuoc nay cung nghi ky Lien Xo (trong qua khu thoi trung co, 2 nuoc đa nhieu lan xam luoc lan nhau) nen khong muon Lien Xo mang quan qua lanh tho cua ho đe chong lai Đuc. Vi viec nay, lien minh Nga – Anh – Phap nham bao ve Ba Lan kho thanh hien thuc.
Do đo, ke hoach thiet lap an ninh tap the chau Au do Lien Xo đe xuong luon vap phai su chong đoi hoac it ra cung la su lanh đam cua cac nuoc lon o Tay Au. Đieu nay buoc Lien Xo phai ky ket voi cac nuoc Đong Au va Phap cac ban hiep uoc song phuong ve tuong tro an ninh quoc phong. Mac du khong ua Lien Xo nhung duoi suc ep cua du luan trong nuoc, chinh phu cac nuoc nay cung phai đam phan voi Lien Xo ve cac van đe quoc phong va an ninh nham chong lai su đe doa cua nuoc Đuc Quoc xa. Thang 5 nam 1935, hai hiep uoc đuoc Lien Xo ky ket voi Anh va Phap. Tuy nhien, tong thong Tiep Khac Benet đa tu choi thi hanh hiep uoc nay va coi no la mot di vang con sot lai. Con đoi voi nguoi Phap, mac du cac thoa uoc khung đa đuoc ky ket nhung ho van khong chiu ky voi Lien Xo mot hiep đinh chung giua bo tham muu quan đoi hai nuoc đe cung nhau chong nuoc Đuc Quoc xa.
Trong cac nam 1936–1937, Lien Xo đa giup đo nhung nguoi Cong hoa Tay Ban Nha chong lai che đo Franco đuoc Adolf Hitler bao tro nhung lai khong đuoc Anh, Phap ung ho tich cuc. Nguoc lai, tu thang 11 nam 1937, ho đa mo nhieu cuoc hoi đam voi cac thu linh Đuc Quoc xa tai Obersanzberg. Tham du cac vong hoi đam con co ca Huan tuoc Anh Halifax, cac bo truong cua chinh phu Phap. Ho cho rang che đo cua Hitler đa tro thanh thanh tri chong chu nghia Bolshevik va đa đen luc co the tien hanh cuoc thap tu chinh moi ve phuong Đong. Thai đo khong dut khoat cua Anh va Phap vo hinh trung đa "đong vien" Hitler manh dan ra tay. Ngay 1 thang 3 nam 1938, nuoc Đuc Quoc xa thon tinh Cong hoa Ao ma khong can no mot phat sung. Trong khi Bo truong dan uy ngoai giao Lien Xo tuyen bo len an cuoc xam luoc nay thi thu tuong Anh Neville Chamberlain lai noi: "Chung ta phai tranh bi mac lua. Va chung ta cung khong đe cho cac nuoc nho co ao tuong ve su giup đo cua Hoi Quoc Lien co the danh cho ho đe chong lai su xam luoc".
Thai đo đo cang khuyen khich Hitler lan toi. Thang 8 nam 1938, quan đoi Đuc tap trung 30 su đoan quanh bien gioi Tiep Khac. Đang le phai thanh lap mot mat tran chung chong nuoc Đuc Quoc xa thi Anh – Phap lai nhan loi moi cua Ribbentrop tham gia Hoi nghi Munchen trong cac ngay 29 va 30 thang 9 nam 1938 giua tu cuong Anh, Đuc, Phap, Y. Ket qua cua hoi nghi nay la mot hiep uoc khong xam luoc lan nhau đuoc ky giua bon nuoc nay ngay 30 thang 9 ma khong he đem xia đen Hiep uoc tuong tro giua Anh va Phap voi chinh phu Tiep Khac cua tong thong Benet. Ngay 6 thang 12 nam 1938, Phap tuyen bo tu bo Hiep uoc tuong tro voi Lien Xo đe ky voi Đuc ban tuyen bo thua nhan hieu luc hoan toan cua Hiep đinh Munich 1938. Bang Hiep đinh Munich, Anh va Phap đa thua nhan viec Đuc Quoc xa thon tinh nuoc Ao la viec đa roi, cho phep Hitler đanh chiem xu Bohemia va Moravia, chia cat Tiep Khac; đat Ba Lan va ca Lien Xo truoc nguy co xam luoc cua nuoc Đuc Quoc xa. Nha su hoc Cong hoa Lien bang Đuc Michael Freuner viet: "Khi got giay Đuc lam rung chuyen xu Bohemia thi toan the gioi sup đo. Nguoi ta đa bo đi hon đa tang cua Hiep uoc Versailles. Đe quoc Đuc thay minh đa đuoc mo cua sang phia Đong"

Hiep uoc Munich 1938 khong chi mo đuong cho nuoc Đuc Quoc xa chiem đong Tiep Khac ma con "bat đen xanh" cho quan đoi Đuc tai Đong Pho chiem vung Klaipeda cua Litva, ap đat mot hiep uoc kinh te bat binh đang voi Romania va khuyen khich nuoc Y phat xit cua Benito Mussolini xam luoc Albania. Thang 4 nam 1939, trong mot no luc cuoi cung đe cuu van nen an ninh tap the cua chau Au, Lien Xo mo lai cac cuoc thuong luong voi Anh va Phap, thanh thuc tim kiem mot hiep đinh tuong tro that su voi cac nuoc Tay Au va Đong Au. Mac du nguoi Nga thuc long muon ky mot hiep uoc phong thu chung cang som cang tot voi Anh va Phap nhung ho đa vap phai su lanh nhat cua cac chinh phu Edouard Daladier va Neville Chamberlain. Ho đoi Lien Xo bao đam su giup đo neu nuoc Đuc Quoc xa tien cong ve phia Tay, nhung lai lang tranh van đe giup đo Ba Lan neu nuoc Đuc gay han o phia Đong. Chinh thai đo nay cua Anh va Phap đa khuyen khich cac nuoc Đuc, Y, Nhat ky ket voi nhau tai Berlin ban "Hiep uoc chong quoc te cong san" ngay 27 thang 9 nam 1940. Toan bo tinh hinh tren đa buoc chinh phu Lien Xo phai co nhung hanh đong kien quyet trong viec tim con đuong đe đam bao cho nen an ninh đat nuoc. Con đuong đo la con đuong loi dung mau thuan giua cac ke thu, khi Lien Xo quyet đinh chap nhan đe nghi (nhieu lan) cua Quoc xa ky voi ho hiep uoc khong xam luoc lan nhau. Nhung loi đe nghi nay đa co tu ngay 20 thang 8 nam 1936 nhung chi đen khi thay khong con bien phap ngoai giao nao khac đe đay lui chien tranh; ngay 23 thang 8 nam 1939, Nha nuoc Lien Xo moi cu phai đoan do Bo truong dan uy ngoai giao V. M. Molotov dan đau đon tiep phai đoan Đuc cua Ribbentrop tai Moskva đe đam phan voi nuoc Đuc Quoc xa.
Ve phia Đuc Quoc xa, đe chuan bi cho Chien tranh the gioi thu hai, Hitler đac biet quan tam đen van đe lam sao tranh cho nuoc Đuc thoat khoi tinh canh phai tien hanh chien tranh cung luc tren hai mat tran nhu trong Chien tranh the gioi thu nhat. Đe đat đuoc muc đich ay, trong quan he voi cac cuong quoc tu ban phuong Tay, Hitler đa noi: "Phai dung con ngao op Bolshevik đe đe doa cac cuong quoc Versailles lam cho ho tin rang, nuoc Đuc la con đe cuoi cung ngan chan lan song đo. Đoi voi chung ta, đo la cach duy nhat đe vuot qua thoi ki khung hoang nay, thanh toan hiep uoc Versailles va tai vu trang.". Nhung mat khac, Hitler cung chu truong tam hoa hoan voi Lien Xo đe tap trung luc luong chong cac cuong quoc tu ban phuong Tay, truoc het la Anh – Phap. Vao ngay 23 thang 8 nam 1939, Đuc va Lien Xo đa ky hiep uoc Ribbentrop-Molotov, hay Hiep uoc Hitler-Stalin. Trong noi dung hiep uoc nay, Đuc Quoc Xa va Lien Xo đong y chia nhau quyen kiem soat Ba Lan theo gioi tuyen doc theo song Bug, nguoi Đuc chiem moi thu o phia tay, Lien Xo chiem moi thu o phia đong, kem theo thoa thuan bat tuong xam giua hai cuong quoc quan su Đuc – Xo, Joachim von Ribbentrop, Ngoai truong Đuc, đa gap nguoi đong cap Lien Xo V.M. Molotov đe ky Hiep uoc Huu nghi Bien gioi Đuc – Xo sau khi ca hai nuoc tan cong xong Ba Lan.


Chinh sach đoi ngoai cua Lien Xo trong nhung nam 1933–1939 Sau khi Hitler len nam quyen nam 1933 va đua nuoc Đuc vao tien trinh cua chu nghia "quoc gia xa hoi" chong Xo Viet, chong boi thuong cho Đang cong san Lien Xo, lam bang gia cac quan he kinh te va quan su Xo – Đuc. Co nhung y kien cho rang ban đau Stalin nhin nhan Hitler nhu mot con roi cua cac tang lop tu ban đoc quyen Đuc. Ho đa đua Hitler len cam quyen nhung chinh ho moi la nhung nguoi chu thuc su cua Đuc. Ke tu đo, lap truong chinh thuc cua cac nha ngoai giao Lien Xo, đung đau la Litvinov voi chinh sach ve "an ninh chung chau Au" tro thanh co so cua he thong cac đieu uoc quoc te ma Lien Xo ky ket, phu hop voi he thong Versailles va ngan chan viec tim kiem ke hoach phuc thu cua nuoc Đuc.
Đen thang 3 nam 1935, rot cuoc nuoc Đuc đa đon phuong cham dut hoat đong cua cac quan sat vien theo doi viec thi hanh cac đieu khoan quan su cua Hiep uoc Versailles nam 1919. Nuoc nay đa thiet lap che đo cuong bach tong quan, thuc hien pho bien che đo đam phu chien tranh pho bien va thoi ky tai vu trang nuoc Đuc đa bat đau. Tuy nhien, hanh đong nay cua nuoc Đuc đa khong gap phai su phan đoi co hieu luc tu cac cuong quoc phuong Tay, nhung nuoc bao lanh cua Hiep uoc Versailles.
Hiep uoc khong xam pham lan nhau giua Ba Lan va Lien Xo đa đuoc ky ngay 25 thang 7 nam 1932, ban đau co hieu luc trong 2 nam. Đen ngay 5 thang 5 nam 1934, no đuoc gia han đen ngay 31 thang 12 nam 1945. Ngay 2 thang 5 nam 1935, Lien Xo đa ky ket voi Phap, va ngay 16 thang 6 ky ket voi Tiep Khac cac thoa thuan ho tro lan nhau. Con Ba Lan thi đa tu nguyen đam nhan viec bao ve loi ich cua Đuc tai Hoi Quoc Lien. Ngay 26 thang 1 nam 1934, Ba Lan đa ky mot tuyen bo voi Đuc ve tinh huu nghi va khong xam pham lan nhau.
Tiep đo, thang 11 nam 1936, Đuc va Nhat Ban đa ky hiep uoc chong Quoc te Cong san Lien Xo, đen nam 1937 co them Italia tham gia. Lien Xo cung cap ho tro quan su cho chinh phu Cong hoa Tay Ban Nha, noi ma Đuc va Y đang tich cuc ho tro cac cuoc đao chinh cua tuong Franco. Trong thang 3 nam 1938, Đuc thon tinh nuoc Ao va tuyen bo chu quyen vung Sudet tren lanh tho Tiep Khac. Trong khi đo, Anh va Phap lai theo đuoi mot chinh sach xoa diu va nhuong bo. Rat nhieu to hop va tap đoan đau tu cua phuong Tay đau tu vao nen kinh te nuoc Đuc, đac biet la trong nganh cong nghiep nang..
Su viec ro rang hon qua thu kho cua Bo Ngoai giao Đuc. Mot ban ghi nho ngay 4 thang 11 nam 1938 cho thay Hermann Goring nhan manh viec phuc hoi quan he mau dich voi Lien Xo, nhat la viec mua nguyen vat lieu cua Lien Xo. Nhung hiep uoc kinh te Nga – Đuc se het han vao cuoi nam, va cac cuoc đam phan đe ky ket lai thi chua nga ngu. Hai ben van con nghi ngai nhau nhung đang cham cham tien đen gan nhau. Tro ngai chinh trong mau dich la trong khi Đuc đang them muon nguyen lieu cua Lien Xo, Đuc khong the cung cap cho Lien Xo nhung hang hoa đe dung vao viec trao đoi hien vat.
Tuy nhien quan he kinh te kho co the thay the cac quan he chinh tri ngoai giao đa co nhung dau hieu khac thuong. Ngay 10 thang 3 nam 1939, Josef Stalin đoc mot bai dien van dai trong Đai hoi Đang lan thu 18. Ba ngay sau, Đai su Đuc o Nga, Friedrich von der Schulenburg, gui ve Berlin mot ban bao cao dai, cho biet: "Trong tinh hinh quoc te hien nay ma ho cho la nghiem trong, Chinh phu Xo Viet tim cach tranh cuoc xung đot giua Lien Xo voi Đuc". Anh bo qua, nhung Đuc đe y đen viec nay.
Stalin tin rang Anh thich lien minh voi Ba Lan hon la voi Lien Xo. Ong cung cho rang Thu tuong Anh Arthur Neville Chamberlain muon đay Lien Xo ra ngoai ria chinh truong chau Au. Tuy the, chinh sach ngoai giao cua Lien Xo van la đe mo cho ca hai ben Đuc va Anh – Phap. Ngay 16 thang 4 nam 1939, Ngoai truong Litvinov cua Lien Xo chinh thuc đe nghi Hiep uoc Ba Ben gom Anh, Phap va Nga. Đay la no luc cuoi cung cua Litvinov nham tao moi lien minh chong Đuc. Khong nuoc nao o Đong Au, ke ca Ba Lan, co đu tiem luc duy tri mot mat tran o vung nay. Tuy the, đe nghi cua Lien Xo đa gap phai thai đo nghi ngai cua Anh va Phap.


= "Su mang Kandelaki" =
Trong nhung no luc đe mo rong quan he kinh te, chinh tri nham giam cang thang. Viec tim kiem nhung đia chi lien lac bat đau vao nam 1934, sau nhung "đem yen tiec" ngoai giao, nguoi Đuc đa thuyet phuc đuoc Stalin rang Hitler la bieu tuong cua quyen luc lau ben. Ket qua la vao cuoi nam 1934, nguoi Nga đa cu ong David Vladimirovik Kandelaki đen van phong đai dien thuong mai cua ho tai Berlin lam su gia đe tim kiem viec thiet lap quan he chinh tri voi nuoc Đuc. Truoc khi chia tay Kandelaki, Stalin đa gap ong ta hai lan (va cuoc gap lan thu hai dien ra tai tu gia) cho thay tam quan trong cua nhiem vu ma Stalin giao. Tai Đuc, Kandelaki đa lam viec tich cuc đe chuyen cac moi quan he tu van đe kinh te sang van đe chinh tri trong cac cuoc đam phan cua minh voi cac bo truong cua nuoc Đuc Quoc xa, voi Hermann Goring va Thong đoc Ngan hang quoc gia Đuc Hjalmar Schacht. Đac biet, Kandelaki noi voi Schacht: "Neu co mot cuoc gap giua Stalin va Hitler, rat co the se co nhung thay đoi". Trong ban bao cao cua Kandelaki ve chuyen nay, Stalin đa phe vao goc tren, ben trai: "That thu vi. J. St.". Va ong thong bao viec nay voi Voroshilov va Kaganovich.
Thang 3 nam 1935, Stalin đac biet luu y đoi voi cac bao cao tinh bao "quan trong, can xem xet" cua Bo truong Bo Ngoai giao Phap Pierre Laval, trong đo coi Lien Xo va đoi thu Đuc Quoc xa khong phai la khong the thay đoi hien thuc chinh tri quoc te. Cuoi cung, Đuc va Lien Xo cung van co the tan cong nhau va thiet hai cua ho la "mot mon hoi" đoi voi Phap. Nam 1936, phia Lien Xo tu choi ky ket voi Đuc hiep uoc khong xam luoc voi ly do hai nuoc khong co bien gioi chung. Theo nguoi đung đau mang luoi tinh bao Lien Xo Walter Germanovich Krivitsky, đe chung to mot phan thien chi cua Moskva; trong thang 12 nam 1936, ong nay đa đuoc lenh phai giam bot hoat đong tinh bao tai Đuc. Cai goi la "su menh Kandelaki" tiep tuc đen nam 1937 va ket thuc that bai. Vi cac ly do chinh tri va tu tuong, phia Đuc Quoc xa đa khong xem no la can thiet đe đi đen viec mo rong quan he voi Lien Xo..


= "Nhung bai dien van co mau hat de" =
Theo lich su phuong Tay va bao chi trong Chien tranh Lanh, ten goi nay do Stalin neu ra hoi thang 10 nam 1939 tai Đai hoi XVIII cua Đang Cong san Lien Xo (Bolshevik). Đen nua sau nhung nam 80 cua the ky XX, voi trao luu "cai to", ten goi nay đuoc luoc bo trong lich su va bao chi Lien Xo va sau đo la Nga. Theo mot so nha su hoc, trong bai phat bieu, Stalin đa goi nhung cao buoc cua Anh va Phap ve chinh sach cua Lien Xo đoi voi Đuc la su khieu khich, kich đong chien tranh, co hai cho hoa binh bang cai ten nay. Tai đay, ong cung thong bao cac muc tieu chinh trong chinh sach đoi ngoai cua Lien Xo:

Đe tiep tuc cac chinh sach hoa binh, Lien Xo tang cuong quan he kinh doanh voi tat ca cac nuoc.
Khong đe đat nuoc chung toi bi keo vao cac xung đot boi cac the luc hieu chien đa quen đuoc nguoi ta uy cho quyen thao tung trong su phuc thu.
Mac du Viacheslav Damichev (Вячеслав Дашичев) cho rang goi y nay co ve nhu ngay lap tuc đuoc chap nhan o Berlin; rang sau khi ky ket Hiep uoc Xo – Đuc, Molotov goi no la "su khoi đau cua nhung bien đoi" trong quan he Xo – Đuc, nhung lai khong co mot co so tai lieu nao đe giai thich tuy tien bai phat bieu cua Stalin tai Đai hoi. Tai muc "Vi tri quoc te cua Lien Xo" trong bao cao cua minh, Stalin phan tich tinh hinh quoc te luc đo truc tiep chi ra nguy co xam luoc:

"Đay la cac su kien quan trong trong thoi ky hien nay, đang mo ra mot cuoc chien tranh đe quoc. Nam 1935, Y xam chiem Abyssinia va no dich no. Vao mua he nam 1936 Đuc va Y đa to chuc mot su can thiep quan su o Tay Ban Nha, va Đuc đa thuc hien cuoc can thiep đo o phia bac Tay Ban Nha va vung giap gioi giua Tay Ban Nha voi Maroc, va Y o phia nam cua Tay Ban Nha va quan đao Balearic. Nam 1937, Nhat Ban, sau khi chiem đong Man Chau, đa xam chiem mien Bac va mien Trung Trung Quoc, đa chiem Bac Kinh, Thien Tan, Thuong Hai va bat đau mo rong pham vi chiem đong ra ngoai khu vuc cua đoi thu canh tranh cua ho. Đau nam 1938, Đuc xam chiem Ao, va mua thu nam 1938, chiem vung đat Sudet cua Tiep Khac. Cuoi nam 1938, Nhat Ban chiem Quang Chau, va vao đau nam 1939, chiem đao Hai Nam".
Ban bao cao cung chi ra nhung nuoc đa lui buoc truoc cac cuoc xam luoc va giai thich nhung ly do cho tinh huong nay:

"Trong cuoc chien đau voi nhung ke xam luoc, su thieu tich cuc cua mot so quoc gia, chu yeu la Anh, Phap, Hoa Ky đa vo hinh trung lam phuong hai đen loi ich cua chinh ho voi nhung chinh sach nguoc đoi, tung buoc rut lui, nhuong bo va tiep tuc nhuong bo ke xam luoc. Ly do chinh la ho đa tu choi su thong nhat giua cac cuong quoc; đac biet la Anh va Phap đa tu bo chinh sach an ninh tap the chong xam luoc trong qua trinh chuyen đoi cua ho tu vi tri khong can thiep đen vi tri trung lap ".
Nhung luan điem chinh trong bai phat bieu ve chinh sach đoi ngoai cua Lien Xo đa khong đuoc cac nuoc phuong Tay chu y, cung nhu nhung goi y cua no mac du khong chi ra ke hoach "nau hoa" nhung đa ham chua nguy co nay mot cach ro rang. Va, cho du co nhung luan điem quan trong trong bai noi cua Stalin co đong cham đen Anh va Phap, nhung canh cua đe đam phan voi ho van đuoc đe ngo, va cac su kien tiep theo cho thay ro đieu nay. Ngay 18 thang 3 nam 1939, chinh phu Lien Xo đe xuat trieu tap mot hoi nghi sau nuoc: Lien Xo, Anh, Phap, Ba Lan, Rumani va Tho Nhi Ky đe phat trien mot lien minh phoi hop hanh đong nham đoi pho cac hanh đong gay han moi cua Đuc la su đe doa đoi voi Rumani.
Ke tu đo, cac kenh lien he ngoai giao Lien Xo, Anh va Phap van tiep tuc do hiem hoa xam luoc cua Đuc. Sau đo, cac kenh nay đa bien thanh mot cuoc đam phan đay đu ve mot lien minh chinh tri va quan su. Tren boi canh toan cuc, co the coi cum tu cua Stalin giong nhu mot tin hieu ro rang: Khong đe đat nuoc chung toi bi keo vao cac xung đot boi cac the luc hieu chien đa quen đuoc nguoi ta uy cho quyen thao tung trong su phuc thu. Đieu đo bieu thi y muon hanh đong mot cach can bang tren co so chinh sach đoi ngoai truoc het nham bao đam loi ich cua Lien Xo.


Cuoc khung hoang nam 1939 = Dien bien cuoc khung hoang ngoai giao xuan he 1939 =
Ngay 15 thang 3 nam 1939 Đuc chiem đong Tiep Khac, va vao cuoi thang 3 tiep tuc chiem đong vung Klaipeda (Memele). Ngay 21 thang 3, ngoai truong Đuc Joachim von Ribbentrop gui toi hau thu yeu cau nguoi đong cap Jozef Beck cua Ba Lan đap ung tat ca cac yeu cau cua Đuc va "cung lam viec voi Đuc ve chinh sach chong Lien Xo". Ba Lan đa dut khoat tu choi cac yeu cau cua nuoc Đuc 
.
Vao ngay 31 thang 3, Thu tuong Anh Chamberlain đa thay mat cac nuoc Anh va Phap thong bao bao đam ho tro Ba Lan trong truong hop bi gay han. Ngay 6 thang 4, nhung loi bao đam tren đuoc chinh thuc ghi nhan trong Hiep uoc quan su Anh – Ba Lan. Trong mot bai phat bieu tai nuoc Đuc ngay 28 thang 4, Hitler đa tuyen bo xoa bo Hiep uoc khong xam luoc giua Đuc va Ba Lan đa đuoc ky ngay 26 thang 1 nam 1934 va thoa thuan hang hai – hai quan nam 1935 giua Anh va Đuc. Mot điem đang chu y rang Hitler trong bai phat bieu cua ong luon nhan manh "đe tranh cac cuoc tan cong truyen thong cua Lien bang Xo viet".
Ngay 22 thang 5 cai goi la "Hiep uoc thep" đuoc ky ket, va ngay hom sau, Hitler tuyen bo voi cac cong ty hang đau cua nuoc Đuc ve y đinh cua minh tan cong Ba Lan đe "mo rong khong gian sinh ton sang phia Đong". Cung luc đo, Anh đuoc goi la ke thu chinh cua Đuc va cuoc đau tranh chong lai ho la mot van đe "song con". Đoi voi Lien Xo, Hitler tuy khong cho rang ho se "vo tu truoc so phan cua Ba Lan" nhung trong truong hop khong co cuoc xam luoc cua Lien Xo, ong bay to y đinh cua minh "se tan cong Anh, Phap va se đanh cho ho tan nat".


= Chinh sach đoi ngoai cua Lien Xo trong cuoc khung hoang xuan he 1939 =

Đap lai su chiem đong xu Bohemia va sap nhap no vao nuoc Đuc, Chinh phu Lien Xo đa luu y trong Bi vong luc ngay 18 thang 3: "... Neu khong co bat ky su đong thuan nao cua nguoi Tiep, su chiem đong cua quan đoi Đuc đoi voi Tiep Khac se la tuy tien, bao luc va hung han theo kieu cac nha nuoc German thoi trung co."
Ngay 18 thang 3, cung khi nhan đuoc nhung tin tuc ve toi hau thu cua nuoc Đuc Quoc xa voi Romania, Pho dan uy Ngoai giao Lien Xo Litvinov thong qua cac đai su o Moskva đa đe xuat trieu tap mot hoi nghi sau nuoc: Lien Xo, Anh, Phap, Romania, Ba Lan va Tho Nhi Ky đen Đuc đe ngan chan, khong cho su xam lang tien trien them. Tuy nhien, phia Anh thay đe nghi "hoi som" va đe xuat mot giai phap han che la tuyen bo chung cua cac nuoc Anh, Phap, Lien Xo va Ba Lan ve su quan tam cua cac quoc gia nay trong viec bao ton su đoc lap va toan ven lanh tho cua cac quoc gia mien Đong va Đong Nam chau Au.
Ngay 16 thang 4, Litvinov đe nghi ky mot hiep uoc quan su ba ben ve ho tro lan nhau giua cac nuoc Anh, Phap va Lien Xo, ke ca Ba Lan neu ho muon tham gia. Tuy nhien, trong buc giac thu tra loi ngay 8 thang 5, Chinh phu Anh đa co su đap ung tieu cuc. Viec khuoc tu cua Anh cung co moi e ngai cua Lien Xo rang Chamberlain khong muon lap lien minh voi Nga đe ngan chan Hitler chiem Ba Lan. Ngay 17 thang 4, Pho dan uy Litvinov voi tu cach la Đai su Lien Xo tai Berlin đa cung voi Pho uy vien ngoai giao Lien Xo Merekalov đen gap Thu ky Van phong đoi ngoai Nha nuoc Đuc Erhack von Weizsacker. Trong cuoc gap, phia Lien Xo luu y nhung khang nghi cua minh ve cac hanh đong chien tranh nhan danh nuoc Đuc chong lai Tiep Khac co the dan đen su đo vo cac hop đong cung cap cua Lien Xo ve phao binh, sung cao xa, he thong đieu khien phat hoa cung cac ban thiet ke trong đo mo ta đay đu cac quy trinh va vat lieu đe su dung vao muc đich quan su, tong cong tri gia hon 3.500.000 USD. Vao cuoi cuoc hop, nhung đam thoai ve cac chu đe chinh tri noi chung đuoc Weizsacker khoi xuong. Trong đo, co đoan nhu sau:
Merekalov noi: "Su khac biet tu tuong duong nhu khong anh huong đen quan he Nga – Y, va quan he nay cung khong tro thanh mot tro ngai cho Đuc".
Weizsacker noi: "Cac ngai đa biet, chung toi co the ket ban voi nhung nguoi co mau thuan ve nguyen tac y thuc he. Nhung tai thoi điem nay, chung toi xin chan thanh muon phat trien quan he kinh te voi cac ngai." .
Trong nua cuoi thang 4, Stalin đa co trong tay cac tai lieu chinh xac chung to Anh va Phap đang chuan bi đe chien đau yem ho Ba Lan. Theo nha nghien cuu, Sergei Zinovievich Slutch, trien vong cua viec tham gia cuoc chien chong lai Đuc khong phu hop voi y đinh cua Stalin, va viec giu moi quan he voi Berlin đa tro thanh su "uu tien hang đau cua ong ta"..
Ngay 3 thang 5 nam 1939, Litvinov đuoc thay the boi Vyacheslav Molotov. Tai Berlin, no đuoc coi nhu la mot dau hieu đang khich le. Viec thay đoi đot ngot co y nghia đac biet. Litvinov co chu truong cung co an ninh cho Nga chong lai Đuc Quoc xa bang cach lien minh voi Anh va Phap. Su luong lu cua Chamberlain voi lien minh nay đa lam hai đen Litvinov. Theo phan xet cua Stalin, chinh sach cua Litvinov đa that bai. Hon nua, chinh sach nay đe doa đua Nga vao cuoc chien voi Đuc. Stalin ket luan rang phai thay đoi. Neu Chamberlain đa xoa diu Hitler, lieu ong ay se xoa diu nha đoc tai Nga đuoc khong? Viec Litvinov goc Do Thai đuoc thay the boi Molotov khong phai la nguoi Do Thai co the gay tac đong len gioi lanh đao Quoc xa. Ngay hom sau, bao chi Đuc đa bi cam đang tat ca cac bai cong kich Lien Xo. Trong khi Thu tuong Anh van co thai đo lanh nhat va tham chi la khinh bi đoi voi Lien Xo thi nguoc lai, Winston Churchill (luc nay chi la đai bieu Nghi vien) cho rang Lien Xo đa co đe nghi "cong bang hon, đon gian hon, truc tiep hon va hieu qua hon" so voi đe nghi cua chinh Chamberlain. Ong van nai Chinh phu Anh quoc nen tien gan đen Nga, vi "neu khong co Nga se khong co mat tran mien Đong vung chac.". Tu ngay 9 thang 5 tai Berlin loan đi tin đon rang Đuc "đa va đang chuan bi đe cung voi Nga đe thuc hien ke hoach phan chia lanh tho cua Ba Lan".
Voi cac dien bien nhu tren thi khong co gi la bat binh thuong trong viec Lien Xo tang cuong su tiep xuc voi Đuc. Ngay 20 thang 5, Bo truong dan uy Ngoai giao Lien Xo tiep đai su Đuc Schulenburg trong mot cuoc noi chuyen voi khong khi rat than thien. Ho cho rang su thanh cong cua cuoc đam phan ve kinh te "nen đuoc đat trong mot khuon kho chinh tri". Viec đe cap đen "co so chinh tri" cua van đe la mot su bat ngo đoi voi Schulenburg. Đay la đuong huong moi tu Đien Kremli nhung Molotov van to ra kin đao. Khi Schulenburg hoi "co so chinh tri" co nghia nhu the nao, Molotov đap đay la đieu hai chinh phu nen suy nghi. Moi no luc cua vi đai su muon khai thac them y nghia tu vi Uy vien Ngoai giao chi hoai cong. Ngay 21 thang 5, Stalin yeu cau Bo dan uy Ngoai giao Lien Xo chuan tat ca tai lieu ve Đuc va cac đieu uoc cua Lien Xo..
Ngay 27 thang 5 Chamberlain lo ngai rang Đuc se co the lam hoa Lien bang Xo viet nen đa lenh cho Đai su cua minh tai Moskva đong y thao luan ve mot hiep uoc tuong tro, kem theo mot hiep uoc lien minh quan su giua hai nuoc đe chong Hitler. Molotov đa ngac nhien khi nhan đuoc mot goi đe xuat co lien quan cua nguoi Anh trong đo co ca mot buc thong điep cua nguoi Phap. Ngay 31 thang 5 nam 1939, Molotov đoc bai dien van cong khai đau tien tren cuong vi Uy vien Ngoai giao truoc Hoi đong Toi cao cua Lien Xo. Ong trach moc cac nuoc dan chu phuong Tay đa luong lu va tuyen bo neu ho nghiem tuc trong viec tham gia cung Lien Xo ngan chan gay han, ho phai to ra thuc tien va đat đen thoa thuan ve ba điem chinh:

Hiep uoc tro giup ho tuong ba ben co tinh chat thuan tuy phong thu.
Su đam bao cho cac nuoc Trung Au va Đong Au ke ca moi nuoc tiep giap voi Lien Xo.
Hiep uoc ve loai hinh va pham vi tuong tro cap thoi va co hieu qua cho moi ben va cho cac quoc gia nho hon bi đe doa gay han.
Molotov cung tuyen bo rang viec đam phan voi phuong Tay khong co nghia Lien Xo se bo qua "nhung quan he mau dich tren co so thuc dung" voi Đuc va Y. Ngay 28 thang 6, Molotov đa tiep Schulenburg va noi chuyen voi ong nay ve kha nang va hien thuc trong viec binh thuong hoa quan he voi Đuc.


Cac cuoc đam phan mua he nam 1939 = Lien Xo đam phan chinh tri voi Anh va Phap =
Cuoc đam phan chinh tri tay ba giua Lien Xo, Anh va Phap bat đau tu ngay 10 thang 4. Ket qua cua no la ban du thao cua Lien Xo ngay 2 thang 6 keu goi cac ben ky ket hiep đinh ve mot Lien minh quan su co hieu luc trong cac truong hop sau đay:

Trong truong hop co mot cuoc tan cong cua Đuc vao mot trong cac cuong quoc chau Au tham gia ky ket hiep đinh.
Trong truong hop chong lai su xam luoc cua Đuc va Tho Nhi Ky đoi voi cac nuoc Bi, Ba Lan, Latvia, Estonia, Hy Lap, Romania va Phan Lan. Tat ca cac ben ky ket hiep đinh co trach nhiem thuc hien su mang bao ho nay;
Trong truong hop mot ben tham gia Hiep đinh lam vao cuoc chien voi mot quoc gia khac, yeu cau co su ho tro, cung cap cua cac nuoc tham gia lien minh tay ba.
Cac đieu uoc nay chi đuoc London va Paris chap nhan mot phan. Cho đen cuoi thang 7, cac cuoc đam phan van dam chan tai cho chu yeu do thai đo thieu thien chi cua Anh va Phap trong viec thao luan đinh nghia cua Lien Xo ve "gian tiep xam luoc", trong đo lien minh cam ket la co hieu luc. Trong phan giai trinh cua Lien Xo, no đa đuoc xac đinh nhu sau:

Tuy nhien, đieu nay lai đuoc cac đai bieu Anh va Phap nhin nhan nhu mot yeu sach cua Lien Xo co the cho phep ho co ly do đe thuc hien y đinh đua quan đoi cua minh vao cac quoc gia lang gieng. Ve phan minh, cac nha đam phan Anh va Phap đe nghi viec thuc hien cac thoa thuan đo con tuy theo viec "xam luoc gian tiep" phai đuoc xac đinh chi sau khi tham khao y kien ba ben. Lien Xo cho rang Anh va Phap chi cam ket thua nhan mien cuong mot phan đe nghi đo trong truong hop ho co the phai đoi đau voi Đuc trong mot cuoc chien tranh..

Wilston Churchill đa nhan xet:


= Cac cuoc hoi đam giua Lien Xo va Đuc =
Ngay 24 thang 7, Co van đac biet ve Chinh sach kinh te đoi ngoai đoi voi phuong Đong cua Van phong Đe che Karl Julius Schnurre đa co cuoc hoi đam voi phai vien phu trach cac van đe đoi ngoai cua Lien Xo G. I. Astakhov. Sau khi thao luan ve cac van đe kinh te hien tai, hai ben đa vach ra mot ke hoach đe cai thien quan he ve chinh tri giua Đuc va Lien Xo (hai ben đa thoa thuan truoc đo rang mot phan cua cuoc hoi đam nay chi la mot cuoc trao đoi quan điem, khong phai la thoa thuan chinh thuc). Ke hoach cua Đuc bao gom:

1 – Tien hanh viec ky ket hop đong tin dung thuong mai theo thong le.
2 – Thiet lap cac moi quan he trong linh vuc bao chi va hop tac van hoa, tao mot bau khong khi ton trong lan nhau
3 – Thiet lap quan he huu nghi ve chinh tri. Đieu nay đuoc Schnurre luu y rang nhung no luc lien tuc cua Đuc đe nang cao quan he nay đa vuot qua Lien Xo.
Ngay 26 thang 7, Schnurre tiep tuc phat trien chu đe nay bang cach moi Ribbentrop, Astakhov va đai dien thuong mai E.I. Babarina đen nha hang. Giai đoan thu ba cua ke hoach đa đuoc phia Đuc kich thich them: hoac quay tro lai nhung gi no đa đat đuoc truoc khi hiep uoc trung lap cua nam 1926, hoac mot thoa thuan moi nay se đua vao khuon kho loi ich quan trong cua ca hai đang chinh tri. Ribbentrop con noi them rang Đuc đa san sang đe thao luan va thuong luong voi Lien Xo tren tat ca cac van đe ma hai ben quan tam, đe cap đen tat ca nhung bao đam ve an ninh nhung gi ma nuoc Đuc muon nhan đuoc tu no. Ngay ca đoi voi cac nuoc vung Baltic va Ba Lan, Đuc cung se de dang đong y nhu đa lam đoi voi Ukraina (truoc đo Đuc đa tu choi thoa thuan).
Ngay 3 thang 8 Ribbentrop lan đau tien thuc hien mot tuyen bo chinh thuc ve quan he Lien Xo – Đuc Quoc xa, ngoai nhung đieu khac con ham chua mot loi goi y ve cac linh vuc va cac khu vuc chiu anh huong:
"Đoi voi tat ca cac van đe lien quan đen lanh tho tu Bien Đen đen bien Baltic, chung ta co the de dang dan xep... Đoi voi Ba Lan, trong nhung su kien moi phat sinh, chung toi đang theo doi mot cach can than va binh tinh. Trong truong hop cua su khieu khich tren mot phan cua Ba Lan, chung toi se giai quyet van đe voi Ba Lan trong vong mot tuan. Trong truong hop nay toi đa thuc hien mot goi y tinh te trong kha nang cua mot thoa thuan voi Lien Xo ve so phan cua Ba Lan..
Ngay 15 thang 8, Ba tuoc Schulenburg chuyen mot tin nhan đen Molotov, trong đo Bo truong Ngoai giao cua Đuc Ribbentrop bay to ong ta san sang đen Moskva đe "lam ro moi quan he Đuc – Xo." Ribbentrop cung đa bay to su san sang đe "giai quyet tat ca cac van đe ve lanh tho tu Baltic toi Bien Đen." Trong mot phan ung cua phia Lien Xo, Molotov đa qua Schulenburg đe nghi ky ket mot hiep uoc toan the thay vi đe xuat mot tuyen bo chung ve khong su dung vu luc chong lai nhau (co y nghia nhu mot Cong uoc trong tuong lai).


= Cac cuoc đam phan quan su cua Lien Xo voi Anh va Phap =
Khong cho đen khi co đuoc nhung thoa thuan ve chinh tri, ngay 23 thang 7, Lien Xo đa moi Anh va Phap đen Moskva du cac cuoc đam phan ve cac van đe quan su. Ngay 25 thang 7, Anh đong y va ngay 26 thang 7, Phap cung đong y. Ngoai truong Anh Halifax cho biet, đoan cua ong se co the o lai Moskva trong vong 7 đen 10 ngay, nhung thanh phan cua no van con chua xac đinh. Trong khi hoan toan co the đi đuoc bang may bay đen Lien Xo thi phia Anh lai lay co bao đam bi mat voi Đuc đe đi bang tau bien voi toc đo chi 13 hai ly/gio. Đoan Đai bieu Anh va Phap roi London đi Moskva ngay 5 thang 8 duoi danh nghia đi du lich, qua tuyen đuong bien đen Leningrad (nay la St.Petersburg) ngay 10 thang 8, sau đo đi Moskva bang tau hoa. Tai Moskva, ho bat đau lam viec tu ngay 11 thang 8. Cac quan he voi phai đoan Anh cho cac cuoc đam phan tai Moskva đuoc thuc hien thong qua tro ly đuoc Bo truong Ngoai giao chi đinh lam nguoi đung đau đoan la Đo đoc Drax (mac du nguoi chinh thuc dan đau Đoan Đai bieu Anh la Thu truong Anthony Eden), nguoi co vi tri khong quan trong lam trong gioi lanh đao quan su Anh tai thoi điem đo. Khong giong nhu trong cuoc đam phan tai Ba Lan, Anh chi cu Tong Tu lenh Khong quan, Tuong Ironside lam Truong đoan. Đieu nay chung to Chamberlain khong tin vao kha nang đat đuoc thoa thuan voi Lien Xo, cung khong tin tuong o kha nang quan su cua Hong quan.Trong mot buc thu ca nhan ngay 28 thang 3, Chamberlain đa viet: "Toi phai thu nhan rang toi hoan toan khong tin tuong Lien Xo. Toi khong tin rang ho co the thuc hien mot cuoc tan cong co hieu qua, ngay ca khi ho muon... Trong thuc te, nguoi ta ghet ho vi nghi ngo ho muon khong che cac quoc gia lan bang nho, đac biet la Ba Lan, Romania va Phan Lan". Tai cuoc hop noi cac Chamberlain tuyen bo rang đoi voi tat ca moi thu "lien quan đen viec lien minh voi Lien Xo, ong co linh cam rang "hoan toan khong the tin vao suc manh cua Lien Xo va can phai nghi ngo ve kha nang cung cap ho tro cho Lien Xo trong truong hop co chien tranh". Phia Anh hy vong se su dung cac cuoc đam phan chi nhu la mot phuong tien gay ap luc đoi voi Hitler va vi the ho keo dai đam phan va khong muon đi đen mot thoa thuan đay đu.. Trong khi đo, Ngoai truong Anh Halifax lai co mot thai đo than trong hon. Ong cho rang: "Khong nen đay nguoi Nga ra xa ma nen giu nguoi Nga duoi anh huong cua chung ta".
Nhung đong thai tren đay khong qua đuoc nhung con mat do xet cua Đuc. Đai su Herbert von Dirksen cua Đuc o Anh bao cao ve Berlin rang cac gioi chinh quyen Anh nhin su đam phan quan su voi Lien Xo bang con mat hoai nghi:

"Đieu nay thay ro qua thanh phan cua Phai bo Quan su Anh. Đo đoc Drax nam trong danh sach ve huu va chua tung o trong Bo Tham muu Hai quan. Thieu tuong Luc quan la mot si quan thuan tuy ve ke hoach tac chien. Đai tuong khong quan la mot phi cong va huan luyen vien xuat sac, nhung khong phai la nha chien luoc. Đieu nay duong nhu chi ra rang nhiem vu cua Phai bo Quan su Anh la nham đanh gia nang luc tac chien cua quan luc Lien Xo hon la đe ky ket hiep uoc ve quan su..."
Ngay 12 thang 8, cuoc hop đau tien cua ba ben, Truong Đoan Đai bieu Lien Xo đe nghi lam ro cac quyen han cua moi đoan. Ong đa trinh bay giay uy nhiem cua Đoan Đai bieu Lien Xo, trong đo noi rang phai đoan đuoc uy quyen "... thuong luong voi nguoi Anh va nguoi Phap ve linh vuc quan su va ky mot cong uoc hop tac ve cac van đe quoc phong va quan su giua nuoc Anh, Phap va Lien Xo chong lai su xam luoc o chau Au..." Nguoi đung đau cac Đoan Đai bieu Phap, Tuong Doumence trinh bay thu uy nhiem cua minh. Trong thu, noi ro đoan cua ong đuoc phep "thuong luong voi Tong chi huy cac luc luong vu trang Lien Xo ve tat ca cac van đe lien quan đen cac linh vuc hop tac giua cac luc luong vu trang cua ca hai nuoc." Đieu uy nhiem nay tuy it hon nhung nguoi đong cap cua Lien Xo, nhung noi chung Doumence đa co đu quyen han đe tham gia vao cac cuoc đam phan quan trong voi phia Lien Xo. Nguoi Phap hy vong som co đat đuoc mot thoa thuan, song ho đeu hoan toan phu thuoc vao Anh. Sau đo, đen luot đoan Anh trinh bay uy nhiem thu thi moi te ra rang nguoi đung đau Đoan Đai bieu Anh, Đo đoc Drax, noi chung khong co tham quyen đuoc thua uy bang van ban. Trong mot co gang đe thoat ra khoi tinh huong kho xu, Đo đoc Drax đa noi rang neu cuoc hop đa đuoc chuyen toi London, ong se co tat ca nhung quyen han can thiet. Trong nhung tieng cuoi chung cua ca hoi nghi, Đoan Đai bieu Lien Xo đa tra loi rang: "Mang giay uy nhiem tu London toi Moskva la de dang hon la tat ca chung ta cung đi đen London nhu mot cong ty lon"...."
Rot cuoc, vien đo đoc hua se co su uy nhiem tu chinh phu cua ho bang van ban, nhung ong ta chi co the nhan đuoc vao ngay 21 thang 8. Mac du Đo đoc Drax thieu quyen han đuoc uy nhiem nhung Đoan Đai bieu Lien Xo noi rang khong thanh van đe đoi voi viec tiep tuc cuoc hop. Trong cac ngay 13, 14, 15, 16 va 17 thang 8, bay phien hop đa đuoc to chuc. Tai đo, cac ben đa trao đoi thong điep ve luc luong vu trang cua ho va cac ke hoach cua minh trong truong hop xay ra cuoc xam luoc cua Hitler. Thay mat cho Anh co Đo đoc Drax, Thong che khong quan Bernett va Tuong Heywood, thay mat cho Phap co cac Tuong Doumence, Valen va Trung ta Hai quan Viyom, thay mat cho Lien Xo co Tong Tham muu truong B. M. Shaposhnikov, Tu lenh Khong quan L. D. Lokhovitionov va Bo truong Dan uy Hai quan, Đo đoc N. G. Kuznetsov.
Đoan Anh to ve lanh nhat voi viec đam phan quan su. Ho cho rang khong nen ban đen nhung van đe quan su trong khi chua chac Lien Xo co phai la nuoc đong minh cua Anh hay khong. Phia Lien Xo thi nguoc lai, ho muon biet phuong Tay se tham gia nhu the nao ve quan su truoc khi ban đen chinh tri, nhu Molotov phat bieu:

Điem quan trong la xem moi ben đong gop đuoc bao nhieu su đoan cho su nghiep chung va cac su đoan nay se đong o đau.
Trong khi Lien Xo đe nghi mot hiep đinh quan su quy đinh chi tiet "phuong phap, hinh thuc va tam muc" ma ba nuoc se ho tro quan su lan nhau thi Anh va Phap khong đanh gia cao tiem nang quan su cua Lien Xo. Bo Tong Tham muu cua Anh, cung giong nhu cua Đuc sau nay, đanh gia qua thap suc manh cua Hong quan, co le do cac bao cao tu tuy vien quan su cua ho, mot phan dua tren cuoc thanh trung cua cac si quan cap cao. Vi the Anh – Phap đe nghi chi ky cac hiep đinh ve quan su sau khi đa ky hiep đinh chinh tri. Nhung Lien Xo cuong quyet la phai tien hanh cac hiep đinh chinh tri va quan su trong mot goi. Sau nhung trao đoi bat đong qua lai giua hai ben, đen ngay 23 thang 8, chu yeu do ap luc cua Phap, Chinh phu Anh đanh phai đong y đam phan ve mot hiep uoc quan su.
Nam đuoc cac thong tin nay, Stalin nhan thay cac cuoc đam phan co the bi pha hong vi muc đich chinh cua Anh va Phap chi la tham do tiem nang quoc phong va cac co so quan su cua Lien Xo. Chung cu đuoc dua tren cac van ban viet tay cua ca nhan Nguyen soai Voroshilov ngay 7 thang 8, co đoan nhu sau:

"6. Neu Phap va Anh van tich cuc tham gia vao cac cuoc đam phan thi cac cuoc đam phan phai đi vao thao luan ve cac van đe chinh sach cu the, chu yeu cho cac đon vi cua quan đoi chung toi đuoc phep đi qua cac hanh lang Vilensky va Galicia, cung nhu đi qua Romania."
"7. Neu ho cho rang cac đon vi quan đoi cua chung ta đi qua lanh tho cua Ba Lan va Romania la mot ngoai le thi khong the khong co nhung thoa thuan ve đieu kien. Boi vi neu khong co cac đon vi quan đoi Lien Xo tai cac vung lanh tho can bao ve, chong xam luoc duoi tat ca cac hinh thuc cua no la chac chan that bai. Ma chung ta thi lai khong biet rang ho co the thuc su tham gia vao cac chien dich đo khong, do đo, cung chac chan đen su that bai."
"8. Ve yeu cau cua cac phai đoan Anh va Phap đen tham quan cac nha may quoc phong, cac co quan, đon vi quan đoi va hoc vien quan đoi thi can phai noi voi ho noi rang: sau khi tham vieng cac phi cong Lien Xo cua phi cong Charles Lindbergh trong nam 1938, Chinh phu Lien Xo đa cam cac cuoc tham quan cua nguoi nuoc ngoai đoi voi cac to hop cong nghiep quoc phong va cac đon vi quan đoi, ngoai tru cac đong minh thuc su cua chung ta."
Theo tac gia cua cac đoan van tren, tat ca cac chuong trinh nghi su khong nham muc đich thuc đay su thanh cong cua cuoc đam phan, tham chi con khong phai la nhung muc tieu ma ho đat trong tam. Va lam nhu the se pha vo đam phan. Trach nhiem ve that bai trong đam phan thuoc ve cac đoan đai bieu cua cac chinh phu phuong Tay. Bang chung thuc te ve nhan đinh nay la ngay 11 thang 8, tuc la truoc khi bat đau cac cuoc đam phan, Bo Chinh tri Lien Xo đa quyet đinh "tham gia vao mot cuoc thao luan chinh thuc ve van đe quan he voi Đuc".
Qua he thong tinh bao cua minh, nguoi Đuc biet đuoc dien bien cham chap cua cuoc đam phan o Moskva va ho lap tuc co phan ung. Ngay 8 thang 8 nam 1939, đai dien ngoai giao cua Lien Xo tai Đuc Astakhov đa gui đien cho Molotov co đoan nhu sau:

"Theo toi biet thi nguoi Đuc đang quan tam đen van đe nay nhu mot su tat yeu. Nhung thong tin ma ho chuyen cho toi cho thay đa co the đanh gia rang, ho khong chong đoi hay muon kiem tra chung ta ve nhung van đe nay. Theo y hieu cua toi thi ho san sang tham gia thuong luong voi chung ta trong đam phan voi rat nhieu thoa thuan; xem xet tat ca cac van đe ve lanh tho va cac van đe chinh tri co the phat sinh giua chung ta va ho. Trong boi canh nay, co cum tu ma khong phai tranh cai la "tu Bien Đen đen vung Baltic" co the đuoc hieu nhu la mot mong muon đong y tren tat ca cac van đe lien quan đen nguoi dan o cac nuoc trong khu vuc nay. Nguoi Đuc san sang bay to cho chung ta thay rang ho san sang tuyen bo khong quan tam (it nhat la ve chinh tri) đe so phan cua vung Baltic (ngoai tru Litva), Bessarabia, lanh tho cu cua Đe quoc Nga tai Ba Lan (đa đuoc sua đoi theo quyen loi cua Đuc), va tu bo nhung tham vong cua minh đoi voi Ukraina. Va ho cung se san sang xac nhan su khong quan tam cua chung ta đoi voi so phan cua Danzig, va lanh tho cu cua Đuc tai Ba Lan (co the mo rong đuong bien gioi đen song Warta, hoac ngay ca song Vistula), va cuoi cung la Galicia. Cac thao luan cua co quan đai dien cua Đuc cho thay ro rang la ho hieu đuoc su khong nhat tri giua Anh – Phap – Lien Xo trong cac van đe quan su – chinh tri."
Ngay 11 thang 8 nam 1939, Astakhov nhan đuoc mot buc đien tra loi cua Molotov, trong đo co đoan:

"Danh sach cac đoi tuong neu trong thu ngay 8 thang 8, chung toi đang xem xet. Hay thao luan ve ho ve mot so nhu cau đao tao va tien hanh giai đoan chuyen tiep cac hop đong thuong mai – tin dung cho cac van đe khac. Moskva hoan nghenh cac cuoc đam phan ve nhung van đe nay. Molotov."
Theo cac nha nghien cuu khac, cac van ban tren khong co can cu đe giai thich nhu vay. Theo ho thi Voroshilov bi đat truoc mot so cau hoi cu the ma ho khong the cung cap cau tra loi ro rang cho Anh va Phap, vi ho bi cam tiet lo thong tin ve bi mat quan su đe bao đam chac chan rang khong co mot thong tin nao cung voi su thoa thuan rang buoc chinh tri co the đuoc chuyen đen Berlin. Lien Xo cung đa co ke hoach trien khai cac đon vi, theo đo ho phai đong vien toi 136 su đoan, nhung cac đai dien cua Anh va Phap đa tu choi cung cap binh luc cho ke hoach đo. Phia Lien Xo can mot cau tra loi ro rang cho cau hoi rang, trong vong mot ngay, Hong quan co the đuoc phep đi qua Ba Lan, Vinius va hanh lang Galicia khong? Neu khong, phia Lien Xo khong the ngan chan đuoc mot cuoc xam luoc co the co cua Đuc.. Đay la mot "điem chet" ma tai đo cuoc đam phan đa khong the vuot qua đuoc. Ba Lan tu choi viec cho Hong quan đi qua lanh tho cua minh, bat chap ap luc tu Phap.. Su dung mot cau cach ngon, Đai su Ba Lan tai Phap, ong Beck cho biet: "Voi nguoi Đuc, chung toi co nguy co mat đi su tu do cua minh, va voi nguoi Nga, chung toi co nguy co mat đi linh hon cua minh"..
Trong cac ngay 17 va 20 thang 8, nguoi đung đau phai đoan quan su Phap, Tuong Doumence bao cao tu Moskva ve Paris:

"Khong con nghi ngo gi nua, Lien Xo mong muon ket thuc đam phan bang mot hiep uoc quan su nhung kho co the đat đuoc nhu ho mong muon. Do đo, chung toi chuyen noi dung hiep uoc thanh mot bien ban ghi nho cac ket qua đam phan ma khong co gia tri cu the. Su that bai cua cac cuoc đam phan la khong the tranh khoi neu Ba Lan khong chiu thay đoi lap truong."
Nha bao My William Shirer noi:

"Mac du nhung tai lieu đuoc pho bien rong rai vao thoi gian đo khong chi o Moskva ma con o ca phuong Tay rang Anh va Phap đa khong lam gi đe thuyet phuc Ba Lan đong y cho quan đoi Xo Viet đi qua lanh tho cua minh nham bao ve ho chong lai quan Đuc. Nhung bai bao xuat ban gan đay cho thay su viec khong han la nhu vay. Trong truong hop đo, Anh va Phap đa khong the đi tren mot đoan đuong xa hon đe đen voi ho. Tu cac tai lieu nay, co the thay ro rang rang Ba Lan đa co su dai dot khong the tuong tuong đuoc ve chinh tri.".
Đong thoi voi cac cuoc đam phan Moskva, chinh phu Anh đa dan cuoc đam phan tai Luan Đon voi cac đai dien cua Đuc đi đen mot thoa thuan trong đo co the nhan thay nhung loi ich đac biet cua Đuc o Đong va Đong Nam chau Au. Ngoai ra, Anh cung san sang cho phep Đuc su dung "cac thuoc đia tai khu vuc chau Phi". Cac cuoc đam phan đa ket thuc trong su that bai vi tren thuc te Đuc đa tu choi nhin nhan cac đe nghi cua Anh do su đoi lap đa kha sau sac..Trong tuyen bo chinh thuc cua minh, Chinh phu Lien Xo cho rang khong the tin tuong vao đoi tac cua ho tai cac cuoc đam phan va Moskva đa đong y xem xet đe xuat cua Đuc cho viec ky ket cac Hiep uoc khong xam luoc giua Đuc Quoc xa va Lien Xo.


Tinh hinh chinh tri o Đong Au Chinh phu cua cac nuoc Đong Au lang gieng voi Lien Xo cung co su mat long tin sau sac. Thang 3 nam 1939, sau khi Đuc đanh up Klaipeda cua Litva, Lien Xo đa co gang đat quan he ngoai giao voi Latvia va Estonia, nhung ho đa gap phai su lanh nhat. Cung trong thang 3, mac du tinh hinh quan he giua Đuc va Ba Lan đa tro nen rat cang thang nhung Bo Ngoai giao Ba Lan van noi rang Ba Lan khong muon bi rang buoc boi bat ky mot thoa thuan nao voi Lien Xo.
Chinh sach cua Ba Lan truoc chien tranh đuoc nha bao kiem su gia nguoi My William Shirer mo ta la tuong đuong voi su tu sat. Shirer giai thich rang tu nam 1934, Ba Lan đa chap nhan lam nguoi đai dien mot cach nhat quan cho Đuc ve cac van đe boi thuong chien phi theo Hiep uoc Versailles. Cung thoi gian đo, giua Ba Lan va Đuc co mot tranh chap lanh tho nho ve Hanh lang Danzig đa phan chia lanh tho cua nuoc Đuc thanh hai phan. Quan he giua Ba Lan va Nga đa đong bang ke tu Chien tranh Nga Xo viet – Ba Lan tu nam 1919 đen nam 1921. Trong đo Ba Lan đa dich chuyen bien gioi phia đong cua đuong Curzon va ket qua la co khoang 6 trieu nguoi thuoc cac dan toc Belarusia va Ukraina đa phai song tren lanh tho Ba Lan. Sau cai chet cua Jozef Pilsudski, chinh sach cua Ba Lan đa đuoc cac nha lanh đao ke tuc ong va tung tham gia chien tranh Nga Xo viet – Ba Lan nhu Beck va Edward Rydz – Smigly tiep tuc lap truong đoi đau voi Lien Xo. Nhu vay, theo Shirer, Ba Lan đa co mot đuong bien gioi "khong the chap nhan" đoi voi ca Đuc va Lien Xo, trong khi ho khong đu manh đe co the "tranh chap voi hai nguoi lang gieng" cung mot luc..
Theo nha su hoc Estonia, Tien si Magnus Ilmyarv, cac quoc gia vung Baltic khong tin Lien Xo vi ly do co tinh chat lich su va vi che đo chinh tri khac nhau. Đau mua he nam 1939, khi giua Lien Xo, Anh va Phap co cac cuoc đam phan thi ho lo so rang se bi sap nhap vao Lien Xo. Truoc Chien tranh Nga Xo viet – Ba Lan, Hong quan Bolshevik đa tung thanh lap chinh quyen Xo viet o đo va ho co the tro lai. Ngoai ra, sau kinh nghiem cua Hiep uoc Munich, cac nuoc vung Baltic cung khong tin rang Anh va Phap co the thuc hien nghia vu cua minh mot cach hieu luc thuc su đe bao ve ho trong truong hop ho bi nguoi Đuc xam luoc..
Ket qua la ngay 7 thang 6, cac chinh phu cua Estonia, Latvia va Phan Lan noi rang ho bao đam khong co bat ky mot yeu sach nao se đuoc xem nhu la mot hanh đong gay han. Va sau đo, ho voi vang ky ket mot hiep uoc khong xam luoc voi Đuc. Cung luc đo, Đuc đa khong chi hua se khong tan cong cac nuoc vung Baltic, ma con đam bao su ho tro trong truong hop su xam luoc cua Lien Xo. Đieu nay đa tao cho cac chinh phu Baltic mot cam giac an toan. Cac quan chuc cao cap quan đoi cua Đuc (Franz Halder va Wilhelm Franz Canaris) đa co cuoc vieng tham cac nuoc vung Baltic va co cuoc đam phan ve hop tac quan su. Theo Đai su Đuc tai Tallinn, nguoi đung đau quan đoi Estonia, tuong Rak noi voi ong ta rang Đuc va Estonia co the giup kiem soat bien Baltic, bao gom ca khai thac mo o vinh Phan Lan va chong lai tau chien cua Lien Xo.


Hiep uoc khong xam luoc lan nhau giua Đuc va Lien Xo = Ky ket hiep uoc =

Ribbentrop bay toi Moskva luc giua trua ngay 23 thang 8 va ngay lap tuc đa đi đen đien Kremlin. Tai đay, cuoc hop keo dai 3 gio đa ket thuc thuan loi cho nguoi Đuc. Khi thao luan ve du thao hiep uoc, Stalin noi: "Hiep uoc nay yeu cau mot thoa thuan bo sung, ma chung toi muon lam ngay chu khong phai đi bat cu noi đau." Mot nghi đinh thu bi mat ve cac chi tiet cua linh vuc đuoc hai ben cung quan tam đa đuoc du thao. Trong ngay, Hitler đa gui cung mot buc đien phe chuan du thao, va Ribbentrop cung bao cao ve tien đo thanh cong cua cac cuoc đam phan. Tro ngai duy nhat đe ky ket cac van ban chinh thuc la tuyen bo cua Lien Xo đoi voi hai cua ngo Latvia – Liepaya va Ventspils phai đuoc thu hut vao vung anh huong cua Lien Xo. Hitler đa nhuong bo đieu nay.
Phia Lien Xo cung đoi Đuc cong nhan cac cang nho Libau va Windau o Latvia nam trong khu vuc anh huong cua Lien Xo. Vi le ca Latvia nam ben phia Lien Xo cua đuong phan chia ranh gioi quyen loi Lien Xo – Đuc, Hitler nhanh chong chap nhan. Sau nay, khi nho lai su kien tren tai Toa an Nurnberg nam 1946, Ribbentrop noi: "Khi toi đen Moskva nam 1939 đe gap Nguyen soai Stalin, ong đa thao luan voi toi ve kha nang giai quyet hoa binh cuoc xung đot cua Đuc va Ba Lan theo hiep uoc Kellogg – Briand, đong thoi am chi rang neu ong khong nhan đuoc mot nua cua Ba Lan va cac nuoc vung Baltic cung voi Litva chu khong khong phai chi la mot cang Libau thi toi co the bay tro lai ngay lap tuc."
Hai van ban quan trong nhat la Hiep uoc khong xam luoc va Nghi đinh thu bi mat đuoc ky ket trong phien hop thu hai tai đien Kremlin vao buoi toi. Hai ben đat thoa thuan mot cach de dang đen noi buoi hop keo dai qua nua đem khong phai đe thuong luong cang thang, ma đe thao luan mot cach than mat tinh hinh the gioi, tinh hinh tung quoc gia, va voi nhung lan nang coc theo thong le. Hoi nghi đa len đen đinh điem trong mot bua tiec, Stalin nang coc chuc mung: "Toi biet la dan toc Đuc yeu men vi Quoc truong cua minh nhu the nao; va toi muon đuoc nang coc chuc mung suc khoe cua ong ta".
Đap lai cau hoi cua Stalin ve tham vong cua ban be cua Đuc – Y va Nhat – Ribbentrop tra loi mot cach thong suot va tao su an tam. Đoi voi nuoc Anh, hai ben co nhung nhan đinh giong nhau. Stalin tho lo voi đoan khach rang phai bo quan su Anh "chua bao gio noi cho chinh phu Lien Xo biet ho muon gi." Ribbentrop đap lai bang cach nhan manh rang nuoc Anh luon no luc gay roi cho moi quan he Lien Xo – Đuc. Ong khoac lac rang "Anh la nuoc yeu đuoi, va muon đe mac cho cac nuoc khac đanh nhau đe ho thong tri the gioi." Ban ghi nho cua Đuc ghi "Stalin đong y mot cach ham ho," va ong nhan xet: "Neu Anh thong tri the gioi, thi đay la do nhung nuoc khac đa ngu xuan đe cho bi lua bip."
Sau nhung lan cham coc va chuc tung lan nhau giua hai ben cho đen gan đay con la hai ke thu khong đoi troi chung, duong nhu Stalin co vai lo nghi ve viec lieu Đuc Quoc xa co ton trong hiep uoc hay khong. Khi Ribbentrop chuan bi ra ve, Stalin noi rieng voi ong ta:

Chinh phu Lien Xo co y đinh rat nghiem tuc đoi voi hiep uoc moi. Ong co the đam bao bang loi noi danh du cua minh rang Lien Xo se khong phan boi ben lien minh voi minh.


= Noi dung Hiep uoc =

Hiep uoc nhu đuoc pho bien quy đinh rang ben nay se khong tan cong ben kia. Neu mot ben tro thanh "đoi tuong cua hanh đong thu đich" do ben thu ba gay ra, ben kia se "khong ho tro cho ben thu ba bang bat cu cach nao." Ca Đuc va Lien Xo se khong "gia nhap bat ky phe nhom nao truc tiep hoac gian tiep nham đen ben kia".
Ngon tu cua nhung đieu khoan chu chot hau nhu giong y ban thao cua Lien Xo ma Molotov đa trao cho Schulenburg ngay 19 thang 8 va Hitler đien cho Stalin biet phia Đuc chap thuan. Ban thao cua Lien Xo quy đinh rang hiep uoc khong xam luoc chi co hieu luc neu mot "nghi đinh thu đac biet" đuoc ky ket cung luc va la mot phan khong the thieu cua hiep uoc.
Ribbentrop muon đua vao phan mo đau nhan manh su thanh lap quan he huu nghi Lien Xo – Đuc, nhung Stalin nhat quyet loai bo. Nha đoc tai Lien Xo phan nan rang: "Chinh phu Xo viet khong the bat thinh linh đua ra cho cong chung su cam ket ve tinh huu nghi sau khi đa bi Quoc xa boi tro giat trau trong sau nam."
The la, cuoi cung Hitler đa đat đen đieu ong mong muon: Lien Xo đong y khong tham gia voi Anh va Phap neu hai nuoc nay ho tro Ba Lan.


 Nghi đinh thu Phu luc Bi mat  "Nghi đinh thu Phu luc Bi mat" cho hiep uoc, ma chi đuoc biet đen sau khi Đe nhi the chien ket thuc vao luc cac tai lieu mat cua Đuc bi tich thu.
Trong Phu luc bi mat nay 2 nuoc đong y chia Ba Lan, cac nuoc Baltic va Bessarabia, gom co 4 điem sau:

1. Trong truong hop co su chuyen bien ve lanh tho va chinh tri o nhung quoc gia vung Baltic (Phan Lan (truoc đo cung đuoc xem la thuoc nhung nuoc nay ), Estonia, Latvia, Litva), bien gioi phia Bac cua Litva  se the hien bien gioi giua cac vung anh huong cua Đuc (Litva) va Lien bang Xo viet (Estonia, Latvia, Phan Lan).
2. Trong truong hop co su chuyen bien ve lanh tho va chinh tri o nhung lanh tho thuoc Ba Lan, cac vung anh huong cua Đuc va Lien bang Xo viet se đuoc phan đinh ranh gioi phong chung bang cac con song Narew, Wisla va San.
3. O đong – nam chau Au, Bessarabia se thuoc vung anh huong cua Lien Xo.
4. "Nghi đinh thu nay se đuoc hai ben xem la toi mat."
Đuc va Lien Xo đa đong y phan chia ranh gioi tai Ba Lan, theo đo vung phia Tay la toan quyen cua Đuc, con vung phia Đong (nhung lanh tho ma Ba Lan đa chiem cua Nga Xo viet nam 1921) se đuoc hoan tra cho Lien Xo. Va Hitler đa cho Lien Xo đuoc toan quyen hanh đong o vung Đong Baltic.
Cuoi cung, o đong – nam chau Au, phia Lien Xo nhan manh ho quan tam đen Bessarabia, lanh tho ma Lien Xo mat ve tay Rumani nam 1919, va Đuc tuyen bo ho khong quan tam đen lanh tho nay. Đay la nhuong bo ma sau nay Đuc se lay lam hoi tiec: ho mat nguon dau hoa quan trong.


= Đanh gia tinh phap ly cua hiep uoc =

Co nhieu y kien trai nguoc trong viec đanh gia cac khia canh phap ly cua hiep uoc. Theo mot so y kien, ban than Hiep uoc khong xam luoc lan nhau (khong kem theo Nghi đinh thu) khong ham chua bat cu đieu gi khong binh thuong va hoan toan giong nhu bat ky mot hiep uoc khong xam luoc khac đa đuoc ky ket trong lich su chau Au đuong đai (y noi đen mot hiep uoc tuong tu giua Đuc va Ba Lan)..
A. A. Pronin co mot y kien khac. Ong đa chi ra rang Hiep uoc đa khong co mot đieu khoan quan trong đuoc ghi nhan, đo la su huy bo hieu luc cua no neu mot ben ky ket nhung khong giu cam ket ma lai tien hanh chien tranh xam luoc ben kia. Đay la mot nhuoc điem lon cua phia Lien Xo khi soan thao Hiep uoc. Trong ban du thao hiep uoc cua Lien Xo thi tinh trung lap la mot đieu kien tien quyet cho viec tuan thu mot tinh huong ma trong đo mot trong hai ben "phai chiu mot hanh đong bao luc hay mot cuoc tan cong boi mot the luc thu ba". Nhung nhung tu ngu cuoi cung cua Đieu II cua Hiep uoc lai gia đinh rang "su trung lap se đuoc thuc hien trong truong hop mot trong hai ben khong co đoi tuong tan cong hay đoi tuong cua hanh đong quan su cua mot the luc thu ba". Phat bieu nhu vay la đien hinh cua nen ngoai giao Đe che thu ba. Vi du nhu Hiep uoc khong xam luoc giua Đuc va Latvia va Hiep uoc khong xam luoc giua Đuc va Estonia cung tuyen bo trung lap "trong moi hoan canh". Nhung Lien Xo van khong tu sua cac cum tu nay. Va ket qua la "hiep uoc nay đa mo rong cua cho bat ky cuoc tan cong nao cua Đuc, khi mot trong hai ben cao buoc cac hanh đong khieu khich hoac bao luc cua mot the luc thu ba"..
A.A. Pronin cung chi ra rang hiep uoc co lien quan chat che voi nghi đinh thu bi mat va khong the đanh gia no theo y kien rieng ve hinh thuc cu the ben ngoai ma khong xet đen tinh hinh chien tranh trong thoi điem đo. Nghi đinh thu bi mat cua hiep uoc nam trong muc tieu loi ich cua Lien Xo đoi voi vung Baltic: Latvia, Estonia va Phan Lan, va cua Đuc đoi voi Litva va Ba Lan tren cac tuyen song Narew, Wisla, song San đen Vilnius, nghia la tu Ba Lan đen Litva. Trong truong hop nay, cho du đo la su mong muon xuat phat tu quan điem loi ich cua cac ben tham gia ky ket hiep uoc muon bao ve nha nuoc Ba Lan thi van đe nay dut khoat phai "đi xa hon su phat trien chinh tri nhu trong bat ky truong hop nao can phai đuoc giai quyet" "bang mot hiep uoc than thien". Ngoai ra, Lien Xo nhan manh su quan tam cua ho đoi voi vung Bessarabia, va Đuc cung đa khong phan đoi loi ich cua Lien Xo tai khu vuc nay cua Rumani. Nghi đinh thu bo sung đuoc A. A. Pronin đanh gia la khong the bien minh ve tinh hop phap vi no lien quan đen cac nuoc thu ba..


Phan ung cua Nhat Ban đoi voi hiep uoc Vao ngay ky Hiep uoc, quan đoi Lien Xo đa hoan thanh viec bao vay cac cum quan chu luc cua quan đoi Nhat Ban trong chien dich Khalkhyn Gol. Nhung no luc cua Nhat Ban đe giai vay cho cac cum quan nay vao cac ngay 24 va 25 thang 8 đeu that bai. Ngay 24 thang 8, cac đon vi cua Lu đoan Bo binh 14 thuoc đao quan quan Quan Đong phan kich tu Khailary đen bien gioi Mong Co đe phoi hop voi Trung đoan 80 giai toa vong vay, nhung đa that bai vi khong pha vo đuoc vong vay va phai rut quan ve lanh tho Man Chau.
Ngay 25 thang 8 nam 1939, Đai su cua Đuc tai Tokyo Otto đa bi trieu đen gap Bo truong Bo Ngoai giao Nhat Ban Hachiro Arita đe nhan ban khang nghi phan đoi viec ky ket Hiep uoc khong xam luoc giua Lien Xo va Đuc. Khang nghi noi rang tinh than hiep uoc nay la trai voi Hiep uoc chong Quoc te Cong san. Ngay 28 thang 8 nam 1939, Chinh phu Nhat Ban, đung đau la Hiranuma Kiichiro, mot nguoi ung ho chien tranh cua Nhat chong lai Lien bang Xo viet đa tu chuc.


Binh luan ve nhung nguyen nhan dan đen viec ky ket Hiep uoc = Nhung y kien ve no luc cua Lien Xo đe tranh chien tranh voi Đuc =
Cac thoa thuan đa đuoc ky ket sau khi cac cuoc đam phan Moskva, đuoc to chuc vao mua xuan va mua he nam 1939 giua Lien Xo, Anh va Phap đe đi đen mot thoa thuan ba ben ve tuong tro lan nhau va quy uoc cu the ve viec su dung quan đoi cho cac bien phap đam bao an ninh tap the o chau Au đa that bai (du thao hiep uoc đa đuoc trinh len Chinh phu Lien Xo vao ngay 2 thang 6). Tien trinh cuoc đam phan đa boc lo thai đo thieu thien chi cua Anh va Phap trong viec đua ra mot cam ket quan su cu the va xay dung ke hoach thuc te nham chong lai mot cuoc xam luoc cua Đuc co the xay ra. Hon nua, song song voi cac cuoc đam phan Moskva, chinh phu Anh van theo đuoi cuoc đam phan tai London voi cac đai dien cua Đuc ve phan đinh khu vuc anh huong. Va no lam tang them noi lo ngai cua chinh quyen Xo viet đoi voi cac đoi tac phuong Tay ve xu huong đay cuoc xam luoc cua Hitler sang phia đong. Đieu nay đa xay ra voi Tiep Khac sau khi Anh va Phap ky voi Đuc Hiep đinh Munich nam 1938. Voi ket qua that bai cua cuoc đam phan Moskva, Lien Xo đa mat hy vong cho mot lien minh quan su voi cac cuong quoc phuong Tay khi ho van mang tu tuong thu đich. Trong khi đo thi đoi thu tiem nang đe doa đuong bien gioi cua ho o phuong Tay la Đuc đang đuoc nuoi duong; va o phia Đong, ho lai đang co mot cuoc chien đau đe chong lai cac hanh đong xam luoc cua Nhat Ban. Trong cac truong hop đo, Lien Xo đa buoc phai chap nhan đe nghi cua Đuc đe bat đau đam phan ve mot hiep uoc khong xam luoc lan nhau.
Lap truong cua cac cuong quoc phuong Tay la nguyen nhan su that bai cua cuoc đam phan Moskva va đua Lien bang Xo viet đung truoc su lua chon: hoac se bi co lap truoc khi moi đe doa sap xay ra voi cac cuoc tan cong cua phat xit Đuc; hoac khi đa khong con kha nang thiet lap mot lien minh voi Anh va Phap thi phai đam phan voi Đuc đe ky mot hiep uoc khong xam luoc. Va do đo loai bo cac moi đe doa chien tranh. Tinh hinh cho thay su lua chon thu hai la khong the tranh khoi. Ngay 23 thang 8 nam 1939, Hiep uoc Xo – Đuc đa đuoc ky ket. Trai voi su mong đoi cua cac chinh tri gia phuong Tay, chien tranh the gioi đa bat đau voi cuoc xung đot trong the gioi tu ban. Nhu vay, xet ve lich su, quyet đinh cua Lien Xo ky ket hiep uoc khong xam luoc lan nhau voi Đuc vao nam 1939 la cach duy nhat đe tranh chien tranh voi Đuc va voi cac nuoc tham gia Hiep uoc chong Quoc te Cong san khac. Khi đo Lien Xo xet thay minh đang o trong tinh trang co lap, khong co đong minh.


= Nhung gia thiet ve muc đich banh truong cua Stalin =
Theo y kien cua mot so nha nghien cuu, Hiep uoc Xo – Đuc la mot bieu hien tham vong banh truong cua Stalin. Nhung nguoi tim cach đay Đuc sang phia "dan chu phuong Tay" co co đe vui mung vi ho co the đuoc chung kien su Xo viet hoa Tay Au. S. Z. Slutch cho rang Stalin đa nhan thay Đuc la mot "đong minh tu nhien" đac biet trong cuoc đau tranh chong lai the gioi tu ban. Vi vay, ong ta mo ta hiep uoc:"Trong thuc te, luc đia chau Au truoc chien tranh the gioi thu hai đa đuoc phan chia giua hai ke đoc tai đai dien cho trat tu quoc te voi nhieu khia canh tuong tu nhu hanh vi cua chu nghia gangster chinh tri, ngoai tru nhung khac biet ve quy mo va muc đo đao đuc gia."


= Nhung gia thiet ve đong co vi loi ich dan toc cua Stalin =
Cach giai thich nay xem nhung hanh đong cua Stalin chi co tinh thuc dung đoi voi trieu đinh cua minh. Theo đo, Stalin đa co mot thoi gian đe lua chon giua mot mat la Đuc va mat khac la Anh, Phap. Nhung sau nay, khi phai đoi dien voi he tu tuong khong phu hop, ong muon giu khoang cach voi chien tranh bang nhung loi ich co tinh "ban be" voi Đuc, đac biet la viec tranh thu cac loi ich chinh tri Lien Xo tai Đong Au. Y kien nay đa đuoc Winston Churchill neu ra ngay sau khi ky ket hiep uoc.
Theo y kien cua Giao su su hoc Jeffrey Roberts thuoc Đai hoc Ailen, chinh sach thoa hiep cua Lien Xo dua tren co so tinh thuc te mong muon han che khu vuc anh huong cua Đuc. Trong đo se uu tien đam bao nhu cau ve an ninh cua quoc gia, chu yeu la đe giu cho đat nuoc khong bi hut vao cuoc chien va đe han che su mo rong cua Đuc ve phia đong. Cung can luu y la nhieu nha su hoc cho rang nuoc Anh, Phap, do co quan điem rieng ve lich su đoi lap voi Lien Xo, nen đa tap trung huong cac no luc xam luoc cua Đuc ve phia đong cua chau Au. Noi chung, moi tac gia đeu theo cach rieng cua minh giai quyet cac cau hoi ve moi quan he giua cac hanh đong cua nhung thu thuat cua Stalin va "buoc" cho ong đa hanh đong theo "chu nghia thuc dung" va đong co banh truong y thuc he.


= Ve nhung lua chon co the thay the cho viec ky ket hiep uoc =
Khong co bat ky thoa thuan voi Lien Xo va khong biet y đinh cua Stalin; Hitler co kha nang thuyet phuc Ba Lan tham gia Hiep uoc chong Quoc te Cong san. Trong truong hop đo Đuc se cung voi Ba Lan tan cong Lien Xo. Cung thoi gian tren, Mat tran phia Tay nuoc Đuc co the khong bi đe doa, do Anh va Phap van co the đung ngoai cuoc xung đot nay. Trong truong hop nay, su can bang quyen luc, đac biet la ve khong gian, se khong tien trien co loi cua Lien Xo. Đuc va Ba Lan se co the dung van đe Litva đe đay lui đuong bien gioi Lien Xo..


= Đong co co the co cua Stalin =


 Nhung tinh toan đe tranh su khieu chien  Theo mot so nha nghien cuu, Stalin khong ao tuong va chua bao gio la nguoi tin tuong hoan toan rang nguoi ta co the thuc hien chinh sach an ninh tap the voi mot chu truong nghiem tuc theo tuyen bo chinh thuc cua Litvinov. Đang chu y la van đe an ninh tap the đa khong đe cap đen trong cuon Luoc su Đang Cong san toan Nga (b), đuoc tai ban voi mot phan van ban do Stalin bien soan lai. Hon nua, trong ban đuoc xuat ban nam 1938, con co lap luan rang "cuoc chien tranh đe quoc lan thu hai đa bat đau tren thuc te". Vi vay, cac su kien chinh tri do Stalin đieu hanh trong tinh trang nhu la đa co mot cuoc chien tranh giua cac nuoc đe quoc. Pho Uy vien Nhan dan phu trach Giao duc V. Potemkin đa đinh nghia trong Tap chi Bolshevik "khai niem chinh thuc cua chien tranh đe quoc lan thu hai va trien vong cua no":

"Chien tranh đe quoc thu hai la su mo rong toan bo cac mat tran. Noi cach khac la no vuot ra khoi pham vi mot vai quoc gia. Nhung tran đanh lon cua nhan loai se bat đau mot cuoc cach mang tren the gioi. Ket qua, Lien bang Xo viet co trach nhiem nang ne, mot la phat trien đay đu va vuot bac, va hai la tang cuong su ben vung cua nen dan chu cach mang, giup đo cac nuoc bi no dich trong he thong tu ban noi day."
Tai Hoi nghi Đang bo Leningrad ngay 3 thang 3 nam 1939; Bi thu Đang bo A. A. Zhdanov cung cho rang nhung du bao trong đoan bao cao cua Stalin "ve nhung bai phat bieu co mau hat de" la đung va tom tat tinh hinh nhu sau: Moskva coi nhiem vu "tiet kiem thoi gian la suc manh cua chung ta đe cho đen khi su đo vo xuat hien trong lien minh Hitler va Mussolini, nhung đong thoi va tat nhien la voi ca Chamberlain."
Tu đay, mot so nha nghien cuu ket luan rang Stalin coi nguyen nhan lam suy yeu he thong đe quoc la cac cuoc chien tranh đuoc tien hanh theo ke hoach nham muc đich chinh tri cua ho. Theo S. Z. Slutch, Stalin đa nhan thay tham vong cua cac nuoc đe quoc trong su phat trien đoi đau tren truong quoc te va coi đo la co so thuc te đe xac đinh loi ich an ninh quoc gia cua minh, đong thoi tim cach lam cho the gioi tu ban phai "lui mot buoc".
Nam 1935, Stalin đa viet đien khan gui Kaganovich:

"Cac cuoc tranh chap ngay cang manh me hon giua cac the luc tu ban đoc quyen nha nuoc co loi hon cho Lien Xo. Chung ta co the ban banh mi cung nhu nhieu thu khac. Vi vay ho co the chien đau.(...) Chung ta đang thuan loi cho mot cuoc chien co nhieu kha nang keo dai nhung khong the chien thang mot cach nhanh chong."
Nhung tu duy tren van đuoc Stalin the hien sau Chien tranh the gioi thu hai khi ong trao đoi voi Georgy Dimitrov:

"Chien tranh giua hai nhom nuoc tu ban (nuoc tu ban giau voi nuoc tu ban ngheo) vi muc đich tranh gianh thuoc đia, nguyen lieu tho, v.v... la đe thong tri cac vung tren the gioi! Chung ta nho rang ho đa chien đau tot va đa lam suy yeu lan nhau. Khong xau, neu ban tay cua Đuc phai rung đong boi tinh hinh cua nhung nuoc tu ban giau cua nhat (đac biet la Anh). Hitler đa khong hieu va khong muon lay đong, pha hoai he thong tu ban... Chung ta can phai linh hoat, đay mot ben chong mot ben khac la cach tot nhat... Vay co gi la sai trai khi voi that bai cua Ba Lan, chung ta đa phat trien he thong xa hoi chu nghia tren lanh tho moi va dan cu moi?"
Ve van đe nay, mot so nha su hoc cho rang Stalin đa thuc su tuan theo "luat choi" ma ong neu trong bai phat bieu cua ong khi đanh gia cac quan he voi nuoc Anh, Phap:

"Thuc chat, chinh sach khong can thiep co the đuoc mo ta nhu sau: "Hay đe moi quoc gia đe bao ve ban than chong xam luoc nhu ho muon va lam the nao đe ben chung toi co the kinh doanh, chung toi se thuong luong voi ca ke xam luoc lan nan nhan cua no." Tuy nhien, tren thuc te, đo la mot chinh sach buong tha cho su xam luoc va lam cho chien tranh bung no. Va cung do đo ma no chuyen thanh mot cuoc chien tranh the gioi. Chinh sach khong can thiep đa phan boi lai y muon khong can thiep. Va y muon khong can thiep đa bi cuoc chien tranh xam luoc lam do ban chinh sach đo. Chinh sach ay đa đay tat ca cac ben tham gia cuoc chien sa lay trong vung bun cua chien tranh roi lang le khuyen khich, cung cap cho ho nhung gi ho can đe lam suy yeu lan nhau. Va sau đo khi ho đa đu yeu, nguoi lam chu cuoc choi moi buoc len san khau voi suc manh đoi moi, tat nhien la đe noi chuyen "vi hoa binh" va đe sai khien nguoi tham gia chien tranh đa suy yeu lam theo cac đieu khoan cua chinh minh. Re qua va tot đep qua!"


 Cach nhin cua Stalin ve "Vi the cua nha nuoc Lien Xo"  Mot so nha nghien cuu cho rang Stalin, khi đua ra đe nghi ve mot cuoc đau tranh chung chong Hitler khong han xuat phat tu su vo tu vi đe nghi đo the hien quyen loi cua Moskva. Ho dua vao mot so bao cao, truc tiep hay gian tiep, lat lai van đe nay cua Stalin. Mot trong cac so bao Pravda (Su that) ra nam 1940 sau đay co the xac đinh hanh vi cua Lien bang Xo viet truoc khi ky hiep uoc:

"Lien Xo đa tim cach thuc hien nghia vu quoc te cua minh o bien gioi phia tay cua nuoc ta va thuc đay hoa binh, va Lien Xo bo qua nhung van đe nay trong quan he ngoai giao voi Anh – Phap đe to chuc cuoc chien tranh voi su tham gia cua Lien bang Xo viet"..
Nhung điem tren cung thay trong loi cua Stalin voi Georgy Dimitrov (ngay 7 thang 9 nam 1939). đieu nay cho thay rang Stalin đa hy vong co đuoc su "thanh toan" cho mot lien minh voi cac nen dan chu: 

"Chung ta ua thich mot thoa thuan voi cai goi la cac nuoc dan chu, va vi the nen phai thuong luong. Tuy nhien, Anh va Phap muon co chung ta tro thanh nguoi lam thue, va hon the nua la nguoi lam thue khong phai tra cong! Chung ta chac chan se khong the la mot nguoi lam thue, ngay ca voi muc đo it nhat ma khong đat đuoc bat cu đieu gi."


Quan điem đuong đai = Winston Churchill Thu tuong Anh tu 1940 đen 1945 =
Khong the noi rang nhung nguoi Anh khong ua ai hon ai – Hitler hay Stalin. Ca hai đeu nhan thay rang đieu nay co the chi la mot giai phap tam thoi, la nhung su xoay xo linh hoat boi hoan canh. Su đoi lap ve nguyen tac giua hai đe quoc va hai he thong đa đuoc tam bo qua. Stalin khong nghi ngai gi khi cho rang Hitler la đoi thu it nguy hiem hon cho Lien Xo sau nhieu nam chien tranh chong lai cac the luc phuong Tay. Con Hitler thi lai tuan theo phuong cham co huu cua minh la "chu nghia đon phuong". Tren thuc te, mot thoa thuan nhu vay co the la dau hieu bao truoc su that bai nghiem trong cua nen ngoai giao chinh tri Anh va Phap trong vai nam đo.
Lien bang Xo viet đa mong muon thuc hien loi ich quan trong cua minh trong viec dich chuyen đuong bien gioi đen cac vi tri cuc Tay cang gan quan đoi Đuc cang tot. Bang cach đo Lien Xo co thoi gian đe co the tap hop suc manh tu tat ca cac khu vuc trong đe che khong lo cua ho. Trong tam tri sat đa cua nguoi Nga van con vet thuong nong bong cua tham hoa ma quan đoi cua ho phai chiu trong nam 1914, khi ho o at trien khai cac cuoc tan cong vao quan Đuc trong tinh trang trang bi cua quan đoi van chua hoan bi. Va bay gio, bien gioi cua ho đa xa hon phia Tay, xa hon so voi cuoc Chien tranh the gioi thu nhat. Va ho đa bat buoc phai dung bien phap đo đe chiem Pribaltic va phan phia Tay cua Ba Lan truoc khi quan Đuc tan cong ho. Neu chinh sach cua ho co phan lanh lung thi cung de hieu vi no rat phu hop voi thuc te cua tinh hinh.


= Adolf Hitler, Thu linh Đang Quoc xa, Quoc truong cua Đe Tam đe che Đuc =
Voi Hiep uoc nay, tu quan điem cua nguoi Nga cho thay chung ta đa gap thuan loi do ho khong co kha nang tham gia vao bat ky mot cuoc xung đot nao, ke ca mot cuoc xung đot nhu vay tai Romania!
Ke thu cua chung toi đuoc tinh tren thuc te la Lien Xo sau khi chung toi xam chiem Ba Lan. Ke thu đa khong nghi ra quyet đinh cua toi. Ke thu cua chung toi đuoc loi mot it. Toi đa thay đieu đo trong Hiep đinh Munich. Toi tin rang Stalin se khong bao gio chap nhan đe nghi cua Anh. Chi co su lac quan thieu than trong moi co the nghi rang Stalin rat ngo ngan ma khong nhan ra muc đich thuc su cua ho. Nguoi Nga đa khong quan tam đen viec duy tri cac quan điem cua Litvinov ve Ba Lan, va viec ong ta tu chuc la mot yeu to quyet đinh. Sau đo, toi ngay lap tuc nhan ra rang thai đo cua Moskva đoi voi cac cuong quoc phuong Tay đa thay đoi.
Toi đa tien hanh cac buoc nham thay đoi moi quan he voi Lien Xo. Trong đo, đa thong qua cac hiep đinh ve kinh te đe bat đau đam phan chinh tri. O giai đoan cuoi, chung toi đa nhan đuoc tu nguoi Nga đe nghi ve viec ky mot hiep uoc khong xam luoc. Bon ngay truoc, toi đa đi mot buoc đac biet dan đen mot thuc te la hom qua, nguoi Nga đa tuyen bo san sang đe ky ten vao hiep uoc. Toi cung đa đat quan he ca nhan voi Stalin. Đen ngay mai Ribbentrop se ky hiep uoc. Bay gio, Ba Lan đa o vao vi tri trong tam mat cua toi... Mot su khoi đau đe lam tieu vong quyen ba chu cua nguoi Anh. Bay gio, khi toi đa co su sap xep ngoai giao can thiet, cac binh si đa o trong trang thai san sang.


= I. V. Stalin – Tong Bi thu Ban Chap hanh Trung uong Đang Cong san Lien Xo (b),tu nam 1941, Chu tich Hoi đong Bo truong Dan uy Lien Xo. =
Hiep đinh khong xam luoc đa co loi cho Đuc o mot muc đo nhat đinh.
Mot cau hoi đuoc đat ra: lam the nao lai co the xay ra ma Chinh phu Lien Xo đa đong y đe ky ket mot hiep uoc khong xam luoc voi nhung đoi tac khong the tin cay đuoc nhu Hitler va Ribbentrop? Đieu nay co mot phan sai lam cua Chinh phu Lien Xo? Tat nhien khong! Hiep uoc khong xam luoc Đuc – Xo la mot hiep uoc hoa binh giua hai nuoc. Va chinh phia Đuc đa đe nghi truoc voi chung ta hiep uoc đo trong nam 1939. Chinh phu Lien Xo co the tu choi mot đe nghi nhu vay? Toi nghi rang neu chi co long yeu nuoc ma khong yeu hoa binh thi co the tu choi mot hiep uoc hoa binh voi mot nuoc lang gieng. Neu nguoi đung đau nha nuoc ma lam nhu vay thi tham chi con gan voi quai vat Cannibals hon ca Hitler va Ribbentrop. Va tat nhien la khong the thieu mot trong nhung đieu nay: thoa thuan hoa binh nay khong vi pham hoac truc tiep hoac gian tiep đen toan ven lanh tho, đoc lap va danh du cung nhu su yeu chuong hoa binh va tinh huu nghi giua cac dan toc trong Lien bang. Va moi nguoi đeu biet, Hiep uoc khong xam luoc giua Đuc va Lien Xo la mot hiep uoc đung đan.


= Benito Mussolini, Thu linh Đang Phat xit Y, Thu tuong Chinh phu Y =
Đoi voi cac thoa thuan voi Lien Xo, toi hoan toan chap nhan no... Viec lap lai quan he huu nghi giua Đuc va Lien Xo la can thiet đe ngan chan su bao vay cua cac nen dan chu.


= V. M. Molotov, Chu tich Hoi đong Bo truong Dan uy kiem Bo truong Dan uy Ngoai giao =
Tam quan trong chu yeu cua Hiep uoc khong xam luoc lan nhau giua Lien Xo va Đuc trong thuc te la hai quoc gia lon nhat chau Au đa đong y cham dut su thu đich, loai bo su đe doa cua chien tranh va cung chung song hoa binh. Do đo, cac khu vuc xung đot quan su o chau Au co the thu hep lai. Tham chi neu chung toi khong the tranh mot cuoc xung đot quan su o chau Au, thi quy mo cua nhung hanh đong quan su nay cung se đuoc han che. Nhung nuoc khong hai long voi hiep uoc nay la nhung nuoc muon "đot ngoi nha chung" chau Au trong mot cuoc chien tranh, nhung nguoi lap luan mot cach đon gian rang anh sang hoa binh cua mot chau Au quy toc chi nhin thay đuoc trong su bung no cac hoat đong quan su.
Thoa thuan nay co đuoc sau that bai cua cuoc đam phan Lien Xo – Anh – Phap cho thay rang hien nay, khong the quyet đinh van đe quan trong cua quan he quoc te, đac biet la cac van đe cua Đong Au, ma khong co su tham gia tich cuc cua Lien bang Xo viet, rang bat ky no luc đe pha vo Lien Xo va giai quyet cac van đe sau lung Lien Xo se chac chan ket thuc bang su that bai. Hiep uoc khong xam luoc Đuc – Xo co nghia la thay đoi su phat trien cua chau Au... Thoa thuan nay khong nhung cho chung ta loai tru cac moi đe doa chien tranh voi Đuc... ma no se cho chung ta nhung co hoi moi đe phat trien cac luc luong vu trang, cung co vi tri cua chung ta va phat huy lien tuc nhung anh huong cua Lien Xo trong quan he quoc te.


= Kurt von Tippelskirch, Thuong tuong quan đoi Đuc Quoc xa, Giam đoc Co quan Tinh bao cua Bo Tong Tham muu Quan đoi Đuc 1939 =
Mot cau hoi đuoc đat ra: co the co mot so chinh tri gia khong muon su dung tat ca cac anh huong cua minh đe ngan chan mot tham hoa tuong tu nhu Chien tranh the gioi thu nhat. Thuc te la Hitler muon chien tranh, it nhat la chien tranh khu vuc. Nhung ong se khong de dang đe đat đuoc muc tieu đo, neu khong tim thay nhung đong minh can thiet va ke thu o Lien Xo, Anh va Ba Lan. Đieu quan trong la thai đo cua Lien Xo. Khi Hitler nhan đuoc su bao đam su đong tinh voi minh, ong ta thuc su tu tin rang ong ta se gianh chien thang trong cuoc chien chong cac cuong quoc phuong Tay. Xa hoi Lien bang Xo viet cung la mot co so ly luan thuyet phuc cho phep Hitler xua tan nghi ngo ve cac co van quan su cua minh. Loai y kien thu hai tin rang rat kho đe du đoan truoc nhung gi se xay ra trong pham vi cac hanh đong quan su neu ho đi xa hon mot cuoc xung đot khu vuc. Va do đo su mo rong chien tranh la khong the.


= William Shirer, su gia nguoi My, phong vien tai Đuc nam 1939 =
Phap, cung voi Đuc va Anh nhat tri đe loai tru Lien Xo khoi viec tham gia Hoi nghi Munich nam 1938. Mot vai thang sau đo, cac nen dan chu phuong Tay đa phai tra gia ve viec đo. Ngay 3 thang 10, bon ngay sau Hoi nghi Munich, Werner von Tippelskirch, Tham tan Đai su quan Đuc o Moskva đa bao cao ve Berlin rang Hoi nghi Munich đa co nhung tac đong tieu cuc đen chinh sach cua Lien Xo.
O London va Paris, nguoi ta chi con biet chua xot khoc than cho cuoc choi tay đoi voi Stalin. Trong nhieu nam nhung nguoi Xo viet ra suc ho hao hay canh giac truoc "con thu phat xit", keu goi tat ca cac quoc gia yeu chuong hoa binh hay đoan ket đe ngan chan su xam lang cua Đuc Quoc xa. Bay gio ong ta đa tro thanh đong minh cua no. Đien Kremlin co the lap luan rang, tren thuc te: Lien bang Xo viet đa, đang thuc hien nhung gi ma chinh nuoc Anh va nuoc Phap đa lam mot nam truoc đay o Munich. Cac nuoc nho phai tra gia cho chung ta mot thoi gian nghi ngoi, yen binh, tai vu trang đe đoi đau voi Đuc. Neu Chamberlain hanh đong mot cach cong bang va danh du đe xoa diu Hitler ma khong dang Tiep Khac cho Hitler trong nam 1938 thi lam sao trach đuoc Stalin đa khong the cu xu mot cach đuoc coi la khong luong thien khi mot nam sau, Hitler pha hoai hoa binh bang cach xam luoc Ba Lan ma phuong Tay van tu choi su tro giup cua Lien Xo?
Su hoai nghi ve thoa thuan bi mat giua Stalin va Hitler (vanh đai Đong Au) chi đuoc xac nhan tai Berlin va Moskva. Tuy nhien, the gioi se som hoc đuoc tat ca cac bai hoc qua cac buoc đi ma nguoi Nga đa đua ra, va tham chi sau đo chu nghia phat xit đa tan cong tren toan the gioi.


Lich su su cong bo Hiep uoc = Nhung thong tin đau tien ve su ton tai cua nghi đinh thu bi mat =
Hiep uoc đa đuoc cong bo ngay sau khi ky ket, va cac thong tin ve nghi đinh thu bo sung đa đuoc giu bi mat. Tuy nhien, noi dung cua no đa bi gioi ngoai giao tiet lo gan nhu ngay lap tuc. Sang ngay 24 thang 8, nha ngoai giao Đuc Hans von Hervart thong bao cho đong nghiep nguoi My cua ong la Charles Bohlen đay đu noi dung cua nghi đinh thu bi mat. Nhung đieu khoan thoa thuan giua Lien Xo va Đuc con xuat hien trong mot thu đuoc goi la "Bai phat bieu cua tai mot cuoc hop Bo Chinh tri ngay 19 thang 8 nam 1939". Tai lieu nay đuoc co quan thong tan Havas cua Phap đua tin vao thang 11 nam đo. Mot so nha nghien cuu xem no nhu mot tai lieu chinh goc, trong khi nhieu nguoi khac khong thua nhan no. Tuy nhien, cho đen cuoi Chien tranh the gioi thu hai, nhung tai lieu nay van đuoc loi dung, mac du no đa đuoc xac nhan ro rang va đay đu hon nua.


= O phuong Tay =
Nam 1945, cac van ban goc bang tieng Đuc cua nghi đinh thu bo sung đa đuoc Quan đoi Lien Xo thu giu va chuyen ve Moskva, nhung ban chup cua no tren microfilm van đuoc bao quan trong kho luu tru tai lieu cua Bo Ngoai giao cua Đuc. Thang 5 nam 1945, Thu ky Bo Ngoai giao Đuc Karl von Loesch đa đua ban sao nay cho vien Trung ta nguoi Anh R. S. Thompson. Trong bai phat bieu cong khai ve nghi đinh thu bi mat lan đau tien đuoc neu ra tai Toa an Nurnberg, bi cao Karl von Loesch đa thua nhan đa thuc hien sao chep mot thoa thuan bi mat ve quoc phong. Ong nay cung cho biet Ribbentrop, va sau đo la Hess đa nhan mot ban sao cua ban sao va co gang đe đoc no. Nhung ong ta đa tu choi cho biet nguon goc cua tai lieu tai toa an. Sau nay trong hoi ky cua minh, ong nay lai noi rang minh đa nhan đuoc van ban tu tinh bao My. Mot vai thang sau đo, ong ta đinh cong bo no tren to tap chi My "St Louis Post cong bao", nhung tap chi khong chap nhan đieu nay. Nhung cung chinh tu tap chi đo ma thong tin nay gay đuoc tieng vang rong rai vao nam 1948 khi no đuoc xuat ban trong mot bo suu tap cua Bo Ngoai giao Hoa Ky: "Quan he Đuc Quoc xa – Lien Xo, 1939–1941". Ngoai ra, trong bo suu tap con co cac thu ngoai giao giua Đuc voi Lien Xo bang tieng Đuc, trong đo co cac noi dung lien quan truc tiep đen su thoa thuan bi mat. Tren thuc te, cac tai lieu nay đa giup cho mot so nha nghien cuu co co so đe so sanh cac chinh sach cua Lien Xo voi cac chinh sach cua Đuc Quoc xa voi đanh gia Lien Xo đa đong loa cung Đe che thu ba trong su bung no cua Chien tranh the gioi thu hai. Ve van đe nay, cau hoi ve nghi đinh thu bi mat giua Đuc Quoc xa va Lien Xo (cung nhu Hiep uoc khong xam luoc va Hiep uoc bien gioi huu nghi va bien gioi) rat co y nghia chinh tri.


= Tai Lien Xo =
O Lien Xo, su ton tai cua Nghi đinh thu bi mat đa bi bac bo thang thung. Sau khi chien tranh no ra, Moskva đa đuoc so tan, trong đo co ban sao thu hai cua nguyen ban tieng Đuc. Chung đuoc luu giu trong tu ca nhan an toan cua Stalin va sau đo la trong kho luu tru cua Uy ban Trung uong Đang Cong san Lien Xo..
Nam 1948, đe phan ung voi viec Bo Ngoai giao Hoa Ky xuat ban cuon sach co ten goi "Quan he Đuc Quoc xa – Lien Xo", Cuc Thong tin Lien Xo đa xuat ban cuon sach "Su xuyen tac lich su", trong đo co cac phan bien va nhung cao buoc Anh, My va cong đong cac nuoc phuong Tay co lien quan đen van đe cung cap tai chinh cua Đuc vao nam 1930. Sau đo, van đe moi quan he tai chinh cua Đuc Quoc xa voi cac tap đoan tu ban My đuoc che giau triet đe đa đuoc nha kinh te hoc nguoi Anh noi tieng Anthony Sutton lam ro trong cuon sach Pho Wall va su noi len cua Hitler cua ong. Trai nguoc voi nhung an pham cua Bo Ngoai giao Hoa Ky la mot bo suu tap cac tai lieu luu tru, cac phien ban đuoc Lien Xo cong bo chi co duoi dang nhung đoan trich chu khong phai la toan bo tai lieu voi cau truc thong nhat. Su ton tai cua Nghi đinh thu bi mat đa bi Molotov bac bo tu truoc khi ong chet. Ong cung đa nhieu lan bay to đieu nay trong cac cuoc phong van cua nha van Feliks Ivanovich Chuyev.
Van đe Hiep uoc khong xam luoc Xo – Đuc va đac biet la Nghi đinh thu bi mat đa đuoc lat lai o Lien Xo trong thoi cai to, chu yeu do ap luc cua Ba Lan thong qua Hiep hoi nghien cuu lich su hai nuoc Ba Lan – Lien Xo. Đe nghien cuu van đe nay, mot uy ban đac biet đa đuoc thanh lap do Bo truong Thong tin tuyen truyen Alexander Yakovlev lanh đao. Ngay 24 thang 12 nam 1989, sau khi nghe bao cao cua Yakovlev ve nhung phat hien cua cac nha nghien cuu trong Hiep hoi, Đai hoi Đai bieu Nhan dan Lien Xo đa thong qua mot nghi quyet len an Nghi đinh thu bi mat (ghi nhan viec thieu ban goc nguyen van nhung cong nhan tinh xac thuc cua no dua tren cac chu viet tay, ban anh ky thuat va xet nghiem tu vung trong ban sao cung nhu cac su kien tuong ung tiep theo cua no). Đong thoi, lan đau tien tai Lien Xo, van ban cua Nghi đinh thu bi mat (tu ban microfilm cua Đuc) đa đuoc xuat ban tai tap chi "Cau hoi cua Lich su" so 6 nam 1989.
Ban đau cua Nghi đinh thu bi mat đuoc luu giu trong kho cua Tong thong Lien Xo (nay la Luu tru cua Tong thong Nga tai mot thu muc đac biet, so hieu 34. Nhung mot trong nhung nguoi biet ve su ton tai cua no, Mikhail Gorbachev cung chi đuoc biet tu nam 1987. Theo nguoi tro ly cua ong la V. A. Boldin, đa co luc Gorbachev đa muon tieu huy tai lieu nay.. Ngay 30 thang 10 nam 1992, viec giai mat cac tai lieu luu tru đuoc thuc hien. Sau đo, Thu truong Bo Quoc phong, Tong Cuc truong Tong Cuc Chinh tri cua Quan đoi va Hai quan Lien Xo Thuong tuong Dmitry Antonovich Volkogonov đa cong bo noi dung cua nghi đinh thu nay tren Tap chi Khoa hoc Lich su đuong đai va hien đai, so 1 nam 1993.


He luy cua Hiep uoc Hai nam sau, khi quan đoi Đuc tran sang tan cong Lien Xo trong su vi pham trang tron ma thuc chat la đa xe bo Hiep uoc khong xam luoc, Stalin van con bien minh cho viec thoa hiep voi Hitler. Trong bai dien van truyen thanh gui đen nhan dan Lien Xo ngay 3 thang 7 nam 1941, Stalin phat bieu:

Chung ta đa tranh thu đuoc nen hoa binh cho đat nuoc ta trong mot nam ruoi, cung nhu đa tao co hoi chuan bi cho cac luc luong cua ta nham chong lai phat xit Đuc vi pham hiep uoc ma tan cong chung ta. Đay la cai đuoc cua đat nuoc ta va cai mat cua phat xit Đuc.
Nhung co đung the khong? Tu luc bay gio cho đen nay, tranh luan đa no ra ve điem nay. Su thuc la ban hiep uoc đa cho Lien Xo mot khoang thoi gian đe cung co quoc phong la đieu hien nhien. Chi trong mot thoi gian ngan sau hiep uoc Lien Xo đa co vi the quan su vung manh chong lai Đuc phia ben trong bien gioi Lien Xo, ke ca nhung can cu quan su o cac quoc gia vung Baltic nhu Latvia, Estonia va Phan Lan. Va quan trong nhat, hiep uoc đam bao cho đien Kremlin la neu sau nay Lien Xo bi Đuc tan cong thi cac cuong quoc phuong Tay luc ay đa to ro đuong loi chong Đuc, va Lien Xo se khong phai đon đoc chong choi voi Đuc nhu Stalin đa lo so suot mua he 1939.
Tat ca nhung đieu tren la su that nhung van co lap luan theo cach khac. Vao luc Hitler tan cong Lien Xo, quan đoi cua Ba Lan va Phap cung luc luong vien chinh Anh tren luc đia chau Au đa bi tieu diet, va Đuc co moi nguon luc toan chau Au đe huy đong ma khong bi troi tay vao mat tran nao cua phuong Tay. Suot cac nam 1941, 1942 va 1943, Stalin than phien mot cach cay đang rang khong co mat tran nao khac chong lai Đuc va rang Lien Xo phai hung chiu hau nhu toan bo suc manh cua Quan luc Đuc. Trong khoang thoi gian 1939–1940, con co mot mat tran cua phuong Tay đe chia bot suc manh cua Đuc va Ba Lan khong the bi tran ngap chi trong nua thang neu Lien Xo ho tro cho ho thay vi đua quan vao cac vung đat trong bien gioi cu cua nuoc Nga Sa hoang.
Hon nua, co le đa khong co chien tranh neu Hitler biet se phai đuong đau voi ca Lien Xo, Ba Lan, Anh va Phap. Xet qua loi khai cua cac tuong linh Đuc truoc Toa an Nuremberg, ngay ca khi cac nuoc nay tuy hien hoa ve chinh tri nhung van co the ngan chan đuoc cuoc chien cua Đuc chong lai mot lien minh hung manh nhu the. Theo bao cao cua đai su Phap tai Đuc, ca Keitel va Brauchitsch đeu canh bao voi Hitler rang Đuc it co co may chien thang neu Lien Xo đung ve phe ke thu cua Đuc. Tuy nhien, cung phai noi lai rang chinh nuoc Anh cung choi tro "bat ca hai tay", vua đam phan voi Lien Xo, vua đam phan đe ky ket voi Đuc mot Hiep uoc tuong tu voi y muon đay Đe che thu ba mo rong sang phia Đong. Viec khong ky ket đuoc hiep uoc nay nam ngoai y muon cua ho. Truoc đo, Hiep đinh Munich 1938 đa thuc su khuyen khich Hitler thon tinh Tiep Khac. Viec Phap huy bo Hiep uoc tuong tro voi Lien Xo đe ky Hiep uoc Munich cung đa tro thanh mot hanh đong lam cho nguoi Nga khong tin tuong o ho.
Khong co chinh khach nao, ngay ca cac nha đoc tai, co the tien đoan chieu huong cua chien tranh trong lau dai. Co the bien luan giong nhu Churchill rang đong thai cua Stalin "vao luc ay co tinh thuc te cao". Giong nhu bat ky nguyen thu quoc gia nao khac, moi uu tien hang đau cua Stalin la nen an ninh cho đat nuoc cua ong. Sau nay ong tho lo voi Churchill rang, vao mua he 1939, ong tin chac rang Hitler đang khoi đong chien tranh. Ong đa quyet đinh khong đe cho Lien Xo bi lam vao vi the te hai la đon đoc đoi pho voi Đuc. Khi khong the tao moi lien minh vung chac voi phuong Tay, the thi tai sao lai khong quay sang Hitler luc ay đang bat ngo go cua Lien Xo?
Vao cuoi thang 7 nam 1939, hien nhien Stalin đa bat đau tin chac rang Anh – Phap khong muon đi đen moi lien minh co tinh rang buoc va rang muc đich cua Anh con la dan du cho Hitler khoi đong chien tranh o Đong Au. Duong nhu Stalin đa rat ngo vuc Anh, va moi hanh đong cua phuong Tay trong hai nam vua qua cang khien cho ong them ngo vuc: sau khi Đuc thon tinh Ao va Tiep Khac, Chamberlain tu choi đe nghi cua Lien Xo nham đat ra ke hoach ngan chan buoc tien ke tiep cua Quoc xa; Chamberlain tri hoan va luong lu trong viec đam phan cho lien minh phong thu chong lai Hitler.
Mot đieu ma hau nhu ai cung biet chac – ngoai tru Chamberlain – la chinh sach ngoai giao Anh – Phap, von đa chap chon moi khi Hitler co mot đong thai, gio đa pha san. Hai cuong quoc phuong Tay, Anh va Phap, tung buoc đa đi thut lui: khi Hitler thach thuc ho ma ra lenh tong đong vien, khi ong ta xam chiem lanh tho Rhineland nam 1936, roi thon tinh Ao nam 1938 va cung nam nay chiem Sudetenland; va ho van binh chan nhu vai khi Hitler thon tinh Tiep Khac thang 3 nam 1939. Khi Lien Xo o ve phe minh, ho van con co the khien cho nha đoc tai Đuc nan long ma khong dam khoi đong chien tranh hoac, neu khong đuoc, thi đa co the nhanh chong đanh bai Đuc trong cuoc xung đot vu trang. Nhung ho đa đe cho co hoi cuoi cung vuot khoi tam tay du đa co nhieu canh bao rang Hitler se gay han neu khong phai chien đau chong Lien Xo.
Ca Anh va Phap đeu lon tieng ket toi Stalin. Ho cho rang trong nhieu nam Stalin đa canh bao ve "nhung con thu phat xit" va đe nghi moi quoc gia yeu chuong hoa binh ket hop lai nham ngan chan Quoc xa gay han nhung bay gio lai ve phe voi Quoc xa. Đien Kremlin bien luan rang ho lam giong nhu Anh – Phap đa lam nam truoc o đoi voi Tiep Khac: nham duy tri hoa binh va co them thoi gian tai vu trang chong lai Đuc tuy phai hy sinh mot nuoc nho. Neu Chamberlain to ra la đung đan va co danh du khi xoa diu Hitler ma hy sinh Tiep Khac, khong le Stalin lai la sai trai va mat danh du khi xoa diu Hitler ma hy sinh Ba Lan?
Su thoa hiep bi mat cua Stalin voi Đuc nham phan chia Ba Lan va đuoc toan quyen hanh đong thon tinh Latvia, Estonia, Phan Lan va Bessarabia chang bao lau đuoc the hien qua nhung đong thai cua Lien Xo đa khien cho hau het the gioi bi soc ngay ca cho đen gio. Nguoi Nga noi rang ho chi thu hoi nhung lanh tho đa bi lay đi khoi tay ho sau Chien tranh the gioi thu nhat nhung nhung dan toc sinh song tren lanh tho nay khong phai la nguoi Nga va khong phai tat ca đeu muon gia nhap Lien Xo.
Tu khi gia nhap Hoi Quoc Lien, Lien Xo đa gay dung mot suc manh tinh than co suy cho hoa binh va đung đau viec chong lai phat xit gay han. Bay gio, trung tam tinh than ay đa hoan toan vo vun. Tren tat ca, qua viec thoa hiep mot cach loi thoi voi Hitler, Stalin đa no phat phao lenh bat đau mot cuoc chien chac chan roi se mo rong thanh cuoc xung đot the gioi. Ong hieu ro đieu nay. Nhieu nam truoc, Hitler đa du tru trong quyen Mein Kampf: "Viec ky ket moi lien minh voi Lien Xo chi la ke hoach cho cuoc chien ke tiep". Nho Hiep uoc nay, Đuc đuoc ranh tay voi Lien Xo đe chu tam thon tinh Ba Lan ma khong con e ngai moi lien minh Anh – Phap – Lien Xo von hop luc lai manh hon Đuc rat nhieu. Sau khi đa ha tiep Anh – Phap, Hitler xe bo Hiep uoc ma xam lang Lien Xo.
Theo William L. Shirer: "Lich su cho thay Hiep uoc Đuc Quoc xa – Lien Xo la sai lam chinh tri lon nhat trong cuoc đoi cua Stalin". Hiep uoc đa dan đen su kien Con đuong Baltic vao đung 50 nam sau ngay ky ket, khi khoang 2 trieu nguoi Latvia, Litva va Estonia cung nam tay nhau tao thanh hang dai 600 km đoi li khai khoi Lien Xo vao nam 1989.
Nam 2014, Tong thong Nga Vladimir Putin tuyen bo rang viec Lien Xo ky Hiep uoc voi Đuc la khong co gi xau trong boi canh đo. Ong Putin noi rang cac su gia phuong Tay ngay nay đang co gang lo đi Hiep uoc Munchen nam 1938, trong đo Phap va Anh – do Neville Chamberlain lam Thu tuong – đa xoa diu Adolf Hitler bang cach ep buoc Tiep Khac phai trao cho Đuc vung Sudetenland. Viec lam đo cua Anh đa pha huy moi co hoi thanh lap lien minh chong phat xit theo đe nghi cua Lien Xo, khien Lien Xo phai quay sang thoa hiep voi Đuc Quoc xa


Tham khao Lien ket ngoai Toan van hiep uoc Luu tru ngay 14 thang 11 nam 2014 tai Wayback Machine (tieng Anh)