Met (tieng Phap: metre, tieng Anh: metre (Anh) hoac meter (My)) la đon vi đo khoang cach, mot trong 7 đon vi co ban trong he đo luong quoc te (SI), viet tat la m. Đinh nghia gan đay nhat cua met Van phong Can đo Quoc te (Bureau International des Poids et Mesures) vao nam 1983 la: "Metre (met) la khoang cach anh sang đi đuoc trong chan khong trong khoang thoi gian+1⁄299,792,458 giay".
Met đuoc đinh nghia la chieu dai cua con đuong đi du lich bang anh sang trong chan khong trong 1/299 792 458 cua mot giay. Đong ho ban đau đuoc xac đinh vao nam 1793 la mot phan muoi trieu khoang cach tu xich đao đen Bac Cuc doc theo mot vong tron lon, do đo chu vi cua Trai Đat la khoang 40000 km. Nam 1799, met đuoc xac đinh lai theo nghia cua thanh đo nguyen mau (thanh thuc te đuoc su dung đa đuoc thay đoi vao nam 1889). Nam 1960, met đuoc xac đinh lai theo mot so buoc song nhat đinh cua mot đuong phat xa nhat đinh cua krypton-86. Đinh nghia hien tai đa đuoc thong qua vao nam 1983 va đuoc cap nhat mot chut vao nam 2019.
Trong cach hanh van hang ngay, nhieu khi mot met con đuoc goi la mot thuoc hay thuoc tay.


Tu nguyen Nguon goc cua đon vi đo nay co the đuoc bat nguon tu đong tu Hy Lap μετρεω (metreo) (đe đo, đem hoac so sanh) va danh tu μετρον (metron) (đo luong), đuoc su dung đe đo luong vat ly, đo luong tho va mo rong đe kiem duyet.


Lich su Nam 1671, Jean Picard đa đo chieu dai cua mot "con lac giay" (mot con lac co chu ky hai giay) tai đai thien van Paris. Ong đa tim thay gia tri cua 440,5 dong Toise of Chatelet gan đay đa đuoc lam moi. Ong đa đe xuat mot toise pho quat (tieng Phap: Toiseiverseelle) co chieu dai gap đoi con lac giay. Tuy nhien, nguoi ta đa som phat hien ra rang chieu dai cua mot con lac giay thay đoi tu noi nay sang noi khac: nha thien van hoc nguoi Phap Jean Richer đa đo đuoc chenh lech 0,3% ve chieu dai giua Cayenne (o Guiana thuoc Phap) va Paris.
Jean Richer va Giovanni Domenico Cassini đa đo thi sai cua Sao Hoa giua Paris va Cayenne o Guiana thuoc Phap khi Sao Hoa o gan Trai Đat nhat vao nam 1672. Ho đa tim ra mot con so cho thi sai mat troi la 9,5 cung giay, tuong đuong voi khoang cach Mat troi Trai Đat vao khoang 22000 ban kinh Trai Đat. Ho cung la nhung nha thien van hoc đau tien co quyen truy cap vao mot gia tri chinh xac va đang tin cay cho ban kinh Trai Đat, đuoc đo boi đong nghiep Jean Picard vao nam 1669 la 3269 nghin toise. Cac quan sat trac đia cua Picard đa bi gioi han trong viec xac đinh đo lon cua Trai Đat đuoc coi la mot hinh cau, nhung kham pha cua Jean Richer đa khien su chu y cua cac nha toan hoc đen su sai lech cua no so voi dang hinh cau. Ngoai tam quan trong cua no đoi voi ban đo hoc, viec xac đinh Hinh dang Trai Đat tro thanh mot van đe co tam quan trong cao nhat trong thien van hoc, boi vi đuong kinh cua Trai Đat la đon vi ma tat ca cac khoang cach thien the phu thuoc vao no.


= Đinh nghia kinh tuyen =

Do hau qua cua Cach mang Phap, Vien Han lam Khoa hoc Phap đa yeu cau mot uy ban xac đinh mot thang đo duy nhat cho tat ca cac đo luong. Vao ngay 7 thang 10 nam 1790, uy ban đo đa tu van cho viec ap dung he thong thap phan va vao ngay 19 thang 3 nam 1791 đa khuyen nen ap dung thuat ngu metre ("bien phap"), mot đon vi chieu dai co ban, đuoc xac đinh bang mot phan muoi trieu khoang cach giua Bac Cuc va Xich đao doc theo kinh tuyen qua Paris. Nam 1793, Cong uoc Quoc gia Phap đa thong qua đe xuat nay.
Vien Han lam Khoa hoc Phap đa uy thac mot cuoc tham hiem do Jean Baptiste Joseph Delambre va Pierre Mechain dan đau, keo dai tu nam 1792 đen 1799, trong đo co gang đo chinh xac khoang cach giua mot toa nha o lau đai Dunkerque va Montjuic o Barcelona o kinh đo cua Paris Pantheon. Cuoc tham hiem đa đuoc hu cau o Denis Guedj, Le Metre du Monde. Ken Alder đa viet thuc te ve cuoc tham hiem trong Đo luong tat ca moi thu: cuoc phieu luu bay nam va loi tiem an đa thay đoi the gioi. Phan nay cua kinh tuyen Paris, la co so cho chieu dai cua mot nua kinh tuyen noi Bac Cuc voi Xich đao. Tu nam 1801 đen 1812, Phap đa su dung đinh nghia đong ho nay la đon vi đo chieu dai chinh thuc dua tren ket qua cua cuoc tham hiem nay ket hop voi nhiem vu cua Phai bo trac đia đen Peru. Phan sau co lien quan đen Larrie D. Ferreiro trong Đo đac Trai Đat: Cuoc tham hiem khai sang đa đinh hinh lai the gioi cua chung ta.

Mot xac đinh chinh xac hon ve Hinh dang cua Trai Đat se som co ket qua tu phep đo Vong cung trac đac Struve (1816-1855) va se đua ra mot gia tri khac cho đinh nghia ve đo dai nay. Đieu nay khong lam mat hieu luc cua may đo nhung nhan manh rang nhung tien bo trong khoa hoc se cho phep đo kich thuoc va hinh dang Trai Đat tot hon. Sau Cach mang thang 7 nam 1830, đong ho tro thanh tieu chuan dut khoat cua Phap tu nam 1840. Vao thoi điem đo, no đa đuoc Ferdinand Rudolph Hassler ap dung cho Khao sat Bo bien Hoa Ky.
"Đon vi đo dai ma tat ca cac khoang cach đo đuoc trong Khao sat bo bien đuoc goi la metre cua Phap, mot ban sao xac thuc đuoc luu giu trong kho luu tru cua Van phong Khao sat Bo bien. Đo la tai san cua Hiep hoi triet hoc Hoa Ky, nguoi đuoc ong Hassler tang, nguoi đa nhan no tu Tralles, mot thanh vien cua Uy ban Phap bi buoc toi xay dung metre tieu chuan bang cach so sanh voi cay toise, đa phuc vu la đon vi đo chieu dai trong phep đo cac cung tron o Phap va Peru. No so huu tat ca tinh xac thuc cua bat ky metre đo goc nao, khong chi mang dau an cua Uy ban ma con la dau hieu ban đau ma no bi phan biet tu cac thanh khac trong qua trinh van hanh tieu chuan. No luon đuoc chi đinh la metre cua uy ban" (tieng Phap: Metre des Archives).
Nam 1830, Tong thong Andrew Jackson đa yeu cau Ferdinand Rudolf Hassler xay dung cac tieu chuan moi cho tat ca cac tieu bang Hoa Ky. Theo quyet đinh cua Quoc hoi Hoa Ky, Tieu chuan Parlementary cua Anh tu nam 1758 đuoc gioi thieu la đon vi đo dai. Mot geodesist voi ky nang đo luong đa đong mot vai tro then chot trong qua trinh quoc te hoa trong luong va cac phep đo, Carlos Ibanez e Ibanez de Ibero nguoi se tro thanh tong thong đau tien cua ca Hiep hoi trac đia quoc te va Uy ban Quoc te ve Can đo.


= Thanh mau met quoc te =

Nam 1867 tai hoi nghi chung thu hai cua Hiep hoi đo đac quoc te to chuc tai Berlin, cau hoi ve đon vi đo dai tieu chuan quoc te đa đuoc thao luan đe ket hop cac phep đo đuoc thuc hien o cac quoc gia khac nhau đe xac đinh kich thuoc va hinh dang cua Trai Đat. Hoi nghi đe nghi ap dung met thay the cho toise va thanh lap uy ban met quoc te, theo đe xuat cua Johann Jacob Baeyer, Adolphe Hirsch va Carlos Ibanez e Ibanez de Ibero, nguoi đa nghi ra hai tieu chuan trac đia đuoc hieu chinh tren met cho ban đo cua Tay Ban Nha. Viec truy xuat nguon goc đo luong giua toise va met đuoc đam bao bang cach so sanh tieu chuan Tay Ban Nha voi tieu chuan do Borda va Lavoisier nghi ra đe khao sat vong cung kinh tuyen noi Dunkirk voi Barcelona.
Thanh vien cua Uy ban tru bi tu nam 1870 va đai dien Tay Ban Nha tai Hoi nghi Paris nam 1875, Carlos Ibanez e Ibanez de Ibero đa can thiep voi Vien han lam Khoa hoc Phap đe tap hop Phap vao du an đe tao ra mot Van phong đo luong quoc te đuoc trang bi cac thiet bi khoa hoc can thiet đe xac đinh lai cac đon vi cua he met theo tien trinh cua khoa hoc.

Trong nhung nam 1870 va voi su chinh xac hien đai, mot loat cac hoi nghi quoc te đa đuoc to chuc đe đua ra cac tieu chuan so lieu moi. Cong uoc met (Cong uoc du Metre) nam 1875 đa bat buoc thanh lap mot Cuc đo luong va đo luong quoc te vinh vien (BIPM: Bureau International des Poids et Mesures) đuoc đat tai Sevres, Phap. To chuc moi nay la đe xay dung va bao quan mot thanh met nguyen mau, phan phoi cac nguyen mau so lieu quoc gia va duy tri su so sanh giua chung va cac tieu chuan đo luong phi so lieu. To chuc nay đa phan phoi cac thanh nhu vay vao nam 1889 tai Hoi nghi chung ve Trong luong va Đo luong đau tien (CGPM: Conference Generale des Poids et Mesures), thiet lap Mau met quoc te nhu khoang cach giua hai dong tren thanh tieu chuan bao gom mot hop kim 90% bach kim va 10% iridium, đuoc đo tai điem nong chay cua bang.
Viec so sanh cac nguyen mau moi cua may đo voi nhau va voi mau met cua Uy ban (tieng Phap: Metre des Archives) lien quan đen viec phat trien thiet bi đo đac biet va đinh nghia thang đo nhiet đo co the tai tao. Cong trinh đo nhiet cua BIPM đa dan đen viec phat hien ra cac hop kim đac biet cua sat-niken, đac biet la invar, ma giam đoc cua no, nha vat ly nguoi Thuy Si Charles-Edouard Guillaume, đa đuoc trao giai thuong Nobel ve vat ly nam 1920.

Nhu Carlos Ibanez e Ibanez de Ibero đa noi, su tien bo cua đo luong ket hop voi nhung phep đo trong luc thong qua viec cai tien con lac cua Kater đa dan đen mot ky nguyen moi cua trac đia. Neu đo luong chinh xac can su tro giup cua đo đac, thi sau nay khong the tiep tuc phat trien neu khong co su tro giup cua đo luong. That vay, lam the nao đe dien ta tat ca cac phep đo cua vong cung tren mat đat nhu la mot ham cua mot đon vi, va tat ca cac phep xac đinh luc hap dan voi con lac, neu phep đo khong tao ra mot đon vi chung, đuoc tat ca cac quoc gia van minh chap nhan va ton trong, va ngoai ra, nguoi ta khong so sanh, voi đo chinh xac cao, voi cung mot đon vi tat ca cac tieu chuan đe đo cac co so trac đia, va tat ca cac thanh con lac đa đuoc su dung hoac se đuoc su dung trong tuong lai? Chi khi loat so sanh đo luong nay ket thuc voi sai so co the xay ra la mot phan nghin milimet thi moi co the lien ket cac cong trinh cua cac quoc gia khac nhau voi nhau, va sau đo cong bo ket qua cua phep đo cuoi cung cua Qua cau. Do hinh dang cua Trai Đat co the đuoc suy ra tu cac bien the cua chieu dai con lac giay voi vi đo, Khao sat Bo bien Hoa Ky đa chi thi Charles Sanders Peirce vao mua xuan nam 1875 đe tien toi chau Au voi muc đich thuc hien cac thi nghiem con lac cho cac tram ban đau đe van hanh thuoc loai nay, đe đua cac quyet đinh cua cac luc hap dan o My vao giao tiep voi cac khu vuc khac tren the gioi; va cung voi muc đich thuc hien mot nghien cuu can than ve cac phuong phap theo đuoi cac nghien cuu nay o cac quoc gia khac nhau cua chau Au. Nam 1886, hiep hoi trac đia đoi ten cho Hiep hoi trac đia quoc te, ma Carlos Ibanez e Ibanez de Ibero đa chu tri cho đen khi ong qua đoi vao nam 1891. Trong giai đoan nay, Hiep hoi trac đia quoc te (tieng Đuc: Quoc te Erdmessung) đa đat đuoc tam quan trong tren toan the gioi voi su gia nhap cua Hoa Ky, Mexico, Chile, Argentina va Nhat Ban.
Nhung no luc đe bo sung cho cac he thong khao sat quoc gia khac nhau, bat đau tu the ky 19 voi nen tang cua Mitteleuropaische Gradmessung, dan đen mot loat cac elipsoids toan cau cua Trai Đat (vi du, Helmert 1906, Hayford 1910/1924) sau nay se phat trien He thong trac đia the gioi. Ngay nay, viec đo mau met thuc te co the thuc hien o moi noi nho cac đong ho nguyen tu đuoc nhung trong cac ve tinh GPS.


= Đinh nghia bang buoc song =
Nam 1873, James Clerk Maxwell đe xuat rang anh sang phat ra tu mot nguyen to đuoc su dung lam tieu chuan cho ca met va giay. Hai đai luong nay sau đo co the đuoc su dung đe xac đinh đon vi khoi luong.
Nam 1893, may đo tieu chuan lan đau tien đuoc đo bang giao thoa ke cua Albert A. Michelson, nguoi phat minh ra thiet bi va la nguoi ung ho su dung mot so buoc song anh sang cu the lam tieu chuan ve chieu dai. Đen nam 1925, giao thoa ke đuoc su dung thuong xuyen tai BIPM. Tuy nhien, May đo nguyen mau quoc te van la tieu chuan cho đen nam 1960, khi CGPM thu muoi mot xac đinh may đo trong He thong đon vi quoc te (SI) moi bang 165076373 buoc song cua vach phat xa mau đo cam trong pho đien tu cua nguyen tu krypton-86 trong chan khong.


= Đinh nghia bang toc đo anh sang =
Đe giam them su khong chac chan, CGPM thu 17 vao nam 1983 đa thay the đinh nghia cua met bang đinh nghia hien tai cua no, do đo co đinh đo dai cua met tinh theo giay va toc đo anh sang:
Met la chieu dai cua con đuong anh sang đi đuoc trong chan khong trong khoang thoi gian 1/299 792 458 giay.
Đinh nghia nay đa co đinh toc đo anh sang trong chan khong o chinh xac 299792458 met moi giay (≈ 300000 km/s). Mot san pham phu du đinh cua đinh nghia CGPM thu 17 la no cho phep cac nha khoa hoc so sanh chinh xac tan so su dung laser, dan đen buoc song voi mot phan nam đo khong đam bao lien quan đen so sanh truc tiep buoc song, vi cac loi giao thoa ke đa đuoc loai bo. Đe tao đieu kien thuan loi hon cho kha nang tai tao tu phong thi nghiem đen phong thi nghiem, CGPM lan thu 17 cung đa che tao laser neon helium bang on đinh iod "mot buc xa đuoc khuyen nghi" đe thuc hien may đo. Voi muc đich phan đinh may đo, BIPM hien đang xem xet buoc song laser HeNe, λHeNe, la 63299121258 nm voi đo khong đam bao chuan tuong đoi uoc tinh (U) la 21×10−11. Su khong chac chan nay hien la mot yeu to han che trong viec thuc hien may đo trong phong thi nghiem, va no co đo lon kem hon so voi thu hai, dua tren đong ho nguyen tu đai phun nuoc Caesium (U = 5×10−16). Do đo, ngay nay, viec xac đinh đon vi met thuong đuoc phac hoa (khong xac đinh) trong cac phong thi nghiem la 1579800762042(33) buoc song cua anh sang laser helium-neon trong chan khong, loi chi noi la xac đinh tan so. Ky hieu khung nay bieu thi loi đuoc giai thich trong bai viet ve đo khong đam bao đo.
Phep đo thuc te cua met la khong chac chan trong viec mo ta moi truong, voi cac đo khong đam bao khac nhau cua giao thoa ke, va khong chac chan trong viec đo tan so cua nguon. Mot phuong tien thuong đuoc su dung la khong khi va Vien Tieu chuan va Cong nghe Quoc gia (NIST) đa thiet lap mot may tinh truc tuyen đe chuyen đoi buoc song trong chan khong thanh buoc song trong khong khi. Theo mo ta cua NIST, trong khong khi, su khong chac chan trong viec mo ta moi truong bi chi phoi boi cac loi trong viec đo nhiet đo va ap suat. Loi trong cac cong thuc ly thuyet đuoc su dung la thu cap. Bang cach thuc hien hieu chinh chiet suat nhu the nay, vi du, viec thuc hien gan đung may đo co the đuoc thuc hien trong khong khi, bang cach su dung cong thuc cua may đo la buoc song 1579800762042(33) cua anh sang laser helium. va chuyen đoi cac buoc song trong chan khong thanh cac buoc song trong khong khi. Khong khi chi la mot phuong tien co the su dung đe đo đon vi met, va co the su dung bat ky khoang chan khong nao, hoac mot so khi quyen tro nhu khi heli, cung cap cac hieu chinh thich hop cho chi so khuc xa đuoc thuc hien.
Met đuoc đinh nghia la chieu dai đuong đi cua anh sang trong mot thoi gian nhat đinh va cac phep đo chieu dai phong thi nghiem thuc te tinh bang met đuoc xac đinh bang cach đem so buoc song anh sang laser cua mot trong nhung loai tieu chuan phu hop voi chieu dai, va chuyen đoi đon vi buoc song đa chon thanh met. Ba yeu to chinh gioi han đo chinh xac đat đuoc voi giao thoa ke laser đe đo chieu dai:

đo khong đam bao trong buoc song chan khong cua nguon,
su khong chac chan trong chi so khuc xa cua moi truong,
đem so luong it nhat đo phan giai cua giao thoa ke.
Trong so nay, cai cuoi cung la đac thu cua chinh giao thoa ke. Viec chuyen đoi đo dai cua buoc song thanh chieu dai tinh bang met dua tren moi quan he

  
    
      
        λ
        =
        
          
            c
            
              n
              f
            
          
        
      
    
    {\displaystyle \lambda ={\frac {c}{nf}}}
  

ma chuyen đoi cac đon vi buoc song λ thanh met su dung c, van toc anh sang trong chan khong voi đon vi m/s. O đay n la chi so khuc xa cua moi truong trong đo phep đo đuoc thuc hien va f la tan so đo cua nguon. Mac du chuyen đoi tu buoc song sang met gay ra mot loi bo sung ve chieu dai tong the do loi đo trong viec xac đinh chiet suat va tan so, đo tan so la mot trong nhung phep đo chinh xac nhat hien co.


He thong SI Xem them He đo luong quoc te
Toc đo anh sang


Tham khao Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Metre tai Wikimedia Commons
Length—Evolution from Measurement Standard to a Fundamental Constant Luu tru ngay 10 thang 6 nam 2008 tai Wayback Machine tai website NIST
The History of the Meter
La convention du metre Luu tru ngay 6 thang 2 nam 2006 tai Wayback Machine, BIPM
Quy đoi cac đon vi đo chieu dai Luu tru ngay 8 thang 12 nam 2007 tai Wayback Machine