Ngoai giao Viet Nam thoi Mac phan anh nhung hoat đong ngoai giao duoi trieu đai nha Mac o Đai Viet trong thoi ky chinh thuc (1527-1592) va cat cu o Cao Bang (1593-1677). Thoi ky nay, xay ra Chien tranh Le-Mac nen su sach khong đe cap nhieu ve cac hoat đong ngoai giao cua nha Mac voi nha Minh cung nhu cac nuoc khac. Tuy vay, van đe bien gioi Viet-Trung lai tro nen noi bat khi Mac Đang Dung phai chap nhan đau hang nha Minh khi quan Minh keo sang vao nam 1540, đong thoi cat va giao nop đat, gom 2 đo Nhu Tich, Chiem Lang va 4 đong Tu Lam, Kim Lac, Co Sam, Lieu Cat cho nha Minh. Ve sau, khi nha Mac phai rut chay vao nam 1593, nha Minh yeu cau vua Le cat đat Cao Bang cho nha Mac va con chau nha Mac van dua vao uy tin nha Minh, nha Thanh đe ton tai đen khi mat.


Boi canh Nam 1527, Mac Đang Dung cuop ngoi nha Hau Le, lap ra nha Mac. Nam 1533, Nguyen Kim lap Le Trang Tong len ngoi, tai lap nha Le, cho nguoi sang to cao voi nha Minh rang nha Mac cuop ngoi cua nha Le. Chua Bau Vu Van Uyen o Tuyen Quang cung sai nguoi sang bao viec nha Mac cuop ngoi.
Nha Mac o vao tinh the "luong đau tho đich": nha Minh uy hiep o phia bac, nha Hau Le (Le Trung hung) uy hiep o phia nam.


Hoat đong ngoai giao voi nha Minh = Quan he ve le trieu =
Rut kinh nghiem tu that bai cua nha Ho do viec cuop ngoi nha Tran, nam 1528, Mac Thai To sai nguoi sang Yen Kinh bao voi nha Minh con chau ho Le khong con ai thua tu nua, dan lai cho đai than la ho Mac tam coi viec nuoc, cai tri dan chung. Tuy nhien, vua Minh khong tin, bi mat sai nguoi sang do tham tin tuc trong nuoc, xet hoi nguyen do, ngam tim con chau ho Le đe lap len. Tuy nhien vua toi nha Mac đa "kheo leo" tra loi, đem nhieu vang bac đe đut lot nha Minh. Khi su gia nha Minh ve tau rang con chau ho Le đa het, khong ai noi ngoi đuoc, đa uy thac cho ho Mac; dan trong nuoc đeu ton phuc va theo ve ho Mac ca đong thoi xin tha toi cho ho. Vua Minh mang su gia, khong nghe thi vua Mac so nha Minh hoi toi, ben lap muu cat đat dang 2 chau Quy, Thuan cung voi hai tuong nguoi bang vang va bac cung chau bau, cua la, vat la. Vua Minh thu nhan đo cong, tu đay quan he hai nuoc tro lai binh thuong.
Nam 1529, hai vi quan cu nha Le la Trinh Ngung, Trinh Ngang chay sang to cao voi nha Minh. Vua toi nha Mac đem nhieu le đut lot cho nha Minh đe loai bo ca hai. Cuoi cung ca hai đeu chet tren đat Trung Hoa.
Nam 1533, Nguyen Kim lap Le Duy Ninh len ngoi, tuc Le Trang Tong va sai nguoi sang bao Mac Đang Dung cuop ngoi, đat quan lai nguy, chiem giu Kinh thanh, ngan tro đuong tien cong. Nha Minh ben sai Ham Ninh hau Cuu Loan lam tong đoc quan vu, Binh bo thuong thu Mao Ba On lam tham tan quan vu, đem quan sang hoi đanh Đai Viet cua nha Mac.

Đe tranh đo mau, Mac Đang Dung chap nhan đau hang. Ong sai nguoi len bien gioi xin hang quan Minh. Ngay 3 thang 11 am lich nam Canh Ty (1540) Mac Đang Dung cung cac bay toi Nguyen Nhu Que, Đo The Khanh, Đang Van Tri len cua ai. Ong tu troi minh truoc doanh trai cua quan Minh (do Mao Ba On dung nen), cui đau dang to bieu đau hang, nop het so sach, đong thoi dang đat cho nha Minh va sai nguoi mang to bieu đen Yen Kinh. Vua Minh phong cho Mac Đang Dung lam An Nam Đo thong su ty, đuc an va ban cho nha Mac; hang nam cap lich Đai Thong cho vua toi nha Mac.
Nam 1542, Hien Tong Mac Phuc Hai nhan 1.000 ban lich Đai Thong cua nha Minh ban va linh mot đao sac menh cu phong Mac Đang Dung (luc nay đa mat) lam An Nam đo thong su ty đo thong su va mot qua an bac. Nha Mac cho nguoi sang ta on va tue cong nha Minh. Cuoi nam đo nha Minh phong Mac Phuc Hai lam An Nam đo thong su ty. Nam sau, nha Mac lai cho su sang tue cong nha Minh. Vua Minh ra lenh ban cap cho su gia theo nhu lenh cu, nhung bai viec ban yen, giam bot co ban. Đen nam 1548, vua Mac lai cho su sang tue cong nha Minh. Nam nay bat đau đanh dau moc binh thuong hoa trong quan he giua vua toi nha Mac va trieu Minh. Đo tien cong tu giua thoi Mac đoi ra lu huong, binh hoa bang vang bac, nang bang nguoi vang.
Truoc đay, khi Pham Tu Nghi noi loan voi nha Mac, chay vao đat nha Minh, ten tuong nay tha quan đi bat nguoi cuop cua Quang Đong, Quang Tay, nguoi Minh khong chiu noi. Nam 1551, nha Mac sai Mac Kinh Đien quan đi đanh Mac Chinh Trung va Pham Tu Nghi, bat đuoc Tu Nghi, chem lay đau gui sang nuoc Minh nhung nguoi Minh khong nhan, tra lai.
Sang thoi Mac Mau Hop, nha Mac dung chinh sach tang cuong ngoai giao, cong nap cho nha Minh đe tranh thu su ung ho khi bi that the. Thai bao Giap Trung tung dang so xin trieu đinh ban lai vi "viec đo la nhuc nuoc". Tuy nhien sau khi ban luan, Mac Mau Hop do du khong quyet đinh. Nam 1566 nha Mac cu nguoi len đau đia gioi Lang Son đon tiep su than Le Quang Bi ve nuoc. Le Quang Bi đi su nha Minh nam 1548, bi nha Minh giu lai 18 nam, đen luc đo moi tro ve. Cac nam 1580, 1584 nha Mac lai cho su sang trieu cong nha Minh.
Nam 1593, nha Mac mat quyen cai tri, phai chay len Cao Bang. Nha Hau Le xin cau phong cua nha Minh. Sau lan hoi kham nam 1597, nha Minh van chi phong cho Le The Tong lam An Nam đo thong su ty nhu đa phong cho nha Mac truoc đay. Đong thoi, nha Minh dung uy the "thien trieu" ep ho Trinh cat đat Cao Bang cho ho Mac cat cu trong nhieu nam. Ho Mac phai dua vao the luc nha Minh va sau đo la nha Thanh đe ton tai đen nam 1677 roi mat.


= Van đe bien gioi =

Nam 1533, Nguyen Kim lap Le Trang Tong len ngoi, tai lap nha Le. Le Trang Tong sai Trinh Duy Lieu vuot bien sang Trung Quoc xin cau vien nha Minh đanh nha Mac. Sau mot thoi gian ban bac va tru tinh, nam 1537, Minh The Tong giao quan cho Mao Ba On chuan bi tien xuong phia nam. Nghe tin quan Minh sap tien vao coi, thai thuong hoang Mac Đang Dung va Mac Thai Tong rat lo lang. Y đinh chong cu quan Minh cua nha Mac som tieu tan vi khong he nam bat đuoc nhung kho khan ma nha Minh đang phai đuong đau. Thang 2 nam 1539, nha Mac dang bieu sang nha Minh xin hang nhung nha Minh lai khong chap nhan. Luc nay đe tranh đo mau, Mac Đang Dung phai chap nhan đau hang nha Minh. Ngay 3 thang 11 am lich nam Canh Ty (1540), Mac Đang Dung cung cac bay toi len cua ai. Chinh Mac Đang Dung tu troi minh đen dang bieu, nop so sach xin hang quan Minh. Trong bieu xin hang, Mac Đang Dung đe cap đen viec thoai thac viec ho Mac sang Yen Kinh (Bac Kinh), ngoai ra cat va giao nop đat, gom 2 đo Nhu Tich, Chiem Lang va 4 đong Tu Lam, Kim Lac, Co Sam, Lieu Cat cho nha Minh, đong thoi xin an tin đe đuoc thua nhan su cai tri o An Nam.
Mao Ba On va Cuu Loan nhan bieu cua Mac Đang Dung ben lui binh, tau len Minh The Tong. Vua Minh ha lenh cho Phien ty Quang Tay hang nam cap lich Đai Thong cho nha Mac, quy đinh le 3 nam cong 1 lan; nhan va nhap 2 đo Nhu Tich, Chiem Lang va 4 đong Tu Lam, Kim Lac, Co Sam, Lieu Cat vao Kham Chau; ha tuoc phong tu An Nam quoc vuong xuong An Nam Đo thong su ty, đuc an va ban cho nha Mac.
Tu đo tinh hinh bien gioi phia bac Đai Viet kha yen on, nha Mac khong con gap phai su uy hiep cua nha Minh. Su kien đau hang cat đat cua Mac Đang Dung cung la su kien duy nhat xay ra trong van đe bien gioi phia bac giua nha Mac va nha Minh trong suot 65 nam ton tai cua nha Mac. Mac du vay, trong nhung noi dung đau hang cua Mac Đang Dung, viec cat đat bi nhieu su gia ve sau len an gay gat. Tuy nhien nhieu nha su hoc hien đai noi rang qua cac su sach Trung Quoc va Viet Nam, van đe chu quyen đau tien voi cung nhu su thay đoi đia ly hanh chinh cua vung đat nay la rat phuc tap, hien tai rat kho xac đinh ro rang. Ho cung cho rang su nhan nhuc cua Mac Đang Dung khong nhung truc tiep cuu nha Mac ma con gian tiep cuu nha Le trung hung, boi neu nha Mac bi nha Minh diet nhu nha Ho thi nha Le cung se bi nha Minh diet nhu nha Hau Tran.


Voi cac vuong quoc khac Hau nhu su sach khong đe cap đen quan he cua nha Mac voi cac vuong quoc khac trong khu vuc do tinh hinh chien tranh Le-Mac o Đai Viet.


Tham khao Chu thich Lien ket ngoai Chinh sach ngoai giao cua trieu Mac
(tieng Anh) Annam Luu tru ngay 3 thang 12 nam 2006 tai Wayback Machine, thu thap cac đoan tai lieu Minh Thuc Luc (明實錄) cua nha Minh ve Đai Viet, trong đo co nhieu phan lien quan đen thoi ky tri vi cua nha Mac.