Nguyen Cu Trinh (chu Han: 阮居貞, 1716-1767), ten that la Nguyen Đang Nghi, huy la Thinh, tu la Cu Trinh, hieu la Đam Am, Đuong Qua va Hao Nhien. Ong la danh tuong, danh si thoi chua Vo vuong Nguyen Phuc Khoat va Đinh vuong Nguyen Phuc Thuan. Đuoc biet đen la vi tuong tran giu bien cuong mien Nam va gop phan to lon trong cong cuoc Nam tien cua cac chua Nguyen, ong noi tieng la nguoi liem chinh, gioi viec chinh tri, doanh đien, ngoai giao va co phong đo cua mot tranh than (bay toi dam can ngan).


Than the Nguyen Cu Trinh la nguoi o xa An Hoa, tong An Hoa, huyen Huong Tra, phu Trieu Phong, xu Thuan Hoa, nay la phuong An Hoa, thanh pho Hue.
To tien xa la nguoi ho Trinh ten la Trinh Cam, goc nguoi phuong Phu Luu, huyen Thien Loc, phu Đuc Quang, xu Nghe An (nay la huyen Can Loc, Ha Tinh), tung lam quan duoi trieu Le đen chuc Binh bo Thuong thu. Khi nha Mac len ngoi thay nha Le, Trinh Cam lanh vao Thanh Hoa chieu mo quan giup nha Hau Le, nhung viec chua thanh thi mat.
Cha Nguyen Cu Trinh la ong Nguyen Đang Đe thuoc đoi thu 7, von noi tieng ve tai van chuong, thi đo sinh đo, lam Tri huyen Minh Linh, phu Quang Binh, xu Thuan Hoa (nay thuoc Quang Tri), đuoc chua Minh Vuong Nguyen Phuc Chu men tai ban cho quoc tinh (đuoc mang ho Nguyen).
La con ut trong gia đinh co truyen thong van hoc, ngay tu nho Nguyen Cu Trinh cung anh ho la Nguyen Đang Thinh, đeu đa noi tieng hay chu. Sau nay, khi Nguyen Phuc Khoat len ngoi chua, nhung luat le đeu do Nguyen Đang Thinh đat ra ma van tu thi đeu do Nguyen Cu Trinh thao .


Su nghiep = Đuong quan lo =
Ong luc con nho đa biet lam van, khi đi thi Huong, đo sinh đo
Nam ong 18 tuoi, ong đuoc sung lam Huan đao
Nam Canh Than 1740, ong thi đo huong cong va đuoc bo lam Tri phu phu Trieu Phong
Nam Tan Dau 1741, ong đuoc sung lam Van chuc
Nam Canh Ngo 1750, ong đuoc phong lam Tuan phu phu Quang Ngai tuoc Nghi Bieu Hau
Nam Quy Dau 1753, ong đuoc bo lam Ky luc dinh Bo Chinh. Cung nam nay, ong đuoc trieu lam tham muu, cung Thong suat Thien Chinh chinh phat Chan Lap.
Nam At Dau 1765, ong đuoc trieu ve Kinh nhan trach nhiem tai bo Lai
Nam Đinh Hoi 1767, ong bi benh ma mat, huong duong 51 tuoi. La mot vi quan gioi, ong đuoc trieu đinh truy phong va sac phong nhieu my hieu khac nhau.


 Chinh phat Chan Lap  Theo Đai Nam Thuc Luc, vi viec trieu Chan Lap thuong xuyen hiep đap va quay nhieu nguoi Con Man đinh cu tai Chan Lap, nen trieu Viet quyet đinh chinh phat Chan Lap. Cuoc chinh phat nay bat đau tu nam 1753 va ket thuc vao nam 1756 dan đen viec quoc vuong Chan Lap Nac Nguyen thua tran va dang hai phu Tam Bon va Loi Lat đe ta toi voi trieu Viet.
Trong cuoc chinh phat nay, Nguyen Cu Trinh đa dang so tau ke "tam an dau", khuyen Chua nhan hai phu moi va cho nguoi Con Man đuoc đinh cu tai khu vuc bien gioi Viet - Chan Lap đe ngan chan viec Chan Lap tai dien gay han noi bien gioi. Su thanh cong cua cuoc chinh phat nay đa đong gop phan to lon trong cong cuoc Nam tien cua cac chua Nguyen.


 Pho Chua tri nuoc  Sau khoang 11 nam tran giu bien cuong phia Nam, nam At Dau (1765), Nguyen Cu Trinh đuoc chua Đinh Vuong Nguyen Phuc Thuan trieu ve kinh nham chuc trong bo Lai.
Nam At Dau (1765) Nguyen Phuc Thuan len noi ngoi chua, quyen than Truong Phuc Loan y the long quyen. Sach Đai Nam thuc luc chep:
Nguyen Cu Trinh noi: "Chon trieu đinh ban viec đa co đinh che, Phuc Loan sao dam vo le nhu the, sap muon chuyen quyen chang? Trong nuoc sinh loan tat la nguoi ay". Phuc Loan gian lam nhung e so, khong dam lam gi.


= Nghiep van =


 Tac pham  Sang tac bang chu Nom cua ong co ve Sai vai va Quang Ngai thap nhi canh. Tho chu Han cua ong co Đam Am thi tap (chua tim thay) va muoi bai hoa Ha Tien thap canh vinh cua Mac Thien Tu. Ngoai ra ong con đe lai mot so thu đieu tran gui chua Nguyen va thu đap lai thu cua cha con ho Mac.
Tu đien van hoc (bo moi) cho biet: Tac pham cua Nguyen Cu Trinh mot phan đuoc Le Quy Đon dan ra trong Phu bien tap luc, Kien van tieu luc va đuoc Pham Nguyen Du chep trong Nam hanh ky đac tap. Co le so tho van chu Han đuoc ghi lai trong cac sach tren la mot phan cua Đam am thi tap hien chua tim thay.
Va cung trong sach tren co nhan xet:
Toan bo su nghiep van hoc cua ong gan voi tam su va chi khi kinh bang te the, gan voi cuoc đoi hoat đong cua ong. Mot so bai tho co khi vi loi tho bien tai, vua phan phat soi noi, hung trang; vua lang đong, tram tinh, bi hoai. Mot so bai khac thi lai phan anh tam su co đon, phien muon cua mot nguoi đay long uu ai, thay ro tinh hinh thoi nat cua tap đoan phong kien Đang Trong, thau hieu canh song co cuc, đau kho cua nguoi dan, muon "ban noi muu ngay, le phai, nhung đeu khong đuoc theo" (Le Quy Đon)..


= Hau due =
Mot nguoi chau cua Nguyen Cu Trinh ten la Nguyen Cu Sy đuoc ca ngoi "Hieu hanh kha phung" (hieu hanh đang lam guong) trong sach Đai Nam liet truyen. Nam 1822, cha cua Cu Sy la Nguyen Cu Tuan lam Cai ba doanh Quang Tri, mac toi tham tang. Cu Sy xin thay hinh phat cho cha, sau đuoc vua Minh Mang khen ngoi, tha toi. Nguyen Cu Sy sau lam quan Bo chinh o Gia Đinh.


Loi tam huyet Sach Đai Nam thuc luc (Tien bien, quyen 10) chep su viec nay nhu sau:
"Mua đong, thang 10 nam Tan Mui (1751), Nguyen Cu Trinh (khi ay đang giu chuc Tuan phu Quang Ngai) co dang mot buc thu noi ve tinh trang khon đon cua dan gian. Ong cho rang:
Dan la goc cua nuoc, goc khong ben vung thi nuoc chang the yen, cho nen neu ngay thuong khong cham dung an hue đe cot ket long nguoi, thi đen khi co viec xay ra, con mong cho vao đau? Trom nghi, thoi te bac chat chua trong dan gian đa nhieu, neu cu thu thuong nhu cu, khong biet tuy thoi them bot va thiet lap ky cuong, thi mot ap cung kho giu đuoc, huong chi mot nuoc. Nay, co ba viec gay te hai cho dan la nuoi linh, nuoi voi va nop tien an kien, chua ke nhung su nhung nhieu khac khong sao ke xiet...
Ong (Nguyen Cu Trinh) lai trinh them bon thoi te khac: 

Mot la: Chuc quan đat ra o cac phu va cac huyen la chuc lo viec tri dan, the ma gan đay khong đuoc giao trach nhiem gi, chi sai kham hoi, kien tung. Vay, xin tu nay tro đi, cac thu thue, het thay đeu giao cho quan tri huyen bien thu roi chuyen nap cho quan o Quang Nam, cot đe tranh phien nhieu cho dan. 
Hai la: Xua nay, cac quan o phu va huyen chi trong cay vao su tra hoi, bat bo ma kiem loc. Nay, xin đinh le cap bong loc thuong xuyen cho ho, đong thoi, can cu vao su thanh liem hay tham lam, su sieng nang hay luoi bieng cua ho đe tien hanh thang giang hoac truat bo quan chuc. 
Ba la: Dan lau co hai hang. Mot hang tron thue ma đi lang thang, mot hang vi qua co han ma phai phieu bat. Nay, neu khong chia đang hang, het thay đeu bat ghi ten vao so đe thu thue, thi tat nhien chung se so hai roi chay tron vao rung ru, xa dan o lai ma phai đong thay thi ho chiu sao noi. Vay, xin xet cho ki, dan lau nao con co cai sinh nhai thi thu thue nhu le thuong, con nhung ai đoi ret khon cung thi cho mien va tuy cach ma vo ve nuoi nang đe cuu lay dan ngheo.
Bon la: Nen đe cho dan đuoc yen, khong nen khuay đong ho, vi yen thi de tri, khuay đong thi de sinh loan. Nay, neu cu sai nguoi đi san ban o nui rung, het đoi ga lai đoi ngua, bon chung khong he theo y tot cua be tren ma chi lo quay roi nhan dan cac đia phuong, bon gia mao ay đi đen đau la o đo nao loan, thi nguoi ta oan han la đieu khong sao tranh khoi. Vay, tu nay neu co sai nguoi đi thi cap giay to đe ho trinh quan đia phuong xet, ke nao nhieu dan thi phai tri, co the may ra dan moi đuoc yen.
Thu ay dang len nhung khong đuoc Chua tra loi."


Ghi cong Nam Đinh Hoi (1767) ong benh va mat, huong duong 51 tuoi, đuoc truy tang Ta ly cong than, Vinh loc đai phu, thuy Van Đinh.

Đen đoi Minh Mang, ong đuoc truy tang la Khai quoc Cong than, tuoc Nghi Bieu Hau (儀表侯), Hiep bien đai hoc si, cho tho o Thai mieu (新明侯).
Khi lam Tuan phu Quang Ngai, ong co cong đanh dep cuoc noi day cua bo lac nguoi Hre o Đa Vach  vao nam Canh Ngo 1750, nhung vo cong đang ke hon ca chinh la khi ong đuoc nhan trong trach tran giu bien cuong Mien Nam tu nam Quy Dau 1753 cho đen nam Ky Mao 1759. Nho ke sach "di man cong man" va "tam thuc", ong đa kheo leo thu ca mien đong bang song Cuu Long ve cho Đai Viet.
Hoc gia Vuong Hong Sen sau ke chuyen Nguyen Cu Trinh, mot vi tuong van vo toan tai, đa co cong mo coi, ong con viet:

Nguyen Cu Trinh lai rat co cong ve cuoc phong thu lau dai.
Ong gioi phuong phap "di đich che đich" nen đat nguoi Con Man thu Tay Ninh va Hong Ngu...Ve mat thuy đao, ong sai lap đon hai ben song Cuu Long gan bien gioi...đe lam hau thuan.
Ong Cu Trinh lai rat giau sang kien. Ong lo to chuc su an ninh vung đat moi, đam bao su thong thuong buon ban tren vung rach ho...
Nguyen Cu Trinh con la mot van nhon tai tu, ong thuong ngam vinh, sang Phuong Thanh (Ha Tien) nhap Chieu Anh Cac xuong hoa cung Mac Thien Tu. Hai nguoi rat la tuong đac, Thien Tu co ra muoi bai "Ha Tien thap canh vinh" (nay con truyen tung). Cu Trinh co hoa đu muoi bai.
Ke lai trong Nam, đoi ay cong nghiep lon nhat co hai ong: Nguyen Cu Trinh va Mac Thien Tu. Ong truoc cam binh ra tran, thi phu tai tinh; Ong sau gioi ngon ngoai giao va van chuong tao nha. Ca hai mo rong bo coi Mien Nam cho chung ta đuoc huong ngay ray.
Sach Hop tuyen tho van Viet Nam co đoan:

Nguyen Cu Trinh co cong trong viec on đinh bo coi nuoc nha...Ong dung binh cuong quyet, nhung khi đat đuoc muc đich quan su thi dung chinh sach khoan hong nhan đao, đong thoi cham lo mo mang sinh ke cho nhan dan, nen đat ket qua chac chan va lau dai. Ong benh vuc ky cuong Nho giao chong lai cac thu me tin thinh hanh luc bay gio. Vao cuoi đoi, ong dang so to cao te quan truong nhung nhieu do su chap chinh cua quyen than Truong Phuc Loan...


Tuoc / Thuy hieu / My hieu Duoi đay la danh sach cac tuoc / thuy hieu / my hieu ma Nghi Bieu hau Nguyen Cu Trinh đa đuoc phong hoac truy phong qua cac trieu đai.

đuoc phong nam Canh Ngo 1750
Nghi Bieu Hau
tieng Han: 儀表侯
tieng Anh: the Marquis of Manifest Rectitude
tieng Viet: phong cho ong tuoc la vi Hau khuon phep, chuan tac
đuoc truy phong khi mat, nam Đinh Hoi 1767
Ta ly cong than chinh tri Thuong Khanh, thuy Van Đinh
tieng Han: 佐理工臣正治上卿, 謚文定
tieng Anh: His Senior Minister, the Exalted Court Civil Official, posthumously named Principled Statesman
tieng Viet: phong cho ong my hieu quan Thuong Khanh, vi cong than đa ho tro viec tri nuoc, voi thuy hieu la vi quan voi ngon tu ngay thang chanh truc
đuoc sac phong nam Thieu Tri 7 (Đinh Mui 1847) - ban 1, mieu Hoi đong, Vinh Long
Te van khuong vo, Khai quoc cong than, Vinh loc đai phu, Hiep bien Đai hoc si, lanh Lai Bo Thuong Thu, thuy Van Khac, Tan Minh Hau, Nguyen phu quan Trung Đang Than
tieng Han: 濟文匡武, 開國功臣, 榮祿大夫, 協辨大學士, 領吏部尚書, 謚文恪, 新明侯, 阮府君中等神
tieng Anh: Rectifier of Civil Orders & Refiner of Military Matters, Dynasty Founding Minister, Grand Master for Glorious Happiness, Assistant Grand Secretary in the Grand Secretariat, and Grand Secretary of the Ministry of Personnel, posthumously named Prudent Statesman, The Marquis of Reinvigorated Intelligence, and Mid-Rank Deity with surname Nguyen
tieng Viet: phong cho ong my hieu Nang giup ban Van chinh đon ban Vo, cong than dung nen đat nuoc, đai phu đuoc thuong huong cac vinh loc, chuc Hiep bien Đai hoc si, kiem chuc Thuong thu Bo Lai, voi thuy hieu la vi quan voi ngon tu than trong, va truy them mot tuoc cho ong la mot vi hau voi nhung tu tuong tri nuoc sang suot, va phong ong la vi than bac trung ho Nguyen trong cac mieu tho
đuoc sac phong nam Thieu Tri 7 (Đinh Mui 1847) - ban 2, mieu Hoi đong, Vinh Long - tang them 2 my tu Gia mo
Te van khuong vo, Gia mo Khai quoc cong than, Vinh loc đai phu, Hiep bien Đai hoc si, lanh Lai Bo Thuong Thu, thuy Van Khac, Tan Minh Hau, Nguyen phu quan Trung Đang Than
tieng Han: 濟文匡武, 嘉謨開國功臣, 榮祿大夫, 協辨大學士, 領吏部尚書, 謚文恪, 新明侯, 阮府君中等神
tieng Anh: Rectifier of Civil Orders & Refiner of Military Matters, Dynasty Founding Strategist & Minister, Grand Master for Glorious Happiness, Assistant Grand Secretary in the Grand Secretariat, and Grand Secretary of the Ministry of Personnel, posthumously named Prudent Statesman, The Marquis of Reinvigorated Intelligence, and Mid-Rank Deity with surname Nguyen
tieng Viet: phong cho ong my hieu Nang giup ban Van chinh đon ban Vo, nha chien luoc gia va cong than dung nen đat nuoc, đai phu đuoc thuong huong cac vinh loc, chuc Hiep bien Đai hoc si, kiem chuc Thuong thu Bo Lai, voi thuy hieu la vi quan voi ngon tu than trong, va truy them mot tuoc cho ong la mot vi hau voi nhung tu tuong tri nuoc sang suot, va phong ong la vi than bac trung ho Nguyen trong cac mieu tho
đuoc sac phong nam Tu Đuc 3 (Canh Tuat 1850), mieu Hoi đong, Vinh Long  - tang them 4 my tu Vi tich Quang y
Te van khuong vo, Gia mo Vi tich Quang y Khai quoc cong than, Vinh loc đai phu, Hiep bien Đai hoc si, lanh Lai Bo Thuong Thu, thuy Van Khac, Tan Minh Hau, Nguyen phu quan Trung Đang Than
tieng Han: 濟文匡武, 嘉謨偉績光懿開國功臣, 榮祿大夫, 協辨大學士, 領吏部尚書, 謚文恪, 新明侯, 阮府君中等神
tieng Anh: Rectifier of Civil Orders & Refiner of Military Matters, Grand Merit & Exemplary Dynasty Founding Strategist & Minister, Grand Master for Glorious Happiness, Assistant Grand Secretary in the Grand Secretariat, and Grand Secretary of the Ministry of Personnel, posthumously named Prudent Statesman, The Marquis of Reinvigorated Intelligence, and Mid-Rank Deity with surname Nguyen
tieng Viet: phong cho ong my hieu Nang giup ban Van chinh đon ban Vo, nha chien luoc gia va cong than mau muc, cong lao to lon trong viec dung nen đat nuoc, đai phu đuoc thuong huong cac vinh loc, chuc Hiep bien Đai hoc si, kiem chuc Thuong thu Bo Lai, voi thuy hieu la vi quan voi ngon tu than trong, va truy them mot tuoc cho ong la mot vi hau voi nhung tu tuong tri nuoc sang suot, va phong ong la vi than bac trung ho Nguyen trong cac mieu tho


Thong tin them Khu mo Nguyen Cu Trinh o xa Loc Son, huyen Phu Loc, tinh Thua Thien Hue va đa đuoc Bo Van hoa va Thong tin Viet Nam xep hang di tich quoc gia theo quyet đinh so 05/1999/QĐ/BVHTT ngay 12 thang 1 nam 1998.
Ten ong đuoc đat cho mot phuong thuoc Quan 1, Thanh pho Ho Chi Minh. Ngoai ra, nhieu đuong pho tai cac đo thi Viet Nam cung đat theo ten ong.


Chu thich Sach tham khao Quoc su quan trieu Nguyen, Đai Nam thuc luc (tap 01). Ban dich cua Trung tam khoa hoc xa hoi va nhan van quoc gia, Vien su hoc Quoc su quan trieu Nguyen, To Phien dich Vien Su hoc phien dich. Nha xuat ban Giao Duc xuat ban nam 2002.
Quoc su quan trieu Nguyen, Đai Nam liet truyen. Ban dich tap 01, Tien bien. Đo Mong Khuong dich, nha xuat ban Thuan Hoa xuat ban nam 2006.