Bao Tip, đuoc biet đen o Philippines voi ten goi Bao Warling, la xoay thuan nhiet đoi manh nhat va co kich thuoc lon nhat tung đuoc ghi nhan. La con bao nhiet đoi thu 19 va bao cuong phong thu 12 cua Mua bao Tay Bac Thai Binh Duong 1979, Tip phat trien tu mot nhieu đong nhiet đoi ma truoc đo hinh thanh tu mot ranh gio mua trong ngay 4 thang 10 tren khu vuc gan Pohnpei. Ban đau, mot con bao nhiet đoi ton tai o phia Tay Bac đa can tro su phat trien va chuyen đong cua Tip, du vay, khi con bao nay di chuyen xa hon ve phia Bac, Tip đa co co hoi đe tang cuong. Vao ngay 12 thang 10, sau khi vuot qua Guam, Tip manh len nhanh chong, đat đen suc gio toi đa 305 km/gio (190 dam/gio) cung mot ap suat tai muc nuoc bien thap ky luc tung đuoc ghi nhan tren toan cau la 870 mbar (870.0 hPa; 25,69 inHg). Tai thoi điem đat đinh, Tip cung đong thoi la xoay thuan nhiet đoi co kich thuoc lon nhat tung đuoc ghi nhan voi truong gio bao phu mot vung co đuong kinh len toi 2.220 km (1.380 dam), tuc co the bao trum ca 5 nuoc Đong Nam A. Tip dan suy yeu khi tiep tuc di chuyen theo huong Tay - Tay Bac va sau nay đa chuyen sang huong Đong Bac do chiu tac đong cua mot ranh thap. Đen ngay 19 thang 10, con bao đo bo vao mien Nam Nhat Ban va mot thoi gian sau no đa chuyen đoi thanh mot xoay thuan ngoai nhiet đoi.
Co quan Thoi tiet Khong quan Hoa Ky đa thuc hien 60 chuyen bay nhiem vu tham trac vao ben trong con bao, khien cho Tip tro thanh mot trong nhung xoay thuan nhiet đoi tung đuoc quan sat chat che nhat. Mua tu con bao đa gian tiep dan đen mot tran hoa hoan lam chet 13 linh thuy va bi thuong 68 nguoi tai mot trai huan luyen Thuy quan Luc chien Hoa Ky Camp Fuji o tinh Shizuoka, Nhat Ban. Tai Nhat Ban, con bao gay lu lut tren dien rong va khien 42 nguoi thiet mang; nhung vu đam tau ngoai khoi cung khien 44 nguoi chet hoac mat tich.


Lich su khi tuong Vao thang 10 nam 1979, ba hoan luu đa phat trien trong pham vi mot ranh gio mua trai dai tu Philippines đen quan đao Marshall. Đen ngay 3 thang 10, vung nhieu đong o phia Đong Nam Guam đa phat trien thanh bao nhiet đoi Roger, va sau đo, trong cung ngay, vung nhieu đong nhiet đoi ma sau nay tro thanh bao Tip đa hinh thanh tren khu vuc phia Nam Pohnpei. Dong thoi manh vuot xich đao đa đuoc cuon vao trong hoan luu gio cua Roger, ban đau ngan can nhung su phat trien đang ke cua vung nhieu đong tien than cua Tip. Bat chap mo hinh tren khong khong thuan loi, he thong dan to chuc khi di chuyen ve phia Tay. Do chiu tac đong tu mo hinh hoan luu rong lon cua bao Roger, vung nhieu đong di chuyen that thuong va cham rai thuc hien mot vong lap trong quy đao tren khu vuc Đong Nam Chuuk. Vao cuoi 4 thang 10, mot chiec may bay tham trac bay vao ben trong he thong đa xac nhan su hien huu cua mot hoan luu muc thap kin, va đen sang ngay 5 thang 10 Trung tam Canh bao Bao Lien hop (JTWC) đa ban hanh canh bao đau tien cua ho ve ap thap nhiet đoi Twenty-Three (23W).

Trong quang thoi gian thuc hien mot vong lap tren khu vuc gan Chuuk, ap thap nhiet đoi đa manh len thanh bao nhiet đoi Tip, du vay no đa khong the to chuc hon đuoc mot cach đang ke do chiu su anh huong tu bao nhiet đoi Roger. Sau khi troi dat that thuong trong vai ngay, đen ngay 8 thang 10, Tip bat đau di chuyen on đinh theo huong Tay Bac. Vao thoi điem đo, bao nhiet đoi Roger đa tro thanh xoay thuan ngoai nhiet đoi, dan đen dong thoi ra o phia Nam cua no bi cuon vao trong Tip. Luc nay, mot ranh tren tang đoi luu di chuyen đen phia Bac Guam đa cung cap mot kenh dong thoi ra hoan hao o phia Bac Tip. Ban đau, con bao đuoc du bao se tiep tuc di chuyen theo huong Tay Bac va đo bo vao Guam, du vay đen sang ngay mung 9 no đa chuyen huong Tay, đi qua khu vuc cach hon đao khoang 45 km (28 dam) ve phia Nam. Cuoi ngay hom đo, Tip manh len thanh mot con bao cuong phong.
Nho đieu kien rat thuan loi, Tip tang cuong nhanh chong tren vung bien rong lon ngoai khoi khu vuc Tay Bac Thai Binh Duong. Vao cuoi ngay 10 thang 10, con bao đa đat đen suc gio tuong đuong voi bao cap 4 trong thang bao Saffir-Simpson, truoc khi tro thanh mot sieu bao trong ngay hom sau. Ap suat trung tam đa giam 92 mbar (92,0 hPa; 2,72 inHg) tu ngay 9 đen ngay 11; va trong quang thoi gian đo mo hinh hoan luu cua Tip đa mo rong ra mot vung rong lon co đuong kinh ky luc 2.220 km (1380 dam). Sau đo, con bao đa tiep tuc tang cuong, va đen sang ngay 12 thang 10 may bay tham trac đa ghi nhan mot ap suat thap ky luc tren toan cau la 870 mbar (870,0 hPa; 25,69 inHg), cung voi suc gio 305 km/gio (190 dam/gio), khi đo vi tri cua Tip nam cach Guam khoang 840 km (520 dam) ve phia Tay - Tay Bac. Co quan Khi tuong Nhat Ban trong du lieu theo doi chuan xac nhat cua minh đa niem yet suc duy tri 10 phut toi đa cua Tip luc đat đinh la 260 km/gio (160 dam/gio). Tai thoi điem manh nhat, mat cua con bao co be rong 15 km. Đen chieu ngay 13 thang 10, Tip vuot qua kinh tuyen 135° Đong, đieu kien thuc đay Cuc quan ly Thien van, Đia vat ly va Khi quyen Philippines (PAGASA) ban hanh nhung canh bao ve con bao, va no đa đuoc to chuc nay chi đinh cho mot cai ten đia phuong la Warling.
Sau khi đat đinh, Tip suy yeu voi suc gio giam xuong con 230 km/gio (145 dam/gio) va cuong đo đo đuoc duy tri trong vai ngay tiep theo khi no di chuyen theo huong Tay - Tay Bac. Đen thoi điem 5 ngay sau khi đat cuong đo toi đa, ban kinh trung binh cua vung gio co van toc hon 55 km/gio (34 dam/gio) đa trai rong hon 1.100 km (684 dam). Vao ngay 17 thang 10, Tip bat đau suy yeu dan va giam kich thuoc. Ngay hom sau, con bao vong lai huong Đong Bac duoi su anh huong cua mot ranh tang trung. Sau khi vuot qua khu vuc cach Okinawa khoang 65 km (40 dam) ve phia Đong, Tip tang toc đo di chuyen len toi 75 km/gio (47 dam/gio). Vao ngay 19 thang 10, con bao đo bo len đao Honshu cua Nhat Ban voi suc gio khi đo vao khoang 130 km/gio (81 dam/gio). Sau đo, Tip tiep tuc tang toc ve phia Đong Bac, di chuyen qua hon đao va tro thanh mot xoay thuan ngoai nhiet đoi tren khu vuc Bac Honshu, mot vai gio sau khi đi vao đat lien. Xoay thuan ngoai nhiet đoi, tan du cua Tip tien ve phia Đong Bac va suy yeu dan, vuot đuong đoi ngay quoc te trong ngay 22 thang 10. He thong đuoc quan sat lan cuoi tren khu vuc gan quan đao Aleutian, gan Alaska.


Tac đong Trong giai đoan hoat đong đau, con bao đa gay mua lon khi no di chuyen qua gan Guam, trong đo bao gom tong luong mua 23,1 cm (9,09 inch) tai Can cu Khong quan Andersen. Nhung dai may mua phia ngoai hoan luu rong lon cua Tip cung tao ra mua voi luong trung binh tai nhung vung nui tren đao Luzon cua Philippines.
Mua lon tu con bao đa pha vo mot buc tuong chan lu o Camp Fuji, mot co so huan luyen cua Thuy quan Luc chien Hoa Ky gan Yokosuka. Nhung linh thuy trong trai tranh tru bao ben trong nhung tup leu nam duoi chan mot ngon đoi, noi đat mot trang trai nhien lieu. Lo thung tu buc tuong chan lu la nguyen nhan khien cac đuong ong dan bi long ra lam giai phong mot luong lon nhien lieu. Nhien lieu chay xuong đoi va bat lua tu mot chiec lo suoi dung đe duoi am trong nhung tup leu. Hau qua dan toi hoa hoan lam chet 13 linh thuy, 68 nguoi khac bi thuong, va thiet hai vat chat o muc trung binh. Cac doanh trai cua co so huan luyen, cung voi 15 tup leu va mot vai cau truc khac bi pha huy. Sau nay cac doanh trai đa đuoc xay dung lai va mot đai tuong niem đuoc dung len danh cho nhung nguoi thiet mang vi tran hoa hoan.
Trong qua trinh vong lai ve huong Đong Bac, Tip đa di chuyen qua khu vuc cach Okinawa khoang 65 km (40 dam) ve phia Đong, đem đen nhung con gio duy tri đat van toc 72 km/gio (44 dam/gio), giat 112 km/gio (69 dam/gio). Toc đo gio duy tri tai Nhat Ban khong đuoc biet đen chinh xac, du vay chung đuoc uoc tinh vao khoang nguong cuong đo bao cuong phong nho. Tren khap cac khu vuc ma con bao đi qua, thiet hai no gay ra cho nganh nong nghiep va thuy san len đen hang trieu USD. Co tam con tau đa bi mac can hoac chim đam boi Tip, khien 44 nguoi chet hoac mat tich. Mot con tau cho hang cua Trung Quoc bi pha hong mot nua do bao, du vay 46 thuy thu tren tau đa đuoc giai cuu. Tai Nhat Ban, mua đa tao ra hon 600 tran lo đat khap cac vung nui va lam ngap lut hon 22.000 ngoi nha. Tren toan đat nuoc nay co tong cong 42 nguoi chet, 71 nguoi khac mat tich va 283 nguoi bi thuong. Cac con đe ben song bi vo o hon 70 cho, 27 cay cau cung 105 tuyen đe bao bi pha huy. Đa co it nhat 11.000 nguoi mat nha cua. Con bao cung đa pha huy lua, gao va cac loai cay trong khac. Nam con tau bi chim o nhung vung bien đong du doi ngoai khoi va cac toa nha 50 tang o thu đo Tokyo đa bi lung lay. Cac tuyen giao thong van tai bi gian đoan; 200 chuyen tau va 160 chuyen bay noi đia đa bi huy bo. Tip đuoc mo ta la con bao du doi nhat tan cong Nhat Ban trong vong 13 nam.


Ky luc va so lieu thong ke khi tuong Tip la xoay thuan nhiet đoi co kich thuoc lon nhat tung đuoc ghi nhan, voi mot đuong kinh len đen 2.220 km (1.380 dam) - gan gap đoi ky luc cu truoc đo la 1.130 km (700 dam) đuoc thiet lap boi con Bao Marge vao thang 8 nam 1951. Tai thoi điem đat kich thuoc lon nhat, Tip lon gan bang mot nua dien tich nuoc My. Nhiet đo ben trong mat cua Tip tai thoi điem đat đinh la 30 °C (86 °F) va đuoc mo ta la đac biet cao. Voi suc gio duy tri 10 phut 260 km/gio (160 dam/gio), Tip la xoay thuan manh nhat trong ban danh sach xoay thuan nhiet đoi đay đu cua Co quan Khi tuong Nhat Ban (JMA).
Tip cung đong thoi la xoay thuan nhiet đoi manh nhat tung đuoc ghi nhan voi muc ap suat 870 mbar (25,69 inHg), 6 mbar (0,18 inHg) thap hon ky luc cu đuoc thiet lap truoc đo vao nam 1975 boi con bao June. Ky luc nay cua Tip ve mat ky thuat la van đung vung, du vay voi su ket thuc cua nhung chuyen bay tham trac thuong le tren khu vuc Tay Bac Thai Binh Duong tu thang 8 nam 1987, cac nha nghien cuu ngay nay đa đat cau hoi lieu Tip co con duy tri đuoc danh hieu manh nhat. Sau mot nghien cuu chi tiet, ba nha nghien cuu đa xac đinh rang hai con bao, Angela nam 1995 va Gay nam 1992, đa đeu đat toi chi so Dvorak cao hon Tip, va vi the ho ket luan rang mot trong hai hoac ca hai đeu co the đat cuong đo manh hon. Mot vai con bao khac gan đay cung đuoc nhan đinh la co the manh hon Tip; mot vi du, nhung uoc tinh ve cuong đo dua vao nguon goc hinh anh ve tinh cua bao Haiyan nam 2013 đa chi ra ap suat loi cua con bao nay co the thap đen 858 mbar (25,34 inHg). Du vay, do thieu nhung quan sat truc tiep vao ben trong nhung con bao tren, du lieu la con thieu đe co the ket luan. Bat chap cuong đo va thiet hai đa gay ra, cai ten Tip khong bi khai tu sau mua bao 1979 va no đa đuoc su dung lai trong cac mua bao 1983, 1986 va 1989.


Xem them Mua bao Tay Bac Thai Binh Duong 1979
Bao Hope (1979)
Bao Sarah (1979)
Bao Ida (1958)
Bao Nancy (1961)
Bao Gay (1992)
Bao Angela (1995)
Bao Haiyan (2013)
Danh sach nhung xoay thuan nhiet đoi manh nhat
Danh sach cac ky luc xoay thuan nhiet đoi


Ghi chu Tham khao