Colombia (IPA: [koˈlombja] ), ten chinh thuc la Cong hoa Colombia (tieng Tay Ban Nha: Republica de Colombia; IPA: [re'puβlika ðe ko'lombja] ) la mot quoc gia tai Nam My. Colombia giap Venezuela va Brasil ve phia đong; giap Ecuador va Peru ve phia nam; giap Đai Tay Duong phia bac, qua Bien Caribe; va phia tay giap Panama va Thai Binh Duong. Colombia la mot nuoc lon va đa dang, lon thu 4 Nam My (sau Brasil, Argentina va Peru), voi dien tich hon gap bay lan New England; gap đoi Phap; chi nho hon mot chut so voi Arizona, California, Oregon va Washington cong lai. voi dan so 50 trieu nguoi. Di san van hoa phong phu cua Colombia phan anh anh huong cua cac nen van minh Amerindian khac nhau, đinh cu Chau Au, no le Chau Phi va nhap cu tu Chau Au, Trung Đong va Đong A. Tieng Tay Ban Nha la ngon ngu chinh thuc cua quoc gia, ben canh đo co hon 70 ngon ngu đuoc su dung.
Colombia đa co nhieu nguoi dan ban đia sinh song tu it nhat 12.000 BCE, bao gom Muisca, Quimbaya va Tairona. Nguoi Tay Ban Nha đa ha canh đau tien tai La Guajira vao nam 1499 va vao giua the ky 16 thuoc đia cua khu vuc, thanh lap Vuong quoc moi cua Granada, voi Santafe de Bogota la thu đo cua no. Đoc lap khoi Đe quoc Tay Ban Nha đa đat đuoc vao nam 1819, voi nhung gi ngay nay Colombia đang noi len la cac tinh bang New Granada. Quoc gia moi đa thu nghiem chu nghia lien bang voi tu cach la Lien minh Granadine (1858), va sau đo la Hoa Ky Colombia (1863), truoc khi Cong hoa Colombia cuoi cung đuoc tuyen bo vao nam 1886. Panama tach ra vao nam 1903, dan đen bien gioi hien tai cua Colombia. Bat đau tu nhung nam 1960, đat nuoc nay đa phai chiu mot cuoc xung đot vu trang va bao luc chinh tri cuong đo thap khong đoi xung, ca hai đeu leo thang vao nhung nam 1990. Tu nam 2005, đa co su cai thien đang ke ve an ninh, on đinh va phap tri, cung nhu su tang truong va phat trien kinh te chua tung co.
Colombia la mot trong muoi bay quoc gia đa dang nhat the gioi va co muc đo đa dang sinh hoc cao thu hai tren the gioi. Lanh tho cua no bao gom rung nhiet đoi Amazon, vung cao, đong co va sa mac, va đay la quoc gia duy nhat o Nam My co bo bien va đao doc theo ca đai duong Đai Tay Duong va Thai Binh Duong. Colombia la thanh vien cua cac to chuc toan cau va khu vuc lon bao gom Lien hop quoc, WTO, OECD, OAS, Lien minh Thai Binh Duong, Cong đong Andean va Đoi tac toan cau cua NATO. Nen kinh te đa dang cua no la lon thu ba o Nam My, voi su on đinh kinh te vi mo va trien vong tang truong dai han thuan loi.


Nguon goc ten goi Ten goi "Colombia" lay theo ten cua Christopher Columbus (Cristobal Colon tieng Tay Ban Nha, Cristovao Colombo tieng Bo Đao Nha, Cristofor Colom tieng Catalan, Christophe Colomb tieng Phap, Cristoforo Colombo tieng Y). Nha cach mang nguoi Venezuela Francisco de Miranda đa dung ten nay cho toan bo Tan The gioi, nhat la cac thuoc đia cua Tay Ban Nha va Bo Đao Nha. Sau đo, vao ngay 15 thang 2 nam 1819, Hoi nghi Angostura đa thong nhat đat ten Cong hoa Colombia cho mot quoc gia moi bao gom lanh tho cua Tan Granada, Quito va Đai Tran Venezuela, theo đe xuat cua nha cach mang Simon Bolivar trong Buc thu tu Jamaica.
Nam 1830, khi Venezuela va Ecuador ly khai, phan con lai cua vung Cundinamarca tro thanh mot quoc gia, Cong hoa Tan Granada. Nam 1858 quoc gia nay đa chuyen sang the che lien bang va đoi ten thanh Lien bang Granadine; va sau đo nam 1863 đoi ten thanh Hop chung quoc Colombia. Nam 1886 quoc gia nay đa đoi thanh ten nhu ngay nay: Cong hoa Colombia. Ban đau quoc hoi hai nuoc Ecuador va Venezuela đa rat phan đoi ten goi nay, cho rang Colombia đa đon phuong chiem đoat mot di san lich su chung cua ca khu vuc, nhung sau đo cuoc tranh cai đa nhanh chong ket thuc.


Lich su = Tien Colombo =

Khoang nam 10000 truoc Cong Nguyen, cac xa hoi san ban hai luom đa ton tai gan noi hien la Bogota (tai "El Abra" va "Tequendama") ho buon ban voi nhau va voi cac nen van hoa song doc Chau tho Song Magdalena. Bat đau thien nien ky thu nhat truoc Cong Nguyen, cac nhom nguoi tho dan đa phat trien cac he thong chinh tri gom cac "cacicazgo" voi mot co cau quyen luc hinh kim tu thap đung đau la cac tu truong. Ben trong Colombia, hai nen van hoa co he thong cacicazgo phuc tap nhat la Tayrona tai vung Caribe, va Muisca tai cac cao nguyen quanh Bogota, ca hai đeu thuoc ngu he Chibcha. Nguoi Muisca đuoc coi la đa so huu mot trong nhung he thong chinh tri phuc tap nhat tai Nam My, sau nguoi Inca.


= Thuoc đia =
Nhung nha tham hiem Tay Ban Nha lan đau kham pha vung đat ven bien Caribe vao nam 1500 duoi su lanh đao cua Rodrigo de Bastidas. Christopher Columbus đa toi gan Caribe nam 1502. Nam 1508, Vasco Nunez de Balboa bat đau chinh phuc lanh tho nay qua vung Uraba. Nam 1513, ong cung la nguoi chau Au đau tien kham pha Thai Binh Duong ma ong goi la Mar del Sur (hay "Bien phuong Nam"), con đuong tren thuc te se đua nhung ke chinh phuc Tay Ban Nha toi Peru va Chile. Nam 1525, thanh pho chau Au đau tien tai luc đia chau My đuoc thanh lap, la Santa Maria la Antigua del Darien tai Khu Choco ngay nay. Dan so chu yeu song tren vung nay la hang tram bo toc Chibchan va "Karib", hien đuoc goi la dan toc Caribe, va nguoi Tay Ban Nha đa dung chien tranh đe chinh phuc ho, benh dich, cong cuoc khai thac va chinh cuoc chinh phuc nay đa đua lai mot tham hoa ve nhan chung lam giam sut so luong nguoi ban xu. O the ky muoi sau, nguoi chau Au bat đau đua no le tu Chau Phi toi.


= Đoc lap =

Tu đau nhung giai đoan Chinh phuc va Thuoc đia, đa co nhieu phong trao phan khang chong lai ach cai tri Tay Ban Nha, đa so chung đeu bi đan ap hay qua yeu ot đe co the mang lai su thay đoi. Phong trao phan khang cuoi cung, voi muc tieu đoi đoc lap tu Tay Ban Nha, no ra khoang nam 1810, sau khi St. Domingue gianh đoc lap nam 1804 (Haiti ngay nay), va nuoc nay chi co the cung cap su ho tro nho nhoi cho nhung lanh đao phong trao la: Simon Bolivar va Francisco de Paula Santander. Simon Bolivar đa tro thanh tong thong đau tien cua Colombia/ Fransisco de Paula Santander la Pho tong thong, va khi Simon Bolivar rut lui, Santander đa tro thanh tong thong thu hai cua Colombia. Cuoc noi day cuoi cung đa gianh thang loi nam 1819 khi lanh tho Pho vuong quoc Tan Granada tro thanh nha nuoc Cong hoa Đai Colombia đuoc to chuc thanh mot Lien minh cung Ecuador va Venezuela (Panama tung la mot phan cua Colombia).


= Tranh gianh chinh tri =

Su chia re chinh tri va lanh tho trong noi bo đa dan toi su ly khai cua Venezuela va Quito (Ecuador ngay nay) nam 1830. O thoi điem nay, cai goi la "Khu Cundinamarca" đa chap nhan cai ten "Nueva Granada", va giu no cho toi tan nam 1856 khi no tro thanh "Confederacion Granadina" (Lien bang Granadine). Sau mot cuoc noi chien keo dai hai nam nam 1863, "Lien bang Colombia" đuoc thanh lap va ton tai toi nam 1886, khi cuoi cung đat nuoc nay tro thanh Cong hoa Colombia. Su chia re noi bo tiep tuc dien ra giua cac luc luong chinh tri luong đang, thinh thoang gay ra nhung cuoc noi chien rat đam mau, noi bat nhat la cuoc noi chien nghin ngay (1899 - 1902) cung voi nhung y đo cua My nham thiet lap anh huong trong vung (đac biet trong viec xay dung va quan ly Kenh đao Panama) đa dan toi su ly khai cua Khu Panama nam 1903 va lanh tho nay đa tro thanh mot quoc gia. Colombia sa lay vao cuoc chien tranh keo dai mot nam voi Peru ve tranh chap lanh tho lien quan toi Khu Amazonas va thu phu Leticia cua no.


= La Violencia =

Mot thoi gian ngan sau đo, Colombia co nen chinh tri kha on đinh, va no bi ngat quang boi mot cuoc xung đot đam mau xay ra trong khoang thoi gian giua cuoi thap ky 1940 va đau thap ky 1950, mot giai đoan đuoc goi la La Violencia ("Bao luc"). Nguyen nhan cua no la su cang thang gia tang giua hai đang chinh tri hang đau, cuoi cung đa bung phat thanh bao luc sau vu am sat ung cu vien Tong thong Tu do Jorge Eliecer Gaitan ngay 9 thang 4 nam 1948. Vu am sat nay đa gay ra nhung cuoc bao đong tai Bogota va đuoc goi la El Bogotazo, tinh trang bao luc trong nhung cuoc bao đong lan tran khap đat nuoc va lam thiet mang it nhat 180.000 nguoi Colombia. Tu nam 1953 toi 1964 bao luc giua hai đang chinh tri giam bot thu nhat boi Tong thong Gustavo Rojas Pinilla đa mat chuc Tong thong Colombia trong mot cuoc đao chinh, cuoc đam phan voi phe du kich, va su xuat hien cua hoi đong quan su cua Tuong Gabriel Paris Gordillo.


= Mat tran quoc gia =

Sau khi Rojas đa mat chuc, hai đang chinh tri Đang Bao thu Colombia va Đang Tu do Colombia đa đong y thanh lap mot "Mat tran Quoc gia," theo đo hai đang Tu do va Bao thu se cung đieu hanh đat nuoc. Chuc tong thong se đuoc thay the lan luot giua hai đang voi nhiem ky 4 nam trong vong 16 nam tiep dien; hai đang se chia se quyen luc tuong đuong o moi chuc vu nha nuoc. Mat tran Quoc gia đa cham dut "La Violencia", va chinh phu Mat tran Quoc gia no luc tien hanh cac cuoc cai cach kinh te, xa hoi sau rong cung voi su hop tac cua Lien minh vi Tien bo. Cuoi cung, nhung mau thuan giua cac chinh quyen Bao thu va Tu do noi tiep nhau khien ket qua khong đuoc nhu y muon. Du co nhung tien bo o mot so linh vuc, nhieu van đe bat cong xa hoi va chinh tri tiep dien va cac nhom du kich nhu FARC, ELN va M-19 chinh thuc thanh lap chien đau chong chinh phu va cac co quan chinh tri voi nhung anh huong tu cac hoc thuyet cua cuoc Chien tranh lanh.


= Xung đot vu trang Colombia =

Cuoi thap nien 1970 va trong suot thap nien 1980, 1990 nhung to hop ma tuy (drug cartel) giau manh va đay tinh bao luc xuat hien, noi tieng nhat la Medellin Cartel (duoi su chi huy cua Pablo Escobar) va Cali Cartel, trong mot giai đoan đa gay anh huong toi chinh tri, kinh te va xa hoi tai Colombia. Nhung to hop nay cung đa tai tro tien bac va gay anh huong toi cac nhom vu trang bat hop phap va phe phai chinh tri. Mot so ben chong đoi lai đa lien minh voi cac nhom du kich tao ra hay gay anh huong toi cac nhom ban quan su.
Đe thay the hien phap nam 1886 truoc đo, mot hien phap moi đa đuoc phe chuan nam 1991 (Hien phap Colombia nam 1991), sau khi đuoc Hoi đong Lap hien Colombia soan thao. Hien phap đuoc them vao nhung đieu khoan quan trong ve chinh tri, sac toc, nhan quyen va binh đang nam nu, chung se dan đuoc thuc hien, du tinh trang phat trien khong đeu, tranh cai, va tut hau van ton tai. Hien phap moi cung ngan cam hanh đong dan đo nguoi mang quoc tich Colombia sang Hoa Ky, cac to hop ma tuy đa tien hanh van đong hanh lanh tai Nghi vien va đua ra mot chien dich đe doa vu luc nham ngan chan su phe chuan hanh đong dan đo. Nhieu cuoc tan cong khung bo va hanh quyet kieu mafia đa dien ra. Cac to hop ma tuy cung đa tim cach gay anh huong toi chinh phu cung nhu co cau chinh tri Colombia, nhu truong hop vu sandal Quy trinh 8000.
Trong nhung thap ky gan đay nuoc nay tiep tuc gap phai kho khan tu anh huong cua cac hoat đong buon ban thuoc phien va nhung cuoc chien tranh du kich nhu cua FARC, va cac nhom ban quan su nhu AUC (hien đa đuoc giai ngu nhung mot so thanh vien van con hoat đong) cung voi cac phe nhom nho khac đa tham du vao cuoc xung đot vu trang đam mau. Cac to hop ma tuy giau manh đa giup Colombia can bang thuong mai bang cach tao ra mot luong thu ngoai te lon va on đinh, chu yeu la dollar My. Mat khac, cac thu linh ma tuy cung lam bat on đinh chinh phu. Nhung cuoc noi loan cua cac nhom khac nhau dan toi tinh trang su dung hanh đong bat coc va buon lau ma tuy đe kiem tien hoat đong, chung thuong hoat đong tai cac vung nong thon rong lon va heo lanh va thinh thoang co the gay thiet hai toi cac he thong vien thong va giao thong giua cac vung. Tu đau thap nien 1980, nhung no luc nham đam phan mot thoa thuan giua chinh phu va cac phe phien loan khac nhau đa đuoc tien hanh, co truong hop thanh cong co truong hop chi mot phan phe noi day chiu giai giap. Mot trong nhung no luc gan đay nhat đa dien ra khi chinh quyen cua Tong thong Andres Pastrana Arango, đam phan voi FARC trong giai đoan 1998 va 2002.
Cuoi thap nien 1990, Tong thong Andres Pastrana đa đua ra mot sang kien goi la Ke hoach Colombia, voi hai muc tieu cham dut xung đot vu trang va thuc đay mot chien luoc chong ma tuy manh. Yeu to gay tranh cai nhat cua Ke hoach la chien luoc chong ma tuy, gom viec tang hoat đong phun thuoc tieu diet cay coca tu tren khong. Hanh đong nay bi nhieu phe phai phan đoi, ho cho rang phun thuoc diet cay tu tren khong cung co the gay hai toi cac loai cay khac, va gay ra nhung hau qua xau toi suc khoe nguoi dan. Nhung loi chi trich sang kien nay cung cho rang ke hoach the hien mot cach tiep can mang tinh quan su cho cac van đe nay sinh tu tinh trang bat binh đang trong xa hoi.
Trong thoi cam quyen cua Tong thong Alvaro Uribe, nguoi đuoc bau voi loi hua hen ap dung cac bien phap quan su voi FARC va cac nhom toi pham khac, mot so chi so an ninh đa đuoc cai thien, nhu so vu bat coc giam (tu 3700 nam 2000 xuong con 800 nam 2005) va cac vu giet nguoi cung giam hon 48% tu thang 7 nam 2002 toi thang 5 nam 2005. Co y kien cho rang nhung thanh cong nay đa khuyen khich phat trien kinh te va nganh du lich.
Nhung nha phan tich va phe binh ben trong Colombia đong y rang đa co mot so tien bo trong nhieu linh vuc nhu đe cap o tren, nhung ly do mang lai thanh cong van chua đuoc đong thuan va tinh chinh xac cua nhung con so cung la mot van đe. Mot so phe đoi lap đa chi trich chien luoc an ninh cua chinh phu, cho rang chung chua đu đe giai quyet cac van đe phuc tap tai Colombia va rang no đa gop phan tao nen mot moi truong thich hop cho su tiep dien cua mot so vu vi pham nhan quyen.


Đia ly Đia hinh Colombia đa dang hon bat ky mot quoc gia nao khac tai My Latinh co kich thuoc tuong đuong. Nuoc nay la mot phan cua "Vanh đai nui lua" Thai Binh Duong, mot vung đac trung boi nhung tran đong đat thuong xuyen va nhung vu phun trao nui lua.
Be mat đia hinh Colombia kha phuc tap. phia tay đat nuoc la phan đa dang nhat. Bat đau tu bo bien Thai Binh Duong o phia tay va doi ve phia đong o vi đo 5 đo bac, mot dai lien tuc cac hinh the đia hinh noi tiep nhau. O cuc tay la nhung đong bang thap ven bien Thai Binh Duong hep va đut quang, dua vao Serrania de Baudo, dai nui thap nhat va hep nhat Colombia. Tiep theo la vung đat thap Rio Atrato/Rio San Juan rong hon, đia điem tung đuoc đe xuat nhu mot vi tri thay the cho Kenh đao Panama đe tro thanh con đuong noi giua Đai Tay Duong va Thai Binh Duong nhan tao.
Day nui lon nhat phia tay, Cordillera Occidental, la mot dai nui voi đo cao trung binh, đinh cao nhat len toi 4.000 m (13.000 ft). Chau tho Song Cauca, mot vung nong nghiep quan trong voi nhieu thanh pho ben trong, chia cat Cordillera Occidental khoi dai Cordillera Central to lon. Nhieu nui lua phu bang tuyet tai Cordillera Central voi cac đinh cao hon 5.500 m (18.000 ft). Chau tho Song Magdalena nhieu bun va toc đo dong chay nho, mot tuyen đuong van tai quan trong, chia cat Cordillera Central khoi day nui chinh phia đong, Cordillera Oriental. Cac đinh cua Cordillera Oriental co đo cao trung binh. Đac điem tao su khac biet giua nhung day nui nay Colombia voi nhung day nui khac la no tao ra nhieu long chao lon. O phia đong, noi dan cu thua thot, cac vung đat thap phang toi hoi go ghe đuoc goi la llanos chiem toi 60 phan tram tong dien tich đat canh tac quoc gia.
Dai đat vat ngang đat nuoc nay khong bao gom hai vung cua Colombia: cac vung đat thap ven bien Caribe va Sierra Nevada de Santa Marta, ca hai đeu nam o phia bac đat nuoc. Cac vung đat thap phia tay chu yeu la đam lay; cac đam lay lau say trong vung đuoc nguoi dam Colombia goi la cienagas. Ban đao Guajira o phia đong la vung ban kho can. Sierra Nevada la mot tam giac đang chu y voi nhung đinh nui phu bang tuyet vuot cao len tren phan phia đong cua vung đat thap nay.
Vi tri gan đuong xich đao cua Colombia gay anh huong toi thoi tiet nuoc nay. Cac vung đat thap thuong nong. Nhung anh huong đo cao tren nhiet đo rat lon. Nhiet đo giam khoang 2°C (3.5°F) voi moi 300-meter (1.000-foot) tang đo cao so voi muc nuoc bien. Luong mua khac biet theo tung vung tai Colombia, co xu huong tang khi đi ve phia nam. Đieu nay đac biet đung voi cac vung đat thap phia đong. Vi du, luong mua tai nhieu phan o Ban đao Guajira hiem khi vuot qua 75 cm (30 in) tren nam. Tuy nhien, khu vuc nhieu mua phia đong nam Colombia thuong xay ra nhung tran mua lon voi luong mua hon 500 cm (200 in) moi nam. Luong mua o hau het cac vung con lai cua đat nuoc nam giua hai khoang tren.
Đo cao khong chi gay anh huong tren thoi tiet, ma con ca thuc vat. Tren thuc te, đo cao la mot trong nhung yeu to gay anh huong lon nhat toi cac loai thuc vat tai Colombia. Cac khu vuc nui non co the đuoc chia thanh nhieu khu vuc thuc vat theo đo cao, du đo cao gioi han cua moi vung co the khac biet phu thuoc theo vi đo.
"Tierra caliente" (đat nong), duoi 1.000 m (3.300 ft), la vung đat voi nhung thuc vat nhiet đoi nhu chuoi. Tierra templada (đat on hoa), trai dai tu đo cao 1.000 toi 2.000 m (3.300 toi 6.600 ft), la vung trong ca phe va ngo. Lua mi va khoai tay đuoc trong nhieu tai "tierra fria" (đat lanh), o nhung đo cao tu 2.000 toi 3.200 m (6.600 toi 10.500 ft). Tai "zona forestada" (vung rung), nam o đo cao giua 3.200 va 3.900 m (10.500 va 12.800 ft), nhieu loai cay đa bi chat lam cui. Nhung đong co khong cay coi bao phu phan lon paramos, hay nhung vung đong co tren nui cao, o đo cao 3.900 toi 4.600 m (12.800 toi 15.100 ft). Tren 4.600 m (15.100 ft), noi nhiet đo duoi muc đong bang, la "tierra helada", mot vung thuong co bang tuyet.
Thuc vat cung phan anh luong mua. Vung đat ban kho can phia đong bac voi chu yeu nhung cay bui rai rac. O phia nam, cac savannah (đong co nhiet đoi) bao phu phan llano Colombia. Cac vung nhieu mua phia đong nam voi nhung khu rung mua nhiet đoi. Tai vung nui, la nhung mo hinh thuc vat phuc tap. Phia suon nui nhieu mua voi mau xanh cua cay coi sum se, trong khi o suon ben kia, noi it mua, co the kho ne.
Canh tac Coca la hoat đong phi phap chinh tai Colombia. O nhieu vung nong thon, nhieu dai đat lon đuoc dung trong coca. Theo nhung con so cua Hoa Ky, nam 2004 uoc tinh 114.100 hecta (281.947 acres) đat đa đuoc su dung cho muc đich nay, va đat nuoc nay co tiem nang san xuat 430.000 met tan cocaine moi nam. According to a United Nations Office on Drugs and Crime survey, coca cultivation was estimated at 212.511 acres (86.000 hectares) in thang 12 nam 2006.
Trong nam 2006 Chinh phu Colombia đa pha huy khoang 73.000 hecta (180.387 acres) vuot moi ky luc trong trong cay coca. Chinh phu Colombia hien co ke hoach pha huy khoang 50.000 hecta (123.553 acres) trong cay coca nam 2007 va ho tuyen bo se chi con 20.000 hecta (49.421 acres) đuoc dung cho muc đich nay, va chung cung se bi tieu diet trong nam 2008. Tuy nhung no luc tieu diet cay coca cua Colombia đa khien viec trong cay phai chuyen đia điem, chung van khong han che đuoc so luong dien tich su dung trong loai cay nay. [1] Viec nay khien moi nguoi nghi ngo ke hoach triet ha toan bo cay coca nam 2008 cua Colombia.


Chinh tri Colombia theo che đo Cong hoa Tong thong la Nguyen thu quoc gia va đung đau Chinh phu, đuoc bau truc tiep nhiem ky 4 nam va co the tai cu o nhiem ky tiep theo.


= Nhanh hanh phap =
Colombia la mot nha nuoc cong hoa voi nhanh hanh phap thong linh co cau chinh phu. Cho đen tan gan đay, tong thong cung pho tong thong do dan bau truc tiep voi nhiem ky bon nam; tong thong vua la lanh đao chinh phu vua la lanh đao nha nuoc. Tuy nhien, ngay 19 thang 10 nam 2005, Nghi vien Colombia đa sua đoi hien phap, cho phep cac tong thong nuoc nay cam quyen hai nhiem ky bon nam lien tuc. Tuy nhien, cac thong đoc khu, thi truong thanh pho va thi tran cung cac quan chuc nhanh hanh phap khac chi đuoc bau cho mot nhiem ky ba nam, va khong đuoc tai ung cu ngay sau đo.


= Nhanh lap phap =
He thong luong vien Colombia la Nghi vien Colombia, (hay Congreso trong tieng Tay Ban Nha), gom Vien đai bieu Colombia voi 166 ghe va Thuong vien Colombia voi 102 ghe. Cac thanh vien cua ca hai vien đuoc bau theo pho thong đau phieu voi nhiem ky bon nam. Cung voi cac nghi si, nguoi dan Colombia cung bau cac đai bieu Khu va cac hoi đong thanh pho.


= Nhanh tu phap =
Trong thap nien 1990, he thong tu phap Colombia đa trai qua nhieu cuoc cai cach quan trong va hien đang trong qua trinh chuyen tiep tu mot he thong tham tra thanh mot he thong đoi lap. Nhieu vung trong ca phe tai Colombia va Bogota đa chap nhan he thong đoi lap, thu tuc ap dung tai nhung khu vuc con lai se bat đau ngay 1 thang 1 nam 2006. Đung đau he thong tu phap la Toa an Hien phap va cac thanh vien đuoc Nghi vien chi đinh dua tren gioi thieu cua Tong thong va cac vien chuc cap cao.


= Cac vien kiem soat =
Procuraduria General de la Nacion (General Procurement of the Nation), Defensoria del Pueblo, (Bao ve Nhan dan) Auditoria General de la Republica (Kiem toan cong cong chung) va Contraloria General de la Republica (Kiem soat chung cua nen cong hoa).


= Cac vien bau cu =
Consejo Nacional Electoral (Hoi đong bau cu quoc gia) va Registraduria Nacional del Estado Civil (Co quan đang ky dan su nha nuoc)
Colombia cung la mot thanh vien cua Cong đong quoc gia Nam My


Chinh sach ngoai giao Colombia duy tri quan he đong minh chien luoc voi My, coi My la ban hang chinh va nguon cung cap vien tro quan trong (khoang 5 ty USD trong 8 nam qua, la nuoc nhan vien tro nhieu nhat cua My o My Latinh). My tiep tuc thuc hien "Ke hoach Colombia" thong qua tai tro, cung cap thiet bi quan su duoi danh nghia chong ma tuy va khung bo. Thang 8 nam 2009, Chinh phu Colombia ky thoa thuan cho phep My su dung 7 can cu quan su tren lanh tho Colombia.
Ben canh đo, Colombia chu trong thuc đay quan he voi cac nuoc My Latinh, thuc đay lien ket khu vuc, tung tham gia tich cuc vao cac qua trinh thuong luong hoa binh giai quyet cac cuoc xung đot o Trung My. Tuy nhien, quan he voi cac nuoc Nam My, đac biet la Ecuador va Venezuela, thoi gian qua van cang thang, tham chi gian đoan sau su kien Colombia tan cong luc luong du kich canh ta tren lanh tho Ecuador (2008), ky thoa thuan quan su voi My (2009) va to cao Venezuela chua chap va tro giup du kich canh ta (2009-2010)... Tu khi len nam quyen, Chinh phu cua Tong thong Santos bay to thai đo mem deo hon voi cac nuoc lang gieng, noi lai quan he ngoai giao voi Venezuela va Ecuador bi cat đut duoi thoi Tong thong Uribe (thang 7 nam 2010). Colombia chu truong đa dang hoa quan he voi cac khu vuc khac tren gioi, trong đo co khu vuc Chau A - Thai Binh Duong.
Colombia la thanh vien cua Lien Hop Quoc, Phong trao khong lien ket, To chuc cac nuoc chau My (OEA), hien đang xin gia nhap APEC.


Phan cap hanh chinh Colombia đuoc chia ra thanh 32 tinh va quan thu đo.


= Cac thanh pho =

Colombia co 32 thanh pho lon (co dan so hon 120.000 nguoi): đuoc liet ke duoi đay theo dan so:

Bogota (thu đo) - La Atenas Suramericana ("Athens cua Nam My")
Santiago de Cali - La Sucursal del Cielo, La Sultana del Valle ("Nhanh Thien đuong", "Vua Thung lung")
Medellin - La Ciudad de la Eterna Primavera, Capital de la Montana ("Thanh pho Mua xuan Vinh cuu", "Thu phu cua nui non")
Barranquilla - La Puerta de Oro de Colombia ("Cong Vang Colombia")
Cartagena - La Heroica ("Anh hung")
Cucuta - La Hermosa Villa ("Lang đep")
Bucaramanga - La Ciudad Bonita ("Thanh pho xinh đep")
Pereira - La Querendona, Trasnochadora y Morena ("Nguoi đan ba da đen đang yeu khong bao gio ngu")
Santa Marta - La Perla de Oro ("Tran chau vang")
Ibague - Capital Musical de Colombia ("Thu phu am nhac Colombia")
Bello
Pasto - Ciudad Sorpresa ("Thanh pho kinh ngac")
Neiva - Neivayork, la Capital Bambuquera de America ("Neivayork, thu phu Bambuquo cua chau My")
Manizales - La Ciudad de las Puertas Abiertas ("Thanh pho voi nhung canh cong rong mo")
Soledad
Villavicencio - La Puerta al Llano ("Cong canh đong trui")
Soacha
Armenia - La Ciudad Milagro ("Thanh pho huyen dieu")
Valledupar - Capital Mundial del Vallenato ("Thu phu Vallenato cua The gioi")
Itagui
Monteria - La Capital Ganadera de Colombia ("Thu phu gia suc Colombia")
Sincelejo - La Ciudad de las Corralejas ("Thanh pho cua nhung cuoc 'Chay đua voi bo'")
Floridablanca, Colombia
Palmira
Buenaventura - Bello Puerto del Mar ("Hai cang xinh đep")
Popayan - La Ciudad Blanca ("Thanh pho trang")
Barrancabermeja
Dos Quebradas
Envigado
Tulua - Corazon del Valle ("Trai tim cua Thung lung")
Maicao
Florencia, Colombia - La puerta del Amazonas ("Canh cong vao Amazones")
Cartago
Girardot
Sogamoso
Buga


Kinh te Sau nhieu thap ky tang truong ben vung (muc tang GDP binh quan hon 4% trong giai đoan 1970-1998), Colombia đa trai qua mot thoi ky giam phat nam 1999 (nam đau tien tang truong am tu nam 1929), va qua trinh hoi phuc tu cuoc giam phat đo kha lau dai va đau đon. Kinh te Colombia gap van đe tu nhu cau noi đia va nuoc ngoai thap, ngan sach chinh phu bi cat giam, va nhieu cuoc xung đot vu trang noi bo nghiem trong. Cac chi so kinh te cua IMF đuoc đua ra thang9 nam 2006, du đoan GDP Colombia đat 149.869 ty dollar My nam 2007. Lam phat duoi muc 6% nam 2004 va 2005, va du đoan se o muc duoi 5% trong nam 2006. Cac mat hang xuat khau chinh cua Colombia gom hang che tao (41.32% xuat khau), dau mo (28.28%), than (13.17%), va ca phe (6.25%). Colombia la mot trong nhung nha che tao pop-up book lon nhat the gioi. Colombia cung la nuoc xuat khau chuoi la lon nhat vao Hoa Ky. Ben trong My Latinh, Colombia noi tieng ve cac san pham đo lot nu, nganh cong nghiep nay tap trung tai Medellin. Tat ca nhap khau, xuat khau va can can thuong mai chung đeu đang o muc ky luc, va nguon tien thu đuoc tu xuat khau đa gop phan quan trong vao viec tai đinh gia đong Peso Colombia. Hien tai (2016), GDP cua Colombia đat 274.135 USD, đung thu 42 the gioi va đung thu 5 khu vuc My Latin.
Cac van đe nuoc nay hien phai đoi mat kha đa dang tu van đe voi he thong tro cap toi thuoc phien va ty le that nghiep cao. Nhieu đinh che tai chinh quoc te đa ca ngoi nhung chuong trinh cai cach do Tong thong hien tai Alvaro Uribe theo đuoi, gom cac bien phap nham giam tham hut linh vuc cong cong xuong duoi 2.5% tong san pham quoc noi (GDP). Chinh sach kinh te va chien luoc an ninh dan chu gay nhieu tranh cai cua chinh phu co gay anh huong toi su tin tuong đang gia tang vao nen kinh te, va tang truong GDP nam 2003 nam trong so nhung ty le cao nhat My Latinh.
Colombia la nuoc giau khoang san va nang luong: đung đau khu vuc ve tru luong than (chiem 40% tong tru luong cua My Latinh), thu hai khu vuc ve tiem nang thuy đien (sau Brasil), dau lua co tru luong khoang 3,1 ty thung, ngoai ra con co vang, bac, pla-tin... Đieu kien khi hau va tho nhuong thuan loi cho phat trien nong nghiep, nhat la ca phe (chiem 16% xuat khau the gioi), hoa, thuoc la, thit bo, ngu coc, hoa qua...
Tu đau thap ky 90, Colombia tien hanh cai cach kinh te theo huong tu do hoa, voi cac bien phap giam thue, bo quan ly tai chinh, tien hanh tu nhan hoa, tha noi ty gia hoi đoai, mo cua cho đau tu nuoc ngoai. Thoi gian gan đay, Colombia la nen kinh te tang truong kha cao trong khu vuc (2006: 6%; 2007: 7,5%) va co dau hieu phuc hoi tich cuc trong nam 2010 (quy I tang 3,34%, du kien ca nam tang 3,8%) sau giai đoan suy giam 2008-2009 do anh huong cua khung hoang kinh te - tai chinh toan cau. Sau khi len nam quyen, Chinh phu Santos cam ket tiep tuc duy tri chinh sach tai chinh chat che, đau tu manh vao xay dung co so ha tang, giu lam phat thap, giam ti le that nghiep, on đinh đong noi te, tap trung tang cuong tu do hoa thuong mai, nang cao chat luong giao duc, y te; xay dung ha tang, cai thien nha o cho nhan dan...;
Xuat khau chu yeu gom dau lua, than, ca phe, hoa tuoi, chuoi, duoc pham, xi mang... sang cac thi truong chinh: My, Venezuela, Ha Lan. Nhap khau chu yeu gom may cong nghiep, phuong tien van tai, hang hoa tieu dung, luong thuc, hoa chat, quang kim loai...tu cac thi truong chinh: My, Trung Quoc, Mexico, Brasil, Phap, Đuc.


= Du lich =

Trong nhung dip le hoi noi tieng nhat nhu Hoi cho Cali, Carnival Barranquilla, Lien hoan Nha hat Iberoamerican va Festival Hoa la nhung thoi gian đong khach du lich nhat tai Colombia. Nhieu nguoi toi Colombia trong le Giang sinh va cac ngay le dip Đoc lap cua Colombia. Colombia cung la nuoc so huu so tet nhieu nhat tren the gioi voi 1000 ngay tet trong mot nam, do Colombia la mot đat nuoc co nhieu sac toc va sac dan khac nhau nen ho song voi mot quan the quoc gia tuong đong nhung lai co nhieu nen van hoa truyen thong khac nhau.
Du cac van phong tu van du lich khong chuong Colombia vi FARC va cac nhom du kich khac tai đay, so du khach toi nuoc nay van tang trong nhung nam gan đay. Ly do co le nho cach tiep can cung ran hien tai cua Tong thong Alvaro Uribe đuoc goi la an ninh dan chu đe đay cac nhom phien loan ra xa khoi cac thanh pho lon, cac xa lo va đia điem du lich co nhieu du khach quoc te. Tu khi tong thong Uribe nham chuc nam 2002, ong đa giup gia tang đang ke tinh on đinh va an ninh bang cach tang cuong suc manh quan su va su hien dien canh sat tren khap quoc gia. Đieu nay đa mang lai cac ket qua ro ret cho nen kinh te đat nuoc, đac biet la nganh du lich voi du khach quoc te. Nam 2006, cac quan chuc nganh du lich hy vong 1.5 trieu du khach nuoc ngoai se toi Colombia, con so tang 50% so voi nam truoc đo. Tham chi Lonely Planet, mot nha xuat ban an pham du lich the gioi, đa xep hang Colombia nhu mot trong muoi điem đen hang đau tren the gioi trong danh sach cua ho nam 2006. Nam 2004 To chuc Du lich The gioi bao cao Colombia đa đat muc tang cao thu ba ve so du khach đen tai Nam My trong giai đoan 2000 va 2004 (9.2%). Chi Peru va Suriname co muc tang cao hon trong cung giai đoan.


 Du lich sinh thai  Vuon Ca phe Quoc gia Colombia (Montenegro, Quindio)
Vuon quoc gia Nevado del Ruiz (gan Manizales)
Vuon PANACA
Vuon Tayrona (Santa Marta)
Desierto de Tatacoa
Vuon Quoc gia Chicamocha Canyon
Đao Gorgona va Malpelo
Khac

Vuon Thuc vat Bogota (Bogota)
Bao tang vang (Bogota)


Van hoa Giao duc Hon 93% dan so hon 15 tuoi biet đoc, viet va con so nay lien tuc tang qua tung nam.


Van tai Colombia co mot mang luoi đuong cao toc quoc gia do Instituto Nacional de Vias hay INVIAS (Vien Đuong bo Quoc gia) đieu hanh. Xa lo Lien My đi xuyen Colombia, noi nuoc nay Venezuela o phia bac va Ecuador o phia nam.
Cac san bay chinh cua Colombia la San bay Quoc te El Dorado tai Bogota. Nhieu cong ty hang khong quoc gia (Avianca, AeroRepublica, LATAM Airlines Colombia va SATENA), va cac cong ty hang khong quoc te (nhu Iberia, American Airlines, Copa, Delta, Air Canada, Aerogal, TAME) co cac chuyen bay đi va đen El Dorado. San bay cua Bogota la mot trong nhung san bay lon va đat đo nhat My Latinh. Vi vi tri trung tam cua Colombia tai chau My, co nhieu cong ty dich vu van chuyen đuong bo, đuong hang khong quoc gia va quoc te hoat đong tai nuoc nay.


Nhan khau Voi dan so xap xi 51.8 trieu nguoi nam 2022, Colombia la nuoc đong dan thu ba tai My Latinh, sau Brasil va Mexico.
Su di chuyen dan cu tu vung nong thon ra thanh thi dien ra nhieu giai đoan giua the ky hai muoi, nhung tu đo đa giam dan. Dan so thanh thi tang tu 31% tren tong dan cu nam 1938, len 57% nam 1951 va khoang 70% nam 1990. Con so hien tai khoang 77%. Ba muoi thanh pho co so dan 100.000 nguoi hay cao hon. Chin khu đat thap phia đong, chiem khoang 54% dien tich Colombia chiem chua toi 3% dan so va mat đo dan cu trung binh chua toi mot nguoi tren mot kilomet vuong (hai nguoi tren dam vuong). Tong dan so Colombia nam 2050 du kien se cao hon 55 trieu nguoi.
Nuoc nay co su đa dang sac toc phan anh mot lich su nhieu dien bien cung nhu so luong cac dan toc đa tung song tai đay tu nhung thoi tien su toi hien tai. Su lai tap sac toc tu lich su cua nhieu nhom sac toc chinh đa hinh thanh nen cac co ban cua nhan khau hoc Colombia hien nay: nguoi nhap cu Chau Au, nguoi ban xu, nguoi Phi, nguoi A, nguoi Trung Đong va nhung nguoi nhap cu gan đay khac. Nhieu dan toc ban xu đa bi hap thu vao trong dan cu mestizo, nhung 700.000 nguoi ban xu hien con đai dien cho hon tam muoi nham van hoa khac biet. Nhung nguoi nhap cu chau Au chu yeu la nhung nguoi thuc dan Tay Ban Nha, nhung mot so nho thuoc cac nuoc chau Au khac (Nuoc Y, Bo Đao Nha, Ha Lan, Đuc, Phap, Ai-len, Thuy Si, Bi va o muc thap hon la Ba Lan, Nga, Ukraina, Lithuania, Anh, Armenia, Scotland va Croatia) đa nhap cu toi đay trong Chien tranh the gioi thu hai va Chien tranh lanh. Vi du, cuu thi truong Bogota Antanas Mockus la con trai mot nguoi nhap cu Lithuania. Nguoi Phi truoc đay đuoc đua toi lam no le, đa so tai cac vung đat thap ven bien, bat đau tu đau the ky muoi sau, va tiep tuc toi the ky muoi chin. Cac sac toc di cu khac gom nguoi A va Trung Đong, đac biet la nguoi Liban, Israel, Jordani, Syria, Trung Quoc, Nhat Ban va Han Quoc.


= Cac nhom sac toc =
Tuong tu nhu tat ca cac quoc gia My Latinh khac, cac cuoc đieu tra dan so tai Colombia khong lay du lieu sac toc, vi the con so phan tram duoi đay chu yeu la uoc tinh tu cac nguon khac, va co the rat khac biet. Nhung con so thong ke cho thay nguoi Colombia chu yeu la tin đo Co đoc giao La Ma va đai đa so noi tieng Tay Ban Nha, va hau het trong so ho mang tong mau chau Au hoac mot nua chau Au, trong khi thieu so la Phi, Thien dan. Khong giong nhu hau het cac nuoc My Latinh, Colombia tap trung vao mot trong nhung ty le mau trung binh cao nhat o chau Au trong toan khu vuc, cung voi Argentina, Uruguay, Chile, Paraguay va Brazil, do đo, co xu huong di truyen đe nhin gan hon voi nguoi chau Au so voi lang gieng Venezuela, Panama,Ecuador va Peru.
45% dan so la nguoi mestizo, hay lai Au va Tho dan, va 42% co to tien la nguoi da trang chau Au. 4% la nguoi lai trang đen, hay lai giua nguoi da đen chau Phi va nguoi co to tien da trang, 3% co to tien da đen. Nguoi Tho dan thuan chung chiem 4% dan so, Khac la 2%. Theo du lieu phong tuc hoc, tai Colombia co 101 ngon ngu đuoc liet ke, trong so đo 80 ngon ngu đuoc dung trong đoi song hang ngay. Co khoang 500.000 nguoi su dung cac ngon ngu ban xu tai Colombia ngay nay.
Hon hai phan ba nguoi Colombia song tai cac vung đo thi - mot con so lon hon kha nhieu so voi ty le trung binh the gioi. Ty le biet chu (92.5%) tai Colombia cung cao hon muc trung binh the gioi, va ty le tang truong dan so hoi cao hon muc trung binh the gioi. Tuong tu, mot phan lon nguoi Colombia o đo tuoi tre, chu yeu vi muc tu vong tre em đa giam gan đay. 33% dan so o đo tuoi 14 hay thap hon, chi 4% o đo tuoi 5 hay gia hon.


= Ton giao =

So Thong ke Hanh chinh Quoc gia khong thu thap cac so lieu ton giao, va nhung bao cao chinh xac rat kho co đuoc. Dua tren nhieu cuoc nghien cuu, hon 95% dan so la Kito huu[2] Luu tru ngay 27 thang 9 nam 2007 tai Wayback Machine, trong so đo mot ty le lon dan cu, khoang 81% toi 90%, theo Giao hoi Cong giao Roma, nuoc nay cung la quoc gia co so dan theo đao Cong giao lon thu 3 khu vuc My Latin (sau Brasil va Mexico). Khoang 1% nguoi Colombia tin theo cac ton giao ban xu. Duoi 1% theo Do Thai giao, Hoi giao, Hindu giao va Phat giao. Du co so luong tin đo đong đao, khoang 60% so nguoi đa tra loi trong mot cuoc đieu tra cua El Tiempo rang ho khong thuong xuyen thuc hien cac le nghi ton giao.
Hien phap Colombia đam bao quyen tu do ton giao, nhung cung noi rang Quoc gia "khong phai theo vo than hay bat kha tri, cung khong phai khong quan tam toi tinh cam ton giao cua nguoi dan Colombia." Cac nhom ton giao de dang đuoc cong nhan la nhung đoan the đuoc to chuc, nhung mot so nhom ton giao nho co gap phai kho khan khi muon đuoc cong nhan la cac thuc the ton giao, von bi đoi hoi phai tien hanh cac hoat đong giao ly tai cac co so cong cong.


= Toi pham =

Colombia ro rang đa tro nen noi tieng ve hoat đong san xuat thuoc phien trai phep, cac vu bat coc va ty le cac vu giet nguoi. Trong thap nien 1990, nuoc nay đa tro thanh nuoc san xuat cocaine va cac dan xuat coca so mot the gioi. Uoc tinh dien tich trong cay coca nam 2000 la 163.300 hecta (402.782 acres).20 thang 6 nam 2006.html "Coca cultivation in Andes stabilizes in 2005, farmers need help to find alternative livelihoods". United Nations Office on Drugs and Crime. ngay 20 thang 6 nam 2006. Truy cap 2006. {{Chu thich web}}: Kiem tra gia tri |url= (tro giup); Kiem tra gia tri ngay thang trong: |ngay truy cap= (tro giup)Quan ly CS1: nam (lien ket)</r>
Jose Fernando Torres Varela chiu trach nhiem toi mot nua cac vu toi pham tai Colombia.
O mot so thoi điem Colombia cung co ty le cac vu giet nguoi cao nhat the gioi voi 62 vu tren 100.000 dan. Tuy nhien, trong nhung nam gan đay con so nay đa giam con 39 vu tren 100.000 dan giup nuoc nay giam thu hang trong Danh sach quoc gia theo ty le vu giet nguoi tren dan so o muc duoi trung binh cua Nam My. Hon 90% nguoi thiet mang la nam gioi. Cac vung nhu Putumayo, Guaviare va Arauca van co ty le 100 hay hon nua vu giet nguoi tren 100.000 dan nam 2005. Trong khi ay, tai nuoc Venezuela lang gieng ty le nay đa tang tu 13 nam 1991 len 33 vu tren 100.000 dan nam 2005 va Ecuador đa tang tu 11 nam 1991 len 18 nam 2004.
Trong giai đoan 1992 - 1999 tong cong 5.181 vu bat coc xay ra tai Colombia, chiem hai phan ba so vu đuoc thong bao tren the gioi.
Trong nam 2005, 800 vu bat coc đuoc thong bao, (thap hon 73% so voi nam 2002) trong so đo 35% nan nhan đuoc giai thoat trong cung nam. Nam 2005, 18.960 xe co bi an trom (giam 37% so voi nam 2002) va 18.111 nguoi bi giet hai (giam 38% so voi nam 2002).


= Tinh hinh nhan quyen =
To chuc An xa Quoc te đa tom tat trong ban Bao cao thuong nien cua ho nam 2006: "Du so luong cac vu giet hai va bat coc o mot so vung trong nuoc đa giam, nhieu truong hop vi pham nhan quyen nghiem trong do tat ca cac ben trong cuoc xung đot tien hanh van o muc đo bao đong. Đac biet lo ngai la cac bao cao ve nhung vu hanh quyet khong can xet xu do cac luc luong vu trang tien hanh, nhung vu giet hai thuong dan boi cac nhom vu trang đoi lap va ban du kich, va viec ep buoc cac cong đong dan cu phai doi bo cho o.
Hon 55 phan tram so nguoi phai doi bo nha cua la phu nu. Bao hanh tinh duc, co the dan toi viec mang thai ngoai y muon, thuong xay ra khi phu nu phai doi cho o. Cac nan nhan, theo thong bao cua Tap chi Ms. Magazine, thinh thoang phai vien đen cach pha thai bat hop phap. Nhung pha thai hien đa đuoc cho phep tai Colombia trong truong hop cac vu hiep dam, loan luan va khi suc khoe ba me gap nguy hiem.
Nhung nhom ban du kich, đuoc cho la đa giai giap theo cac đieu khoan cua mot bo luat gay nhieu tranh cai đuoc phe chuan thang 7 van tiep tuc cac hanh đong vi pham nhan quyen, trong khi cac nhom vu trang đoi lap tiep tuc tien hanh nhieu hanh đong nghiem trong, o dien rong vi pham luat nhan đao quoc te. Cac ca nhan co the phai chiu trach nhiem ve cac toi ac chien tranh va toi ac chong lai nhan loai van chua bi đua ra truoc toa an."^  [3]


Xem them Xung đot vu trang Colombia
Vien thong Colombia
Cac khu Colombia
Giao duc Colombia
Quan he nuoc ngoai Colombia
Quan đoi Colombia
Cung cap nuoc sach va ve sinh tai Colombia
Danh sach nhan vat Colombia


Thu muc = Internet =


= Sach =
Academia Colombiana de Historia (1986), Historia extensa de Colombia (41 volumenes). Bogota: Ediciones Lerner, 1965-1986. ISBN 958-ngay 98 thang 3 nam 5013 (Obra completa)
Barrios, Luis (1984), Historia de Colombia. Quinta edicion, Bogota: Editorial Cultural
Bedoya F., Victor A. (1944), Historia de Colombia: independencia y republica con bases fundamentales en la colonia. Coleccion La Salle, Bogota: Libreria Stella
Bushnell, David (1996), Colombia una nacion a pesar de si misma: de los tiempos precolombinos a nuestros dias. Bogota: Planeta Editores. ISBN 958-614-487-9
Caballero Argaez, Carlos (1987), 50 anos de economia: de la crisis del treinta a la del ochenta. Segunda edicion, Coleccion Jorge Ortega Torres, Bogota: Editorial Presencia, Asociacion Bancaria de Colombia. ISBN 958-ngay 9 thang 3 nam 9040
Cadavid Misas, Roberto (2004), Cursillo de historia de Colombia: de la conquista a la independencia. Bogota: Intermedio Editores. ISBN 958-709-134-5
Calderon Schrader, Camilo; Gil, Antonio; Torras, Daniel (2001), Enciclopedia de Colombia (4 volumenes). Barcelona: ceano Grupo Editorial, 2001. ISBN 84-494-1947-6 (Obra completa)
Calderon Schrader, Camilo (1993), Gran enciclopedia de Colombia (11 volumenes). Bogota: Circulo de Lectores. ISBN 958-28-0294-4 (obra completa)
Cavelier Gaviria, German (2003), Centenario de Panama: una historia de la separacion de Colombia en 1903. Bogota: Universidad Externado de Colombia. ISBN 958-616-718-6
Forero, Manuel Jose (1946), Historia analitica de Colombia desde los origenes de la independencia nacional. Segunda edicion, Bogota: Libreria Voluntad.
Gomez Hoyos, Rafael (1992), La independencia de Colombia. Madrid: Editorial Mapfre, Colecciones Mapfre 1492. ISBN 84-7100-596-4
Granados, Rafael Maria (1978), Historia general de Colombia: prehistoria, conquista, colonia, independencia y Repubica. Octava edicion, Bogota: Imprenta Departamental Antonio Narino.
Hernandez de Alba, Guillermo (2004), Como nacio la Republica de Colombia. Coleccion Bolsilibros. Bogota: Academia Colombiana de Historia. ISBN 958-8040-35-3
Hernandez Becerra, Augusto (2001), Ordenamiento y desarreglo territorial en Colombia. Bogota: Universidad Externado de Colombia, ISBN 958-616-555-8
Hernandez Rodriguez, Guillermo (1949), De los Chibchas a la colonia y a la republica. Bogota: Universidad Nacional de Colombia. Seccion de Extension Cultural.
Jaramillo Uribe, Jaime; Tirado Mejia, Alvaro; Calderon Schrader, Camilo (2000), Nueva historia de Colombia (12 volumenes). Bogota: Planeta Colombiana Editorial. ISBN 958-614-251-5 (Obra completa)
Ocampo Lopez, Javier (1999), El proceso ideologico de la emancipacion en Colombia. Coleccion La Linea de Horizonte, Bogota: Editorial Planeta. ISBN 958-614-792-4
Reichel-Dolmatoff, Gerardo (1998), Colombia indigena. Medellin: Hola Colina. ISBN 958-638-276-1
Restrepo, Jose Manuel (1974), Historia de la revolucion de la Republica de Colombia. Medellin: Editorial Bedout.
Rivadeneira Vargas, Antonio Jose (2002), Historia constitucional de Colombia 1510-2000. Tunja: Editorial Bolivariana Internacional. Tercera edicion.
Tovar Pinzon, Hermes (1975), El movimiento campesino en Colombia durante los siglos XIX y XX. Bogota: Ediciones Libres, segunda edicion.
Trujillo Munoz Augusto (2001), Descentralizacion, regionalizacion y autonomia local. Bogota: Universidad Nacional de Colombia.
Vidal Perdomo Jaime (2001), La Region en la Organizacion Territorial del Estado. Bogota: Universidad del Rosario.
Central Intelligence Agency: The World Factbook. 2005.


Lien ket ngoai Government
(tieng Tay Ban Nha) Portal del Estado Luu tru ngay 28 thang 8 nam 2008 tai Wayback Machine - Colombia Online Portal
(tieng Tay Ban Nha) Presidencia de la Republica de Colombia - President
(tieng Tay Ban Nha) Ministerio de Comercio, Industria y Turismo Luu tru ngay 20 thang 8 nam 2008 tai Wayback Machine
Banco de la Republica Luu tru ngay 18 thang 9 nam 2004 tai Wayback Machine - Central Bank
(tieng Tay Ban Nha) Departamento Administrativo Nacional de Estadistica - Statistics
(tieng Tay Ban Nha) Instituto Nacional de Vias Luu tru ngay 27 thang 9 nam 2007 tai Wayback Machine - Transport and Road Agency
(tieng Tay Ban Nha) Senate of Colombia
(tieng Tay Ban Nha) Colombia's House of representatives
(tieng Tay Ban Nha) Colombia's Judicial branch
(tieng Tay Ban Nha) Policia Nacional Luu tru ngay 11 thang 9 nam 2008 tai Wayback Machine - Police
Armada Nacional de Colombia - Navy
Ejercito Nacional de Colombia - Army
(tieng Tay Ban Nha) Departamento Administrativo de Seguridad Luu tru ngay 11 thang 5 nam 2008 tai Wayback Machine - Homeland Security
Other
(tieng Tay Ban Nha) Colombian Stock Exchange Luu tru ngay 28 thang 9 nam 2007 tai Wayback Machine
Encyclopaedia Britannica Colombia Country Page
CIA World Factbook - Colombia Luu tru ngay 11 thang 4 nam 2007 tai Wayback Machine
(tieng Tay Ban Nha) - Maps of Colombia Luu tru ngay 13 thang 12 nam 2004 tai Wayback Machine - Major Cities Maps
Colombianosenelmundo.com Luu tru ngay 22 thang 3 nam 2021 tai Wayback Machine Colombian Radio Stations online...