Tu lau, Wolfgang Amadeus Mozart đa đuoc cac hoc gia đa nghien cuu phuong phap sang tac cac tac pham cua minh. Cac quan điem cua the ky 19 ve chu đe nay thuong lang man va than thoai hoa qua trinh sang tac. Nhieu hoc gia đa nghien cuu chu đe nay bang cach kiem tra mot cach co he thong cac buc thu va tai lieu đa đuoc xac thuc trong cuoc đoi ong, va co nhieu ket luan kha khac nhau đa đuoc đua ra.


Cach tiep can sang tac cua Mozart Mot buc thu con sot lai Mozart gui cho cha ong, Leopold vao ngay 31 thang 7 nam 1778 chi ra rang ong coi viec sang tac la mot qua trinh chu đong:Cha biet đay, con thuong đam minh vao am nhac. Co the noi rang con nghi ve no ca ngay, con thich thu nghiem, nghien cuu va suy ngam.Chi qua nhung cau tu nay, nguoi ta khong the xac đinh đuoc lieu cach tiep can cua Mozart trong viec sang tac la mot phuong phap co y thuc – hay la mot hoat đong mang tinh cam hung va truc quan hon.


Ban phac thao Mozart thuong viet nhap cac ban nhac, tu nhung đoan nhac nho đen nhung ban nhap dai hon cho cac sang tac cua minh. Mac du rat nhieu trong so nay đa bi xe bo boi Constanze, goa phu cua Mozart, tuy nhien khoang 320 ban phac thao va ban nhap van con ton tai toi ngay nay, chiem khoang 10% cac tac pham cua nha soan nhac.
Ulrich Konrad – mot chuyen gia ve cac ban phac thao – đa mo ta mot he thong phac thao hoan thien ma Mozart đa su dung, dua tren viec nghien cuu cac tai lieu con sot lai. Thong thuong, cac ban phac thao "nguyen goc" nhat se co chu viet tay thong thuong cung cac đoan nhac ngan. Cac ban phac thao lon hon bao gom cac khuong nhac chinh (giai đieu chinh, va thuong la am tram) cung cac khuong nhac trong đe đien vao sau. Cai ong goi la "ban nhac nhap" la mot ban nhac o trang thai đu đe Mozart coi la hoan chinh, va sau đo (sau nam 1784) se nhap vao danh muc ca nhan ma ong goi la Verzeichnuss aller meiner Werke ("Danh muc tat ca cac tac pham cua toi") . Tuy nhien, ban phac thao khong bao gom tat ca cac not nhac. No van co đe bo sung cac giong trong đau nham lap đay phan hoa am, cung nhu đa đuoc them vao đe tao ra ban nhac đa hoan thien, xuat hien tren tay moi nguoi mot cach gon gang, de đoc.

Trong mot buc thu khac ma Mozart viet cho Leopold, khi ong thao luan ve cong viec cua minh cho vo opera Idomeneo (30 thang 12 nam 1780) o Munchen, ong đa phan biet "soan nhac" voi "viet nhac":Con phai hoan thanh [buc thu nay] ngay bay gio, boi vi con phai đi viet nhac voi toc đo chong mat – moi thu đa đuoc soan xong – nhung van chua đuoc viet.Theo quan điem cua Konrad, Mozart đa hoan thanh "ban nhac phac thao" cua tac pham, nhung ong van can tao ra phien ban hoan chinh cuoi cung.
Trong so cac ban phac thao con ton tai, khong co ban phac thao nao danh cho nhac cu phim đoc tau. Konrad goi y rang "Su ngau hung hoac kha nang tuong tuong đac biet co the bu đap cho viec thieu ban phac thao trong nhung truong hop nay."


Su dung đan phim Mozart đoi khi su dung đan phim đe dien ta y tuong cua minh trong am nhac. Đieu nay co the đuoc suy luan tu cac buc thu cua ong cung nhieu tai lieu tieu su khac. Vi du, vao ngay 1 thang 8 nam 1781, Mozart viet thu cho cha Leopold ve viec on đinh cuoc song o Vien, noi ong moi chuyen đen:Can phong ma con chuyen đen van đang đuoc chuan bi. Hien tai con đang đi thue mot chiec đan phim, boi vi con khong the song o đo cho đen khi no đuoc giao toi, đac biet la trong luc con phai viet nhac, va con khong the đe phi mot phut giay nao.
Mat khac, theo nhieu nguon tham khao, tren thuc te Mozart co the soan nhac ma khong can toi đan phim. Nha am nhac hoc nguoi Đuc Hermann Abert đa trich dan nguoi đau tien viet tieu su ve Mozart la Franz Xaver Niemetschek trong cuon sach cua minh: "Ong ay chang bao gio su dung đan phim khi soan nhac." Vo cua Mozart, Constanze, cung đa xac nhan đieu tuong tu va noi them rang ong "chi thu mot chuong khi no đa hoan thanh".


Tac pham chua hoan thanh Khoang 150 tac pham con sot lai cua Mozart la chua hoan thien, chiem gan mot phan tu tong so tac pham con đuoc luu giu. Mot so tac pham đa hoan thanh co the đuoc tim thay (vi du: bang cach kiem tra cac hinh chim hoac muc) la su hoan thien cua nhung nhac pham đa bi bo do tu lau. Chung bao gom cac concerto cho piano K. 449, K. 488, K. 503, va K. 595, cung nhu Concerto cho clarinet K. 622.
Khong co nguyen nhan ro rang cho viec rat nhieu tac pham cua Mozart bi chinh ong bo do. Trong mot so truong hop, cac ghi chep lich su cho thay nhung gi Mozart nghi la co hoi đe bieu dien hoac kinh doanh đa bien mat trong qua trinh sang tac. Braunbehrens (1990) nhan xet: "Hau het cac tac pham ... đuoc sang tac theo yeu cau hoac cho mot buoi bieu dien cu the, neu khong phai la vi muc đich ca nhan cua nha soan nhac. Mozart thuong xuyen nhan manh rang ong se khong bao gio can nhac viec viet mot thu gi đo ma khong co dip xung đang. That vay, hau nhu khong co mot tac pham nao cua ong la khong đuoc viet cho mot dip cu the, hoac it nhat la đe su dung trong cac buoi hoa nhac cua chinh ong." 


Su ung bien Mozart co mot kha nang phi thuong la "sang tac ngay tai cho", nghia la ung bien ngay tren đan phim. Kha nang nay cua ong đa hinh thanh ro rang ngay tu thoi tho au – nhu linh muc Bien Đuc Placidus Scharl nho lai:Sau tuoi, Mozart đa choi nhung ban nhac kho nhat bang cay pianoforte, do chinh minh sang tac. Cau be co the choi luot qua quang tam bang nhung ngon tay nho be khong the gian dai, voi toc đo cuc nhanh va su chinh xac đen tuyet voi. Nguoi ta chi đua cho cau be chu đe am nhac đau ma cau be đa nghi đen ve tau phap hoac mot phat minh: Mozart se phat trien giai đieu chu đe ay voi nhung bien the ky la va nhung đoan nhac thay đoi lien tuc mien la nguoi ta muon, cung nhu ung bien mot cach ngau hung ve mot chu đe trong nhieu gio, va đuoc choi tro choi tuong tuong nay la niem đam me lon nhat cua Mozart.Nha soan nhac Andre Gretry hoi tuong:Trong mot dip o Geneva, toi đa gap mot đua tre co the choi moi thu trong chop mat. Cha cau be đa noi voi toi truoc moi nguoi: Đe khong con nghi ngo gi ve tai nang cua con trai toi, hay viet cho no mot chuong Sonata that kho vao ngay mai. Toi đa viet cho cau ay mot khuc Allegro bang cung Mi giang truong. Kho, nhung khiem ton. Mozart đa choi no, va tat ca moi nguoi, tru toi, đeu tin rang đo la mot phep mau. Cau be van chua dung lai. Sau khi đoi tong nhac, Mozart con thay the mot so đoan nhac cho nhung gi ma toi đa viet.Cuoc gap go cua Gretry va chang trai tre Mozart co the đa dien ra vao nam 1766.
Khi con la mot thieu nien đen tham Y, Mozart đa to chuc mot buoi hoa nhac o Venezia vao ngay 5 thang 3 nam 1771. Mot nhan chung cho biet, "mot nhac si day dan kinh nghiem đa giao cho Mozart mot ban nhac chua tau phap, va Mozart đa luyen tap trong hon mot gio đong ho mot cach khoa hoc, kheo leo, hai hoa am sac va chu y đung đen nhip đieu, đen noi ngay ca nhung nguoi sanh soi nhat ve am nhac cung phai kinh ngac." 
Mozart tiep tuc ung bien truoc cong chung khi ong truong thanh. Vi du đien hinh nhu buoi hoa nhac rat thanh cong nam 1787 tai Praha khi ong cong dien "Ban giao huong Praha" lan đau tien – va ket thuc nhac pham voi phan ngau hung keo dai nua gio.


= Ung bien nhu mot phuong thuc tiet kiem thoi gian =
Braunbehrens goi y rang trong it nhat mot lan, Mozart đen han cong viec bang cach khong viet ra mot phan cua ban nhac va thay vao đo la tuy co ung bien no trong khi bieu dien truoc khan gia. Đieu nay hien nhien đung voi Concerto cho piano cung Re truong, K. 537, đuoc ra mat vao ngay 24 thang 2 nam 1788. Trong tac pham nay, chuong thu hai mo ra voi mot đoan đoc tau duong cam. Phan ky am (do nguoi soan nhac viet) cua ban nhac cung cap cac not nhac nhu sau:

Braunbehrens va cac hoc gia khac suy luan rang Mozart khong the hinh dung đuoc rang ong đa mo ra mot chuong nhac voi mot dong giai đieu hoan toan khong to điem am sac, va thay vao đo, ong đa ung bien mot phan đem thich hop cho tay trai. Nhung đoan tuong tu xay ra trong suot ban concerto.
Tac pham chi đuoc xuat ban vao nam 1794, ba nam sau khi Mozart qua đoi, va nha xuat ban Johann Andre đa tim mot nha soan nhac khac (khong ro danh tinh) đe đien vao nhung đoan con thieu; khien su bo sung nay nay đa tro thanh tieu chuan cho mot buoi bieu dien tac pham ve sau.


Tri nho cua Mozart Mozart duong nhu so huu mot tri nho am nhac tuyet voi, mac du co le khong phai la kha nang than ky đa đi vao huyen thoai. Đac biet, viec su dung cac loai nhac cu phim va ban phac thao đe sang tac đa neu o tren se khong can thiet đoi voi mot nha soan nhac so huu tri nho sieu pham. Đa co nhieu giai thoai chung minh kha nang ghi nho cua Mozart.
Hai trong so nhung ban sonata danh cho violin đa lam nay sinh giai thoai ve viec Mozart đa choi phan piano tai buoi ra mat tu tri nho, chi co nghe si violin choi tu ban nhac. Đieu nay đung voi ban Sonata cho violin o cung Sol truong, K. 379 / 373a, ban nhac Mozart đa viet trong mot buc thu cho Leopold (8 thang 4 nam 1781) rang ong đa viet ra phan violin trong mot tieng vao buoi đem truoc buoi bieu dien "nhung trong khi hoan thanh no, con chi viet ra phan đem cho Brunetti va giu lai phan rieng cua con trong đau minh." Mot cau chuyen tuong tu cung ton tai lien quan đen ban Sonata cho violin o cung Si giang truong, K. 454, đuoc trinh dien truoc Hoang đe tai Karntnertortheater vao ngay 29 thang 4 nam 1784.
Nguoi ta co the đat cau hoi lieu trong nhung truong hop nay, Mozart co nho toan bo phan not nhac cua đan phim hay khong. Voi loi chung đoc lap o tren ve kha nang lap đay khoang trong thong qua ung bien, duong nhu Mozart cung co the lam đuoc đieu nay khi bieu dien cac ban sonata danh cho violin.
Mot vi du khac ve tri nho manh me cua Mozart lien quan đen viec ong ghi nho va chep lai truyen Miserere cua Gregorio Allegri trong nha nguyen Sistine khi moi 14 tuoi. Mot lan nua, nhieu yeu to cho thay ky nang đieu luyen cua Mozart khong phai la mot phep mau sieu pham. Tac pham đuoc đe cap co phan lap lai, va Mozart đa co the quay lai đe nghe mot buoi bieu dien khac nham sua cac loi truoc đo cua minh. Maynard Solomon cho rang Mozart co the đa nhin thay mot ban sao khac truoc đo, nhung noi them rang ong "chac chan co kha nang viet ra Miserere tu tri nho".


Goc nhin tu the ky 19 Konrad mo ta cac quan điem thinh hanh trong suot the ky 19 cua nhung hoc gia lien quan toi Mozart. Đac biet, "Viec 'tao ra am nhac' đuoc ... than thoai hoa nhu mot hanh đong sang tao." The ky 19 coi qua trinh sang tac cua Mozart la mot hinh thuc "sang tac boc đong va ngau hung ... mot hanh đong sang tao gan nhu cua mot nguoi song thuc vat." Konrad noi rang the ky 19 cung than thoai hoa kha nang cua Mozart trong linh vuc tri nho am nhac.


= Buc thu cua Rochlitz =
Mot minh chung quan trong cho nhung quan niem truoc đay ve phuong phap sang tac cua Mozart la cong trinh cua nha xuat ban đau the ky 19 Friedrich Rochlitz. Ong đua ra nhung giai thoai ve Mozart tu lau đa đuoc cho la xac thuc, nhung voi cac nghien cuu gan đay hon thi gio đay nhung giai thoai đa bi nhieu nguoi nghi ngo. Mat khac, Rochlitz đa xuat ban mot buc thu, đuoc cho la cua Mozart nhung gio đay bi coi la gia mao, lien quan đen phuong phap sang tac cua ong. Buc thu nay đuoc lay lam bang chung lien quan đen hai luan điem ma cac hoc gia hien đai cho la khong the kiem chung. Mot la y tuong ma Mozart đa sang tac trong mot qua trinh tinh than thu đong, đe mac nhung y tuong đo tu tim đen ong:Moi khi toi van nhu vay, hoan toan la chinh minh, hoan toan co đoc, va vui ve thoai mai. Vi du khi đi tren xe ngua, hoac đi bo sau mot bua an ngon, hoac trong đem khi toi khong the ngu đuoc; nhung dip nhu vay la luc y tuong cua toi tuon trao tot nhat va phong phu nhat. Toi khong biet khi nao va chung se đen nhu the nao, toi cung khong the tu ep buoc. Nhung y tuong lam hai long toi, toi giu lai trong ... tri nho, va theo thoi quen, nhu toi đa đuoc ke lai,  ngam nga chung cho chinh minh. Neu toi tiep tuc theo cach nay, nhung đieu đo se som xay ra voi toi, lam the nao toi co the chuyen van đe nay hoac van đe khac, đe tao ra mot mon an ngon cua no, nghia la, phu hop voi cac quy tac đoi am, voi đac thu cua cac nhac cu khac nhau...Buc thu gia mao cua Rochlitz cung đa đuoc su dung trong nghien cuu truoc đo đe cung co niem tin vao cau chuyen (nhung duong nhu la khong chinh xac) rang Mozart co the sang tac hoan toan dua vao tri nho cua minh ma khong can su dung đan phim hoac cac ban phac thao:Tat ca nhung đieu nay đa bung chay tam hon toi. Va mien la toi khong bi quay ray, thi ban than cua toi tu mo rong, tro nen co phuong phap hoa va xac đinh, va toan bo, mac du dai nhung gan nhu đa hoan thien va hoan chinh trong tam tri toi, đe toi co the thu nghiem no, giong nhu mot trong nhay mat la mot buc tranh đep hoac mot buc tuong đep. Toi cung khong nghe thay cac đoan nhac lien tuc trong tri tuong tuong cua minh, nhung toi nghe thay chung, nhu no von co, tat ca cung mot luc... Khi toi tiep tuc viet ra nhung y tuong cua minh, toi lay ra khoi ky uc cua minh nhung gi truoc đay đa đuoc thu thap vao no, theo cach toi đa đe cap. Vi ly do nay, viec viet ra giay đuoc thuc hien đu nhanh, vi moi thu, nhu toi đa noi truoc đay, đa hoan thanh; va no hiem khi khac tren giay so voi nhung gi trong tuong tuong cua toi.Noi dung cua buc thu Rochlitz đuoc chuyen tiep boi cac nha chuc trach nhu nha toan hoc Henri Poincare va nhac si Albert Lavignac  va co anh huong lon đen quan điem pho bien ve qua trinh sang tac cua Mozart. Vao cuoi nam 1952, mot tap tai lieu thu thap đuoc tu mot hoi nghi chuyen đe ve qua trinh sang tao đa tai hien buc thu, mac du voi loi canh bao rang "tinh xac thuc cua buc thu nay van con bi nghi ngo".
Mac du buc thu đa co anh huong trong cac quan niem lich su ve Mozart, nhung buc thu gan đay khong đuoc coi la mot mo ta chinh xac ve mot qua trinh sang tac cua Mozart.  Mat khac, van khong co ly do gi đe cho rang ngay ca khi Rochlitz co gia mao buc thu, thi ong cung muon xuyen tac nhung gi ong biet ve hoat đong sang tac thuc te cua Mozart hon la ong muon xuyen tac chu viet tay cua Mozart. Hon nua, đe ho tro truc tiep cho loi ke cua Rochlitz, nguoi viet tieu su đau tien cua Mozart, nguoi cong tac voi vo cua Mozart, đa thong nhat mo ta ve phuong phap Mozart đa sang tac:Mozart đa viet moi thu de dang va nhanh chong, đieu ma co le tu cai nhin đau tien tao cam giac la bat can hoac voi vang. Va trong khi viet, ong ay khong bao gio đong đen cay đan klavier. Tri tuong tuong cua ong ay đa trinh bay toan bo tac pham, khi no đen voi Mozart mot cach ro rang va song đong...Trong khung canh yen tinh cua bong đem, khi khong co chuong ngai nao can tro tam hon ong, suc manh tri tuong tuong cua Mozart tro nen bung chay voi hoat đong song đong nhat, va boc lo tat ca nhung giai đieu phong phu ma thien nhien đa đat trong tam hon ong... Chi nhung nguoi đa nghe Mozart vao nhung thoi điem đo moi biet đuoc chieu sau va toan bo tam voc thien tai am nhac cua ong: Khi tinh than đuoc tu do va khong phu thuoc vao moi lo lang, tinh than cua ong moi co the bay bong trong nhung chuyen bay tao bao đen nhung đinh cao nhat cua nghe thuat.


Ghi chu Chu thich Nguon

Braunbehrens, Volkmar (1990). Mozart in Vienna: 1781–1791. New York: Grove Weidenfeld.
Deutsch, Otto Erich (1965). Mozart: A Documentary Biography. Stanford, California: An ban cua Đai hoc Stanford.
Irving, John (2006). "Sonatas". Trong Cliff Eisen (bien tap). The Cambridge Mozart Encyclopedia. Cambridge: An ban cua Đai hoc Cambridge.
Keefe, Simon P. (2006). "Rochlitz, (Johann) Friedrich". Trong Cliff Eisen (bien tap). The Cambridge Mozart Encyclopedia. Cambridge: Cambridge University Press.
Konrad, Ulrich (2006). "Compositional method". Trong Cliff Eisen (bien tap). The Cambridge Mozart Encyclopedia. Cambridge: Cambridge University Press.
Niemetschek, Franz (1798). Leben des K.K. Kapellmeisters Wolfgang Gottlieb Mozart, nach Originalquellen beschrieben (bang tieng Đuc).
Solomon, Maynard (1995). Mozart: A Life. New York: Harper Perennial.
Zaslaw, Neal (1994). "Mozart as a working stiff". Trong James M. Morris (bien tap). On Mozart. Cambridge University Press. Mot khang đinh co anh huong ve tinh thuc tien cua đong co sang tac cua Mozart, bac bo nhung quan niem cu la lang man hoa va phi thuc te.


Đoc them Konrad, Ulrich "Mozart đa đi ve sang tac nhu the nao: Mot goc nhin moi" trong Ban tin cua Hiep hoi Mozart Hoa Ky, Tap VIII, So 2 (ngay 27 thang 8 nam 2004) (ban dich tieng Anh ve phan tong quan trong cuon sach nam 1992 cua ong)
Konrad, Ulrich (1992) "Mozarts Schaffensweise", Gottingen: Vandehoeck & Ruprecht. (Abhandlungen der Akademie der Wissenschaosystem zu Gottingen Philologisch-Historische Klasse 3. Ban nhac gap 201)


Lien ket ngoai Verzeichnuss aller meiner Werke (Mozart's Thematic Catalogue) Luu tru ngay 7 thang 9 nam 2011 tai Wayback Machine, Thu vien Anh