Giang To (江苏) la mot tinh ven bien o phia đong Cong hoa Nhan dan Trung Hoa. Gian xung cua Giang To la "To" (苏, su), tuc chu thu hai trong ten tinh. Nam 2018, Giang To la tinh đong thu nam ve so dan voi 80,4 trieu dan, tuong đuong voi Tho Nhi Ky va GDP đung thu hai ve kinh te Trung Quoc đat 9,29 nghin ti NDT (1,40 nghin ti USD) tuong đuong voi Uc.
Giang To co mat đo dan so cao nhat trong so cac tinh cua Trung Quoc, va xep thu 4 trong so cac đon vi cap tinh, chi sau Thuong Hai, Bac Kinh va Thien Tan. Vao đau thoi Nha Thanh, Giang To thuoc tinh Giang Nam, đen nam Khang Hi thu 6 (1667), trieu đinh đa tach tinh Giang Nam thanh Giang To va An Huy.
Giang To giap voi Son Đong o phia bac, giap voi An Huy o phia tay, giap voi Chiet Giang va Thuong Hai o phia nam. Giang To co đuong bo bien dai 1.000 kilomet (620 mi) doc theo Hoang Hai va mot phan bien Hoa Đong, Truong Giang chay qua va đo ra bien o nam bo Giang To. Tu sau khi Trung Quoc tien hanh cai cach mo cua, Giang To la mot điem nong ve phat trien kinh te va hien co GDP binh quan đau nguoi cao nhat trong so cac tinh tai Trung Quoc. Tuy nhien, co su chenh lech phat trien giua vung phia nam giau co va vung phia bac con mang tinh nong thon cao.


Lich su = Co đai =
Thoi thuong co, nam bo Giang To nam cach xa trung tam cua nen van minh Hoa Ha co (Thiem Tay, Ha Nam va Son Tay). Khu vuc Hoang Hoai va Giang Hoai thoi co la que huong cua nguoi Hoai Di. Tai khu vuc To Chau-Vo Tich-Thuong Chau đa xuat hien cac nen van hoa: Khoa Ho Kieu (跨湖桥), Ma Gia Banh (马家浜), Tung Trach (松泽), Luong Chu (良渚), Ma Kieu (马桥); tai khu vuc Ninh Tran ton tai van hoa Ho Thuc (湖熟). Trong truyen thuyet lich su Trung Quoc ve thuy to cua toc Hoa Ha, Nghieu la mot trong Ngu Đe, theo truyen thuyet thi Nghieu sinh ra o phia nam cua Tam A (co quan điem cho rang nay la tay bac Cao Buu hoac phu can ho Cao Buu o Thien Truong).


= Thoi Chu =
Thoi Tay Chu, tiep xuc giua Giang To va Trung Nguyen đa gia tang, tren đia ban Giang To khi đo đa co mot vai nuoc chu hau nhu Vu (邘), Chung Ngo (钟吾), Banh (彭). Đac biet la tai nam bo Giang To đa noi len mot nuoc chu hau cuong thinh la Ngo voi đo thanh đat tai Co To (姑苏, nay la To Chau). Nuoc Ngo tung đuoc nuoc Tan giup đo đe lam mot đong minh chong lai nuoc So, ve sau Ngo vuong Hap Lu cua nuoc Ngo đa tro thanh mot trong Ngu Ba thoi Xuan Thu. Duoi thoi Hap Lu, giua Ngo va So đa xay ra nhieu cuoc chien tranh, So Chieu vuong bi nuoc Ngo lien tuc uy hiep nen đa phai doi bo Sinh đo đi đong đo o đat Nhuoc. Nuoc Ngo tuy khong chiem đuoc nuoc So nhung đa tro nen lon manh, nuoc So suy yeu, bi mat vi the trong khu vuc.

Nhan luc Ngo-So giao chien, nam 505 TCN, nuoc Viet o phia nam đa đua quan xam lan nuoc Ngo. Nam 496 TCN, Ngo vuong Hap Lu đa đua quan đi đanh nuoc Viet đe tra thu, tuy nhien Hap Lu đa bi trung ten trong thuong trong tran chien nay va ve đen đat Ngo thi chet, truoc khi chet, ong ta đa dan chau trai la Phu Sai,con the tu Ba đa mat som(theo truyen đong chu liet quoc) phai bao thu. Khi Phu Sai len noi ngoi vua nuoc Ngo đa tich cuc luyen quan đe đanh Viet. Nam 494 TCN, Phu Sai đich than mang quan đi đanh nuoc Viet. Quan Ngo đa đai pha quan Viet (Viet vuong Cau Tien chi huy) o Phu Tieu tai vung Thai Ho. Sau đo, Phu Sai con đem quan Ngo đi đanh nuoc Te.Viet vuong Cau Tien vi muon tra thu nen sau đo đa lap ke đem thoc đa hap chin roi phoi kho đe tra no cho nuoc Ngo, Ngo vuong Phu Sai thay hat lua cang may nen đa phat nhung hat lua nay cho dan Ngo gieo trong, nam đo nuoc Ngo gap nan đoi lon, dan chung đeu oan gian Phu Sai. Nam 484 TCN, Phu Sai lai mang quan tu bien tien len phia bac đanh bai nuoc Te. Đau nam 483 TCN, Phu Sai hop chu hau o Hoang Tri, muon tranh ngoi ba chu cua nuoc Tan. Trong khi hoi chu hau chua xong thi thang 6 nam đo, Viet Cau Tien mang quan đanh up nuoc Ngo. Tuy nhien, Phu Sai van co tranh ngoi ba voi Tan Đinh cong. Cuoi cung nuoc Tan yeu the hon, Tan Đinh cong phai thua nhan Phu Sai o hang tren. Nam 475 TCN, Cau Tien tien đanh Ngo voi quy mo lon, quan Viet bao vay đo thanh nuoc Ngo suot hai nam, cuoi cung nuoc Ngo bi nuoc Viet tieu diet. Diet xong nuoc Ngo, Cau Tien lai đua quan vuot Hoai Ha đe hop voi cac nuoc chu hau tai Trung Nguyen o Tu Chau, thien tu nha Chu cung mang le vat đen tang Cau Tien. Tu đo, quan Viet hoanh hanh suot dai Giang Hoai, cac nuoc chu hau đeu cong nhan Viet la ba chu. Sau khi diet Ngo, nuoc Viet đa thien đo đen đat Ngo (nay la To Chau). Sau Cau Tien, nuoc Viet dan suy yeu truoc su noi len cua That hung trong thoi Chien Quoc. Vao nam 334 TCN, nuoc Viet duoi thoi Vo Cuong (無彊) cuoi cung đa bi nuoc So đanh bai va sap nhap. Nam 223 TCN, tuong nuoc Tan la Vuong Tien sau khi diet nuoc So đa tien vao vung đat Viet.


= Thoi Tan =
Nam 222 TCN, Tan Thuy Hoang đa lay đat Ngo va Viet đe thanh lap Coi Ke quan, lay Ngo huyen (ngay nay la To Chau) lam quan ly. Nam 211 TCN, Tan Thuy Hoang đa phan đat nuoc thanh 36 quan, phan tay bo Coi Ke quan thanh Co Chuong quan. Nam 210 TCN, Tan Thuy Hoang đa tien hanh tuan du tai mot khu vuc thuoc Coi Ke (song nay thuoc Chiet Giang).
Vao cuoi thoi nha Tan, Hang Vu (la nguoi Tuc Thien) va thuc phu Hang Luong đa day binh phan Tan tai Ngo Trung cua Coi Ke, Hang Luong tu xung lam thai thu Coi Ke, Hang Vu lam ki tuong, chieu hang cac huyen trong quan. Sau đo, tuong Thieu Binh cua Tran Thang đa gia lam menh lenh cua chua cong đe phong Hang Luong lam Thuong tru quoc nuoc So va giuc Hang Luong tien đanh Tan. Hang Luong ben đem tam nghin nguoi, vuot Truong Giang đi ve huong tay. Nam 206 TCN, Hang Vu đa cong nhap kinh đo Ham Duong cua Tan, giet chet Tan Tu Anh, tu lap lam Tay So Ba vuong, lay Banh Thanh lam kinh đo, phan phong thien ha.


= Thoi Han =
Vao thoi Han so, tai vung Giang Chiet đa hinh thanh nuoc chu hau Kinh (荆). Song do Han Cao To Luu Bang gay hai đen đat Ngo nen dan Coi Ke khong phuc tung hoang quyen, trieu đinh đa phai mot hoang than la Luu Ti (刘濞) đen lam Ngo vuong, thong tri tren danh nghia khu vuc nay la phia nam Hoai Ha cua Giang To va đai bo phan Chiet Giang (thuc te Luu Ti thong tri phan lon Coi Ke quan, Đan Duong quan, Quang Lang quan). Tuy nhien, Luu Ti long da co da tam nen sau khi the tu cua minh bi thai tu Luu Khai giet chet đa phat đong That quoc chi loan. Đe co danh nghia khoi binh, Luu Ty cong bo hich van, giuong cao khau hieu diet tru gian than Tieu Tho, "lam sach cho canh vua" bo cao cho thien ha biet. Tuy nhien, ngay tai cac nuoc muu phan cung co cac đai than phan đoi. Tai nuoc Ngo, Luu Ty giet het cac quan lai Nha Han phan đoi minh tu thai thu tro xuong. Ngo vuong ra lenh tong đong vien trong nuoc, noi rang minh đa 60 tuoi, nguoi con trai ut len 16, do đo huy đong đan ong trong nuoc Ngo tu 16 đen 60 tuoi phai ra tran đi đanh trieu đinh Han. Tong so quan Ngo huy đong đuoc hon 20 van nguoi. Sau khi thua tran va phan lon quan Ngo đau hang quan trieu Han va nuoc Luong, Ngo vuong Ti đa bo chay qua Truong Giang, đen Đan Đo (nay la phia đong Tran Giang), co y giu Đong Au đe the thu. Do trieu đinh Nha Han treo giai thuong 1000 can vang cho ai lay đuoc đau Luu Ty va sai su gia đen Đong Au thuyet phuc giet Ngo vuong, nguoi Đong Au đa hanh thich roi cat thu cap Ngo vuong đem ve Truong An dang Han Canh Đe.
Sau đo, vao thoi Han, tuyet đai bo phan Giang To thuoc ve hai chau: phia bac Truong Giang thuoc Tu chau thu su bo, phia nam Truong Giang thuoc Duong chau thu su bo. Tai bac bo Giang To ngay nay, trieu đinh đa thiet lap nuoc So voi 4 huyen (đo thanh nay thuoc Tu Chau), nuoc Tu Thuy voi 2 huyen (đo thanh nay la phu can Tu Duong), nuoc roi quan Quang Lang voi 4 huyen (tri so nay la phu can Duong Chau), Lam Hoai quan voi 18 huyen (tri so nay thuoc phu can Tu Hong), Đong Hai quan voi 13 huyen (tri so nay thuoc Đam Thanh cua Son Đong), Cong Du huyen cua Lang Da quan (tri so nay thuoc Chu Thanh cua Son Đong). Duong chau bao trum nam bo Giang To, phan lon An Huy, Chiet Giang, Giang Tay va Phuc Kien, tai nam bo Giang To ngay nay co 7 huyen thuoc Coi Ke quan (tri so tai To Chau ngay nay) va 5 huyen thuoc Đan Duong quan (tri so nay thuoc Tuyen Thanh cua An Huy.


= Tam Quoc =
Thoi Tam Quoc, Tu chau khi đo bao gom đai bo phan phia bac Truong Giang cua Giang To va mot phan nho phia nam Son Đong tung thuoc ve Đao Khiem,Luu Bi (2 lan) truoc khi roi vao Tao Nguy con vung Hoai Nam va Giang Nam cua Giang To thuoc Duong Chau cua Đong Ngo. Nam 238, Ton Quyen đa thien đo tu Vu Xuong (Kinh Chau, Ho Bac) ve Mat Lang (Duong Chau, Giang To) va đoi ten la Kien Nghiep (Nam Kinh ngay nay). Đoan Hoai Ha chay qua Giang To tro thanh gioi tuyen giua Đong Ngo va Tao Nguy. Thoi Ton Quyen la luc Đong Ngo cuong thinh, nuoc nay đa tien hanh di dan tu phia bac va binh đinh cac bo lac thieu so, đac biet la o ha luu Truong Giang. Ton Quyen đem quan tien ve huong Đong Nam, thuc đay viec mo mang khu vuc nay va thuc hien dung hop dan toc. Đong Ngo đa khai pha vung đong bang Thai Ho o Tam Ngo (Ngo Quan, Ngo Hung, Coi Ke) va khu vuc vinh Hang Chau tiep giap voi Kien Nghiep thuoc Đan Duong quan. Cac khu vuc đon đien nong nghiep đuoc hinh thanh duoi su giam sat cua cac vo quan (Đien nong Hieu uy) tai vung Thuong Chau (nam bo Giang To). Truoc cac cuoc tan cong manh liet cua quan Tan, quan Đong Ngo tan ra va kinh đo Kien Nghiep đa that thu vao thang 3 nam 280, Ton Hao đau hang nha Tan, Đong Ngo diet vong.


= Thoi Tan va Nam-Bac trieu =

Bat đau tu nam 304, Tay Tan diet vong do loan Vinh Gia khi cac ngoai toc tai Trung Nguyen noi loan, do chien loan, đa co mot luong lon nhan khau, bao gom ca cac si toc đa di cu tu Trung Nguyen đen đong bang trung ha du Truong Giang, su goi la "y quan nam đo" (衣冠南渡), viec nay đa co tac đong sau sac đen dien mao chinh tri thoi Đong Tan, đong thoi cung giup phat trien kinh te trung ha du Truong Giang, khien trung tam kinh te cua Trung Hoa chuyen xuong phuong nam. Nam 317, Vuong Đao (王導) đa phu ta Tu Ma Due kien lap trieu Đong Tan tai Kien Khang (do nha Tan kieng huy Tan Hoai Đe Tu Ma Nghiep nen đoi thanh Kien Khang). Tu nam 420 tro đi, bon trieu đai ke tuc nhau tai phuong Nam Trung Quoc la Luu Tong, Nam Te, Luong va Tran cung đinh đo o Kien Khang, cham dut khi nha Tuy thong nhat Trung Quoc vao nam 589. Trong thoi gian nay, Hoai Ha o bac bo Giang To lai mot lan nua tro thanh gioi tuyen phan chia giua Bac va Nam, la tien tuyen trong cac cuoc chien tranh giua hai ben.


= Thoi Tuy =
Nam 589, Tuy diet Tran, mot lan nua thong nhat Nam-Bac. Nam 605, Tuy Dang Đe đa giao cong viec mo rong, keo dai Đai Van Ha cho Vu Van Khai, đe co the noi lien Trac Quan (nay la Bac Kinh) voi Hang Chau. Cong viec nay keo dai trong 6 nam va đoan kenh nam giua Truong Giang va Hang Chau đuoc đat ten la Giang Nam Van Ha (江南运河). Thoi nha Tuy, trieu đinh đa co mot chinh sach cay quyen đoi voi cac di dan Nam trieu, canh tuong tieu đieu bao trum len nhieu khu vuc tai To Nam. Ve sau, do su đau tranh cua đia chu phuong Nam, trieu đinh nha Tuy đa phai ap dung mot chinh sach on hoa hon đoi voi phuong nam, khien To Nam va cac phan khac tung nam duoi su thong tri cua Tran xuat hien canh phuc hoi. Thoi đai loan Tuy mat, quan phiet Tham Phap Hung (沈法兴) đau tien đa pha huy Duong Chau thanh, va sau đo cong nhap Giang Nam, chiem đuoc khu vuc nay la Chiet Giang va nam bo Giang To, tu xung Luong vuong. Su viec nay đa khien cho kinh te Giang Nam chiu thiet hai khong nho.


= Thoi Đuong =

Cung voi thoi ky Nha Han, thoi ky Nha Đuong la thoi ky hoang kim cua Trung Quoc. Viec cung cap luong thuc cua hoang that thoi Đuong dua vao Giang Nam, trieu đinh quy đinh vao thang 2 moi nam, thuyen van luong Giang Nam se tap trung tai Duong Chau, tu đo Duong Chau tro thanh thanh thi thuong nghiep noi tieng nhat Trung Quoc. Thoi Đuong, bo phan phia nam Truong Giang cua Giang To thuoc Giang Nam Đong đao, bo phan o phia bac Truong Giang va phia nam Hoai Ha thuoc Hoai Nam đao, bo phan o phia bac Hoai Ha thuoc Ha Nam đao.
Cuoi thoi Nha Đuong, Trung Quoc xuat hien tinh trang phien tran cat cu nghiem trong, tai Giang To đa xuat hien tinh trang đoi đau va xung đot trong mot thoi gian dai giua Hoai Nam tiet đo su (tru đia Duong Chau) va Chiet Tay quan sat su (tru đia Tran Giang).
La kinh đo cua Luc trieu, Kien Khang thoi Tuy đa o trong tinh trang bi pha hoai nghiem trong, đen thoi Nha Đuong cung khong co gi khoi sac. Đen thoi cuoi Nha Đuong, Kien Khang nam o noi giao gioi giua ba phien tran lon la Hoai Nam, Chiet Tay va Tuyen Hap, lai cang de bi pha huy trong chien tranh, đen tan khi Nam Đuong lap quoc thi thanh moi bat đau đuoc khoi phuc.


= Thoi Ngu Đai Thap Quoc =
Vao cuoi thoi Nha Đuong, tuong Duong Hanh Mat đa cat cu vung Hoai Nam, sau đo ong đuoc phong lam Hoai Nam tiet đo su nam 892. Nam 902, Duong Hanh Mat đuoc Đuong Chieu Tong phong lam Ngo vuong. Sau khi nha Hau Luong thay the Nha Đuong, truong nam cua Duong Hanh Mat la Duong Ac đa tu choi cong nhan đieu nay va van su dung nien hieu cua Nha Đuong. Tu thoi điem nay, nuoc Ngo tro thanh mot chinh the đoc lap va tu chu. Ban đau, Kinh đo nuoc Ngo đat tai Quang Lang (nay la Duong Chau) va lanh tho bao gom nam bo An Huy, nam bo Giang To, đai bo phan Giang Tay, Ho Nam cung đong bo Ho Bac. Kinh đo sau nay đuoc chuyen toi Kim Lang (nay la Nam Kinh).
Trong luc đo, cuc nam cua Giang To (khu vuc To Chau ngay nay) thuoc quyen cai quan cua Tien Luu. Sau khi Nha Đuong diet vong, Tien Luu cung tu xung Ngo Viet vuong, lap ra nuoc Ngo Viet, kinh đo nuoc nay đat tai tai Tay Phu (nay la Hang Chau). Lanh tho Ngo Viet gan nhu bao gom toan bo lanh tho nuoc Viet thoi Xuan Thu, chu khong bao gom đat cua nuoc Ngo thoi đo – đieu nay dan toi nhung loi cao buoc cua Duong Ngo rang Ngo Viet co muu đo đoi voi lanh tho cua ho, va ten goi nay la nguon goc cua cac cang thang trong nhieu nam giua hai quoc gia. Ngo Viet cuoi cung đa sap nhap vao Tong mot cach tuong đoi hoa binh.
Tu Tri Cao, ten that Ly Bien, ban đau la con nuoi Duong Hanh Mat. Tuy nhien đen nam 937, ong đa chinh thuc chiem đoat quyen hanh cua nuoc Ngo, cho rang minh thuoc dong doi hoang toc Nha Đuong nen đa cai lai sang ho Ly, tu xung Hoang đe, lap nen nuoc Nam Đuong. Kinh đo Nam Đuong đuoc đat o Kim Lang (cung goi la Tay Đo), ngay nay la Nam Kinh. Nuoc Nam Đuong nam bat thoi co, diet An (mot chinh quyen ly khai khoi Man) va ca Man vao nam 945, thon tinh nuoc So nam 951. Sau khi nha Hau Chu thay nha Hau Han, Hau Chu The Tong (Sai Vinh) mang quan nam tien, đanh cho Nam Đuong đai bai. Sau hai cuoc chien nam 956 va 958, Nam Đuong bi mat phan đat Giang Bac, chi co cum ve Giang Nam. Ly Canh phai xung than, lam chu hau voi Hau Chu va tu bo nien hieu rieng, dung nien hieu cua Hau Chu. Nam 976, Tong Thai To cat quan đanh Nam Đuong, bat vua Nam Đuong la Ly Duc ve Bien Kinh. Nuoc Nam Đuong diet vong.
Trong thoi Ngu Đai Thap Quoc, đai bo phan vung Hoai Bac cua Giang To thuoc quyen cai quan cua Ngu Đai.


= Thoi Tong =
Duoi su cai tri cua trieu đinh Nha Tong, giai tang thuong nhan giau co cung nhu kinh te cong thuong nghiep cua Giang To co su phat trien nhanh chong, cac thanh thi chu yeu nhu To Chau va Duong Chau đa phat trien thanh cac trung tam thuong nghiep noi bat. Duoi thoi Tong, đia ban Giang To ngay nay phan thuoc bon lo, cu the nhu sau: Giang Ninh phu (nay la Nam Kinh) thuoc Giang Nam Đong lo; To Chau, Thuong Chau, Nhuan Chau thuoc Luong Chiet Tay lo; Duong Chau, Hoai An, Thai Chau, Hai Chau, Tu Chau, Thong Chau, Chan Chau thuoc ve Hoai Nam Đong lo; Tu Chau thuoc Kinh Đong Tay lo.
Nam 1127, nha Kim cua nguoi Nu Chan sau khi chinh phuc Hoa Bac đa tien đen vung Hoai Ha o bac bo Giang To, Hoai Ha sau đo tro thanh bien gioi giua trieu Kim o phia bac va trieu Nam Tong o phia nam. Thoi Nam Tong, Kinh Đong Tay lo bi bai bo, con Hoai Nam Đong lo, Giang Nam Đong lo, Luong Chiet Tay lo van ton tai song ranh gioi co su đieu chinh.


= Thoi Nguyen =
Nam 1279, nguoi Mong Co chiem linh Trung Quoc. Ban đau, trieu đinh Nha Nguyen sap nhap Luong Chiet lo va Luong Hoai lo, thiet lap Giang Hoai đang lo hanh trung thu tinh, cai quan Luong Hoai (Hoai Nam Đong lo va Hoai Nam Tay lo), Luong Chiet (Luong Chiet Tay lo va Luong Chiet Đong lo), tinh hoi đat tai thu phu cua Hoai Nam Đong lo truoc đay la Duong Chau. Đen nam Chi Nguyen thu 21 (1284) thoi Nguyen The To, do khong thuan loi ve mat đia ly va dan su, trieu đinh Nha Nguyen đa chuyen tinh hoi đen Hang Chau. Đen nam Chi Nguyen thu 22 (1285), trieu Nguyen cat Giang Bac đe nhap vao Ha Nam Giang Bac đang xu hanh trung thu tinh, phan đat truoc đay thuoc Luong Chiet lo thi thanh lap Giang Chiet đang xu hanh trung thu tinh.


= Thoi Minh =

Nam 1368, Chu Nguyen Chuong đa lap nen Nha Minh, ban đau trieu đinh nay đinh đo o Nam Kinh. Trieu đinh Minh sau đo đa đua cac phu va truc le chau tai khu vuc thuoc hai tinh An Huy va Giang To ngay nay nam duoi quyen cai tri truc tiep cua trung uong, goi la "Truc Le". Nam Vinh Lac thu 19 (1421), Minh Thai Tong Chu Le sau khi thien đo đen Bac Kinh đa cai "Truc Le" thanh "Nam Truc Le". Khi đo, khu vuc thuoc tinh Giang To ngay nay ton tai 7 phu, trong đo co 5 phu o Giang Nam la: Ung Thien phu (Nam Kinh), To Chau phu, Tung Giang phu, Thuong Chau phu va Tran Giang phu, o Giang Bac co 2 phu la Duong Chau phu va Hoai An phu.
Thoi Minh, kinh te va van hoa cua Giang To phat trien o thoi đinh cao: Nam Kinh cung co đuoc vi the "kinh thanh" ben canh Bac Kinh; To Chau va Tung Giang dua tren nganh det phat trien van tiep tuc nam giu vi the la trung tam kinh te cua toan Trung Quoc, tro thanh khu vuc co trinh đo cong nghiep hoa va đo thi hoa cao nhat trong so cac đia phuong, cac thanh thi lon nho xuat hien o nhieu noi, gia đat o muc cao, tien thue nop cho trieu đinh đung hang đau ca nuoc.
Cung vao thoi Minh, trinh đo phat trien van hoa cua Giang To cung đung hang đau tai Trung Quoc. Trong mot thoi gian dai, Giang To la noi san sinh mot ty le lon trang nguyen trong cac ky thi khoa cu. Đoi voi toan Trung Quoc, cac phong cach van hoa va quan điem tham my tai Giang To co anh huong sau rong. Duong Chau va Hoai An nam tren tuyen Đai Van Ha noi kinh thanh va Hang Chau (tuyen van chuyen luong thuc tu phuong Nam len kinh thanh) va la điem khong che mau dich muoi an, nam trong so cac thanh thi phon hoa nhat o phia bac Truong Giang tai Trung Quoc khi đo.


= Thoi Thanh =

Sau khi kinh đo Bac Kinh bi Ly Tu Thanh chiem đuoc vao nam 1644. Mot so hoang toc va quan lai Nha Minh đa tim cach di cu lanh nan ve phia nam Trung Quoc va tap hop luc luong con lai xung quanh Nam Kinh, kinh đo thu hai cua Nha Minh, lap nen nha Nam Minh. Đen nam Thuan Tri thu 2 (1645), quan Thanh do Đa Đac lanh đao đa đua quan xuong phia nam, Su Kha Phap đa chi huy quan tu tran cua Nam Minh chong lai va thang đuoc mot so tran. Tuy nhien, luc nay trieu đinh Nam Minh lai luc đuc, tuong Ta Luong Ngoc đa đua quan tu Vu Xuong tien đanh Nam Kinh, Ma Si Anh so hai nen đa goi quan tu tran phai tu Giang Bac tro ve đoi pho. Su Kha Phap hieu ro rang quan Thanh đa ap sat, khong nen doi Duong Chau, song bat đac di van quyet đinh vuot Truong Giang ung cuu. Khi hay tin Ta Luong Ngoc đa bi đanh thua, ong lai vuot Truong Giang, song luc nay quan Thanh đa ap sat Duong Chau. Su Kha Phap ban hich keu goi moi nguoi đem binh ve cuu thanh Duong Chau song khong ai huong ung. Đa Đac sau đo da ra lenh bao vay va tien đanh Duong Chau suot ngay đem, quan va dan trong thanh kien quyet chong lai. Cuoi cung, Đa Đac lenh cho ban phao vao thanh, tuong thanh dan sup đo roi vo, quan Thanh xong vao thanh Duong Chau. Đa Đac thay quan Thanh bi thuong vong qua lon khi cong thanh nen đa quyet đinh lam co toan bo dan trong thanh, cuoc đai tan sat keo dai trong suot muoi ngay, su goi la Duong Chau thap nhat (揚州十日).
Sau khi Duong Chau that thu, quan Thanh đa tien đen Nam Kinh, chinh quyen Hoang Quang Đe bi tieu diet. Sau đo, quan Thanh bat toan the dan chung Giang Nam phai theo phong tuc Man Thanh nhu phai cao toc o phia truoc đau va đe bim toc o phia sau, ai trai lenh se bi chem, khien nhan dan Giang Nam bat binh. Quan dan Gia Đinh đa chong lai quan Thanh trong ba thang, bi quan Thanh tan sat ba lan voi hon 20.000 nguoi chet, su goi la Gia đinh tam đo (嘉定三屠).
Trieu Thanh cung đoi "Nam Truc Le" thanh Giang Nam tinh. Đen nam Khang Hy thu 6 (1667), trieu Thanh lai chia Giang Nam thanh hai tinh Giang To va An Huy. Khi đo, tuan phu nha mon cua Giang To tru tai To Chau va bao gom cac phu Giang Ninh, To Chau, Hoai An, Duong Chau, Tu Chau, Thong Chau, Tran Giang, Trung Giang (nay la Thuong Hai), đai the tuong tu nhu tinh Giang To hien nay. Ngoai ra, trieu Thanh cung quy đinh tiet chet Luong Giang tong đoc tru tai Nam Kinh va pham vi bao gom ba tinh Giang To, An Huy va Giang Tay. Tu nam 1780 tro ve truoc, An Huy bo chinh su truong ki tru tai Nam Kinh, đen nam 1780 thi moi chuyen đen tinh hoi An Khanh. Tai Nam Kinh, thiet lap chuc Giang Ninh bo chinh su, Giang To bo chinh su tru tai To Chau va quan ly vung To Nam, Giang To hoc chinh tru tai Giang Am.
Luong Hoai diem van su tru tai Duong Chau, phu trach quan ly diem truong Luong Hoai, mot diem truong trong yeu cua đat nuoc. Pham vi tieu thu theo quy đinh bao gom 4 tinh trung du Truong Giang la Ho Nam, Ho Bac, Giang Tay va An Huy, cung voi nam bo Ha Nam, Giang Ninh phu va cac phu o phia bac Truong Giang cua Giang To. Bon phu o nam bo Giang To la To Chau, Tung Giang, Thuong Chau va Tran Giang chiu su quan ly ve muoi cua Luong Chiet Giang Nam diem van su ti tru tai Hang Chau.
Thoi Thanh, tai khu vuc duyen hai Giang To da thiet lap them ba truc le chau la: Thai Thuong, Thong Chau va Hai Chau, thang Tu Chau tu cap truc le chau thanh cap phu. Do dan so gia tang voi so luong lon, nhieu huyen o nam bo Giang To đa chia đoi song van chung huyen thanh (đen thoi Dan Quoc moi bai bo đieu nay), trong thanh To Chau tham chi con co huyen nha cua ba huyen la Ngo, Truong Chau va Nguyen Hoa.
Trong nhung nam 1840, Giang To bat đau chiu anh huong cua phuong Tay. Nam 1843, theo đieu uoc Nam Kinh, mot khu vuc it đuoc biet đen o đong nam Giang To la Thuong Hai đa tro thanh mot thuong cang hiep uoc, ve sau tai đo đa hinh thanh nen to gioi quoc te va to gioi Phap. Thuong Hai đa nhanh chong phat trien thanh mot đai đo thi mau dich, tai chinh va quoc te hoa, đen đau the ky XX thi noi nay đa co hang trieu cu dan. Nam 1927, Thuong Hai đa chinh thuc tach ra khoi Giang To va tro thanh mot vien ha thi đoc lap. Tai Tran Giang va To Chau cung lan luot thiet lap to gioi Anh va to gioi Nhat, song voi quy mo nho hon.
Cuoi thoi Nha Thanh, nam bo Giang To tung nam duoi quyen kiem soat cua cuoc khoi nghia Thai Binh Thien Quoc. Đen nam 1853, Thai Binh Thien Quoc thien đo đen Nam Kinh va đoi ten thanh Thien Kinh. Cac tran chien quyet liet giua Nha Thanh va Thai Binh Thien Quoc đa khien Giang To chiu ton that vo cung nang ne, cac thanh thi chu yeu nhu Nam Kinh, Thanh Giang Pho (nay la Hoai An), hay cac khu pho phon hoa cua To Chau va Duong Chau, đeu bi huy diet. Sau đo, cac cu dan noi Quan thoai đa di cu đen Giang To, khien cho Nam Kinh, Tran Giang va Duong Chau khong con la vung noi tieng Ngo; vi the trung tam kinh te Trung Quoc cua To Chau cung ve tay Thuong Hai.


= Thoi Dan Quoc =

Sau khi Trung Hoa Dan Quoc đuoc thanh lap, chinh phu Quoc dan sau đo đa phe bo che đo phu, chau, thinh va phan toan tinh Giang To thanh 60 huyen. Nam 1916, sau khi Vien The Khai chet, toan bo Trung Quoc roi vao canh quan phiet cat cu. Tinh Giang To tung thuoc quyen thong tri cua Truc Le quan phiet do Truong Tong Xuong đung đau, cung quan ly khu vuc Thuong Hai voi Hoan he quan phiet tai Chiet Giang song ve sau giua hai ben đa bung phat chien tranh Giang-Chiet. Sau nhieu thang, chien tranh ket thuc voi thang loi thuoc ve Truc he. Tuy nhien, sau đo giua Truong Tong Xuong va Ton Truyen Phuong quay sang đoi mat nhau, Ton Truyen Phuong đa mo rong đia ban sang tinh Giang To. Ong ta đat tong hanh dinh tai Nam Kinh voi tu cach Đoc quan Giang To ngay 25 thang 11 nam 1925. Sau Bac phat, Giang To nam duoi quyen kiem soat cua Chinh phu Quoc dan. Trong thoi gian nay, cong thuong nghiep cua Giang Tay phat trien nhanh chong, nganh det tai Vo Tich, Nam Thong va Thuong Chau đa phat trien lon manh.
Thang 4 nam 1927, Tuong Gioi Thach đa thiet lap chinh phu trung uong tai Nam Kinh. Chinh quyen Tuong Gioi Thach quan ly mot cach thong nhat hon mot nua Trung Quoc, đong thoi đa tien hanh kien thiet hien đai hoa đat nuoc, bao gom ca xay dung mang luoi cong lo. Nam 1928, sau khi chinh phu Quoc dan chinh thuc đinh đo tai Nam Kinh, đa tien hanh kien thiet thu đo voi quy mo lon, tinh li cua Giang To đuoc chuyen đen Tran Giang vao nam 1929.
Sau khi chien tranh Trung-Nhat bung phat toan dien vao nam 1937, quan Nhat đa oanh tac du doi nhung noi nam doc theo tuyen đuong sat Ho-Ninh (Thuong Hai-Nam Kinh) nhu Tran Giang, Vo Tich, To Chau va cac thanh pho khac. Ngay 13 thang 12, quan Nhat cong ham Nam Kinh, trong vong ba thang đa co hang tram nghin thuong dan va binh linh Trung Quoc đa giai giap bi linh cua Quan đoi Đe quoc Nhat Ban sat hai.. Cac hanh đong ham hiep va cuop boc tren quy mo lon cung đa dien ra tai Nam Kinh. Cac su gia va nhan chung uoc tinh rang đa co tu 250.000 đen 300.000 nguoi bi giet trong cuoc tham sat nay.
Chinh quyen tinh Giang To tam thoi đa di doi tu Tran Giang đen Hoai An đe tranh su uy hiep cua quan Nhat, đen nam 1939, chinh quyen tinh di doi đen Hung Hoa. Nam Kinh cung la thu đo cua chinh quyen Uong Tinh Ve cho đen khi Nhat Ban đau hang vao nam 1945. Chinh quyen Uong Tinh Ve đa di doi chinh quyen tinh Giang To do minh quan ly đen To Chau. Đen nam 1944, chinh quyen Uong Tinh Ve đa thanh lap tinh Hoai Hai tai bac bo Giang To va An Huy, lay Tu Chau lam trung tam. Trong chien tranh, Tan Tu quan (do Cong san đang đieu hanh) đa tien vao To Bac, khong che mot bo phan khu vuc nong thon, tru so quan su đuoc thiet lap tai Diem Thanh.
Sau chien tranh, chinh phu Quoc dan đa hoan đo tu Trung Khanh ve Nam Kinh, song luc nay Cong san đang đa kiem soat đuoc mot bo phan khu vuc To Bac va To Trung va ho đa thanh lap chinh phu bien khu To Hoan đat tai Hoai An. Khong lau sau, noi chien Quoc-Cong bung phat, Cong san đang triet thoai khoi Giang To. Tuy nhien, đen nam 1948, nhung nguoi cong san đa gianh chien thang trong chien dich Hoai Hai o khu vuc phu can Tu Chau. Thang 4 nam 1949, quan Cong san đa de dang vuot Truong Giang va chiem Nam Kinh, chinh phu Quoc dan triet thoai đen Đai Loan.


= Thoi Cong hoa Nhan dan Trung Hoa =
Sau khi Cong hoa Nhan dan Trung Hoa thanh lap, Bac Kinh tro thanh thu đo. Ban đau, Giang To đuoc phan thanh hanh thu To Bac va hanh thu To Nam, song đen nam 1953 thi lai hop lai thanh tinh Giang To, tinh li đat tai Nam Kinh. Ranh gioi giua Giang To va An Huy cung co đieu chinh nho: hai huyen Hu Di va Tu Hong đuoc chuyen cho Giang To, nguoc lai, hai huyen Tieu va Nang Son cua Tu Chau thi đuoc chuyen sang cho An Huy.
Đen đau thap nien 1980, cac xi nghiep tai nam bo Giang To kha phat trien, To Nam tro thanh khu vuc giau co va phat trien nhat Trung Quoc luc đo. Tuy nhien, trong thoi ky đau cai cach mo cua, tam điem kinh te la vung ven bien đong nam, nhat la tai tinh Quang Đong, đieu nay đa khien Giang To dan bi tut lai phia sau. Kinh te Giang To vao cuoi thap nien 1980 va đau thap nien 1990 roi vao tinh trang đinh tre. Tuy nhien, đen đau thap nien 1990, trung tam kinh te cua vung đong bang chau tho Truong Giang la Thuong Hai đa nhan đuoc su quan tam to lon, cac thanh thi o nam bo Giang To gan gui voi Thuong Hai nhu To Chau va Vo Tich cung phat trien nhanh chong. Trong cung thoi ky, xuat hien dong von đau tu nuoc ngoai đo vao To Nam voi so luong lon, kinh te Giang To tu đo xuat hien chenh lech phat trien giua nam va bac. Thuc luc kinh te tong hop cua Nam Kinh cung co su đot pha, đung hang đau tai Giang To. Khu cong nghiep Trung Quoc-Singapore tai To Chau la khu phat trien kinh te-ky thuat cap quoc gia.


Đia ly Giang To nam o phia đong đai luc Trung Quoc, gioi han tu 116°22'-121°55' kinh Đong, 30°46′-35°07′ vi Bac. Co Truong Giang va Hoai Ha chay qua o phia nam va bac, đong giap Hoang Hai, đong nam giap Thuong Hai, nam giap Chiet Giang, tay giap An Huy, bac giap Son Đong. Giang To nam o vung chuyen giao giua mien Bac va mien Nam Trung Quoc, khi hau va tham thuc vat mang ca đac điem cua phuong Bac va phuong Nam. Giang To co dien tich 102.600 km², la tinh co dien tich nho thu hai Trung Quoc, chi sau Hai Nam. Đuong ranh gioi tren đat lien cua tinh Giang To dai 3.383 km, cung voi 954 km đuong bo bien.


= Đia hinh =

Đai bo phan Giang To la đong bang phu sa ha du Truong Giang va Hoai Ha, đia the toan tinh nhin chung la kha thap va bang phang, cung la tinh thap va bang phang nhat tai Trung Quoc. Dien tich vung đong bang tai Giang To la tren duoi 70.000 km², chiem 69% dien tich toan tinh; vung mat nuoc chiem 17% dien tich cua tinh, đoi nui thap chiem 14% dien tich cua tinh va tap trung tai tay nam va bac bo. Đinh Ngoc Nu (玉女峰) tren Hoa Qua Son thuoc Lien Van Cang la điem cao nhat Giang To voi cao đo 624,4 met tren muc nuoc bien. Hoa Qua Son tai Giang To đuoc cong nhan tuong đoi rong rai la nguyen mau cua Hoa Qua Son trong Tay du ky.


= Song ho =
Hau het cac khu vuc tai Giang To đeu co he thong thuy kha phat trien, dien tich mat nuoc cua toan tinh la 17.300 km², chiem mot ty le lon trong tong dien tich va đung đau trong so cac tinh tai Trung Quoc. Đac biet la o khu vuc đong bang Thai Ho o phia nam cua Truong Giang va đong bang Ly Ha Ha o giua Truong Giang va Hoai Ha, cac song va kenh rach hinh thanh mot mang luoi vo cung day đac.
Truong Giang la song lon nhat tai Giang To, chay theo huong đong-tay, đoan chay qua Giang To cua Truong Giang dai 425 km. Truong Giang phan Giang To thanh hai phan bac va nam. Tren đia ban Giang To, co song Tan Hoai nhap vao Truong Giang tai Nam Kinh. Trong lich su, Hoai Ha tung chay qua trung bac bo Giang To roi đo ra Hoang Hai, tuy nhien, ke tu nam 1194 thi Hoang Ha đa đoat mat đuong thong ra bien cua Hoai Ha. Đen nam 1885, khi Hoang Ha lai chuyen dong len phia bac đe đo ra Bot Hai, Hoai Ha khong con co the thong ra bien qua đuong cu đuoc nua, ma phai theo ho Hong Trach, ho Cao Buu cung Đai Van Ha đe đo nuoc vao Truong Giang. Cac song lon khac tai Giang To la song Nghi (沂河), song Thuat (沭河) va song Tu (泗水).
Ngoai cac dong chay tu nhien, Giang To cung co rat nhieu kenh. Trong đo Kinh-Hang Đai Van Ha trai dai 718 km tu nam đen bac cua tinh, co ca thay 8 đia cap thi tai Giang To nam ven tuyen Kinh-Hang Đai Van Ha, trong đo co cac danh thanh trong lich su va van hoa Trung Quoc nhu To Chau hay Duong Chau. Ngoai ra, Giang To con co cac kenh noi danh khac nhu kenh thuy loi To Bac (苏北灌溉总渠, dan nuoc tu Hoai Ha ra bien theo dong chay cu) va Thong Duong Van Ha (通扬运河).
Giang To la tinh tap trung nhieu ho nhat Trung Quoc, voi tren 290 ho lon nho, tong dien tich mat ho cua toan tinh Giang To la 6.853 km², chiem ty le 6% dien tich, đung đau ca nuoc. Trong đo cac ho co dien tich tren 1000 km² la Thai Ho (2250 km²) va ho Hong Trach (2069 km²), đung vi tri thu 3 va thu 4 trong nam ho nuoc ngot lon nhat Trung Quoc. Cac ho co dien tich tu 100–1000 km² co ho Cao Buu (高邮湖), ho Lac Ma (骆马湖), ho Thach Cuu (石臼湖), ho Cach (滆湖), ho Bach Ma (白马湖) va ho Duong Trung (阳澄湖). Cac ho co dien tich tu 50–100 km² tai Giang To gom ho Truong Đang (长荡湖), ho Thieu Ba (邵伯湖), ho Đien Son (淀山湖), ho Co Thanh (固城湖). Cac ho tai Giang To khong chi la mot nguon nuoc quan trong ma con la nhung noi co nguon loi thuy san, co gia tri trong giao thong đuong thuy. Voi mot tinh co đia the thap nhu Giang To, cac ho nuoc con co tac dung chua nuoc trong cac con lut lon.


= Khi hau =
Hau het Giang To nam trong đoi khi hau can nhiet đoi am (Cfa hay Cwa trong phan loai khi hau Koppen), va bat đau chuyen sang đoi khi hau luc đia am (Koppen Dwa) o xa ve phia bac. Giua cac mua co su phan biet ro rang, voi nhiet đo trung binh tu −1 đen 4 °C (30 đen 39 °F) vao thang 1 đen 26 đen 29 °C (79 đen 84 °F) vao thang 7. Mua roi thuong xuyen giua mua xuan va mua he (mai vu), cac con bao nhiet đoi cung voi mua bao xuat hien vao cuoi mua he va đau mua thu. Luong mua binh quan hang nam cua Giang To la 800 đen 1.200 milimet (31 đen 47 in), tap trung chu yeu vao mua he, khi co gio mua đong nam.


Nhan khau Tinh đen cuoi nam 2011, tong so nhan khau thuong tru tai Giang To la 78,988 trieu nguoi, tang 295.000 nguoi so voi nam truoc. Trong nam, ty xuat sinh cua Giang To la 9,59‰ va ty suat tu vong la 6,98‰, đat muc tang truong tu nhien la 2,61‰. Ben canh nguoi Han chiem tuyet đai đa so, tinh Giang To co su hien dien cua toan bo 55 dan toc thieu so đuoc cong nhan tai Trung Quoc. Cac dan toc thieu so đa sinh song nhieu đoi tai Giang To la nguoi Hoi va nguoi Man.


= Ngon ngu =
Quan thoai va tieng Ngo la hai ngon ngu hay phuong ngu chinh tai Giang To. Trong đo, tieng Ngo phan bo o khu vuc đong nam ma trung tam la To Chau, Vo Tich va Thuong Chau; Quan thoai Trung Nguyen phan bo o phia tay bac, bao trum toan bo Tu Chau va vung đo thi cua Tuc Thien; Quan thoai Giao-Lieu chi đuoc noi o huyen Cong Du thuoc Lien Van Cang; cac khu vuc con lai, bao gom ca tinh li Nam Kinh, chu yeu noi Quan thoai Giang Hoai. Ngoai ra, o vung To Nam con hinh thanh mot so đao phuong ngu bat nguon tu cac di dan ngoai tinh, nhu cua tieng Man Nam.


Cac đon vi hanh chinh Giang To đuoc chia lam 13 đon vi hanh chinh, toan bo la thanh pho thuoc tinh (đia cap thi, 地级市):

Cac đon vi hanh chinh cap đia khu tren đay đuoc chia thanh 106 đon vi hanh chinh cap huyen, gom 54 quan (thi hat khu), 27 thanh pho cap huyen (huyen cap thi), va 25 huyen. Cac đon vi hanh chinh cap huyen nay lai đuoc nho thanh 1488 đon vi hanh chinh cap huong, gom 1078 thi tran (tran), 122 huong, 1 huong dan toc, va 287 phuong (nhai đao).


Kinh te Theo tinh toan so bo, tong GDP cua Giang To trong nam 2011 la 4,86043 nghin ti NDT, tang truong 11% so voi nam truoc đo. Ket cau cac khu vuc trong nen kinh te cua tinh cung tien trien theo huong uu hoa, nam 2011, khu vuc mot cua nen kinh te đat gia tri 306,48 ti NDT, tang truong 4%; khu vuc hai cua nen kinh te đat gia tri 2,50238 nghin ti NDT, tang truong 11,7%; khu vuc ba cua nen kinh te đat gia tri 2,05157 nghin ti NDT, tang truong 11,1%; ty le giua ba khu vuc theo thu tu la 6,3:51,5:42,2. Cung trong nam nay, tong kim ngach xuat nhap khau cua Giang To la 539,76 ti USD, trong đo kim ngach xuat khau đat 312,6 ti USD.
Nam 2018, Giang To co 80,4 trieu dan, GDP đat 9,29 nghin ti nhan dan te (tuong ung voi 1,4 nghin ti USD), hang nhi Trung Quoc đai luc (sau Bac Kinh), hang tu toan quoc (sau Ma Cao va Hong Kong), GDP binh quan đat 115.768 nhan dan te (17.438 USD). Giang To co toi 80 trieu dan, lai đat GDP binh quan đau nguoi cao gap đoi trung binh chung the gioi, đung o vi tri rat noi bat đoi voi van đe phat trien kinh te. Chinh phu Nhan dan tinh Giang To la co quan tien hanh phat trien kinh te tinh, va Tinh truong Chinh phu Nhan dan tinh Giang To la nguoi truc tiep chi đao kinh te. Tinh co mot he thong tuoi tieu rong lon ho tro nong nghiep, chu yeu la lua gao va lua mi, ngo va lua mien. Tu rat lau, Giang To co he thong phat trien cac loai cay trong nhu bong, đau nanh, đau phong, hat vung, cay gai, tra, bac ha, tre, duoc lieu, tao, le, đao, bach qua va bao gom Thai Ho o phia nam la co so san xuat to lua chinh o Trung Quoc. Tuy nhien, linh vuc nay thuoc Khu vuc mot cua nen kinh te, chi chiem 4% kinh te Giang To, khi ma nen kinh te chu yeu nam o linh vuc cong nghiep cong nghe cao. Kinh te Giang To nam 2018 nay vuot qua ca Mexico, Indonesia, lan luot hang 15, 16 kinh te the gioi. Tang truong kinh te hang nam khoang 8%. Nen kinh te cua Giang To la lon thu bay trong so cac đon vi cap tinh tren toan cau, sau California, Anh, Tokyo, Texas, New York va Quang Đong.


= Cong nghiep =
Theo truyen thong, Giang To huong theo phat trien cac nganh cong nghiep nhe nhu det may va cong nghiep thuc pham. Tu nam 1949, Giang To cung đa phat trien cac nganh cong nghiep nang nhu cong nghiep hoa chat va vat lieu xay dung. Cac linh vuc cong nghiep quan trong tai Giang To bao gom may moc, đien tu, hoa chat va o to. Trong thoi gian gan đay, chinh quyen cung kha tich cuc đe thuc đay nganh cong nghiep nang luong mat troi va hy vong vao nam 2012, nganh nay se đat gia tri 100 ti NDT. Hien nay, Giang To la vung trong yeu tai Trung Quoc trong cac nganh đien tu, may moc, det may, hoa dau va vay lieu xay dung. Quy mo gia tri cong nghiep nam 2011 gia tang 13,8% so voi nam truoc đo, trong đo cac nganh cong nghiep nhe va cong nghiep nang lan luot co muc tang truong 11,1% va 14,8%. Cung trong nam 2011, khu vuc cong nghiep thuoc so huu nha nuoc tang truong 10,3%, khu vuc cong nghiep tap the tang truong 5,3%, khu vuc cong nghiep theo che đo co phan tang truong 13,9%, khu vuc đau tu nuoc ngoai (bao gom ca von Hong Kong, Ma Cao va Đai Loan) tang truong 13,8%.


= Nong nghiep =
Giang To co mot lich su nong nghiep lau dai, tu 6.000 nam truoc nhung nguoi song tren vung đat ma nay la Giang To đa trong lua can va lua nuoc. Giang To la khu vuc san xuat nong nghiep trong yeu tai Trung Quoc trong mot thoi gian dai, co đuoc danh tieng "ngu me chi huong" (vung đat cua ca va gao, vung đat giau co). Giang To co mot mang luoi thuy loi rong khap phuc vu cho nong nghiep. Hien nay, nen nong nghiep cua tinh phan lon dua tren viec trong lua gao va lua mi, sau đo đen ngo va lua mien. Cac loai cay trong đe thu hoa loi khac bao gom bong, đo tuong, lac, cai dau, vung, gai dau, che. Cac cay trong đe phuc vu cho cac muc đich khac bao gom bac ha, bac ha luc, tre, thao moc. Cac loai cay an qua đuoc trong tai Giang To la tao tay, le, đao, nhot tay, bach qua. Dau tam cung la mot cay trong quan trong trong nen nong nghiep cua Giang To, vung Thai Ho la mot trung tam san xuat to lua chinh tai Trung Quoc. Nam 2011, tong san luong luong thuc cua Giang To đat 33,078 trieu tan, tong san luong thit gia suc va gia cam la 3,656 trieu tan, tong san luong trung gia cam la 1,949 trieu tan, tong san luong sua la 3,337 trieu tan, cac san pham thuy hai san co san luong 1,422 trieu tan.


= Tai nguyen khoang san =
Tinh đen nam 2011, nguoi ta đa phat hien đuoc 133 loai khoang san tren đia ban Giang To, trong đo đa xac minh đuoc tru luong cua 67 loai. Giang To co tai nguyen than đa, dau mo va khi thien nhien, song cac loai khoang san quan trong nhat cua tinh la nhung loai phi kim nhu thach diem, luu huynh, phosphor va đa hoa. Cac mo muoi tai Hoai Am co tru luong tren 0,4 nghin ti tan va la mot trong nhung khu vuc co tru luong lon nhat Trung Quoc.


Du lich Giang To la mot trong cac tinh trong điem ve du lich tai Trung Quoc, voi cac danh ho, danh son, danh tuyen, danh vien, danh tu noi tieng khap đat nuoc. Giang To co 28 "thanh thi du lich uu tu Trung Quoc", 9 khu thang canh cap 5A, 98 khu thang canh loai 4A. Cac danh ho tai Giang To bao gom: Thai Ho, ho Huyen Vu 玄武湖 va ho Mac Sau (莫愁湖) o Nam Kinh, ho Sau Tay (瘦西湖) o Duong Chau, ho Duong Trung o To Chau, ho Van Long (云龙湖) o Tu Chau, ho Thien Muc (天目湖) o Lat Duong. Suoi Trung Linh (中泠泉) o Tran Giang đuoc goi la "Thien ha đe nhat tuyen", suoi Hue Son (惠山泉) o Vo Tich đuoc goi la "Thien ha đe nhi tuyen". Chung Son o Nam Kinh, Tam Son (Bac Co Son, Kim Son, Tieu Son) o Tran Giang voi mau xanh tuoi. Mao Son o noi giap gioi giua Cu Dung va Kim Đan la trung tam Đao giao o Đong Nam Trung Quoc, con đuoc goi la "Đe nhat phuc đia" va "Đe bat đong thien" cua Đao giao. Hoa Qua Son tai Lien Van Cang nho ket duyen voi "Tay du ky" ma noi danh khap trong va ngoai nuoc. Minh Hieu lang (明孝陵) tai Nam Kinh la mot phan cua quan the Lang tam hoang gia Minh-Thanh, mot di san the gioi cua UNESCO. Cac vien lam co đien tai Giang To noi tieng tren toan the gioi, trong đo Chuyet Chinh vien (拙政园), Luu Vien (留园) tai To Chau la mot trong tu đai danh vien cua Trung Quoc, 9 vien lam co đien tai To Chau hinh thanh mot quan the di san the gioi cua UNESCO. Te Ha tu (栖霞寺) tai Nam Kinh, Kim Son tu (金山寺) tai Tran Giang, Đai Danh tu (大名寺) tai Duong Chau, Han Son tu (寒山寺) tai To Chau, Long Xuong tu (隆昌寺) tai Cu Dung la cac đen chua co tru danh. Cac thang canh noi tieng khac tai Giang To con co Linh Son Đai Phat (灵山大佛) o Vo Tich, cau Truong Giang Nam Kinh, mot cong trinh đuoc xem la bieu tuong cho tinh than va kha nang cua nguoi Trung Quoc duoi thoi Mao Trach Đong, lang Ton Trung Son.


Van hoa The ky XVII, trieu đinh Nha Thanh đa tach tinh Giang Nam thanh Giang To va An Huy, tuy nhien danh xung Giang Nam van thuong đuoc nhac đen sau đo. Hai phan phia bac va phia nam cua Giang To xua kia khong co nhieu ket noi voi nhau nhu trong cac the ky gan đay. Theo truyen thong, To Nam đuoc dung đe chi ba thanh pho thinh vuong hon la To Chau, Vo Tich va Thuong Chau; van hoa To Nam thuoc vong van hoa Ngo cung voi Thuong Hai va Chiet Giang. Tai khu vuc Giang Hoai thi cac thanh pho Hoai An, Duong Chau va Tran Giang thuoc vong van hoa Giang Hoai (Đong), hay con goi la van hoa Hoai Duong; Nam Kinh thuoc khu vuc van hoa Hoai Tay, hay van hoa Ninh Lu. Khu vuc Thai Chau cung đai bo phan Diem Thanh va Nam Thong la noi nhieu net van hoa cung ton tai. Nam bo Tuc Thien, khu vuc đo thi va nam bo cua Lien Van Cang thuoc vung van hoa Hai Tu, khu vuc nay nam o phia bac Hoai Ha, phong tuc vung nay la su qua đo tu van hoa Trung Nguyen sang van hoa Giang Hoai. Tu Chau, khu vuc đo thi cua Tuc Thien va 2 huyen bac bo cua Lien Van Cang thuoc khu vuc van hoa Trung Nguyen. Ngoai ra, tu nam 1998, đa co mot cach phan loai moi đuoc su dung thuong xuyen, đo la vung phia nam Truong Giang thi đuoc goi la To Nam, cac thanh pho Duong Chau, Nam Thong va Thai Chau đuoc goi la To Trung va cac noi con lai cua Giang To thi đuoc goi la To Bac.
Giang To la tinh giau truyen thong van hoa: Con khuc, bat nguon tu Con Son, la mot trong cac loai hinh hi khuc noi tieng va co thanh the nhat. Binh đan (评弹), mot hinh thuc ke chuyen kem theo am nhac, cung kha pho bien o Giang To: co the phan loai loai hinh ca kich nay dua theo nguon goc: Binh đan To Chau, Binh đan Duong Chau va Binh đan Nam Kinh. Tich kich (锡剧), mot loai hinh hi kich truyen thong Trung Quoc, kha thong dung tai Vo Tich, trong khi Hoai kich (淮剧) pho bien o cac khu vuc phia bac, xung quanh Diem Thanh.
Am thuc Giang To la mot trong tam truong phai lon cua am thuc Trung Quoc. Am thuc Giang To lai đuoc chia tiep thanh cac phong cach am thuc nho hon: am thuc Kim Lang (hay am thuc Kinh To), trung tam la Nam Kinh voi đac điem la tinh te cung khau vi "binh hoa"; am thuc Hoai Duong tap trung tai Hoai An, Duong Chau va Tran Giang voi đac điem la chu trong đen viec lua chon nguyen lieu va dao, khau vi "thanh đam"; am thuc To Tich tap trung tai To Chau, Vo Tich cung Thuong Chau voi đac điem la thuong dung ba ruou đe đieu vi, co the manh ve cac loai thuy san, khau vi "thien điem"; am thuc Tu Hai, tap trung o Tu Chau va Lien Van Cang, co the manh ve hai san va rau xanh, khau vi "giac trong". Nhin chung, cac nguyen lieu đien hinh trong mon an Giang To la thuy san tuoi song, tra, mang, nam,..Ngoai ra, ky thuat got tia, trang tri thuc an cung đong vai tro quan trong. Am thuc Giang To noi tieng ve cac mon ham, ninh, tan.
To Chau noi tieng voi to lua, theu nghe thuat, tra hoa nhai, thach kieu, đen mieu, va cac vien lam co. Nghi Hung gan đo noi tieng voi tra cu (nhung đo dung trong viec thuong tra), con Duong Chau noi tieng voi nghe thuat son mai va đo bang ngoc. Van cam (云锦) cua Nam Kinh la mot loai lua det noi tieng.
Tu thoi co, To Nam đa noi tieng voi su thinh vuong va sang trong, cac đia danh o Giang Nam nhu To Chau hay Duong Chau đa đi vao thi ca, ke ca trong tac pham cua nhung thi nhan noi tieng, voi ve tho mong. Su noi danh cua To Chau cung nhu Hang Chau o Chiet Giang đa khien xuat hien cau noi noi tieng "Thuong huu thien đuong, ha huu To Hang" (上有天堂, 下有蘇杭). Tuong tu, su thinh vuong cua Duong Chau đa khien ra đoi cau tho: "Eo quan muoi van xau (tien), cuoi hac xuong Duong Chau" (腰纏十萬貫, 騎鶴下揚州, Yeu trien thap van quan, ki hac ha Duong Chau).


Giao thong = Đuong thuy =

Giang To giap Hoang Hai o phia đong, Truong Giang va Kinh Hang Đai Van Ha tao thanh mot hinh chu thap (十) tren đia ban tinh, vung đong bang Thai Ho va đong bang Ly Ha Ha co mang luoi đuong thuy day đac. vi the, giao thong đuong thuy đong mot vi the quan trong trong tong the giao thong cua Giang To. Tuyet đai bo phan cac thanh thi cua Giang To nho co uu the giao thong thuy ma đa phat trien phon vinh. Tren đia ban Giang To hien nay co cac cang nhu cang Thai Thuong, cang Thuong Thuc, cang Truong Gia Cang, cang Lien Van Cang, cang Nam Thong, cang Nam Kinh, cang Tran Giang, cang Giang Am. He thong cang To Chau (bao gom ba cang Thai Thuong, cang Thuong Thuc va cang Truong Gia Cang) la cang lon nhat Giang To, cung la cang đuong song lon nhat Trung Quoc.


= Đuong sat =

Tinh đen cuoi nam 2011, tinh Giang To co 2348 km đuong sat đa thong tuyen. Đuong sat Kinh-Ho, đuong sat Lung-Hai la cac tuyen đuong sat trong yeu đi qua tinh Giang To. Đuong sat Kinh-Ho chu yeu la theo huong đong-tay va xuyen qua Giang To o phia nam, con đuong sat Lung-Hai đi theo chieu đong-tay o cuc bac cua Giang To, qua Tu Chau va Lien Van Cang. Đoan Nam Kinh-Thuong Hai cua đuong sat Kinh-Ho la đoan đuong sat ban ron nhat tai Trung Quoc, vao luc cao điem cu moi 5 phut se co mot chuyen tau. Mac du Giang To la mot tinh phat trien ve kinh te tai Trung Quoc, song giao thong đuong sat cua tinh lai tut hau, mot khu vuc rong lon cua tinh, nhat la đai bo phan Giang Bac van co rat it cac tuyen đuong sat, khien su phat trien kinh te bi can tro. Ngay 28 thang 9 nam 2009, cau đuong sat vuot Truong Giang thu hai tren đia ban Giang To đa hop long thuan loi.


= Đuong bo =
Tinh đen cuoi nam 2011, toan tinh Giang To co 152.247 km cong lo, đat mat đo 148 km/100 km², trong đo co 4122 km đuong cao toc, đung thu 5 ca nuoc; mat đo đuong cao toc la 4,02 km/100 km², đung đau trong so cac tinh va khu tu tri tai Trung Quoc.
Tren đia phan Giang To, cac tuyen đuong cao toc Lien-Hoac (G30), đuong cao toc Ho-Thiem (G40), đuong cao toc Ho-Dong (G42) chay theo chieu đong-tay; cac tuyen đuong cao toc Tham-Hai (G15), đuong cao toc Kinh-Ho (G2), đuong cao toc Truong-Tham (G25) chay theo huong nam-bac; tuyen đuong cao toc Ninh-Lac (G36) noi lien hai thanh thi lon la Nam Kinh va Lac Duong; tuyen đuong cao toc Ho-Du (G50) tu Thuong Hai đi qua To Chau đe tien đen Chiet Giang; tuyen đuong cao toc Kinh-Đai tu Son Đong đi qua Tu Chau đe tien vao An Huy. Ngoai ra, Giang To con co nhieu tuyen đuong bo cao toc cap tinh.


= Đuong khong =
Tinh đen đau nam 2012, Giang To co 185 tuyen bay quoc noi va 39 tuyen bay quoc te. Giang To co 9 san bay dan dung la San bay quoc te Loc Khau Nam Kinh, San bay Thac Phong Vo Tich, San bay Bon Nguu Thuong Chau, san bay Lien Thuy Hoai An, san bay Diem Thanh, San bay Quan Am Tu Chau, San bay Bach Thap Phu Lien Van Cang, San bay Hung Thong Nam Thong, san bay Thai Chau Duong Chau. Ngoai ra, tinh con co ba san bay ket hop ca muc đich quan su va dan dung la san bay Đai Hieu Truong Nam Kinh, san bay Quang Phuc To Chau, san bay Nhu Cao.


= Cau =

Giang To nam o ha du Truong Giang, la noi con song lon nay đo ra bien. Cac cay cau vuot Truong Giang tai Giang To đeu phai la nhung cay cau lon (tu tay sang đong):

cau Truong Giang Đai Thang Quan Nam Kinh (南京大胜关长江大桥), la cau đuong sat, thong xe nam 2011
Cau Truong Giang 3 Nam Kinh (南京长江三桥), cau đuong bo, thong xe nam 2005
Cau Truong Giang Nam Kinh, cau ket hop ca đuong bo lan đuong sat, thong xe nam 1958
Cau Truong Giang 2 Nam Kinh (南京长江二桥), cau đuong bo, thong xe nam 2001
Truong Giang Nhuan Duong (润扬长江大桥), cau đuong bo, thong xe nam 2005
Cau Truong Giang Thai Chau (泰州长江大桥), cau đuong bo, thong xe nam 2012
Cau Truong Giang Giang Am (江阴长江大桥), cau đuong bo, thong xe nam 1999
Cau Truong Giang To Thong (苏通长江大桥), cau đuong bo, thong xe nam 2008
Cau Sung Khai (崇启大桥), cau đuong bo, thong xe nam 2012


Truong đai hoc Đia phuong ket nghia Chu thich Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Jiangsu tai Wikimedia Commons
Website chinh thuc