Đien kinh la mot tap hop cac mon the thao canh tranh bao gom đi bo, chay cac cu ly, nhay cao, nhay xa, nhay sao, nem lao, nem đia, nem bua, đay ta va nhieu mon phoi hop khac. Voi viec can it cac thiet bi đi kem va tinh đon gian cua cac mon nay đa khien đien kinh tro thanh cac mon the thao đuoc thi đau nhieu nhat tren the gioi. Đien kinh chu yeu la mon the thao ca nhan, voi ngoai le la cac cuoc đua tiep suc va cac cuoc thi ma ket hop bieu dien van đong vien chang han nhu chay bang đong.
Co so cua mon đien kinh chinh la cac đong tac tu nhien co tac dung phat trien toan dien ve the luc va tang cuong suc khoe. Chinh vi vay, đien kinh đuoc xem la rat quan trong trong giao duc the chat cung nhu trong chuong trinh tap luyen vi suc khoe cua moi nguoi.
Tai cac ky thi đau The van hoi, đien kinh cung la noi dung quan trong hang đau. No xuat hien ngay tu nhung ky The van hoi co đai tu nam 776 TCN.
Ngoai thi đau đien kinh tai The van hoi, tren the gioi con nhieu giai đien kinh khac.


Lich su = Thoi co đai va Trung co =

Cac cuoc thi đien kinh voi cac mon chay, đi bo, nhay cao, nhay xa, nem đa la mot trong nhung mon the thao lau đoi nhat, nguon goc cua chung co tu thoi tien su. Cac cuoc thi đau đien kinh đuoc ve trong cac ngoi mo Ai Cap co đai o Saqqara, voi hinh minh hoa mon chay o le hoi Dt Sed va nhay cao xuat hien trong mo tu nam 2250 truoc Cong nguyen. Hoi Tailteann la mot le hoi Celtic co xua o Ireland, đuoc to chuc vao khoang nam 1800 truoc Cong nguyen. Cuoc thi đau đien kinh nay keo dai ba muoi ngay, co cac mon chay va nem đa. Mon thi đau ban đau va duy nhat tai The van hoi đau tien vao nam 776 TCN la mot cuoc thi chay dai, vong quanh san van đong. Sau đo cac mon thi đuoc mo rong voi cac mon thi nem đa, nhay cao va nhay xa tao thanh nam mon phoi hop thoi co đai. Cac cuoc thi đien kinh cung dien ra tai cac Panhellenic Games, thoi điem khoang 500 nam truoc Cong nguyen.
Tai nuoc Anh vao the ky XVII, cac giai đau Cotswold Olimpick Games, mot le hoi the thao, cung co cac mon đien kinh duoi hinh thuc cac cuoc thi nem bua ta. Hang nam tu 1796 đen 1798, tai Phap đa dien ra L'Olympiade de la Republique ngay trong cuoc cach mang Phap. Đay la mot tien than cua The van hoi Mua he hien đai. Mon thi đau hang đau cua cuoc thi nay la mon chay, nhung cac mon thi đau khac cua Hy Lap co đai cung đuoc đua vao. Olympiade tai Phap nam 1796 đanh dau viec đua cac he thong so lieu vao đe đo ket qua thi đau trong the thao.


= Thoi can đai va hien đai =
Hoc vien Quan su Hoang gia tai Woolwich, nuoc Anh đa to chuc mot cuoc thi đien kinh vao nam 1849. Đai hoc Exeter, Oxford, nuoc Anh tu nam 1850 đa to chuc mot loat cac cuoc thi đien kinh thuong xuyen chi danh cho sinh vien đai hoc. Lan đau tien mot Đai hoi the thao danh cho moi nguoi bao gom cac cuoc thi đien kinh đuoc to chuc tai Wenlock, Shropshire vao nam 1850. Ngoai tru hai nam phai dung do chien tranh va nhung nam kinh te kho khan, cac cuoc thi đien kinh tren đa đuoc to chuc lien tuc cho đen ngay nay.
Cuoc thi đien kinh trong nha đau tien theo mo hinh hien đai đuoc to chuc thoi gian ngan sau đo vao nam 1860, bao gom mot cuoc thi tai Ashburnham Hall o Luan Đon, nuoc Anh voi bon mon thi chay va mot mon thi nhay xa ba buoc.
Thanh lap tai Anh vao nam 1880, Hiep hoi đien kinh nghiep du (AAA: Amateur Athletic Association) la to chuc đau tien cua đien kinh va bat đau to chuc giai đien kinh hang nam cua minh - giai vo đich AAA. My cung bat đau to chuc mot cuoc thi đien kinh quoc gia hang nam - giai vo đich đien kinh My ngoai troi. Giai nay đuoc cau lac bo đien kinh New York to chuc lan đau vao nam 1876. Đien kinh đa đuoc AAA va cac to chuc the thao khac he thong hoa va tieu chuan hoa vao cuoi the ky XIX. Trong so cac to chuc nay co Hiep hoi đien kinh nghiep du My (thanh lap tai My vao nam 1888) va Hiep hoi đien kinh Phap (thanh lap tai Phap vao nam 1889).
Đien kinh đa đuoc đua vao The van hoi Olympic hien đai đau tien nam 1896 va no đa la mot trong nhung cuoc thi quan trong nhat tai Olympic bon nam mot lan ke tu đo. Ban đau đien kinh chi danh cho nam gioi, The van hoi Olympic 1928 đa đanh dau su ra đoi cua cac mon đien kinh nu. Đien kinh la mot phan cua Olympic cho nguoi khuyet tat ngay tu khi no đuoc to chuc lan đau tien vao nam 1960. Cac van đong vien đien kinh rat đuoc coi trong trong cac giai lon, đac biet la The van hoi.
Co quan quan ly quoc te ve đien kinh, Lien đoan đien kinh khong chuyen quoc te (IAAF) đuoc thanh lap vao nam 1912. Lien đoan nay đuoc đoi ten nhu hien nay (Hiep hoi quoc te cac Lien đoan Đien kinh) vao nam 2001. IAAF thanh lap giai vo đich đien kinh the gioi ngoai troi trong nam 1983. Cac van đong vien đien kinh co the nhan đuoc tien thuong khi gianh chien thang, cham dut giai đoan "nghiep du" truoc đo.
Cac cuoc thi quoc te đau tien đuoc to chuc cho cac van đong vien đien kinh khuyet tat ve the chat (khong điec) bat đau vao nam 1952 voi giai the thao quoc te Stoke Mandeville Games đuoc to chuc cho cac cuu chien binh The Chien II. Luc đo giai nay chi danh cho cac van đong vien chay xe lan. Đieu nay truyen cam hung cho Paralympic Games đau tien đuoc to chuc vao nam 1960. Theo thoi gian, cuoc thi danh cho nguoi khuyet tat chay xe lan đuoc mo rong đe bao gom cac van đong vien bi cut chi, suy bai nao va thi giac.


Cac mon thi đau Hiep hoi quoc te cac Lien đoan đien kinh, co quan chu quan cua đien kinh, chia đien kinh thanh nam linh vuc: đien kinh trong nha, chay tren đuong, đi bo the thao, chay bang đong va chay leo nui. Tat ca cac hinh thuc đien kinh la mon ca nhan tru mon chay tiep suc. Tuy nhien, thanh tich cua van đong vien đien kinh thuong đuoc tinh gop vao thanh tich cua nuoc minh tai cac giai vo đich quoc te, va trong truong hop chay bang đong thoi gian ket thuc cua cac van đong vien hang đau tu moi đoi hoac quoc gia đuoc cong lai đe tim ra đoi thang cuoc.


= Đien kinh trong san van đong =

Cac giai thi đau đien kinh đa xuat hien vao cuoi the ky XIX danh cho cac van đong vien đai dien cho cac co so giao duc, to chuc quan su va cau lac bo the thao đoi đich nhau. Cac van đong vien co the thi đau mot hoac nhieu mon thi theo chuyen mon cua ho. Nam va nu thi đau rieng biet. Thi đau đien kinh kieu nay co ca hai đinh dang trong nha va ngoai troi, voi hau het cac cuoc thi trong nha xay ra trong mua đong, trong khi cac cuoc thi ngoai troi chu yeu đuoc to chuc tai mua he. Ten cua mon đuoc chon dua theo noi to chuc - san van đong track and field.
Mot loat cac mon thi chay đuoc to chuc tren đuong chay, chia lam ba loai: chay nuoc rut, chay tam trung va chay dai. Chay tiep suc bao gom bon van đong vien. Moi nguoi sau khi đa chay xong phan cua minh phai trao mot chiec gay cho đong đoi đe đong đoi cua minh co the chay tiep. Chay vuot rao va chay bang đong la mot bien the, o đo cac van đong vien phai vuot qua cac tro ngai khac nhau tren đuong đua.
Cac mon đien kinh thi tren co co hai mon: nhay va nem.
Trong cac mon nem, cac van đong vien thi xem ai nem xa nhat. Cac mon nem bao gom nem ta, nem đia, nem lao va nem bua.
Co bon mon thi nhay: nhay xa va nhay ba buoc tinh xem van đong vien nao co the nhay xa nhat, trong khi nhay cao va nhay sao tinh xem van đong vien nao nhay cao nhat. Cac mon đien kinh phoi hop, trong đo bao gom muoi mon phoi hop (danh cho nam) va bay mon phoi hop (danh cho nu), la cuoc thi ma cac van đong vien thi đau trong mot so mon khac nhau va moi mon se đuoc mot so điem, cong tong so đe tinh ra nha vo đich.
Cac cuoc thi uy tin nhat cua đien kinh đuoc to chuc trong cac chuong trinh đien kinh tai cac su kien the thao hon hop. Cac The van hoi Mua he, Giai vo đich đien kinh the gioi, Paralympic Mua he va Giai vo đich the gioi đien kinh IPC la cac giai co muc canh tranh cao nhat va uy tin nhat trong lang đien kinh. Cac giai chay va nhay nay đa tro thanh phan noi bat nhat cua cac giai đien kinh chinh. Nhieu van đong vien noi tieng trong cac mon the thao đien kinh đa thanh danh tai cac giai nay. Cac giai vo đich đien kinh quoc gia va cac giai hang nam hay giai moi khac co muc đo quan trong thap hon. Cac giai khac bao gom cac giai o muc canh tranh giua cac cau lac bo đien kinh hay giua cac truong hoc la cac giai o muc duoi cung cua đien kinh.

Ghi chu: in nghieng la noi dung chi thi đau tai giai vo đich trong nha the gioi


= Chay đuong truong =


= Chay bang đong =


= Đi bo the thao =
Đac điem co ban cua ki thuat đi bo the thao la suot qua trinh đi, co the khong đuoc bay tren khong ma luon luon co mot hoac ca hai chan cung cham đat va tu khi chan chong truoc đen khi ket thuc đap sau, chan phai luon giu thang. Tap luyen va thi đau đi bo co the tien hanh đuoc tren moi loai đuong khac nhau. Đi bo co the khong đi theo cu lyma đi theo thoi gian.


= Chay =
Gom co:

Chay cu ly ngan 100m; 200m; 400m.
Chay cu ly trung binh (gom cac cu ly 500m đen 2000m, trong đo mon Chay 800m va 1500m la noi dung thi trong The van hoi).
Chay cu ly dai (gom cac cu ly tu 3000m đen 30000m, trong đo mon Chay 3000m (nu), 5000m (nam) va 10.000m (nam) la noi dung thi trong Đai hoi the thao Olympic.
cac mon phoi hop:
10 mon phoi hop gom nhay xa, chay, nhay cao...


Cac nhom tuoi Đien kinh cho nguoi khuyet tat Đe cong bang cho nhan loai, đien kinh bao gom ca đien kinh cho nguoi khuyet tat nham đong vien, co vu cho nguoi khuyet tat


San thi đau đien kinh Cac hiep hoi đien kinh Cac giai đien kinh Đien kinh trong van hoa va truyen thong Tham khao Lien ket ngoai Amateur Track & Field Luu tru ngay 4 thang 11 nam 2017 tai Wayback Machine
International Association of Athletics Federations (IAAF) – official site
Masters Track & Field World Rankings Luu tru ngay 9 thang 12 nam 2018 tai Wayback Machine
Athletics all-time performances
Track and Field Results Almanac
IAAF Competition Rules 2006-2007 Luu tru ngay 24 thang 2 nam 2009 tai Wayback Machine
Information for track and field events