Coca la ten goi chung cua bon loai cay trong trong ho Erythroxylaceae co nguon goc tu mien tay Nam My.
Cay đuoc trong nhu mot loai hoa mau sinh loi o Argentina, Bolivia, Colombia, Ecuador, va Peru va ca nhung khu vuc bi cam trong. Co vai bao cao cho rang cay đang đuoc trong o mien Nam Mexico nhu la cay hoa mau sinh loi va la nguon thay the trong khau buon lau san pham cocain. No cung đong vai tro trong nhieu hoat đong van hoa truyen thong o khu vuc Andes cung nhu o day Sierra Nevada de Santa Marta. Coca đuoc ca the gioi biet đen do chua hop chat alkaloid gay anh huong đen than kinh la cocain. La coca chua ti le thap alkaloid, chi giua 0,25% va 0,77%. Do đo, nhai la coca hoac uong tra coca co the khong gay ra tinh trang phe thuoc (hung phan, ai ky, u sau) nhu nhung nguoi dung cocain. Chiet xuat tu la coca tung đuoc dung trong Coca-Cola tu nam 1885, nhung đen nam 1929 thi bi loai bo hoan toan trong loai thuc uong nay.


Cac loai va tien hoa Co 2 loai cay coca đuoc trong, moi loai co 2 giong:

Erythroxylum coca
Erythroxylum coca var. coca (Coca Bolivia hoac Huanuco) – thich nghi tot o mien đong day Andes thuoc Peru va Bolivia, mot khu vuc am uot, khi hau nhiet đoi, rung tren nui.
Erythroxylum coca var. ipadu (Coca Amazon) – đuoc trong o vung đong bang thuoc luu vuc song Amazon o Peru va Colombia.
Erythroxylum novogranatense
Erythroxylum novogranatense var. novogranatense (Coca Colombia) – mot giong cay thuoc đia hinh cao đuoc trong o nhung khu vuc đong bang. No đuoc trong o nhung vung kho hon o Colombia. Tuy nhien, E. novogranatense rat de thich nghi voi nhung đieu kien sinh thai thay đoi. Cac la co nhung gan doc song song 2 ben cua gan giua.
Erythroxylum novogranatense var. truxillense (Coca Trujillo) – moc chu yeu o Peru va Colombia. La cua E. novogranatense var. truxillense khong co nhung đuong gan song song nhu tat ca nhung giong khac.
Ca bon giong coca đeu đuoc thuan hoa o thoi ky tien Columbus va chung co moi quan he mat thiet voi nhau hon cac loai khac trong ho.
Co 2 gia thuyet chinh ve su tien hoa cua nhung giong cay coca đuoc canh tac. Gia thuyet đau tien (do Plowman va Bohm đua ra) cho rang Erythroxylum coca var. coca la to tien, con Erythroxylum novogranatense var. truxillense đuoc phat trien tu no đe chiu đuoc han, va Erythroxylum novogranatense var. novogranatense hinh thanh tu Erythroxylum novogranatense var. truxillense.
Nghien cuu gan đay dua tren bang chung ve di truyen (Johnson et al. in 2005, Emche et al. in 2011, va Islam 2011) khong ung ho thuyet tien hoa tuyen tinh nay va thay vao đo cho rang mot su kien thuan hoa lan 2 đa tao nen nhung giong Erythroxylum novogranatense. Chung co the co chung mot to tien nhung van chua đuoc kham pha.
Nhung quan the hoang da cua Erythroxylum coca var. coca đuoc tim thay o phia đong Andes; 3 giong kia chi đuoc biet đen nhu la nhung cay canh tac.
Hai phan loai cua Erythroxylum coca gan nhu khong the phan biet đuoc. Erythroxylum novogranatense var. novogranatense va Erythroxylum novogranatense var. truxillense co kieu hinh tuong tu nhung hinh thai khac biet. Trong bang phan loai thuc vat co hoa trong he thong Cronquist cu, no đuoc xep vao bo Lanh; nhung he thong moi hon xep no vao Bo So ri.


Trong trot Cay coca tu lau đa đuoc trong o nhung vung thap cua suon đong day Andes (Yungas), hoac o nhung cao nguyen tuy theo giong cay đuoc trong. Viec san xuat coca bat nguon tu nhung thung lung va rung ram tren cao cua khu vuc day Andes, gom nhung quoc gia Colombia, Peru va Bolivia chiem hon 98 phan tram tong dien tich đat trong coca tren toan cau. Nhung đon đien coca gan đay cung bi phat hien o Mexico, co the cho thay viec trong bat hop phap loai cay nay.


Duoc tinh Thanh phan hoat tinh duoc ly cua coca la alkaloid cocain, voi mot luong khoang 0,3 đen 1,5%, trung binh 0,8%, trong la tuoi. Ngoai cocain, la coca con chua mot so alkaloid khac, gom methylecgonin cinnamat, benzoylecgonin, truxillin, hydroxytropacocain, tropacocain, ecgonin, cuscohygrin, dihydrocuscohygrin, nicotin, va hygrin. Khi đuoc nhai, coca hoat đong nhu mot chat kich thich nhe. Su hap thu coca tu la can tu 2–12 gio sau khi an la tuoi .
Viec tieu thu la coca duoi dang tu nhien cua no khong gay ra mot su phu thuoc ve tam va sinh ly, cung khong can phai cai neu su dung mot thoi gian dai. Do no co chua alkaloid va khong gay nghien, cho nen coca đa đuoc đe xuat nhu la mot phuong phap đe giup nhung nguoi nghien cocain cai nghien.


Lich su Nhung vet tich cua coca đa đuoc tim thay trong cac xac uop co nien đai cach đay 3000 nam. Mot bang chung khac cho thay viec nhai coca voi voi đa co trong cac cong đong cach đay 8000 nam. Khoi nguon tu nen van hoa Valdivi, khoang nam 3000 TCN, co bang chung cho thay viec tieu thu la coca o cac nhom van hoa ke thua van tiep tuc cho đen khi nguoi Chau Au đen noi nay, đuoc the hien trong cac tuong gom va mot so luong lon binh đung voi cua ho. Viec tieu thu coca o cac bo lac nguoi Peru o bo bien phia bac bat đau khoang nam 2000 TCN, bang chung la voi đuoc Junius Bird tim thay tai Huaca Prieta va su xuat hien cua nhieu vat dung đe đung voi tai thung lung song Jetetepeque. Bang chung khao co mo rong cho thay viec nhai la coca đa xuat hien tro lai it nhat la o thoi ky van hoa Moche the ky thu 6 CN, va tiep theo đo la o thoi ky Inca, dua tren nhung xac uop đuoc tim thay co chua la coca, đo gom mo ta nguoi nhai la coca voi 2 ma phinh len đac trung, dung cu đe chiet xuat alkaloid va nhung vat dung đe đung la coca va voi đuoc lam tu nhung kim loai quy, va nhung bieu tuong la coca bang vang o nhung khu vuon đac biet cua nguoi Inca tai Cuzco.
Coca lan đau đuoc gioi thieu o Chau Au vao the ky thu 16, nhung no khong pho bien cho đen giua the ky thu 19 do mot bai bao co anh huong lon cua bac si Paolo Mantegazza đa ca ngoi tac dung kich thich cua no. Tu đo dan đen viec phat minh ra ruou coca va viec san xuat lan đau tien cocain tinh khiet. Ruou coca (voi nhan hieu noi tieng Vin Mariani) va cac san pham co chua coca khac tung đuoc ban rong rai nhu la nhung duoc pham va thuoc bo co ban quyen, voi nhung khang đinh ve hang loat loi ich đoi voi suc khoe. Thuc uong Coca-Cola thuo ban đau cung nam trong so nay. Nhung san pham nay nhanh chong tro thanh bat hop phap trong hau het cac quoc gia ngoai Nam My vao khoang đau the ky 20, sau khi đac tinh gay nghien cua cocain đuoc cong nhan. Nam 1859, Albert Niemann cua Đai hoc Gottingen tro thanh nguoi đau tien tach đuoc alkaloid chinh cua coca, ma ong đat ten la "cocain".
Đau the ky 20, đao Java thuoc đia cua Ha Lan tro thanh noi xuat khau la coca lon nhat. Nam 1912 co toi 1 trieu kg la coca, vuot hon thi truong xuat khau cua Peru, đuoc chuyen đen Amsterdam, tai đay chung đuoc che bien thanh cocain. Ngoai nhung nam The Chien thu nhat, thi Java van la noi xuat khau coca nhieu hon Peru cho đen cuoi nhung nam 1920.


Chu thich Lien ket ngoai Shared Responsibility Luu tru ngay 22 thang 12 nam 2012 tai Wayback Machine
Coca leaf: Myths and Reality Transnational Institute (TNI)
Unscheduling the coca leaf, Transnational Institute (TNI)
Coca leaf news page