Nguyen Chanh (? - 1892) la Đe linh cua đoi quan Can thu trong cuoc khoi nghia Huong Khe (1885-1896) o cuoi the ky 19 tai Viet Nam.


Tieu su so luoc Nguyen Chanh, than the khong ro, chi biet ong xuat than tu nong dan lao đong ngheo o Ha Tinh.
Theo nha cach mang Phan Boi Chau thi khi quan Phap moi keo đen Ha Tinh, Nguyen Chanh ben đen xin gia nhap đoi ngu, roi tinh nguyen dan quan Phap đi truy na cac nghia si chong đoi. The nhung, tren đuong đi, ong cung voi cac ban đong chi huong, bay ruou nhu cho quan Phap uong say, roi ra tay giet sach, đoat lay het sung, keo ve lam cuoc khoi nghia o Can Loc (Ha Tinh).
Thang 7 nam 1885, vua Ham Nghi chay ra thanh Tan So (Cam Lo, Quang Tri) ban du Can Vuong. Huong ung, Đinh Nguyen tien si Phan Đinh Phung ben đung ra keu goi cac luc luong khang Phap o Ha Tinh cung tap hop lai, lam cuoc khoi nghia Huong Khe. Nguyen Chanh cung em la Nguyen Trach lien nhan loi tham gia.
Bi quan Phap keo đen đan ap, luc luong Huong Khe dan suy yeu. Đau nam 1887, Phan Đinh Phung giao quyen chi huy cho Cao Thang đe ra Bac đen cac tinh Son Tay, Hai Duong, Bac Ninh,...tim su ho tro va lien ket luc luong.
Cuoi thang 9 nam 1889, Phan Đinh Phung tu đat Bac tro ve gay dung lai phong trao khang Phap tai Ha Tinh. Sau khi to chuc lai, đoi quan cua Nguyen Chanh va Nguyen Trach tro thanh la mot trong 15 quan thu cua luc luong Huong Khe, đo la Can thu, phu trach đia ban huyen Can Loc (Ha Tinh).
Ke tu đo, cung voi nghia quan Can thu, hai ong to chuc va tham gia nhieu tran tap kich, chong can quet, lam tieu hao phan nao sinh luc cua đoi phuong. Noi bat la tran:

Tran phuc kich quan Phap tai lang Hot (xa Phu Loc, huyen Can Loc) ngay 13 thang 4 nam 1890.
Tran đanh đon Nam Huan va cac vung phu can keo dai tu ngay 20 đen 25 thang 10 nam 1890.
Tran tap kich vao ty Thuong chanh Can Loc vao thang 7 nam 1891.
Thang 8 nam 1892, sau nhieu lan hanh quan bo rap ma van chua lam tan ra đuoc luc luong Huong Khe, Bo chi huy quan Phap lien đieu them quan va đai bac đe tiep tuc đi can quet. Khi ay, Phan Đinh Phung đang đong quan tai Hoi Trung, Cao Đat đang đong quan tai La Son, Ba ho Thuan (Nguyen Huu Thuan) đang đong quan o Trai Che, va Đoc Chanh (tuc Nguyen Chanh) đang đong quan o Thien Thon. Do biet đuoc, quan Phap lien ram ro keo nhau đi tan cong.
Cuoc chong tra đang co hieu qua, thi Đoc Chanh bat ngo bi noi gian. Ong roi vao vong vay va đa tu tran vao cuoi thang 8 nam 1892.
Sau nay, khi ke ve khoi nghia Huong Khe, ngoai thu linh Phan Đinh Phung, ong Phan Boi Chau chi noi đen co hai nguoi nua đo la Cao Thang va Nguyen Chanh. Đoan viet ve Nguyen Chanh nhu sau:

Toi chien tran, (Nguyen) Chanh biet tranh mui nhon, nham đanh vao cho tre nai (cua đoi phuong), lay thu thai đoi đich voi bon đang met nhoc. (Luc) lam co thung dung, ung bien nhanh nhu than, co phong thai cua danh tuong đoi xua...Tiec thay! (Nguyen) Chanh, (Cao)Thang chet roi, Ha Tinh khong co danh tuong nua...


Xem them Khoi nghia Huong Khe
Phan Đinh Phung
Cao Thang


Chu thich Sach tham khao Phan Boi Chau, Viet Nam vong quoc su. Nha xuat ban Khoa hoc Xa hoi, Ha Noi, 1982.
Pham Van Son, Viet su tan bien (quyen 5, tap trung). Tac gia tu xuat ban, Sai Gon. 1963.
Đinh Xuan Lam-Nguyen Van Khanh-Nguyen Đinh Le, Đai cuong lich su Viet Nam (tap 2). Nha xuat ban Giao duc, 2006.