Nha Ly đuoc xac đinh la nha nuoc đau tien o Viet Nam chinh thuc co he thong phap luat tu khi gianh đoc lap sau thoi Bac thuoc ma thoi nha Ngo, nha Đinh va nha Tien Le truoc đo chua co.


Co quan phap luat Co quan chuyen trach phap luat cua nha Ly la Bo Hinh va Tham hinh vien. Đam nhan chuc vu nay thuong la a tuong kiem nhiem. Trong mot so truong hop, vua đich than xu an nhu vu kien nam 1065 đuoc vua Ly Thanh Tong than hanh xet xu.
Khi co dip le hoi, cau đao hay thay đoi thoi tiet hoac vua moi len ngoi… thuong co lenh chan te hoac tha tu.
Nam 1077, Ly Nhan Tong to chuc thi lai vien đe tuyen chon quan lai voi 3 mon: thu (viet chu), toan va hinh luat.
Thoi Ly Anh Tong, trieu đinh đat ra hom bang đong đe tiep nhan thu keu oan cua dan.


Hinh thuc Nam 1042, Ly Thai Tong sai trung thu san đinh luat le, chan chinh cho thich ung voi thoi the, chia ra mon loai, bien thanh đieu khoan thanh sach Hinh thu cua mot trieu đai.
Đai Viet su ky toan thu ghi nhan viec nay: tu khi sach lam xong, Ly Thai Tong xuong chieu ban hanh, nhan dan lay lam tien.
Theo Le Quy Đon trong Nghe van chi cua sach Đai Viet thong su, Hinh thu gom co 3 quyen, đa bi that truyen.
Ngay sau khi ban hanh luat, nha Ly cho ban hanh the le chuoc toi: nhung nguoi gia tren 70 tuoi, tre con duoi 15 tuoi, nguoi co nhuoc tat, nhung nguoi ho nha vua va nguoi co cong neu pham toi co the chuoc toi bang tien, tru khi nguoi đo pham phai nhung toi trong thap ac:

Muu phan: lam nguy xa tac
Muu đai nghich: lam nguy tong mieu, cung khuyet
Muu ban nghich: noi loan theo giac
Ac nghich: đanh giet ong ba cha me
Bat đao: giet nguoi vo toi
Đai bat kinh: dung nhung đo danh rieng cho vua, trom va gia mao an vua
Bat hieu: mang chui hay khong đe tang ong ba cha me
Bat muc: đanh giet nhung nguoi than thuoc gan
Bat nghia: dan giet quan, tro giet thay, linh giet tuong, con giet cha
Noi loan: thong dam voi ho hang than thiet, thiep cua ong hay cha
Nam 1071, trieu đinh bo sung them quy đinh ve chuoc toi: tuy theo toi nang nhe thi nop tien voi muc đo nhieu it khac nhau.
Nguoi pham toi an trom se bi chat het ngon chan, ngon tay. Nam 1043, Ly Thai Tong đat them quy đinh: ai trom lua cua dan se bi đanh 100 truong; neu khong lay đuoc ma lam bi thuong nguoi khac se bi toi luu. Quan linh lay cua cai cua dan se bi đanh 100 truong va thich 30 chu.
Viec ra đoi cua Hinh thu cung nhu cac co quan Bo Hinh va Tham hinh đuoc xem la buoc tien trong viec to chuc quan ly cua nha nuoc thoi Ly, tuy hieu luc van con han che.


Trong linh vuc kinh te Phap luat nha Ly phan anh va chap nhan su xuat hien cua che đo tu huu ruong đat. Ly Anh Tong quy đinh ra phep chuoc ruong va nhan ruong, theo đo ruong cam đoi trong 20 nam đuoc chuoc; tranh nhau ruong đat trong vong 5 nam hay 10 nam thi đuoc quyen kien. Ruong đa ban co khe uoc thi khong đuoc chuoc, ai trai lenh se bi đanh 80 truong. Neu khi tranh chap ruong ao ma dung binh khi đanh nguoi gay tu thuong thi cung bi xu đanh 80 truong, bi toi đo va phai tra ruong cho nguoi bi tu thuong.
Phap luat nha Ly bao ve nguon thu nhap cua trieu đinh, đam bao dan đinh la suc lao đong chu yeu ma trieu đinh su dung. Nam 1146, Ly Anh Tong ra lenh cho bach quan, quan giap, chu đo khi tuyen linh đe bo sung cho cam quan thi phai chon nhung ho lon la nhung ho nhieu nguoi, khong đuoc lay nguoi co đoc. Ai lam trai se bi tri toi.
The le thu thue cung đuoc đinh ro: cac quan lai thu thue cua dan, ngoai khoan phai nop cho trieu đinh, đuoc thu rieng mot phan goi la "hoanh đau" lam tien giay but. Nhung nguoi thu qua so se bi ghep vao toi an trom. Nhan dan co ai to cao viec đo đuoc mien dich 3 nam. Neu quan giap, chu đo va nguoi trung thu thue thong đong voi nhau thu qua quy đinh, tuy lau ngay nhung co nguoi phat giac thi tat ca cung bi toi nhu nhau.
Kho ti thu thue lua, neu an lua cua nhan dan thi cu moi thuoc lua phat 100 truong, moi tam lua đen tren 10 tam phat them phoi dich 10 nam.
Đe đam bao san xuat nong nghiep, viec giet trau bo đuoc quy đinh chat che. Nguoi giet trau bo bua bai khong theo quy đinh bi xu toi nang.


Voi đang cap xa hoi Phap luat nha Ly phan anh ro su phan biet đang cap xa hoi. Đang cap cua quy toc quan lieu đuoc huong đac quyen, tu trang phuc, nha cua cung co su phan biet giua vua quan va dan.
Tho thuyen lam cong cho trieu đinh khong đuoc che cac đo dung kieu nha quan mang ra ban cho nha dan. Con cai nha dan khong đuoc bat chuoc theo cach trang suc trong cung.
Phap luat nha Ly coi no ty la nhung nguoi thap kem nhat. No ty khong đuoc lay con gai nha dan. Tu no khong đuoc xem minh nhu cam quan xam minh rong, nguoi nao pham toi se bi sung cong.
No ty nha vuong hau va cac quan lai khong đuoc cay the đanh đap quan dan, neu pham toi thi chu no phai toi đo, con no boc bi sung cong.


Xem them Nha Ly
Luat Hong Đuc


Tham khao Truong Huu Quynh, Đinh Xuan Lam, Le Mau Han chu bien (2008), Đai cuong lich su Viet Nam, Nha xuat ban Giao duc


Chu thich