Mot tro choi video hay video game la mot tro choi đien tu lien quan đen su tuong tac voi giao dien nguoi dung hoac thiet bi đau vao – chang han nhu can đieu khien, bo đieu khien, ban phim hoac thiet bi cam bien chuyen đong - đe tao phan hoi truc quan. Phan hoi nay xuat hien tren thiet bi hien thi video, chang han nhu TV, man hinh, man hinh cam ung hoac tai nghe thuc te ao. Tro choi video thuong đuoc tang cuong voi phan hoi am thanh qua loa hoac tai nghe, va đoi khi voi cac loai phan hoi khac, bao gom ca cong nghe xuc giac.
Tro choi video đuoc xac đinh dua tren nen tang cua chung, bao gom tro choi arcade, tro choi tren may console va tro choi tren may tinh ca nhan (PC). Gan đay hon, nganh cong nghiep nay đa mo rong sang linh vuc tro choi di đong thong qua đien thoai thong minh va may tinh bang, he thong thuc te ao va thuc te tang cuong cung nhu đieu khien tu xa tren đam may. Tro choi video đuoc phan thanh nhieu the loai dua tren kieu choi va muc đich cua chung.
Cac nguyen mau tro choi video đau tien o thap nien 1950 va 1960 la phan mo rong đon gian cua tro choi đien tu su dung đau ra giong nhu-video tu cac may tinh co lon. Tro choi video thong dung đau tien la tro choi arcade Computer Space (1971). Nam 1972 xuat hien tro choi arcade noi tieng mang tinh bieu tuong la Pong, va may choi tro choi đien tu tai gia đau tien, Magnavox Odyssey. Nganh cong nghiep đang phat trien nhanh chong bi anh huong boi su sup đo cua thi truong tro choi đien tu Bac My vao nam 1983 do mat quyen kiem soat xuat ban va thi truong bi bao hoa. Sau su co, nganh cong nghiep nay đa truong thanh, cac cong ty Nhat Ban nhu Nintendo, Sega, va Sony dan thong tri. Ho thiet lap ra cac phuong phap thuc hanh va cong thuc thuc tien xung quanh viec phat trien cung nhu phan phoi tro choi video, nham ngan chan su co tuong tu trong tuong lai, nhieu cong ty tiep tuc tuan theo đieu đo. Ngay nay, viec phat trien tro choi video đoi hoi nhieu ky nang khi đua mot tro choi ra thi truong, bao gom nha phat trien, nha xuat ban, nha phan phoi, nha ban le, may choi game, cac nha san xuat ben thu ba va cac vai tro khac.
Trong thap nien 2000, nganh cong nghiep cot loi tap trung vao cac tro choi bom tan "triple-A", đe lai rat it cho cho cac tro choi mang tinh thu nghiem, mao hiem hon. Cung voi Internet va phan phoi ky thuat so, tat ca cung nhau tao cho cho viec phat trien tro choi đien tu đoc lap (hoac tro choi đoc lap), giup no đe tro nen noi bat vao thap nien 2010. Ke tu đo, tam quan trong ve mat thuong mai cua nganh cong nghiep tro choi đien tu ngay cang tang. Cac thi truong chau A moi noi va tro choi di đong tren đien thoai thong minh noi rieng đang thay đoi nhan khau hoc cua nguoi choi theo huong choi tro choi pho thong va tang kha nang kiem tien bang cach ket hop tro choi nhu mot dich vu. Tinh đen nam 2020, thi truong tro choi video toan cau co doanh thu hang nam uoc tinh la 159 ty đo la My đen tu phan cung, phan mem va dich vu. Con so nay gap ba lan quy mo cua nganh cong nghiep am nhac toan cau nam 2019 va gap bon lan so voi quy mo cua nganh cong nghiep đien anh nam 2019.


Lich su Cac tro choi video thoi ky đau su dung cac thiet bi tuong tac đien tu voi cac đinh dang hien thi khac nhau. Mau đau tien la tu nam 1947- mot "thiet bi giai tri bang ong ban tia am cuc (CRT-Cathode ray tube)" đuoc Thomas T. Goldsmith Jr. va Estle Ray Mann xin cap bang sang che vao ngay 25 thang 1 nam 1947 va đa đuoc duyet vao ngay 14 thang 12 nam 1948, la sang che cua My so 2.455.992
. Lay cam hung tu man hinh radar cong nghe cao, no bao gom mot thiet bi analog cho phep nguoi dung kiem soat mot vector ve cham tren man hinh đe mo phong mot ten lua đuoc ban vao cac muc tieu, đuoc ve co đinh tren man hinh.
Cac nguyen mau khac bao gom:

May tinh NIMROD (thiet ke chi đe choi game) vao nam 1951 tai Le hoi nuoc Anh
OXO mot game đanh co caro tren may tinh EDSAC cua Alexander S. Douglas vao nam 1952
Tennis for Two, mot game tuong tac thiet ke boi William Higinbotham vao nam 1958

Spacewar!, viet boi cac sinh vien cua Hoc vien Cong nghe Massachusetts: Martin Graetz, Steve Russell, va Wayne Wiitanen tren chiec may tinh DEC PDP-1 vao nam 1961.
Moi game tren đeu su dung cac cach khac nhau đe hien thi: NIMROD su dung mot bang đen đe choi tro NIM, OXO su dung mot man hinh hien thi 35x16 điem anh đe choi. Tennis for Two thi dung dao đong ky đe hien thi goc nhin ben canh cua san tennis, va Spacewar! dung he hien thi vecto đe ve 2 tau khong gian chien đau voi nhau.
Vao nam 1971, Computer Space, tao ra boi Nolan Bushnell va Ted Dabney, la he may choi game dung tien xu (he acarde) đau tien đuoc thuong mai hoa. No su dung mot tivi đen trang đe hien thi, va he thong may tinh lam tu the he mach tich hop bong ban dan 7400. Nam 1973, bo phim khoa hoc vien tuong Soylent Green đa dua tren đac tinh cua tro choi nay. Computer Space con tro thanh game cho he may console gia dung đau tien: Magnavox Odyssey(mau thiet ke hoan chinh tu mau nguyen ban cua Ralph H. Baer phat trien tu cuoi nhung nam 60 voi ten goi hop nau) vao nam 1972. Tiep theo đo la hai phien ban tren hai he may cua tro Pong (hang Atari phat hanh), mot ban tren he may arcade vao nam 1972 va mot ban cho he console gia dung vao nam 1975. Thanh cong thuong mai cua tro choi Pong dan đen rat nhieu cac cong ty phat trien cac ban sao cua tro nay tren cac he may cua minh- su sinh soi cua nganh cong nghiep game.


Tong quan = He may =
Thuat ngu "he may" đe cap đen su ket hop đay đu giua he thong đien tu hay phan cung may tinh voi he phan mem cap thap (cap co ban) đe co the van hanh mot tro choi video. Thuat ngu "he thong" cung hay đuoc su dung. Cung nhu bay gio, cac he may choi game cung đuoc biet voi cai ten next "gen" consoles (the he console tiep theo).


 PC  Thong thuong, viec dung tu game PC nghia rang nguoi choi su dung mot may tinh ca nhan ket noi voi mot man hinh co đo phan giai cao. Tinh mo cho phep mot so tinh nang cho cac nha phat trien đe giam chi phi phan mem, tang tinh linh hoat, đoi moi, canh tranh, tao cac ban chinh sua ("mod"), mo luu tru đe choi truc tuyen (trong đo nguoi choi game voi nhung nguoi o nhung noi khac).


 Console  Mot game console se đuoc choi tren mot he may chuyen dung ket noi voi mot tivi thong thuong hoac mot man hinh tich hop cac chan cam chuyen dung.


 May choi game cam tay  May choi game cam tay la mot thiet bi dung đe choi game chua tat ca cac linh kien can thiet nhu man hinh hien thi, phan cung, phan mem cot loi,... vua voi tay nguoi su dung va tien mang theo. Phan cung cua no thuong yeu hon phan cung cua PC hoac console. Mot so may cam tay tu cuoi nhung nam 1970 va đau nhung nam 1980 chi co the choi đuoc mot tro. Trong nhung nam 1990 va 2000, mot so tro choi tren he nay đa su dung hop ROM, cho phep may cam tay co the choi nhieu tro khac nhau.


 Arcade  Game arcade thuong đuoc hieu la mot game choi tren mot he may tham chi con chuyen dung hon voi cac thiet bi đien tu thiet ke chi đe choi mot game duy nhat va đuoc đong trong mot thung rieng biet va chi đuoc choi khi bo xu vao. Su chuyen dung nay khong phai luc nao cung ro rang vi co the co nhung tro choi ma danh cho nhieu he may. Hon nua, co nhung he may đe choi tro choi ma khong phai la tro choi video nhu trong truong hop cua he may arcade (tro ban bong Pinball choi tren chiec may thung cong kenh voi bong that va cac nut bam co hoc).


 Trinh duyet web  Trinh duyet web cung đa tu thiet lap he rieng vao nhung nam 2000, cung cap moi truong đa nen tang thiet ke cac tro choi video đe choi tren nhieu nen tang. Đoi lai, đieu nay đa tao ra cac đieu khoan moi đe đat đieu kien xep loai tro choi tren trinh duyet web. Cac tro nay co the đuoc xac đinh dua tren trang web ma chung co mat, chang han nhu voi cac tro choi tren "Miniclip". Nhung tro khac đuoc đat ten dua tren nen tang lap trinh đuoc su dung đe phat trien chung, chang han game Java va game Flash.


 Thiet bi di đong  Voi su ra đoi cua cac he đieu hanh tieu chuan cho cac thiet bi di đong nhu iOS va Android va cac thiet bi co phan cung manh hon, game tren thiet bi di đong đa tro thanh mot nen tang quan trong. Cac tro choi nay co the su dung cac tinh nang đoc đao cua thiet bi di đong ma khong can thiet co mat tren cac he khac, chang han nhu GPS va thiet bi camera đe ho tro tro choi. Cac game di đong cung dan đen su phat trien cua cac giao dich vi mo nhu mot mo hinh doanh thu hop le cho cac tro choi thong thuong.


 Thuc te ao  Cac tro choi thuc te ao (VR game) thuong yeu cau nguoi choi su dung mot thiet bi đac biet gan tren đau co man hinh lap the, may theo doi chuyen đong đe đua nguoi choi vao moi truong ao phan ung voi chuyen đong đau cua ho. Mot so he thong VR bao gom cac đon vi đieu khien cho tay nguoi choi đe cung cap cach thuc tuong tac truc tiep voi the gioi ao. Cac he thong VR thuong yeu cau mot may tinh, console hoac thiet bi xu ly rieng khac đe ket hop voi thiet bi gan tren đau.


= The loai =

Mot tro choi video, nhu hau het cac the loai phuong tien thong tin khac, se đuoc chia thanh cac the loai dua tren nhieu yeu to nhu loi choi, loai muc tieu, phong cach hinh anh (hoat hinh hay mo phong) va cac loai khac... Boi vi cac the loai con tuy thuoc vao viec đinh nghia noi dung, cac the loai cung dan thay đoi va phat trien khi cac phong cach moi cua tro choi video ra đoi. Khi cac tien bo cong nghe va cac san pham co gia tri lien quan đen viec phat trien tro choi video ra đoi đa khich le cac game cang giong thuc va phuc tap hon nen co kha nang cac the loai moi xuat hien cang nhieu (vi du: nuoi thu ao), thuc đay ranh gioi trong cach choi cua cac game hien tai hoac trong mot so truong hop them cac cach choi moi (nhu đa thay voi cac thiet bi thiet ke đac biet nhu EyeToy cua Sony). Mot so the loai xuat hien la su ket hop cua cac the loai khac, nhu cac game nhap vai truc tuyen nhieu nguoi choi (MMORPG). Cung thuong thay cac the loai cap cao hon ma tong hop cac đac tinh dua tren cac the loai khac nhu hanh đong ket hop voi am nhac, hoac ket hop voi yeu to kinh di trong game.


 Chuoi khoi  Mot nen tang moi cua tro choi video đa xuat hien vao cuoi nam 2017, trong đo nguoi dung co the so huu tai san trong tro choi (tai san ky thuat so) bang cach su dung cong nghe Blockchain. Mot vi du đo la Cryptokitties.


= Phan loai =


 Game cot loi  Nhin chung, thao luan ve game tren bao chi va chinh tri chi xoay quanh cac tua game cua game cot loi; bao gom tro choi video phat trien đe choi tren may tinh ca nhan, he console va he cam tay.
Game cot loi thuong đuoc xac đinh boi cuong đo cua chung, chieu sau cua loi choi hay quy mo cua san pham lien quan đen qua trinh tao game va co the bao gom cac game tren mot pho rong cac the loai. Vi du dong game Bit.Trip tren he thong mang WiiWare, dong Fallout cho PC va he console hay LittleBigPlanet cho he PS3, tat ca đeu nam trong phan loai game cot loi. Game cot loi đoi khi đuoc xem xet o goc đo loi choi kha phuc tap va thuong khong hap dan cac nguoi choi thong thuong (nguoi choi game đe giai tri).


 Game casual  Casual games (game đon gian) co cai ten nay do tinh de dang tiep can cua chung, loi choi de hieu va nam bat quy luat choi nhanh chong. Them vao đo, cac game casual thuong ho tro kha nang tham gia vao va thoat ra nhanh theo yeu cau. Game casual la mot the loai ton tai rat lau truoc khi thuat ngu xuat hien va bao gom ca cac game nhu Solitaire hay Minesweeper ma thuong thay cai đat san trong cac he đieu hanh Windows cua Microsoft.
Thi du cho the loai nay nhu la tim vat an, cau đo, quan ly thoi gian, xep hinh-tetris hoac rat nhieu cac the loai game chien thuat chay tren nen flash khac. Game casual thuong đuoc ban qua cac dich vu ban le tren mang nhu PopCap, Zylom va GameHouse hoac cung cap mien phi qua cac trang web nhu Newgrounds hay AddictingGames.
Trong khi hau het cac game casual choi tren may vi tinh, đien thoai đong hay PDA, chung cung co mat rat nhieu tren cac he thong dich vu download truc tuyen danh rieng cho cac he may console (vi du Xbox Live, PlayStation Network, hay WiiWare).


 Game nghiem tuc  Game nghiem tuc la nhung game đuoc thiet ke chu yeu đe truyen đat thong tin hoac đe hoc hoi kinh nghiem nao đo cho nguoi choi. Mot so game nghiem tuc tham chi khong đu đieu kien la mot tro choi video theo y nghia truyen thong cua thuat ngu. Ngoai ra, phan mem giao duc khong han đa thuoc the loai game nay (vi du phan mem huong dan đanh may, hoc ngoai ngu, v.v...) va su khac biet chinh se duong nhu dua tren muc đich chinh cua tieu đe cung nhu đo tuoi ma phan mem huong toi. Nhu voi cac the loai khac, su mo ta nay giong mot huong dan hon la mot quy đinh.
Game nghiem tuc la cac game thuong lam ra voi cac muc đich ngoai giai tri đon thuan. Va nhu game nong cot va game casual, game nghiem tuc co the bao gom hoat đong o bat ky the loai nao, mac du mot so the loai nhu game luyen tap, game giao duc, hay game tuyen truyen co the co mat nhieu hon trong nhom game nghiem tuc do muc đich chuyen mon cua chung. Co nhung game thuong đuoc thiet ke đe choi boi mot chuyen gia nhu mot phan cua mot cong viec cu the hoac đe tang cuong ky nang. Chung cung co the đuoc tao ra đe truyen đat nhan thuc chinh tri xa hoi tren mot phuong dien cu the.
Mot trong nhung game nghiem tuc co thuong hieu lau đoi nhat co le la Microsoft Flight Simulator (game mo phong lai may bay) lan đau phat hanh vao nam 1982 voi ten nay. Quan đoi My su dung game mo phong thuc te ao nay đe lam bai tap huan luyen, cung voi đo la su phat trien mot so lon cac phan ho tro bay khac nhu lai may bay canh sat, may bay chien đau, may bay y te. Mot vi du ve moi truong cua mot phan mem khong phai game nhung lai đuoc su dung nhu mot nen tang đe phat trien cac game nghiem tuc la the gioi ao cua Second Life, đang đuoc su dung boi mot so cac đon vi cua chinh phu My (vd:NOAA, NASA, JPL), cac truong đai hoc (vd:Đai hoc Ohio, MIT) cho giao duc va cac chuong trinh hoc tap tu xa va ca trong kinh doanh (nhu IBM, Cisco Systems) cho cac cuoc hop va huan luyen.
Chien thuat truyen thong trong cac tro choi video đong mot vai tro quan trong trong viec đua ra mot tuyen bo hay truyen đat mot thong điep ve cac van đe quan trong lien quan. Đieu nay cho phep hinh thuc truyen thong cho mot đoi tuong rong lon hon đe co the nhan va tiep can voi thong tin nhat đinh ma neu khong thi co the no đa khong pho bien đen nhu vay. Mot vi du ve chien thuat truyen thong trong tro choi video la the loai game tin tuc (hay game thoi su). Đay la nhung tro choi ngan lien quan đen cac su kien đuong đai đuoc thiet ke đe minh hoa mot quan điem. Vi du, TAKE ACTION la mot tap hop studio lam game ma đuoc đong sang lap boi Susana Ruiz va đa thanh cong manh me voi the loai game nghiem tuc. Mot so game the loai nay bao gom Darfur is Dying, Finding Zoe, va In The Balance. Tat ca cac game nay mang lai nhan thuc ve cac van đe hay su kien quan trong bang mot cach thong minh va sang tao.


 Game giao duc  Vao ngay 23/9/2009, Tong thong My Barack Obama đa phat đong chien dich "Giao duc đe Đoi moi" (Educate to Innovate) nham nang cao ky nang khoa hoc, cong nghe, ky thuat va toan hoc cua sinh vien My. Chien dich nay tuyen bo rang no co ke hoach đe khai thac suc manh cua cac tro choi tuong tac nham tiep can hang trieu sinh vien trong cac nam toi, tao cam hung cho ho tro thanh cac nha sang che va phat minh the he tiep theo. Chien dich nay đa tao ra nhieu co hoi moi cho linh vuc tro choi video va đa đong gop nhieu cuoc thi moi nhu Stem National tro choi video Competition, Imagine Cup. Cac cuoc thi nay đeu la cac su kien tap trung vao cung mot van đe la co the su dung tro choi video nhu mot phuong thuc truyen thong moi nham giao duc va truyen ba kien thuc. www.NobelPrize.org su dung cac tro choi đe loi keo nguoi dung tim hieu ve thong tin lien quan đen nhung thanh tuu cua giai Nobel trong khi đang tan huong su vui ve tu cac tro choi.


Phat trien Phat trien tro choi video va tac quyen, nhu cac nganh giai tri khac, thong thuong la mot linh vuc lien nganh. Cac nha phat trien tro choi video, nhu cach goi pho bien trong nganh cong nghiep, chu yeu bao gom cac lap trinh vien va cac nha thiet ke đo hoa. Qua nhieu nam,voi su mo rong nganh cong nghiep nay, no bao gom hau het moi loai ky nang ma co the thay đe lam mot bo phim hoac chuong trinh tivi, bao gom thiet ke am thanh, am nhac, va cac loai ky thuat khac; va cung đong thoi co nhung ky nang chuyen nganh cho tro choi video, nhu thiet ke game v.v... Tat ca đeu đuoc quan ly va đieu hanh boi nha san xuat.
Thoi ky đau cua nganh cong nghiep game, thong thuong thi chi co mot nguoi thuc hien tat ca vai tro can thiet đe tao ra mot game. Nhung voi cac he may ngay cang phuc tap va manh me hon, thi can cac đoi ngu phat trien lon hon đe thiet ke het đuoc cac phan nhu đo hoa, lap trinh, ky thuat đien anh.... Đieu nay khong co nghia la thoi ky mot nguoi lam toan bo mot game đa ket thuc, van co the thay cac game do mot nguoi lam o thi truong cac game casual va cac game cho he may cam tay -noi cac game nho hon đang pho bien do gioi han phan cung nhu gioi han RAM hay thieu kha nang dung hinh 3D chuyen dung tren he may đo(vi du nhu đien thoai di đong hay PDA).
Voi su lon manh ve quy mo cua cac đoi ngu phat trien trong nganh cong nghiep, van đe kinh te cung tang theo. Cac studio phat trien game can tien đu đe tra mot muc luong canh tranh voi studio khac cho cac nhan vien đe thu hut va giu lai cac tai nang lon cua minh, trong khi cac nha phat hanh lai khong ngung tim kiem cach giu muc gia thap đe nham duy tri loi nhuan voi khoan đau tu cua ho. Thong thuong, mot đoi ngu phat trien game tren he console co the co so luong nguoi nam trong khoang tu 5 toi 50, co luc con len đen 100. Thang 5/2009, du an game Assasin's Creed II con cong bo đoi ngu phat trien cua minh len toi 450. Su tang truong ve quy mo cua đoi ngu phat trien ket hop voi ap luc lon khi phai hoan thanh du an kip ra thi truong đong thoi ap luc giam bot chi phi san xuat đa dan đen su ra đoi cua hang loat cac san pham game phai lui ngay phat hanh hoac phat hanh thieu hoan chinh.


= Chinh sua game (Modifications) =

Rat nhieu cac game san xuat cho he PC đuoc thiet ke voi tieu chi cho phep nguoi su dung đuoc chinh sua game. Nhung ban chinh sua (mod) nay co the tang them kha nang choi lai va su thu vi cho game. Cac hang phat trien noi tieng nhu id Software, Valve Software, Crytek, Bethesda, Epic Games va Blizzard Entertainment đua game cua ho voi mot so cong cu đa dung đe phat trien game đo, kem theo mot huong dan đe ho tro cac nha phat trien cac ban mod (phan lon la cac game thu yeu thich game). Mang Internet cung cap mot noi khong ton kem đe quang cao va phan phoi cac ban chinh sua, va chung cung co the la yeu to đong gop vao thanh cong cua game. Co the thay rat ro viec cac ban mod khien game tro nen pho bien nhu truong hop cua Counter-Strike la ban chinh sua cua Half-Life.


= Gian lan trong game(Cheating) =

Gian lan trong game co the lien quan đen ma gian lan va cac điem an giau đuoc thuc hien trong qua trinh lam game, cac ma chinh sua đuoc lam boi ben thu ba, hoac nguoi choi kham pha ra mot loi phan mem nao đo. Viec chinh sua đuoc tao đieu kien boi gian lan trong phan cung hoac boi mot nguoi đuoc đao tao ve phan mem. Gian lan thuong lam game de hon bang viec cung cap mot so luong khong han che cac tai nguyen trong game, vi du nhu vu khi, mau, đan duoc hay cac loai khac; hoac co the cac kha nang đac biet nhu đi xuyen tuong. Cac loai gian lan khac co the cho phep truy cap toi nhung cap đo khong the choi đuoc theo cach thong thuong hoac cung cap cac tinh nang bat thuong hay gay cuoi, nhu thay đoi mau sac hoac hien thi hinh anh trong game.


= Truc trac trong game (Glitch) =

Cac loi phan mem neu khong đuoc phat hien boi nhung nguoi kiem tra phan mem se co the ton tai trong cac ban phat hanh chinh thuc cua game. Đieu nay thuong hay xay ra vi phan lon cac truc trac nay chi xuat hien duoi nhung đieu kien bat thuong trong game, đuoc coi la qua nho đe sua lai, hoac boi vi game phai phat trien nhanh đe kip thoi han phat hanh. Cac truc trac co the chi la nhung loi nho ve hinh anh cho toi cac loi nghiem trong nhu xoa hoan toan phan luu game hoac gay ra su co trong khi chay game. Phan lon cac truong hop nha phat hanh se tung ra cac ban cap nhat(hay goi la patch- ban va loi) đe sua cac truc trac. Đoi khi, truc trac lai co loi cho nguoi choi, chung thuong đuoc goi la cac exploits-kham pha moi.


Ly thuyet Mac du nganh khoa hoc may tinh đa nghien cuu cac khia canh ky thuat cua tro choi video trong nhieu nam, cac ly thuyet xem xet game duoi goc đo la mot phuong tien nghe thuat gan đay tuong đoi phat trien trong cac nganh khoa hoc nhan van. Hai linh vuc moi noi de nhan thay nhat thuoc nganh nghien cuu game la ludology (nganh nghien cuu game duoi cac goc đo xa hoi, nhan van va cong nghe, cung nhu ca nganh cong nghiep) va narratology (nganh nghien cuu game ve cach mo ta hay the hien trong game anh huong đen nhan thuc con nguoi nhu the nao). Cac nha nghien cuu theo huong narratology tiep can game video duoi goc đo ma Janet Murray goi la "Cyberdrama". Co nghia rang moi quan tam chinh cua ho voi tro choi video nhu la mot phuong tien ke chuyen, ma xuat hien trong tuong tac gia tuong. Murray coi tro choi video giong nhu Holodeck, mot phan cong nghe hu cau tu loat phim Star Trek, tranh cai xem tro choi video nhu la mot moi truong ma trong đo chung ta tro thanh mot nguoi khac, va hanh đong trong mot the gioi khac. Cach hinh dung nay ve tro choi video som nhan đuoc su chap nhan rong rai, va la nen tang cho cac dang phim nhu Tron, eXistenZ, va the Last Starfighter.
Cac nha nghien cuu theo huong ludology pha bo manh me va hoan toan y tuong tren. Nganh nay tranh luan rang tro choi video đau tien va tren het chi la mot dang tro choi, ma phai đuoc hieu theo quy tac, giao dien, va cac khai niem cua cach choi ma no đua ra. Espen J. Aarseth noi rang, mac du cac game gan đay co noi dung, nhan vat, va cac khia canh ke chuyen truyen thong nhu phim hay van chuong, nhung cac khia canh nay chi đe bo sung cho loi choi. Vi du, Aarseth chi trich rang su chu y rong rai cua cong chung ma cac nha narratology đua ra voi nhan vat nu chinh cua dong game Tomb Raider, noi rang "hinh dang co the cua nang Lara Croft, đa đuoc phan tich qua ky luong boi cac nha nghien cuu ly thuyet đien anh, hoan toan khong lien quan toi toi voi tu cach la nguoi choi, boi vi mot hinh dang co the khac đi cung se khong lam cho toi co cach choi khac đi... Khi toi choi, toi thuong khong nhin co the co ay, ma la nhin thong qua no." Đon gian la cac nha nghien cuu theo huong ludology bac bo ly thuyet nghe thuat truyen thong boi vi ho cho rang tinh chat nghe thuat va tinh chat xa hoi lien quan đen chat luong cua mot tro choi quyet đinh chu yeu boi co so thiet lap cac quy tac, nhu cau, va su ky vong cua nguoi choi.
Trong khi rat nhieu tro choi dua vao cac nguyen ly noi bat(cac co cau phuc tap đuoc hinh thanh tu cac thanh phan tuong đoi đon gian), tro choi video thuong đua ra cac the gioi mo phong noi ma cac hanh vi noi bat xay ra trong boi canh cua tro choi. Thuat ngu "emergent narrative" (tuong thuat noi bat) đuoc su dung đe mo ta đieu nay, trong mot moi truong mo phong, cot truyen co the tao ra đon gian chi boi " đieu gi se xay ra voi nguoi choi." Tuy nhien, hanh vi noi bat khong bi gioi han trong cac tro choi phuc tap. Thong thuong, bat cu đau co su kien xay ra (đinh huong cho tri tue nhan tao xuat hien trong game) thi cac hanh vi noi bat se ton tai. Vi du, tai mot game đua xe noi ma cac xe đuoc lap trinh đe tranh va cham, va chung se phai đoi mat voi chuong ngai vat tren đuong đua: cac chiec xe sau đo co the đieu khien đe tranh chuong ngai vat đe lam cham cho nhung chiec xe sau no va/hoac đieu chinh huong cho thich hop voi nhung chiec xe phia truoc va cac tro ngai. Lap trinh vien se khong bao gio viet mot đoan ma lap trinh đac biet đe tao ra mot điem ach tac giao thong hoan toan, đieu nay chua tung xuat hien trong game.


Cac khia canh xa hoi = Đoi tuong =
Thang 11 nam 2005, đa co mot cuoc khao sat voi 2000 game thu thong thuong tai My, cho thay rang thi truong game o My kha đa dang. Nhom tuoi o cac game thu nam gioi đa mo rong đang ke len nhom tuoi 25-40. Voi cac game dang cau đo đon gian tren mang va cac game đon gian tren đien thoai di đong, gan nhu khong co su phan chia gioi tinh giua cac game thu. Phu nu cung bi thu hut boi cac game truc tuyen nhieu nguoi choi noi ma co nhieu trai nghiem xa hoi. Gan đay hon đa co su tang đang ke so luong game thu nu gioi tiep xuc tich cuc voi cac the loai game truyen thong đuoc coi la danh cho cac game thu nam gioi(vi du: ban sung goc nhin thu nhat). Theo đanh gia cua ESRB: gan 41% cac game thu choi game bang PC la phu nu.
Khi so sanh moi truong ngay hom nay cua nganh cong nghiep game voi 20 nam truoc, phu nu va rat nhieu nguoi truong thanh đa su dung san pham game nhieu hon. Trong khi thi truong cho lua tuoi teen va nguoi gan truong thanh van la mot thi truong lon, đo la nhom nhan khau hoc khac đa đuoc tang truong đang ke. Trong nam 2008, mot game thu My đa choi game trung binh 12 nam, va bay gio, tinh trung binh thi anh ta khoang 35 tuoi.


= Game choi mang nhieu nguoi (multiplayer) =
Tro choi video co truyen thong la mot trai nghiem xa hoi. Game choi mang nhieu nguoi la nhung game co the choi ca trong cac cuoc thi đau, đoi khi la the thao đien tu, hoac ca trong cac game can su hop tac bang cach su dung hai hay nhieu thiet bi đau vao, hay boi "ghe nong" (ghe cho nguoi choi lan luot trong cac tro chien thuat theo luot). Tennis for Two, game đuoc cho la tro choi video đau tien, đa ho tro 2 nguoi choi, cung nhu game ke thua cua no la:Pong. Game console đuoc thuong mai hoa đau tien: Magnavox Odyssey, đa co san 2 bo đieu khien đau vao (tay cam).
Ke tu đo, phan lon cac he may console thuong đi kem hai hoac bon tay cam đieu khien. Mot so con co kha nang mo rong toi 4,8 hay tham chi la 12 tay cam voi cac bo chia them vao, nhu he may Multitap. Cac game acarde ho tro choi nhieu nguoi thuong co the choi tu 2 cho toi 4 nguoi, đoi khi co the gap man hinh ra phia sau đe co mot goc nhin tren-duoi cho phep nguoi choi ngoi đoi dien voi nhau.
Rat nhieu game may tinh thoi ky đau cung dua tren tinh nang ho tro nhieu nguoi choi dua tren he console. He thong may tinh ca nhan tu cac hang Atari va Commodore đeu thuong co it nhat 2 cong ket noi tay cam chuyen dung cho game. Nen tang game tren may tinh ca nhan bat đau voi kha nang choi nhieu nguoi thap hon he console boi vi gioi han cong nghe. Cac may tinh ca nhan ve sau thuong chi con mot hay tham chi khong co cong ket noi tay cam choi game chuyen dung nua. Game choi qua mang vao thoi điem nay thuong han che chi trong cac game phieu luu bang chu (hay game Mud)noi nguoi choi phai choi qua cac may chu chuyen dung. Nguyen nhan la do cac modem toc đo cham thoi đo, va su đat đo lien quan đen viec su dung mot may tinh truc tuyen đe lam mot may chu noi nhieu nguoi co the su dung. Tuy nhien voi su ra đoi va pho bien rong rai cua he thong mang noi bo (LAN) va nen tang tuong thich Internet truc tuyen, so luong nguoi choi trong mot game ngay nay co the toi 32 nguoi hoac hon,va co the ho tro ca tinh nang noi chuyen bang am thanh va/hoac chu viet. Game truc tuyen nhieu nguoi choi co the cung cap mot so luong cuc lon cac nhan vat mo phong; tro Eve Online đa lap ky luc voi 54,446 nguoi choi tren mot may chu vao nam 2010.


= Loi ich =
Đa co bang chung chung minh rang nhung nguoi choi game hanh đong co su phoi hop tay-mat va kha nang đieu chinh co the, nhu la kha nang chong bi phan tam, su nhay cam trong tam nhin ngoai vi va ky nang đem nhanh cac vat the tot hon la nguoi khong choi game. Cac nha nghien cuu chi ra rang cac kha nang đo co the đuoc nang cao la do qua trinh choi cac game hanh đong, bao gom viec phai lien tuc chuyen su chu y cua nguoi choi vao cac vi tri va vat the khac nhau, đieu nay khong xay ra voi cac game chi can tap trung vao mot vat the duy nhat. Đa co mot vai nghien cuu chi ra rang game online /offline (truc tuyen va khong truc tuyen) co the đuoc su dung nhu mot cong cu tri lieu trong đieu tri cac van đe suc khoe tam than khac nhau.
Trong mot cuon sach cua Steven Johnson, tua đe Everything Bad Is Good for You (moi thu co hai đeu tot cho ban), lap luan rang video games tren thuc te yeu cau nguoi choi con cao hon ca dang tro choi co ti phu truyen thong. Đe trai nghiem tro choi, nguoi choi phai xac đinh cac nhiem vu, cung nhu cach đe hoan thanh no. Ho phai hoc cach đieu khien game va hieu giao dien nguoi dung cua game đo, bao gom bang danh muc (menu) va cac thanh trang thai trong game (nhu luong mau, đan duoc, toc đo, cap đo...). Tren ca nhung ky nang đo, ma ve sau đoi khi tro thanh ky nang kha co ban va đuoc thua nhan boi hau het cac game, tro choi video con dua tren cach nguoi choi đinh huong (va tham chi la lam chu) mot he thong het suc phuc tap voi vo so cac su bien đoi. Đieu nay yeu cau mot kha nang phan tich manh me, cung nhu su linh hoat va kha nang thich ung nhanh chong. Steven cung lap luan rang qua trinh cua viec hoc cac gioi han, viec ghi điem trong game, va cach đieu khien cua mot game thuong đoi hoi chuc nang cac vung nhan thuc khac nhau trong nao rat cao. Thuc te, phan lon cac game yeu cau mot su tap trung chu y cao đo tu nguoi choi, va trai nguoc voi quan niem pho bien rang tro choi video chi mang lai su thoa man tuc thoi, no thuc ra mang lai su hai long lau hon nhieu so voi cac dang giai tri khac nhu phim hay tham chi la nhieu cuon sach. Mot so nghien cuu con du đoan rang game tham chi tang cuong nang luc chu y cua nguoi choi.
Cac nguyen tac rut ra tu tro choi video đa đuoc xac đinh nhu la mot ky thuat co the ap dung đe cai cach he thong giao duc o My, cho thay rang game thu tiep nhan mot quan điem trong khi choi voi mot su tap trung cao đo, ho khong nhan ra rang minh đang hoc, va neu co the ap dung cach thuc nay o truong hoc, giao duc se đuoc huong nhung loi ich đang ke. Hoc sinh se đuoc "hoc ma choi" khi choi tro choi video ma van đuoc boi duong tu duy sang tao.
Quan đoi My đa trien khai cac loai may moc nhu Packbot (robot đieu khien bang tay) ma co tay cam đieu khien đuoc thiet ke nhu tay cam choi game đe khien no quen thuoc hon voi cac tan binh.
Theo nghien cuu đa đuoc thao luan o Hoi nghi cua Hiep hoi Tam Ly Hoc My nam 2008, cac tro choi video hien đai co the tang cuong su lanh le o game thu cung nhu kha nang giai quyet cac van đe cua ho. Mot nghien cuu tren 33 bac si noi soi cho thay rang nhung ai choi tro choi video nhanh hon 27% voi cac quy trinh phau thuat tien tien va thao tac 37% it loi hon so voi nhung nguoi khong choi game. Mot nghien cuu thu 2 tren 303 bac si noi soi(82% la nam gioi, 18% nu gioi) cung cho thay rang bac si noi soi choi tro choi video yeu cau kha nang khong gian va su kheo leo cua đoi tay, sau đo ho phai thuc hien mot mui khoan kiem tra nhung ky nang nay ket qua nhanh hon đang ke trong lan truoc cua ho va tren tat ca 10 thu nghiem đeu co ket qua cao hon so voi cac bac si phau thuat ma khong choi game truoc đo.
Trong khi nhieu nghien cuu đa phat hien tinh than tot hon giua cac game thu choi game thuong xuyen, nghien cuu cua Walter Boot o Đai hoc bang Illinois cho thay rang khong mot game thu nao lai khong cai thien tri nho hoac kha nang xu ly nhieu nhiem vu (xu ly đa nhiem) sau 20 tieng choi ba game khac nhau. Nghien cuu cho thay rang "cac ca nhan voi ky nang tot hon co nhieu kha nang đa chon choi game nhu mot hoat đong thuong xuyen".


= Tranh cai =

Cung giong nhu cac hinh thuc lien quan cua phuong tien truyen thong, tro choi video cung la chu đe cua cac tranh luan va kiem duyet thuong xuyen, do su mo ta cac hinh anh bao luc, yeu to gioi tinh, quang cao trong game, su dung ma tuy, ruou hay thuoc la, xi ga, hoac su dung ngon tu tho tuc trong mot so game. Cung voi nhung thu khac, chi trich tro choi video thuong la cac hoi phu huynh, cac chinh tri gia, cac to chuc ton giao, va cac nhom tuyen truyen, mac du tat ca cac đieu chi trich nay co the tim thay o tat ca cac loai hinh giai tri va truyen thong. Cac tro choi khac nhau đa bi cao buoc gay nghien va tham chi ca hanh vi bao luc, mac du co đieu nay van con đang đuoc tranh luan gay gat. "Kiem duyet tro choi video" đuoc đinh nghia nhu la viec su dung cua chinh phu hoac nhom quyen luc đe kiem soat cach choi, phan phoi, mua hoac ban tro choi video hay game may tinh. Tro choi video gay tranh cai trong nhieu hinh thuc, va kiem duyet la mot chu đe gay tranh cai. Nhung nguoi ung ho va phan đoi kiem duyet thuong rat kich liet voi quan điem ca nhan cua ho.
Cac quoc gia khac nhau co cac to chuc đanh gia noi dung khac nhau, nhu la ESRB (Entertainment Software Ratings Board- hiep hoi tham đinh cac phan mem giai tri) o Bac My, đanh gia phan mem theo cac nhom tuoi va kem theo cac canh bao truc tiep. Mot so to chuc nay sinh ra thuong la do nganh cong nghiep tu đieu chinh (nhu ESRB), trong khi đo so khac lai thuoc to chuc kiem duyet cua Chinh phu. Phan lon cac game ghi phan tham đinh tren mat truoc cua vo bao bi. Tuy nhien, cac bac phu huynh thuong khong phai luc nao cung đe y đen su ton tai cua cac phan tham đinh. Cac to chuc nhu What They Play va Common Sense Media co muc tieu cung cap huong dan va loi khuyen cho cac bac phu huynh ve cac tham đinh nay.


Cac khia canh xa hoi = Phan phoi va ban le =

Danh sach cac game ban chay nhat tren cac he may
Ba khu vuc san xuat lon nhat va cung la thi truong lon nhat cua tro choi video la: (theo thu tu) khu vuc Bac My (bao gom My va Canada), Nhat Ban va Anh Quoc. Cac thi truong quan trong khac bao gom Uc, Tay Ban Nha, Đuc, Han Quoc, Mexico, Phap va Y. Ca An Đo va Trung Quoc đeu đuoc coi la cac thi truong moi noi trong nganh cong nghiep game va doanh so đuoc ky vong la se tang truong ro ret trong nhung nam sap toi. Va Ailen thi co so luong nguoi su dung tro choi video lon nhat tinh theo đau nguoi.
Doanh thu theo he may cua cac game rat khac nhau o cac thi truong nay do thoi quen cua nguoi tieu dung đia phuong. Cac khach hang Nhat Ban thuong mua cac game console hon la game may tinh, voi mot uu tien manh me cho cac tro choi phuc vu cho thi hieu đia phuong. O Han Quoc (Nam Trieu Tien), game may tinh lai đuoc uu tien hon, đac biet la cac game nhap vai truc tuyen nhieu nguoi choi(MMORPG) va game chien thuat thoi gian thuc. Co hon 20.000 tiem cafe internet o Han Quoc noi game may tinh co the choi va tra phi theo gio.
Tap đoan NPD (tap đoan dan đau Bac My ve nghien cuu thi truong) đa nghien cuu thi truong ban le tro choi video o My nhieu nam. Voi bao cao nam 2004 rang:
Phan mem cho he console va he may cam tay: $6.2 ty, hon 8% so voi nam 2003.
Phan cung va phu kien cho he console va he cam tay: $3.7 ty, kem 35% so voi nam 2003.
Doanh so game PC: $1.1 ty, kem 15% so voi nam 2003.
Game PC la san pham ky thuat so đuoc phan phoi bang ca đuong truc tiep hay qua mang internet nhu he thong Steam khong đuoc theo doi boi NPD, va Steam khong len danh sach doanh thu cac game ma đa đuoc tai ve qua dich vu cua minh. Va phan phoi trai phep cung tran lan tren he PC nen doanh so game ban le cho may tinh ca nhan giam đang ke cung la đieu de hieu.
Cac con so tren đuoc tinh bang USD, khong phai đon vi. Cac đon vi van chuyen cho moi danh muc hang hoa cao hon nhieu so voi so luong USD thu ve đa chi ra o tren, boi vi nhieu phan mem cung nhu phan cung đa giam gia vao nam 2003. Nhung voi su ra đoi cua cac the he console tiep theo (Xbox 360, PS3, va Wii), cac con so nay tang len nhanh chong. Nganh cong nghiep game va đien anh gio đay cung tro nen gan bo voi nhau, voi cac Tap đoan nhu Sony đa co nhung thanh cong đang ke tren ca hai. Mot so luong lon cac "phim bom tan" mua he sinh ra cac game cung ten đi kem, va thuong phat hanh cung voi phim đe giam gia thanh quang cao.
Thi truong toan cau cho game console đa trong thay mot su tang truong trung binh 6,9% hang nam va đuoc ky vong la se thu ve 34,7 ti USD vao nam 2012. Game ban qua mang du kien se tang voi toc đo lon hon 16,9%, leo thang tu 6,6 ty USD trong nam 2008 len 14,4 ti USD nam 2012. Du kien tang truong lon nhat, tuy nhien lai nam o game tren di đong voi tang truong đanh gia khoang 19%; tang tu 5.6 ti USD len 13,5 ti trong vong 4 nam.


= Chi trich =
O Australia, Vuong Quoc Anh va cac khu vuc khac su dung he mau ti vi PAL, noi chung khi so sanh voi My, cac game thu su dung ti vi co he ma hoa mau PAL thuong phai tra 40% đen 50% gia thanh cho cung mot san pham.
Voi tieng Anh la ngon ngu chinh o Uc va o Anh nen se gan nhu khong co yeu cau nao phai chuyen ngu (dich) mot game đuoc My hay Canada phat hanh (mac du su khac nhau ngon ngu giua cac đia phuong van co ton tai). Su khac biet giua hai he mau PAL va NTSC ngay nay khong con đang ke vi phan lon man hinh hien nay đeu co tan so quet cua man hinh it nhat la 60 Hz. Nhung van co mot tro ngai phap ly cua viec phoi hop cac vung o Uc, voi hau het cac đau đia DVD đuoc ban ra voi ma vung DVD đe phu hop voi luat phap đia phuong.
Tuy nhien, cac game cho he console van đuoc ban voi gia cao o Australia. Mot so no luc đa đuoc thuc hien đe nang cao nhan thuc cua van đe, đac biet la voi Nintendo cua Australia, voi hinh thuc la mot ban bao cao phac thao nhung van đe, xuat ban boi Aaron Rex Davies. Bao cao nay đa gay đuoc su chu y rat nhieu trong gioi truyen thong cong cong.


Bao tang Game Co rat nhieu bao tang tro choi video tren the gioi, vi du Bao tang cac he may Arcade o Moskva hay Bao tang game may tinh tai Berlin.


Đoc them Tham khao Lien ket ngoai Video games bibliography cua hiep hoi nghien cuu tro choi đien tu Ludoscience cua Phap
The Virtual Museum of Computing (VMoC)