Nam Han (gian the: 南汉; phon the: 南漢; binh am: Nanhan) la mot vuong quoc ton tai tu nam 917 đen nam 971, chu yeu la trong thoi ky Ngu Đai Thap Quoc (907-960), nam doc theo bo bien phia nam Trung Quoc. Vuong quoc nay mo rong kinh đo o Hung Vuong Phu (興王府), ngay nay la thanh pho Quang Chau. Nam Han co quan he khong chi voi cac vuong quoc khac cua Trung Quoc ma con voi nguoi Viet (越) phuong nam.


Thanh lap Luu An (劉隱) đuoc trieu đinh nha Đuong phong lam tiet đo su Thanh Hai quan (Linh Nam Đong đao) nam 905. Du nha Đuong sup đo hai nam sau đo (907), nhung Luu An khong tu phong minh lam vua mot vuong quoc moi nhu cac vi quan o phuong nam khac đa lam nhu Tien Luu o Ngo Viet, Duong Hanh Mat o Ngo hoac Ma An o So. Ong đuoc vua nha Hau Luong la Chu On phong them lam kiem giao thai uy kiem thi trung nam 907. Nam 908 kiem them tiet đo su Tinh Hai quan va An Nam đo ho phu. Nam 909 gia them kiem giao thai su, kiem trung thu lenh va phong lam Nam Binh vuong. Nam 911, đoi thanh Nam Hai vuong.
Cung nam nay (911) Luu An mat, em trai cung cha khac me la Luu Nham len thay. Toi nam 917, Luu Nham tuyen bo thanh lap mot vuong quoc moi, ban đau goi la Đai Viet (大越), nhung chi qua nam sau (918) đoi ten thanh Đai Han (大漢). Vi ho cua ong la Luu (劉) la ho cua dong doi nha Han va ong tu tuyen bo la hau due nha Han. Vuong quoc nay thuong đuoc su Trung Hoa goi la Nam Han đe phan biet voi nuoc Bac Han cua Luu Sung (951-979) cung trong thoi Ngu Đai.


Pham vi lanh tho Voi kinh đo o noi ngay nay la Quang Chau, lanh đia cua vuong quoc nay trai dai doc theo vung ven bien cua cac khu vuc ma ngay nay la Quang Đong, Quang Tay va đao Hai Nam. Nam Han đuong thoi giap gioi voi cac vuong quoc: Man, So va Nam Đuong, nuoc Đai Ly va Tinh Hai quan (Đai Viet sau nay). Trong mot thoi gian ngan (tu khoang 930-931), Nam Han tung kiem soat đuoc vung Tinh Hai quan (Bac Bo va Bac Trung Bo Viet Nam hien nay) nhung khong giu đuoc.
Sau đo Nam Đuong lan luot thon tinh Man (945) va So (951) nen co them bien gioi chung voi Nam Han.


Quan he voi Viet Nam Viet Nam thoi thuoc Đuong goi la An Nam đo ho phu roi Tinh Hai quan. Trong thoi ky nha Đuong con manh, khu vuc ngay nay la mien Bac Viet Nam van la mot lanh tho on đinh va ben vung cua nguoi Viet. Tuy nhien, khi nha Đuong suy yeu cuoi the ky 9 thi khu vuc nay lien tuc bi Nam Chieu xam lang.
Sang thoi Ngu Đai, Nam Han nhan luc trung nguyen mai đoi pho voi Khiet Đan va cac nuoc phia bac nen tranh thu mo rong ve phia nam. Sau khi đanh bai quan nuoc So nam 928, on đinh bien gioi phia bac, vua Nam Han la Luu Nham mang quan đanh chiem Tinh Hai quan (930).
Du thoi ky nay lanh tho cua nguoi Viet van chua co he thong chinh tri co to chuc bai ban, cac cuoc xam lang cua Nam Han phan lon bi quan dan nuoc Viet đanh bai. Nam 931, Duong Đinh Nghe đanh đuoi thu su Ly Tien cua Nam Han va pha tan quan cuu vien, giet tuong Tran Bao.

Nam 938, con re Đinh Nghe la Ngo Quyen đanh bai quan Nam Han tai tran Bach Đang va đa tuyen bo thanh lap mot quoc gia đoc lap. Nam Han tu đo khong dam sang đanh Tinh Hai quan nua.


Su sup đo cua Nam Han Ngu Đai ket thuc nam 960 khi nha Tong đuoc thanh lap đe thay the nha Hau Chu. Tu thoi điem nay, cac vua Tong tiep tuc qua trinh thong nhat ma cac vua nha Hau Chu đa tien hanh. Tu thap nien 960 đen 970, nha Tong tang cuong anh huong ve phia nam.
Nam 971, Tong Thai To sai Phan My đi đanh va cuoi cung đa buoc vua Nam Han la Hau Chu Luu Suong phai đau hang. Nuoc Nam Han truyen noi đuoc 4 đoi vua, keo dai 55 nam.


Cac vi vua Xem them Ngu Đai Thap Quoc
Thoi ky tu chu Viet Nam
Ho Khuc
Duong Đinh Nghe
Nha Ngo
Nha Tong


Tham khao Mote F.W. (1999). Imperial China (900-1800). Nha xuat ban Đai hoc Harvard. tr. 11, 15. ISBN 0-674-01212-7.
Tarling Nicholas, bien tap (1999). The Cambridge History of Southeast Asia (Volume One, Part One): From early times to c. 1500. Nha xuat ban Đai hoc Cambridge. tr. 139. ISBN 0-521-66369-5.


Lien ket ngoai chinaknowledge.de: Southern Han