Khu du tru sinh quyen the gioi la mot danh hieu do UNESCO trao tang cho cac khu bao ton thien nhien co he đong thuc vat đoc đao, phong phu đa dang. Theo đinh nghia cua UNESCO, Khu du tru sinh quyen the gioi la nhung khu vuc he sinh thai bo bien hoac tren can giup thuc đay cac giai phap đieu hoa viec bao ton su đa dang sinh hoc voi viec phat trien ben vung khu vuc đo co gia tri noi bat, đuoc quoc te cong nhan..


Mang luoi Mang luoi cua cac khu DTSQ the gioi đuoc hinh thanh vao nam 1976 va đen 2010 đa co 504 khu du tru sinh quyen thuoc 102 quoc gia va vung lanh tho. Cac nuoc co nhieu khu DTSQ nhat la Hoa ky (47), Nga (37), Tay Ban Nha (33) va Trung Quoc (26).
Khi tro thanh khu du tru sinh quyen the gioi, cac nuoc phai tuan thu cac hiep uoc, cong uoc va cac cam ket quoc te ma Chinh phu đa ky.


Cac tieu chi 7 tieu chi đe tro thanh khu du tru sinh quyen the gioi (Theo quy đinh cua Đieu 4, Khung Phap ly cua Mang luoi toan cau cac Khu DTSQ the gioi đuoc thong qua tai Đai hoi đong UNESCO nam 1995) la:

Khu vuc đe cu co đai dien đa dang cac he sinh thai cua nhung khu vuc đia ly sinh vat chinh, bao gom ca nhung khu vuc phat trien co cac muc đo tac đong khac nhau (gradiation) cua con nguoi.
Khu vuc đe cu co gia tri bao ton đa dang sinh hoc cao.
Khu du tru sinh quyen đo co the thuc hien phat trien theo huong ben vung o cap đo vung.
Khu du tru sinh quyen co dien tich thich hop đe đap ung đuoc ba chuc nang cua khu du tru sinh quyen.
Khu vuc đo co đu nhung phan vung thich hop đe thuc hien 3 chuc nang cua khu du tru sinh quyen thong qua: (a) vung loi co dien tich đu lon, đuoc thiet lap boi phap luat, hoac mot vung đuoc danh rieng cho viec bao ton lau dai; (b) vung đem đuoc xac đinh ro rang, bao quanh hoac ket noi voi (cac) vung loi, noi danh cho cac hoat đong hai hoa voi bao ton; (c) vung chuyen tiep danh cho viec khuyen khich va tao ra cac hoat đong quan ly va su dung tai nguyen ben vung.
Co bo tri cac co cau quan ly đe huy đong su tham gia cua nhieu ben lien quan, giua chinh quyen đia phuong, cong đong dan cu va khoi tu nhan đe thiet ke va thuc hien cac chuc nang cua khu du tru sinh quyen.
Co che thuc hien viec quan ly va bao ton đuoc UNESCO chap nhan, bao gom: (a) cac co che quan ly cac hoat đong va khai thac cua con nguoi tai vung đem; (b) co mot chinh sach hoac ke hoach quan ly cho toan khu du tru sinh quyen; (c) co mot co che hoac đoi ngu quan ly đuoc thanh lap đe thuc hien chinh sach hoac ke hoach đo; (d) co cac chuong trinh nghien cuu, quan trac, giao duc va đao tao.


Thanh phan Khu du tru sinh quyen đuoc to chuc thanh 3 vung:

Vung loi: nham bao ton lau dai đa dang loai, cac canh quan, he sinh thai.
Vung đem: nam bao quanh hoac tiep giap vung loi. O đay, co the tien hanh cac hoat đong kinh te, nghien cuu, giao duc va giai tri nhung khong anh huong đen vung loi.
Vung chuyen tiep: nam o ngoai cung. Tai đay, cac hoat đong kinh te van duy tri binh thuong tren co so phat trien ben vung nguon loi tai nguyen thien nhien ma khu du tru sinh quyen đem lai.


Đac trung Khu du tru sinh quyen the gioi co nhung net giong va khac voi mot vuon quoc gia va khu bao ton thien nhien nhu sau:

Vuon quoc gia hay khu bao ton thien nhien chi la mot phan trong mot khu du tru sinh quyen. Moi khu du tru sinh quyen co the co nhieu vung loi la cac vuon quoc gia hay khu bao ton thien nhien,
Vuon quoc gia hay khu bao ton thien nhien chi thuc hien mot trong ba chuc nang cua mot khu du tru sinh quyen, đo la chuc nang bao ton. Trong khi khu du tru sinh quyen, ngoai chuc nang bao ton thien nhien con thuc hien chuc nang phat trien (kinh te, van hoa, du lich sinh thai...) va chuc nang ho tro nghien cuu khoa hoc, giao duc...
Khu du tru sinh quyen con la mot cach tiep can bao ton va phat trien ben vung tuong đoi moi (ra đoi tu nam 1971) so voi cach tiep can tap trung vao muc tieu bao ton đa dang sinh hoc cua cac vuon quoc gia hay khu bao ton thien nhien - von xuat phat tu khai niem khu bao ve, von đa co lich su hinh thanh va tien hoa qua nhieu the ky.
Cac khu du tru sinh quyen the gioi đuoc đieu phoi boi Uy ban MAB cua UNESCO trong khi cac khu bao ve (PA) đuoc đieu phoi boi IUCN.


Hinh anh Y nghia Theo quan niem truoc đay, cac khu bao ton thien nhien thuong đuoc xem nhu mot khu vuc tach biet voi the gioi loai nguoi. Quan niem nay đa dan đen nhung sai lam trong viec quan ly cac khu bao ton thien nhien. Ket qua la thien nhien van lien tuc bi con nguoi tac đong theo huong tieu cuc: tan pha ma nguyen nhan la do nhung ap luc xa hoi va sinh thai ca trong va ngoai khu bao ton. Theo Chuong trinh Con nguoi va Sinh quyen (Man and Biosphere Program; viet tat la: MAB thuoc UNESCO) thuc te cho thay cac khu bao ton van can co mot so khu vuc khong co hoac chiu rat it tac đong cua con nguoi voi nhung quy đinh kiem soat chat che, đuoc goi la "vung loi". Ben canh đo can thuc đay phat trien kinh te than thien voi moi truong, phat trien giao duc va bao ton cac gia tri van hoa truyen thong o cac vung xung quanh đuoc goi la cac "vung đem" va chuyen tiep trong đo, nguoi dan đia phuong đong vai tro chu chot. Co nhu vay cong tac bao ton moi đat đuoc hieu qua lau dai va ben vung.
Khai niem khu DTSQ lan đau tien đuoc MAB đua ra tai hoi nghi khoa hoc 'Su dung hop ly va bao ton tai nguyen cua Sinh quyen' to chuc tai Paris vao thang 9/1968 voi su tham gia cua 236 đai bieu đen tu 63 nuoc va 88 đai dien cua cac to chuc lien chinh phu va phi chinh phu cua nhieu nganh khoa hoc khac nhau cung cac nha quan ly va ngoai giao. Sau nay đuoc goi la "Hoi nghi Sinh quyen" do UNESCO to chuc voi su ung ho tich cuc cua To chuc Luong thuc, To chuc Y te the gioi, cac to chuc bao ton va chuong trinh sinh hoc quoc te thuoc Hoi đong Khoa hoc Quoc te (IBP/ICSU).
Muc đich cua viec xay dung Khu du tru sinh quyen.
Viec xay dung khu DTSQ la nham giai quyet mot trong nhung van đe thuc tien quan trong nhat ma con nguoi đang đoi mat hien nay: đo la lam the nao đe co the tao nen su can bang giua bao ton đa dang sinh hoc, cac nguon tai nguyen thien nhien voi su thuc đay phat trien kinh te-xa hoi, duy tri cac gia tri van hoa truyen thong đap ung nhu cau ngay cang cao cua con nguoi. Mo hinh khu DTSQ vua cung cap co so ly luan vua la cong cu thuc hien chuong trinh nghien cuu đa quoc gia ve tac đong qua lai giua con nguoi va sinh quyen. Ve mat phuong phap luan va cach tiep can co ban, khu du tru sinh quyen la: "Con nguoi la mot phan cua sinh quyen", la "Cong dan sinh thai".
"Sinh quyen" la thuat ngu đa tro nen quen thuoc trong đoi song quoc te hien nay, no đuoc su dung rong rai. Tai hoi nghi Thuong đinh Trai đat ve Moi truong to chuc tai Stockholm, Thuy Đien nam 1972, cum tu 'Hoi nghi Sinh quyen' thuong đuoc nhac toi khi đanh gia cac van đe moi truong mot cach bao quat va toan dien. Cac nha khoa hoc, nha quan ly nhat tri voi nhau rang: viec su dung va bao ton tai nguyen thien nhien phai đi đoi voi phat trien kinh te nang cao muc song nguoi dan hon la đoi lap, can khuyen khich nhung cach tiep can nghien cuu va quan ly đe đat đuoc muc tieu nay.
Vao nam 1969, Ban Tu van Khoa hoc cua MAB đa đe xuat viec thanh lap mang luoi hop tac tren toan the gioi, bao gom ca cac vuon quoc gia, khu du tru sinh quyen va cac hinh thuc bao ton khac phuc vu cho cong tac bao ton cung nhu đay manh cac cong trinh nghien cuu, giao duc va đao tao. Cac chuc nang co ban cua mang luoi nay bao gom: đong gop vao viec bao ton đa dang di truyen, loai, he sinh thai va duy tri đa dang sinh hoc (chuc nang bao ton); tao đieu kien cho cac hoat đong nghien cuu va giam sat, giao duc va trao đoi thong tin giua cac đia phuong, quoc gia va quoc te ve bao ton va phat trien ben vung (chuc nang ho tro); ket hop chat che giua bao ve moi truong va phat trien kinh te nang cao muc song nguoi dan va đay cung chinh la nhan to co ban đam bao cho su thanh cong cua cong tac bao ton (chuc nang phat trien).
Nhu vay, khu DTSQ se la phong thi nghiem song cho viec nghien cuu, giao duc, đao tao va giam sat cac he sinh thai, đem lai loi ich cho cong đong cu dan đia phuong, quoc gia va quoc te.


Khu du tru sinh quyen the gioi tai Viet Nam Khu du tru sinh quyen rung ngap man Can Gio, 2000.
Khu du tru sinh quyen Cat Ba, 2004.
Khu du tru sinh quyen chau tho song Hong, 2004.
Khu du tru sinh quyen ven bien va bien đao Kien Giang, 2006.
Khu du tru sinh quyen mien tay Nghe An, 2007.
Khu du tru sinh quyen Mui Ca Mau, 2009.
Khu du tru sinh quyen Cu Lao Cham, 2009.
Khu du tru sinh quyen Đong Nai, 2011.
Khu du tru sinh quyen Langbiang, 2015.
Khu du tru sinh quyen Nui Chua, 2021.
Khu du tru sinh quyen Kon Ha Nung, 2021.


Cac khu đang đe xuat Khu du tru sinh quyen Hoang Lien Son: thuoc đia phan 2 tinh Lao Cai va Lai Chau voi 3 vung loi la Vuon quoc gia Hoang Lien, khu bao ton thien nhien Van Ban va khu rung đac dung Y Ty.
Khu du tru sinh quyen Mu Cang Chai thuoc đia phan hai huyen Van Yen va Mu Cang Chai, tinh Yen Bai voi 2 vung loi la Khu bao ton thien nhien Na Hau va khu bao ton loai&sinh canh Mu Cang Chai. Khu vuc nay con co van hoa ban đia đac sac, bao gom Ruong bac thang Mu Cang Chai.
Khu du tru sinh quyen Cuc Phuong - Ngoc Son - Pu Luong: thuoc đia ban 3 tinh Hoa Binh, Ninh Binh va Thanh Hoa.
Khu du tru sinh quyen cua song Cuu Long: nam o ven bien 3 tinh Ben Tre, Tra Vinh, Soc Trang.
KDTSQ Ngoc Linh (hoac Kon Tum) thuoc đia phan huyen Kon Plong va Dak Glei, tinh Kon Tum. Vung loi la khu bao ton thien nhien Ngoc Linh.
Khu du tru sinh quyen Ba Be: thuoc đia phan 2 tinh Bac Kan va Tuyen Quang voi cac vung loi la Vuon quoc gia Ba Be va cac khu rung cam Tat Ke-Ban Bung (khu du tru thien nhien Na Hang)
Khu du tru sinh quyen Sa Huynh thuoc đia phan tinh Quang Ngai.


Xem them Danh sach khu du tru sinh quyen tai chau A va Thai Binh Duong
Danh sach khu du tru sinh quyen tai cac nuoc A rap
Danh sach khu du tru sinh quyen tai chau Phi
Danh sach khu du tru sinh quyen tai chau Au va Bac My
Danh sach khu du tru sinh quyen tai chau My Latin va Caribe
Danh hieu UNESCO o Viet Nam


Chu thich Lien ket ngoai Biosphere Reserves – Learning Sites for Sustainable Development, United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization
He thong khu du tru sinh quyen the gioi Luu tru ngay 13 thang 12 nam 2009 tai Wayback Machine
Quan ly nha nuoc đoi voi Khu du tru sinh quyen the gioi o Viet Nam: Ai la nguoi chiu trach nhiem chinh?
8 Khu du tru sinh quyen the gioi o Viet Nam: Chua co co quan cua TU quan ly Luu tru ngay 1 thang 12 nam 2009 tai Wayback Machine