Thu tuc lam nguoi con song la mot but ky cua nha van Minh Chuyen trong giai đoan Đoi Moi tai Viet Nam. Tac pham đuoc đang lan đau trong pham vi tinh tren bao Thai Binh ngay 25 thang 5 nam 1988, đang lai rong rai toan quoc tren Tuan bao Van Nghe so 19 vao ngay 27 thang 5 nam 1988. But ky ke ve Tran Quyet Đinh — mot cuu quan nhan — bi thuong trong Chien tranh bien gioi Tay Nam va đuoc gui giay bao tu ve que nha tai tinh Thai Binh. Tran Quyet Đinh tro ve que nha voi giay chung thuong va đa mat 29 nam đe hoan thanh thu tuc xin bo may quan lieu tai Viet Nam xac nhan giay phuc vien – xuat ngu.


Noi dung Đem 15 thang 6 nam 1978, Đinh cung đong đoi giao chien tai cao điem 62 thuoc huyen Tan Bien sau khi Khmer Đo xam lan bien gioi Viet Nam. Đinh bi trung đan va đuoc so cuu tai đoi phau thuat da chien cua su đoan, tiep tuc đuoc chuyen tiep đieu tri tai benh vien cua su 10 sau ba ngay. Mot thoi gian sau, Đinh tiep tuc đuoc đieu chuyen đen đieu tri tai benh vien quan y tuyen tren. Ngay 29 thang 12 nam 1978, gia đinh ong Vong tai lang Nguyet Lang thuoc xa Minh Thu nhan giay bao tu cua con trai Tran Quyet Đinh trong Chien tranh bien gioi Tay Nam. Giay bao tu đuoc chuyen tu phong chinh sach huyen Vu Thu thuoc tinh Thai Binh, noi dung thong bao tu chinh uy Le Minh Chau xac nhan Đinh tu chien vao ngay 10 thang 7 nam 1978, trung đoan 24 đa quy tap tai mo so 2 Tan Bien thuoc tinh Tay Ninh. Gia đinh ong Vong va hang xom đau buon truoc giay bao tu cua Đinh.
Ngay 31 thang 9 nam 1979, Tran Quyet Đinh bat chot tro ve que nha voi thuong tat tren nguoi, hang xom đen chia vui voi gia đinh ong Vong. Trong khoang đau thang 3 cung nam, mot quan nhan thuoc trung đoan 24 đen vien quan y xac nhan cap giay chung nhan danh sach thuong benh binh. Truong hop cua Tran Quyet Đinh đuoc Pho chi huy trung đoan 12 Tran Duy Tai ky xac nhan giay chung thuong va tiep tuc đieu tri di chung tai đay trong bon thang tiep theo. Sau đo, Đinh roi Sai Gon va ve tinh Tay Ninh tim đon vi cu, nhung đon vi đa chuyen đia điem đong quan sang Campuchia. Đinh tro ve que nha, phong chinh sach huyen Vu Thu thuc hien xoa bo che đo liet si voi gia đinh ong Vong, giay bao tu ghi them ghi chu "con song đa tro ve ngay 31 thang 9 nam 1979". Đinh ket hon va sinh đuoc ba nguoi con, trong khi mot phan du luan di nghi khi Đinh khong co che đo quan nhan xuat ngu. Do vuong mac giay chung tu, thu tuc phuc hoi phap nhan ve ruong lua va chinh sach thuong benh binh kho đuoc giai quyet. Sau khi lam đon tu trinh bay su viec đen cac co quan hanh chinh trong tinh Thai Binh, Đinh bi cac co quan nay đun đay trach nhiem qua lai tu "Phong thuong binh" toi "Huyen đoi" roi qua "So thuong binh xa hoi" va "Ban chinh sach hau phuong".
Sau mot thoi gian dai cho đoi, Đinh suy xet đen viec tim đon vi xin giay phuc vien. Đinh mua ve tau hoa vao thanh pho Nha Trang, noi chuyen đen tinh Đak Lak đe nho nguoi cau Tran Đinh Ngoan o Ban kinh te moi. Do di chung tu thuong tat khien Đinh bi ngat khi di chuyen len thanh pho Buon Ma Thuot gap nguoi cau, Đinh va ong Ngoan di chuyen bang may bay huong đen Sai Gon. Tai san bay quoc te Tan Son Nhat, Đinh bi choang va mau chay ra do di chung thuong tat nen phai luu tru tai đay mot ngay. Hom sau, tiep tuc đen Tay Ninh nhung van khong co thong tin đon vi, Đinh đen nghia trang 1Đ xa Thach Tay theo loi ghi chu tren giay bao tu đe tham nguoi linh tu tran trung ten. Do vuong mac thu tuc tu cac co quan hanh chinh va ba lan vao Tay Ninh tim đon vi nhung khong co ket qua, nhieu nguoi trong gia đinh ong Vong đa nan long.
Nhan mot chuyen ve tham que nha vao nam 1986, nha van Minh Chuyen ghe qua tham hoi gia canh Tran Quyet Đinh. Minh Chuyen cung Đinh đen cac co quan hanh chinh theo tuan tu, ho so can ban hoan thien sau khoang tam thang. Hai nguoi đen kien nghi ho so tai Tinh đoi, đuoc huong dan yeu cau giay phuc vien, tiep tuc cho thong bao ho so chuyen đen Cuc to chuc đong vien cua Bo tong tham muu Quan đoi nhan dan Viet Nam trong mot thang sau đo. Sau khi đen tru so Cuc to chuc đong vien tai thanh pho Ha Noi, ho so khong đuoc giai quyet va chi dan tim lai đon vi cu hien đang đong quan o mien Bac. Nhieu lan toi lui đen "Tinh đoi" va "Cuc to chuc đong vien", Đinh va Minh Chuyen chuan bi tu trang len đuong tim đon vi cu. Quan nhan cung que ten Đoan Duyen buc tuc hien thuc nhieu nguoi trong lang khong phai la thuong binh nhung van co giay chung nhan sau khi hoi lo cac co quan chinh sach, đong thoi quan nhan nay đong cam cho Đinh khi gap nhieu vuong mac thu tuc va gia canh kho khan.
Đau nam 1988, Minh Chuyen cung Đinh đen khu vuc Y tim su 10, nhung đon vi lai chuyen ve Tay Nguyen nen hai nguoi đon tau hoa ve que. Do tu trang bi mat cap, hai nguoi phai đi an xin vao sang hom sau tai ga tau đe xin tien ve. Gan nua thang sau đo, Đinh đuoc đieu tri tai benh vien vi ap luc du luan. Tai benh vien, ong Vong noi voi Minh Chuyen rang khi nao Đinh khoe lai thi lan nua nho nha van dan đuong đi tim su truong giup con trai ong.


Hoan canh ra đoi Tran Quyet Đinh sinh nam 1958 tai lang Nguyet Lang, xa Minh Khai, huyen Vu Thu, tinh Thai Binh. Đinh nhap ngu nam 1977 va tham gia chien dich Chien tranh bien gioi Tay Nam, nguoi than nhan giay bao tu vao ngay 29 thang 12 nam 1978 do Chinh uy Le Minh Chau ky, ghi nhan tu tran trong tran đanh o cao điem 62 tai huyen Tan Bien (thuoc tinh Tay Ninh). Tuy nhien, Đinh bi thuong nang va đuoc chuyen qua nhieu Quan y vien chua tri, đon vi sang chien đau tai Campuchia sau khi Đinh khoi benh. Tran Quyet Đinh tro ve que nha vao ngay 31 thang 12 nam 1979 sau khi that lac đon vi, anh vap phai bo may quan lieu tai Viet Nam trong 10 nam khi lam thu tuc xac nhan giay phuc vien–xuat ngu. Đinh đen vieng tham mo mot liet si vo danh bi ghi nham ten Tran Quyet Đinh trong nghia trang 1Đ tai xa Thach Bien (thuoc huyen Tan Bien). Gia đinh cuu quan nhan khi đo gom hai bo me gia, nguoi vo om yeu, ba đua con, trong khi Tran Quyet Đinh thuong binh va khong đuoc huong luong che đo cung nhu khong ruong vuon. Gia đinh cuu quan nhan tich cop tien mua thuoc men va nhieu lan đi nho vao Nam–ra Bac đe tim đon vi. Cuoi nam 1987, cuu quan nhan Đoan Duyen quo trach nha van Minh Chuyen khi cung la linh nhung khong viet bao cho cuu quan nhan Tran Quyet Đinh bi oan khuat 10 nam trong cung xa Minh Khai. Minh Chuyen cho biet "ba nam khong lam đuoc, cong voi muoi nam Đinh đi lam mot minh va khong co ket qua, toi moi viet Thu tuc lam nguoi con song."

Xa hoi Viet Nam thoi điem đo chua đuoc coi mo, nha van Minh Chuyen đang cong tac tai bao Thai Binh. Giai đoan khi đo, Tong Bi thu Ban Chap hanh Trung uong Đang Cong san Viet Nam Nguyen Van Linh đang keu goi bai tru nan quan lieu theo tinh than Nhung viec can lam ngay. Nha van boc bach: "Giai đoan đo la giai đoan đau tien cua thoi ky Đoi Moi. Thu tuc hanh chinh cua cac co quan chinh sach, cac co quan cong quyen lo ve che đo nguoi co cong con rat nhieu van đe bat cap. Anh Tran Quyet Đinh la mot liet si tro ve, tren nguoi đay vet thuong. Tuy nhien, đe chung minh anh bi thuong va lam thu tuc cho anh thi lai rat kho khan. Nguoi ta đoi hoi rat nhieu thu, trong đo co nhung thu vo cung phi ly. Ne tranh cai viec do chinh ho gay nen va su phan ung đoi voi tac pham chang qua chi la đe bao ve chinh than phan cua ho." Trong giai đoan Đoi Moi, nhieu tac pham phan anh hien thuc xuat ban tren bao chi Viet Nam nhu "Loi khai cua bi can" cua Tran Huy Quang, "Nguoi đan ba quy" cua Le Van Ba, "Tieng hu nhung con tau" cua Nguyen Thi Van Anh; đac biet trong đo "Cai đem hom ay... đem gi?" cua Phung Gia Loc va "Thu tuc đe lam nguoi con song" cua Minh Chuyen tao mot "con đia chan bang hoang" trong xa hoi. Truong Ban Ban đoc cua Tuan bao Van Nghe Ngoc Trai đi van đong tai Thai Binh đe chinh quyen đia phuong khong lam phien nha van Minh Chuyen. Nha van va Đinh đen Ha Bac đe tham gia đinh liet si "Tran Quyet Đinh trung ten". Minh Chuyen danh hai nam đong hanh cung Đinh đen cac co quan va gap mat nhieu nhan chung, tien sao chup tai lieu tu may photocopy đuoc thong ke len toi hang tram nghin đong vao thoi điem nam 1988.


Phat hanh Minh Chuyen — khi đo cong tac tai bao Thai Binh — đe xuat su viec voi toa soan, tong bien tap bao Thai Binh Nguyen Nhu Hinh ung ho. Đau nam 1988, Tuan bao Van nghe to chuc hoi thao tai Thai Binh ve vai tro cua bao chi voi nong thon (đoan gom Nguyen Ngoc, Be Kien Quoc, Phung Gia Loc, Hoang Huu Cac), Minh Chuyen đa nop but ky cho Be Kien Quoc va giao hen đang tren Tuan bao Van Nghe. Nha tho Be Kien Quoc la nguoi bien tap tac pham đe đang tren bao, đa đong vien tac gia va cac ca nhan cua toa soan rang: "Chung ta đa cuu đuoc mot con nguoi, du nguoi đo la nguoi linh, la thuong binh hay la gi đi nua. Đo la mot con nguoi can đuoc cuu giup. Du chung ta co bi lam sao chang nua, thi khong co gi phai an han ca."
But ky Thu tuc lam nguoi con song cua nha van Minh Chuyen đuoc đang lan đau trong pham vi tinh tren bao Thai Binh ngay 25 thang 5 nam 1988, đang lai rong rai toan quoc tren Tuan bao Van nghe vao ngay 27 thang 5 nam 1988. Sau khi Tuan bao Van Nghe đang, Minh Chuyen đuoc tong bien tap bao Thai Binh Nguyen Nhu Hinh đong vien va thong bao Thuong truc Ban Bi thu Ban Chap hanh Trung uong Đang Cong san Viet Nam Đo Muoi yeu cau cung cap tai lieu lien quan. Nha xuat ban Hoi Nha van in lai but ky trong tap "Nguoi khong co đon". Noi ve tinh tiet Tran Quyet Đinh trong but ky đen khoc ben mo va phe phan cac co quan chinh sach hau phuong quan đoi, nha van thua nhan cao buoc "kich đong cac gia đinh liet si hoai nghi cong tac chinh sach thi it nhieu cung co ly" va xac nhan "nha van viet loi khan trong khi Đinh chi khan nom na."


Đon nhan = Xa hoi =
But ky đang lan đau tren bao Thai Binh gay xao đong mot thoi gian ngan roi chim vao im lang, sau khi đang lai tren Tuan bao Van Nghe đa gay chan đong quoc gia. But ky gay chan đong gioi van đan, gioi binh nghiep va đoc gia toan quoc. Hang ngan thu, đien thoai gui ve toa soan Tuan bao Van Nghe va gui đen nha van nham bieu lo su đong tinh. Nam 2008, nha van Minh Chuyen ke lai "anh Tran Quyet Đinh trong tac pham Thu tuc lam nguoi con song bi thuong tat la su that. Nhung co nguoi bao anh khong bi thuong, nhieu to bao "cuu" su that vi anh." Mot đoc gia cung xa Minh Khai cho biet "san sang đi bat cu đau đe đoi quyen loi cho Đinh", du luan tai que nha Tran Quyet Đinh phan khoi vi su that đuoc giai bay tren mat bao du giay xac nhan phuc vien–xuat ngu thoi điem đo chua co ket qua. Mot đong nghiep va cung la đong đoi cua nha van đa cao buoc Minh Chuyen bia đat, đong thoi ran day "nguoi viet co the hu cau nhung hu cau o ky khong giong nhu hu cau o tieu thuyet hay truyen ngan". Truong Giang bien khao sach Mot thap ky bai bao hay nhan đinh Minh Chuyen trong but ky "đa nhap cuoc, cung ho đi giai bay, đi cau cuu, đi đau tranh, đi tim le phai".


= Truyen thong =
Bui Hoang Tam tren bao Dan tri binh pham "neu trong "Cai đem hom ay... đem gi?" phang phat cai khong khi am am, u u cua Tat đen voi tieng trong thuc thue – thu suu thi trong "Thu tuc đe lam nguoi con song" cua Minh Chuyen lai phang phat, lai am anh cai khong khi cua buoi Chi Pheo cam dao đen nha Ba Kien. Co khac chang o cho Chi Pheo la ga du thu – du thuc—"con ac thu" cua lang Vu Đai—ga nong dan bi luu manh hoa đen nha cu Ba đe đoi "lam nguoi luong thien" thi anh linh nong dan bi lac đon vi, bi bao tu oan Tran Quyet Đinh đoi đon 10 nam đen rat nhieu co quan cong quyen đe đoi mot đieu đon gian hon nhieu la thu tuc đe đuoc lam... nguoi con song, mot nong dan xa vien hop tac xa binh thuong." Tran Thien Khanh tren bao Nhan Dan cho rang đay la mot trong nhung but ky "thuong đuoc nhac đen nhu nhung truong hop tieu bieu, mot thanh qua cua đoi moi o the loai ky su, phong su". Tran Hoang Nhan tren bao Nguoi lao đong nhan xet "mot nha van co nhung tac pham nhu ong cung đu đe tu hao roi. Nhung tu hao hon khi nha van Minh Chuyen đa hoan thanh xong phan co ban cua 'thu tuc lam nguoi cam but'." Tat Nhien tren bao Giao duc & Thoi đai nhin nhan "Trong boi canh cong tac thuong binh, liet si cua ta con khong it bat cap, nhieu nguoi chay chot đe đuoc huong che đo thuong binh, trong khi mot thuong binh so so nhu Tran Quyet Đinh lai bi phu nhan. Bai ky nhu mot qua bom nem thang vao te quan lieu, cua quyen cua khong it cac co quan chinh sach thoi hau chien." Tran Huy Quang tren bao Nguoi đo thi nhan xet ve nhan vat Tran Quyet Đinh rang "nhung anh đa la liet si, roi thu tuc đe anh thanh nguoi con song lai cuc ky gian nan". Le Hoai Nam tren bao Cong an nhan dan binh pham ""Thu tuc đe lam nguoi con song" viet ve su hy sinh tham lang cua mot nguoi linh".
Bui Hoang Tam tren bao Dan tri tiep tuc phan tich "neu o "Cai đem hom ay... đem gi? cua nha van Phung Gia Loc la loi canh bao ve su xuat hien cua mot bo phan khong nho can bo đang vien thoai hoa bien chat, co nguy co tro thanh "cuong hao moi" o nong thon thi o "Thu tuc đe lam nguoi con song" cua nha van Minh Chuyen la loi du bao ve te quan lieu nhung nhieu, xa roi dan cua mot bo phan cong chuc nha nuoc." Le Thieu Nhon tren Sai Gon Giai Phong so sanh but ky "giong nhu mot cau ngan ngu rang, nhung su thay đoi ma nguoi ta mong muon nhat đeu đi qua noi buon". Tung Giang tren bao Lao Đong goi nhac cac but ky cua Minh Chuyen cung voi Thu tuc lam nguoi con song, khen ngoi "khac hoa chan thuc" va "la cac net ve tieu bieu trong tong the buc di hoa ve thoi ky binh lua". Cung tren bao Lao Đong, Huynh Dung Nhan ca ngoi "cuoi cung nhan vat co đuoc đay đu ho khau, chung minh nhan dan, đuoc moi thu tuc la nguoi con song, tac gia đuoc minh oan". Cao Ba Khoat tren bao Thai Binh liet ke but ky "Nguoi lang thang khong co đon" va Thu tuc lam nguoi con song, đong thoi ngoi ca đay la "nhung but ky xuat sac, benh vuc cong ly, gay tieng vang lon trong du luan ban đoc va đoi song xa hoi". Cung tren bao Thai Binh, Nguyen Cong Liem tan duong but ky "đa tra lai ten cho nguoi linh tu chien truong tro ve", đong thoi cam thong "ngay sau khi cau chuyen nay đen voi ban đoc va cong chung thi Minh Chuyen đa phai tra gia va đoi mat voi 'tai hoa'". Tien si Nguyen The Ky tren Tap chi Cong san nhac ve but ky "Nguoi đan ba quy" cua Tran Khac va "Cong ly, đung quen ai" cua Lam Thi Thanh Ha cung voi Thu tuc lam nguoi con song cua Minh Chuyen, khang đinh đay la "nhung phan bien sac sao ve phap luat, chinh sach; nhung sai trai va bat cap cua chinh sach, co che o tam vi mo". Tue Nha va Mai Minh tren Thoi bao Van hoc nghe thuat khen ngoi tac gia "quyet khong tu bo, ma theo đuoi đen cung, đanh cuoc ca su song cua minh đe bao ve chan ly, nhu giai đoan ong viet tac pham".


= Van đan =
Nha phe binh van hoc Nguyen Van Luu phan tich "nhan vat Tran Quyet Đinh trong tac pham "cuc ky bi đat"; "neu khong co bai but ky cua Minh Chuyen, chac Tran Quyet Đinh van la mot hon ma xac thit. Anh se tu tho cung linh hon anh cho đen phut lia đoi." Nha van Vu Bao tan duong "mot cot truyen vua nhan van, vua xot xa, xa xot đen xieu long. Nhan vat chinh Tran Quyet Đinh goi ban đoc nho đen dong van hoc hien thuc Viet Nam ma cac bac thay Nam Cao, Ngo Tat To đa the hien rat tai tinh.[...] Phat hien mot cot truyen, tai hien lai đe co mot nhan vat kieu Tran Quyet Đinh minh nghi kho co may ai vuot đuoc. Chi co tac gia tu nguyen dan than, ngoi but viet het minh, khong so luc can moi co đuoc hinh tuong mot Tran Quyet Đinh nhu the." Nha ly luan phe binh Le Quang Trang nhan đinh "mot but ky xuat sac benh vuc cong ly, gay tieng vang lon trong du luan ban đoc va đoi song xa hoi." Nha tho Nguyen Hoang Son thot len "toi đa tung gai nguoi khi đoc "Thu tuc đe lam nguoi con song"", trong khi nha tho Nguyen Hoa viet tang Minh Chuyen mot bai tho đoi đap ve noi dung but ky. Nha tho Tran Đang Khoa nhan đinh Minh Chuyen "lay cai chet du doi va trong sang cua minh, đe xua đi bau khi quyen u am cua nhung thu tuc hanh chinh phien nhieu lam kho dan, giai phong cho nhung nguoi linh va nhung nguoi dan co cung canh ngo voi nhan vat cua minh".
Đo Thi Bich Thuy tai Truong Đai hoc Hoa Lu cho rang but ky giup đoc gia "biet đen nhung van đe cua đoi song hien thuc đang hien huu, so phan con nguoi truoc nhung bien đong cua đoi song xa hoi." Tien si Tran Viet Ha tai Hoc vien Khoa hoc Xa hoi goi nhac cac but ky cua Minh Chuyen cung voi Thu tuc lam nguoi con song, đuc ket "nhung chan thuong kho lanh, de tai phat ay đe lai mang seo long nhay cam khien cho rat nhieu nguoi linh tro ve co cam giac rang khong phai minh đang song ma la đang bi mac ket lai tren coi đoi nay". Cao Thi Xuan Phuong tai Hoc vien Khoa hoc Xa hoi liet ke cac but ky "Vao chua gap lai" va "Nguoi lang thang khong co đon" cung voi Thu tuc lam nguoi con song, đong thoi khen ngoi "đe tai chien tranh đa tao nen mot hien tuong Minh Chuyen".


= Chinh khach =
Phu nhan cua mot chinh khach cap cao trong Đang Cong san Viet Nam xem bai bao va noi voi chong rang "ong la nguoi lanh đao cao cap cua đat nuoc, sao đe xay ra vu viec nay." Tinh uy Thai Binh to chuc mot hoi nghi ve but ky do Truong ban Noi chinh Thai Binh Đo Quang Thuong chu tri, cac đai dien gop mat gom Cuc Chinh sach (thuoc Bo Quoc phong Viet Nam) va Bo Tu lenh Quan khu 3 cung voi Bo Chi huy quan su Thai Binh cung nhu cac ban nganh co lien quan tai tinh. Truong ban Noi chinh Tinh uy Thai Binh Đo Quang Thuong khi đo ket luan "giao cho cac co quan chuc nang cua tinh phoi hop lam viec cu the voi đon vi, co quan cap tren giai quyet che đo, chinh sach cho Tran Quyet Đinh theo đung quy đinh cua quan đoi va chinh sach cua Nha nuoc. Van phong bao chi cua but ky co chi tiet nao chua chuan xac thi rut kinh nghiem con ban chat su viec la đung, khong vi chi tiet ma quy ket đong co nguoi viet bao lam sai đuoc". Truong ban Tuyen giao Tinh uy Thai Binh Pham Van Bai cho biet ban than cung tung lac đon vi hai ngay tai Kampong Cham trong Chien tranh bien gioi Tay Nam va tin tuong Tran Quyet Đinh khi khang đinh "bi kich cua nguoi linh trong chien tranh tro ve khong tap trung giai quyet lai đi bat be chi tiet, đay su that buon vao mot bi kich khac." Tong bien tap bao Thai Binh Nguyen Nhu Hinh tai hoi nghi khang khai tuyen bo "neu phai đi tu hoac bi xu ly ky luat thi toi chiu trach nhiem chu khong phai anh Minh Chuyen." Nhieu đoan thanh tra ve Thai Binh tim hieu su viec, but ky bi cho la "kich đong quan chung, gay mat niem tin voi cac co quan nha nuoc, vi pham nghiem trong chinh sach hau phuong quan đoi".
Mot bao cao ngay 9 thang 6 nam 1988 gui đen bay co quan tu Trung uong đen đia phuong, noi dung ghi nhu mot bien ban luan toi tac gia, nhan vat, toa bao. Tran Quyet Đinh đuoc mieu ta "quan nhan vo ky luat, pham toi đao ngu". Gia đinh Đinh đuoc mieu ta "thieu trung thuc, bao che nham muc đich cho ke đao ngu đuoc huong quyen loi chinh tri". Nha van đuoc mieu ta "vu khong, dan dung hien truong gia nham bao che, benh vuc quyen loi cho mot quan nhan đao ngu". Bao cao cung đe nghi Ban Bi thu Ban Chap hanh Trung uong Đang Cong san Viet Nam chi thi Tuan bao Van Nghe cong khai sai lam noi dung but ky, đe nghi Tinh uy Thai Binh chi thi ban bien tap bao Thai Binh ky luat Minh Chuyen va cong khai xin loi. Ngay 17 thang 6 nam 1988, Ban Noi chinh Tinh uy Thai Binh hop keo dai tam tieng voi su co mat cua 15 thanh vien, tong bien tap bao Thai Binh Nguyen Nhu Hinh khi đo kien quyet noi "neu ky luat, nguoi bi ky luat la toi chu khong phai anh Minh Chuyen vi Ban bien tap đa chi đao đong chi Minh Chuyen thuc hien nhiem vu nay". Đau thang 7 nam 1988, cac cuoc hop đuoc to chuc tai Ha Noi, nha van Nguyen Ngoc phat bieu "neu cach đay 10 nam, cac anh quy toi nguoi ta đao ngu thi đa chang co bai ky nay. The nhung khi co bai ky neu len su viec ra đoi, cac anh lai quy cho nguoi ta toi đao ngu phai chang la hinh thuc đoi pho? Cac anh đa hai lan pham toi ac!"

Đau thang 8 nam 1988, co quan chinh sach huyen Vu Thu đinh to chuc mot cuoc hop thong bao Tran Quyet Đinh đao ngu, nhung nguoi dan phan ung quyet liet nen cuoc hop bi huy. Thuong truc Ban Bi thu Ban Chap hanh Trung uong Đang Cong san Viet Nam Đo Muoi gui cong đien cho Tong cuc chinh tri Quan đoi nhan dan Viet Nam va Thuong truc Tinh uy Thai Binh voi noi dung "Đe nghi cac đong chi xac minh ro ban chat noi dung su viec neu trong bai ky va bao cao ve Ban Bi thu." Cac cuoc đieu tra–xac minh đuoc tien hanh trong hai thang, van đe xoay quanh bai ky chi ket thuc sau bay cuoc hop. Sau 6 thang voi 15 cuoc hop lon nho tu đia phuong đen trung uong, Chu nhiem Tong cuc chinh tri Quan đoi nhan dan Viet Nam Nguyen Quyet ky ghi chu ve quan nhan Tran Quyet Đinh. Nhan dip Đo Muoi ghe tham Thai Binh vao thang 2 nam 1996, nha van cam kich "nho su cong minh sang suot cua Đang Cong san Viet Nam va su quan tam sau sat cua bac ngay ay, chau moi đuoc gap bac ngay hom nay, moi co đuoc cuon sach nay ra đoi." Bui Tin trong hoi ky Hoa xuyen tuyet mieu ta but ky cua Minh Chuyen "co y nghia to cao sau sac thai đo đoc ac vo trach nhiem va chu nghia ly lich tai hai".


Tac đong = Tuan bao Van Nghe =
Bien tap vien tai Tuan bao Van Nghe gui thu đong vien "neu co menh he gi cung khong an han vi chung ta đa đung ra bao ve danh du cho mot con nguoi, nhat la khi đo lai la mot nguoi linh" đen nha van Minh Chuyen. Tong bien tap Tuan bao Van Nghe đung ra nhan hoan toan trach nhiem neu co hau qua xay ra. Moi tuan co hang tram cuoc đien thoai, thu cua đoc gia gui chung cho toa soan va gui rieng cho tac gia. Nha tho Be Kien Quoc — cong tac tai Tuan bao Van Nghe — gui thu thong bao toi Minh Chuyen ve du luan tot cua bai but ky.


= Gia đinh nha van =

Nha van Minh Chuyen khi đo lien tuc bi đieu tra–truy van vi bi nghi ngo "bia ra cau chuyen đe boi xau chinh sach đia phuong", tac gia tung co y đinh rach bung đe chung minh su that, tuong chung se bi ket thuc nghiep cam but. Minh Chuyen bi cao buoc "boi nho hau phuong Thai Binh, gay anh huong xau cho luc luong quan đoi", 600 thu cam nhan but ky Thu tuc lam nguoi con song tu đoc gia gui đen nha van. Minh Chuyen tiet lo "gap song gio vo cung lon" đoi voi nguoi cam but va cac nhan vat trong but ky, phai tron truoc ap luc đoi xu ly bang phap luat cua cac co quan chinh sach. Nhieu tin đon Minh Chuyen bi bat khien gia đinh nha van luon phap phong khong yen, nguoi bo gia co đem đi bo hon 10 km đen nha rieng hoi tham moi khi co tin đon, can nha Minh Chuyen đem nao cung nuom nuop nguoi đen hoi tham, mot so thuong binh lang thay nhau tuc truc "giai cuu con tin". Đau thang 10 nam 1988, gia đinh nha van đinh mua xe đap cho con sau khi ban lon đuoc 100 nghin đong, nhung sau đo quyet đinh in sao ho so cua Đinh thanh muoi ban.

Ba muoi nam sau, nha van van tiep tuc viet 75 tac pham ve chu đe hau chien, 250 tap phim tai lieu voi ba phim du cac lien hoan phim quoc te: "Cha con nguoi linh", "Linh hon Viet Cong", "Chuyen ong va chau." Minh Chuyen boc bach "xet ve gia tri van chuong, toi chon "Vao chua gap lai". Xet ve gia tri xa hoi, toi chon "Nguoi khong co đon". Xet ve tinh than trach nhiem mot nguoi cam but, toi chon "Thu tuc lam nguoi con song." Sau nay, Minh Chuyen thuong đuoc goi la "nguoi tra lai ten cho nhung đong đoi" hay "nguoi chua lanh nhung vet thuong thoi hau chien". Truong ban Tuyen giao Tinh uy Thai Binh Pham Van Bai sau nay nhan xet "đe viet đuoc thanh cong but ky "Thu tuc đe lam nguoi con song", Minh Chuyen đa trai qua bao thang tram, co luc tuong chung bi quan đen tuyet vong. Minh Chuyen la nguoi co nang luc, so truong viet ve hau chien va cai quan trong la Minh Chuyen co cai tam cua nguoi linh cam but, nang long voi so phan nguoi linh hau chien."


= Gia đinh quan nhan =
Vi bi khong it nguoi nghi ngo đao ngu, Tran Quyet Đinh co y đinh tu sat bang thuoc tru sau, nha van đen can ngan y đinh tu sat tai tu gia vao luc 12 gio đem. Tran Quyet Đinh phai viet nhieu ban tu thuat, gia đinh – ho hang Đinh bi moi len huyen Vu Thu khai bao. Bo Đinh nho Tran Đinh Ngoan — cau ruot Tran Quyet Đinh — vao Thanh pho Ho Chi Minh xin sao luu lai ho so benh an tai benh vien cuu chua Đinh 10 nam truoc. Tran Đinh Ngoan nho lai "cai luc bay gio thi Đai moi phat, roi Bao Van nghe o Ha Noi moi đang. The roi moi choang ra đay. Toi hai lam. Kho… Gio nghi lai giai đoan ay thi cuc lam chu khong phai cuc vua". Tran Thi Teo — me Tran Quyet Đinh — hoi tuong "chu thi chu ay bi thuong... Khon kho. Đi vao Đac Lak, roi đi Kon Tum lai tro ve lay vo." Tinh đen nam 2007, thu tuc giay to chuyen đoi tu liet si sang xac nhan thuong binh hang 2/4 cua Tran Quyet Đinh đuoc hoan tat. Nha van Minh Chuyen cho biet Tran Quyet Đinh đuoc chung nhan la thuong binh sau 19 nam ke tu khi đang but ky tren Tuan bao Van nghe, tong cong 29 nam ke tu khi xin xac nhan giay phuc vien – xuat ngu.


= Di san =
Sau nay, Bo truong Bo Quoc phong Viet Nam Đoan Khue trao tang giai thuong cho Minh Chuyen ve "nhung tac pham van hoc nghe thuat va bao chi đe tai Luc luong vu trang & Chien tranh cach mang giai đoan 1984–1994", trong đo co but ky Thu tuc lam nguoi con song. But ky đuoc Bo Quoc phong Viet Nam trao tang giai A. But ky Thu tuc lam nguoi con song đuoc đua vao trong chuong trinh giao duc trung hoc pho thong Viet Nam theo Thong tu so 32/2018/TT-BGDĐT cua Bo Giao duc va Đao tao ban hanh vao ngay 26 thang 12 nam 2018.
Ngay 28 thang 8 nam 2024, Nha xuat ban Hoi nha van co buoi ra mat sach Minh Chuyen - Cay but hau chien cua cuu Thu truong Thuong truc Bo Tai chinh Viet Nam Nguyen Cong Nghiep voi bay bai ky ghi chep lai cuoc tro chuyen voi nha van va cac nhan vat co that tu cac tac pham, trong đo co nhan vat Tran Quyet Đinh.


Thu muc Minh, Chuyen (2005). Hau chien Viet Nam – But ky – Tap 1. Viet Nam: Nha xuat ban Van hoc.


Xem them Tat đen (1937, Ngo Tat To)
Chi Pheo (1941, Nam Cao)
Lao Hac (1943, Nam Cao)


Chu thich