Giun tron (con goi la Tuyen trung) la nhom cac đong vat thuoc nganh Nematoda. Chung gom nhung đong vat sinh song o mot pham vi moi truong rong lon. Co the kho phan biet đuoc chung du nguoi ta đa mieu ta đuoc hon 28.000 loai, trong so đo tren 16.000 loai la loai ky sinh; tong so loai giun tron đuoc thong ke khoang 1 trieu loai. Khac voi nganh Giun dep va nganh Thich ty bao, giun tron co he thong tieu hoa ho hai đau.


Moi truong song Nematode đa thich nghi hau het tat ca he sinh thai tu bien đen nuoc ngot, trong đat, va tu cac vung cuc đen vung nhiet đoi, cung nhu o cac đo cao lon nhat va thap nhat. Chung pho bien trong nuoc ngot, nuoc bien, va cac moi truong tren đat lien, trong cac moi truong nay chung thuong đong hon cac đong vat khac ve so luong ca the lan so luong loai, va đuoc tim thay o nhieu noi khac nhau nhu nui, hoang mac va ranh đai duong. Chung cung đuoc tim thay trong nhung phan cua thach quyen cua Trai Đat. Chung chiem 90% tat ca cac dang song tren đay bien. Su thong tri cua chung thuong hon 1 trieu ca the tren mot met vuong va chiem khoang 80% tat ca cac ca the đong vat tren Trai Đat, đa dang ve vong đoi, va chung hien dien o cac cap đo dinh duong khac nhau trong cac he sinh thai. Nhieu dang ky sinh cua chung gay ra cac benh o hau het thuc vat va đong vat (bao gom ca con nguoi).
Mot nhom nam an thit, nematophagous fungi, la cac loai san nematode trong đat. Chung đat cac bay du giun tron lot vao mot cau truc dinh. Nematode tung đuoc phat hien o đo sau rat lon (0,9–3,6 km) duoi be mat đat trong cac mo vang o Nam Phi.


Phan loai hoc Nhom giun tron ban đau đuoc Karl Rudolphi xac đinh nam 1808 voi ten la Nematoidea, trong tieng Hy Lap Co νημα (nema, nematos, 'soi chi') va -eiδης (-eides, 'loai'). No đa đuoc phan loai lai thanh ho Nematodes boi Burmeister nam 1837 va bo Nematoda boi K. M. Diesing nam 1861.
Tu ban đau, "Nematoidea" đa bao gom giun tron va giun long ngua (Nematomorpha). Cung voi Acanthocephala, Trematoda va Cestoidea, no hinh thanh nhom Entozoa. Nhung khac biet đau tien cua giun tron voi nematomorpha, du co nhung sai lam, la do von Siebold (1843) xep voi cac bo Nematoidea va Gordiacea. Chung đuoc xep vung voi Acanthocephala trong nganh moi Aschelminth (hien đa loi thoi) boi Gegenbaur (1859). Phan loai hoc Nematoidea, bao gom ho Gordiidae sau đo đuoc nang len thanh nganh boi Ray Lankester (1877). Nam 1919, Nathan Cobb đe xuat rang giun tron nen đuoc to chuc lai la mot nganh. Ong cho rang chung nen co ten la nema trong tieng Anh thay vi "nematodes" va đinh nghia phan loai Nemates (so nhieu trong tieng Latinh cua nema). Ke tu khi Cobb đau tien đe nghi loai bo tat ca nematode khoi nhom, mot so nguon xem ten phan loai hoc đung la Nemata thay vi Nematoda.


= Phat sinh loai =
Cac moi quan he cua nematode va ho hang gan cua chung trong nhom protostomia Metazoa van chua đuoc giai quyet. Thong thuong, chung đuoc xep vao mot nhanh rieng cua chung nhung trong thap nien 1990 chung đuoc đe xuat tach ra tao thanh mot nhom Ecdysozoa cung voi moulting, nhu arthropoda. Danh tinh cua cac ho hang con sinh ton cua Nematoda luon đuoc xem la đa giai quyet ro rang. Đac điem hinh dang va phat sinh loai nguyen tu phu hop voi viec xep giun tron la mot cap phan loai ngang hang voi giun ky sinh (Nematomorpha); cung voi nhom nay chung tao thanh Nematoida. Cung voi nhom Scalidophora (truoc đay la Cephalorhyncha), Nematoida tao thanh Introverta. Khong co su phan biet ro rang lieu Introverta co quan he gan gui voi Gastrotricha hay khong; neu co, chung đuoc xem la mot nhanh Cycloneuralia,nhung bat đong lai xay ra khi ca hai dang du lieu hinh thai va phan tu. Cycloneuralia hay Introverta thuong đuoc xep thanh mot lien nganh.


= Phan loai Nematoda =

Do thieu kien thuc ve nhieu loai Nematode, he thong phan loai cua chung van đang tien hanh. Mot phan loai som nhat va co anh huong nhat la đe xuat cua Chitwood va Chitwood -sau đo cung do ong sap xep lai—ong đa chia nganh nay thanh 2 nhom Aphasmidia va Phasmidia. Cac nhom nay sau đo đuoc đoi ten theo thu tu thanh Adenophorea va Secernentea. Secernentea co chung nhieu đac điem nhu su hien dien cua phasmid, mot cap co quan cam giac nam o vung hai ben vung sau, va cap nay đuoc dung lam đac điem co ban trong viec phan chia nhom nay. Co che nay đa đuoc ke thua trong nhieu phan loai sau đo, mac du Adenophorea khong phai mot nhom đong nhat.
Chung đuoc chia thanh nam nhanh:

Dorylaimia
Enoplia
Spirurina
Tylenchina
Rhabditina
Trong đo, Secernentea thuc su la mot nhom tu nhien co quan he gan nhat. Nhung "Adenophorea" the hien la mot tap hop can nganh cua giun trong đon gian la chung mang cac đac điem nhieu đot cua to tien chung. Nhom cu Enoplia khong co ve la đon nganh, nhung co the gom hai dong rieng biet. Nhom cu "Chromadoria" co ve la mot tap hop can nganh khac, voi Monhysterida đai dien cho mot nhom nho rat co cua nematoda. Trong so Secernentea, Diplogasteria co the can phai gop voi Rhabditia, khi đo Tylenchia co the la can nganh voi Rhabditia.
Nhung kien thuc ve he thong phan loai va phat sinh loai cua giun tron cho đen nam 2002 đuoc tom tat nhu sau:
Nganh Nematoda

Nhanh co so Monhysterida
Lop Dorylaimea
Lop Enoplea
Lop Secernentea
Phan lop Diplogasteria (tranh cai)
Phan lop Rhabditia (can nganh?)
Phan lop Spiruria
Phan lop Tylenchia (tranh cai)
tap hop "Chromadorea"


Dich te hoc Mot so loai giun tron gay nen benh đuong ruot o con nguoi nhu giun đua, trichuriasis va giun moc.


Xem them Phan loai gioi Đong vat


Ghi chu Chu thich Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Nematoda tai Wikimedia Commons
Nematode (animal) tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Giun tron Nemathelminthes tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Nganh Giun tron tai Encyclopedia of Life
Nganh Giun tron tai trang Trung tam Thong tin Cong nghe sinh hoc quoc gia Hoa Ky (NCBI).
Nganh Giun tron 59490 tai He thong Thong tin Phan loai Tich hop (ITIS).
Nematode on BBC
Nganh Nematoda Luu tru ngay 3 thang 9 nam 2014 tai Wayback Machine tren Catalogue of Life: 22nd August 2014