New Jersey la mot tieu bang o vung Trung Đai Tay Duong va Đong Bac cua Hoa Ky. Phia bac va phia đong giap voi bang New York; phia đong, đong nam va nam giap Đai Tay Duong; phia Tay giap voi song Delaware va Pennsylvania; phia tay nam giap voi Vinh Delaware va bang Delaware. New Jersey la tieu bang xep thu 4 trong danh sach nhung tieu bang nho nhat nhung xep thu 11 theo so dan, voi 8.882.190 nhan khau theo so lieu nam 2019 va co dien tich 8,722.58 dam vuong, khien noi đay tro thanh mot trong nhung tieu bang co mat đo dan so cao nhat cua Hoa Ky. Thu phu cua New Jersey la Trenton, nhung thanh pho lon nhat la Newark. Tat ca tru mot quan o New Jersey nam trong cac khu vuc thong ke ket hop cua Thanh pho New York hoac Philadelphia; do đo, vung đo thi lon nhat cua tieu bang nam trong Vung đo thi New York.
New Jersey la noi cu tru đau tien cua nguoi My ban đia trong hon it nhat 2.800 nam, voi nguoi Lenape la nhom sac toc thong tri vao thoi điem nguoi chau Au đen đay vao đau the ky 17. Thuc dan Ha Lan va Thuy Đien đa lap ra cac khu đinh cu chau Au đau tien tai tieu bang nay. Nguoi Anh sau đo đa gianh quyen kiem soat khu vuc nay, va đat ten cho noi đay la Tinh New Jersey - theo ten goi cua đao lon nhat trong Quan đao Eo Bien, Jersey va trao quyen quan ly nhu mot thuoc đia cho Ngai George Carteret va John Berkeley, Nam tuoc Berkeley thu nhat xu Stratton. New Jersey la noi dien ra mot so tran chien quan trong trong cuoc Cach mang Hoa Ky. Vao the ky 19, cac nha may o cac thanh pho "Big Six" nhu Camden, Paterson, Newark, Trenton, Thanh pho Jersey va Elizabeth đa giup thuc đay cuoc cach mang cong nghiep cua Hoa Ky. Vi tri trung tam cua New Jersey trong chuoi đo thi o Đong Bac Hoa Ky đa thuc đay su phat trien nhanh chong va qua trinh ngoai o hoa cua tieu bang trong nua sau cua the ky 20. Vao đau the ky 21, nen kinh te cua bang ngay cang đa dang hoa, trong khi dan cu tu nhieu nen van hoa khac nhau đa tao nen bau khong khi đo thi ngay cang lon, vuot xa toc đo phat trien o cac vung ngoai o ke tu nam 2008.
Tinh đen nam 2020, New Jersey la noi co so luong trieu phu tren đau nguoi cao nhat trong tat ca cac bang cua Hoa Ky, voi 9,76% ho gia đinh — hon 323.000 trong tong so 3,3 trieu nguoi tren toan tieu bang. Dua tren du lieu nam 2017, đay la bang giau thu hai cua Hoa Ky tinh theo thu nhap binh quan theo ho gia đinh. He thong truong cong lap cua New Jersey luon xep hang cao nhat hoac đung đau trong tat ca nam muoi tieu bang cua Hoa Ky.
Đay la noi sinh cua Tong thong Grover Cleveland (tai Caldwell).


Lich su Khoang 180 trieu nam truoc, trong ky Jura, New Jersey tiep giap voi Bac Phi. Ap luc cua vu va cham giua luc đia Bac My va chau Phi đa tao ra day Appalachia. Khoang 18.000 nam truoc, Ky Bang ha đa tao nen cac song bang noi dai đen New Jersey. Khi cac song bang tan đi, chung tao nen ho Passaic, cung nhu nhieu song, đam lay va hem nui o đay.
New Jersey ban đau la noi đinh cu cua nguoi My ban đia, voi Lenni-Lenape chiem uu vuot troi so voi cac nhom sac toc ban đia khac vao thoi điem dien ra su tiep xuc giua ho va nhung nguoi da trang đen đay vao the ky 17. Scheyichbi la ten ma nguoi Lenape đat cho vung đat ma ngay nay la New Jersey. Nguoi Lenape la mot so nhom tu tri thuc hanh nong nghiep trong ngo đe bo tro cho viec san ban va hai luom cua ho trong khu vuc xung quanh song Delaware, ha luu song Hudson va phia tay Long Island Sound. Xa hoi cua nguoi Lenape đuoc chia thanh cac thi toc mau he dua tren yeu to chung la do phu nu đung đau. Nhung nguoi My ban đia cham tran voi nguoi Ha Lan lan đau tien vao đau the ky 17, va moi quan he chinh cua ho voi nguoi chau Au chu yeu la thong qua viec buon ban long thu.


= Thoi ki thuoc đia =

Nguoi Ha Lan tro thanh nhung nguoi chau Au đau tien tuyen bo chu quyen đoi voi cac vung đat ma ho kham pha đuoc o New Jersey. Thuoc đia Tan Ha Lan cua Đe quoc Ha Lan bao gom cac phan cua cac tieu bang Trung Đai Tay Duong hien đai. Mac du nguyen tac so huu đat đai cua chau Au khong đuoc nhung nguoi Lenape cong nhan, song chinh sach cua Cong ty Tay An Ha Lan yeu cau nhung nguoi song trong thuoc đia cua nguoi Ha Lan phai mua đat ma ho đa chiem đuoc. Nguoi đau tien thi hanh chinh sach nay la Michiel Pauw, nguoi đa thanh lap mot to chuc bao ho co ten la Pavonia vao nam 1630 doc theo song Bac. Peter Minuit đa mua đat doc theo song Delaware va thanh lap thuoc đia Tan Thuy Đien. Toan bo khu vuc nay tro thanh lanh tho cua Anh vao ngay 24 thang 6 nam 1664, sau khi mot ham đoi Anh duoi su chi huy cua Đai ta Richard Nicolls đi vao khu vuc ma bay gio la Cang New York va gianh quyen kiem soat Phao đai Amsterdam.
Trong cuoc Noi chien Anh, đao Jersey nam trong quan đao Eo Bien van trung thanh voi Vuong mien Anh va nhuong noi tru an cho nha vua. Chinh tai Quang truong Hoang gia o Saint Helier, Charles II cua Anh đa đuoc phong lam vua vao nam 1649, sau khi cha cua ong, Charles I bi hanh quyet. Cac vung đat o Bac My bi cat xe boi Charles II, nguoi đa cho anh trai minh, Cong tuoc xu York (sau nay la Vua James II) mot khu vuc đat đai nam giua New England va Maryland nhu mot thuoc đia đoc quyen (trai nguoc voi thuoc đia vuong that). James sau đo đa cap vung đat nam giua song Hudson va song Delaware (vung đat sau nay tro thanh New Jersey) cho hai nguoi ban cua ong van trung thanh sau Noi chien Anh: Ngai George Carteret va Lanh chua Berkeley xu Stratton. Khu vuc nay đuoc đat ten la Tinh New Jersey.
Ke tu khi thanh lap bang, New Jersey đa noi bat boi đuoc đac trung ve su su đa dang sac toc va ton giao. Nhung nguoi theo  Cong giao o Tan Anh Cat Loi đinh cu cung voi nhung nguoi Scots Presbyterian va nhung nguoi di cu trong cuoc Cai cach Ha Lan. Trong khi phan lon cu dan song o cac thi tran voi dien tich đat rieng le la 100 mau Anh (40 ha), mot so it tu nhan giau co so huu cac đien trang rong lon. Quakers va Anh giao so huu nhung vung đat rong lon. Khong giong nhu thuoc đia Plymouth, Jamestown va cac thuoc đia khac, New Jersey co mot lan song nhap cu đen tu cac thuoc đia khac thay vi nhung nguoi di cu truc tiep tu chau Au. New Jersey van coi trong nong nghiep trong suot thoi ky thuoc đia, va nong nghiep thuong mai phat trien khong ben vung hoac kem phat trien. Mot so thi tran, chang han nhu Burlington tren song Delaware va Perth Amboy, noi tieng voi vai tro nhu nhung cang quan trong đe van chuyen hang hoa qua lai Thanh pho New York va Philadelphia. Nhung vung đat mau mo va chinh sach ton giao mem mong cua chinh quyen cai quan thuoc đia đa thu hut nhieu nguoi đen đinh cu hon, va dan so New Jersey đa tang len 120.000 nguoi vao nam 1775.
Viec đinh cu trong 10 nam cai tri đau tien cua nguoi Anh dien ra doc theo song Hackensack va Arthur Kill — nhung nguoi đinh cu chu yeu đen tu New York va New England. Vao ngay 18 thang 3 nam 1673, lanh chua Berkeley đa ban mot nua thuoc đia cua minh cho Quakers o Anh, va nguoi đinh cu trong thung lung Delaware tro thanh mot thuoc đia cua Quaker (William Penn đong vai tro la nguoi đuoc uy thac quan ly cac vung đat trong mot thoi gian). New Jersey đuoc quan ly nhu hai tinh rieng biet, Đong va Tay Jersey, trong 28 nam tu 1674 đen 1702, va đoi khi la mot phan cua Tinh New York hoac nuoc tu tri thuoc Tan Anh Cat Loi.
Nam 1702, hai tinh Đong va Tay Jersey đuoc thong nhat lai duoi quyen mot thong đoc hoang gia, thay vi mot thuoc đia đoc quyen. Edward Hyde, Lanh chua xu Cornbury, tro thanh thong đoc đau tien cua thuoc đia nay voi tu cach la thuoc đia cua vuong that. Nuoc Anh tin rang ong la mot nha cai tri kem hieu qua va tham nhung, nhan hoi lo va đau co đat đai. Nam 1708, ong đuoc trieu hoi ve Anh. New Jersey sau đo đuoc cai tri boi cac thong đoc cua tinh New York, nhung đieu nay đa khien nhung nguoi đinh cu o New Jersey tuc gian. Ho cao buoc nhung thong đoc đo đua ra nhung quyet đinh thien vi cho New York. Tham phan Lewis Morris dan đau vu kien nham đat ra mot thong đoc rieng biet cho New Jersey, va đuoc vua George II chap thuan va bo nhiem lam thong đoc bang nay vao nam 1738.


= Thoi ki Cach mang =

New Jersey la mot trong Muoi ba thuoc đia cua Anh o Bac My noi day chong lai su cai tri cua đe quoc Anh trong Cach mang Hoa Ky. Hien phap New Jersey nam 1776 đa đuoc thong qua vao ngay 2 thang 7 nam 1776, chi hai ngay truoc khi Quoc hoi Luc đia tuyen bo Hoa Ky đoc lap tu Vuong quoc Anh. Đai dien cua New Jersey, Richard Stockton, John Witherspoon, Francis Hopkinson, John Hart, va Abraham Clark la mot trong so nhung nguoi đa ky Tuyen ngon Đoc lap Hoa Ky vao ngay 4 thang 7 nam 1776.
Trong Cach mang My, quan đoi Anh va My đa nhieu lan đi qua New Jersey, va mot so tran đanh quan trong đa dien ra tai tieu bang nay. Boi vi đieu đo, New Jersey ngay nay thuong đuoc goi la "Nga tu cua Cach mang My". Cac can cu quan su mua đong cua Luc quan Luc đia đuoc George Washington thanh lap hai lan o Morristown, đuoc goi la "Thu phu quan su cua Cach mang My."
Vao đem ngay 25- 26 thang 12 nam 1776, Luc quan Luc đia duoi su chi huy cua George Washington đa vuot song Delaware. Sau khi vuot qua, ong đa gay bat ngo va đanh bai quan Hessian trong tran Trenton. Chi hon mot tuan sau chien thang tai Trenton, cac luc luong quan đoi cua My đa co đuoc mot chien thang quan trong khi ngan chan đuoc cac cuoc tien cong cua Tuong Cornwallis trong Tran Trenton lan thu hai. Bang cach ne tranh cac toan quan cua Cornwallis, Washington đa thuc hien mot cuoc tan cong bat ngo vao Princeton va đanh bai thanh cong luc luong cua Vuong quoc Anh đong tai đo vao ngay 3 thang 1 nam 1777. Buc tranh cua Emanuel Leutze mang ten Washington Crossing the Delaware đa tro thanh mot bieu tuong cua Cach mang My.
Cac luc luong Hoa Ky duoi quyen Washington đa gap cac luc luong duoi quyen Tuong Henry Clinton trong tran Monmouth va mot cuoc giao tranh đa no ra vao thang 6 nam 1778. Washington co gang đanh bai quan Anh mot cach bat ngo; khi quan Anh co gang đe vay đanh nhung toan quan nguoi My, cac chien binh My đa rut lui trong tinh trang hon loan.
Vao mua he nam 1783, Quoc hoi Luc đia hop tai Hoi truong Nassau tai Đai hoc Princeton, quyet đinh đua Princeton tro thanh thu đo cua My trong thoi gian bon thang. Chinh tai đo, Quoc hoi Luc đia đa thong qua ve viec ky ket Hiep uoc Paris (1783) nham cham dut chien tranh voi Anh.
Vao ngay 18 thang 12 nam 1787, New Jersey tro thanh tieu bang thu ba phe chuan Hien phap Hoa Ky, Hien phap đa bi huong ung khi đuoc thong qua o New Jersey, vi viec nay ngan can New York va Pennsylvania tinh thue đoi voi hang hoa nhap khau tu chau Au. Vao ngay 20 thang 11 nam 1789, tieu bang nay tro thanh bang đau tien trong Lien minh moi thanh lap phe chuan Tuyen ngon Nhan quyen Hoa Ky.
Hien phap bang New Jersey nam 1776 cho phep "tat ca cu dan" co mot muc đo giau co nhat đinh đuoc đi bo phieu. Đieu nay bao gom ca phu nu va nguoi da đen, nhung khong phai phu nu đa ket hon, vi ho khong co kha nang so huu tai san rieng cung voi chong cua minh. Hon nua, trong mot so cuoc bau cu, đeu đuoc tuyen bo nhung phu nu khong đu tieu chuan bo phieu va che gieu ho ve viec su dung "đai cu tri vay lot", Nam 1807, co quan lap phap đa thong qua mot du luat nham giai thich hien phap, nham giai thich rang la nam gioi da trang co quyen bau cu, nhung khong bao gom nhung nguoi ngheo; ban than hien phap đa la mot đao luat cua co quan lap phap va khong đuoc ton trong nhu hien phap hien đai.


= The ky 19 =

Vao ngay 15 thang 2 nam 1804, New Jersey tro thanh bang mien bac cuoi cung bai bo che đo no le va ban hanh luat nham tu tu loai bo che đo no le hien co. Đieu nay dan đen su giam dan dan so luong no le o đay. Vao giai đoan cuoi cuoc Noi chien Hoa Ky, khoang mot chuc nguoi My goc Phi o New Jersey van bi giam cam. Cac cu tri New Jersey ban đau tu choi phe chuan cac sua đoi hien phap cam che đo no le va trao quyen cho nguoi da đen cua Hoa Ky.

Viec đay manh cong nghiep đa dien ra o phia bac cua tieu bang nay sau khi hoan thanh kenh đao Morris vao nam 1831. Con kenh cho phep than đuoc van chuyen tu phiađong thung lung Lehigh o Pennsylvania toi cac khu cong nghiep đang phat trien o mien bac New Jersey nhu Paterson, Newark, va Thanh pho Jersey
Nam 1844, hien phap tieu bang thu hai đuoc phe chuan va co hieu luc. Mac du quyen luc cua Thong đoc manh hon so voi hien phap nam 1776, nhung hien phap nam 1844 đa tao nen nhieu chuc vu khong nam duoi quyen cua ong, hoac duoi quyen cua nguoi dan, va viec nay cho ong phuc vu trong mot nhiem ky ba nam, nhung khong the tu ke nhiem chinh ban than minh trong nhiem ky tiep theo.
New Jersey la mot trong so it cac bang thuoc Lien bang mien Bac Hoa Ky (cac bang khac la Delaware va Kentucky) chon mot ung cu vien khac ngoai Abraham Lincoln hai lan trong cac cuoc bau cu quoc gia, ra tranh cu voi Stephen Douglas (1860) va George B. McClellan (1864) trong cac chien dich cua ho. McClellan, mot nguoi Philadelphia ban đia, co quan he voi New Jersey va chinh thuc cu tru tai New Jersey vao thoi điem đo; sau đo ong tro thanh Thong đoc cua New Jersey (1878–81). (O New Jersey, cac phe phai cua Đang Dan chu đa quan ly mot lien minh cam quyen hieu qua vao nam 1860) Trong Noi chien Hoa Ky, tieu bang đuoc lanh đao đau tien boi thong đoc Đang Cong hoa Charles Smith Olden, sau đo la Đang vien Đang Dan chu Joel Parker. Trong suot cuoc noi chien, co tu 65.000 đen 80.000 binh si tu tieu bang đa gia nhap quan đoi Lien bang mien Bac Hoa Ky; khong giong nhu nhieu bang, ke ca mot so bang mien Bac, noi khong co tran đanh nao dien ra o đo.
Trong cuoc Cach mang cong nghiep Hoa Ky, nhung thanh pho nhu Paterson đa phat trien va rat thinh vuong. Truoc đay, nen kinh te chu yeu cua tieu bang la nong nghiep, nhung thuong gap nhung van đe la mat mua va đat can coi. Chinh đieu đo đa gay ra su chuyen dich sang mot nen kinh te cong nghiep hoa hon, mot nen kinh te dua tren cac mat hang đuoc san xuat theo hinh thuc cong nghiep nhu det va lua. Nha phat minh Thomas Edison cung tro thanh mot nhan vat quan trong cua Cach mang cong nghiep, nguoi đa đuoc cap 1.093 bang sang che, nhieu bang sang che cho nhung phat minh ma ong đa phat trien khi ong lam viec tai New Jersey. Cac co so phat minh cua Edison, đau tien la o Menlo Park va sau đo la o West Orange, co le đuoc coi la nhung trung tam nghien cuu đau tien o My. Pho Christie o Menlo Park la con đuong đau tien tren the gioi co he thong đien chieu sang. Giao thong van tai đa đuoc cai thien đang ke khi đau may va tau hoi nuoc đuoc gioi thieu va đua vao su dung o New Jersey.
Khai thac sat cung la mot nganh cong nghiep hang đau trong suot tu giua đen cuoi the ky 19. Mo sat Pinelands o mien nam New Jersey la mot trong nhung đia điem khai thac sat đau tien o đay. Cac mo khoang san khac nhu Mt. Hope, Mine Hill va Rockaway Valley Mines đa tao ra mot nganh cong nghiep khai khoang vo cung phat trien cho tieu bang nay. Viec khai thac đa tao ra đong luc cho cac quan moi va la mot trong nhung đong luc thuc đay su can thiet cua Kenh đao Morris. Cac mo kem cung la mot nganh cong nghiep chinh, đac biet la mo Sterling Hill.


= The ky 20 =
New Jersey gay đuoc su chu y boi Roaring Twenties. Cuoc thi hoa hau My Miss America lan đau tien đuoc to chuc vao nam 1921 tai Thanh pho Atlantic. Đuong ham Holland noi Thanh pho Jersey voi Manhattan đuoc mo cua vao nam 1927, va bo phim lai xe đau tien đuoc chieu vao nam 1933 tai Camden. Trong cuoc Đai suy thoai nhung nam 1930, tieu bang nay đa cung cap giay phep an xin cho nhung cu dan that nghiep.
Qua ca hai cuoc The chien, New Jersey la mot trung tam san xuat hang hoa phuc vu chien tranh, đac biet la cho hai quan Hoa Ky. Cac vung đat rong cua Lien đoan Cong ty Đong tau va Xuong can o Kearny va Newark va cua Tap đoan Đong tau New York o Camden đa san xuat ra nhieu chung loai hang khong mau ham, thiet giap ham, tau tuan duong va tau khu truc. New Jersey đa san xuat 6,8% tong so vu khi cua quan đoi Hoa Ky đuoc san xuat trong The chien II, đung thu 5 trong so 48 bang. Ngoai ra, Phao đai Dix (1917) (ban đau đuoc goi la "Cong su Dix"), phao đai Merritt (1917)  va phao đai Kilmer (1941), tat ca đeu đuoc xay dung đe lam noi o va huan luyen binh linh My qua ca hai cuoc The chien. New Jersey cung tro thanh mot đia điem chinh đe lam noi phong thu trong Chien tranh Lanh. Muoi bon tram ten lua Nike đuoc xay dung đe bao ve cac khu vuc Thanh pho New York va Philadelphia. PT-109, mot tau phong loi co đong co do Trung uy John F. Kennedy chi huy trong The chien thu hai, đuoc che tao tai Elco Boatworks o Bayonne. Tau san bay USS Enterprise (CV-6) đuoc cap cang trong thoi gian ngan tai Ben cang Quan su o Bayonne vao nhung nam 1950 truoc khi đuoc đua đen Kearney đe pha do. Nam 1962, tau cho hang chay bang nang luong hat nhan đau tien tren the gioi, NS Savannah, đuoc ha thuy tai Camden.
Nam 1951, New Jersey Turnpike đuoc khai truong, cho phep viec di chuyen nhanh bang o to va xe tai giua Bac Jersey (va vung đo thi New York) va Nam Jersey (va đo thi Philadelphia) đuoc de dang. Vao ngay 7 thang 6 nam 1960, mot vu no thung nhien lieu ten lua CIM-10 Bomarc đa gay ra vu tai nan va o nhiem plutonium sau đo.
Vao nhung nam 1960, cac cuoc bao đong chung toc đa no ra o nhieu thanh pho cong nghiep cua Bac Jersey. Cuoc bao đong đau tien o New Jersey xay ra o Thanh pho Jersey vao ngay 2 thang 8 nam 1964. Mot so cuoc khac xay ra sau đo vao nam 1967, o Newark va Plainfield. Cac cuoc bao loan khac dien ra sau vu am sat Martin Luther King Jr vao thang 4 nam 1968, o mot so vung con lai cua tieu bang. Mot cuoc bao đong xay ra o Camden vao nam 1971. Theo chi đao cua Toa an Toi cao New Jersey nham tao ra su tai tro cong bang cho tat ca cac truong hoc trong tieu bang, co quan lap phap New Jersey đa thong qua du luat thue thu nhap vao nam 1976. Truoc du luat nay, tieu bang đa khong thu thue thu nhap.


= The ky 21 =

Vao đau nhung nam 2000, hai he thong đuong sat nhe đa đuoc khai truong: Đuong sat nhe Hudson – Bergen o quan Hudson va tuyen River noi Camden va Trenton. Muc đich cua cac du an nay la nham khuyen khich phat trien theo đinh huong van tai o Bac Jersey va Nam Jersey. HBLR noi rieng đa đuoc ghi nhan voi su hoi sinh cua quan Hudson va Thanh pho Jersey noi rieng. Qua trinh hoi sinh đo thi đa tiep tuc o Bac Jersey trong the ky 21. Tinh đen nam 2014, dan so uoc tinh cua Đieu tra dan so cua Thanh pho Jersey la 262.146, voi muc tang dan so lon nhat so voi bat ky đo thi nao o New Jersey ke tu nam 2010, tang 5,9% so voi Đieu tra dan so Hoa Ky nam 2010, khi dan so cua thanh pho đuoc thong ke la 247.597. Tu nam 2000 đen nam 2010, Newark trai qua đot tang dan so đau tien ke tu nhung nam 1950.


Tham khao Lien ket ngoai = Chinh quyen tieu bang =
Website chinh thuc
Co so du lieu bang New Jersey—danh sach co chu thich cac co so du lieu co the tim kiem đuoc do cac co quan bang New Jersey hat hanh va đuoc bien soan boi Hoi nghi ban tron ve tai lieu chinh phu cua Hiep hoi Thu vien Hoa Ky
Mo ta ve cac hinh thuc chinh quyen (thi tran, quan, v.v.) Lien đoan cac thanh pho truc thuoc tieu bang


= Chinh phu Hoa Ky =
Du lieu & Thong ke Nang luong cho New Jersey
USGS theo thoi gian thuc, đia ly va cac nguon tai nguyen khoa hoc khac cua New Jersey
Cuc Đieu tra Dan so Hoa Ky
USDA New Jersey State Facts Luu tru ngay 10 thang 8 nam 2014 tai Wayback Machine


= Khac =
New Jersey tren DMOZ
The New Jersey Digital Highway, the statewide cultural heritage portal to digital collections from the state's archives, libraries and museums
 Du lieu đia ly lien quan đen New Jersey tai OpenStreetMap