Herpes simplex (tieng Hy Lap co: ερπης - herpes co nghia la bo hoac truon, simplex - tieng Latin co nghia la "đon gian") la mot benh do virus gay ra, boi ca hai loai virus herpes simplex loai 1 (HSV-1) va loai 2 (HSV-2). Nhiem virus herpes đuoc phan loai dua tren be mat bi nhiem benh vi du nhu Herpes mieng co cac trieu chung nhin thay đuoc nhu: lo loet, lanh hoac sot, herpes mieng la hinh thuc pho bien nhat cua benh. Herpes sinh duc, con đuoc goi la mun rop sinh duc, mun giop sinh duc hay đon gian la herpes, la hinh thuc pho bien thu hai. Tat ca cac trieu chung benh khac nhu viem sung mu herpes, herpes o mat (viem giac mac), herpes nao (viem nao), viem mang nao Malloret, herpes o tre so sinh, hay benh liet Bell đeu do sieu vi trung herpes simplex gay ra.


Phan loai Herpes simplex đuoc chia thanh hai loai: HSV type 1 va HSV type 2. HSV1 chu yeu gay ra cac benh o mieng, hong, mat, mat, va nhiem trung he thong than kinh trung uong, trong khi HSV2 gay ra nhiem trung o bo phan sinh duc.


Dau hieu va trieu chung Nhiem trung thuong gap o cac khu vuc da hoac niem mac cua mat, mieng, co quan sinh duc, hoac ban tay (chung sung co mu), nghiem trong hon khi virus lay nhiem va gay ton thuong mat (herpes viem giac mac), hoac xam nhap he thong than kinh trung uong, gay ton hai nao (herpes viem nao). Benh nhan chua truong thanh hoac bi uc che he thong mien dich, nhu tre so sinh, nguoi nhan ghep, hoac benh nhan AIDS de bi bien chung nang do nhiem HSV.
Khi nhiem herpes simplex, virus nay se thuong tru vinh vien trong co the nguoi benh, đau tien virus xam nhap vao day than kinh tai khu vuc bi lay nhiem, sau đo di chuyen đen cac co quan trong te bao than kinh, va tro thanh tiem an trong cac hach( HSV-1 cu tru o hach than kinh sinh ba, HSV-2 cu tru o hach lung-cung).


= Benh liet Bell =
Mac du phat hien nhung dan chung ve viec phat hien virus herpes simplex trong nguoi benh nhan bi chung liet Bell, mot loai liet mat, tuy nhien cac thuoc khang virus khong cai thien đuoc benh, cho nen nguyen nhan chinh xac cua benh liet Bell, khong biet co the lien quan đen su kich hoat cua virus herpes simplex loai 1 hay khong.


= Benh Alzheimer =
HSV-1 đa đuoc đe xuat nhu la mot nguyen nhan co the gay ra benh Alzheimer . HSV-1 co the tuong tac voi cac thanh phan va cac thu the cua lipoprotein, gay ton hai cho he than kinh va lam tang nguy co phat trien benh Alzheimer.


Sinh ly benh Mot nguoi co tien su nhiem virus herpes simplex (huyet thanh duong tinh) co the lay truyen virus nay cho mot nguoi khac thong qua su tiep xuc truc tiep voi vet thuong hoac cac chat dich co the cua nguoi benh, ngay ca nhung vet tray nho tren mang nhay cung đu đe virus truyen vao nguoi khac. Virus herpes simplex loai 2 co the truyen tu da qua da khi tiep xuc truc tiep.


Phong chong = Phuong phap hang rao bao ve =

Bao cao su bao ve tuong đoi chong lai HSV-2 o ca nam gioi va phu nu, nguoi su dung bao cao su đung cach giam 30% nguy co lay nhiem HSV-2 so voi nhung nguoi khong bao gio su dung bao cao su. Cac virus khong the đi xuyen qua bao cao su, tuy nhien mot so vung tiep xuc khac cua co the nhu da, biu, hau mon, mong, đui hay phan goc duong vat khong đuoc bao ve va de nhiem hay lay truyen virus.
Viec su dung thuoc khang virus, chang han nhu valaciclovir, ket hop voi bao cao su, lam giam co hoi lay truyen. Đe tai thuoc diet khuan co chua hoa chat bat hoat va ngan chan xam nhap cua virus đang đuoc nghien cuu.


= Vac-xin =
Vac xin HSV đang đuoc thu nghiem, sau khi phat trien, co the đuoc su dung đe giup đo trong cong tac phong chong hoac giam thieu lay nhiem cung nhu đieu tri cac benh gay ra boi virus herpes simplex.


= Thuoc khang sieu vi =
Thuoc khang sieu vi co the lam giam tan suat xuat hien cac trieu chung viem nhiem o đuong sinh duc gay ra boi HSV-2.


= Thoi ky mang thai =
Đe ngan ngua nhiem trung so sinh, phu nu co huyet thanh am tinh đuoc khuyen cao tranh cac quan he tinh duc hoac tinh duc bang mieng voi ban tinh co nhiem HSV-1 (huyet thanh duong tinh) hay quan he tinh duc voi ban tinh co dau hieu nhiem trung đuong sinh duc trong 3 thang cuoi cua chu ky mang thai. Mot phu nu co huyet thanh duong tinh voi HSV-1 va HSV-2 co nguy co 1-3% truyen benh cho đua con so sinh cua minh.


Đieu tri Khong co phuong phap nao co the tieu diet đuoc virus herpes tu co the, nhung nhung thuoc khang sieu vi co the lam giam tan suat, thoi gian, va muc đo nghiem trong cua benh. Cac thuoc nhu ibuprofen va acetaminophen co the lam giam đau va sot, cac thuoc gay te tai cho nhu prilocain, Benzocain, lidocain hoac tetracain cung co the lam giam ngua va đau.
Co mot so thuoc khang sieu vi co hieu qua đe đieu tri herpes bao gom: aciclovir, valaciclovir, famciclovir, va penciclovir. Co the ho tro su dung aciclovir va valaciclovir trong đieu tri mun rop moi hay nhiem trung herpes o nhung nguoi bi ung thu.


Dich te hoc Tren toan the gioi ty le nhiem HSV la khoang tu 65% đen 90% trong đo HSV1 pho bien hon HSV2


Lich su Herpes đa đuoc biet đen it nhat tu 2.000 nam truoc. Hoang đe Tiberius đa ban bo lenh cam hon nhau tai Roma trong mot thoi gian do qua nhieu nguoi bi vet loet lanh. Trong the ky 16, benh đuoc đe cap trong vo Romeo va Juliet voi nhung phu nu co mun nuoc o moi. Trong the ky 18, benh qua pho bien trong cac gai mai dam nen no đa đuoc goi la "can benh nghe nghiep cua phu nu".


Xa hoi va van hoa Mot so nguoi co nhung cam xuc tieu cuc khi phat hien minh co mot vai dau hieu cua benh, đac biet neu dau hieu đo xay ra o bo phan sinh duc, gay nen chung tram cam, lo so bi ruong bo, cam giac bi co lap, so bi phat hien minh mac benh, tu huy hoai, va so hai thu dam, nhung cam giac nay thuong se giam theo thoi gian. Mot chien dich tuyen truyen bat đau vao cuoi nhung nam 1970 va đat đinh đau nhung nam 1980 đa gay ra su ky thi va cuong loan (hysteria) trong xa hoi. Co nhieu bai viet đuoc xuat ban boi Reader's Digest, US News, va tap chi Time đa dung nhung thuat ngu đe dien đat gay so hai va lo lang cho quan chung, chang han nhu "tan cong", "dich", "nan nhan", va "nguoi bi nhiem".
Theo cac khoa hoc thi thuc te la hau het nhung benh nhan đeu khong co trieu chung, va so benh nhan co nhung van đe suc khoe do virus gay ra thuc su khong chiem so đong, đa so (khoang 90%) dan so cua trai đat mang HSV-1, 2, hoac ca hai.. Mot nhom ho tro cac benh nhan nhiem virus herpes đa đuoc hinh thanh tai Hoa Ky va Anh đe cung cap thong tin ve herpes, đang tin tren nhung dien đan va lap cac website hen ho cho cac nguoi nhiem HSV.


Chu thich Lien ket ngoai Tieng Viet
Tong hop

Genital Herpes Fact Sheet
Herpes sinh duc: tiem an mot đai dich
Updated Herpes Handbook from Westover Heights Clinic Luu tru ngay 11 thang 5 nam 2010 tai Wayback Machine
Hinh

Hinh anh ve herpes sinh duc
Herpes photo library at Dermnet Luu tru ngay 4 thang 5 nam 2010 tai Wayback Machine
Pictures of Orofacial Herpes (Coldsores) Luu tru ngay 24 thang 5 nam 2010 tai Wayback Machine (Skinsight)
Khac

Ask the experts about herpes signs and symptoms Luu tru ngay 21 thang 5 nam 2010 tai Wayback Machine
Herpes Blood Tests Quick Reference Guide Luu tru ngay 23 thang 3 nam 2009 tai Wayback Machine
The Importance and Practicalities of Patient Counseling in the Prevention and Management of Genital Herpes" (2004) at Medscape
International Herpes Management Forum Luu tru ngay 27 thang 7 nam 2010 tai Wayback Machine
Provides Ratios of Lysine to Arginine in Common Foods Luu tru ngay 5 thang 5 nam 2010 tai Wayback Machine
Herpes simplex: Host viral protein interactions Luu tru ngay 12 thang 8 nam 2010 tai Wayback Machine on WikiGenes