He thong phan hang bang dan (段 (đoan), dan) la he thong đuoc su dung trong rat nhieu to chuc va mon vo cua Nhat Ban va Han Quoc đe bieu thi muc đo kha nang cua mot nguoi ve mot chu đe cu the. La mot he thong xep hang, ban đau no đuoc su dung tai mot mon phai co vay trong thoi ky Edo. Hien tai, no cung đuoc su dung trong cac bo mon nghe thuat va vo thuat hien đai.
He thong nay đuoc ap dung cho vo thuat o Nhat Ban boi Kano Jigoro (1860–1938), nguoi sang lap judo, vao nam 1883, va sau nay đuoc gioi thieu voi cac nuoc Đong A khac. Trong vo thuat Nhat Ban hien đai, nhung nguoi giu thu hang dan thuong phai đeo mot đai đen; nhung nguoi co cap bac cao hon cung co the đeo đai đo-trang va đo. Cac thu hang dan cung đuoc su dung cho cac tro choi chien thuat nhu co vay, co Nhat Ban (shogi), va co Lien Chau, cung nhu cac nghe thuat mang tinh van hoa nhu nghe thuat cam hoa (ikebana), thu phap Nhat Ban (shodo) va tra đao (sado).　
Han tu cho tu dan (段) nghia la buoc  hoac chang đuong trong tieng Nhat, nhung no cung đuoc su dung đe chi thu hang hoac cap bac cua mot nguoi, nghia la đang cap hay muc đo chuyen mon va kien thuc cua ho. Tuy nhien, trong binh am cua Trung Quoc, ki tu tuong tu đuoc đoc la duan, va ban đau đuoc su dung đe chi giai đoan. Dan thuong đuoc su dung cung voi tu kyu (級, kyu) trong mot so he thong xep hang nhat đinh, voi dan đuoc su dung cho cac cap bac cao hon va kyu đuoc su dung cho cac cap bac thap hon.


Lich su He thong phan hang bang dan trong co vay đa đuoc phat minh boi Hon'inbo Dosaku (1645–1702), mot ki thu co vay chuyen nghiep trong thoi ky Edo. Truoc phat minh nay, viec xep hang tu cao đen thap đuoc đanh gia bang su so sanh viec chap quan va co khuynh huong to ra mo ho. Dosaku đinh gia tri cho nguoi giu danh hieu cao nhat, Meijin la 9 Dan. Ong co the đa lay cam hung tu mot he thong phan hang trong co vay cua nguoi Trung Quoc co đai (Cuu pham che) va mot he thong xep hang som hon cua trieu đinh (he thong cuu pham), mac du cac con so thap hon bieu thi muc đo chuyen nghiep cao hon trong he thong đo.
Cac thu hang dan đuoc ap dung vao vo thuat boi Kano Jigoro (1860–1938), nguoi sang lap judo. Kano bat đau đua ra he thong phan hang hien đai vao nam 1883, khi ong trao hang shodan (thu hang dan thap nhat) cho hai trong so nhung cao đo cua ong (Saigo Shiro va Tomita Tsunejiro). Truoc đo, cac mon phai vo thuat trao hang cong nhan su tien bo voi cac giay phep menkyo mot cach it thuong xuyen hon hoac cac cuon giay bi mat.
Nguoi ta van khong thay co su khac biet ben ngoai nao giua yudansha (cac thu hang đai đen) va mudansha (nhung nguoi chua đat đuoc cap bac dan). Cac khoa the thao khac nhau trong he thong truong hoc cua Nhat Ban đa su dung cac dau hieu phan hang, đac biet la boi loi, trong đo nhung nguoi boi loi tien tien đeo mot dai bang mau đen quanh eo cua ho. Kano đa tiep nhan phong tuc cho cac yudansha cua ong đeo cac dai obi (đai) mau đen vao nam 1886.
Tai thoi điem nay, nhung dai obi nay khong phai cac dai đai ma cac karateka va judoka đeo ngay nay; cac vo sinh van tap luyen voi trang phuc kimono. Ho van đeo cac dai obi rong voi bo kimono trang trong. Nam 1907, Kano đa phat minh ra trang phuc keikogi (đong phuc luyen tap mau trang) hien đai, va cac dai đai đuoc lam voi mau trang cho mudansha va mau đen cho yudansha.


Su dung trong boi canh hien đai cho co vay Theo truyen thong, trinh đo cua nhung ki thu co vay đuoc xac đinh bang cach su dung cac thu hang kyu va dan. Cac thu hang kyu đuoc coi la cac thu hang cua mon sinh, trong khi cac thu hang dan đuoc danh cho cac thu hang cua bac thay. Đac biet la trong cac cuoc thi nghiep du, cac cap bac nay tao đieu kien thuan loi cho he thong chap quan, voi moi su khac biet cua mot cap bac gan tuong đuong voi mot nuoc đi tu do ngay tu đau van co. Voi su san co cua cac loai may tinh cam tay va may tinh ca nhan, he thong tinh điem đa đuoc ra mat. Trong cac he thong nhu vay, moi điem so se đuoc tinh toan nghiem ngat dua tren ket qua cua tro choi.
Cac thu hang dan (đuoc viet tat tren cac he thong truc tuyen la "d") đuoc danh cho nhung ki thu cap cao. Mac du nhieu to chuc cho phep cac ki thu chon thu hang kyu cua ho o mot muc đo nhat đinh, cac thu hang dan thuong đuoc quy đinh san. Đieu nay co nghia la cac ki thu se phai the hien ket qua tot trong cac giai đau hoac vuot qua cac ky thi đe đuoc nhan mot thu hang dan. Nhung mon sinh nghiem tuc voi cac van co thuong se co gang đe đat đuoc mot thu hang dan. Cac thu hang dan thuong co cho đen 7-dan; cac thu hang cua ki thu chuyen nghiep đat đuoc đen 9-dan.


Su dung trong boi canh hien đai cho co shogi Giong nhu trong co vay, shogi cung thuong su dung cac thu hang "dan" va "kyu" đe xac đinh suc manh cua mot ki thu shogi. Mot ki thu nghiep du co the, thong qua cac van co mat đoi mat over-the-board (OTB), đat đuoc cac thu hang tu 15-kyu toi 8-dan. Ngoai dan va kyu, Hiep hoi Shogi Nghiep du Nhat Ban cung su dung mot he thong tinh điem kieu ELO cho cac giai đau ma ho to chuc.
He thong phan hang đuoc su dung boi Hiep hoi Shogi Nhat Ban (JSA) cho cac ki thu chuyen nghiep cung su dung cac thuat ngu tuong tu, nhung thuc su khac nhau ve mat kha nang. Cac thu hang cho ki thu chuyen nghiep bat đau tu 4 dan va len cho toi 9 dan. Cung đa tung co viec xep hang 10 dan, nhung đieu nay khong con đuoc su dung nua. Cac ki thu nghiep du luyen tap đe tro thanh ki thu chuyen nghiep tai mot trong nhung vien co va đuoc xep hang tu 6-kyu toi 3-dan. Vi chi nhung nguoi choi nghiep du vo cung manh me moi co the đu đieu kien cho shoreikai, nguoi ta thuong tin rang mot ki thu shoreikai 6-kyu đien hinh co trinh đo it nhat tuong đuong voi mot ki thu 3 hoac 4 dan nghiep du. Mot ki thu shoreikai 3-dan chien thang hoac ve nhi trong mot trong hai giai đau 3-dan đuoc to chuc moi nam đuoc xep hang 4-dan va đuoc cap tu cach chuyen nghiep.
Mac du khong co su khac biet trong he thong danh cho nam va nu, nhung JSA va Hiep hoi Nu ki thu Shogi chuyen nghiep Nhat Ban, hoac LPSA, su dung mot he thong khac nhau đe xep hang cac nu ki thu chuyen nghiep. Cac nu ki thu chuyen nghiep đuoc xep hang tu 3-kyu toi 6-dan va nguoi ta thuong tin rang ngay ca nhung nu ki thu manh nhat noi chung chi co suc manh tuong đuong voi ki thu shoreikai xep hang 1- hoac 2-dan. Tren thuc te, chua co nu ki thu chuyen nghiep nao tung hoan thanh thanh cong he thong shoreikai va đuoc trao thu hang 4-dan. Co ba nu ki thu đa đat đuoc thu hang cao nhat la 1 dan trong shoreikai, va hai nguoi đa đat đuoc toi 3 dan.


Su dung trong vo thuat Trong khi cach su dung he thong kyu/dan va cac đai co mau thuong pho bien trong ca gendai budo hoac cac mon vo khac co nguon goc Đong A va cac nghe thuat khoi phat tu đo hoac tu cac khu vuc khac, viec nay khong mang tinh pho quat cho tat ca cac truong hop.


= Vo thuat Nhat Ban =

Trong thoi hien đai, mot vo sinh xep hang dan cua mot phong cach thuong đuoc cong nhan la mot vo si đa vuot qua cac thu hang kyu, hoac co ban. Ho cung co the tro thanh mot nguoi huong dan đuoc cap phep trong mon vo thuat cua ho. Tuy nhien, trong nhieu phong cach, viec đat đuoc mot thu hang dan co nghia la trong khi mot nguoi khong con đuoc coi la nguoi moi bat đau thi nguoi đo van chua phai la chuyen gia. Đung hon, no cho thay mot muc đo nang luc cao tren mot pham vi ky thuat hop ly.
Tong so cac cap bac đang cap đuoc đat theo phong cach cu the (1 toi 5-dan va 1 toi 10-dan la pho bien trong vo thuat Nhat Ban). Cac cap bac dan thap hon thong thuong co the co the đat đuoc thong qua kiem tra xep loai hoac đoi khi thong qua thi đau. Cac cap bac dan cao hon thuong yeu cau nhieu nam kinh nghiem va đong gop cho vo thuat hien đai thich hop. Đieu nay co the đat đuoc thong qua viec giang day hoac nghien cuu va xuat ban. Nhung cap bac nay chi co the đuoc trao boi mot đai dien co đang cap cao hon cua dojo chinh hoac đoi khi do mot ban chi đao cap. Khong co mot muc thanh tich nao đuoc đat ra mang tinh pho quat. Cac he thong xep hang mang tinh đac thu giua cac he phai hoac phong cach, do đo thu hang khong nhat thiet phai dich theo cac phong cach vo thuat khac nhau. Tren thuc te, cac thu hang dan khong nhat thiet bieu thi rang mot nguoi đeo mot chiec đai đen. Trong cac bo mon vo thuat nhu iaido, kendo hoac jodo, khong he co dau hieu xep hang ben ngoai nao, mac du mot chiec đai đen la bieu tuong de nhan biet nhat đoi voi cong chung noi chung.
Cac thu hang dan cao nhat đoi khi đuoc danh rieng cho nguoi sang lap hoac cac lanh tu cua mot phong cach va chi co cac vo sinh cao cap moi co the đuoc thang cap cho ho. Vi du, chi co nam nguoi con song nam giu thu hang 10-dan trong judo va chi co khoang chi co khoang ba muoi lam nguoi tren toan the gioi đa đuoc thang cap len tu khi bat đau; trong so nhung nguoi đuoc thang cap 10-dan, chi co muoi lam nguoi đuoc trao tang thu hang boi Kodokan, tat ca nhung nguoi nay đeu la judoka nguoi Nhat. Đieu nay dan đen viec cac cap bac cao cap bi tuyet chung trong mot so loai hinh nghe thuat. Trong cac phong cach khac, cac thu hang dan khong phai la muc cao nhat co the đat đuoc, voi su chung nhan cua huan luyen vien va su cho phep cua nguoi/hoi đong đanh gia đuoc hieu la muc đo cao hon hoac tinh vi hon.


 Thu hang trong cac mon vo Nhat Ban  Nhieu mon vo su dung thu hang tu mot đen muoi:

Trong mot so bo mon vo thuat, đai mau đen đuoc đeo cho tat ca cac cap bac dan. O nhung bo mon khac, cap bac cao nhat (10-dan) đeo mot đai mau đo. Trong judo va Shotokan, vo sinh co cap bac 6 toi 8-dan co the đeo mot đai co hoa tiet mau đo va trang, va vo sinh co cap bac 9 toi 10-dan co the đeo mot đai co mau đo toan bo. Co mot so bien the ngay ca trong cac phong cach. Noi chung, day đai khong co cac dau hieu bieu thi cap bac dan thuc te. Cac phong cach tu Okinawa su dung vach mau vang đe bieu thi cac danh hieu bac thay khac nhau hon la cac cap bac sau 5-dan. Vi vay, mot dai soc vang đuoc chi đinh la Renshi (錬士 (luyen si), Renshi), hai vach la Kyoshi (教士 (giao si), Kyoshi), va ba vach la Hanshi (範士 (pham si), Hanshi). Vao đau nhung nam 2000, cac phong cach goc Okinawa khac nhau bat đau su dung cac soc đe chi cac cap bac dan rieng biet tren godan. Nhung mon phai khac, bao gom co the la cac to chuc cua Uechi, tuan theo đieu nay, trong khi mot so mon phai khac thi khong.
Trong nhieu phong cach, shodan  ngu y rang nhung đieu co ban cua phong cach đa đuoc lam chu. Khi o muc đo sandan, vo sinh co the bat đau đung ra giang day mot cach đoc lap, nhung duoi su giam sat tu thay cua ho. Giay phep cho muc nay la shidoin (指導員 (chi đao vien), shidoin), nghia la "nguoi lam cong viec huong dan/huan luyen", thuong đuoc dich la "tro ly huong dan." O cap bac khoang godan, nguoi mang thu hang co the nhan đuoc mot giay phep giang day đay đu: shihan (師範 (su pham), shihan), nghia la "nguoi huong dan/nguoi lam mau." Theo truyen thong, nguoi nam giu cap bac co the mo truong hoc cua minh bang giay phep nay. Nhieu phong cach cung co cach giang day rieng biet hoac cac cap đo "bac thay" renshi, kyoshi, va hanshi.
Noi chung, cac cap bac dan thap hon đai dien cho kien ​​thuc va hieu biet ve nghe thuat hon cung voi ky nang ve the chat. Cap bac dan cang cao thi kha nang lanh đao, kinh nghiem giang day va dich vu cua phong cach đo cang co vai tro lon trong viec quang ba.
Trong mon Kendo hien đai, he thong dan hien đa đuoc thay đoi đe cap bac 8-dan la cap bac cao nhat co the đat đuoc. Khong giong nhu Judo, tat ca nhung su thang cap dan  trong khuon kho Lien đoan Kendo toan Nhat Ban, Lien đoan Kendo Quoc te va cac nuoc thanh vien cua ho đeu đat đuoc thong qua kiem tra. Trong khi cac cap bac dan đuoc trao cho kha nang ky thuat, co mot he thong shogo song song trao cho cac cap đo giang day cao hon la renshi, kyoshi, va hanshi. Renshi va kyoshi đuoc trao bang bai kiem tra viet luan, trong khi hanshi bang viec bo phieu.
Mac du he thong dan la đac thu cua Nhat Ban, no đa đuoc tiep nhan boi nhieu phong cach vo thuat khac. He thong dan va bieu tuong đai đen noi tieng đa đuoc ap dung vao van canh su dung thuong ngay đe đai dien cho mot nguoi co trinh đo tren trung binh hoac co trinh đo cao trong mot nganh hoc cu the.


= Vo thuat Trung Hoa =
Tu nam 1998, Hiep hoi Wushu Trung Quoc cung voi Uy ban The thao Quoc gia va Vien Nghien cuu Wushu Trung Quoc đa thiet lap mot he thong tot nghiep dua tren chin cap đo Đoan. Nam 2011, he thong Đoan vi (段位, duanwei, trinh đo) đa đuoc thay đoi va mot bo sach ve cac phong cach đa đuoc xuat ban cho cac ky thi đoan vi tu 1-6, moi cap co the đuoc kiem tra tren cac dang va cac ung dung đinh san, bao gom viec đoi tac tao dung nen huy hieu cung đa đuoc thay đoi đe bao gom con so đoan vi, tuc la tu 1-6. Muc đo dan nhap cho cac vo sinh đa co kinh nghiem hien đa đuoc gioi han o Tam đoan (thu ba) va cac cap bac thap hon đe siet chat viec xep hang.
Cap đo so cap:
Nhung cap bac đoan cho cac vo sinh voi mot vai nam kinh nghiem.
1. Qingying—yi duan: Ung đong/xanh luc
2. Yinying—er duan: Ung bac
3. Jinying—san duan: Ung vang
Cap đo trung cap:
Cac cap đo đoan trung binh keo dai danh cho vo sinh/huan luyen vien wushu co kha nang day va co kinh nghiem huan luyen wushu tu 5 đen 10 nam tuy thuoc vao muc đo đuoc ap dung. Bat đau tu Ngu đoan, phai co bang chung ve mot nghien cuu khoa hoc trong nghien cuu wushu, tuc la cac an pham, DVD, viec đao tao cac vo sinh co cap đo Đoan vi. Luc đoan co the su dung danh hieu Vo su, vi đay la cap đo ky thuat cao nhat.
4. Qinghu—si duan: Ho đong/xanh luc
5. Yinhu—wu duan: Ho bac
6. Jinhu—liu duan: Ho vang
Cap đo cao cap:
Cap đo cao cap chi đuoc trao cho cac bac thay rat co kinh nghiem voi danh tieng xuat sac o Wushu. Nguoi đuoc trao tang mot đoan nhu vay đuoc chinh thuc cho phep tu xung la "Đai vo su".
7. Qinglong—qi duan: Rong đong/xanh luc
8. Yinlong—ba duan: Rong bac
9. Jinlong—jiu duan: Rong vang
Thuat ngu Dan đuoc su dung tren cac huy hieu cho đen nam 2005, khi thuat ngu Duan (đoan) đuoc su dung sau đo tren cac huy hieu, tuy nhien, thuat ngu Dan khong bao gio đuoc su dung tren giay chung nhan cap đo, cac chung chi luon su dung thuat ngu Đoan vi.


= Vo thuat Trieu Tien =

Vo thuat Trieu Tien thieu he thong phan loai cho đen khi Nhat Ban chiem đong (1910–1945), trong đo co nhieu loai vo thuat Nhat đuoc đua vao he thong truong hoc cua Trieu Tien, nhat la judo, karate-do va kendo. Sau khi ket thuc chiem đong, nhung mon vo thuat moi noi nhu taekwondo, tang soo do, soo bahk do va hapkido tiep nhan cac thu hang dan (단, 段) va geup (급, 級). He thong phan hang dan cung đuoc su dung cho cac ki thu baduk. Ngay nay, Hiep hoi Taekkyeon Han Quoc cung đua ra cac cap bac dan cho cac hoc vien taekkyeon.
Mot nguoi đa nhan đuoc mot cap bac dan đuoc goi la yudanja (유단자, 有段者, huu đoan gia). Mot nguoi đa nhan đuoc mot cap bac dan "cao cap" (tu 6-dan tro len) đuoc goi la "godanja" (고단자, 高段者, cao đoan gia).
Trong mot vai he phai cua Trieu Tien, đang chu y nhat trong Taekwondo phong cach Kukkiwon, cung co mot he thong ban đia poom (품, 品; "pum" su dung phien am Latin hoa tieu chuan). Cac hoc vien chua đat đen đo tuoi 15 khong the tham gia thi cap đo dan. Voi ho, co mot he thong gom 4 cap bac poom. Sau khi ho đat đo tuoi 15, cap bac poom nay co the đuoc chuyen đoi sang cap đo "dan" tuong ung.


 Thu hang trong cac mon vo Trieu Tien  Khi đanh so cac thu hang dan, cac con so Han-Trieu đuoc su dung. Ten pho bien cua cac cap bac dan do đo la:

Il dan (일단): đai đen bac nhat (cung goi la cho dan (초단 hanja: 初段 (so đoan)))
I dan (이단): đai đen bac nhi
Sam dan (삼단): đai đen bac ba
Sa dan (사단): đai đen bac bon
O dan (오단): đai đen bac nam
Yuk dan (육단): đai đen bac sau
Chil dan (칠단): đai đen bac bay
Pal dan (팔단): đai đen bac tam
Gu dan (구단): đai đen bac chin
Sip dan (십단): đai đen bac muoi
Đoi voi hau het cac mon vo thuat Trieu Tien, cac cap bac dan khong vuot qua 9-dan, mac du trong mot so truong hop, trong mot so to chuc, mot cap bac 10-dan (십단) đuoc đua ra.


Xem them Phan hang va cap bac trong judo
Cap bac va danh hieu trong kendo
Cac cap bac trong karate
Cac cap bac trong kyudo
Đang cap, mau đai va thang cap trong Taekwondo
He thong phan hang trong nhu thuat Brasil
Đong phuc va xep hang trong aikido


Chu thich Tham khao