Phu Tang (tieng Trung: 扶桑) đe cap đen cac đoi tuong khac nhau trong van hoc Trung Quoc co đai, thong thuong la mot loai cay trong than thoai hay mot vung đat bi an o phia Đong.
Trong Son Hai Kinh (Truyen ve Nui va Bien), va trong mot so van ban tuong tu khac cua thoi ky nay, no đe cap đen mot loai cay dau tam truyen thuyet cua su song đuoc cho la moc o xa ve phia đong cua Trung Hoa, va sau đo đen chi Dam but, va co le đen nhieu vung lanh tho cu the hon ve phia đong cua Trung Quoc.
Mot quoc gia ten la Phu Tang đa đuoc mo ta boi nha truyen giao ban đia Phat giao Tue Tham (tieng Trung: 慧深; binh am: Hui Shen) vao nam 499 sau Cong nguyen, nhu mot noi cach 20000 ly ve phia đong Da-han, va cung ve phia đong cua Trung Quoc (theo Joseph Needham, Da-han tuong ung voi vung Buriat cua Siberia). Tue Tham đi bang thuyen toi Phu Tang, va khi tro ve bao cao phat hien cua minh voi Hoang đe Trung Quoc. Cac mo ta cua ong đuoc ghi chep lai trong Luong thu, cuon sach ra đoi vao the ky thu 7 boi Dieu Tu Liem, va mo ta mot nen van minh đo đong trong vuong quoc Phu Tang.
Vuong quoc Phu Tang ma Tue Tham mo ta đuoc du đoan co the la chau My, đao Sakhalin, ban đao Kamchatka hoac đao Kuril. Gia thuyet chau My la gia thuyet đuoc thao luan mot cach soi noi nhat trong nhung nam cuoi the ky 19 va đau the ky 20, sau khi cac tac pham the ky 18 cua Joseph de Guignes đuoc tim thay va pho bien boi Charles Godfrey Leland vao nam 1875. Tuy nhien, cac nha Han hoc - ke ca Emil Bretschneider, Berthold Laufer va Henri Cordier - bac bo gia thuyet nay, va theo Needham gia thuyet chau My gan nhu đa bi bac bo vao khoang thoi gian Chien tranh The gioi thu nhat.
Nhung loi ke sau đo trong than thoai Trung Quoc su dung ten goi Phu Tang cho cac đinh nghia khac, tham chi la nhung đia điem it co kha nang đuoc nhan dang hon.


Trong than thoai Mot loi tuong thuat som hon ke lai, vao nam 219 truoc cong nguyen, Tan Thuy Hoang đa phai mot đoan tham hiem gom khoang 3.000 tu nhan đen mot noi nam xa ve phia đong, bang qua đai duong, đuoc goi la Phu Tang, la vat hien te cho mot vi than nui lua, nguoi giu thuoc truong sinh. Co nhung chung cu mot cach ro rang ve hai cuoc tham hiem duoi su chi huy cua Tu Phuc, mot đao si, đe tim kiem thuoc truong sinh. Chuyen tham hiem đau tien vao nam 210 truoc cong nguyen khi Tu Phuc noi rang mot sinh vat bien khong lo đang ngan chan con đuong cua minh. Cung thu sau đo đuoc gui đen đoi pho voi quai vat nay khi đoan tham hiem bat đau lan thu hai, nhung khong con tin tuc gi cua đoan tham hiem đuoc noi đen nua. Tuy nhien, ... nhung loi noi rieng trong "Su ky" (Tu Ma Thien) ngu y rang lanh đao cua đoan - Tu Phuc - đa tro ve Trung Quoc tu lau va van con lan khuat đau đo gan Lang Da, phung phi đi ngan sach an tuong cua đoan tham hiem.


Theo loi ke cua Tue Tham = Phia Đong Nhat Ban =
Nhat Ban la mot trong nhung giai thich cua thuat ngu Phu Tang. Tuy nhien, loi bam bao cua Tue Tham to ra khac biet voi vuong quoc Oa co đai cua Nhat Ban, noi đuoc đinh vi mot cach khong chac chan o Kinki, đao Kyushu, hay quan đao Ryukyu.
Trong than thoai Trung Quoc, Phu Tang la ten goi cua mot loai cay than thanh va mot hon đao ve phia Đong, noi mat troi moc. Mot cay tuong tu, goi la Nhuoc Moc (若木) ton tai o phia tay, va moi buoi sang mat troi đuoc ke la se moc tu cay Phu Tang va lan vao cay Nhuoc Moc. Truyen thuyet Trung Quoc co cau chuyen muoi con chim (thuong la con qua) song trong cay Phu Tang, va khi chin con nghi ngoi, con thu muoi se mang theo mat troi tren hanh trinh cua minh. Huyen thoai nay co net tuong đong voi cau chuyen Trung Quoc cua nguoi anh hung hu cau Hau Nghe, nguoi đa cuu the gioi bang cach ban ha chin mat troi khi tat ca muoi mat troi xuat hien cung mot luc. Mot so hoc gia đa xac đinh đuoc cac cay bang đong đuoc tim thay tai đia điem khao co Di chi Tam Tinh Đoi voi nhung cay Phu Tang.
Thuat ngu Phu Tang ve sau đuoc chi đinh la 'Nhat Ban' trong tho ca Trung Quoc. Ke tu khi tu tieng Nhat Nihon hay tu tieng Trung Riben (日本, nghia đen la Goc [vi du nguon, noi sinh, goc gac] cua Mat Troi') la mot ten goi cua Nhat Ban, mot so nha tho đoi Đuong tin rang Phu Tang "nam giua đai luc va Nhat Ban." Thi du nhu, Vuong Duy viet mot bai tho tong biet nam 753 khi Abe no Nakamaro (ten Trung Quoc la Trieu Hanh 晁衡) quay ve Nhat Ban, "Huong thu Phu Tang ngoai,
Chu nhan co đao trung." (Đuoc biet ong song ngoai cay phu tang tuong trung xu so, Trong mot hon đao le loi.)
Phu Tang đuoc phat am la Fuso (ふそう 扶桑, bat nguon tu tu co Fusau ふさう) trong tieng Nhat, va la mot trong nhung cai ten đe chi Nhat Ban co đai. Mot vai chien ham cua Hai quan Đe quoc Nhat Ban đuoc đat ten la Fuso (tau boc thep Fuso, hay chien ham The Chien II Fuso). Co vai cong ty, nhu Mitsubishi Fuso Truck and Bus Corporation, cung mang ten nay.
Gustaaf Schlegel co suy nghi rang Phu Tang co nhieu kha nang nhat la "hon đao dai Karafuto hay Sakhalin". Joseph Needham them vao "neu Kamchatka va (quan đao) Kuril cung co the đuoc đe cap toi, khong co đinh nghia nao tot hon trong viec xac đinh no o tan ngay nay."
Luu y rang co mot tinh co cua Nhat Ban goi la Fusa-no kuni ('Xu Fusa') o đong Honshu, bao gom tat ca tinh Chiba cung nhu phan phia tay nam cua tinh Ibaraki ngay nay.


= Chau My =

Theo mot so su gia nhu Charles Godfrey Lelenad va Joseph de Guignes (Le Fou-Sang des Chinois est-il l'Amerique? Memoires de l'Academie des Inscriptions et Belles Lettres, tome 28, Paris, 1761), khoang cach đuoc Tue Tham ke lai (20.000 ly) se xac đinh vi tri Phu Tang tren bo bien phia tay cua luc đia chau My, khi su dung đon vi đo luong co thoi Han ly. Mot so ban đo chau Au the ky 18 xac đinh Phu Tang nam o phia bac California, trong khu vuc cua British Columbia. Mot vi tri cua chau My khong phu hop voi cac yeu cau ve ngua (loai vat khong ton tai o Bac hay Nam My vao thoi điem đo) hoac viec thuan hoa va vat sua cua nai.


Cac mo ta ve Phu Tang Dua theo nhung loi ke cua Tue Tham cho nguoi Trung Quoc trong chuyen vieng tham Trung Quoc, đa mo ta trong Luong thu:

"Phu Tang cach 20.000 ly ve phia Đong cua nuoc Dahan (nghia đen 'Đai Han'), va nam ve phia đong cua Trung Quoc (nghia đen 'Trung Nguyen')."
"Tren vung đat đo, co rat nhieu cay Phu Tang (co le la dau đo) co la hinh bau duc (oval) tuong tu cay phao đong (paulownia) va trai cay mau tia đo an đuoc nhu qua le. Noi ay giau đong va dau vet cua vang va bac nhung khong co sat. Cac bo lac tho dan o Phu Tang kha van minh, song trong cac cong đong đuoc to chuc tot. Ho san xuat giay tu vo cua cay Phu Tang đe viet va san xuat vai tu soi cua vo cay, thu ma ho dung đe lam ao choang hay goi nam. Nha hoac leu cua ho đuoc xay dung voi go dau đo. Cac loai trai cay va choi non cua cay la mot trong nhung nguon thuc pham cua ho. Ho nuoi con nai cho thit va sua, giong nhu nhung nguoi Trung Quoc nuoi bo o nha, va san xuat pho mat cung sua nai. ho đi tren lung ngua va van chuyen hang hoa cua minh voi xe hoac xe truot tuyet keo boi nhung con ngua, trau hoac nai."
Ve to chuc cua đat nuoc:

"Mot hoang đe, hay mot nguoi chi huy chinh, voi su giup đo cua mot so quan chuc, quan ly đat nuoc. Đa so moi nguoi ton trong phap luat. Vuong quoc nay khong co quan đoi hay quan đoi phong ngu, nhung co hai nha tu, mot cai o phia bac va cai con lai o mien nam. Nhung nguoi đa pham trong toi đuoc gui toi phia bac va ho o đay ca đoi. Nhung tu nhan, tuy nhien, co the lay vo. Neu ho đa ket hon va co con, con trai cua ho se tro thanh no le va con gai cua ho van la nguoi hau"
Tren thuc tien xa hoi:

"Su sap xep hon nhan tuong đoi đon gian. Neu mot nguoi con trai muon ket hon voi mot co gai, anh ta phai xay mot can nha nho ben canh nha cua co gai va o đo trong mot nam. Neu co ay thich anh ta, ho se ket hon; neu khong anh ta se bi đuoi đi. Khi mot nguoi qua đoi trong cong đong, thi hai cua ong se đuoc hoa tang. Thoi gian đe tang thay đoi tu bay ngay đoi voi cai chet cua cha me cho đen nam ngay đoi voi ong ba, va ba ngay cho mot nguoi anh chi em. Trong thoi gian đe tang cua ho, ho khong nen an, chi co nuoc. Ho khong co đuc tin ton giao."
Luong thu cung mo ta viec chuyen đoi Phu Tang sang đuc tin Phat giao boi nam nha su Phat giao tu Gandhara:

"Trong thoi gian truoc đay, nguoi dan Phu Tang khong biet gi ve Phat giao, nhung trong nam thu hai Minh đe cua trieu Luu Tong (485 sau cong nguyen), nam nha su tu Kipin (vung Gandhara cua Kabul) đa đi thuyen toi đat nuoc đo. Ho truyen đao hoc thuyet Phat giao, luu hanh cac ban kinh va cac ban ve, va khuyen bao moi nguoi thoat tuc. Nhu la mot ket qua, cac phong tuc cua Phu Tang đa thay đoi".


Xem them Tu Phuc
Than thoai Trung Quoc
Tiep can xuyen đai duong truoc thoi Columbus


Chu thich = Ghi chu =

Leylamd, Charles Godfrey (1875) Fusang; Or, The Discovery of America by Chinese Buddhist Priests in the Fifth Century, New York: Barnes & Noble, 1973. Reprint: Forgotten Books (2010), ISBN 978-1-4400-7044-0.
Vining, Edward P. (1885) Inglorious Columbus; or, Evidence that Hwui Shan and a Party of Buddhist Monks from Afghanistan Discovered America in the Fifth Century, A.D.. New York: D. Appleton and Company, ISBN 978-0-217-68056-1
Williams, S. Wells (1881): Notices of Fu-sang, and Other Countries Lying East of China, in the Pacific Ocean. Translated from the Antiquarian Researches of Ma Twan-Lin, with Notes. Tuttle, Morehouse & Taylor, New Haven. Tai ve tu https://archive.org/details/noticesoffusanga00willrich ngay 5 thang 6 nam 2011.


Lien ket ngoai www.uh.edu/
Mo ta ve Phu Tang trong van hoc Trung Quoc co đai 《梁書•五十四•列傳四十八》 Luu tru ngay 18 thang 5 nam 2004 tai Wayback Machine (tieng Trung)
Article at CRIENGLISH.com on Xu Fu's expedition to Japan Luu tru ngay 8 thang 5 nam 2005 tai Wayback Machine
Charles Godfrey Leland (1875). Fusang: The Discovery of America by Chinese Buddhist Monks in the Fifth Century. Cung co ban đay đu tai Google Books.
Ban dich tieng Phap đay đu cua cau truyen trong Luong thu đa đuoc đua ra boi Schlegel (1892) JSTOR 4524934