Franz Kafka (3 thang 7 nam 1883 – 3 thang 6 nam 1924) la mot tieu thuyet gia va nha van viet truyen ngan nguoi Bohemia noi tieng Đuc, đuoc gioi phe binh đanh gia la mot trong nhung tac gia co tam anh huong nhat the ky XX. Kafka la mot nha hien đai chu nghia va chiu anh huong manh boi nhung the loai khac, bao gom chu nghia hien sinh. Cac tac pham cua ong nhu Hoa than (Die Verwandlung), Vu an (Der Prozess) va Lau đai (Das Schloss) su dung nhung chu đe va nguyen mau ve su ghe lanh, su tan bao ve the xac va tinh than, mau thuan cha-con, nhung nhan vat trong nhung cuoc truy tim đang so va nhung su bien đoi ky bi.
Kafka sinh ra trong mot gia đinh Do Thai noi tieng Đuc thuoc tang lop trung luu o Praha, khi ay la mot phan cua Đe quoc Ao-Hung, va đuoc đao tao đe tro thanh mot luat su. Sau khi tot nghiep nganh luat o đai hoc, ong đi lam o mot cong ty bao hiem. Kafka bat đau viet nhung truyen ngan trong luc ranh roi, va trong suot phan đoi con lai ong luon phan nan ve khoang thoi gian it oi co the cong hien cho viec viet van – ma ong dan xem la thien huong cua minh; trong khi lay lam hoi tiec đa danh nhieu su quan tam cho "cong viec hang ngay" (Brotberuf, tuc cong viec kiem song). Ong rat thich lien lac bang thu tu va đa viet hang tram la thu cho gia đinh va nhung nguoi ban gai than thiet, trong đo co thu gui cho cha, hon the Felice Bauer va em gai Ottla. Moi quan he phuc tap va kho khan voi nguoi cha co tam anh huong quan trong len tac pham cua ong, va du ong xung đot voi dong mau Do Thai cua chinh minh va cho rang no khong tac đong gi toi ong, tuy nhien no đa co dau an đam net tren van chuong Kafka.
Chi co mot vai tac pham cua Kafka đuoc xuat ban khi ong con song: cac tap truyen Tram tu (Betrachtung) va Mot thay thuoc nong thon (Ein Landazrt), va cac truyen ngan le (nhu Hoa than) trong cac tap chi van hoc. Ong đa soan tap truyen Nghe si nhin đoi (Ein Hungerkunstler) đe in, nhung no khong đuoc xuat ban cho đen sau khi ong mat. Cac tac pham chua hoan thanh cua ong, bao gom cac tieu thuyet Vu an, Lau đai va Nuoc My (Amerika, con đuoc goi la Der Verschollene tuc Nguoi mat tich) đuoc xuat ban nhu nhung di cao, phan lon boi ban ong la Max Brod, nguoi đa tu choi di nguyen cua Kafka la tieu huy tat ca ban thao. Albert Camus va Jean-Paul Sartre la hai trong so nhung nha van chiu anh huong boi tac pham cua Kafka; tinh tu "kieu Kafka" (tieng Anh: kafkaesque) đi vao nhieu ngon ngu Au chau đe mo ta nhung hoan canh sieu thuc nhu trong truyen cua ong.


Cuoc đoi = Gia đinh =

Kafka chao đoi ngay 3 thang 7 nam 1883 o gan quang truong Altstadter o Praha, khi ay thuoc Đe quoc Ao-Hung. Gia đinh ong la nhung nguoi Do Thai Ashkenazi thuoc tang lop trung luu. Cha ong, Hermann Kafka (1852–1931), la con thu tu cua Jacob Kafka, mot nguoi mo thit. Ong Jacob đa đua gia dinh Kafka chuyen toi Praha tu Osek, mot lang nguoi Sec co đong dan Do Thai o gan Strakonice o bac Bohemia. Tu cho la mot nguoi chao hang luu đong, ong vuon len tro thanh mot ong chu ban le quan ao va vat trang tri, thue toi 15 nguoi lam thue, su dung hinh anh qua gay xam (trong tieng Sec goi la kavka) lam logo thuong mai. Me cua Kafka, Julie (1856–1934), la con gai mot nha buon ban le giau co o Podebrady ten la Jakob Lowy va đuoc hoc hanh tu te hon chong ba. Cha me cua Kafka chac đa noi mot thu tieng Đuc pha Yiddish (đoi khi goi la Mauscheldeutsch), nhung do tieng Đuc la phuong tien giao tiep xa hoi nen ho han đa khuyen khich con cai noi tieng Đuc cao (Hochdeutsch). Jacob va Julie co sau nguoi con, trong đo Franz la con ca. Hai em trai cua Franz, Georg va Heinrich, chet yeu truoc khi Franz len bay; ba em gai la Gabriele ("Ellie") (1889–1944), Valerie ("Vallie") (1890–1944) va Ottilie ("Ottla") (1892–1943).
Gia đinh Kafka co mot nguoi hau gai song cung ho trong mot can ho chat hep. Phong cua Franz thuong xuyen lanh gia. Vao thang 11 nam 1913, gia đinh chuyen toi mot can ho rong hon du truoc đo Ellie va Vallie đa lay chong va don khoi nha cu. Đau thang 10 nam 1914, khong lau sau khi Chien tranh the gioi thu nhat bung no, cac co em nay mat tin tuc ve chong ho va lai tro ve ngoi nha moi nay. Ca Ellie va Vallie gio đa co con. Franz, khi đo o tuoi 31, roi đen can ho yen tinh cua Vallie va lan đau tien ra o rieng.
Hermann đuoc nha viet tieu su Stanley Corngold mieu ta la mot "thuong gia to lon, ich ki, hong hach"; con chinh Franz Kafka goi ong la "mot nguoi ho Kafka thuc thu xet ve su cuong trang, suc khoe, an uong, giong am i, su hung bien, tinh tu man, thoi gia truong, kha nang chiu đung, su nhanh tri, hieu ban chat con nguoi". Trong nhung ngay buon ban, ba Julie cung danh co khi toi 12 gio mot ngay đe tham gia cung chong trong viec kinh doanh cua gia đinh nen ca hai ong ba đeu vang nha. Cho nen, tuoi tho cua Kafka co phan co đon va lu tre trong nha chu yeu đuoc nuoi duong boi cac co giao day tre va nguoi hau khac nhau. Moi quan he khong yen on cua Franz Kafka voi nguoi cha the hien ro rang trong buc "Thu gui cha" (Brief an den Vater) dai hon 100 trang, trong đo ong phan nan đa chiu tac đong sau sac tu tinh cach khat khe va đoc đoan cua cha ong; trai lai, me ong it loi va nhut nhat. Hinh anh ve nguoi cha gia truong co mot dau an ro net tren van chuong cua Kafka.


= Hoc tap =
Tu 1889 toi 1893, Kafka hoc o mot truong tieu hoc nam sinh Đuc (Deutsche Knabenschule) o Fleischmarkt (tuc "cho ban thit"), nay la đuong Masna, Praha. Nen giao duc truyen thong Do Thai cua ong ket thuc voi le thanh nien Bar Mitzvah o tuoi 13. Kafka chua bao gio phuc vu le o giao đuong Do Thai va chi cung cha toi đo du bon ngay le chinh moi nam.

Sau khi roi truong tieu hoc nam 1893, Kafka đuoc nhan vao mot truong trung hoc nha nuoc kieu co đien nghiem khac, Altstadter Deutsches Gymnasium, nam trong khuon vien Cung Kinsky o quang truong Altstadter. Tieng Đuc la ngon ngu giang day, nhung Kafka cung noi va viet đuoc tieng Sec; boi ong hoc tieng Sec o trung hoc khoang 8 nam, đat nhung điem tot trong mon nay. Ong đuoc khen ngoi ve tieng Sec cua minh, nhung chua tung tu coi minh la thanh thao no. Ong đo ki thi tot nghiep trung hoc (tieng Đuc goi la Matura) nam 1901.
Đang ky vao truong Đai hoc Karl-Ferdinands cua Praha nam 1901, ban đau Kafka theo nganh hoa hoc, nhung chuyen sang nganh luat chi sau hai tuan. Mac du ong khong hung thu voi linh vuc nay nhung no hua hen nhieu co hoi cong viec lam hai long cha ong. Hon nua, nganh luat đoi hoi khoa hoc dai hon, cho Kafka thi gio đe theo cac lop ve nghien cuu tieng Đuc va lich su nghe thuat. Ong cung tham gia vao mot cau lac bo sinh vien ten la "Hoi truong Đoc sach va Giang bai cua Sinh vien tieng Đuc" (Lese-und Redehalle der Deutschen Studenten), noi to chuc cac su kien van hoc, đoc sach va cac hoat đong khac. Trong so nhung ban be cua Kafka co nha bao Felix Weltsch hoc triet, dien vien Yitzchak Lowy đen tu mot gia đinh Do Thai nhanh Hasidic chinh thong o Warszawa, va cac nha van Oskar Baum va Franz Werfel.
Vao nam cuoi o đai hoc, Kafka gap Max Brod, mot nghien cuu sinh nganh luat, va ho tro thanh ban suot đoi cua nhau. Brod som nhan ra rang, mac du Kafka nhut nhat va hiem khi noi, nhung gi ong noi ra thuong sau sac. Kafka la mot đoc gia nghien sach suot đoi; cung voi Brod, ong đa đoc cuon Protagoras cua Plato bang tieng Hy Lap co duoi su đe xuat cua Brod, va cac tieu thuyet Giao duc tinh cam va Su cam do thanh Anthoine cua Flaubert bang tieng Phap do Brod goi y. Ngoai ra, ong cung quan tam toi van hoc Sec, đong thoi rat yeu thich cac tac pham cua Goethe. Kafka nhan bang tien si luat ngay 18 thang 7 nam 1906 va lam viec mot nam bat buoc khong luong nhu mot thu ky luat cho cac toa an dan su va hinh su.


= Đoi vien chuc =
Ngay 1 thang 11 nam 1907, Kafka đuoc tuyen dung vao Assicurazioni Generali, mot cong ty bao hiem Y, noi ong lam viec gan mot nam. Nhung thu tu trong thoi ki nay cho thay ong lay lam kho so voi lich lam viec – tu 8 sang toi 6 gio toi – khien cho ong kho co the tap trung vao viet van, mot đam me ngay cang lon trong ong. Ngay 15 thang 7 nam 1908, ong tu chuc, va hai tuan sau tim đuoc mot vi tri de chiu hon tai Co quan Bao hiem Tai nan Cong nhan cua Vuong quoc Bohemia. Cong viec lien quan toi viec đieu tra va đinh muc đen bu thuong tat cua cong nhan cong nghiep; cac tai nan nhu mat ngon hay ca ban tay, chan xay ra pho bien o thoi đo. Giao su quan tri Peter Drucker ghi nhan Kafka đa phat trien mot loai mu bao hiem dan su đau tien khi lam viec o đay, nhung khong co bat cu van ban nao tu co quan xac nhan đieu nay. Cha Kafka thuong goi nghe lam cong chuc bao hiem la mot Brotberuf, nghia đen la "nghe kiem an"; con ban than Kafka thuong to ra khinh miet no. Ong thang tien kha nhanh chong, đam nhiem nhung chuc trach bao gom viec thuc hien va đieu tra cac yeu cau boi thuong, viet bao cao, va xu ly nhung thinh cau tu nhung doanh nhan cam thay nha may cua ho bi xep vao muc rui ro cao; đieu nay khien ho ton nhieu tien đong bao hiem. Ong cung đuoc giao nhiem vu bien soan cac bao cao cho co quan bao hiem trong vai nam ong lam o đay. Cac ban bao cao đuoc cap tren cua ong đon nhan tich cuc. Kafka thuong hoan thanh cong vu vao luc 2h chieu, do đo ong co thi gio danh cho cong viec viet van. Cha cua Kafka cung mong ong tro giup va tiep quan cua hang ban đo trang tri cua gia đinh. Tuy nhien trong nhung nam ve sau, Kafka thuong xuyen benh tat, kho long lam viec o cong ty lan viet lach.
Cuoi nam 1911, chong cua Ellie la Karl Hermann va Kafka tro thanh nhung đoi tac o nha may amiang đau tien o Praha, tuc Prager Asbetwerke Hermann & Co. Ban đau Kafka to ra kha tich cuc, danh nhieu thoi gian ranh cho viec kinh doanh nay, nhung ve sau ong lay lam buc boi vi no lan vao thoi gian viet van cua ong. Trong thoi gian nay ong cung tim thay su hung thu va giai tri trong cac cuoc bieu dien o nha hat Yiddish. Sau khi thay mot đoan san khau Yiddish trinh dien vao thang 10 nam 1911, suot sau thang sau đo Kafka "chim đam trong tieng Yiddish va van hoc Yiddish". Moi quan tam nay đong vai tro điem khoi đau cho nhung lien he ngay mot tang cua ong voi đao Do Thai. Đo cung la khoang thoi gian Kafka tro thanh mot nguoi an kieng. Khoang 1915 Kafka nhan giay bao nhap ngu tham gia vao Chien tranh the gioi thu nhat, nhung cap tren cua ong trong co quan bao hiem đa sap xep mot su hoan quan dich nho cong viec cua Kafka đuoc xem nhu dich vu cong thiet yeu. Sau đo ong đa co gang gia nhap quan doi nhung bi ngan can boi cac van đe y te lien quan toi chung laođuoc chan đoan tu nam 1917. Nam 1918 Co quan Bao hiem Tai nan Cong nhan cho ong nghi huu do benh tat va ong danh hau het phan đoi con lai trong cac vien đieu duong.


= Đoi tu =

Kafka trai qua mot đoi song tinh duc kha soi noi. Theo Brod, Kafka bi "hanh ha" boi ham muon tinh duc, con nha viet tieu su Reiner Stach khang đinh rang cuoc đoi Kafka đay ray nhung "quan he lang nhang khong ngung" va ong bi noi so "that bai tinh ai" choan lay. Ong toi nha tho trong phan lon tuoi truong thanh cua minh va bi sach bao khieu dam loi cuon . Ben canh đo, trong đoi minh ong cung co nhung moi quan he than mat voi mot so phu nu. Ngay 13 thang 8 nam 1912, Kafka gap Felice Bauer, mot nguoi ho hang cua Brod, lam đai dien cho mot cong ty may ghi am o Berlin. Mot tuan sau cuoc gap go o nha Brod, Kafka viet trong nhat ky:

 Co FB. Khi toi toi nha Brod vao 13 thang Tam, co ay đang ngoi o ban. Toi khong to mo chut nao ve viec co la ai, đung hon la coi co ay la hien nhien. Khuon mat xuong xau, trong vang boc lo su trong rong mot cach cong khai. Co tran. Mot chiec ao canh ho. Nhin thi co ve noi tro trong trang phuc cua co nhung, hoa ra, co ay khong he nhu vay. (Toi tranh khoi co ay mot chut bang cach xem xet co ay gan nhu vay....). Mot cai mui hau nhu gay. Toc vang hoe, co phan thang, khong goi cam, cam nang. Khi toi lay ghe ngoi toi nhin co ay gan lan đau tien, đen luc toi ngoi toi đa co mot quan niem khong the lay chuyen.

It lau sau đo, Kafka viet truyen "Loi tuyen an" (Das Urteil) chi trong mot đem, va lam viec trong mot thoi ki soi suc voi tieu thuyet "Nuoc My" va truyen "Hoa than". Kafka va Felice Bauer chu yeu lien lac qua thu tu trong 5 nam sau đo, hiem khi gap nhau, va đa đinh uoc hai lan. Cac buc thu con giu lai đuoc cua Kafka ve sau đuoc xuat ban duoi ten [Briefe an Felice ("Thu gui Felice") con cac buc thu cua Felice khong con nua. Theo cac nha viet tieu su Stach va James Hawes, khoang nam 1920 Kafka đa đinh hon lan thu ba voi Julie Wohryzek, mot co hau phong khach san ngheo kho va that hoc. Hai nguoi tham chi đa thue mot can ho va du đinh ngay cuoi nhung đam cuoi khong thanh. Trong thoi gian nay Kafka bat đau viet ban thao cho "Thu gui cha", nguoi phan đoi Julie do niem tin phuc quoc Do Thai cua co. Hon nua, truoc ngay cuoi du đinh ong đa đi lai voi mot nguoi phu nu khac. Trong khi suot đoi ong luon can đan ba va tinh duc, Kafka lai thieu tu tin, cam thay quan he tinh duc la ban thiu, va thay nhut nhat - đac biet ve co the minh.
Stach va Brod khang đinh rang trong thoi gian Kafka biet Felice Bauer, ong co mot chuyen tinh voi mot nguoi ban cua co nay, Margarethe "Grete" Bloch, mot phu nu Do Thai đen tu Berlin. Brod đi xa hon khi khang đinh rang Bloch đa co mot đua con trai cua Kafka, nhung Kafka khong bao gio biet ve đua tre. Cau be khong ro ten nay sinh vao khoang 1914 hoac 1915 va mat o Munchen nam 1921. Tuy nhien, nha viet tieu su Kafka la Peter-Andre Alt cho rang ke ca khi Bloch co mot đua con trai, Kafka khong phai la bo no vi hai nguoi nay chua bao gio an nam voi nhau. Stach thi khang đinh Bloch đa co con trai, nhung khong co bang chung nao, du vung chac hay đang ngo, chung to Kafka la bo no.
Kafka bi chan đoan mac benh lao vao thang 8 nam 1917, va chuyen đen song vai thang o lang Zurau cua Bohemia, noi em gai ong Ottla đang lam viec o nong trang cua nguoi anh re Hermann. Ong cam thay de chiu o đay va ve sau mo ta thoi ky nay la nhung giay phut tot đep nhat trong đoi ong, han boi vi ong khong phai ganh mot trach nhiem nao. Ong van viet nhat ky va cac cuon so tay kho tam. Tu nhung ghi chep trong cac cuon so đo Kafka đa trich ra 109 đoan đanh so vao Zettel, nhung manh giay rieng re khong co trat tu nao. Ve sau chung đuoc xuat ban duoi ten "Cach ngon Zurau hay nhung Suy ngam ve Toi loi, Hy vong, Kho đau va Chinh Đao" (Die Zurauer Aphorismen oder Betrachtungen uber Sunde, Hoffnung, Leid und den wahren Weg).
Nam 1920 Kafka bat đau mot moi quan he nong nhiet voi nha van va nha bao nguoi Sec Milena Jesenska. Cac la thu ong danh cho ba ve sau đuoc xuat ban duoi ten Briefe an Milena ("Thu gui Milena"). Trong mot chuyen đi nghi thang 7 nam 1923 toi Graal-Muritz o Bien Baltic, Kafka gap Dora Diamant, mot nu giao vien mau giao 25 tuoi đen tu mot gia đinh Do Thai chinh thong. Hy vong co the cach ly khoi anh huong cua gia đinh đe tap trung vao viec viet van, Kafka chuyen toi Berlin đe song voi Diamant. Co tro thanh tinh nhan cua ong va la nguoi khien ong bat đau quan tam toi kinh Talmud. Thoi gian nay ong lam viec voi bon truyen ngan ma ong đinh in duoi ten Ein Hungerkunstler ("Nghe si nhin đoi").


= Tinh cach =
Kafka thuong lo so nguoi ta se thay ong gom ghiec ca ve tinh than lan co the. Tuy nhien, nhung ai gap ong thi nhan thay ong co cach cu xu điem đam va it loi, mot tri tue noi bat va it oc hai huoc; ho cung thay ong đien trai mot cach tre tho, bat chap ve ngoai khac kho. Brod so sanh ong voi Heinrich von Kleist, luu y rang ca hai nha van đeu co nang luc mieu ta ro rang va hien thuc mot hoan canh voi nhung chi tiet chinh xac. Kafka la mot trong nhung nguoi thu vi nhat ma Brod đa gap; Kafka thich chia se tam trang voi ban be, nhung cung giup ho trong nhung luc kho khan voi nhung loi khuyen đang gia. Theo Brod, ong la mot nguoi đam me ke truyen, co the dien đat loi noi cua minh nhu the no la am nhac. Brod cho rang hai net tinh cach noi bat nhat cua Kafka la "su chan that tuyet đoi" (absolute Wahrhaftigkeit) va "su ngay thang đung đan" (prazise Gewissenhaftigkeit); va rang ong kham pha chi tiet, cai tham kin mot cach sau sac voi mot tinh yeu va su chinh xac đen noi su vat hien lo khong ngo, co ve la lung, nhung đon gian la đung (nichts als wahr).
Mac du Kafka it to ra đam me luyen tap khi con be, sau nay ong lai quan tam toi cac tro choi hay hoat đong the chat, va to ra la mot tay cuoi ngua, boi va đua thuyen cu. Vao cuoi tuan ong thuong cung ban be tien hanh nhung cuoc đi bo đuong truong, do chinh Kafka len ke hoach. Cac moi quan tam khac cua ong bao gom tri lieu bang tap luyen, cac he thong giao duc hien đai nhu phuong phap Montessori hay nhung phat minh tan ki nhu may bay va đien anh. Đac biet, viec viet van rat quan trong voi Kafka; ong xem no nhu mot "dang loi cau nguyen". Ong rat nhay cam voi tieng on va ua su tinh lang khi viet van.

Nha tam ly hoc Marino Perez-Alvarez tung tuyen bo rang Kafka co the mac mot chung roi loan nhan cach. Van phong cua ong, nguoi ta khang đinh, khong chi trong "Hoa than" ma ca cac tac pham khac, duong nhu the hien nhung trieu chung roi loan nhan cach tu muc nhe toi trung binh, đieu giai thich nhieu tac pham gay kinh ngac cua ong. Noi kho nao trong ong co the thay trong trang nhat ky ngay 21 thang 6 nam 1913:The gioi that khung khiep chua trong đau toi! Nhung lam sao đe giai phong chinh toi va giai phong chung ma khong xe toac ra. Va xe ra nghin lan trong toi con tot hon la no đuoc kim lai hoac chon cat. Chinh vi viec đo ma toi song tren đoi nay, đieu nay kha ro rang voi toi.va trong Cach ngon Zurau so 50:Nguoi ta khong the song ma khong co mot niem tin thuong truc vao nhung thu bat hoai ben trong han ta, mac du ca thu bat hoai đo va ca niem tin cua anh ta vao no co the luon luon bi chon giau kin voi han.Tuy Kafka chua tung ket hon nhung ong rat tran trong hon nhan va tre con. Ong co mot so ban gai, tuy nhien mot vai nha nghien cuu van suy đoan ve khuynh huong gioi tinh cua ong; nhung nguoi khac đe xuat rang ong co the đa mac mot chung roi loan dinh duong. Bac si Manfred M. Fichter cua Benh vien thuc hanh ve Tam than cua Đai hoc Munchen đua ra "bang chung cho gia thuyet rang nha van Franz Kafka mac mot benh chan an tam than khong đien hinh" va rang Kafka khong chi co đoc va that vong ma con "đoi khi co khuynh huong tu sat". Trong cuon sach "Franz Kafka, the Jewish Patient" nam 1995, Sander Gilman đa tim hieu "tai sao mot nguoi Do Thai co the bi xem la bi 'am anh ve suc khoe' hoac 'đong tinh luyen ai' va lam sao Kafka ket hop nhung khia canh theo nhung cach hieu nay ve nguoi đan ong Do Thai vao su tu nhan thuc va van chuong cua chinh ong". Kafka đuoc cho la đa co tu tu it nhat mot lan, vao cuoi nam 1912.


= Quan điem chinh tri =
Truoc Chien tranh the gioi thu nhat, Kafka đa tham du mot so cuoc hop cua cau lac bo Mladych, mot to chuc vo chinh phu, chong tang lu, chong quan phiet. Hugo Bergmann, nguoi hoc cung truong voi Kafka ca tieu hoc lan trung hoc, cat đut quan he voi Kafka vao nam cuoi đai hoc (1900-1901) boi theo ong nay: "Franz đa tro thanh mot nguoi xa hoi chu nghia, con toi tro thanh mot nguoi phuc quoc Do Thai nam 1898. Su tong hop cua chu nghia xa hoi va chu nghia phuc quoc Do Thai khong he ton tai". Bergmann ke rang Kafka đa cai mot bong cam chuong đo toi truong đe the hien su ung ho cho chu nghia xa hoi. Trong mot trang nhat ky, Kafka đa nhac toi mot triet gia vo chinh phu nhieu anh huong la Peter Kropotkin: "Đung quen Kropotkin!". Sau nay khi ban ve nhung nguoi vo chinh phu Sec, ong khang đinh: "Tat ca bon ho muu cau vo ich đe hien thuc hoa hanh phuc con nguoi. Toi cam thong voi ho. Nhung... toi khong the nao tiep tuc buoc toi cung ho lau dai đuoc".
Trong thoi ky cong san cam quyen, di san cua tac pham Kafka đoi voi khoi xa hoi chu nghia Đong Au đuoc đem ra tranh cai gay gat. Cac y kien thay đoi tu cho cho rang ong che nhao su muc nat quan lieu cua Đe quoc Ao-Hung đang suy sup toi cho đe xuat rang ong la hien than cua su troi day cua chu nghia xa hoi. Mot điem mau chot nua la chu đe su ghe lanh trong van ong; trong luc lap truong chinh thong la su mo ta cua Kafka ve su ghe lanh khong con co y nghia cho mot xa hoi đuoc cho la đa loai bo su ghe lanh giua nguoi voi nguoi, mot hoi thao nam 1963 to chuc o Liblice, Tiep Khac đe tuong niem 80 nam ngay sinh cua ong đanh gia lai tam quan trong con ton tai cua su minh hoa cua Kafka ve xa hoi quan lieu. Ban than viec Kafka co phai la mot nha van chinh tri hay khong van la mot van đe tranh cai.


= Quan điem ve Do Thai =
Lon len, Kafka la mot nguoi Do Thai noi tieng Đuc o Praha, mot thanh pho do nhung nguoi noi tieng Sec va khong phai dan Do Thai, thong tri. Ong bi me hoac sau xa boi nhanh Do Thai Đong Au, nhung nguoi ong nghi la so huu mot suc manh cua đoi song tinh than ma nguoi Do Thai o phuong Tay khong co đuoc. Trong nhat ky cua ong co rat nhieu cho nhac đen cac tac gia tieng Yiddish. Tuy nhien ong nhieu lan xa lanh khoi đao Do Thai va đoi song Do Thai: "Toi co điem chung gi voi nhung nguoi Do Thai? Toi kho co thu gi giong voi chinh toi va nen đung rat kin đao o mot goc, bang long rang minh con co the tho".
Hawes đe xuat rang Kafka, mac du nhan thuc ro tinh Do Thai cua chinh ong, khong đua no vao tac pham cua ong, ma theo Hawes, thieu cac chu đe, canh hay nhan vat Do Thai. Theo quan điem cua nha phe binh van hoc Harold Bloom, mac du Kafka khong thoai mai voi di san Do Thai cua minh, ong la mot nha van Do Thai tinh hoa. Lothar Kahn cung khang đinh tuong tu: "Su hien dien cua Do Thai tinh trong tac pham cua Kafka khong con la van đe ban cai". Pavel Eisner, mot trong nhung nguoi dich Kafka đau tien, dien giai tac pham kinh đien "Vu an" nhu hien than cua "muc đo hien dien cua nguoi Do Thai o Praha... vai chinh Josef K. la bi bat giu (mot cach tuong trung) boi mot nguoi Đuc (Rabensteiner), mot nguoi Sec (Kullich) va mot nguoi Do Thai (Kaminer). Ong benh vuc cho "toi loi vo toi" (guitless guilt) tham đam nguoi Do Thai trong the gioi hien đai, mac du khong co gi chung to ong la mot nguoi Do Thai".
Trong tieu luan "Noi buon o Palestine?!", Dan Miron kham pha moi lien he cua Kafka voi chu nghia phuc quoc Do Thai: "Duong nhu nhung nguoi tuyen bo rang co mot moi quan he nhu the va rang chu nghia phuc quoc Do Thai đong mot vai tro trung tam trong đoi song va tac pham cua ong, va nhung nguoi phu nhan hoan toan moi quan he hay gat bo tam quan trong cua no, đeu sai. Su that nam o vi tri đau đo rat kho nam bat giua hai thai cuc đon gian hoa nay". Kafka tung xem xet chuyen toi Palestine voi Felice Bauer, va sau đo la voi Dora Diamant. Khi song o Berlin ong hoc tieng Hebrew, thue mot nguoi ban cua nha Brod đen tu Palestine, Pua Bat-Tovim, day gia su cho ong va tham du cac lop hoc cua giao si Julius Grunthal o Cao đang Do Thai hoc Berlin.

Livia Rothkirchen goi Kafka la "nhan vat bieu tuong cua thoi đai ong". Nhung nguoi cung thoi voi ong bao gom nhieu nha van Do Thai nhay cam voi van hoa Đuc, Sec, Ao va Do Thai. Theo Rothkirchen, "Tinh huong nay cung cap cho van chuong cua ho mot nhan quan toan the gioi va nang luc tan tung ben canh su tram ngam sieu hinh sieu viet. Mot vi du lung lay la Franz Kafka".


= Qua đoi =
Khi benh lao thanh quan tram trong hon vao thang 3 nam 1924, Kafka quyet đinh tu Berlin tro ve Praha, noi gia đinh ong đa cham soc cho ong, đac biet la nguoi em gai Ottla. Ong toi vien đieu duong cua Bac si Hoffmann o Kierling gan Vienna đe đieu tri vao ngay 10 thang Tu va mat o đo ngay 3 thang 6 nam 1924. Ong chet vi thieu an: cac van đe ve co hong Kafka khien cho viec an uong gay đau đon qua muc cho ong, va thoi đo ki thuat truyen chat dinh duong ngoai ruot chua đuoc phat trien nen khong co cach nao đe cho ong an ca. Thi hai cua ong đuoc mang tro lai Praha noi ong đuoc chon vao ngay 11 thang 6 nam 1924, tai nghia trang Do Thai Moi (Novem zidovskem hrbitove). Kafka it co ten tuoi trong suot cuoc đoi minh, va ong cung khong coi danh tieng la quan trong. Tuy nhien, ong som tro nen noi danh sau khi qua đoi.


Tac pham Tat ca cac tac pham đuoc xuat ban cua Kafka đeu đuoc viet bang tieng Đuc, tru vai buc thu tieng Sec viet cho Milena Jesenska. So it oi nhung tac pham đuoc xuat ban khi ong sinh thoi thu hut rat it su chu y cua cong chung.
Kafka chua hoan thanh mot tieu thuyet nao tron ven va đot bo khoang 90 phan tram tac pham cua chinh minh, hau het trong thoi ky ong song o Berlin voi su tro giup cua nguoi tinh Diamant. Trong nhung nam đau van nghiep, ong chiu anh huong cua Heinrich von Kleist nguoi ma cac tac pham đuoc Kafka mieu ta la đang so trong mot buc thu gui Bauer va la nguoi ong xem la gan gui hon ca gia đinh minh.


= Truyen =
Cac tac pham đuoc xuat ban som nhat cua Kafka la tam truyen ngan xuat hien nam 1908 trong so đau cua tap chi van hoc Hyperion duoi tua đe Betrachtung ("Tram tu"). Ong viet "Mo ta mot tran chien" ("Beschreibung eines Kampfes") nam 1904, roi mot nam sau ong đua cho Brod, nguoi khuyen ong tiep tuc viet va thuyet phuc ong đang no len to Hyperion. Kafka đa xuat ban mot đoan vao nam 1908 va hai đoan nam 1909, tat ca o Munchen.
Trong mot con bung no sang tao vao đem ngay 22 thang 9 nam 1912, Kafka đa sang tac truyen "Loi tuyen an" (Das Urteil) va đe tang no cho Felice Bauer. Brod chi ra su tuong đong trong ten goi nhan vat chinh cung hon the hu cau cua anh ta, Georg Bendemann va Frieda Brandenfeld, voi Franz Kafka va Felice Bauer trong đoi thuc. Truyen ngan nay đuoc xem nhu tac pham đot pha cua Kafka. No đe cap toi moi quan he kho khan giua mot nguoi con trai va mot nguoi cha chuyen quyen, đoi dien mot tinh huong moi khi nguoi con đinh hon. Kafka ve sau ke lai la đa viet trong "mot su khai mo tron ven cua the xac va linh hon" mot cau chuyen "song day nhu mot su sinh no thuc su, bi bao phu boi nhung thu ban thiu va nhop nhua". Truyen nay đuoc xuat ban lan đau o Leipzig nam 1912 va đe tang "cho Quy co Felice Bauer", va trong cac lan an ban sau viet tat la "cho F.".
Nam 1912, Kafka viet truyen dai "Hoa than" (Die Verwandlung), xuat ban nam 1915 o Leipzig. Cau chuyen bat đau voi mot nguoi giao hang luu đong tinh day va thay minh đa bien đoi thanh mot con sau khong lo gom ghiec (ungeheuren Ungeziefer). Cac nha phe binh xem tac pham nay la mot trong nhung tac pham hu cau sang tao nhat cua the ky 20. Truyen "Trai lao cai" (In der Strafkolononie), noi ve mot thiet bi hanh hinh va tra tan tinh vi, đuoc viet vao thang 10 nam 1914, sua lai nam 1918, va xuat ban o Leipzig thang 10 nam 1919. Truyen "Nghe si nhin đoi" (Ein Hungerkunstler) in tren tap san Die neue Rundschau nam 1924, mo ta mot nhan vat chung kien ngay cang thua thot nguoi quan tam toi man bieu dien nhin an la lung cua minh. Truyen cuoi cung cua ong, "Nu ca si Josefine, hay truyen ke ve dan chuot" (Josefine, die Sangerin oder Das Volk der Mause), cung lien quan toi moi quan he giua nghe si va khan gia cua ho.


= Tieu thuyet =
Kafka bat đau du an tieu thuyet đau tien vao nam 1912, chuong đau cua no la truyen "Nguoi đot lo" (Der Heizer). Kafka goi tac pham van chua hoan thanh nay la Der Verschollene ("Nguoi mat tich") nhung khi Brod xuat ban no sau khi Kafka mat, ong đat ten no la Amerika ("Nuoc My"). Cam hung cho tieu thuyet nay đen tu lan tham du vao đam đong khan gia tai nha hat Yiddish nam truoc đo đa đem lai cho ong nhan thuc moi ve di san cua minh, tu đo lam nay sinh y nghi rang co mot kha nang đanh gia bam sinh ve di san cua nguoi ta nam sau ben trong moi con nguoi. Ro rang hom hinh hon va co phan hien thuc hon hau het cac tac pham khac cua Kafka, tuy nhien tieu thuyet nay chia se cung motip ve mot he thong mo ho va ngot ngat khong ngung ap đat nhan vat chinh vao nhung hoan canh ky quai. No su dung nhieu chi tiet trong nhung trai nghiem cua ho hang ong, nhung nguoi đa toi nuoc My va la cong trinh duy nhat ma Kafka tung can nhac mot ket thuc lac quan.
Nam 1914, Kafka bat tay vao tieu thuyet "Vu an" (Der Process), mot cau chuyen ve mot nguoi đan ong ten la Josef K. bi bat giu va tham van boi mot chinh quyen o xa, khong the tiep can đuoc, ma ban chat hanh vi pham toi cua anh ta la gi ca chinh anh ta va đoc gia đeu khong đuoc biet. Kafka chua hoan thanh cuon tieu thuyet, mac du ong đa ket thuc chuong đau. Theo nha van đuoc giai Nobel va la mot hoc gia ve Kafka Elias Canetti, Felice nam o trung tam cot truyen cua "Vu an" ma Kafka tung goi la "truyen cua co ay". Canetti đat tua đe cuon sach cua ong ve cac la thu cua Kafka cho Felice la "Vu an khac cua Kafka", am chi nhan thuc ve moi quan he giua nhung buc thu va tieu thuyet. Michiko Kakutani luu y trong mot bai binh luan tren to The New York Times rang nhung la thu cua Kafka co "nhung chi dau ve tieu thuyet cua ong; cung moi quan tam toi nhung chi tiet ti mi; cung y thuc hoang tuong ve su dich chuyen can bang quyen luc; cung khong khi cua su ngot ngat cam xuc – tron voi, vua đu mot cach đang kinh ngac, nhung nhiet tinh va khoai cam ngay tho".
Theo nhat ky cua ong, Kafka đa đang chuan bi cho tieu thuyet "Lau đai" (Das Schloss) ngay 11 thang 6 nam 1914, tuy nhien phai đen 27 thang 1 nam 1922 ong moi bat đau viet no. Nhan vat chinh la mot nhan vien đac đien (Landvermesser) ten la K., nguoi đau tranh vi nhung ly do khong ro rang đe tiep can nha cam quyen huyen bi cua mot lau đai cai tri mot ngoi lang. Y đo cua Kafka la chinh quyen lau đai thong bao cho K. vao luc anh hap hoi rang "nhung yeu cau chinh thuc muon song o lang la khong co hieu luc, tuy nhien, xet đen nhung hoan canh phu nao đo, anh ta đuoc phep song va lam viec o đay". Toi tam va co nhung đoan sieu thuc, tieu thuyet tap trung vao su ghe lanh cua xa hoi, tinh quan lieu, su vo mong duong nhu vo han cua no luc con nguoi nham chong lai he thong, va su truy tim vo ich va vo vong cho mot muc đich khong the đat toi. Harmut M. Rastalsky viet trong luan van cua ong: "Giong nhu nhung giac mo, cac van ban cua ong chua nhung chi tiet 'hien thuc' cung voi su phi ly, su quan sat va suy luan can than ve phan cac nhan vat chinh voi su đang tri va vo y khong the giai thich noi".


= Lich su xuat ban =

Cac truyen cua Kafka ban đau đuoc xuat ban trong cac tap chi van hoc. Tam truyen đau đuoc in nam 1908 trong so đau cua tap san hai thang mot ky Hyperion. Franz Blei đa xuat ban hai đoi thoai vao nam 1909 ve sau tro thanh mot phan cua "Mo ta mot tran đanh" (Beschreibung eines Kampfes). Mot đoan bai viet "Nhung chiec phi co o Bresica" (Die Aeroplane in Brescia), đuoc viet trong mot chuyen đi toi Y cung Brod, xuat hien tren to nhat bao Bohemia vao 28 thang 9 nam 1909. Ngay 27 thang 3 nam 1910, mot so truyen ve sau tro thanh mot phan cua cuon "Tram tu" (Betrachtung) đuoc đang trong an pham nhan dip Phuc sinh cua to Bohemia. O Leipzig trong nam 1913, Brod va nha xuat ban Kurt Wolff đua "Vu an. Mot truyen cua Franz Kafka." (Das Urteil. Eine Geschichte von Franz Kafka.) vao nien giam van hoc cho tho nghe thuat Arkadia cua ho. Truyen "Truoc cua phap luat" (Vor dem Gesetz) đuoc in trong an ban cho dip Nam Moi 1915 trong to tuan bao đoc lap cua nguoi Do Thai Selbtwehr, sau đuoc in lai nam 1919 trong tap truyen "Mot thay thuoc nong thon" (Ein Landarzt) va tro thanh mot phan cua tieu thuyet "Vu an". Cac truyen khac đuoc xuat ban trong nhung dip khac nhau, boi tap chi Der Jude cua Max Brod, bao Prager Tagblatt va tap chi Die neue Rundschau,Genius, Prager Presse.
Cuon sach đau tien cua Kafka, "Tram tu" (Betrachtung), la mot tap hop nhung truyen ngan đuoc viet tu nam 1904 toi 1912. Trong mot chuyen đi choi mua he toi Weimar, Brod đe xuat mot cuoc gap giua Kafka va Kurt Wolff; Wolff sau đo đa xuat ban tap truyen nay vao cuoi nam 1912 o nha xuat ban Rowohlt Verlag (nam đe xuat la 1913). Kafka đe tang no cho Brod ("Fur M.B.") va ghi them vao ban in rieng đe cho ban ong "So wie es hier schon gedruckt ist, fur meinen liebsten Max — Franz K." ("Nhu đa đuoc in o đay, cho nguoi ban than men nhat Max").
Truyen "Hoa than" đuoc xuat ban lan đau tien trong so thang 10 nam 1915 cua Die Weißen Blatter, mot nguyet san van hoc bieu hien chu nghia, do Rene Schickele bien tap. Mot tap truyen khac cua Kafka, "Thay thuoc nong thon" đuoc Kurt Wolff phat hanh vao nam 1919, đe tang cho bo ong. Kafka đa chuan bi mot tuyen tap cuoi cung gom bon truyen đe in voi ten Ein Hungerkunstler ("Nghe si nhin đoi"), xuat hien vao nam 1924 sau cai chet cua ong, boi nha xuat ban Verlag Die Schmiede. Ngay 20 thang 4 nam 1924, nha xuat ban Berliner Borsen-Courier phat hanh tieu luan cua Kafka ve nha van Adalbert Stifter.


 Max Brod  Kafka đe lai tac pham cua ong, ca xuat ban lan chua xuat ban, cho ban cua ong la Max Brod, voi nhung chi dan ro rang rang chung phai bi tieu huy sau khi ong mat; Kafka viet: "Max than yeu nhat, yeu cau cuoi cung cua toi: Moi thu toi đe lai đang sau... theo nghia cac cuon nhat ky, ban thao, thu tu (cua toi hay gui cho toi), phac thao, va tuong tu, phai bi đot bo ma khong đoc". Brod quyet đinh lam ngo yeu cau nay va xuat ban cac tieu thuyet va tuyen tap tu nam 1925 toi 1935. Ong mang nhieu trang viet chua đuoc xuat ban cung minh trong cac vali toi Palestine khi ong chay tron toi đay vao luc The chien hai bung no nam 1939. Nguoi tinh cuoi cung cua Kafka, Dora Diamant, cung bo qua uoc nguyen cua ong, bi mat giu 20 so tay va 35 la thu. Chung bi Gestapo tich thu nam 1933, va nay cac nha nghien cuu van tiep tuc tim kiem.
Khi Brod xuat ban phan lon di cao Kafka thuoc so huu cua ong, tac pham Kafka bat đau thu hut su chu y rong hon cung nhu su tan thuong tu gioi phe binh. Brod cam thay kho khan đe bien soan nhung so tay cua Kafka theo thu tu thoi gian. Mot van đe la Kafka thuong bat đau viet o nhung phan khac nhau cua cuon so; đoi khi o giua, co luc viet nguoc tu cuoi so. Brod đa hoan thanh nhieu tac pham chua viet xong cua Kafka đe co the xuat ban chung. Chang han, Kafka đe cuon "Vu an" lai voi nhung chuong chua hoan thanh va khong đanh so con "Lau đai" voi nhung cau chua hoan thanh va noi dung mo ho; Brod đa sap xep lai cac chuong, thao sao van ban va thay đoi dau cham cau. "Vu an" xuat hien nam 1925 tren nha sach Verlag Die Schmiede. Kurt Wolff xuat ban hai tieu thuyet khac, "Lau đai" nam 1926 va "Nuoc My" nam 1927. Nam 1931, Brod bien tap mot tuyen tap van xuoi va cac truyen chua xuat ban thanh cuon "Van Ly Truong Thanh Trung Hoa" (Beim Bau der Chinesischen Mauer), theo ten mot truyen trong đo. Cuon sach xuat hien tren ke sach cua nha xuat ban Gustav Kiepenheuer Verlag. Cac tuyen tap cua Brod thuong đuoc goi ten la Nhung An ban Cuoi cung.


 Cac an ban hien đai  Nam 1961, sau khi thuong thuyet voi Brod va ho hang Kafka, Malcolm Pasley đuoc phep đem phan lon cac ban thao goc viet tay cua Kafka toi luu tru tai Thu vien Bodleian cua Đai hoc Oxford. Rieng cac trang viet ve "Vu an" ve sau đuoc ban đau gia va đuoc luu tru lai Phong Luu tru Van hoc Đuc o Marbach am Neckar, Đuc. Sau đo, Pasley lanh đao mot nhom (bao gom Gerhard Neumann, Jost Schillement va Jurgen Born tai dung lai cac tieu thuyet; va nha xuat ban S. Fischer Verlag tai ban chung. Pasley bien tap lai "Lau đai", đuoc xuat ban nam 1982, va "Vu an" nam 1990. Jost Schillement thi bien tap "Nuoc My" xuat ban nam 1983. Chung đuoc goi la "Nhung An ban Phe binh" hay "Nhung An Ban Fischer".


 Cac bai viet chua xuat ban  Khi Brod mat vao nam 1968, ong đe lai cac trang viet chua xuat ban cua Kafka, đuoc cho la len toi hang ngan trang, cho thu ky cua ong la Esther Hoffe. Ba đa ban mot so, nhung phan lon chung đuoc đe lai cho hai con gai cua ba, Eva va Ruth, nhung nguoi cung tu choi phat hanh hoac nhuong lai cac trang viet. Mot cuoc tranh luan tai toa đa bat đau tu nam 2008 giua hai chi em nha Hoffe voi Thu vien Quoc gia Isael, co quan tuyen bo nhung cong trinh nay đa tro thanh tai san cua dan toc Israel khi Brod di cu toi Palestine nam 1939. Esther Hoffe đa ban ban thao goc cua "Vu an" voi gia 2 trieu USD nam 1988 cho Bao tang Van hoc Hien đai cua Phong Luu tru Van hoc Đuc o Marbach am Neckar. Cho đen nam 2012 chi con ba Eva con song. Mot phan quyet cua toa an Tel Aviv nam 2010 noi rang cac trang viet phai đuoc phat hanh va đieu đo đa đuoc thuc hien voi mot phan nho, bao gom mot vai truyen truoc đay chua biet, nhung cuoc tranh cai luat phap van tiep dien. Nha Hoffes tuyen bo cac trang viet la su huu tu nhan cua ho, trong khi Thu vien Quoc gia Israel khang đinh chung la "nhung tai san van hoa thuoc ve dan toc Do Thai". Ho cung goi y rang Brod truyen lai chung cho ho theo di nguyen. Toa an Tel Aviv đa ra an quyet vao thang 10 nam 2012 rang cac trang viet la tai san cua Thu vien Quoc gia.


= Nhan đinh phe binh =
Nhieu nha phe binh ca ngoi van chuong Kafka. Nha tho W. H. Auden goi Kafka la "Dante cua the ky hai muoi"; tieu thuyet gia Vladimir Nabokov xep ong vao so nhung nha van vi đai nhat the ky 20. Nha van Gabriel Garcia Marquez nhan xet viec đoc "Hoa than" cua Kafka cho ong thay "khong the nao viet theo mot cach khac". Chu đe cot loi trong tac pham Kafka, xuat hien ngay trong tac pham đuoc in đau tien "Loi tuyen an" la mau thuan cha-con: toi loi o nguoi con đuoc giai quyet bang đau đon va chuoc toi. Nhung chu đe va nguyen mau noi bat khac bao gom su ghe lanh, su da man ve the xac va tam ly, cac nhan vat trong cuoc đieu tra đang so, va su bien đoi ky bi.
Van phong Kafka đuoc so sanh voi Kleist ngay tu nam 1916, trong mot bai binh luan ve "Hoa than" va "Nguoi đot lo" boi Oscar Walzel tren to Berliner Beitrage. Ban chat van xuoi Kafka cho phep nhung dien giai va phe binh khac nhau xep ong vao nhieu truong phai van chuong khac nhau. Chang han, nhung nguoi marxist bat đong gay gat ve cach dien giai tac pham cua Kafka. Mot so buoc toi ong bop meo hien thuc trong khi nhung nguoi khac tuyen bo ong đa chi trich chu nghia tu ban. Su vo vong va phi ly pho bien trong truyen cua ong đuoc xem nhu dau hieu cua chu nghia hien sinh. Mot vai sach cua Kafka chiu anh huong tu phong trao chu nghia bieu hien, tuy nhien van ong phan đa lien he voi the loai van hoc hien đai chu nghia kinh nghiem. Kafka cung đong cham toi chu đe mau thuan cua con nguoi voi the che quan lieu. William Burrows cho rang tac pham cua ong tap trong vao cac quan niem ve đau tranh, thuong đau, co đon, va nhu cau quan he giua con nguoi. Nhung nguoi khac, nhu Thomas Mann, xem tac pham cua Kafka co tinh chat ngu ngon: mot cuoc tim kiem, sieu hinh ve ban chat, huong toi Chua.
Theo Gilles Deleuze va Felix Guattari, nhung chu đe ve su ghe lanh va nguoc đai, du co hien dien trong Kafka, nhung đa bi gioi phe binh nhan manh qua muc. Ho lap luan rang tac pham cua Kafka la co chu tam va co tinh lat đo hon – va ca vui ve hon – la no to ra ban đau. Ho chi ra rang viec đoc tac pham cua ong trong khi tap trung vao su vo ich cua cuoc chien đau ma cac nhan vat tien hanh the hien su bong lon cua ong; ong khong nhat thiet đang binh luan ve nhung van đe cua chinh ong, ma đung hon la đang chi ra nguoi ta co xu huong bia nen nhung van đe nhu the nao. Trong tac pham cua minh, Kafka thuong tao ra nhung the gioi đoc ac, phi ly. Kafka đa đoc ban thao tac pham cua minh cho ban be, thuong tap trung vao nhung đoan van xuoi hai huoc cua ong. Nha van Milan Kundera đe xuat rang tinh hai huoc sieu thuc cua Kafka co the la su đao nguoc cua Dostoevsky, nguoi đua ra nhung nhan vat chiu hinh phat do mot toi ac. Trong tac pham cua Kafka mot nhan vat se bi trung phat mac du toi ac con chua đuoc thuc hien. Kundera tin rang cam hung cua Kafka danh cho nhung tinh huong đac thu cua ong đen tu viec lon len trong mot gia đinh gia truong cung nhu song trong mot nha nuoc chuyen che.
Đa co nhung no luc nham xac đinh anh huong cua kien thuc nganh tu phap cua Kafka va vai tro cua phap luat trong tac pham cua ong. Hau het nhung loi dien giai xac đinh nhung khia canh cua luat va thu tuc phap luat la quan trong trong van ong, trong đo he thong luat phap thuong ngot ngat. Phap luat trong van Kafka, thay vi co tinh đai dien cho bat ki thuc the chinh tri hay tu phap cu the nao, thuong đuoc dien giai nhu bieu hien mot tap hop nhung the luc vo danh, khong the hieu thau đuoc. Chung bi che khuat voi moi ca nhan nhung lai đieu khien đoi song cua con nguoi, nhung nan nhan vo toi cua nhung he thong nam ngoai su kiem soat cua ho. Cac nha phe binh ung ho cach dien giai theo thuyet phi ly nay trich dan cac truong hop trong đo Kafka mo ta chinh minh trong moi mau thuan voi mot the gioi phi ly, nhu trong đoan nhat ky sau:

Đong kin trong bon buc tuong, toi thay minh nhu mot ke di cu bi tong giam o mot nuoc xa la... Toi thay gia đinh minh nhu nhung nguoi ngoai quoc la lung ma nhung tap tuc, nghi thuc va chinh ngon ngu cua ho thach đo su tim hieu... mac du toi khong muon the, ho van bat toi phai tham gia vao nhung nghi le ky quai cua ho... Toi khong the khang cu lai.

Tuy nhien, James Hawes khang đinh rang nhieu trong so nhung mo ta cua Kafka ve trinh tu luat phap trong "Vu an" – duong nhu sieu hinh, phi ly, nhu ac mong va gay boi roi - thuc te dua tren nhung mo ta thong thao va chinh xac ve thu tuc hinh su Ao va Đuc thoi đo, co tinh tham tra (inquisitorial) hon la hoi to (adversarial). Mac du lam trong nganh bao hiem, Kafka đuoc đao tao thanh luat su nen "nhan thuc sau sac ve nhung tranh cai tu phap đuong thoi". Trong mot cong bo đau the ky 21 su dung cac trang viet cua Kafka lam điem xuat phat, Pothik Ghosh khang đinh voi Kafka, luat phap "khong co y nghia gi ngoai su thuc no la mot the luc cai tri va quyet đinh thuan tuy".


= Cac ban dich =
Tac pham cua Kafka đuoc dich đau tien la truyen "Nguoi đot lo" (Der Heizer) do Milena Jesenska dich sang tieng Sec nam 1919; đay cung la ban dich duy nhat khi Kafka con song. Sau khi Brod xuat ban phan lon tac pham cua Kafka, chung bat đau thu hut đuoc su chu y va đuoc dich sang cac ngon ngu khac. Ban dich Kafka sang tieng Anh đau tien la "The Castle" (tu tieu thuyet "Lau đai") cua Edwin Muir, đuoc nha xuat ban Secker & Warburg o Anh va Alfred A. Knopf o Hoa Ky phat hanh nam 1930. Viec xuat ban Kafka bi đinh tre nhung nam sau đo do che đo quoc xa Đuc ra lenh cam cac tac pham Do Thai; chu nha xuat ban Salman Shocken đuoc Max Brod uy quyen đa xuat ban cac ban dich tieng Hebrew đau tien o Palestine vao nam 1939. Sau chien tranh, cac ban dich tieng Anh cua tac pham Kafka đuoc hieu đinh va tai ban o My nam 1946; ke tu đay danh tieng Kafka lon len rat nhanh va tac pham cua ong đuoc dich ra rat nhieu thu tieng. Do tinh trang di thao Kafka đuoc bien tap nhieu lan đa nhac o tren dan đen nhieu van ban dich khac nhau ve cau chu trong cung mot ngon ngu.
Trong tieng Viet, cac ban dich Nhat ky Kafka va truyen ngan cua Kafka đuoc Đoan Tu Huyen va Duong Tat Tu dich le te tu nhung nam 1980, đang trong cac tap chi va hop tuyen. Dan dan Kafka đuoc chu y nhieu hon, cac tieu thuyet chinh cua ong đuoc dich ra tieng Viet: Vu an - Hoa than (Nha xuat ban Van hoc, 1989, gom hai truyen: "Vu an", Phung Van Tuu dich tu tieng Phap, "Hoa than", Đuc Tai dich tu ban tieng Anh); Lau đai (Truong Đang Dung dich tu tieng Hung, Nha xuat ban Van hoc, 1998). Nam 2003, Tuyen tap tac pham Franz Kafka đuoc Trung tam Van hoa va Ngon ngu Đong Tay lien ket voi Nha xuat ban Hoi nha van an hanh, tap hop nhung tac pham đa đuoc dich ra tieng Viet cho đen luc đo, bao gom "Vu an", "Lau đai", "Hoa than", mot so truyen ngan, "Thu gui Felice" va trich đoan "Nhat ky Kafka". Nam 2013, Thu gui bo do Đinh Ba Anh dich tu nguyen ban tieng Đuc, đuoc Nha xuat ban Hoi nha van va Cong ty co phan Van hoa Phuong Nam xuat ban. Tu nam 2015 đen nam 2017, lan luot cac ban dich Vu an, Lau đai, Nuoc My do Le Chu Cau thuc hien tu nguyen ban tieng Đuc đuoc Cong ty co phan Van hoa va Truyen thong Nha Nam lien ket voi Nha xuat ban Van hoc xuat ban.
Ben canh nhung van đe chung khi chuyen ngu cac tac pham van hoc, viec dich Kafka co nhung kho khan rieng. Kafka ua dung mot cach đat cau trong tieng Đuc cho phep nhung cau van rat dai, đoi khi ca mot trang giay, mach y cua nhung cau nhu vay co the bien đoi o ngay cuoi cau – do trong mot so cau tieng Đuc đong tu chinh đuoc đat o cuoi. Nhung cau truc nhu vay khong xuat hien trong cac ngon ngu khac va kho ma truyen tai đuoc. Chua ke tieng Đuc von đa nghia va trong nhieu truong hop kho ma phan đoan đuoc Kafka muon dung voi nghia nao. Cuoi cung, ban than Kafka khong viet bang tieng Đuc cao chuan ma la mot thu tieng Đuc o Praha pha tap ngon ngu Yiddish va Sec. O Viet Nam, cac ban dich Kafka luc đau khong dich tu tieng Đuc ma tu mot ban dich trung gian nhu tieng Phap, Nga, Hungary, Sec,...


Di san = "Kieu Kafka" =

Van chuong cua Kafka la nguon goc cua thuat ngu "kieu Kafka" (tieng Anh: kafkaesque; tieng Đuc: kafkaesk, tieng Phap: kafkaien), dung đe mieu ta nhung quan niem va tinh huong goi lai nhung tac pham cua ong, đac biet la Hoa than va Vu an. Vi du nhu nhung truong hop ma trong đo nguoi ta bi che ngu boi nhung bo may quan lieu, thuong trong mot moi truong sieu thuc, ac mong tao nen nhung cam giac vo nghia, mat phuong huong, khong ai giup đo. Cac nhan vat trong mot boi canh "kieu Kafka" thuong thieu mot cach thuc hanh đong ro rang đe thoat khoi hoan canh đo. Cac yeu to "kieu Kafka" thuong xuat hien trong cac tac pham hien sinh, nhung thuat ngu nay đa vuot qua đia hat van hoc va đuoc ap dung cho ca nhung su kien, tinh huong trong đoi thuc ma phuc tap đen đo khong hieu noi, ky quai hoac phi logic.


= Tuong niem =
Bao tang Franz Kafka o Praha danh rieng cho Kafka va tac pham cua ong. Khong gian chinh cua bao tang danh cho nhung buc anh va tai lieu goc ve Kafka voi ten goi Mesto K. Franz Kafka a Praha (Thanh pho K. Franz Kafka va Praha), tung đuoc trien lam lan đau tien o Barcelona nam 1999, sau đo toi Bao tang Do Thai o New York, truoc khi đuoc xay dung hoan chinh o Praha vao nam 2005, tai quan Mala Strana doc song Vltava.
Giai Franz Kafka la mot giai thuong van hoc thuong nien cua Hoi Franz Kafka va thanh pho Praha đuoc thanh lap nam 2001. No ghi nhan nhung thanh tuu van hoc nhu "tinh cach nhan van va su đong gop cho su khoan dung van hoa, dan toc, ngon ngu va ton giao, nhung tinh cach đang ton tai, vo tan, gia tri nhan van pho quat, va nang luc ghi lai dau an cua thoi đai chung ta". Uy ban bau chon va ung vien đen tu bat cu quoc gia nao, nhung gioi han o cac tac gia con song co it nhat mot tac pham xuat ban tieng Sec. Nguoi đoat giai nhan 10 000 USD, mot giay chung nhan, va mot tuong nho bang đong tai buoi trao giai o Đai sanh Altstadter trong ngay Quoc khanh Sec vao cuoi thang Muoi hang nam
Truong Đai hoc cong lap San Diego (California) tien hanh "Du an Kafka", khoi đong vao nam 1998 va dua tren mot cuoc tim kiem cua Brod va Klaus Wagenbach tu nhung nam 1950, nhu mot no luc quoc te nham tim kiem nhung tac pham cuoi cung cua Kafka. Trong khuon kho du an, mot cuoc tim kiem dai bon thang cac tai lieu luu tru chinh phu o Berlin nam 1999 đa kham pha cac sac lenh tich thu cua Gestapo tu nam 1933 va nhieu van ban co gia tri khac. Nam 2003 du an tim ra ba la thu goc cua Kafka viet vao nam 1923.
Ten cua ong đuoc đat cho mot tieu hanh tinh vanh đai chinh.


= Anh huong van hoa va van hoc =
Khong giong nhu nhieu nha van noi tieng khac, Kafka hiem khi đuoc nguoi khac trich dan. Thay vao đo, ong đuoc ghi nhan boi nhan quan va truc cam cua minh. Giao su van hoc, nha van Shimon Sandbank xac đinh rang Kafka đa anh huong toi cac nha van hao Jorge Luis Borges, Albert Camus,Eugene Ionesco, va Jean-Paul Sartre. Theo mot bai phe binh van hoc tren to Financial Times, Kafka anh huong toi Jose Saramago va bien tap vien Al Silverman khang đinh rang J.D. Salinger yeu thich tac pham Kafka. Nam 1999, mot hoi đong gom 99 tac gia, hoc gia va nha phe binh van hoc xep "Vu an" va "Lau đai" lan luot vao vi tri thu hai va thu chin trong so nhung tieu thuyet tieng Đuc xuat sac nhat the ky 20. Nha phe binh van hoc Shimon Sandbank cho rang bat chap su lan toa rong khap di san cua Kafka, van phong bi an cua ong van chua the bi bat chuoc. Neil Pages, mot giao su, chuyen gia ve tac pham Kafka, noi rang anh huong cua Kafka vuot khoi van hoc va gioi hoc gia; no anh huong toi nghe thuat thi giac, am nhac va van hoa đai chung. Harry Steinhauer, giao su van hoc Đuc va Do Thai, noi rang Kafka "đa tao nen mot dau an manh me đoi voi xa hoi co hoc hon bat ki nha van nao khac cua the ki hai muoi". Brod noi se co mot ngay the ki hai muoi đuoc biet đen duoi ten "the ky Kafka".
Michel Andre Bossy viet rang Kafka đa tao nen mot the gioi quan lieu kho khan va cung nhac. Kafka viet theo mot loi rieng, đay thuat ngu tu phap va khoa hoc. Tuy nhien the gioi nghiem tuc cua ong cung co ve hom hinh sau sac, tat ca to đam "tinh phi ly tu coi goc cua mot the gioi đuoc cho la huu ly". Cac nhan vat cua ong bi bay, boi roi, đay toi loi, chan nan, va thieu hieu biet ve the gioi ky quai cua ho. Phan lon cac tieu thuyet hu cau hau-Kafka, đac biet la tieu thuyet khoa hoc vien tuong, tuan theo nhung chu đe va luat le cua vu tru cua Kafka. Đieu nay co the thay ro trong cac tac pham cua George Orwell va Ray Bradbury.
Duoi đay la danh sach mot so tac pham trong cac linh vuc van hoc, am nhac, san khau, đien anh chiu anh huong cua van chuong Kafka:


Xem them 3412 Kafka, mot tieu hanh tinh vanh đai chinh đuoc phat hien nam 1983.
Giai Franz Kafka, giai thuong van hoc quoc te thuong nien do Hoi Franz Kafka va thanh pho Praha (Cong hoa Sec) đong bao tro.
Kafka ben bo bien, tieu thuyet cua nha van Nhat Ban Haruki Murakami đa gianh giai Franz Kafka nam 2006.


Ghi chu Tham khao Thu muc Tap chi


Đoc them Begley, Louis (2008). The Tremendous World I Have Inside My Head, Franz Kafka: A Biographical Essay. New York: Atlas & Co. ISBN 1934633402.
Calasso, Roberto (2005). K. New York: Alfred A. Knopf. ISBN 978-1-4000-4189-3.
Citati, Pietro (1987). Kafka. New York: Alfred A. Knopf. ISBN 978-0-394-56840-9.
Coots, Steve (2002). Franz Kafka (Beginner's Guide). London: Hodder & Stoughton. ISBN 978-0-340-84648-3.
Corngold, Stanley; Gross, Ruth V. (2011). Kafka for the Twenty-First Century. New York: Camden House. ISBN 978-1-57113-482-0.
Czech, Danuta (1992). Kalendarz wydarzen w KL Auschwitz (bang tieng Ba Lan). Oswiecim: Wydawn.
Engel, Manfred; Robertson, Ritchie (2012). Kafka, Prag und der Erste Weltkrieg / Kafka, Prague and the First World War (bang tieng Đuc). Konigshausen & Neumann: Wurzburg. ISBN 978-3-8260-4849-4. {{Chu thich sach}}: Đa bo qua |work= (tro giup)
Glatzer, Nahum Norbert (1986). The Loves of Franz Kafka. New York: Schocken Books. ISBN 978-0-8052-4001-6.
Gray, Ronald (1962). Kafka: A Collection of Critical Essays. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall. ISBN 1-199-77830-3.
Greenberg, Martin (1968). The Terror of Art: Kafka and Modern Literature. New York: Basic Books. ISBN 978-0-465-08415-9.
Hayman, Ronald (2001). K, a Biography of Kafka. London: Phoenix Press. ISBN 978-1-84212-415-4.
Heller, Paul (1989). Franz Kafka: Wissenschaft und Wissenschaftskritik (bang tieng Đuc). Tubingen: Stauffenburg. ISBN 978-3-923721-40-5.
Janouch, Gustav (1971). Conversations with Kafka (an ban thu 2). New York: New Directions Books. ISBN 978-0-8112-0071-4.
Kafka, Franz; Brod, Max (1988). The Diaries, 1910–1923. New York: Schocken Books. ISBN 0-8052-0906-9.
Major, Michael (2011). Kafka... for our time. San Diego, CA: Harcourt Publishing. ISBN 978-0-9567982-1-3.
Suchoff, David (2012). Kafka's Jewish Languages: the Hidden Openness of Tradition. Philadelphia: University of Pennsylvania Press. ISBN 978-0-8122-4371-0.
Thiher, Allen (2012). Franz Kafka: A Study of the Short Fiction. Philadelphia: University of Pennsylvania Press. ISBN 978-0-8057-8323-0. {{Chu thich sach}}: Đa bo qua |work= (tro giup)
Tap chi
Danta, Chris (2008). "Sarah's Laughter: Kafka's Abraham". Modernism/modernity. Quyen 15 so 2. Baltimore, MD. tr. 343–359. doi:10.1353/mod.2008.0048.
Ryan, Michael P. (1999). "Samsa and Samsara: Suffering, Death and Rebirth in The Metamorphosis". German Quarterly. Quyen 72 so 2. Durham, NC. tr. 133–152. doi:10.2307/408369.


Lien ket ngoai Franz Kafka tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Album Franz Kafka tap hop cac buc anh lien quan toi Kafka
Nhung chuyen du hanh cua Kafka Nhung buc anh chup noi Kafka tung song va lam viec
Website Hiep hoi Kafka Hoa Ky
Thu gui Felice tren Archive.org
Tac pham ve Franz Kafka tren Thu vien Quoc gia Đuc
Oxford Kafka Research Centre – thong tin ve nhung nghien cuu Kafka hien thoi tren toan cau
Spolecnost Franze Kafky a nakladatelstvi Franze Kafky Luu tru ngay 30 thang 6 nam 2017 tai Wayback Machine Nha xuat ban va Hoi Franz Kafka o Praha
Cac tac pham cua Franz Kafka tai Du an Gutenberg
Franz Kafka tren IMDb