Chien tranh du kich la mot loai hinh chien tranh phi đoi xung thuong đuoc phe, nhom quan su nho va yeu hon, de an nap hon ap dung đoi voi ke thu lon manh hon nhung kho an nap hon. Loi đanh du kich bao gom cac cuoc phuc kich, pha hoai, đanh bat ngo, chop nhoang va rut lui nhanh. Muc tieu cua cac cuoc tan cong du kich la nhung noi ke thu loi long phong bi hoac de bi tan cong.


Ngu nghia Du kich la tu Han-Viet; "kich" la mot danh tu chi mot loai vu khi (giong nhu cay thuong), đong tu la tan cong, đanh; "du" la tu noi nay sang noi khac. "Du kich" la thuat ngu chi loi đanh luc thi cho nay luc thi cho khac, khong the đoan đinh đuoc. Chien tranh du kich la loai chien tranh su dung loi đanh du kich nhu chien thuat pho bien va chu yeu.
Trong tieng Anh, chien tranh du kich la Guerrilla warfare, mot cum tu co goc tieng Tay Ban Nha, "du kich" (guerrilla) la hinh thuc nho be cua chien tranh (guerra). Thuat ngu nay tro nen pho bien trong Chien tranh Ban đao đau the ky 19, khi nguoi Tay Ban Nha noi day chong lai quan đoi xam luoc cua Napoleon, ho su dung chien luoc du kich.


Lich su chien tranh du kich Chien tranh du kich la mot loai chien tranh phi đoi xung: la cuoc chien giua cac đoi thu co suc manh khong can bang. No cung la mot loai chien tranh bat thuong: no nham muc đich khong chi đon gian la đe cau gio hay pha hoai ke thu, ma con đe gianh chien thang ho tro viec mo rong va tang anh huong chinh tri. Theo đo, chien luoc du kich nham muc đich gia tang tung buoc quy mo luc luong, tu nho len thanh mot đao quan lon. Neu thanh cong, chien tranh du kich se lam suy yeu quan đoi phuong bang cach tieu hao luc luong theo thoi gian dai, cuoi cung buoc quan đoi phuong phai rut lui.
Trong cuoc Cach mang My, quan đoi 13 bang thuoc đia (nay la nuoc My) chong lai quan đoi Anh quoc, quan đoi thuoc đia đa dung chien thuat nay. Du luc luong yeu hon nhung duoi su chi huy cua thu linh George Washington, ho phat trien chien tranh du kich o vung rung nui Bac My va gay ton that lon cho quan đoi Anh. Khi quan Anh đa kiet suc va chan nan, quan My tung ra nhung tran quyet đinh đe đanh bai quan Anh, buoc nuoc Anh phai cong nhan nen đoc lap.
Tai cuoc chien tranh Đong Duong, cac lanh đao Viet Nam nhu Ho Chi Minh, Vo Nguyen Giap, Chu Van Tan đa hoan thien va pho bien chien tranh du kich, "chien tranh nhan dan" đe chong lai quan Phap. Đen cuoc chien tranh Viet Nam, tuong Nguyen Chi Thanh cua quan Giai phong mien Nam tiep tuc su dung chien luoc nay đe đanh lai quan My. Khi ma quan đoi Hoa Ky su dung mot luc luong lon bo binh, thiet giap voi quy mo len đen cap su đoan đe tien hanh cac cuoc tan cong can quet thi nguoc lai, Mat Tran Dan toc Giai Phong Mien Nam Viet Nam dung cac đon vi bo binh nho, linh hoat, trang bi tho so đe phan kich lai. Chien luoc nay khien quan My bi sa lay, thuong vong va ganh nang tai chinh ngay cang tang.
Chien thuat du kich co nhiem vu quay roi, lam hao mon suc manh, khien quan đich phai bo tri phan tan va suy yeu dan, trong khi quan ta thi ngay cang co kinh nghiem chien đau hon va co thoi gian tap trung luc luong. Khi tuong quan luc luong đa thay đoi theo huong co loi cho quan ta thi co the chuyen sang đanh lon theo loi chinh quy đe gianh thang loi quyet đinh. Vi du nhu Viet Nam sau khi dung chien thuat du kich đe chong Phap trong nhieu nam thi đa tap trung 5 su đoan chinh quy đe tien hanh Chien dich Đien Bien Phu, gianh thang loi quyet đinh. Đen nam 1968, sau vai nam đanh du kich thi Viet Nam cung tien hanh giao chien bang nhung luc luong voi quy mo su đoan. Sau nam 1970, ho mo cac chien dich quy mo lon nhu Chien dich Đuong 9 - Khe Sanh đe pha đuoc Hang rao McNamara cua quan My, cuoi cung thi Chien dich mua xuan nam 1975 đa huy đong 5 quan đoan chinh quy (tuong đuong mot tap đoan quan thieu) đe gianh thang loi quyet đinh.
Cho toi thoi hien đai, tuy vu khi đa tan tien hon nhieu nhung chien tranh du kich van tiep tuc phat huy hieu qua lon. Trong cuoc Chien tranh Afghanistan (2001–2021), quan My đa huy đong cac luc luong quan su hung hau, vay nhung mat toi 20 nam ma ho van khong chien thang đuoc luc luong du kich Taliban chong My. Chien thuat cua Taliban la tan cong mot khu vuc, chiem giu cho toi khi đoi phuong keo toi thi lai rut lui, roi sau đo lai tan cong o mot noi khac, khien quan My buoc phai phan tan, chia tach nho luc luong đoi pho. Neu cac luc luong My chiem giu mot khu vuc nao đo, ho se phai tiep vien hang hoa đen đo, nhung cac đoan van tai lai lien tuc bi Taliban tan cong khien cho bat cu no luc chiem giu mot đia ban nao cua quan My cung chi mang tinh tam thoi. Bang cac chien thuan du kich nho le nhung hieu qua, Taliban co kha nang tan cong đoi phuong ngay tai trung tam Thu đo Kabul, von la đia ban đuoc bao ve nghiem ngat nhat boi cac luc luong quan su do chinh My đao tao. Trong tran chien tai Ghazni nam 2018, mac du co nhieu phuong tien trinh sat hien đai (ve tinh, UAV trinh sat...) nhung quan My van khong the phat hien đuoc viec Taliban tap hop luc luong phat đong cuoc tan cong. Ket qua la du chiem giu đuoc cac thanh pho lon nhung quan My lai khong the kiem soat cac vung nong thon Afghanistan, va cung khong the đanh diet đuoc Taliban. Theo mot quan chuc tinh bao My, neu Washington rut quan khoi Afghanistan thi "Kabul va chinh quyen do My dung nen se kho co the ton tai qua mot tuan". Va qua thuc la nhu vay, sau 20 nam sa lay, quan My đa rut khoi Afghanistan vao giua nam 2021. Quan Taliban phat đong tan cong toan dien, lat đo chinh phu Afghanistan than My chi sau 3 thang va gianh thang loi quyet đinh cho toan cuoc chien. Cung voi chien tranh Viet Nam, đay la lan thu 2 ma My phai chiu that bai trong mot cuoc chien, cung chu yeu boi chien tranh du kich cua đoi phuong.


Chien thuat Ve chien thuat, du kich thuong tranh đoi đau voi cac đon vi lon cua quan đoi phuong, nhung tim kiem va tan cong cac nhom nho nhan luc va tai nguyen cua đoi phuong đe dan dan lam can kiet luc luong đoi phuong trong khi giam thieu thiet hai cua chinh ho. Quan du kich co đong, bi mat, bat ngo, to chuc trong cac đon vi nho va tan dung loi the cua đia hinh, von la đieu kho khan cho cac đon vi lon hon đe tac chien.
Chien tranh du kich co tac dung chien luoc to lon trong viec tieu hao, tieu diet tung bo phan nho quan đich, "gop gio thanh bao", gay cho đich nhung ton that va kho khan nghiem trong; gop phan kiem che, phan tan luc luong đich, lam đich bi bao vay, chia cat o khap noi, tao ra the chien luoc co loi cho quan ta. Muc đich cua du kich chien khong phai la đanh lon thang to, ma la tia dan quan đich, đanh quay roi lien tuc, lam cho quan đich hoang mang lo so lien tuc, an khong ngon ngu khong yen, bi hao mon ve tinh than va vat chat roi đi đen cho bi tieu diet.
Thang 1/1944, Ho Chi Minh chi đao, huong dan bien soan bai giang đe đao tao can bo, ve sau in thanh tac pham "Con đuong giai phong". Tac pham chi ro "du kich la mot cach chien tranh cua dan chung dung khi gioi it va kem chong voi đe quoc co khi gioi tot va nhieu". Đat van đe "ly do nao đa sinh ra chien tranh du kich", Ho Chi Minh tra loi: 

"Truoc het la do chu nghia yeu nuoc, tinh cam đoi voi To quoc. Sau đo la long cam thu manh me đoi voi bon xam luoc da man... Nhin thay canh nha bi đot chay, ruong vuon bi pha hoai, vo bi ham hiep, cha me bi giet chet, cac con bi thieu song... Canh tuong đo khong phai đa don nong dan Viet Nam toi mot noi that vong tieu cuc, ma mot ham muon tra thu cho nhung nguoi than, toi long can đam lam liet trong chien đau"
Trong tac pham "Cach đanh du kich" (1944), Ho Chi Minh neu len 4 muu meo lon trong đanh du kich: "1) Tranh cho manh đanh cho yeu, nao phia đong đanh phia tay. 2) Tranh tran gay go, khong can song chet giu đat. 3) Hoa chinh vi linh, hoa linh vi chinh (nghia la phan tan - tap trung linh hoat tuy theo tinh hinh). 4) Minh yen đanh đich đong, minh khoe đanh quan thu met".
Ho Chi Minh nhan manh: "Du kich to chuc kheo thi toan dan gai trai gia tre, si nong cong thuong, ai cung co the tham gia. Nguoi thi lo đanh giac, nguoi thi lo tiep te, tinh bao, lien lac, tuyen truyen moi nguoi đeu co dip phung su To quoc". Trong bai "Chien luoc cua quan ta va cua quan Phap" (13-12- 1946), Ho Chi Minh viet: 

"Ve phuong phap tac chien, chung ta ap dung van đong chien song song voi du kich chien. Van đong chien co muc đich tru diet mot so lon đich quan. Con du kich chien la huy đong dan quan o đia phuong vua quay roi, vua lam hao mon luc luong cua chung... Đe thuc hien du kich chien, chung ta to chuc ra đoi cam tu, đoi pha hoai, đoi đanh up, đoi đanh mai phuc, đoi cuop luong thuc, sung đan, đoi trinh sat. Ke hoach tieu tho vuon khong nha trong, ke hoach bat hop tac phai đuoc đem ap dung mot cach triet đe. Trong thanh pho, ngoai nhung ham ho, nhung chuong ngai vat, chung ta phai bien moi nha thanh mot o khang chien, phai đo đuong ham thong tu pho no sang pho kia. Tren cac nga đuong quan lo đa đanh đap nhieu u đat lam chuong ngai vat, nhung tren mat đuong con phai đat nhieu đia loi, nhat la o nhung cho co cau cong... Chung ta phai dung đu moi phuong phap đe can tro quan đich, đich đen mot cho nao cung khong the tien quan đuoc. Đe khang chien lau dai, moi lang ngay tu bay gio phai bien ra mot thanh luy khang chien"
To chuc du kich phai dua tren co so quan chung. Muon đanh du kich "can phai co dan chung tham gia va giup suc. Du kich nhu ca, dan chung nhu nuoc, ca khong co nuoc thi ca chet, du kich khong co dan thi du kich chet". Cac chien sy du kich cung phai co su tin tuong vao luc luong cua minh va co mot niem tin kien đinh vao thang loi cuoi cung, khong so cac vu khi chien tranh hien đai cua ke đich.
Ho Chi Minh viet thu gui đong bao toan quoc (5-3-1947) co viet: "Đich cang rai ra nhieu noi thi luc luong đich cang mong manh. Ta cang san co hoi ma đanh du kich đe tieu diet no dan dan, đe đi đen thang loi cuoi cung... Đuoc to chuc tot, chien tranh du kich la mot suc manh khong the đanh bai chong bon xam luoc nuoc ngoai... Cung luc bi tan cong o sau lung boi chien tranh du kich va o ngoai mat tran boi quan đoi nhan dan, the la bon xam luoc Phap se bi đanh bai"
Đau nam 1951 Ho Chi Minh viet bai "Đay manh chien tranh du kich", neu nguyen tac đanh giac la "biet đich, biet ta, tram tran tram thang", "Tinh than binh si giac rat kem, giac tap trung cho nay thi so ho cho khac, ta nham đung cho yeu cua giac ma đanh thi nhat đinh thang". "Ta biet ro giac, giac khong ro ta. Đi nhe khong tam, ve lang khong tieng, tien nhanh nhu gio, thoai kin nhu đem, phuc giac khong biet, đanh giac khong ngo"


Phuong phap Tra tron, an nap kin đao trong bo phan dan cu lon, nguy trang dan thuong. Cach thuc cua ho chu yeu gom:

Pha huy co so ha tang: cau, đuong, nha kho,...
Thuyet phuc va tuyen truyen.
Am sat cac lanh đao chinh tri, quan su.
Trinh sat.
Phuc kich.
Đanh va chay.
Ban tia.
Đanh ban đem.
...


Đac điem Chien tranh du kich la loai hinh chien tranh mang cac đac điem:
_Cac đon vi du kich quy mo nho va co đong
_Chien tranh tieu hao
_Cuong đo chien tranh thap
_Khong co chien tuyen ro rang


Cac tac pham ve Chien tranh du kich Chien tranh du kich (Manual de Guerra de Guerrillas) cua Matias Ramon Mella, viet vao the ky 19.
Chien tranh du kich cua Lenin, xuat ban nam 1906.
Ve truong ky khang chien (论游击战) cua Mao Trach Đong, phat hanh nam 1937.
Cach đanh du kich cua Ho Chi Minh, viet nam 1944.
Chien tranh du kich cua Che Guevara.


Chien tranh du kich tren khong "Chien tranh du kich tren khong" la loai hinh chien tranh du kich thuc thi boi luc luong khong quan va dien ra tren khong trung, cum tu đuoc đe cap trong tac pham Global Air Power cua tac gia John Andreas Olsen xuat ban vao nam 2011 boi Potomac Books.
Trong thoi gian Chien tranh Viet Nam khi khong quan My tien hanh chien đau o mien Bac Viet Nam, cac cuoc khong chien giua Khong quan My va khong quan Viet Nam Dan chu Cong hoa dien ra, cac phi đoi MIG đa thuc hien cac cuoc tan cong nhanh vao đoi hinh cua My tu nhieu huong (MiG-17 thuong thuc hien cac cuoc tan cong truc dien va trong khi MiG-21 tan cong tu phia sau). Chien thuat tan cong nay gay ap luc khien may bay My nhu F-105 phai tha bom som, MiG khong cho bi tan cong tra đua ma nhanh chong rut lui. "Chien tranh du kich tren khong" đuoc đanh gia la thanh cong.


Tham khao Lien ket ngoai Guerrilla warfare on Spartacus Schoolnet Luu tru ngay 20 thang 4 nam 2010 tai Wayback Machine
Encyclopaedia Britannica, Guerrilla warfare
Mao on Guerrilla warfare
The Theory and Practice of Insurgency and Counterinsurgency Luu tru ngay 13 thang 12 nam 2006 tai Wayback Machine
Relearning Counterinsurgency Warfare Luu tru ngay 14 thang 5 nam 2008 tai Wayback Machine
Guerrilla Warfare Luu tru ngay 26 thang 7 nam 2008 tai Wayback Machine
Che Guevara on Guerrilla WarfarePDF (254 KiB)
Counter Insurgency Jungle Warfare School (CIJWS)India Luu tru ngay 24 thang 1 nam 2010 tai Wayback Machine
PKK and Counterinsurgency Warfare in Turkey{Turkish}
Đat bom đanh du kich tai Iraq