Phu Tho la mot tinh thuoc vung Đong Bac Bo, Viet Nam.
Theo du lieu Sap nhap tinh, thanh Viet Nam 2025, Phu Tho co dien tich la 9.361 km² (xep thu 15); dan so la 4.022.638 nguoi (xep thu 11); GRDP nam 2024 đat 354.578.739 trieu VNĐ (xep thu 6); thu ngan sach nam 2024 đat 48.297.426 trieu VNĐ (xep thu 11); thu nhap binh quan đat 57,91 trieu VNĐ/nam (xep thu 17).


Đia ly Tinh Phu Tho co vi tri đia ly:

Phia Đong giap thu đo Ha Noi va tinh Ninh Binh
Phia Tay giap tinh Lao Cai va tinh Son La
Phia Nam giap tinh Thanh Hoa
Phia Bac giap tinh Thai Nguyen va tinh Tuyen Quang.
Đay la tinh nam trong quy hoach vung thu đo Ha Noi.
Thanh pho Viet Tri la trung tam hanh chinh, kinh te chinh tri van hoa giao duc cua tinh, cach trung tam thu đo Ha Noi 80 km va san bay quoc te Noi Bai 50 km ve phia Tay Bac. Thanh pho Viet Tri nam đoi dien voi huyen Ba Vi, Ha Noi qua song Hong.


 Cac điem cuc cua tinh Phu Tho:  Điem cuc Bac tai: khu Đong Duong, xa Chi Đam.
Điem cuc Nam tai: xom Ho, xa Yen Tri.
Điem cuc Đong tai: xom Ngoc Lam, xa Lac Thuy.
Điem cuc Tay tai: thon My A, xa Thu Cuc.


Lich su Phu Tho đuoc coi la vung Đat To coi nguon cua dan toc Viet Nam. Tuong truyen tai noi đay, cac vua Hung đa dung nuoc nen nuoc Van Lang - nha nuoc đau tien cua Viet Nam, voi kinh đo la Phong Chau, tuc vung xung quanh thanh pho Viet Tri ngay nay.
Thoi Hung Vuong, nha nuoc Van Lang đuoc chia thanh 16 bo, trong đo Phu Tho thuoc bo Van Lang, trung tam cua nuoc Van Lang.
Thoi An Duong Vuong voi nha nuoc Au Lac, Phu Tho thuoc huyen Me Linh.
Duoi thoi Bac thuoc (tu nam 111 truoc Cong nguyen đen the ky thu X), Phu Tho thuoc quan Me Linh, Tan Xuong, Phong Chau.
Thoi loan 12 su quan, Phu Tho la đia ban chiem đong cua 2 su quan Kieu Cong Han va Kieu Thuan tai cac can cu Hoi Ho, Phong Chau.
Thoi ky phong kien đoc lap nha Ly, Tran, phan cap hanh chinh cua Viet Nam co su thay đoi, che đo quan, huyen thoi Bac thuoc đuoc thay the bang cac đao (lo, tran, xu, tinh), duoi đao la cac phu, chau, huyen. Phu Tho thuoc lo Tam Giang.
Tu thoi nha Le đen đau trieu nha Nguyen (1428 - 1891), phan lon tinh Phu Tho ngay nay thuoc tinh Son Tay tru huyen Thanh Xuyen va huyen Yen Lap thuoc tinh Hung Hoa (huyen Thanh Xuyen nay la 3 huyen Tan Son, Thanh Son va Thanh Thuy; huyen Yen Lap thuoc phu Quy Hoa nay thuoc tinh Phu Tho).
Nam Minh Mang thu 12 (1831), nha vua đa tien hanh cai cach hanh chinh, đoi tat ca cac tran trong nuoc la tinh, phan lai đia gioi cac tinh (đieu chuyen mot so huyen tu tinh no sang tinh kia), chia tach mot so huyen lon... Theo đo, trong đia ban tinh Son Tay đa đieu chuyen nhu sau:
Đieu chuyen huyen Tu Liem ve tinh Ha Noi;
Đieu chuyen huyen Tam Nong ve tinh Hung Hoa đe lam tinh ly (tinh Hung Hoa khi đo bao gom toan bo dien tich cac tinh vung tay bac Viet Nam ngay nay).
Trong đia ban tinh Hung Hoa, nam 1833, tach huyen Thanh Xuyen phu Gia Hung thanh hai huyen Thanh Son va Thanh Thuy.
Sau khi đanh chiem Bac Ky, hoan thanh viec xam luoc toan bo Viet Nam, thuc dan Phap lap ra cac đao quan binh, cac quan khu, tieu quan khu... đe de dang va chu đong đan ap cac phong trao khang chien. Theo đo, tinh Hung Hoa voi đia ban rong lon o vung tay bac Viet Nam đa đuoc chia thanh nhieu tieu quan khu: tieu quan khu Tuyen Quang, tieu quan khu Lao Cai, tieu quan khu Yen Bai, tieu quan khu Van Bu; tieu quan khu phu Lai Chau (sau đoi thanh cac tinh dan su Tuyen Quang, Yen Bai, Lao Cai, Son La, Lai Chau...).
Sau khi cat đi 16 chau, 4 phu va hai huyen Tran Yen, Van Chan đe thanh lap cac đao quan binh, khu quan su, tieu quan khu, Toan quyen Đong Duong đa đieu chinh mot so huyen cua tinh Son Tay sang, cong voi cac huyen con lai đe thanh lap tinh Hung Hoa moi.
Theo Đieu I cua Nghi đinh Toan quyen Đong Duong ngay 8 thang 9 nam 1891, tinh Hung Hoa moi đuoc thanh lap gom co:

Cac huyen Tam Nong, Thanh Thuy cua tinh Hung Hoa (huyen Thanh Thuy bo tong Cu Thang nhung tang them tong Tinh Nhue cua huyen Thanh Son).
Cac huyen Son Vi, Thanh Ba va Phu Ninh cua phu Lam Thao, tinh Son Tay.
Nhu vay tinh Hung Hoa moi thanh lap co 5 huyen va la tien than cua tinh Phu Tho sau nay.
Ngay 9 thang 12 nam 1892, Toan quyen Đong Duong ra nghi đinh chuyen huyen Cam Khe nam trong đia ban tieu quan khu Yen Bai ve tinh Hung Hoa moi; ngay 5 thang 6 nam 1893, huyen Ha Hoa tach khoi tieu quan khu Yen Bai nhap vao tinh Hung Hoa moi (truoc đo ngay 9 thang 9 nam 1891, Toan quyen Đong Duong đa đieu chuyen huyen Cam Khe va huyen Ha Hoa thuoc phu Lam Thao, tinh Son Tay ve tieu quan khu Yen Bai).
Tiep đo ngay 17 thang 7 nam 1895, hai chau Thanh Son va Yen Lap thuoc khu quan su Đon Vang chuyen ve tinh Hung Hoa moi.
Ngay 24 thang 8 nam 1895, hai huyen Hung Quan va Ngoc Quan cua phu Đoan Hung thuoc tieu quan khu Tuyen Quang thuoc đao quan binh 3 Yen Bai nhap vao tinh Hung Hoa moi.
Nam 1900, thanh lap them huyen Hac Tri. Trong nam 1900, Hung Hoa do P. Simoni lam Cong su (1900 - 1903)

Ngay 5 thang 5 nam 1903, Toan quyen Đong Duong ky nghi đinh thanh lap thi xa Phu Tho tren co so lang Phu Tho thuoc tong Yen Phu, huyen Son Vi. Khi đo thi xa Phu Tho nam o vi tri trung tam cua tinh Hung Hoa lai co san bay, đuong sat sang Trung Quoc va nha ga nen Toan quyen Đong Duong Paul Doumer đa quyet đinh chuyen tinh ly cua tinh Hung Hoa (tu lang Truc Phe huyen Tam Nong) len thi xa Phu Tho va đoi ten tinh Hung Hoa thanh tinh Phu Tho, do Nicolas Auer lam Cong su Phap đau tien (1903 - 1907). Khi đo tinh Phu Tho gom co 2 phu (Đoan Hung, Lam Thao), 8 huyen (Tam Nong, Thanh Thuy, Son Vi, Thanh Ba, Phu Ninh, Cam Khe, Ha Hoa, Hac Tri) va 2 chau (Thanh Son, Yen Lap).
Nhu vay, ngay 8 thang 9 nam 1891 đuoc coi la ngay thanh lap tinh Phu Tho, con ngay 5 thang 5 nam 1903 chi la ngay thanh lap thi xa Phu Tho va ngay đoi tu ten tinh Hung Hoa thanh tinh Phu Tho.
Tu nam 1903 đen Cach mang thang Tam nam 1945, ve co ban la đon vi hanh chinh trong tinh khong co nhung thay đoi lon, chi co thay đoi ten goi mot so huyen va thanh lap mot so lang xa moi.
Nam 1919, bo ten huyen Son Vi đoi goi la phu Lam Thao. Cung chinh nam nay hai huyen Hung Quan va Ngoc Quan hop nhat thanh phu Đoan Hung.
Nam 1939, phu Đoan Hung chuyen goi la chau Đoan Hung. Cung nam nay huyen Thanh Ba đua len thanh phu Thanh Ba.
Đen nam 1940, tinh Phu Tho bao gom hai phu: Lam Thao, Thanh Ba; sau huyen: Ha Hoa, Cam Khe, Hac Tri, Thanh Thuy, Tam Nong, Phu Ninh; ba chau: Thanh Son, Yen Lap, Đoan Hung; hai thi xa: Phu Tho, Viet Tri va mot thi tran Hung Hoa. Toan tinh co 66 tong, 467 lang xa, 22 pho.
Sau Cach mang thang Tam, ve mat hanh chinh nha nuoc Viet Nam thong nhat goi cac phu, chau, huyen la huyen, bo cap tong va tien hanh hop nhat cac lang nho thanh xa. Nam 1946, tinh Phu Tho tu 467 lang cu hop nhat thanh 106 xa moi. Do co xa qua lon nen giua nam 1947, chinh phu lai chia tach mot so xa, đua so xa tu 106 len 150 xa.
Cung nam 1947, 5 huyen huu ngan song Thao la Cam Khe, Tam Nong, Thanh Thuy, Thanh Son va Yen Lap sap nhap vao khu 14 khong thuoc tinh Phu Tho. Đen thang 2 nam 1948, khu 14 hop nhat voi khu 10 thanh lien khu 10, 5 huyen huu ngan song Thao lai tro ve tinh Phu Tho.
Ngay 22 thang 7 nam 1957, thanh lap thi xa Viet Tri - thi xa thu hai cua Phu Tho, chi co 4 khu pho, 293 ho nguoi Kinh, 30 ho Hoa kieu.
Ngay 4 thang 6 nam 1962 thanh pho Viet Tri đuoc thanh lap theo quyet đinh so 65 cua Hoi đong Chinh phu. Tu đay Viet Tri tro thanh tinh li cua Phu Tho.
Ngay 26 thang 1 nam 1968, Uy ban thuong vu Quoc hoi nuoc Viet Nam Dan chu Cong hoa ra nghi quyet so 504-NQ/TVQH ve viec hop nhat hai tinh Phu Tho va Vinh Phuc thanh tinh Vinh Phu; theo cach đat cua Chu tich Ho Chi Minh, ten tinh đuoc ghep ten 2 tinh la Vinh Yen cu va Phu Tho. Thanh pho Viet Tri tro thanh tinh ly cua Vinh Phu.
Ngay 5 thang 7 nam 1977:

Hop nhat huyen Tam Nong voi huyen Thanh Thuy thanh huyen Tam Thanh.
Hop nhat huyen Yen Lap, huyen Cam Khe va 10 xa cua huyen Ha Hoa thanh huyen Song Thao.
Hop nhat ba huyen Đoan Hung, Thanh Ba, Ha Hoa (tru 10 xa đa chuyen ve huyen Song Thao) va 7 xa cua huyen Phu Ninh thanh huyen Song Lo.
Hop nhat huyen Lam Thao voi huyen Phu Ninh (tru 7 xa đa chuyen ve huyen Song Lo) thanh huyen Phong Chau.
Ngay 22 thang 12 nam 1980, chia huyen Song Thao thanh 2 huyen Yen Lap va Song Thao, chia huyen Song Lo thanh 2 huyen Đoan Hung va Thanh Hoa, chuyen 4 xa thuoc huyen Song Lo vua giai the ve huyen Phong Chau.
Ngay 7 thang 10 nam 1995, chia lai huyen Thanh Hoa thanh 2 huyen Thanh Ba va Ha Hoa, chuyen 10 xa thuoc huyen Song Thao ve huyen Ha Hoa.
Ky hop thu 10 Quoc hoi khoa IX đa thong qua nghi quyet (ngay 26 thang 11 nam 1996) ve viec chia va đieu chinh đia gioi hanh chinh mot so tinh, trong đo co viec tai lap tinh Vinh Phuc va tinh Phu Tho. Tinh Phu Tho chinh thuc đuoc tai lap va đi vao hoat đong tu ngay 1 thang 1 nam 1997, ngay nam sau Phu Tho đuoc cong nhan la tinh mien nui.
Khi tach ra, tinh Phu Tho co dien tich 3.465,12 km², dan so 1.261.949 nguoi, gom 10 đon vi hanh chinh cap huyen: thanh pho Viet Tri (tinh ly), thi xa Phu Tho va 8 huyen: Đoan Hung, Ha Hoa, Phong Chau, Song Thao, Tam Thanh, Thanh Ba, Thanh Son, Yen Lap.
Ngay 24 thang 7 nam 1999, huyen Phong Chau chia lai thanh hai huyen Phu Ninh va Lam Thao; huyen Tam Thanh chia lai thanh hai huyen Tam Nong va Thanh Thuy.
Ngay 8 thang 4 nam 2002, đoi lai ten huyen Song Thao thanh huyen Cam Khe.
Tai nghi đinh so 61/2007/NĐ-CP ngay 9 thang 4 nam 2007 cua chinh phu nuoc Cong hoa Xa hoi chu nghia Viet Nam, huyen Thanh Son đuoc tach thanh 2 huyen: Thanh Son va Tan Son.
Ngay 12 thang 6 nam 2025, Quoc hoi ban hanh Nghi quyet so 202/2025/QH15 ve viec sap xep đon vi hanh chinh cap tinh (nghi quyet co hieu luc tu ngay 12 thang 6 nam 2025). Theo đo, sap nhap tinh Hoa Binh va tinh Vinh Phuc vao tinh Phu Tho.
Sau khi sap nhap, tinh Phu Tho co 9.361,38 km² dien tich tu nhien va quy mo dan so la 4.022.638 nguoi.


Hanh chinh Tinh Phu Tho co 148 đon vi hanh chinh cap xa, bao gom 15 phuong va 133 xa.


Đieu kien tu nhien = Dien tich =
Tong dien tich tu nhien toan tinh 9.361.38 km², chiem khoang 2.86% dien tich đat lien ca nuoc.


= Khi hau =
Phu Tho nam trong vung khi hau can nhiet đoi am, co mot mua đong kho va lanh. Nhin chung khi hau cua Phu Tho thuan loi cho viec phat trien cay trong, vat nuoi đa dang

Luong mua trung binh hang nam tren toan tinh la 1600 – 2000 mm/nam.
Nhiet đo trung binh cac ngay trong nam la 23,4 °C.
So gio nang trong nam: 1600 – 1750 gio/ nam.
Đo am tuong đoi trung binh hang ngay la 85%.


= Đia hinh =
Phu Tho la tinh mien nui, trung du nen đia hinh bi chia cat, đuoc chia thanh cac tieu vung chu yeu.

Tieu vung phia Tay va Tay Nam hay huu ngan song Hong gom cac huyen: Thanh Son, Tan Son, Yen Lap, Tam Nong, Thanh Thuy, Cam Khe va mot phan cua Ha Hoa co dien tich tu nhien gan 2.400km2, bang 67,94% dien tich tu nhien toan tinh; đo cao trung binh so voi mat nuoc bien tu 200 - 500m. Đay la tieu vung co nhung loi the phat trien chu yeu nhu: trong cay on đoi, cay cong nghiep ngan ngay va dai ngay, cay lam nghiep, chan nuoi đai gia suc, khai thac khoang san, du lich sinh thai, nghi duong... Tuy nhien, tieu vung nay co nhieu kho khan ve giao thong va dan tri con thap nen viec khai thac tiem nang nong, lam, khoang san... đe phat trien kinh te - xa hoi con han che.
Tieu vung Đong Bac hay ta ngan song Hong gom thanh pho Viet Tri, thi xa Phu Tho va cac huyen: Lam Thao, Phu Ninh, Thanh Ba, Đoan Hung va phan con lai cua Ha Hoa, co dien tich tu nhien 1.132,5km2, bang 32,06% dien tich tu nhien toan tinh. Đia hinh đac trung cua tieu vung nay la cac đoi go thap, phat trien tren phu sa co (binh quan 50 - 200m) xen ke voi nhung doc ruong va nhung canh đong bang ven song. Đay la vung tuong đoi thuan loi cho phat trien cay cong nghiep, cay an qua, san xuat luong thuc, nuoi trong thuy san va chan nuoi. Mot so khu vuc tap trung nhung đoi go thap tuong đoi bang phang (tap trung chu yeu o vung Đong Nam cua tinh) thuan loi cho phat trien cac khu cong nghiep, cum cong nghiep va phat trien cac ha tang kinh te - xa hoi khac.
Thanh pho Viet Tri la điem đau cua tam giac chau Bac Bo. Vung nui chiem 79% dien tich tu nhien toan tinh; vung trung du chiem 14,35% dien tich; vung đong bang chiem 6,65% dien tich. Điem cao nhat co đo cao 1.200m so voi muc nuoc bien, điem thap nhat cao 30m; đo cao trung binh la 250m so voi muc nuoc bien.


= Song ngoi =

Phu Tho co ba con song lon chay qua: song Hong (đoan tu Lao Cai đen Viet Tri đuoc goi la song Thao), song Lo va song Đa, chung hop lai voi nhau o Thanh pho Viet Tri (tren thuc te thi đoan song Đa giao voi song Hong cach cho hop luu song Lo va song Hong 12 km). Chinh vi the ma đay đuoc goi la "nga ba song". Tuong truyen tai noi giao cua ba dong nuoc nay luon mang lai may man vi vay noi đay thuong tap trung nhung nguoi đen lay nuoc đe cau may khi dung nha, đong tho... Xuat hien nghe lay nuoc ban...
Ngoai ra, Phu Tho con co mot vai con song ngoi nho:
La phu luu cua song Lo nhu song Chay (tu ho ho Thac Ba đen nga ba Đoan Hung), ngoi Chanh (Phu Ninh, Viet Tri), Song Đong Y, Suoi Vai, Suoi Nha Dao, Suoi Ho Nua, Ngoi Ruom, Ngoi Dau (Đoan Hung, Phu Ninh), Ngoi Te (Đoan Hung)...
La phu luu cua song Chay nhu Ngoi Ham, Ngoi Nga, Ngoi Duon (Đoan Hung)...
La phu luu cua song Thao nhu song Bua (hay Ngoi Bua, bat nguon tu Son La va hop luu voi Song Thao o vung giap ranh Tam Nong va Cam Khe), song Mua, song Dan, song Dien, Ngoi Lat, suoi Cai (Thanh Son); Ngoi Me, Song Cau Tay, Khe Con Rua, Ngoi Ranh, Ngoi Co (Cam Khe), Ngoi Van, Ngoi Sen, Ngoi Lua (hay Lua Viet), Ngoi My, Ngoi Que, Ngoi Chan, Suoi Rich, Suoi Ngay, Suoi Khe Ngot, Ngoi Lao (Ha Hoa), ngoi Me, ngoi Co, Ngoi Gianh (hay Ngoai Giam o Yen Lap, Ha Hoa), ngoi Man Lan (Thanh Ba)...
La phu luu cua song Bua nhu Song Gom, Song Co Son, Song Mua, Song Min, Song Giay, Ngoi Sai, Ngoi Min, Suoi Dai, Suoi Ngau, Suoi Thong, Suoi Dan, Suoi Nuoc Thang, Suoi Du, Suoi Chieng, Suoi Ram, Suoi Vuong, Suoi Xuan, Suoi Min, Suoi Cuc, Suoi Sung, Suoi Qua, Suoi Đay, Suoi San, Suoi Cu, Suoi Tam, Suoi Giat, Suoi Le, Suoi Chieu, Suoi Buong (Tan Son), Song Dan, Song Gian (hay Song Dien), Ngoi Yen, Suoi Chat, Suoi Khoa, Suoi Lanh, Suoi Khanh, Suoi Gian, Suoi Choi, Suoi Sinh, Suoi Giau, Suoi Dan, Suoi Xe, Suoi Gan, Suoi Chom, Suoi Than, Ngoi Ket, Suoi Mang, Suoi Khac, Suoi Thang, Suoi Giung (Thanh Son), Suoi Doc, Suoi Liem, Suoi Bot, Suoi Len, Suoi Trong Vung, Suoi De, Suoi Thu (Tan Son, Thanh Son), Song Cay Ngoa, Suoi Dau Duong (Tam Nong)...
La phu luu cua song Đa nhu Ngoi Lat, Suoi Quat, Suoi Cai, Suoi Vui, Suoi Chau, Suoi Khoang Xanh, Suoi Vai Chot, Suoi Đa Mai (Thanh Son), Ngoi Xem, Ngoi Tre, Ngoi Tu Vu, Ngoi Cai, Suoi Suong (Thanh Thuy)...
He thong song ngoi đa dang va phong phu khien Phu Tho co nhieu ho, đam lon trong đo tap trung nhat o khu vuc Ha Hoa, Cam Khe, Tam Nong doc theo luu vuc song Thao. Nhieu ho, đam lon nhu: Ho Đong Phai, Ho Hien Luong, Ho Ben Than, Ho Lang Thuong, Ho Chinh Cong, Ho Đam Trang, Ho Đong Mang, Ho Đong Đao, Ho Phung Thinh, Ho Lien Phuong, Ho Thanh Ba, Đam Chiem, Đam Cay Si, Đam Ao Chau, Đam Meo, Đam Lang Tri, Đam Đung, Đam Lang (Ha Hoa), Ho Nga Hai, Ho Nua, Ho Vuc Sy, Ho Thuy Lieu, Ho Đong Men, Đam Cay Si, Đam Chiem, Đam Mun, Đam Trang, Đam Phai Lon, Đam Say, Đam Si, Đam Trang, ho Đong Đao (Cam Khe), Ho Đoc Giang (Yen Lap), Ho Lac Lang, Ho Đam Ca, (Viet Tri), Ho Lien Phuong (Đoan Hung), Đam Vang, Đam Ca (Phu Ninh), Đam Cau Ca, Đam Tho Son, Đam Ngoai, Đam Trong, Đam Đuc Phong, Đam Lai Đam, Đam Cung (Tam Nong)...


= Ha tang =
Đuong bo co quoc lo 2, quoc lo 32, quoc lo 70 đi qua. Đuong cao toc Noi Bai – Lao Cai đi qua 7 huyen thi: thanh pho Viet Tri, Phu Ninh, Lam Thao, thi xa Phu Tho, Thanh Ba, Cam Khe, Ha Hoa. Đuong cao toc Bac – Nam phia Tay đi qua 6 huyen thi: Đoan Hung, Phu Ninh, Thanh Ba, thi xa Phu Tho, Tam Nong, Thanh Thuy. Đuong sat co tuyen đuong sat Ha Noi – Lao Cai đi qua 5 huyen thi: thanh pho Viet Tri, Lam Thao, thi xa Phu Tho, Thanh Ba, Ha Hoa. Đuong thuy co song Đa, song Hong, song Lo chay qua.


Dan so Theo đieu tra dan so ngay 01 thang 4 nam 2019, Phu Tho co 1.463.726 nguoi, nam gioi co 726.909 nguoi, nu gioi co 736.817 nguoi, voi mat đo dan so 373 nguoi/km². Voi so dan nay Phu Tho đung thu 21 (sau tinh Binh Đinh va truoc tinh Bac Ninh) trong 63 tinh, thanh ca nuoc. Tong so ho gia đinh la 402.618 ho, voi trung binh la 3,6 nguoi/ho (ca nuoc trung binh la 3,5 nguoi/ho). Ty le dan so song tai nong thon, vung nui 81,9% va tai thanh thi 18,1%, đay la ti le thap hon nhieu so voi trung binh ca nuoc. Ti le tang dan so trung binh giai đoan tu 2009-2019 la 1,06% (thap hon trung binh ca nuoc la 1,14%). Ty le đo thi hoa tinh đen nam 2022 đat 23%.
Dan toc Kinh la thanh phan co ti le lon nhat trong co cau cac thanh phan dan toc o Phu Tho. Theo đieu tra dan so ngay 1/4/2019, thi cong đong nguoi Kinh co 1.214.162 nguoi (chiem 83%), ngoai ra con co cong đong nguoi Muong, Dao, San Chay co so dan tuong đoi đong đao.
Tinh đen ngay 1 thang 4 nam 2019, toan tinh co 9 ton giao khac nhau đat 155.114 nguoi, nhieu nhat la Cong giao co 130.193 nguoi, tiep theo la Phat giao co 24.790 nguoi. Con lai cac ton giao khac nhu đao Tin Lanh co 92 nguoi, Hoi giao co 31 nguoi, đao Cao Đai co ba nguoi, Phat giao Hoa Hao co hai nguoi, Tu An Hieu Nghia, Baha'i giao va Ba La Mon moi ton giao chi co mot nguoi.


Van hoa - Đen Hung la khu di tich gom đen Ha, Gac chuong, chua Thien Quang, đen Trung, đen Thuong, lang vua Hung thu 6, đen Gieng. Le hoi chinh hang nam vao ngay 10-3 am lich.
- Đen Au Co (Hien Luong, Ha Hoa). Gan lien voi truyen thuyet Lac Long Quan va Au Co. Trong đen co tuong me Au Co (to Mau cua cong đong nguoi Viet) đat o vi tri trang trong. Le hoi đen hang nam đuoc to chuc vao ngay mung 7 thang Gieng am lich.
- Chua Xuan Lung (xa Xuan Lung, Lam Thao). Chua xac đinh chinh xac chua đuoc xay dung vao nam nao. Khoang thoi Ly - Tran chua đa đuoc trung tu nhieu lan. Di tich con lai hien nay o chua la mot bia đa co chieu ngang 3,2 met, rong 1,23 met, cao 0,95 met co nien đai 1377 - 1387 o chinh đien.
- Chua Phuc Thanh toa lac tren nui Ngoc Phuc xa Huong Non, Tam Nong chua do phu nhan thu nam cua vua Ly Than Tong la Le Thi Lan Xuan xay dung vao nam At Suu 1145 (đoi vua Ly Anh Tong).  Ba đa tu hanh va mat tai đay vao Tan Mao (1171). Tren đien chua co tuong tho ba goi la tuong thanh Mau. Mo ba tang o phia Tay chua. Chua Phuc Thanh la mot so it ngoi chua thoi Ly con lai đen nay voi nhieu chi tiet kien truc co tren chat lieu go quy.
- Hoi đanh ca tho (Ke Giap, Tu Xa, Lam Thao) toi 11 rang 12 thang 12 am lich.
- Hoi Cau thang Gieng (Đao Xa, Thanh Thuy) co nhieu nghi le va nhieu tro vui nhu mua voi, thoi com thi. Le hoi to chuc vao ngay 27-28 thang Gieng.
- Hoi Chu Hoa (Chu Hoa, Lam Thao) ngay 5 thang Gieng nham tuong nho 3 anh em Ca Đong, Nhi Đong, Tam Đong tuong truyen la tuong gioi cua vua Hung Vuong thu 18.
- Hat xoan la loai dan ca le nghi cua vung đat to. Kieu thuc hat xoan gan giong nhu hat dam hay hat do. Hat xoan theo trinh tu quy đinh gom phan nghi le ton giao va phan dien xuong. Co ban la hat loi va ngam đoc, co them hat hoi mang tinh chat tru tinh voi noi dung ve tinh yeu đoi lua, giao duyen. Cuoc đoi hat la "gia ca" ket thuc qua trinh dien xuong.


Kinh te Phu Tho la cua ngo, trung tam kinh te cua lien tinh phia Bac, nam trong vung đo thi Ha Noi, hanh lang kinh te Con Minh - Ha Noi - Hai Phong nen co nhieu loi the đe phat trien kinh te. Tong thu ngan sach tren đia ban tinh nam 2018 uoc đat 6.025 ty đong, xep thu 2 trong 14 tinh khu vuc mien nui, trung du phia Bac. Tong von đau tu thuc hien nam 2018 uoc đat 26,6 nghin ty đong, tang 15,2% so voi cung ky. Tinh đen ngay 15/12/2018, toan tinh đa cap đang ky thanh lap moi cho 767 doanh nghiep voi so von đang ky la 3.769,5 ty đong, tang 17,6% ve so doanh nghiep nhung giam 10,9% ve so von đang ky; binh quan von đang ky mot doanh nghiep đat 4,9 ty đong.
Tong san pham tren đia ban tinh (GRDP) nam 2018 theo gia so sanh 2010 uoc đat 40.890,4 ty đong, tang 8,34% so voi nam 2017.Phu Tho la mot trong nhung đia phuong co qua trinh xay dung thon moi đat nhieu ket qua tich cuc nhat trong so cac tinh trung du va mien nui phia Bac, tinh đen ngay 30/9/2019 đa co 93/247 xa đat chuan nong thon moi (chiem 37,7% so xa).
Phu Tho co 07 khu cong nghiep va gan 30 Cum cong nghiep voi dien tich gan 4.000 ha: KCN Thuy Van, TP Viet Tri: 323 ha; 2 KCN Trung Ha va Tam Nong huyen Tam Nong: 550 ha; KCN Phu Ha, TX Phu Tho: 450 ha; KCN Phu Ninh, huyen Phu Ninh: 100 ha; KCN Cam Khe, huyen Cam Khe: 450 ha; KCN Ha Hoa, huyen Ha Hoa: 400 ha. Cac KCN đeu đuoc ket noi voi nut len xuong cua đuong cao toc Ha Noi - Lao Cai va đuong Ho Chi Minh.


= Le hoi va đia danh van hoa =
Phu Tho co nen van hoa ruc ro tu lau đoi. Nhung di chi khao co van hoa Son Vi, Đong Đau, Lang Ca va nhieu đinh, chua, lang, tam con lai quanh vung nui Nghia Linh cho thay đat Phong Chau la mot trung tam van hoa cua dan toc Viet. Di tich lich su quan trong la đen quoc mau Au Co, khu di tich đen Hung.
Đay la vung đat co nhieu le hoi, đang ke nhat la le hoi Gio to Hung Vuong (mung 10 thang Ba am lich). Cac dan toc it nguoi cung co nhung đac trung van hoa rieng cua minh: nguoi Muong co nhieu truyen tho, ca dao, tuc ngu, hat xec bua, hat vi, hat đum. Nguoi Viet co hat xoan, hat gheo... Cac le hoi tieu bieu trong tinh co the ke đen:

Le hoi đen Hung to chuc tai Đen Hung ngay 10 thang Ba am lich, hien đa đuoc nang len thanh quoc gio.
Le hoi Nong Trang o phuong Nong Trang, Viet Tri ton vinh Đinh Tien Hoang Đe
Le hoi đen Tru Mat (Van Lung, Phu Tho) ton vinh su quan Kieu Thuan
Hoi đen Me Au Co (mung 7 thang Gieng hang nam tai xa Hien Luong)
Hoi choi trau Phu Ninh (12/2 am lich - Xa Phu Ninh, huyen Phu Ninh)
Hoi phet Hien Quan: la mot le hoi cua Phu Tho đuoc to chuc o xa Hien Quan, huyen Tam Nong. Le hoi dien ra tu ngay 12 đen 13 thang Gieng am lich hang nam, ton vinh hai vi thanh hoang la Thieu Hoa cong chua thoi Hai Ba Trung va Moc Trang đai vuong thoi nha Đinh co cong dep loan 12 su quan.
Ngoai ra con nhieu le hoi khac nhu: Hoi chua Tham (5/5 am lich - Xa Vo Lao, huyen Thanh Ba); Hoi đinh Ca o xa Vo Lao, huyen Thanh Ba suy ton: Than Nong, than Nui, than Nuoc; Le hoi Gia Thanh; Hoi Chu Hoa; Le Cau thang Gieng; Hoi đinh nghe to chuc tai xa Van Lang, huyen Ha Hoa, vao ngay chinh hoi mung 10 thang gieng hang nam; Hoi đen Nghe o xa Nang Yen, Thanh Ba vao ngay mung 7 thang gieng hang nam; Hoi Đam Đuong (Tet Doi) o Xa Thu Cuc, Tan Son vao ngay tet (mong 8 thang 1 am lich) hang nam,...


= Lang nghe truyen thong =
Xa Sai Nga huyen Cam Khe co nghe truyen thong la may non la. Đay la loai non lam tu la co. Truoc đay khi non la con thinh hanh tai lang nghe nay nha nao cung may non ban nhung hien nay khi cuoc song, nhu cau đa thay đoi, it nguoi con lam.
Huyen Lam Thao co lang nghe u am Son Vi, lang nghe chan nuoi ran Tu Xa.
Lang lam bun Hung Lo (xa Hung Lo - TP. Viet Tri) đa đuoc UBND tinh cong nhan la lang nghe truyen thong.
Xa Tung Khe huyen Cam Khe co nghe truyen thong la đan thung, nguoi dan trong xa đeu biet đan thung. Nhung đua tre hoc lop 1, lop 2 cung ngoi đan Thung giup gia đinh trong nhung khi o nha. Cu moi ngay mong 1, 6, 11, 16, 21, 26 am lich hang thang xa lai hoi hop cho mua ban trao đoi Thung dien ra vao 2 đen 5h30 sang mua he va tu 4h đen 6h30 vao mua đong.
Xa Lam Loi Huyen Ha Hoa co lang nghe lam banh cuon nong gia truyen, hien nay trong xa co khoang 300 cua hang kinh doanh o khap cac tinh phia Bac voi khoang 700 lao đong trong xa thu nhap trung binh khoang 10 trieu/nguoi/thang.
Lang ca chep đo thon Thuy Tram xa Tuy Loc. Cu moi nam vao dip Tet ong Tao, lang cung cap tren duoi 40 tan ca chep đo cho nhan dan khap ca nuoc. Đay đuoc vi nhu vua ca chep đo lon nhat mien Bac.


= Phong tuc =
Sau khi uong xong mot chen ruou hay mot coc bia nguoi dan Phu Tho noi rieng va mot so tinh mien tay bac noi chung (Vinh Phuc, Yen Bai, Lao Cai) thuong bat tay, the hien tinh cam va su tran trong voi nhau.


Giao duc = Cac truong đai hoc =
Truong Đai hoc Hung Vuong (Đ. Nguyen Tat Thanh - P. Nong Trang - TP. Viet Tri)
Truong Đai hoc Cong nghiep Viet Tri (Co so 1: QL 32C - X. Tien Kien - H. Lam Thao; Co so 2: P. Tien Son - P. Tien Cat - TP. Viet Tri)


= Cac truong cao đang =
Cao đang Cong nghiep Thuc pham (Đ. Nguyen Tat Thanh - Phuong Tan Dan - TP. Viet Tri)
Cao đang Duoc Fushico (Đ. Hung Vuong - Phuong Gia Cam - TP. Viet Tri)
Cao đang Nghe Phu Tho (Đ. Hung Vuong - Phuong Van Phu - TP. Viet Tri)
Cao đang nghe cong nghe Giay va co đien (Đ. Noi Thi - TT. Phong Chau - H. Phu Ninh)
Cao đang nghe Co đien Phu Tho (K. 5 - TT. Thanh Ba - H. Thanh Ba)
Cao đang nghe Nong nghiep va PTNT Phu Tho (TT. Thanh Ba - H. Thanh Ba)
Cao đang nghe Cong nghe va Nong lam Phu Tho (X. Ha Loc - TX. Phu Tho)
Cao đang Cong nghiep quoc phong (Co so 1: P. Thanh Vinh - TX. Phu Tho)
Cao đang Y te Phu Tho (P. Cao Bang - P. Truong Thinh - TX. Phu Tho)
Cao đang cong nghiep Hoa chat (QL 32C - TT. Hung Son - H. Lam Thao)


Am thuc Phu Tho co mot so san vat đia phuong kha đac biet:

Hoa qua: tai Đoan Hung co buoi Đoan Hung (xua con goi la buoi Phu Đoan voi cac giong buoi Bang Luan, buoi Poleno (lai My), buoi La Hoang, buoi Suu, buoi Chi Đam la ngon nhat, hau het đeu co tep nho, qua nho, vo heo mem, mong nuoc ngot va mat, la đac san buoi vung trung du Bac Bo. Tai Phuong Tien Cat - TP. Viet Tri co hong Hac (hay con goi la hong Hac Tri), la loai hong khong hat qua to, minh vuong, tron bang, cat min va an gion ngot, xua đuoc coi nhu san vat quy hiem, xep đung đau trong hang ngu hoa qua quy dung đe tien vua. Hien nay o Thanh pho Viet Tri chi con duy nhat mot cay hong Hac Tri co thu.
San vat trung du: vung đat rung co đoi che Phu Tho san sinh nhung đac san đia phuong bao gom che (che bup, la che tuoi va hat che nau nuoc che xanh). Qua co: dau co chiet xuat tu thit qua, rau gia u mam tu hat co. San: la san non muoi dua chua sau đo nau canh (voi tep song hoac voi ca nho).
Ca: voi song Hong, song Lo cung mot he thong nhieu suoi, am thuc Phu Tho co nhung loai ca nuoc ngot đac san, trong đo co nhung loai ca quy hiem nhu ca Anh Vu xua chi co o vung nga ba song Bach Hac, Viet Tri. Đay la loai ca song o đay song, an reu đa, suot mua xuan he an trong hang va chi sang mua thu đong moi ra ngoai, thoi phong kien thuong dung tien vua. Tren song Lo, song Thao con đanh bat đuoc nhieu ca lang, va tai Viet Tri, doc bo song co rat nhieu quan su dung loai ca da tron đanh bat tai cho nay đe lam cac mon an nhu cha ca, lau ca, ca hap, ca nuong. Tai vung song Thao huyen Thanh Ba co ca chay, mot loai ca co hai buong trung to va rat ngon.
Thit đong vat: cac mon thit cho Viet Tri va thit chua lam tu thit lon len men bang thinh gao tai huyen Thanh Son la nhung mon an đuoc biet đen khong chi trong tinh.
Rau: co the ke đen reu đa tai huyen Thanh Son lam tu cac loai reu vot duoi suoi, tam uop va nuong. Ben canh đo la rau sang, đac san cua Vuon quoc gia Xuan Son, huyen Tan Son.
Banh: am thuc Phu Tho co mon banh tai dan da nhung khong kem phan đac sac. Đay la loai banh co tu xa xua voi ten goi banh Hon. Banh tai co hinh thu giong cai tai, la thu banh bot gao te, nhan thit lon uop hanh, de lam, la mon an hoa quyen cua cac vi deo, gion, bui, ngot, beo ngay va thom. Banh tai co the an thay com te tren cac mam co cuoi, co tet, đem ban hoac lam qua bieu nhu mot loai đac san đia phuong.
Com: tai cac vung nui phia bac tinh thinh hanh mon com lam lam tu gao nep nuong, đac biet la mon xoi co la loai xoi đuoc đo tu gao nep tron voi thit qua co đa đuoc om chin.


= Danh sach am thuc =
Cac đac san, am thuc đia phuong o Phu Tho nhu: thit chua Thanh Son, nep ga gay My Lung, ca thinh Tu Đa, banh nang lang Dong, che lam đen Hung, rau don Xuan Son, cuon cao lang Soi, thit lon lung, rau san, mang sat Am Ha, banh khuc Viet Tri, thit nom nau nguoi Muong, hong Gia Thanh, mi gao Hung Lo, hat doi Xuan Son, banh tai hon Phu Tho, que Yen Lap, xoi co, tuong lang Bo, muc hoa chuoi Tan Son, che bup kho, che xanh, com nam la co Phu Ninh, khoai tang vang Tan Son, ca sinh Ngoi Lao, ruou hoang nguoi Dao Thanh Son, nhong tam la san Đong Luong, com lam nguoi Muong, co om, keo lac Viet Tri, buoi Đoan Hung, banh cu mai đen Hung, rau đang cay, tuong Duc My, rau đo nguoi Muong Thanh Son, banh cuon Lam Loi, nhong co, ca lang, ga chin cua Xuan Son, đu đu Tam Nong, thit cho Viet Tri, banh chung lang Xom, xoi ngu sac Tan Son, banh te mat Đao Xa, vit lam Xuan Son, bun tuoi xom Chua, banh san Phu Ninh, reu đa Tan Son, che san tuyet Xuan Son, tram om kho ca, banh trung kien nguoi Muong, xao chuoi Cao Xa, banh te Ha Thach.


Xem them Đen Hung
Đen Mau Au Co


Tham khao Lien ket ngoai Website chinh thuc
Trang web cua Tong cuc du lich Viet Nam gioi thieu ve tinh Phu Tho Luu tru ngay 27 thang 2 nam 2005 tai Wayback Machine
Bao Phu Tho đien tu Luu tru ngay 8 thang 4 nam 2007 tai Wayback Machine
Trang đien tu thong tin kinh te Tinh Phu Tho, Xuc tien đau tu, thuong mai
Gioi thieu tinh Phu Tho bang tieng Anh