Đong vat noi nhiet hay sinh vat noi nhiet (Endotherm, trong tieng Hy Lap thi tu Endo co nghia la "ben trong/noi sinh", tu therm la "nhiet đo") la thuat ngu sinh vat hoc dung đe chi cac sinh vat luon duy tri nhiet đo co the ma khong dua hoan toan vao moi truong xung quanh. Đay la mot sinh vat duy tri co the cua no o nhiet đo thuan loi ve mat trao đoi chat, chu yeu bang cach su dung nhiet đuoc giai phong boi cac chuc nang co the ben trong cua no thay vi phai hoan toan dua vao moi truong nhiet đo xung quanh.
Luong nhiet sinh ra ben trong nhu vay chu yeu la mot san pham ngau nhien cua qua trinh trao đoi chat thuong xuyen cua đong vat ngay trong noi tai co the cua chung, nhung trong đieu kien lanh qua muc hoac hoat đong thap, nhiet đo co the co the ap dung cac co che đac biet thich ung voi san xuat nhiet. Chi co cac loai chim va đong vat co vu la cac nhom đong vat noi nhiet pho bien. Theo cach goi thong thuong, cac đong vat noi nhiet đuoc đac trung la co "mau nong".


Co che Cac loai đong vat noi nhiet thuong san sinh nhiet dua vao qua trinh trao đoi chat, trong đieu kien moi truong khac nghiet, chung thuong ap dung cac co che đac biet đe ton tai. Đoi voi cac loai đong vat mau lanh co mot luong lon ty the so voi cac loai mau nong khac, cac ty the nay cho phep tang toc đo chuyen hoa chat beo va đuong. Theo đo, đe duy tri su song, chung can luong thuc an gap đoi so luong thuc an cua đong vat mau nong, đieu nay se giup qua trinh trao đoi chat dien ra đuoc tot hon.
Trong tu nhien, cac loai đong vat nhu ran, than lan se giam nhiet tam thoi xuong gan voi muc nhiet đo xung quanh đe tiet kiem nang luong. Ve sinh hoc, tinh trang nay gan giong nhu trang thai "hon me" hay ngu đong,con goi la lim đi, tuy nhien neu trong khoang thoi gian lau hon va theo chu ky se la qua trinh ngu đong. Cac loai đong vat nho nhu chim ruoi se giam đang ke thoi gian hoat đong hang ngay, duy tri nhiet đo co the. Con nguoi thuoc vao nhom đong vat hang nhiet nhung khi ngu chung ta giam kha nang trao đoi chat, nhiet đo co the se giam khoang 1 đo C. Trong co the nguoi thi nao tao ra khoang 16% tong luong nhiet va khoang 2/3 luong nhiet sinh ra trong qua trinh ho hap va trao đoi chat khac cua co quan noi tang.


Loi ich Uu điem chinh cua sinh vat noi nhiet so voi sinh vat ngoai nhiet (ectothermy) la kha nang giam su de bi ton thuong truoc nhung bien đong cua nhiet đo ben ngoai. Bat ke vi tri (va do đo nhiet đo ben ngoai), chung luon duy tri nhiet đo loi khong đoi đe hoat đong enzyme toi uu. Nhiet đo kiem soat nhiet đo co the bang cac co che can bang noi moi. O đong vat co vu, hai co che can bang noi moi rieng biet co lien quan đen đieu hoa nhiet đo, mot co che lam tang nhiet đo co the, trong khi co che kia lam giam no. Su hien dien cua hai co che rieng biet cung cap muc đo kiem soat rat cao. Đieu nay rat quan trong vi nhiet đo loi cua đong vat co vu co the đuoc kiem soat cang gan cang tot voi nhiet đo toi uu cho hoat đong cua enzyme.
Toc đo trao đoi chat tong the cua đong vat tang theo he so khoang hai cho moi nhiet đo tang 10 °C (18 °F), gioi han boi su can thiet phai tranh tang than nhiet. Ban than sinh vat noi nhiet khong cung cap toc đo di chuyen lon hon so voi cac loai mau lanh ngoai nhiet ectothermy. Đong vat nhiet đoi co the di chuyen nhanh nhu nhung đong vat mau nong co cung kich thuoc va khi o nhiet đo toi uu cua no, nhung thuong khong the duy tri su trao đoi chat cao hoat đong. Đong vat noi nhiet/gia nhiet co the hoat đong toi uu o nhieu thoi điem hon trong chu ky ngay đem o nhung noi co su thay đoi nhiet đo manh giua ngay va đem va trong nhieu nam hon o nhung noi co su chenh lech nhiet đo theo mua rat lon. Đieu nay đi kem voi nhu cau tieu ton nhieu nang luong hon đe duy tri nhiet đo ben trong khong đoi va nhu cau thuc pham lon hon.

Đong vat noi nhiet Endothermy co the rat quan trong trong qua trinh sinh san, vi du, trong viec mo rong pham vi nhiet ma mot loai co the sinh san, vi phoi thuong khong dung nap đuoc cac dao đong nhiet ma nguoi lon de dang chiu đung. Đong vat noi nhiet Endothermy cung co the cung cap mot su bao ve chong lai bi nhiem nam. Trong khi hang chuc ngan loai nam lay nhiem nam, con trung, chi co vai tram đong vat co vu va thuong chi nhung ca the co he thong mien dich bi ton thuong. Mot nghien cuu gan đay cho thay nam ve co ban đuoc trang bi kem đe phat trien manh o nhiet đo o đong vat co vu. Nhiet đo cao đuoc cung cap boi niem nhiet co the mang lai loi the tien hoa.
Đong vat ngoai nhiet se lam tang nhiet đo co the cua chung chu yeu thong qua cac nguon nhiet ben ngoai nhu nang luong anh sang mat troi, do đo chung cung phu thuoc vao cac đieu kien moi truong xay ra đe đat đuoc nhiet đo co the hoat đong, vi du ca sau se hoat bat hon khi troi am dan. Đong vat noi nhiet chu yeu su dung san xuat nhiet ben trong thong qua cac co quan va mo hoat đong trao đoi chat (gan, than, tim, nao, co) hoac cac mo san sinh nhiet chuyen dung nhu mo mo (BAT). Do đo, noi chung, nhiet đo do đo co toc đo trao đoi chat cao hon so voi sinh nhiet o mot khoi luong co the nhat đinh. Ket qua la chung cung se can ty le hap thu thuc an cao hon, đieu nay co the han che su phong phu cua cac loai đong vat noi nhiet hon nhieu so voi ngoai nhiet.
Boi vi nhiet đong vat ngoai nhiet phu thuoc vao đieu kien moi truong đe đieu chinh nhiet đo co the, chung thuong cham chap hon vao ban đem va vao buoi sang khi chung xuat hien tu noi tru an đe suoi am duoi anh sang mat troi đau tien. Do đo, hoat đong tim kiem thuc an đuoc gioi han trong thoi gian ban ngay (sinh vat ban ngay) trong hau het cac đong vat co xuong song. Chang han nhu than lan, chi co mot vai loai đuoc biet la song ve đem (vi du nhu nhieu con tac ke) va chung chu yeu su dung cac chien luoc san moi mai phuc co the khong can nhiet đo co the cao nhu nhung gi can thiet đe tim kiem hoat đong. Do đo, cac loai đong vat co xuong song noi nhiet it phu thuoc vao đieu kien moi truong va đa phat trien tinh bien đoi cao (ca ben trong va giua cac loai) trong thoi quen hoat đong ban ngay cua chung.
Nguoi ta cho rang su tien hoa cua đong vat noi nhiet la rat quan trong trong su phat trien cua su đa dang cac loai đong vat co vu trong thoi ky Mesozoi. Kha nang noi nhiet đa cho cac đong vat co vu tien su kha nang hoat đong vao ban đem trong khi van duy tri kich thuoc co the nho. Su thich nghi trong chung so anh sang va mat kha nang chong tia cuc tim đac trung cho đong vat co vu hien đai đuoc hieu la su thich nghi voi loi song ve ban đem, cho thay nhom đa trai qua mot nut that co chai tien hoa. Đieu nay co the tranh đuoc ap luc cua đong vat an thit tu cac loai bo sat va khung long, mac du mot so loai khung long an thit, co kha nang chiu nhiet nhu nhau, co the đa đieu chinh loi song ve đem đe tranh lam con moi cho nhung đong vat co vu.


Tham khao Refinetti, Roberto (2010). "The circadian rhythm of body temperature". Frontiers in Bioscience. 15: 564–594. doi:10.2741/3634.
Thomas, D.B.; Fordyce, R.E. (2008). "The heterothermic loophole exploited by penguins". Australian Journal of Zoology. 55 (5): 317–321. doi:10.1071/ZO07053.
Thomas, D.B., D.T. Ksepka and R.E. Fordyce. 2010. Penguin heat-retention structures evolved in a greenhouse Earth. Biology Letters (published online before print ngay 22 thang 12 nam 2010, doi:10.1098/rsbl.2010.0993)
Campbell, N. A.; Reece, J. B.; et al. (2002). Biology (6th ed.). Benjamin/Cummings. p. 845.
Farmer, C. G. (2000-03-01). "Parental Care: The Key to Understanding Endothermy and Other Convergent Features in Birds and Mammals". The American Naturalist. 155 (3): 326–334. doi:10.1086/303323. ISSN 0003-0147. PMID 10718729.
Farmer, C. G. (2003-12-01). "Reproduction: The Adaptive Significance of Endothermy". The American Naturalist. 162 (6): 826–840. doi:10.1086/380922. ISSN 0003-0147. PMID 14737720.
Robert, Vincent A. and Casadevall, Arturo (2009). "Vertebrate Endothermy Restricts Most Fungi as Potential Pathogens". The Journal of Infectious Diseases. 200 (10): 1623–1626. doi:10.1086/644642. PMID 19827944.
Hut RA, Kronfeld-Schor N, van der Vinne V, De la Iglesia H (2012). In search of a temporal niche: environmental factors. Progress in Brain Research. 199. pp. 281–304. doi:10.1016/B978-0-444-59427-3.00017-4. ISBN 9780444594273. PMID 22877672.
Gerkema, Menno P.; Davies, Wayne I. L.; Foster, Russell G.; Menaker, Michael; Hut, Roelof A. (2013-08-22). "The nocturnal bottleneck and the evolution of activity patterns in mammals". Proc. R. Soc. B. 280 (1765): 20130508. doi:10.1098/rspb.2013.0508. PMC 3712437. PMID 23825205.
Davenport, J. (1992). Animal life at low temperature. London: Chapman & Hall.
Kammer, A. E.; Heinrich, B. (1974). "Metabolic rates related to muscle activity in bumblebees". Journal of Experimental Biology. 6 (1): 219–227.
Lighton, J. R. B.; Lovegrove, B. G. (1990). "A temperature-induced switch from diffusive to convective ventilation in the honeybee". Journal of Experimental Biology. 154 (1): 509–516.
Kovac, H.; Stabentheiner, A.; Hetz, S. K.; Petz, M.; Crailsheim, K. (2007). "Respiration of resting honeybees". Journal of Insect Physiology. 53 (12): 1250–1261. doi:10.1016/j.jinsphys.2007.06.019. PMC 3227735. PMID 17707395.
Southwick, E. E.; Heldmaier, G. (1987). "Temperature control in honey bee colonies". BioScience. 37 (6): 395–399. doi:10.2307/1310562. JSTOR 1310562.
Stahlschmidt, Z. R.; DeNardo, D. F. (2009). "Effect of nest temperature on egg-brooding dynamics in Children's pythons". Physiology & Behavior. 98 (3): 302–306. doi:10.1016/j.physbeh.2009.06.004. PMID 19538977.
Willmer, Pat; Stone, Graham; Johnston, Ian (2009). Environmental Physiology of Animals. Wiley. p. 190. ISBN 9781405107242.


Xem them Đong vat mau nong
Đong vat mau lanh
Đong vat bien nhiet