Đay la ten nguoi Thai Lan. Bhumibol la ten rieng; Adulyadej la ho.

Bhumibol Adulyadej hoac Phumiphon Adunyadet (Thai Lan), phien am tieng Viet la Bu-mi-bon A-đun-da-đet, chinh thuc đuoc goi la "Bhumibol Đai đe" (tieng Thai: ภมิพลอดลยเดช; IPA: pʰu:mipʰon adunjadeːd; 
) (5 thang 12 nam 1927 – 13 thang 10 nam 2017), con đuoc goi la Vua Rama IX, la quoc vuong Thai Lan tri vi tu ngay 9 thang 6 nam 1946 cho đen khi mat ngay 13 thang 10, nam 2017. Ong len ngoi sau khi anh trai minh (vua Rama VIII) chet do bi am sat.
Bhumibol Aduladej đuoc xem la mot trong so nhung vi quan vuong tri vi lau nhat the gioi va la vi vua tri vi lau nhat trong lich su Thai Lan. Trong suot trieu đai cua ong, Thai Lan đa trai qua 30 đoi thu tuong bat đau voi Pridi Banomyong va ket thuc voi Prayuth Chan-ocha.
Mac du Thai Lan theo the che quan chu đai nghi, vi quoc vuong nay đa vai lan can thiep vao chinh truong, gan đay nhat la trong cuoc khung hoang chinh tri nam 2005 – 2006. Bhumibol Adulyadej đuoc coi la co cong lon trong no luc kien tao tien trinh chuyen đoi dan chu o Thai Lan trong thap nien 1990, mac du trong giai đoan đau cua vuong trieu, ong đa ung ho cac chinh phu quan su, bao gom viec ngam ung ho vu Tham sat Đai hoc Thammasat.
Forbes uoc tinh tai san va cac khoan đau tu tai san cua Bhumibol, đuoc quan ly boi Crown Property Bureau (CPB), mot co quan đoc đao ma khong phai la cong ty tu nhan va cung khong phai la cong ty nha nuoc, tri gia 30 ty USD trong nam 2010, va ong la nguoi đung đau danh sach cua "hoang gia giau nhat the gioi" cua tap chi nay tu nam 2008 toi nam 2013. Trong thang 5 nam 2014, tai san cua Bhumibol lai mot lan nua đuoc liet ke tren tap chi nay voi 30 ty USD. Chinh thuc thi cac tai san cua CPB quan ly thuoc so huu cua vua Thai Lan đuong nhiem voi tu cach nhu mot to chuc, khong phai voi tu cach mot ca nhan Bhumibol Adulyadej. Ong su dung tai san to lon cua minh đe cung cap tai chinh cho nhieu đe an phat trien, đac biet la o nong thon.
Sau nam 2006, suc khoe cua Bhumibol bi suy giam va ong đa trai qua thoi gian dai tai Benh vien Siriraj. Ong đuoc nguoi dan Thai Lan het suc ton kinh. Đoi voi nhieu nguoi dan Thai, nha vua đuoc sung bai gan nhu mot than linh. Nguoi thua ke cua ong, Vajiralongkorn, khong đuoc long dan nhu cha minh, dan đen lo ngai rang che đo quan chu Thai Lan se bi mat uy tin va anh huong sau cai chet cua Bhumibol.


Thieu thoi Chao đoi ngay 5 thang 12 nam 1927 tai Benh vien Mount Auburn o Cambridge, tieu bang Massachusetts, Hoa Ky, Bhumibol la con trai ut cua Mahidol Adulyadej, Vuong tu xu Songkla (con trai cua Vua Chulalongkorn) va Mom Sangwal (sau nay la Somdej Phra Sri Nakarindhara Boromaratchachonnani). Giay khai sinh tai Hoa Ky cua ong chi ghi ten ong la "Baby Songkla", vi cha me phai tham khao y kien bac cua minh, vua Rama VII (Prajadhipok), sau đo la toc truong cua nha Chakri, đe xin mot cai ten tot lanh. Vua Rama VII chon cai ten Bhumibol Adulyadej, nghia la "suc manh cua đat, quyen luc khong the so sanh" (tu chu tieng Phan: भूमिबल अतुलयतेज, Bhumibala Atulyateja). Cha cua ong luc đo đang hoc chuong trinh y te cong cong tai Đai hoc Harvard, đo la ly do tai sao Bhumibol la vi vua Thai Lan duy nhat sinh tai My. Bhumibol co mot chi gai, cong chua Galyani Vadhana, va mot nguoi anh trai, Vuong tu Ananda Mahidol.
Khi moi sinh, ong mang ten Thai la Pra Worawongse Ther Phra Ong Chao Bhumibol Adulyadej (พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจาภมิพลอดลยเดช), cho thay ba me la thu dan. Neu ra đoi truoc đo vai nam, truoc khi chu cua cau, Vua Prajadhipok, thong qua đao luat cho phep con cua mot vuong tu va mot thuong dan đuoc goi la Phra Ong Chao (vuong than voi đia vi thap hon mot Chao Fa), cau đa phai nhan danh hieu Mom Chao (cap thap nhat trong vong cac vuong than Thai), giong anh chi cua cau.
Bhumibol đuoc đem ve Thai Lan nam 1928, sau khi Vuong tu Mahidol tot nghiep nganh Y tai Đai hoc Harvard. Sau khi hoan tat chuong trinh tieu hoc tai truong Mater Dei o Bangkok, nam 1933, cau đen Thuy Si đe theo hoc tai Ecole Nouvelle de la Suisse romande, o Chailly-sur-Lausanne, tot nghiep voi van bang baccalaureat de lettres (Tu tai van chuong Phap, tieng Latin va tieng Hi Lap). Bhumibol theo hoc tai Đai hoc Lausanne khi anh cua cau, Phra Ong Chao Ananda Mahidol, len ngai o Thai Lan. Nam 1935, Nha vua sac phong em trai va em gai minh tro thanh Chao Fa (cap cao nhat trong vong cac vuong tu va cong chua). Ho tro ve Thai Lan trong nam 1938, nhung roi tro lai Thuy Si đe tiep tuc hoc tap cho đen nam 1945.


Ke vi va hon nhan Bhumibol ke vi ngai vang sau khi anh cua ong, vua Ananda Mahidol, mat ngay 9 thang 6 nam 1946, trong mot su kien đuoc mieu ta la mot tai nan lien quan đen vu khi xay ra trong Hoang Cung o Bangkok. Noi đau buon sau sac khi mat nguoi anh ma Bhumibol luon nguong mo đuoc boc lo trong mot buc thu rieng, ... (Toi) khong ngung suy nghi ve anh ay, du chi trong phut choc. Toi luon nghi rang, trong suot cuoc đoi minh, se khong bao gio chia lia khoi anh. Nhung đinh menh that nghiet nga. (Toi) khong he nghi đen ngai bau, chi nghi rang minh la nguoi em be bong cua anh".
Vi chua hoan tat chuong trinh hoc, Nha vua va ba me quyet đinh Bhumibol phai tro lai Thuy Si. Suot trong thoi gian nay, chu cua cau, Rangsit vuong xu Chainat, đuoc chi đinh lam Nhiep chinh vuong. Đen Thuy Si, Bhumibol chuyen sang nghien cuu Luat va Khoa hoc Chinh tri, nhung mon hoc huu ich cho cau sau khi nhan lanh ngai bau. Trong khi song o Thuy Si, Bhumibol thuong xuyen đen Paris, o đo cau gap nguoi chau ho, Mom Rajawongse Sirkit Kitiakara, con gai cua anh ho ong la đai su Thai tai Phap. Cau tro nen khach quen trong ngoi nha cua ong đai su. Khi Bhumibol bi mat mot mat trong mot tai nan xe hoi o Lausanne, Mom Rajawongse Sirkit lai tro thanh khach quen cua cau. Co gai đen gap me cua Bhumibol va đuoc yeu cau đen hoc tai Lausanne khi nha vua to ra quan tam đen co va muon biet nhieu hon ve co. Bhumibol chon cho co Riante Rive, mot truong noi tru o Lausanne. Roi mot le đinh hon to chuc đon gian o Lausanne ngay 19 thang 7 nam 1949. Ho ket hon ngay 28 thang 4 nam 1950, chi vai tuan truoc le đang co.
Nha vua va vuong hau Sirikit co bon nguoi con:

Cong chua Ubol Ratana, sinh ngay 5 thang 4 nam 1951 o Lausanne, Thuy Si;
Thai tu Maha Vajiralongkorn, sinh ngay 28 thang 7 nam 1952;
Cong chua Maha Chakri Sirindhorn, sinh ngay 2 thang 4 nam 1955;
Cong chua Chulabhorn Walailak, sinh ngay 4 thang 7 nam 1957.
Mot trong nhung chau ngoai cua nha vua, con trai cua cong chua Ubol Ratana, Bhumi Jesen (Khun Poom), thiet mang trong Tham hoa Song than An Đo Duong nam 2004.


Le Đang co va cac danh hieu Bhumibol đang co ngay 5 thang 5 nam 1950 tai Hoang Cung o Bangkok. Ten nghi le cua nha vua, theo truyen thong co la::พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภมิพลอดลยเดช มหิตลาธิเบศรามาธิบดี จักรีนฤบดินทร์ สยามินทราธิราช บรมนาถบพิตร (Phrabat Somdej Phra Paramindra Maha Bhumibol Adulyadej Mahitaladhibet Ramadhibodi Chakrinarubodindara Sayamindaradhiraj Boromanatbophit )
Trong cung ngay, nha vua sac phong Vuong hau (Somdej Phra Boromarajini). Moi nam le đang quang cua nha vua vao ngay 5 thang 5 la quoc le.
Sau khi Vuong thai hau Savang Vadhana (สวางวัฒนา, Sawang Watthana Phra Phanvasa Areekajao) tu tran, nha vua song tu tri trong 15 ngay (22 thang 10 – 5 thang 11 nam 1956) theo tuc le. Trong thoi gian nay, Sirikit đuoc chi đinh lam nhiep chinh. Ve sau ba đuoc sac phong Vuong hau Nhiep chinh (Somdej Phra Boromarajininat).


Xung đot chinh tri trong thap nien 1970 Trong thoi gian đau tri vi, khi chinh quyen bi đat duoi quyen kiem soat cua nha đoc tai Plaek Pibulsonggram, Bhumibol khong co thuc quyen va chang lam gi khac hon la thu giu mot vai tro nghi le cho chinh phu quan su. Sau khi Plaek Pibulsonggram bi lat đo, trong thoi gian cam quyen cua chinh phu Sarit Dhanarajata, vuong trieu đuoc hoi sinh. Bhumibol tham du cac buoi le cong cong, du hanh đen cac đia phuong va bao tro nhieu đe an phat trien. Luc nay, nghi thuc phu phuc truoc nha vua khi đuoc tiep kien, von bi Vua Chulalongkorn (Rama V) cam truoc đo, đa đuoc phuc hoi cung voi su hoi sinh cua dong tu Thammayut Nikaya (mot dong tu thuoc Phat giao đuoc vuong that bao tro). Lan đau tien ke tu khi che đo quan chu chuyen che bi lat đo, mot buoi le ruoc Ngu thuyen vuong that tren song Chao Phraya đuoc to chuc, nguoi dan tu tap chao đon nha vua khi ong tren đuong đen dang phuc trang cho cac đen chua. Mot so nghi le tu trieu đai Chakri nhu le tich đien (tieng Thai: พิธีพืชมงคล) cung đuoc phuc hoi. Chinh su lien ket mat thiet voi quoc vuong đa giup mang đen cho Sarit va che đo quan su tinh hop phap. Sau khi Sarit qua đoi, chinh sach ung ho vuong that cua ong đuoc Thong che Thanom Kittikachorn tiep tuc duy tri va thuc hien sau rong.
Thang 10 nam 1973, sau nhung cuoc bieu tinh đong đao va sau cai chet cua nhieu nguoi bieu tinh ung ho dan chu do gioi sinh vien khoi xuong va lanh đao, nha vua Bhumibol lan đau tien khang đinh vai tro cua ong tren chinh truong Thai Lan bang cach cong khai bay to lap truong ung ho nhung no luc cham dut che đo quan su Thanom. Ong ra lenh mo cua Cung đien Chitralada đon tiep cac sinh vien bi gioi chuc truy đuoi, va tiep xuc voi nhung thu linh cua phong trao sinh vien đau tranh. Sau đo, nha vua bo nhiem Vien truong Đai hoc Thammasat, Sanya Dharmasakti, vao chuc vu thu tuong. Ke tiep la mot chuoi cac chinh phu dan su lanh đao đat nuoc cho đen nam 1976, Thanom tro ve nuoc sau mot thoi gian tu y song luu vong, kich hoat nhung xung đot moi. Nhung cuoc phan khang chong nha cuu đoc tai bat đau leo thang, len đen cao điem khi hai to nhat bao cho đang tai nhung hinh anh gia mao mieu ta sinh vien Đai hoc Thammasat treo co hinh nom thai tu Vajiralongkorn.
Đuoc Quoc vuong Bhumibol ngam phe chuan, xuong ngon vien tren đai phat thanh do quan đoi kiem soat cao buoc cac sinh vien khang nghi pham toi khi quan va huy đong luc luong dan quan cua quoc vuong, gom Do tham lang, Nawaphon, va Bo tot Đo đe "giet bon cong san". Đen chang vang ngay 5 thang 10, khoang 4.000 nguoi tu cac luc luong dan quan nay cung nhu nhan vien quan đoi va canh sat tap hop ben ngoai Đai hoc Thammasat noi cac sinh vien đa khang nghi nhieu tuan. Cac hanh đong nay chuan bi cho cuoc tham sat vao hom sau.
Đen binh minh ngay 6 thang 10 nam 1976, quan đoi va canh sat cung nhu ba luc luong dan quan chan loi ra khoi đai hoc va bat đau ban vao khuon vien, su dung sung truong M16, sung cac-bin, sung ngan, sung phong luu, va tham chi la sung khong giat co lon. Bi ngan roi khuon vien truong hay tham chi la đua nguoi bi thuong đen benh vien, cac sinh vien khan cau ngung ban, nhung cac cuoc tan cong van tiep tuc. Khi mot sinh vien ra đau hang, anh bi ban chet. Sau khi canh sat truong Bangkok ban lenh tu do khai hoa, ho na sung o at vao khuon vien, lanh đao la canh sat bien phong. Cac sinh vien lan duoi song Chao Phraya bi cac tau hai quan ban trong khi nhung nguoi khac đau hang nam xuong đat, bi đanh đap khien nhieu nguoi chet. Mot so nguoi bi treo len cay va bi đanh, nhung nguoi khac bi đot chay. Cac sinh vien nu bi canh sat va Bo tot Đo cuong hiep, co nguoi mat mang. Tham sat tiep tuc trong vai gio, va chi dung lai vao buoi trua do co mua. Theo chinh phu, co 46 nguoi chet do xung đot, cung 167 nguoi bi thuong va 3.000 nguoi bi bat giu. Nhieu nguoi con song tuyen bo rang tong so nguoi chet vuot qua 100. Đay chinh la cuoc Tham sat Đai hoc Thammasat.
Nhung roi loan bung phat sau đo đuoc su dung nhu mot cai co đe tien hanh cuoc đao chinh quan su dan đen su bo nhiem Tanin Kraivixien vao chuc vu thu tuong. Ong nay lai bi thay the boi Tuong Kriangsak Chomanan trong mot cuoc đao chinh quan su khac trong thang 10 nam 1977. Nam 1980, Kriangsak đuoc ke nhiem boi Tong Tu lenh Quan luc, Tuong Prem Tinsulanond, mot nguoi ung ho nha vua. Thang 4 nam 1981, mot nhom si quan quan đoi am muu đao chinh, nhung ke hoach cua ho bi sup đo mau chong khi Prem lan tranh đen Khorat, sau đo hoang gia cung đen lanh nan o Khorat. Vuong hau, qua song phat thanh, cong khai ung ho chinh phu Prem. Do lap truong cua hoang gia, nhieu đon vi quan đoi trung thanh voi quoc vuong quay tro lai chiem giu thu đo.


Khung hoang nam 1992 Trong nam 1992, Bhumibol thu giu mot vai tro quan trong trong tien trinh chuyen đoi đat nuoc Thai Lan sang nen dan chu. Cuoc đao chinh ngay 23 thang 2 nam 1991 lai đat Thai Lan duoi su cai tri cua mot che đo đoc tai quan su. Sau cuoc tong tuyen cu nam 1992, cac chinh đang chiem đa so moi Tuong Suchinda Kraprayoon, nguoi lanh đao cuoc chinh bien, lam thu tuong. Đong thai nay gay ra nhieu bat binh, tang cuong đo cac xung đot dan đen cac cuoc bieu tinh va gay ra nhieu thuong vong khi quan đoi đuoc goi đen đe tran ap cac cuoc tu tap. Tinh the tro nen đang quan ngai khi ca hai phia đeu khong co dau hieu nhuong bo khien tinh trang bao đong cang leo thang.
Quoc vuong cho đoi Suchinda va nha lanh đao phong trao ung ho dan chu, Thieu tuong Chamlong Srimuang, đen gap ong trong mot buoi hoi kien đuoc truyen hinh. Ngay luc cao điem cua cuoc khung hoang, hinh anh hai nhan vat chong đoi nhau cung phu phuc truoc nha vua (theo nghi thuc hoang gia) đa gay an tuong manh me tren toan dan toc, dan đen quyet đinh tu chuc cua Suchinda xay ra khong lau sau đo. Đo la mot trong vai lan hiem hoi nha vua can thiep truc tiep vao cac tranh chap chinh tri. Mot cuoc tong tuyen cu đuoc tien hanh, va tu đo nen dan chu đuoc phuc hoi.


Khung hoang nam 2005 – 2006 Nha vua cung bi loi cuon vao cuoc khung hoang chinh tri tai Thai Lan trong nam 2005-2006. Thang 4 nam 2005, Thu tuong Thaksin Shinawatra chu toa mot buoi le cong qua tai Chua Emerald Buddha, thanh đia cua Phat giao Thai Lan. To Phoochatkarn, mot nhat bao o Bangkok, cho rang Thaksin cuop quyen quoc vuong qua hanh đong chu toa buoi le. Chu bao Phoochatkan, Sondhi Limthongkul, đay manh viec su dung cac khau hieu nhu "Chung ta yeu Quoc vuong", "Chung ta chien đau cho Quoc vuong", "Tra quyen luc ve cho Nha Vua" nhu la mot cong cu trong cac cuoc bieu tinh chong Thaksin. Trong thuc te, Bhumibol đa chuan thuan cho Thaksin chu toa buoi le, song Sondhi cu tiep tuc su dung cac khau hieu ung ho hoang gia nham trong cac cuoc bieu tinh chong Thaksin cho đen khi Thaksin phai tuyen bo tu chuc, sau mot cuoc hoi kien voi Bhumibol.
Trong nhung tuan le truoc cuoc bau cu quoc hoi vao thang 4 nam 2006, lien minh chong Thaksin (bao gom Đang Dan chu, Lien minh Nhan dan vi Dan chu, va Hiep hoi Luat Thai Lan) thinh cau nha vua bo nhiem thu tuong va noi cac thay the nham giai quyet cuoc khung hoang, nhung yeu cau nay vap phai nhieu su chong đoi. Bhumibol, trong bai dien van đoc ngay 26 thang 4, tra loi rang "Thinh cau Quoc vuong bo nhiem thu tuong la khong dan chu. Ay la, toi xin loi, mot su lon xon. Đo la đieu khong hop ly".
Mot ngay sau khi tuyen bo chien thang trong cuoc bau cu quoc hoi, Thaksin đen gap rieng Quoc vuong Bhumibol. Chi vai gio sau đo, hinh anh cua Thaksin đay nuoc mat xuat hien tren truyen hinh toan quoc tuyen bo tu choi chuc vu thu tuong va se đi nghi xa lanh chinh truong.
Trong mot bai dien van hiem hoi đuoc truyen hinh đoc truoc cac tham phan cao cap, Bhumibol yeu cau nganh tu phap hanh đong đe giai quyet cuoc khung hoang chinh tri. Ngay 8 thang 5 nam 2006, Toa an Hien phap tuyen bo khong cong nhan ket qua cuoc bau cu thang 4 va ra lenh to chuc mot vong tuyen cu moi.


Quyen luc cua Quoc vuong Mac du Thai Lan đa chuyen đoi thanh cong đe tro thanh mot đat nuoc dan chu, Bhumibol van tiep tuc hanh xu quyen luc rong lon tren quoc gia nay, mot phan la do tinh cam nong nhiet nguoi dan danh cho nha vua, phan khac la do thieu mot đinh nghia ro rang trong Hien phap Thai Lan ve quyen luc danh cho quoc vuong. Tinh trang nay tro nen noi bat trong cuoc tranh luan xoay quanh viec bo nhiem chuc danh Tong Kiem toan. Thang 7 nam 2004, Toa an Hien phap ra phan quyet cho rang viec Uy ban Kiem toan Nha nuoc bo nhiem Jaruvan Maintaka vao chuc vu nay la vi hien, nhung Jaruvan tu choi chap nhan phan quyet neu khong co mot sac chi cua quoc vuong. Thang 2 nam 2006, Uy ban Kiem toan tai xac nhan su bo nhiem khi tim thay mot ban ghi nho tu Van phong Thu ky Quoc vuong cho thay su ung ho cua nha vua danh cho Jaruvan.

Đieu nay day len nhung tranh luan ve viec quyen luc cua nha vua la cao hon hien phap hay khong. Thuong nghi si Kaewsan Atibhodi, mot cuu thanh vien cua Uy ban Soan thao Hien phap, nhan xet rang theo đieu 7 cua Hien phap nam 1997: "bat cu đieu khoan nao cua hien phap, khi đuoc ap dung trong bat cu truong hop nao phai phu hop voi viec thuc thi hien phap trong the che dan chu voi Quoc vuong la Nguyen thu Quoc gia". Theo cach giai thich cua Kaewasan, đieu khoan nay danh cho nha vua quyen phu quyet khi Thuong vien bo nhiem Wisut Montriwat: "Bat cu đieu gi [Quoc vuong] xem la khong ich loi cho nhan dan va khong cong bang, Vuong thuong co quyen phu quyet".
Anh huong sau rong cua Bhumibol tren cong luan Thai đuoc the hien sau vu bao đong Phnom Penh nam 2003 o Campuchia, khi hang tram nguoi Thai, phan no do đai su quan Thai Lan o Phnom Penh bi đot, tu tap ben ngoai đai su quan Campuchia tai Bangkok, giat đo tuong va tim cach tran vao toa nha. Nhung khi Tong nha Canh sat Quoc gia, Sant Sarutanonda, cong bo cho đam đong biet rang ong vua nhan đuoc mot cuoc đien đam tu Arsa Sarasin, thu ky nha vua, chuyen loi cua nha vua keu goi binh tinh, tinh the kho khan đa đuoc giai quyet trong hoa binh.


Nhung đe an cua Hoang gia Bhumibol tham gia tich cuc vao đoi song kinh te va xa hoi cua đat nuoc, chu yeu la qua mot loat cac đe an phat trien kinh te ma ong đe xuat, to chuc va tai tro. Mat nam va tay cua Đien Chitralada, ham u, nha may va nong trang che bien chi la phan nho cua chuong trinh phat trien goi la "nhung đe an hoang gia", tu cac đe an nghien cuu (thuong la thuoc linh vuc nong nghiep), truong hoc xen ca, huan nghiep, bao ton nuoc đen cac du an phat trien đien đia (khong the liet ke het). Co hon 3.000 đe an khoi xuong boi quoc vuong va đuoc trien khai tren toan quoc, nham vao muc tieu cai thien đieu kien song cua dan ngheo o vung nong thon Thai Lan.
Hoat đong trong nhieu linh vuc tu gioi thieu giong cay trong đen bao ton nuoc, tu thoat nuoc vung đam lay đen bao ve rung, trong muc tieu phat trien ben vung, Du an Phat trien Hoang gia đuoc chia thanh tam the loai phu thuoc vao khu vuc kinh te ma no nham vao: nong nghiep, moi truong, y te, huan nghiep, tai nguyen nuoc, truyen thong, phuc loi xa hoi va nhung linh vuc khac.
Chung co the đuoc phan loai nhu sau:

Đe an đich than nha vua huong dan va thi nghiem, thuong dua vao nhung tu van cua cac chuyen gia va đuoc trien khai trong giai đoan đau boi ngan quy rieng cua nha vua. Mot khi đe an đat đuoc nhung ket qua kha quan, nha vua chuyen giao đe an cho chinh quyen đe phat trien xa hon.
Đe an cua Quoc vuong va Vuong hau, vi du nhu đe an vu mua thay the nham chan đung viec trong thuoc phien, pha rung va đot rung đe canh tac, van đuoc duy tri boi nguoi dan cac bo toc. Nha vua cung ung tu van va su tro giup đe nguoi dan trong cac loai cay an trai va hoa, đem lai loi tuc cao hon cung nhu cai thien đieu kien thoi tiet.
Đe an đuoc đieu hanh boi tu nhan nhung dua tren nhung chi dan cua nha vua, gom co Bach khoa Toan thu cho Đe an Thanh nien, Đe an Tu đien, va Đe an Phat trien Lang xa Hop tac Din Daeng.
Thang 5 nam 2006, Tong Thu ky Lien Hop Quoc, Kofi Annan, trao tang Huy chuong Thanh qua Tron đoi vi Phat trien Nhan loai đau tien cua Lien Hop Quoc cho nha vua.


Ky niem 60 nam tri vi Đai le mung 60 nam nam 2006 nha vua đang quang bao gom mot chuoi cac hoat đong le hoi ton vinh trieu đai Bhumibol nhu le ruoc thuyen hoang gia tren Song Chao Phraya, ban phao hoa, trien lam nghe thuat, hoa nhac va khieu vu. Vao dip nay Tong Thu ky Lien Hop Quoc trao tang Quoc vuong Huy chuong Thanh qua Tron đoi vi Phat trien Nhan loai. Le keo dai tu ngay 9 thang 6 đen 12-13 thang 6. Ngay 9 thang 6, nha vua va vuong hau xuat hien tren ban cong Đien Ananta Samakhom truoc hang tram ngan nguoi dan. Le ruoc thuyen hoang gia to chuc ngay 12 thang 6 nam 2006 voi su tham du cua quoc vuong va vuong hau cung khach moi hoang toc đen tu 25 quoc gia. Ngay 13 thang 6, mot quoc yen chieu đai khach hoang toc đuoc to chuc tai Đien Rama IX o Hoang Cung, tat ca kenh truyen hinh Thai Lan đeu tuong thuat su kien lich su nay


Đoi rieng Bhumibol la mot nhac cong va sang tac nhac jazz tai nang. Nha vua đuoc trao tang danh hieu thanh vien danh du Vien Am nhac va Nghe thuat Vienna vao luc 32 tuoi. Ong thuong trinh dien nhac jazz tren song phat thanh cua đai Or Sor, cung đa cong dien voi nhung huyen thoai nhac jazz nhu Benny Goodman, Jack Teagarden, Lionel Hampton va Maynard Ferguson. Cac ca khuc đuoc nha vua sang tac đuoc yeu thich tai cac cuoc tu hop cong cong va đuoc trinh dien trong cac buoi hoa nhac. Ban co the thuong thuc chung tai đay [1].
Ngoai ra, nha vua con la hoa si, nhiep anh gia, tac gia va dich gia. Tac pham Phra Mahachanok cua ong dua tren cau truyen co Jakata ve kinh Phat. Chuyen ke ve Thong Daeng la cau chuyen ve con cho Khun Thong Daeng. Ong la vi vua duy nhat co bang sang che nam 1993 cho mot cong trinh xu ly nuoc thai ten "Chai Pattana", va mot vai bang sang che khac cho quy trinh tao mua tu nam 1955: bang sang che tao mua "sandwich" nam 1999 va sau nay la bang sang che "supersandwich" nam 2004.


Tai san hoang gia Bhumibol la mot trong nhung nguoi giau nhat the gioi, nho đo nha vua co the tai tro nhieu du an. Tai san cua nha vua va hoang gia Thai đuoc quan ly boi Van phong Tai san Hoang gia (CPB).Tu khi thanh lap vao nam 1938 toi nay, CPB thay mat hoang gia Thai Lan quan ly khoi tai san va cac khoan đau tu co gia tri uoc tinh 30-60 ty USD mot cach "minh bach va cong khai đe giam sat". Tong Giam đoc CPB hien nay la Chirayu Issarangkul Na Ayuthaya. Qua CPB nha vua so huu nhieu loai tai san rai rac khap Thai Lan cung nhu co phan trong nhieu cong ty, ke ca Siam Cement (tap đoan cong nghiep lon nhat Thai Lan), va Ngan hang Thuong mai Siam (trong so nhung ngan hang lon nhat). Co khoang 36.000 tai san cac loai cua CPB đuoc cho thue muon. Cac tai san so huu boi CPB con co Khach san Bon mua, Cho đem Suan Lum va Central World Tower.
Cuc Tai san Hoang gia (CPB) hom 16/6 cho hay đa chuyen toan bo quyen so huu tai san hoang gia Thai Lan cho vua Maha Vajiralongkorn, đong nghia voi viec lan đau tien moi tai san hoang gia se phai đong thue, theo BBC.
"Nha vua yeu cau tra lai tai san vi cho rang cac tai san nay cung phai chiu 'nghia vu va thue nhu cua bat ky cong dan Thai Lan nao'", CPB thong bao.


Sach tieu su Nha bao My Paul Handley, 13 nam song o Thai Lan, nam 2005 viet quyen tieu su The King Never Smiles (Ong vua khong bao gio cuoi - ISBN 0-300-10682-3), đuoc xuat ban boi Nha xuat ban Đai hoc Yale vao thang 7 nam 2006. Thang 1 nam 2006, Bo Thong tin va Truyen thong Thai Lan ra lenh cam va phong toa trang web cua Nha xuat ban Đai hoc Yale. Trong mot thong bao đe ngay 19 thang 1 nam 2006, Tong Giam đoc Canh sat Quoc gia Kowit Wattana noi rang quyen sach co "noi dung anh huong đen an ninh quoc gia va đao đuc nhan dan".
Noi dung bi kiem duyet tren website cua Nha xuat ban Đai hoc Yale mieu ta cuon sach noi ve "cau chuyen bat ngo ve cuoc đoi (quoc vuong Bhmibol Adulyadej) va 60 nam tri vi – lam the nao ma mot cau be truong thanh o phuong Tay lai đuoc nguoi dan sung bai nhu mot vi Phat song, va lam the nao ma mot vi vua đuoc moi nguoi nhin xem la tot lanh cho đat nuoc va co vai tro phi chinh tri, trong thuc te, lai can thiep sau vao chinh truong, chuyen che, va ngay ca tan bao …. Trai voi hinh anh đuoc moi nguoi chap nhan ve mot quan vuong đuc đo va binh đang, Handley mieu ta cach thuyet phuc ve mot vuong trieu phan dan chu, hop tac voi nhung đong minh trong cac tap đoan kinh te va gioi quan phiet Thai nham bao ve mot trieu đai phong kien lau đoi chi thay đoi trong hinh thuc cai tri ma thoi. Tong bien tap Nha xuat ban Đai hoc Yale goi cuon sach la "mot quyen tieu su dan giai". Sau khi đuoc xuat ban, tinh xac thuc cua cuon sach se đuoc cong khai tham tra.
William Stevenson, nguoi đa co co hoi tiep xuc voi trieu đinh va hoang gia, viet cuon tieu su Revolution King (tieng Anh: Ong vua cach mang ISBN 1-84119-451-4) trong nam 2001. Mot bai viet đang tren tap chi Time noi rang y tuong cho cuon sach đuoc goi y boi Bhumibol. Theo mot so nguoi, cuon sach cho thay mot su hieu biet than can ve đoi tu cua nha vua. The nhung, cuon sach van bi cam tai Thai Lan va Van phong Hoang gia canh cao cac phuong tien truyen thong Thai khong nen nhac nho đen cuon sach, chi trich cuon sach la su dung tu lieu khong chinh xac, khong ton trong nha vua (nhac đen biet danh "Lek" goi trong nha cua Bhumibol), va đua ra gia thuyet gay nhieu tranh cai ve cai chet cua Quoc vuong Ananda. "Tu ban đau, nha vua đa noi la cuon sach se gay nguy hiem cho ong va cho toi", loi cua Stevenson.


Thua ke ngai vang Ngay 28 thang 12 nam 1972, con trai duy nhat cua Quoc vuong Bhumibol, Vuong tu Vajralongkorn, đuoc ban tuoc hieu "Somdej Phra Boroma Orasadhiraj Chao Fah Maha Vajiralongkorn Sayam Makutrajakuman" (Thai tu nuoc Xiem), va đuoc chon lam nguoi thua ke ngai vang chieu theo Luat Thua ke Hoang gia nam 1924.
Ngay 5 thang 12 nam 1977, Cong chua Siridhorn nhan lanh tuoc hieu "Sayam Boromrajakumari" (Cong chua nuoc Xiem). Tuoc hieu cua cong chua thuong đuoc dich sang Anh ngu la "Cong chua thua ke", mac du tuoc hieu chinh thuc cua co trong tieng Anh chi đon gian la "Cong chua". Ve sau, hien phap đuoc tu chinh đe cho phep Hoi đong Tu van chon mot cong chua thua ke ngai vang, song đieu khoan nay chi co the thuc thi trong truong hop khong co nguoi thua ke. Tu chinh an nay van đuoc duy tri trong Phan 23 cua "Hien phap Nhan dan" nam 1997 hien hanh. Nhu vay, Cong chua Siridhorn la nhan vat thu hai trong thu bac thua ke ngai vang.
Nhung ban hien phap gan đay đa sua đoi Luat Ke thua Hoang gia, danh đac quyen cho quoc vuong. Theo Gothom Arya, cuu uy vien hoi đong bau cu, đieu nay cho phep nha vua chon mot hoang tu hoac cong chua đe thua ke ngai vang.
Thu tuong Thai Lan thong bao cung ngay Thai tu Maha Vajiralongkorn se len ngoi sau khi cha ong, Quoc vuong Bhumibol Adulyadej, tu tran ngay 13/10/2016.


= Maha Vajiralongkorn =
Vajiralongkorn, hien 67 tuoi (2020), la mot si quan va phi cong quan đoi, co loi song hao nhoang, mot nguoi thich huong thu va tiec tung, nhieu khi gay tranh cai. Ong đuoc cho la song phan lon thoi gian o hai ngoai. Ong đa lay vo ba lan, lan thu hai va thu ba ket thuc mot cach đay be boi. Sau khi bo nguoi vo thu hai, ong đa cat het quan he voi vo cu va tu luon bon đua con ma ong co voi ba. Tong cong ong co bay nguoi con chinh thuc, va mot nguoi con trai sinh ra nam ngoai, con cua nguoi ban đoi hien thoi, mot cuu nu tiep vien Hang hang khong Thai. Mua he nam 2016, ong tau them mot biet thu o Tutzing nam o ho Starnberg, Oberbayern, Đuc, rong 1500 m2, trong mot manh đat 5600 m2. Sau khi nguoi cha cua ong, Bhumbibol Adulyadej bang ha, ong đuoc ke vi ngai vang.


Lam benh va qua đoi Ngay 31 thang 8 nam 2016, nha vua co trieu chung tim đap nhanh va đom đac. Ket qua thu mau va đom cho thay ong bi nhiem trung mau nghiem trong. Trong khi đo, ket qua X-quang cung cho thay ong co dich trong phoi. Đen ngay 2 thang 9 nam 2016, tinh hinh cua nha vua Thai Lan đa kha hon, cac trieu chung nhu huyet ap thap va sot đa thuyen giam.
Đen ngay 8 thang 10 nam 2016, nha vua đa đuoc loc mau khien ong bi tut huyet ap. Cac bac si đa cung cap thuoc va đat ong ven đe giup huyet ap cua ong tro lai binh thuong. Tuy nhien, suc khoe cua ong chua on đinh tro lai.
Vao 15 gio 52 phut ngay 13 thang 10 nam 2016, nha vua đa bang ha, huong tho 88 tuoi.
Ngay 14 thang 10 nam 2016, thu tuong Thai Lan Prayuth Chan-ocha noi se đe tang ong trong vong 1 nam. Moi hoat đong vui choi, giai tri se hoan toan "đong bang" trong vong 30 ngay ke tu khi ong qua đoi.


Danh hieu 5 thang 12 nam 1927 – 9 thang 7 nam 1935: Phra Worawong Thoe Phra Ong Chao Bhumibol Adulyadej (พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจาภมิพลอดลเดช, "Vuong tu Bhumibol Adulyadej")
10 thang 7 nam 1935 – 9 thang 6 nam 1946: Somdet Phra Chao Nong Ya Thoe Chaofa Bhumibol Adulyadej (สมเด็จพระเจานองยาเธอ เจาฟาภมิพลอดลยเดช, "Vuong đe Bhumibol Adulyadej")
9 thang 6 nam 1946 – 5 thang 5 nam 1950: Somdet Phra Chao Yu Hua Bhumibol Adulyadej (สมเด็จพระเจาอยหัวภมิพลอดลยเดช)
5 thang 5 nam 1950 – 13 thang 10 nam 2016: Phra Bat Somdet Phra Poraminthra Maha Bhumibol Adulyadej Mahitalathibet Ramathibodi Chakkrinaruebodin Sayamminthrathirat Borommanatbophit (พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภมิพลอดลยเดช มหิตลาธิเบศรามาธิบดี จักรีนฤบดินทร สยามมินทราธิราช บรมนาถบพิตร)
13 thang 10 nam 2016 – 5 thang 5 nam 2019 (thuy hieu): Phra Bat Somdet Phra Poraminthra Maha Bhumibol Adulyadej Borommanatbophit (พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภมิพลอดลยเดชฯ บรมนาถบพิตร)
5 thang 5 nam 2019 – nay (thuy hieu): Phra Bat Somdet Phra Boromchanakathibet Maha Bhumibol Adulyadej Maharaj Borommanatbophit (พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภมิพลอดลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร)


To tien Xem them Thai Lan
Thaksin Shinawatra


Tham khao Lien ket ngoai The Sixtieth Anniversary Celebrations of His Majesty's Accession to the Throne - official website for Diamond Jubilee
A Visionary Monarch - provides a lot of insights on his visions and contributions to the country.
Crown Property Bureau Luu tru ngay 19 thang 2 nam 2006 tai Wayback Machine (in Thai)
The Golden Jubilee Network - has many subjects on the King, including his projects, speeches, and his royal new year card.
Office of the Royal Development Projects Board Luu tru ngay 24 thang 4 nam 2006 tai Wayback Machine
Supreme Artist - see works of art created by the King.
The King's Birthplace
Palaces of the King - provides information of palaces in Thailand.
Thai monarchy Luu tru ngay 30 thang 8 nam 2006 tai Wayback Machine
Thailand's Guiding Light Luu tru ngay 17 thang 3 nam 2009 tai Wayback Machine
Thailand: How a 700-Year-Old System of Government Functions Luu tru ngay 4 thang 2 nam 2012 tai Wayback Machine - article by David Lamb (LA Times staff writer) on Bhumibol