Maria xu Modena (tieng Y: Maria di Modena hay Maria d'Este; tieng Anh: Mary of Modena; ten đay đu: Maria Beatrice Eleonora Anna Margherita Isabella d'Este; 5 thang 10 [lich cu: 25 thang 9] nam 1658 – 7 thang 5 [lich cu: 26 thang 4] nam 1718) la Vuong hau cua Anh, Scotland va Ireland voi tu cach la nguoi vo thu hai cua James II & VII (1633–1701). La mot nguoi Cong giao sung đao, Maria ket hon voi James luc đo goa vo, va la em trai cung nhu nguoi thua ke cua Charles II (1630–1685). Maria khong quan tam đen chinh tri va het long vi James va cac con, hai trong so ho song sot đen tuoi truong thanh, la nhung nguoi yeu sach ngai vang James Francis Edward va Louisa Maria Teresa.
Sinh ra la cong nu cua Cong quoc Modena o phia tay bac nuoc Y, Maria phan lon đuoc nho đen vi su ra đoi gay tranh cai cua James Francis Edward, nguoi con trai duy nhat con song cua ba. Su ra đoi cua James Francis Edward la mot yeu to gop phan vao Cach mang Vinh quang, cuoc cach mang đa phe truat James II & VII va thay the ong bang Mary II, mot nguoi theo đao Tin lanh va la con gai lon cua James II tu cuoc hon nhan đau tien voi Anne Hyde. Mary II va chong la Willem III xu Oranje se cung nhau tri vi ca ba vuong quoc.
Maria buoc phai luu vong o Phap, đuoc nhung nguoi theo phai Jacobite goi la "Vuong hau tren mat nuoc" (Queen over the Water). Maria song voi chong va cac con tai Chateau de Saint-Germain-en-Laye do Louis XIV cua Phap cung cap. Trong thoi gian la goa phu, Maria danh thoi gian voi cac nu tu tai Tu vien Chaillot, thuong xuyen toi tham vao mua he voi con gai la Louisa Maria Teresa. Nam 1701, khi James II qua đoi, James Francis Edward khi đo 13 tuoi tro thanh Vua theo nhung nguoi phai Jacobite. Vi con qua tre đe nam quyen cai tri danh nghia, Maria đa đai dien cho con trai cho đen khi James 16 tuoi. Khi James Francis Edward đuoc yeu cau roi khoi Phap nhu mot phan cua thoa thuan trong Hiep uoc Utrecht nam 1713, cham dut Chien tranh Ke vi Tay Ban Nha, Maria đa o lai mac du khong con nguoi than o đay, sau khi Louisa Maria Teresa qua đoi nam 1712 vi benh đau mua. Đuoc nhung nguoi Phap đuong thoi nho đen mot cach triu men, Maria qua đoi vi benh ung thu vu vao nam 1718.


Đau đoi (1658–1673) Maria Beatrice d'Este, nguoi con thu hai va lon tuoi nhat con song cua Alfonso IV, Cong tuoc xu Modena va vo la Laura Martinozzi, sinh ra vao ngay 5 thang 10 nam 1658 (lich moi) tai Modena, Cong quoc Modena, Y. Nguoi em trai duy nhat cua Maria la Francesco ke vi tuoc hieu Cong tuoc sau khi cha qua đoi vao nam 1662, nam Maria len bon tuoi. Me cua Maria va Francesco la Laura rat nghiem khac voi cac con, va đong vai tro nhiep chinh cua cong quoc cho đen khi Francesco đat đen tuoi truong thanh. Nen giao duc cua Maria rat tuyet voi, khi cong nu noi tieng Phap va tieng Y luu loat, co kien ​​thuc tot ve tieng Latin va sau đo la thanh thao tieng Anh.
Maria đuoc nhung nguoi đuong thoi mo ta la "cao va co voc dang đep", va đuoc Lord Peterborough tim kiem đe ket hon voi James, Cong tuoc xu York. Lord Peterborough la Groom of the Stole cua Cong tuoc xu York. La nguoi đa goa vo, James la em trai va la nguoi thua ke cua Charles II cua Anh. Cong tuoc phu nhan Laura ban đau khong tra loi thang loi đe nghi cua Peterborough, theo loi đai su Phap, ba hy vong co đuoc mot cuoc hon nhan "hoanh trang" hon voi Carlos II cua Tay Ban Nha, khi đo moi 11 tuoi. Du ly do ban đau khien Laura mien cuong la gi, cuoi cung Cong tuoc phu nhan cung chap nhan loi cau hon thay mat cho con gai. Hai nguoi ket hon thong qua uy quyen vao ngay 30 thang 9 nam 1673, khi đo Maria moi chi gan 15 tuoi va James 39 tuoi.
Modena nam trong pham vi anh huong cua Louis XIV cua Phap, nguoi đa ung ho viec ung cu Maria va chao đon ba nong nhiet tai Paris, noi Maria dung chan tren đuong đen Anh, va tang cho ba mot chiec tram cai tri gia 8.000 bang Anh. Su chao đon cua Maria tai Anh lai lanh nhat hon nhieu. Quoc hoi, von hoan toan gom nhung nguoi theo Tin lanh, đa phan ung khong tot truoc tin tuc ve mot cuoc hon nhan Cong giao La Ma, vi lo ngai đay la am muu cua "Giao hoang" chong lai đat nuoc. Cong chung Anh, chu yeu theo đao Tin lanh, đa goi Cong tuoc phu nhan xu York (ten goi ma Maria đuoc biet đen ve sau cho đen khi James len ngoi) la "con gai cua Giao hoang". Quoc hoi đe doa se huy bo cuoc hon nhan, dan đen viec Charles phai đinh chi quoc hoi cho đen ngay 7 thang 1 nam 1674 (lich cu), đe đam bao cuoc hon nhan đuoc ton trong va bao ve danh tieng cua Vuong toc Stuart.


Cong tuoc phu nhan xu York (1673–1685) = Gia đinh =

James, mot nguoi Cong giao La Ma, hon co dau cua minh 25 tuoi, co vet seo do benh đau mua va noi lap. Ong đa bi mat cai sang Cong giao vao khoang nam 1668. Maria lan đau thay James vao ngay 23 thang 11 nam 1673 (lich cu), vao ngay dien ra le cuoi thu hai cua ho. James rat hai long voi co dau cua minh, nhung Maria ban đau khong thich James va bat khoc moi lan nhin thay ong. Tuy nhien, Maria đa som co thien cam voi chong minh. Tu cuoc hon nhan đau tien voi Anne Hyde, mot thuong dan, nguoi đa qua đoi nam 1671, James co hai nguoi con gai la Quy co Mary va Quy co Anne. Ho đuoc James gioi thieu voi Maria bang cau noi, "Ta mang đen cho cac con mot nguoi ban moi". Trai nguoc voi Mary, Anne khong thich nguoi vo moi cua cha minh. Do đo, Maria choi đua voi Anne đe chiem đuoc tinh cam co con gai rieng cua chong.
Cong tuoc phu nhan xu York nhan đuoc 5.000 bang Anh tien chi tieu hang nam va nguoi hau rieng cua minh, do Carey Fraser, Ba tuoc phu nhan xu Peterborough đung đau. Noi đay thuong xuyen đuoc cac quy ba do James lua chon lui toi: Frances Stewart, Cong tuoc phu nhan xu Richmond va Anne Scott, Cong tuoc thu 1 xu Buccleuch. Mac du ghet co bac, nhung Maria van bi cac quy ba ep choi hau nhu moi ngay. Ho tin rang "neu ba kiem che thi co the se gay ra hau qua nghiem trong". Hau qua la Maria phai ganh chiu nhung khoan no nho tu co bac.
Đua con đau long cua Maria la Catherine Laura ra đoi vao ngay 10 thang 1 nam 1675 (lich cu), đuoc đat theo ten cua chi dau la Vuong hau Catarina, đanh dau su khoi đau cua mot loat nhung nguoi con chet yeu. Vao thoi điem nay, Cong tuoc phu nhan xu York co moi quan he rat tot voi Quy co Mary. Maria đa đen tham vuong nu an danh tai Den Haag va đua Quy co Anne đi cung, sau khi Mary ket hon voi Willem xu Oranje.


= Am muu Giao hoang va luu vong =

Thu ky Cong giao cua Maria la Edward Colman, vao nam 1678 đa bi vu cao tham gia vao mot am muu bia đat chong lai nha vua do Titus Oates thuc hien. Am muu nay, đuoc goi la Am muu Giao hoang, đa dan đen Phong trao Loai tru do Anthony Ashley Cooper, Ba tuoc thu 1 xu Shaftesbury dan đau. Nhung nguoi theo phe Loai tru tim cach ngan can Cong tuoc xu York theo Cong giao len ngoi. Danh tieng cua ho bi huy hoai, nha York mien cuong bi luu đay đen Bruxelles, lanh tho cua Carlos II cua Tay Ban Nha, be ngoai la đe tham Quy co Mary, vo cua Than vuong Willem III xu Oranje tu nam 1677. Cung voi co con gai chua đay ba tuoi Isabella va Quy co Anne, Maria vo cung buon ba truoc moi quan he ngoai luong cua James voi Catherine Sedley. Tinh than cua Maria đuoc vuc day trong choc lat khi me ba, luc đo đang song o Roma đen tham.

Tin tuc cho biet Vua Charles lam benh nang đa khien gia toc York phai voi va tro ve Anh. Ho lo so con trai ca ngoai gia thu cua nha vua la James Scott, Cong tuoc thu 1 xu Monmouth, chi huy luc luong vu trang cua Anh, co the cuop ngoi neu Charles qua đoi truoc khi ho tro ve. Moi nguy hiem con lon hon khi Monmouth nhan đuoc su ung ho cua phe Loai tru, nhung nguoi chiem đa so trong Ha Nghi vien Anh. Charles song sot, nhung cam thay nha York quay lai trieu đinh qua som nen đa gui James va Maria đen Edinburgh, noi ho o lai lien tuc trong ba nam tiep theo. Khi luu tru tai Cung đien Holyrood, nha York phai song ma khong co Quy co Anne va Isabella, nhung nguoi o lai Luan Đon theo lenh cua Charles. Gia toc York đuoc trieu hoi ve Luan Đon vao thang 2 nam 1680, roi lai quay tro lai Edinburgh vao mua thu nam đo, nhung lan nay ho co đuoc vi the danh gia hon khi James đuoc phong lam Uy vien cua Nha vua tai Scotland. Bi tach biet khoi Isabella mot lan nua, Maria chim vao noi buon, va cang tram trong hon khi du luat Loai tru đuoc thong qua tai Ha vien. Isabella, cho đen luc nay la nguoi con duy nhat cua Maria song sot qua thoi tho au, đa qua đoi vao thang 2 nam 1681. Cai chet cua Isabella khien Maria roi vao con cuong tin ton giao, khien bac si cua ba lo lang. Cung luc tin tuc ve cai chet cua Isabella truyen đen Holyrood, me cua Maria cung bi buoc toi oan la treo giai thuong 10.000 bang Anh đe giet nha vua. Nguoi to cao, mot nguoi viet pamfole, đa bi xu tu theo lenh cua Nha vua.
Su phan ung cua phe Loai tru sau Am muu Giao hoang đa lang xuong vao thang 5 nam 1682. Quoc hoi do nhung nguoi theo phe Loai tru thong tri bi đinh chi tu thang 3 nam 1681 va khong bao gio hop lai duoi thoi Charles II. Do đo, Cong tuoc va Cong tuoc phu nhan tro ve Anh, va Maria sinh mot them con gai ten la Charlotte Mary vao thang 8 nam 1682. Tuy nhien, cai chet cua Charlotte Mary vao ba tuan sau đo, theo đai su Phap, đa cuop đi cua James "niem hy vong rang bat ky đua con nao cua ngai co the song sot" - tat ca cac nguoi con trai cua James voi nguoi vo đau tien đeu qua đoi khi con nho. Noi buon cua James đa tan bien khi ong lay lai đuoc danh tieng sau khi mot am muu giet chinh ong va Charles bi phat hien. Muc tieu cua am muu nay, đuoc biet đen voi ten goi Am muu Nha Rye, la đua Monmouth len tro thanh Bao ho cong. Su hoi sinh cua James manh me đen noi vao nam 1684, ong đuoc tai gia nhap Vien co mat sau muoi mot nam vang bong.


Vuong hau (1685–1688) Bat chap moi su soi noi ve Chu nghia Loai tru, James đa de dang len ngoi thay Charles sau cai chet cua anh trai, xay ra vao ngay 6 thang 2 nam 1685 (lich cu), co the do nguy co rang su kien noi tren se co the gay ra mot cuoc noi chien khac. Maria thuc long thuong tiec Charles, va sau nay nho lai rang "Ngai ay luon tu te voi ta." Le đang quang tri gia 119.000 bang Anh cua Maria va James, dien ra vao ngay 23 thang 4 (lich cu), la ngay Le Thanh George đa đuoc len ke hoach ti mi. Maria đa tao ra mot tien le, vi le đang quang đay đu cua ca hai vo chong chua tung dien ra, ke tu le đang quang cua Vua Henry VIII va Vuong hau Catalina.

Suc khoe cua Vuong hau Maria van chua hoi phuc sau cai chet cua con gai Isabella. Thuc te, suc khoe cua Maria te đen muc su than Toscana đa bao cao voi Firenze rang "du luan chung [cho nguoi ke vi Maria] huong đen Cong nu, con gai cua Ngai Đien ha". Nuoc Phap cung chuan bi cho su ra đi sap xay ra cua Maria bang cach đe cu con gai cua Cong tuoc xu Enghien lam ung cu vien cho nguoi vo moi cua James. Sau đo, Maria co gang ep buoc em trai la Cong tuoc xu Modena ket hon voi Anna Maria Luisa de' Medici.
Vao thang 2 nam 1687, Maria, luc đo tuc gian vi moi quan he cua James voi Catherine Sedley, đa chuyen đen noi o moi tai Whitehall, noi đa co mot nha nguyen Cong giao ke tu thang 12 nam 1686. Can ho cua Maria đuoc thiet ke boi Christopher Wren voi chi phi 13.000 bang Anh. Vi viec cai tao cung đien van chua hoan thanh, nen James đa tiep cac đai su tai phong cua Maria, khien ba rat phien long. Nam thang sau, ngay sau khi cuoc đam phan ket hon voi Toscana that bai, me cua Vuong hau la Cong tuoc phu nhan Laura qua đoi. Vi vay, toan the trieu đinh Anh đeu đe tang. Cong tuoc phu nhan Laura đe lai cho Maria "mot khoan tien mat đang ke" va mot so đo trang suc. Willem III xu Oranje, chau trai va con re cua James, cam nhan đuoc su bat man cua nguoi dan đoi voi chinh phu cua James, nen đa loi dung cai chet cua me Maria lam co đe cu anh ho la Ba tuoc xu Zuylestein đen Anh, be ngoai la đe chia buon voi Vuong hau, nhung thuc chat la đe lam gian điep.

Sau khi đen tham Bath voi hy vong nuoc o đay se ho tro viec thu thai, Maria đa mang thai vao cuoi nam 1687. Khi thong tin ve viec mang thai đuoc cong khai ngay truoc le Giang sinh, nguoi Cong giao đa rat vui mung. Trong khi đo, nhung nguoi theo Tin lanh, nhung nguoi đa chap nhan chinh quyen Cong giao cua James vi khong co nguoi thua ke theo Cong giao, đa to ra lo ngai. Su vo mong cua phe Tin Lanh len đen đinh điem sau khi biet đuoc đua be la con trai, va nhieu nguoi Tin Lanh tin rang đua tre la gia mao; neu khong, trieu đai Cong giao cua James II se đuoc duy tri. Y kien ​​pho bien cho rang đua tre, đuoc đat ten la James Francis Edward, đa đuoc len đua vao phong sinh đe thay the cho đua con thuc su nhung đa chet luu cua Vuong hau. Tin đon nay đuoc nhieu nguoi theo Tin Lanh chap nhan la su that, cho du van co nhieu nguoi chung kien ​​su ra đoi cua vuong tu. Phan lon do su quan ly yeu kem cua James, nhung tin đon nay co mot so ly do nhu vi thanh kien ​​ca nhan, James đa loai nhieu nguoi khoi buoi le ma loi khai cua ho han phai đuoc coi la hop le. Hau het cac nhan chung đeu theo Cong giao hoac la nguoi ngoai quoc, va mot so nguoi, chang han nhu con gai James la Anne va cac giao si Tin lanh, hoac ho hang ben ngoai cua cac con gai ong, nhung nguoi se bi vuong tu moi chao đoi loai khoi quyen ke vi truc tiep, đa khong co mat.
Anne va chi gai Mary van nghi ngo rang cha cua ho đa đua mot đua tre bi đanh trao vao đat nuoc. Ba tuoc xu Zuylestein, tro ve Ha Lan ngay sau khi James Francis Edward sinh ra, đa đong y voi nhung phat hien cua Anne.
Đuoc đua ra boi bay nha quy toc hang đau cua đang Whig, loi moi Willem xam luoc nuoc Anh bao hieu su khoi đau cua mot cuoc cach mang len đen đinh điem voi viec phe truat James. Loi moi đam bao voi Willem rang "muoi chin trong hai muoi nguoi dan tren khap vuong quoc" mong muon đuoc can thiep. Cuoc cach mang, đuoc goi la Cach mang Vinh quang, đa tuoc đi quyen ke vi ngai vang nuoc Anh cua James Francis Edward, voi ly do vuong tu khong đuoc coi la con trai thuc su cua nha vua, va sau đo la vi vuong tu theo Cong giao. Khi nuoc Anh nam trong tay đoi quan 15.000 nguoi cua Willem xu Oranje, James va Maria quyet đinh luu vong sang Phap. Vao ngay 9 thang 12 nam 1688, Maria roi London, cai trang cung voi Than vuong xu Wales con nho va đi cung Victoria Davia-Montecuculi, theo su sap xep cua Antoine Nompar de Caumont. Sau khi đen Phap qua Calais, James gia nhap cung Maria vai tuan sau đo. Ho o lai đay voi su ho tro cua em ho James la Louis XIV cua Phap, nguoi ung ho phai Jacobite.


Vuong hau tren mat nuoc (1688–1701) = Su tiep đon tai trieu đinh Louis XIV =

James chinh thuc bi phe truat vao ngay 11 thang 12 nam 1688 (lich cu) tai Anh va vao ngay 11 thang 5 nam 1689 (lich cu) tai Scotland, va con gai cua James la Mary cung chong la Willem đuoc phong lam đong quoc vuong, lay ten hieu la Mary II va William III. Tuy nhien James, đuoc Louis XIV hau thuan, van tu coi minh la vua theo quyen luc than thanh va cho rang viec phe truat mot quoc vuong khong nam trong tham quyen cua quoc hoi. Louis đa trao cho vo chong James va Maria quyen su dung Chateau de Saint-Germain-en-Laye, noi ho lap nen mot trieu đinh luu vong.
Maria nhanh chong tro thanh nhan vat đuoc yeu thich tai trieu đinh Louis XIV o Versailles, noi ba đuoc nguoi viet nhat ky Madame de Sevigne ca ngoi vi "phong thai tao nha va tri thong minh nhanh nhay". Tuy nhien, nhung van đe ve thu tu uu tien đa lam hong moi quan he cua Maria voi con dau cua Louis la Maria Anna Victoria xu Bayern. Vi Maria đuoc huong cac đac quyen va cap bac cua mot vuong hau nen Maria Anna bi coi nhe hon. Vi vay, Maria Anna đa tu choi gap Maria vi nghi thuc xa giao la mot van đe nhay cam tai Versailles. Mac du vay, Louis va nguoi vo bi mat la Madame de Maintenon đa tro thanh ban than cua Maria. Vi khong co vuong hau tai trieu đinh Phap, cung khong co dauphine (tru phi) sau cai chet cua Maria Anna vao nam 1690, nen Maria đuoc uu tien hon tat ca cac thanh vien nu trong trieu đinh va vuong that Phap, cung nhu con gai Maria voi tu cach la vuong nu hoang gia cho đen khi dauphine Phap tiep theo xuat hien vao nam 1711. James phan lon bi loai khoi cuoc song trieu đinh Phap. Nhung nguoi cung thoi thay James nham chan, va cac can than Phap thuong noi đua rang "khi noi chuyen voi ngai ay, nguoi ta hieu tai sao ngai lai o đay". Maria sinh con gai ut Louise Mary vao nam 1692.
Ban đau đuoc nguoi Cong giao Ireland ung ho trong no luc gianh lai ngai vang, James đa phat đong mot cuoc vien chinh toi Ireland vao thang 3 nam 1689, nhung đa tu bo sau that bai tai Tran song Boyne nam 1690. Trong chien dich cua James, Maria đa ung ho su nghiep cua chong tren khap quan đao Anh bang viec gui ba tau tiep te cua Phap đen Vinh Bantry va 2.000 bang Anh cho quan noi loan Jacobite tai Dundee, va đa tai tro bang cach ban đi đo trang suc cua minh. Trieu đinh luu vong Stuart van gap nhieu kho khan ve tien bac, mac du vua Louis XIV đa cap cho mot khoan tien luong huu đang ke la 50.000 livre. Maria co gang het suc đe giup đo nhung nguoi theo James đang song trong canh ngheo đoi, va khuyen khich cac con minh danh mot phan tien tieu vat cho nhung nguoi ti nan Jacobite.


= Ke thua gia toc Este =
Su that bai cua cuoc xam luoc Ireland cua James nam 1691 đa lam Maria buon ba. Tinh than cua Maria lai tro nen phan chan hon khi nghe tin ve cuoc hon nhan cua em trai la Cong tuoc xu Modena voi Margherita Maria Farnese cua Parma. Vao nam 1695, khi em trai cua Maria qua đoi, gia toc Este chi con lai mot nguoi đung đau, chu cua Maria la Hong y-Cong tuoc Rinaldo. Vuong hau Maria, lo lang cho tuong lai cua trieu đai, đa thuc giuc Rinaldo tu chuc Hong y, "vi loi ich cua nguoi dan va vi su ton tai cua gia toc Este". Nguoi vo cua Rinaldo la Charlotte Felicitas xu Braunschweig-Luneburg, theo Maria, "la nguoi co tinh cach de chiu, phu hop nhat [voi Cong tuoc]".
Tuy nhien, mot van đe gay tranh cai đa nay sinh lien quan đen quyen thua ke va cua hoi mon cua Vuong hau. Cong tuoc Rinaldo tu choi trao quyen thua ke, va đe lai so tien hoi mon chua tra la 15.000 bang Anh. Nam nam sau, vao nam 1700, Rinaldo cuoi cung cung đa tra so tien hoi mon cho Maria. Tuy nhien, quyen thua ke cua ba van bi tich thu, va moi quan he cua Maria voi Modena lai tro nen toi te hon khi Rinaldo lien minh voi Hoang đe La Ma Than thanh Leopold I, ke thu cua Louis XIV.


Nhiep chinh (1701–1704) Vao thang 3 nam 1701, James bi đot quy khi đang du thanh le tai Lau đai Saint-Germain-en-Laye, khien ong bi liet mot phan co the. Fagon, bac si rieng cua Louis XIV, đa khuyen dung nuoc tai Bourbon-l'Archambault đe chua benh liet cua James. Tuy nhien, nuoc khong co tac dung nhieu va James qua đoi vi con đong kinh vao ngay 16 thang 9 nam 1701. Louis, vi pham Hiep uoc Ryswick va choc tuc William, đa tuyen bo James Francis Edward la Vua cua Anh, Ireland va Scotland voi tuoc hieu la James III va VIII. Maria đong vai tro nhiep chinh tren danh nghia cho nguoi con trai con nho cua minh, va cung chu tri hoi đong nhiep chinh cua con trai, mac du khong quan tam đen chinh tri. Truoc khi qua đoi, James II đa bay to mong muon rang quyen nhiep chinh cua Maria se khong keo dai qua sinh nhat lan thu 18 cua James Francis Edward.
Đe tang trong suot quang đoi con lai, hanh đong đau tien cua Maria voi tu cach la nhiep chinh la pho bien ban tuyen ngon, neu ro nhung yeu sach cua James Francis Edward, nhung phan lon bi bo qua o Anh. Tuy nhien, tai Scotland, cac Lanh chua lien minh đa cu Lanh chua Belhaven đen Saint-Germain đe thuyet phuc Vuong hau giao cho ho quyen giam ho James Francis Edward va chap thuan cho vuong tu cai đao sang Tin lanh. Belhaven cho biet viec cai đao se giup James Francis Edward co the len ngoi vua Anh sau khi William qua đoi. Maria khong bi thuyet phuc boi lap luan cua Belhaven, vi vay ho đa đi đen mot thoa hiep: James Francis Edward, neu tro thanh vua, se han che so luong linh muc Cong giao o Anh va hua se khong can thiep vao Giao hoi Anh. Đoi lai, cac Lanh chua lien minh se lam moi cach co the đe ngan chan viec ke vi cua gia toc Hannover tai quoc hoi Scotland. Vao thang 3 nam 1702, khi William qua đoi, Lanh chua Lovat tuyen bo ung ho James Francis Edward tai Inverness. Ngay sau đo, Lovat đa đen trieu đinh luu vong o Saint-Germain va cau xin Maria cho phep con trai đen Scotland. Lovat co y đinh chieu mo mot đoi quan gom 15.000 binh linh o Scotland đe gianh ngai vang cho James Francis Edward. Tuy nhien, Maria tu choi giao con trai va cuoc noi loan đa that bai. Quyen nhiep chinh cua Maria cham dut khi James Francis Edward đat đen tuoi 16.


Cuoi đoi Tu khi con tre, Maria đa mong muon tro thanh mot nu tu, va ba đa tim noi an nau đe tranh khoi nhung cang thang cua cuoc song luu vong tai Tu vien Tham vieng, Chaillot, gan Paris, noi Maria ket ban voi nguoi tinh cu đang hoi cai cua Louis XIV la Louise de La Valliere. O đay, Maria thuong o lai voi con gai trong thoi gian dai vao hau nhu moi mua he. Cung tai đay, vao nam 1711, Maria phat hien ra rang, theo Hiep uoc Utrecht đang o trong giai đoan hinh thanh, James Francis Edward se mat đi su cong nhan ro rang cua Louis va buoc phai roi khoi nuoc Phap. Nam sau đo, khi James Francis Edward bi truc xuat va Louise Mary qua đoi vi benh đau mua, Maria đa rat buon ba. Theo nguoi ban than cua Maria la Madame de Maintenon, Maria la "hinh mau cua su hoang tan". Khong con gia đinh ben canh, Maria song nhung ngay con lai tai Chaillot va Saint-Germain trong canh ngheo đoi, khong the tu minh đi lai vi tat ca đan ngua đa chet, va ba khong đu kha nang đe mua ngua thay the.
Sau khi qua đoi vi benh ung thu vao ngay 7 thang 5 nam 1718, Maria đuoc nhung nguoi Phap đuong thoi nho đen voi tinh cam triu men, ba trong so ho la Elisabeth Charlotte cua Pfalz, Cong tuoc xu Saint-Simon va Hau tuoc xu Dangeau coi Maria nhu mot "vi thanh". Thi hai cua Maria đuoc chon cat tai Chaillot cung voi nhung nu tu ma ba đa ket ban.


Con cai To tien Ghi chu Tham khao Lien ket ngoai Maria xu Modena tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Chan dung cua Maria xu Modena tai Phong Trung bay Chan dung Quoc gia, Luan Đon