Xuat gia (tieng Phan: Pravrajya, tieng Pali: pabbajja) la thuat ngu Phat giao chi hanh đong tu bo đoi song the tuc đe song đoi song cua mot tu si. Thuat ngu nay nghia đen la "ra đi khoi nha", ham y roi bo đoi song gia đinh đe tro thanh nguoi song đoi khong gia đinh.


Lich su Tu thoi An Đo co đai, xuat gia khong phai khai niem đoc quyen cua Phat giao. Truoc khi Phat xuat hien, đa co nhung đao si Ba-la-mon tu theo hanh xuat gia tuong tu. Tuy nhien, khi xuat gia, Thai tu Tat Đat Đa đa co su thay đoi mang cho đoi song nguoi xuat gia theo đao Phat mot y nghia đay đu va thuc tien hon. khi xuat gia đa khong khong đon thuan la thay đoi hinh thuc song ma con la su chuyen đoi tam thuc huong đen giai thoat. Nguoi xuat gia tu bo cac rang buoc the tuc, song đoi pham hanh, khong mang danh loi hay duc lac, chi mong cau giai thoat.


Le nghi xuat gia Nghi le pravrajya (xuat gia) co nguon goc tu cac van ban Phat giao co nhu Luat Tang karmavacana, bao gom cac buoc tu viec thinh cau đuoc gia nhap tang đoan đen viec nhan y ao va tho gioi
Nghi le co ban bao gom xin phep hoi đong tang đoan, cao toc, nhan y ao sa-di, tho Tam Quy va Thap Gioi. Tuy nhien chi tiet nghi le co the khac nhau tuy truyen thong va quoc gia
Xuat gia cung đuoc phan biet thanh hai muc đo dua vao thoi gian:

Xuat gia vinh vien: Nguoi quyet đinh danh tron đoi minh cho viec tu tap.
Xuat gia tam thoi hay xuat gia gieo duyen: Rat pho bien tai nhieu quoc gia Nam tong nhu Myanmar, Thai Lan, Cambodia, Lao noi nam gioi thuong trai qua thoi gian ngan lam tu si trong cuoc đoi minh. Đoi khi viec xuat gia tam thoi la vai lan trong đoi.
Cac hinh thuc xuat gia chinh co the tom tat nhu sau:

Luu y thong thuong cac hinh thuc xuat gia đeu co the co them su đieu chinh cua quoc gia so tai. Vi du, tai Viet Nam thi bat buoc xuat gia Ty-kheo phai co bang Trung hoc Pho thong.


= Nhung truong hop khong đuoc xuat gia =
Duoi đay la danh sach nhung truong hop khong đuoc phep tho gioi xuat gia theo quy đinh cua Luat tang truyen thong:

Ban-trach-ca (pandaka): nguoi co khiem khuyet ve gioi tinh hoac sinh ly theo đinh nghia truyen thong
Nguoi pham toi nghiem trong va toi pham
Nguoi mac no đang ke
No le hoac nguoi hau khong co su cho phep cua chu.
Quan chuc chinh phu hoac binh linh khong co su cho phep cua nha vua.
Tre vi thanh nien duoi 18 tuoi khong co su đong y cua cha me va nguoi duoi 15 tuoi.
Nguoi đa pham toi Ba-la-di (parajika - toi nang nhat trong gioi luat) đa bi tan xuat đuoi khoi tang đoan.
Nguoi mac benh truyen nhiem nghiem trong (đac biet la benh phong/hui trong cac van ban co).
Nguoi co khuyet tat the chat ngan can viec thuc hien cac nhiem vu tu vien.
Nguoi thieu chi hoac co di tat the chat nghiem trong.
Nguoi luong tinh (hermaphrodite - nguoi co đac điem cua ca hai gioi tinh).
Phi nhan - khong phai con nguoi (theo van ban truyen thong).
Nguoi pham toi 
ngu nghich: giet cha, giet me, giet A-la-han, lam chay mau Phat, chia re Tang đoan.
Nguoi đa tho gioi trong ton giao khac ma khong tu bo tu cach truoc đo
Nguoi tim kiem xuat gia voi đong co khong chinh đang (nhu tron no hoac nghia vu quan su)
Nguoi khong the tu nuoi song ban than (hoan toan phu thuoc vao nguoi khac)
Nguoi đuoc xem la mat nang luc tinh than hoac tam than
Cac đieu kien khong đu tu cach xuat gia nay co su khac biet giua cac truyen thong Phat giao va đa đuoc dien giai khac nhau trong suot lich su Phat giao va co the phai chiu su đieu chinh  cua chinh quyen so tai. Nhung han che som nhat va co tham quyen nhat đuoc tim thay trong Luat tang (Vinaya Pitaka), đac biet la trong cac phan lien quan đen thu tuc tho gioi. Cac che đinh nay đeu co nhung cau chuyen gan lien voi no, vi du viec cam toi pham xuat gia co bat đau tu sau viec Phat xuat gia cho tuong cuop Uong-quat-ma-la. Ngoai ra, co mot so truong hop khac cung bi cam xuat gia khong thuoc danh sach tren nhu nhung nguoi tung xuat gia muon xuat gia lai, trong đo nam gioi khong qua 7 lan xuat gia va nu chi đuoc xuat gia 1 phan duy nhat; đieu nay co nghia la sau khi hoan tuc, ho van co the xuat gia lai, voi tong cong khong qua so lan quy đinh cho tung gioi.


Xuat gia trong cac truyen thong Phat giao hien đai Ve can ban, phep xuat gia van bao gom đay đu cac buoc can thiet trong Luat Tang, tuy nhien van co nhung net đac trung nhu sau:

Nam tong hay Nguyen thuy (Theravada)
O nhieu nuoc theo Phat giao Nam tong nhu Thai Lan, Myanmar, Campuchia hay Lao thi viec xuat gia tam thoi hay xuat gia gieo duyen rat pho bien. Hau het nam gioi đeu trai qua mot giai đoan xuat gia ngan han vao thoi điem nhat đinh trong cuoc đoi, thuong la o tuoi day thi hoac truoc khi lap gia đinh nham tim kiem phuoc bau hoac bao hieu.
O Viet Nam trong cong đong nguoi Khmer, xuat gia tam thoi cung la mot net đep truyen thong. Quan niem cua nguoi Khmer ve xuat gia chiu anh huong cua ca Phat giao va Ba La Mon giao, voi su ket hop giua ly tuong giai thoat ca nhan va bon phan xa hoi.
Tuy nhien viec nay khong phai nuoc theo Nam Tong nao cung khuyen khich, vi du o Sri Lanka thi viec xuat gia lai hay đuoc xem la mot cam ket tron đoi. Đieu nay co the lien quan đen Anagarika Dharmapala, mot nhan vat quan trong trong viec phuc hung Phat giao tai Sri Lanka. Ong chu truong quay tro lai voi cac nghi thuc truyen thong va xem xuat gia la mot cam ket tron đoi.

Bac tong (Mahayana)
Trong truyen thong Phat giao Đai thua o cac nuoc nhu Trung Quoc, Nhat Ban, Han Quoc va Viet Nam, viec xuat gia thuong đuoc xem la cam ket tron đoi voi con đuong tu tap, tuy nhien cung co mot so noi chap nhan hinh thuc xuat gia gieo duyen.
Nguoi xuat gia thuong trai qua qua trinh đao tao ky luong truoc khi đuoc chinh thuc thua nhan la thanh vien cua Tang đoan. Qua trinh nay co the keo dai nhieu nam va bao gom viec hoc tap giao ly, thuc hanh thien đinh va phuc vu cong đong.
Trong Phat giao Đai thua, nguoi xuat gia co nhiem vu "tru tri chanh phap", tuc la duy tri va phat trien nhung giao ly chan chinh cua Đuc Phat. Đieu nay đoi hoi nguoi xuat gia phai giu gin gioi luat nghiem tuc, trau doi đao đuc, va co loi song guong mau đe lam noi nuong tua cho nhung nguoi theo đao Phat.


Tham khao