Vuon quoc gia Abruzzo, Lazio va Molise (tieng Y: Parco Nazionale d'Abruzzo, Lazio e Molise, thuong đuoc goi voi ten la Vuon quoc gia Abruzzo) la mot vuon quoc gia cua Y đuoc thanh lap tu nam 1922. Voi dien tich 496,80 km2 (191,82 dam vuong Anh).
, phan lon dien tich cua no nam tai Abruzzo mac du no bao gom ca khu vuc tu nhien cua Lazio va Molise. Tru so chinh cua vuon quoc gia nam tai Pescasseroli, thuoc tinh L'Aquila.
Vuon quoc gia bao gom cac di tich tu nhien co nhat cua day Appennini, va la vuon quoc gia đuoc thanh lap thu hai tai Y. No co vai tro quan trong trong viec bao ton nhieu loai đong thuc vat hoang da, trong đo ke đen son duong Chamois vung Pyrenees, soi Italia, gau nau Marsican, hoang chau Au, lon rung, go kien. Hai phan ba dien tich tu nhien cua vuon quoc gia nay la rung soi, mac du noi đay con co cac loai khac nhu thong, thong nui, bach duong. Nhung rung soi tu nhien o đay la mot phan cua Di san the gioi Cac khu rung soi nguyen sinh tren day Carpath va cac khu vuc khac cua chau Au đuoc UNESCO cong nhan vao nam 2017.


Lich su Y tuong ve viec thanh lap vuon quoc gia co tu nhung nam sau The chien I nho vao cong trinh nghien cuu cua Erminio Sipari, mot nha tu nhien hoc va la thanh vien cua Nghi vien Y, anh em ho cua chinh tri gia noi tieng Benedetto Croce. Giua thang 10 va thang 11 nam 1921, đo thi Opi đa thue 5 km vuong đat đai cua tu nhan nham muc đich bao ve đong thuc vat va Erminio Sipari đa thanh lap o Roma mot to chuc đe quan ly khu bao ton. Vi vay, vuon quoc gia đuoc thanh lap vao thang 9 nam 1922. Trong vai nam ke tiep, lanh tho cua vuon quoc gia mo rong qua cac đo thi lan can cho đen khi no đuoc bao phu dien tich khoang 120 km² vao nam 1923. Giai đoan hoat đong manh me keo dai va vuon quoc gia sau đo đa mo rong them khoang 300 km² truoc khi no bi bai bo boi chinh phu phat xit vao nam 1933.
Viec tai thiet lap dien ra vao nam 1950 nhung khi đo la giai đoan kho khan tai chinh cua chinh phu, tiep theo la su bung no cua cac đo thi khien 12.000 cay rung bi đon ha đe xay nha, đuong sa va đuong truot tuyet. Viec tai to chuc quan ly vao cuoi nhung nam 1960 đa bao truoc thoi điem tot hon va đen nam 1976, vuon quoc gia đuoc mo rong them len toi 400 km², cac lang lan can o Molise đa bi thuyet phuc boi nhung loi ich kinh te ma vuon quoc gia nay đem lai. Ngay nay, vuon quoc gia co dien tich 500 km², lon gap 100 lan so voi ban đau.


Đia ly Cac ngon nui trong vuon quoc gia la Petroso (2.249 met), Marsicano (2.245 met), Meta (2.242 met), Tartaro (2.191 met), Jamiccio (2.074 met), Cavallo (2.039 met), Palombo (2.013 met). Chung la cac đinh nam trong khoi nui Monti della Meta. Song Sangro gan Pescasseroli va chay ve phia đong nam qua ho nhan tao Barrea truoc khi chay ra khoi ranh gioi vuon quoc gia va huong ve phia đong bac. Cac con song khac trong vuon quoc gia la Giovenco, Malfa va Volturno. Cac ho khac la Vivo, Pantaniello, Scanno, Montagna Spaccata, Castel San Vincenzo, Grottacampanaro va Selva di Cardito.


Đong thuc vat Vuon quoc gia co nhieu loai đong vat hoang da quy hiem va co nguy co tuyet chung, trong đo phai ke đen gau nau Marsican (gau nau Apennin), Soi Italia. So lieu bao cao thi loai gau nau Marsican co khoang 70-100 ca the nhung thuc te con so nay chi la khoang gan 30, nguyen nhan chu yeu la do nan san trom va tinh trang chuyen đoi đat canh tac khien chung mat moi truong song. Loai Soi Italia tung đuoc ghi nhan la so luong chi con 40 ca the nhung đa đuoc phuc hoi trong nhung nam gan đay. Su hien dien cua loai Linh mieu A-Au van con gay nhieu tranh cai va khong co nghien cuu khoa hoc nao chung minh đieu đo. So luong nhieu hon ca phai ke đen Huou đo, Hoang chau Au va Lon rung. Mot so loai khac co mat tai vuon quoc gia bao gom Chon hoi chau Au, Chon thong chau Au, Lung chau Au, Rai ca thuong, Chon soi, Son duong Chamois, Tho nui, Triet bung trang, Chuot chui chau Au, Nhim gai chau Au, Chuot soc nau, Soc đo, Chuot tuyet chau Au.
Nhieu loai chim san moi co mat tai vuon quoc gia. Đang chu y phai ke đen đai bang vang, Ung ngong, Dieu thuong, Cat lon, Cat lung hung, Cat hoa mai. Cac loai Cu nho, Cu lon lung xam, Hu nivicon co the thay vao ban đem. Mot so loai chim nho khac tai vuon quoc gia nhu Go kien xanh chau Au, Qua mo đo, Chia voi xam, Chim loi suoi.
Ve thuc vat, vuon quoc gia co he thuc vat vo cung phong phu voi khoang 2.000 loai bao gom ca cac loai lan, tao va nam. Vuon quoc gia la nha cua rat nhieu cac loai hoa sac so nhu Iris marsica, Primula vulgaris, Long đom, Tien khach lai, Hoa tim, Loa ken. Mot so loai vo cung quy hiem bao gom Lan lai (Cypripedium calceolus), Phong lan vang va đen.
Uu the nhat tai vuon quoc gia la loai Soi. Chung chiem 60% dien tich thuong phat trien o đo cao 900-1800 met tao ra canh quan đay mau sac tuyet đep khap cac mua trong nam. Mot so loai khac nhu Thong đen, Thong nui, Bach duong.


Tham khao Lien ket ngoai "Official website" (bang tieng Y).
"Italy - Abruzzo, Lazio and Molise National Park". Wild Zone. Ban goc luu tru ngay 18 thang 2 nam 2013. Truy cap ngay 29 thang 1 nam 2018.
Fletcher, Adrian (2000–2010). "Parco Nazionale d'Abruzzo". paradoxplace.com. Ban goc luu tru ngay 14 thang 4 nam 2010. Truy cap ngay 3 thang 4 nam 2021.