Cuoc noi day cua Le Van Khoi, hay con đuoc goi la: cuoc binh bien cua Le Van Khoi, khoi nghia cua Le Van Khoi, su bien thanh Phien An, la mot cuoc noi day chong lai trieu đinh xay ra vao thoi vua Minh Mang. Su kien nay dien ra tu nam 1833 đen nam 1835 o cac tinh mien Nam Viet Nam, lanh đao cua cuoc noi day nay la Le Van Khoi, con nuoi cua Le Van Duyet.


Nguyen nhan Vua Minh Mang va ta quan Le Van Duyet von co nhieu hiem khich va tu thu. Minh Mang tuy ghet nhung khong dam lam gi Le Van Duyet vi cong lao va uy quyen qua lon cua ong voi trieu đinh.
Nam 1832, ngay sau khi Le Van Duyet mat, vua Minh Mang ben tim cach gianh lai quyen luc cua minh o thanh Gia Đinh. Vua bai bo che đo tong tran, tat ca đoi la tinh, truc thuoc vao trieu đinh Hue, cat đat quan lai vao thay. Trong nhung quan lai ay co Nguyen Van Que lam tong đoc, Bach Xuan Nguyen lam bo chinh, Nguyen Chuong Đat lam an sat.
Theo sach Viet Nam su luoc cua Tran Trong Kim, thi: von la nguoi tham lam, tan ac; nen khi đen lam bo chinh o Phien An, Bach Xuan Nguyen noi rang phung mat chi truy xet viec rieng cua Le Van Duyet, roi đoi hoi chung co, tri toi bon toi to cua ong Duyet ngay truoc.
Truoc khi đi, Bach Xuan Nguyen đa đuoc Minh Mang bi mat dan do ve viec dung nen mot ban an chong lai Le Van Duyet. Ngay khi toi noi, Bach Xuan Nguyen lam mot bao cao day nhieu tap trong đo len danh sach, tim bang chung, roi buoc Le Van Duyet nhieu toi trong đo co cac toi tham nhung, lam dung quyen luc, đon cu nhu viec Le Van Duyet mo rong thanh Bat Quai, đong them tau đuoc xem la mot bang chung xac đang ve toi ac chong trieu đinh cua Le Van Duyet, nhung vi ong đa chet nen cho nguoi đanh mo 100 roi Đong thoi nhieu thuoc ha cua Le Van Duyet cung bi bat, va 16 nguoi nha cua Le Van Duyet bi giet chet.
Nhung hanh đong nay đa thuc đay cac thuoc ha cua Le Van Duyet, trong đo co con nuoi ong la Le Van Khoi, lo so cho so phan cua minh, nen ho day binh noi day duoi su lanh đao cua Le Van Khoi.


Dien bien = Noi day =
Nguyen truoc Le Van Khoi co ten la Nguyen Huu Khoi, nguoi o Cao Bang, do khoi binh lam loan, bi quan trieu đinh đuoi đanh, moi chay vao Thanh Hoa, gap Le Van Duyet lam kinh luoc o đay, ben xin ra thu. Le Van Duyet tin dung cho lam con nuoi, đoi ten ho la Le Van Khoi, roi đem ve Gia Đinh cat nhac cho lam đen chuc pho ve uy. Theo Quoc trieu chinh bien toat yeu, khi noi day, Le Van Khoi giu chuc Ta quan Minh nghia Ve uy.
Khi Bach Xuan Nguyen tuyen bo phung mat chi tri toi cac thu ha cua Le Van Duyet, Le Van Khoi bi bat giam. Ong ben muu voi may nguoi cung canh khoi binh chong trieu đinh.
Le Van Khoi ngam lien he đuoc voi binh linh ben ngoai, vao đem 18 thang 5 nam Quy Ty (tuc 5 thang 7 nam 1833), ong cung 27 linh hoi luong đong muu đot nhap dinh giet ca nha Bach Xuan Nguyen va thuoc ha Nguyen Truong Hieu, nguoi truc tiep lo vu an Le Van Duyet, cung thu ha. Luc đo o Gia Đinh lai co nhung nguoi co toi o Bac Ky đem đay vao, hoac cho lam an voi dan su, hoac bat lam linh goi la hoi luong; nhung linh ay đeu theo Le Van Khoi noi day.
Quan Le Van Khoi chiem đuoc Thanh Bat Quai. Ho to chuc mot le thap đuoc tai mo Le Van Duyet va tai đay, Le Van Khoi tuyen bo bat phuc trieu đinh, ung ho An Hoa, con trai cua Nguyen Phuc Canh (hoang tu Canh). Toi cung ngay, quan noi day giet vi quan tong đoc An-Bien moi nhan chuc cua trieu đinh la Nguyen Van Que, nguoi chiu trach nhiem viec xay dung lai quyen luc cua trieu đinh trung uong o vung Gia Đinh, khi ong đang mang quan đen cuu Bach Xuan Nguyen. An sat Phien An la Nguyen Chuong Đat so hai mo cua thanh, đang đem chay tron. Nhan đo, quan noi day pha nguc tha linh hoi luong đe gia tang luc luong.
Sach Đai Nam chinh bien liet truyen cua nha Nguyen chep su viec nay hoi khac. Theo đo, khi Le Van Khoi cung 60 nguoi đen đanh Bach Xuan Nguyen va Nguyen Van Que. Xuan Nguyen thay đong len tron thoat, con Que cung vai thu ha chong cu bi giet chet. Sau đo Le Van Khoi đuoi theo bat đuoc Bach Xuan Nguyen, mang ve nha Le Van Duyet đe te Duyet. Sau đo Le Van Khoi moi giet not Xuan Nguyen. Thanh Gia Đinh that thu vao tay quan noi day.
Quan trieu đinh thuoc cac tinh con lai trong Nam Ky Luc tinh cham tre ung cuu khi thanh Gia Đinh that thu. Theo Doan Uan, an sat Vinh Long moi nham chuc, thi đen ngay 27 thang 5 nam Quy ty (14/7/1833), tong đoc Long Tuong la Le Phuc Bao moi dan quan cuu vien tu ban doanh la thanh Vinh Long tien đanh Gia Đinh, nhung đen tinh Đinh Tuong thi đong quan lai khong tien. Tong đoc An Ha Le Đai Cuong truoc đo tu An Giang than cam đai binh đi cuu vien, khi đen Đinh Tuong cung dung quan khong tien.
Toi thang 7 nam đo, ca Van Que va Xuan Nguyen đeu bi trieu đinh truy đoat chuc tong đoc An Bien va Bo chinh Phien An.


= Đanh chiem 6 tinh =
Nhieu quan lai do trieu đinh bo nhiem đeu bi giet chet va hoac chay khoi thanh Gia Đinh. Cuoc noi day bat ngo nay đa khong đuoc trieu đinh du phong truoc. Quan noi day nhanh chong tran đi cac tinh đong bang Nam Bo va đanh chiem. Trong vong 3 ngay luc tinh Nam Ky đa nam trong tay luc luong noi day. Le Van Khoi lam chu thanh Phien An, nhieu tuong van vo cua trieu đinh đau hang. Ong đuc an tu xung la đai nguyen soai, phong cho Thai Cong Trieu, Le Đac Luc lam trung quan; cac tuong nguoi Bac Ky la Nguyen Van Đa, Nguyen Van Thong lam tien quan; Duong Van Nha, Hoang Nghia Tho lam Ta quan; Vo Vinh Tien, Vo Vinh Tai lam Huu quan; Vo Vinh Loc, Nguyen Van Bot lam hau quan; Luu Tin, Tran Van Tha lam thuy quan; Nguyen Van Tam, Nguyen Van Chan, Quach Ngoc Chan lam Tuong quan.
Trong thang 6 am lich nam đo, quan noi day đanh chiem Bien Hoa. Cac quan lai nha Nguyen nhu Thu tuan phu Bien Hoa Vo Quynh, an sat Le Van Trac, lanh binh Ho Kim Truyen đeu bo chay.
Vai ngay sau, Vo Quynh khoi phuc lai đuoc Bien Hoa. Minh Mang lenh cho tong đoc Long Tuong la Le Phuc Bao, tong đoc An Ha la Le Đai Cuong đoc quan cung đen Phien An đanh Le Van Khoi. Nhung khi quan trieu đinh chua kip đieu thi quan noi day duoi su chi huy cua Thai Cong Trieu lai đanh chiem Đinh Tuong, khien cho Phuc Bao, Đai Cuong đeu bi cach chuc lam linh cung voi tuan phu Đinh Tuong la To Chan va An sat Ngo Ba Toan.
Tai tinh Đinh Tuong, quan nha Nguyen cua tong đoc Phuc Bao gap quan noi day Duong Van Nha dan 10 thuyen va may tram quan đanh toi. Bao sai Pho quan co Le Tieu dan tho binh Lac Hoa đanh nhau voi quan noi day o Tra Giang (giap gioi 2 tinh Gia Đinh-Đinh Tuong). Tieu tu tran quan binh vo. Le Thuc Bao ben trong đem toi, tu bo may ngan binh thuyen, cheo chiec thuyen con chay ve Vinh Long (ngay 10 thang 6 am lich ve toi noi). Le Đai Cuong đen Đinh Tuong thay vay cung lap tuc lui binh, tu noi rang ve giu đia hat. Tuan phu Đinh Tuong To Tran bat đac di cung đi Vinh Long, đe trong tinh thanh, quan noi day thua co tien đong Đinh Tuong.
Le Van Khoi con nhieu nguoi trong gia đinh o ngoai Bac, bi trieu đinh bat giu o Cao Bang.
Thai Cong Trieu mang quan tu Đinh Tuong đen đanh chiem Vinh Long, An Giang, Ha Tien. Ngay 14 thang 6 am lich (tuc 30/7/1833), quan noi day theo Tien Giang vuot Vinh Long tien đanh Le Đai Cuong o xu Cai Tau. Doan Uan va pho lanh binh An Giang la Vo Van Vi đem quan cuu vien Le Đai Cuong. Quan nha Nguyen thua tan tac, Vo Van Vi tu tran, Đai Cuong chay tron ve đat Che Lang (vung đat Cao Mien đuong thoi nam trong long Nam Ky), Doan Uan lui ve Vinh Long. Sau đo cung ngay, quan noi day voi hon bon muoi chien thuyen tien đanh Vinh Long. Quan binh nha Nguyen trong thanh chong giu khong noi. Tong đoc, bo chinh bo thanh chay tron, thanh Vinh Long that thu. Mot hai ngay sau thanh Chau Đoc va thanh Ha Tien cung chung so phan voi Vinh Long. Quan noi day chia nhau đi giu cac huyen va đat quan chuc cai tri tai đo. Thang 7 nam 1833, quan noi day tan cong Bien Hoa nhung bi đanh lui. Sau đo, Le Van Khoi tiep tuc mo cuoc tan cong lan nua va chiem đuoc thanh, giet tuong nha Nguyen la Ton That Gia. Cung luc, anh vo Le Van Khoi la Nong Van Van lam tri chau Bao Lac thuoc Tuyen Quang cung noi day, tu xung la Thiet che thuong tuong quan.


= That the =
Vua Minh Mang lien cu Tong Phuc Luong, Nguyen Xuan, Phan Van Thuy, Truong Minh Giang va Tran Van Nang đem thuy bo binh tuong vao đanh Khoi.
Ngay trong thang 8 nam 1833, quan trieu đinh đa phan cong va bat đau lay lai cac tinh Nam Bo. Tuong Ngo Ba Toan chuoc toi, lay lai đuoc Đinh Tuong, đuoc phong chuc Bo Chinh Su.
Ngay 17 thang 7 am lich (31/8/1833), An sat Vinh Long la Doan Uan chiem lai đuoc thanh Vinh Long. Sau đo An sat An Giang la Bui Van Ly cung chiem lai An Giang va Ha Tien. Truong Minh Giang va Hoang Đang Thuan lay lai đuoc Bien Hoa.
Đia chu, phu hao cac noi dao đong, khong dam ung ho Le Van Khoi nua. Tiep đo, mot tuong gioi cua ong la Thai Cong Trieu cung đau hang trieu đinh, khien luc luong noi day suy yeu nhanh chong.. Trieu mang quan ve đanh Khoi o Gia Đinh.


= Cau vien Xiem La va that bai =

Le Van Khoi yeu the, ben nho giao si phuong Tay đi sang cau vien Xiem La. Xiem La nhan muon lan chiem Đai Nam ben nhan loi giup, dan đen Chien tranh Viet – Xiem (1833–1834).
Le Van Khoi con moi mot vi giao si nguoi Phap ten Joseph Marchand (Co đao co ten tieng Viet la Du) - Linh muc Hoi thua sai Paris đen va o trong thanh. Viec moi vi giao si nay va viec ung ho con cua hoang tu Canh (đa cai đao sang Co đoc giao truoc đo) la An Hoa la nham co đuoc su ung ho cua nhung nguoi Cong giao đia phuong. Le Van Khoi con keu goi nhung nguoi theo Cong giao vao thanh va song duoi su bao tro cua ong. Nhung giao si nguoi Viet giu vai tro lanh đao luc luong Cong giao đia phuong đanh lai quan trieu đinh va lien lac voi ben ngoai khi thanh bi vay khon.
Nam 1834, quan trieu đinh đanh bai quan Xiem, chiem lai toan bo cac tinh mien nam va chuyen sang vay quan noi day trong thanh Bat Quai. Le Van Khoi bi benh mat o trong thanh Phien An khi thanh đang bi vay ngat. Con trai ong la Le Van Cu moi 8 tuoi đuoc cu len thay.
Du Le Van Khoi đa chet, quan noi day van giu đuoc thanh truoc quan trieu đinh cho toi thang 9 nam 1835. Luc bay gio, hien trang rat nguy ngap: Thanh bi bao vay, dich ta hoanh hanh, sung đan hu hong voi can dan, luong thuc tuy nhieu nhung bi am moc, tinh than va suc luc quan dan đeu suy kiet va ly tan...
Vao gio Thin ngay 16 thang 7 nam At Mui (tuc 8 thang 9 nam 1835), quan nha Nguyen chia đuong tan cong vao thanh Phien An. Ta tuong quan Nguyen Xuan đoc suat đanh goc tien huu, thu Huu tuong quan Pham Huu Tam đoc suat đanh goc ta hau, Tham tan Ho Van Khue va Tong đoc Nguyen Van Trong đanh goc huu hau, Tham tan Tran Van Tri va Kham phai Nguyen Tri Phuong đanh goc ta tien, Tham tan Nguyen Cong Hoan đanh goc huu tien, Lanh binh Mai Cong Ngon đanh goc ta hau, Lanh binh Le Sach đanh goc hau huu, Lanh binh Tran Huu Thang đoc suat đanh goc tien ta. Con phao đai giua thanh thi do cac quan ve chia nhau đoc chien. Ai nay trong theo co hieu, nhat te đanh pha. Hai đao tien ta, ta tien len thanh truoc nhat; thu đen huu tien, tien huu; roi đen ta hau, huu hau, hau ta, hau huu va cac trung đai. Quan giac đem nhau chong cu. Quan quan thuc trong, reo ho, xong vao, ra suc đanh du, bat hoac chem đuoc toan bo 1832 nguoi thuoc nghich đang con co thu trong thanh, gom:

(Nguy) Tien quan đieu khien Nguyen Van Cham cung mot vo le
Ta quan Le Ba Minh
Thong lanh Ta quan Đo Quang Huan
Le bo, Binh bo Thai khanh Đo Van Du va vo le, hai con gai
Cong bo Thai khanh Luu Tin cung vo le, mot con trai
Ho bo Thai khanh Nguyen Van Son
Lai bo Thai khanh Le Tu Dinh
Tham tan Nguyen Đuc Tu, Nguyen Trinh Can, Le Van The va Nguyen Ba Trung
Pho tuong Nguyen Van Quach, Nguyen Van Hieu, Đoan Van Thu, Khuat Đinh Khach, Nguyen Van Đam, Nguyen Van Thong, Tran Van Tuyet va Pham Tien Trieu, nguy Thong đon la lu Nguyen Chu Co, Nguyen Van Hoa, Nguyen Van Bao, Ta Quang Bieu, Đao Van Mao, Bui Van Ngu, Nguyen Van Man, Đoan Van Nghia, Quach Van Thanh, Đang Van Cuong, Nguyen Van Luc, Nguyen Van Đinh, Tran Van Ngu, Tran Van Diep va Nguyen Van Nhu
Tham quan la Truong Huu Quan, Le Tien Đo
Tan ly Nguyen Van Ba va Tran Van Đuc.
Trong so nhung nguoi bi bat con co mot đao truong đao Thien Chua la Co Du (ten that la Joseph Marchand, su nha Nguyen ghi la Phu Hoai Nhan), Pho giao Nguyen Van Phuoc voi mot vo ca, bon vo le; gia quyen cua Le Van Khoi gom mot con trai la Le Van Vien va bon con gai... tong cong 1278 nguoi. So bi giet tai tran gom Trung quan Nguyen Van Que, Huu quan Nguyen Van Ham, Hau quan Nguyen Van Tu, Pho tuong Pham Van Hoa cung ba con trai cua Khoi gom Tiet đo Le Van Cau, Tieu Cau va Be... tong cong 554 nguoi. Ve quan trieu đinh thiet hai nhan mang 60 nguoi, bi thuong 400 nguoi. Tu pham va nhung ke đa ra thu bi thuong hon 70 nguoi, chet tran hon 20 nguoi. Lai sai đem co đo viet 5 chu "Thu phuc Phien An thanh" chay tram ve kinh, vua 4 ngay 11 gio thi toi Kinh.truoc sai đem co đo bao tin thang tran (Co viet 5 chu "Thu phuc Phien An thanh" vua 4 ngay 11 gio thi đen Kinh.
Vua Minh Mang ngu o lau Vo Han Y, sai truyen tin thang tran ra cho ca kinh thanh đeu biet. Quan dan, gia, tre doc đuong mung vui, reo ho nhu sam, tuong đen vo cho. Vua ben lam mot bai tho đe tuong nho. Xuong du thuong tien cho Tuong quan, Tham tan, đen cac tuong bien binh dong co thu bac khac nhau. (Tuong quan 80 quan; Tham tan 60 quan; Lanh binh 30 quan; Quan ve 20 quan; Quan co, pho quan co, quyen sung quan co 10 quan; cac đoi, chanh đoi truong suat đoi va ngoai uy suat co 5 quan; chanh đoi truong, đoi truong va quyen sai, thi sai suat đoi 3 quan; chanh đoi truong, đoi truong khong cam quan va ngoai uy suat đoi 2 quan; binh dong đeu 1 quan). Lai cho rang cac tram chay đua rat nhanh chong, ben thuong cho nhung linh tram lam viec chuyen đe chinh đeu 4 quan, linh tram chuyen đe phu 2 quan, cac tram đeu 1 thang tien luong.
Cac tuong nha Nguyen đem thu cap nhung nguoi khoi nghia chet tran beu tren sao cao 3 ngay roi nem ca đau lan xac xuong bien, nhung nguoi bi bat đeu giam lai đe đoi lenh. Vua du cho đem 6 nguoi đau so la Nguyen Van Cham cung Le Ba Minh, Đo Van Du, Luu Tin, Phu Hoai Nhan, Le Van Vien đeu tong vao cui sat, phai giai đen Kinh. Doc đuong cac tinh cung đeu theo đia phan hat minh thay phien ho tong, cot sao đua đen cua cung khuyet ma con song đe trung tri het phep. Nhung đau muc giac, đua ve bo xet, roi se gop voi vo ca, vo le, con trai, con gai cua Le Van Khoi đeu lang tri xu tu ma quang xac xuong song. Lai trich lay mot so đau muc giac, giao cho Bien Hoa, Vinh Long, Đinh Tuong, An Giang, Ha Tien va Tran Tay moi noi 1 ten cung lang tri xu tu, beu đau 3 ngay roi quang xuong song. Con nhung đo đang khac, khong ke trai, gai, gia tre chang can tra ro que quan, đeu đieu ra ngoai đong, chem đau, roi đao mot cai ho lon o cach thanh vai dam ve mat sau, vut thay xac xuong đo ma lap đat, chat đa đap thanh go to tren dung bia khac chu "nghich tac bien tru xu" (cho bon giac chum đau bi giet) đe to ro phep nuoc. Cai go đo sau nay goi la Ma Nguy hay Ma Bien Tru, nay thuoc khu vuc Quan 3, Thanh pho Ho Chi Minh.
Lai sai đieu tra cho chon cua Le Van Khoi, đao lay hai cot, tan nat ra chia giao 6 tinh bo vao ho xi, con thit thi thai cho cho an. Roi đong hom đung đau lau đua ve Kinh, beu khap cac cho đe ran nhung ke loan tac. Con bon Loc, Ung, Tien, cung đao thay len bo vao ho xi. Chuan cho phai vien Nguyen Tri Phuong o lai quan thu cung Đoan Van Phu va Ton That Luong xep đat cong viec trong thanh Gia Đinh. Sau đo du cac tinh Bien Hoa, Vinh Long, Đinh Tuong cho bien binh mot nua ve nghi, mot nua o lai quan thu.
Minh Mang lai cho rang Thanh Phien An kieu mau qua cao, rong, moi dan toi quan Le Van Khoi co the co thu o đo 3 nam, ben thue dan chung trong hat, san phang nhung cho nui đat, luy đat o ngoai thanh; con than thanh va trong thanh khong sua chua nua. Roi thue 3000 dan trong hat, va dan 2 tinh Vinh Long, Đinh Tuong moi tinh 1000 nguoi, do gach, đa, san hao, luy.


Sau chien tranh Sau nguoi bi ket toi "chu muu" bi đong cui giai ve Hue va nhan lanh an lang tri, trong đo co con trai cua Le Van Khoi moi 8 tuoi, mot linh muc nguoi Phap la Marchand, mot nguoi Hoa la Mach Tan Giai
Theo GS. Nguyen Phan Quang thi cac "toi nhan" đo la: Nguyen Van Cu (con Khoi), giao si Joseph Marchand (Co Du), Mach Tan Giai (goc nguoi Trieu Chau), Nguyen Van Hoanh, Nguyen Van Tram, Nguyen Van Bot..
Sau khi dep xong cuoc noi day, trieu than Phan Ba Đat dang so xin ke toi Le Van Duyet, vua Minh Mang đong y va nhom noi cac la Ha Quyen, Nguyen Tri Phuong va Hoang Quynh ra an nghi Le Van Duyet co bay toi phai chem, hai toi phai that co, mot toi phai sung quan, nhung vi ong đa chet nen chi cho nguoi tuoc sac phong, pha va xieng xich mo ma. Mai cho toi đoi vua Thieu Tri an moi đuoc do bo.
Cuoc noi day nay đa khien vua Minh Mang pha huy toa thanh kien co cu la Thanh Bat Quai va cho xay toa thanh nho hon, it kien co hon la Thanh Gia Đinh (hay Phuong Thanh, Phung Thanh).

Xem them Lang Ong Ba Chieu


Nhan xet Va hien nay cac su gia van con tranh cai ve nguyen nhan chinh cua cuoc khoi nghia nay la do viec trieu đinh lam nhuc Le Van Duyet hay tinh trang quan chuc đia phuong mat quyen luc...


Xem them Cuoc noi day Le Duy Luong
Cuoc noi day Ba Nhan, Tien Bot
Cuoc noi day Nong Van Van


Chu thich = Thu muc tham khao =
Nguyen Phan Quang (1981), Tim hieu moi quan he giua hai cuoc khoi nghia Le Van Khoi va Nong Van Van (1833-1835) – Study on the relations between two uprisings of Le Van Khoi and of Nong Van Van (1833-1835). Nghien cuu Lich su, So 1(196), tr 69-76.
Quoc su quan trieu Nguyen, Cao Xuan Duc (chu bien) (1998). Quoc trieu chinh bien Toat yeu. Nha xuat ban Thuan Hoa.
Choi, Byung Wook (2004). Southern Vietnam Under the Reign of Minh Mang (1820-1841): Central Policies and Local Response. SEAP Publications. ISBN 0877271380.
Chapuis, Oscar (1995). A History of Vietnam: From Hong Bang to Tu Duc. Greenwood Publishing Group. ISBN 0313296227.
Buttinger, Joseph (1958). The Smaller Dragon: A Political History of Vietnam. Praeger.
Cady, John F. (1964). Southeast Asia: Its Historical Development. McGraw Hill.
Chapuis, Oscar (2000). The last emperors of Vietnam: from Tu Duc to Bao Dai. Greenwood Press. ISBN 0-313-31170-6.
Quoc su quan trieu Nguyen (2001). [[Kham đinh Viet su Thong giam cuong muc]] . Ha Noi: Nha xuat ban Giao duc. {{Chu thich sach}}: Tua đe URL chua lien ket wiki (tro giup).
Hall, D. G. E. (1981). A History of South-east Asia. Macmillan. ISBN 0333241630.
Karnow, Stanley (1997). Vietnam: A history. London: Penguin Books. ISBN 0-670-84218-4.
Marr, David G. (1970). Vietnamese anticolonialism, 1885–1925. Berkeley: University of California. ISBN 0-520-01813-3.
Nguyen, Thanh Thi (1992). The French conquest of Cochinchina, 1858–1862. University Microfilms International.
Mantienne, Frederic (2003). "The Transfer of Western Military Technology to Vietnam in the Late Eighteenth and Early Nineteenth Centuries: The Case of the Nguyen". Journal of Southeast Asian Studies. Quyen 34 so 3. tr. 519–534. doi:10.1017/S0022463403000468.
McLeod, Mark W. (1991). The Vietnamese response to French intervention, 1862–1874. Praeger. ISBN 0-275-93652-0. {{Chu thich sach}}: Kiem tra gia tri |isbn=: gia tri tong kiem (tro giup)