Amanatsu (甘夏, Amanatsu) hay con goi la natsumikan (ナツミカン, 夏蜜柑, なつみかん, natsumikan) hay natsudaidai (ナツタイタイ/夏橙, natsudaidai), la mot loai trai cay co mui cua Nhat Ban. Cay thuoc nhom trai cay co mui muon co nguon goc tu Nhat Ban va đuoc trong theo truyen thong o Nhat Ban va Trung Quoc. Đuoc xem la giong lai giua buoi va quyt. Qua ngot va mong nuoc nen đuoc ua chuong tai cac vung phia nam va ven bien Nhat Ban, noi mua đong khong qua khac nghiet.


Phan loai Amanatsu (甘夏, cam ha) nghia đen la "mua he ngot" trong tieng Nhat. O Trung Quoc, qua đuoc đat ten la 日本夏橙 (Nhat Ban ha chanh) tuc cam mua he Nhat Ban. Trong tieng Han la 하귤 (hagyul).
Citrus natsudaidai Hayata la danh phap khoa hoc đuoc cong nhan (phan loai Tanaka, 1350 lan xuat hien vao nam 2020 trong Google Scholar), C x natsudaidai đoi khi đuoc xem la danh phap đong nghia nhung khong pho bien. Danh phap đong nghia co C. aurantium L., subsp natsudaidai Hayata, C. grandis var. natsudaidai (Yu.Tanaka) Karaya,, C. natsumikan va C. × aurantium.
Amanatsu con co co ten la Kawano natsudaidai (カワノナツタイタイ) do co gia thuyet cho rang qua đuoc phat hien vao nam 1935 tai vuon nha ong Kawano Yutaka (川野豊) o Tsukumi, tinh Oita. Cac ten goi khac gom amanatsu daidai (甘夏橙 cam ha chanh tuc cam ngot mua he), amanatsukan (甘夏柑, cam ha cam) va amanatsu mikan (甘夏蜜柑 - 甘夏みかん (amanatsumikan) quyt amanatsu.


Nguon goc va mo ta Cac nguon du lieu Nhat Ban thua nhan rang lich su cua qua la khong chac chan. Qua xuat hien tu the ky XX sau thoi ky Minh Tri, đuoc trao danh hieu di tich tu nhien quoc gia vao nam 1927. Theo truyen thuyet đia phuong, cay giong ban đau cua loai qua nay moc len trong mot khu vuon o tinh Yamaguchi, Nhat Ban vao cuoi the ky XVII va van con song.
Nam 1930, Auguste Chevalier đa viet trong Revue de Botanique Appliquee et d'Agriculture Coloniale rang loai amanatsu xung đang đuoc trong. Cay song trong tinh trang tot, tai Lamao va Los Banos (Luzon), va Buitenzorg (Java), phat trien vuot troi; giong nhu buoi voi vo mau vang đam va thit tuoi mat, it axit.
Thu nghiem chia se alen cho biet moi quan he chat che giua Kishu (quyt C. kinokuni Tanaka), Oukan ( C. suavissima Hort. ex Tanaka, quyt Trung Quoc) va amanatsu. Dua tren so sanh thong ke cua giong lai C. maxima đuoc thu phan tu loai Kishu, sau đo thu đuoc bang cach gieo ngau nhien  .


= Qua =
Amanatsu hay natsumikan đuoc xem la giong lai giua buoi va quyt. Qua co kich thuoc gan bang qua buoi, hinh dang bien thien tu cau det đen trung nguoc, it hat. Thit qua đuoc chia thanh 12 phan (phan đoan) đeu nhau, mau cam đen vang, vi chua ngot. Mau sac cua qua thay đoi tu mau vang vao thang 10 sang mau cam vao cuoi thang 12. Vo thom, san sui va san chac.


= Canh tac =
Tai Nhat Ban, sau khi đat đinh 17.000 ha nam 1970, dien tich trong amanatsu cua Nhat Ban giam xuong con 1.599 ha nam 2017, đung 5 trong so qua co mui trong cung nam. Thi truong sut giam tu 253.000 tan nam 1970 xuong con 40.000 tan nam 2013. Ngoai tinh Yamaguchi von la noi xuat xu, qua con đuoc trong o cac tinh Kumamoto, Ehime, Hiroshima va Wakayama.
Amanatsu ra hoa va truong thanh muon. Gia tang nuoc hoac gibberellin khong gay ra hoa som.


= Giong cay trong =
Cac giong đuoc liet ke trong cac nguon hoc thuat la Kawano, Beniamanatsu va cam Tachibana. Tokurou Shimizu va cong su (2016) mo ta cac giong ma ho giai trinh tu gen la đot bien soma, mot hien tuong pho bien o cay co mui nhan giong bang hat.


 Dong doi va lai tao  Nam 1989, Shigematsu Kuhara va Yoshihiro Ohtsu đa thu giong bang cach lai giua amatsuna va mot cay cam, nhung cay co kha nang khang benh thoi nhun va CTV. Mot san luong đang ke cac giong lai thu hoach ra cac giong đang chu y bao gom cam Fukuhara hoac Kawano natsudaidai. Cong trinh nay cung lan đau tien cho phep chung minh moi lien he giua huong vi cua cam lai ghep va su hien dien cua mot flavone cu the.

Summer Fresh la ket qua cua khi cay hassaku đuoc thu phan boi phan hoa cua Amanatsu.
Haruka la ket qua cua su thu tinh cua hyuganatsu boi phan hoa cua Amanatsu.


Su dung = Am thuc =
Amanatsu la trai cay co mui an tuoi va thuong đuoc che bien thanh nuoc trai cay, mut va keo. Cong thuc nau mon ngot: mut kho, mut cam deo, vo hoac lat trai cay lam keo hoac so co la, vo nghien trong banh flan hoac creme brulee, thach ngot (thuong đuoc phuc vu trong vo got mot nua), huong siro va tat ca cac loai banh lam tu qua nay, bao gom ca banh crepe Suzette đia phuong voi sua chua natzumikan. Mut amanatsu đuoc pha loang trong ruou sui tam.
Thanh pho Hagi noi tieng voi mon natsumikan, đac biet đuoc dung đe lam nuoc trai cay hoac kem. O Vuong quoc Anh, qua dung trong thanh phan cua ruou gin.
Ve mon man, qua xuat hien trong mon xa lach mua xuan, voi cac mon thit nhu thit lon chua ngot, ga xao, vit quay. Trong đo uong, qua dung nau ruou chung cat nhu ruou sake.


= Huong vi =
Qua co vi chua truoc khi chin hoan toan, vao đau the ky XIX, nuoc ep qua đa đuoc su dung đe thay the cho qua yuzu. Sau khi thu hoach va sau mot thoi gian chin, thit qua mong nuoc, mau cam sang, kha gion va can bang vi tot giua ngot - chua - đang. Huong vi đac trung cua loai qua nay, gan giong voi buoi (C. maxima), do hop chat flavanone neohesperidoside tich tu nen co chut vi đang. Vi chua manh do ham luong axit citric, axit tartaric va vitamin C cao trong thit qua. Theo khoang cach di truyen cho biet, vi qua gan giong cam ngot, buoi chum (C. paradisi) va xa hon mot chut la cam chua. Toan bo qua hay tran bi (vo kho) cua amanatsu đuoc su dung o Nhat Ban đe lam thom nuoc tam, giup cai thien luu thong mau va giam met moi.


= Hoa =

Thanh pho Hagi thuong noi bat ve huong hoa amanatsu khi no vao thang 5. Vao nam 1926, thien hoang tuong lai Hirohito đa đen tham Hagi, noi hoa amanatsu đang no ro, đa hoi lieu mot loai nuoc hoa co the khuech tan trong thanh pho khi co amanatsu hay khong? Nho huong hoa amanatsu, Hagi la thanh pho duy nhat o tinh Yamaguchi đuoc Bo Moi truong Nhat Ban đua vao danh sach 100 thang canh huong thom (かおり風景100/Kaori fukei 100).
Tinh chat hoa amanatsu đuoc phan tich vao nam 2022: 43 thanh phan thom đuoc phat hien bao gom linalool 31,14 % , methyl anthranilate, γ- terpinene, p-cymene, (E)-β-ocimene, limonene, indole va α-terpineol (tac gia tu Đai hoc Yamaguchi) tin rang tinh chat hoa amanatsu co tiem nang trong san xuat nuoc hoa. Cac tac gia mo ta no la "co huong hoa nong nan voi điem nhan nhe, tuoi va sang khoai", gan voi huong buoi (Citrus maxima) va thanh yen.


= Duoc lieu =
Theo truyen thong, qua xanh hoac chin đuoc dung đe chong chan an, đay bung va kho tieu. Vo qua chin la mot vi thuoc co vi thom. Tam cung amanatsu giup lam am, cai thien luu thong mau va giam met moi. Nghien cuu chiet xuat tu vo qua non co kha nang ngan ngua su phat trien cua benh viem da di ung man tinh o chuot.
Huong thom cua qua đuoc đanh gia cao va nhan nhieu giai thuong. C. natsudaidai chua cac hop chat thom đien hinh voi mui đac trung. Nguyen Thi Lan Phi va cong su (2006) xac đinh limonene la hop chat tinh dau chinh (80,68%), tiep theo la γ- terpinene (5,30%, huong chanh), myrcene (2,25%) va α - pinene (1,30%) voi tong so 60 thanh phan. Ohta Yoshimoto va cong su tim ra cac sesquiterpen: copaene, β -elemene, β -ylangene, caryophyllene, aromadendrene, farnesene, α -selinene, δ - cadinene, calamenene, α -calacorene; va linalool, α - terpineol, terpinene -4-ol, nerolidol va aldehyde (mui hexanal - mau xanh - hinh tim).


= Tinh dau =

Nam 1971, Hirono Kinoshita va Murase Setsuko sau khi phan lap amanatsu đa mieu ta va đat ten cho mot flavonol O-methylated (3-Hydroxy-5,6,7,8,3', 4'-hexamethoxyflavone), natsudaidaine.
Phan tich tinh dau (2006) lam noi bat 3 hop chat thom đac trung cho huong thom cua amanatsu: β-copaene (co trong vo), sabinene cis -hydrate (co nhieu trong Citrus bao gom ca hat nho cua thanh yen) va - o vi tri đau tien - 1-octanol. So voi cac loai tinh dau yuzu, thanh yen, hanayu, v.v. natsudaidai rat giau sabinene, α- va β-phellandrene.
Tach chiet (lot qua thu cong) cho nang suat thap 0,4% tren toan bo qua o Nhat Ban; thay đoi tuy theo đo chin voi muc toi uu vao thang 9 (qua xanh). Aurapten la đac trung cua loai tinh dau nay. Ty le cua cac thanh phan thay đoi theo đo chin cua qua. D-limonene tang len khi qua chin trong khi γ- terpinene giam (tu 0,17 o giai đoan xanh xuong 0,08 o giai đoan chin), tuong tu nhu vay cac monoterpen oxy hoa đuoc chia cho 3 (Linalol, Terpineol, v.v. ). Khi chin nhu, cac hop chat moi xuat hien, chang han nhu nootkatone co mui buoi đien hinh. Cac đac tinh chong oxy hoa va tong ham luong Phenolic (TNC) cua tinh dau cao nhat o giai đoan xanh.


Ghi chu Tham khao Xem them Hassaku
Chi Cam chanh
Cam Nhat Ban


= Thu muc =
Masatoshi Manabe (thang 9 nam 1972). "Purification & properties of Citrus natsudaidai pectinesterase". Agricultural and Biological Chemistry (bang tieng anglais): 4 pages : 1487 a 1491. ISSN 0002-1369.{{Chu thich tap san hoc thuat}}:  Quan ly CS1: ngon ngu khong ro (lien ket) Purification et proprietes de la pectinesterase (en) de C. natsudaidai (enzyme agissant sur le pH de la paroi cellulaire des plantes).


= Lien ket ngoai =

Natsudaidai Luu tru ngay 25 thang 4 nam 2019 tai Wayback Machine tai Citrus Variety Collection