Cung đien Versailles (tieng Phap: Chateau de Versailles) la noi o cua cac vua (va hoang hau) Phap  Louis XIV, Louis XV va Louis XVI. Nam o phia Tay cua Paris tai thanh pho Versailles, lau đai Versailles la bieu tuong cua quyen luc toi thuong cua cac trieu đai phong kien Phap voi mot dien tich va cac cong trinh kien truc cuc ki đo so va long lay. Voi mot cung đien rong 67.000 met vuong gom tren 2000 phong, mot cong vien co dien tich 815 hec ta, Versailles la mot trong cac lau đai đep nhat va lon nhat chau Au cung nhu tren the gioi. Nam 1979, lau đai Versailles đa đuoc UNESCO đua vao danh sach Di san the gioi.


Kien truc = Đac điem =
Lau đai Versailles la cong trinh ghi dau nhung tinh hoa cua nghe thuat Phap the ki 17 va 18, kien truc cua no tuan theo nhung quy tac chuan muc cua chu nghia co đien nhu tinh đoi xung cua cong trinh, cac hanh lang nhieu cot, cac cong trinh nghe thuat lay cam hung tu truyen thuyet va nghe thuat co đai. Xen vao su chinh xac nay la mot so net nghe thuat Baroque.
Lau đai hien nay hau nhu van mang dang ve cong trinh do vua Louis XIV (1643-1715) giao cho kien truc su Le Vau xay dung nam 1668. Ben trong cung đien cua lau đai la nhieu phong lon (Grand Appartement) nhu Phong lon cua Đuc vua, Phong lon cua Hoang hau hay Phong Guong (Galerie des Glaces). Cac phong lon nay đuoc thong nhau bang cac day hanh lang trang tri long lay tu san nha đen tran, đay la tac pham cua nhung nguoi tho thu cong do Charles Le Brun phu trach. Phong Guong la can phong lon nhat cua lau đai, no dai toi 73 met, mot ben nhin ra khu vuon, mot ben đuoc bao phu boi 17 tam guong cuc lon. Ben canh cac phong lon con co cac phong nho (Petit Appartement) nhu Phong ngu cua Đuc vua (Chambre du roi) voi rat nhieu tam tham va go lat tuong ma vang. Ngoai ra con co cac buong con va cac phong chuc nang khac. Khong chi gom cac phong o va lam viec, lau đai con co mot nha nguyen va mot nha hat rieng. Tai nha nguyen cua Versailles tu nam 1689 đen nam 1710 cac vi hoang đe Phap đa to chuc nhung buoi cau nguyen cua hoang gia. Nha hat đuoc khanh thanh nam 1770 la mot trong nhung cong trinh lon cuoi cung đuoc xay dung cua lau đai.


= Mot vai con so =

Hien nay lau đai la tai san cong cong cua Nha nuoc Phap. Đe quan ly va đieu hanh lau đai, nguoi ta can mot đoi ngu 900 nhan vien, trong đo co 400 la nhan vien bao ve. Moi nam khu lau đai thu hut 3 trieu luot nguoi tham quan cung đien va 7 trieu luot nguoi tham quan cong vien, trong so nay 70% la khach nuoc ngoai.
Lau đai Versailles hien bao gom cac cung đien Versailles, Grand Trianon va Petit Trianon, voi 700 phong, 2.513 cua so, 352 ong khoi, 67 cau thang, 483 guong va 13 hec ta mai ngoi. Dien tich mo cua cho cong chung tong cong la 67.121 met vuong. Phan cong vien bao phu dien tich 800 hec ta, trong đo co 300 hec ta rung, 2 vuon canh kieu Phap (Petit Parc, 80 ha, va Trianon, 50 ha). Phan cong vien nay co 20 km hang rao, 42 km đuong mon va 372 buc tuong. Ngoai ra Versailles con co 55 ho, be chua nuoc trong đo lon nhat la Grand Canal, rong 23 ha voi dung tich 500.000 met khoi, con phai ke đen 600 voi phun nuoc va 35 km kenh đao.
Cac bao tang cua lau đai Versailles đuoc Camille Bachasson, ba tuoc Montalivet thanh lap nam 1837 theo lenh cua vua Louis-Philippe I duoi cai ten "Bao tang Lich su Phap" (Musee d’Histoire de France). Voi dien tich 18.000 met vuong, đay la bao tang lich su lon nhat the gioi luc bay gio. No co mot bo suu tap tranh cuc lon đuoc sap xep theo nien đai lich su, tat ca đeu do vua Louis-Philippe ra lenh mua va suu tam. Đe hoan thanh khoi luong cong trinh khong lo nay, vao thoi vua Louis XIV nguoi ta đa phai huy đong toi hang chuc nghin luot lao đong (cao nhat la 36.000 nhan cong mot nam) va tieu ton it nhat la 100 trieu livre.
Danh hieu đuoc trao "mien hoang gia lon nhat the gioi," đuoc đo bang tong dien tich đat voi san cua Versailles bao gom 87.728.720 feet vuong (8.150.265 m 2), hoac 2.014 mau Anh, bao gom 230 mau Anh khu vuon. Cac cung đien chinh no chua 721.206 feet vuong (67.002 m 2) cua dien tich san.


Lich su = Khoi đau =

Danh tu Versailles ra đoi lan đau vao nam 1038 trong tam ban đo cua tu vien Saint-Pere de Chartres ma Hugo de Versaillis la mot trong cac đia danh tren đo. Vao the ki 10, cac tu si cung cho xay dung cong trinh đau tien o vung đat nay, đo la nha tho - tu vien Saint-Julien. Nam 1472 thi tran nho Versaille-aux-bourg-de-Galie bat đau xuat hien. Mot lau đai nho cua chua đat Versailles bat đau thay the cho nha tho cu, 3 nam sau đo Gilles de Versailles nhuong lai quyen so huu Trianon cho giam muc vung Saint-Germain. Tren vung đat nay vua Louis XI đa cho xay dung mot lau đai nho đe lam noi nghi ngoi.
Nam 1561, toan bo manh đat đuoc ban cho Martial de Lomenie, thu ky tai chinh cua vua Charles IX, nguoi đa mo rong manh đat len 150 hec ta. Ngay 24 thang 8 nam 1572 Lomenie bi am sat trong vu Tham sat Ngay le Thanh Barthelemy, khu đat roi vao tay nam tuoc Retz la Albert de Gondi, ong nay sau đo trao quyen thua ke Versailles cho con minh la Jean-Francois de Gondi nam 1616.
Nam 1623, vua Louis XIII, cho xay dung tai khu rung Versailles mot khu nha nho bang gach va đa đe lam noi dung chan khi san ban. Sau đo ong nay mua them mot manh đat cua Jean de Soisy, đe xay dung lau đai đau tien cua Versailles voi mot cung đien bang đa cam thach. Theo nhung khao quat moi, vua Louis XIII đa cho xay dung mot san đau jeu de paume tai đay, đo la mot toa nha hinh chu nhat dai 14 x 33 met voi cac buc tuong day 1,3 met.
Ngay 8 thang 4 nam 1632, Louis XIII mua lai toan bo vung đat Versailles tu Jean-Francois de Gondi. Ngay 26 thang 5 cung nam, ong ra lenh khoi cong viec mo rong lau đai duoi su đieu khien cua kien truc su Philibert Le Roy. Cong viec nay hoan thanh nam 1634, 2 nam sau đo mot vuon canh kieu Phap đuoc xay dung them theo thiet ke cua Boyceau et Menours. Nam 1643, Louis XIII qua đoi, truyen ngoi lai cho con trai minh, mot trong nhung vi vua vi đai nhat cua Phap, Louis XIV hay Louis Mat Troi.


= Louis XIV =
Sau khi Louis XIV len ngoi, ong nay cam thay khong thoai mai voi bat cu cung đien hoang gia nao luc đo, tu Palais-Royal, đen Louvre, Tuileries va ca Fontainebleau. Ngay lan đau tien đen tham Versailles, ong đa cam thay thich thu voi lau đai tai đay, ong quyet đinh chuyen dan hoang gia ve Versailles va đen ngay 25 thang 10 nam 1660 thi Louis XIV chinh thuc chuyen ve lau đai nay cung hoang hau Marie-Therese.
Nam 1661, vua quyet đinh chi 1,1 trieu livre đe mo rong lau đai voi y đinh bien no thanh lau đai trang le hang đau trong cac hoang gia chau Au. Nguoi đuoc giao thiet ke cong trinh nay la Louis Le Vau, kien truc su cua Lau đai Vaux-le-Vicomte. Cong viec trang tri cac toa nha đuoc giao cho Charles Errard va Noel Coypel, con Andre Le Notre đuoc giao xay dung khu vuon canh orangerie va vuon thu. Thang 5 nam 1664 le hoi đau tien đuoc to chuc tai Versailles voi su tham gia cua Moliere, nguoi cho cong dien ba hoi đau cua vo Tartuffe. Tu nam 1664 đen nam 1666 lau đai tiep tuc đuoc Le Vau mo rong gap 3 lan, khu vuon cung đuoc đat them cac buc tuong do Girardon va Le Hongre sang tac. Nam 1667 ho chua nuoc lon cua lau đai, Grand Canal (Kenh lon), đuoc khoi cong xay dung.

Tu nam 1668 đen nam 1670, Le Vau chi huy xay dung phan cung đien moi Enveloppe (Vo boc). Phan cong trinh nay bao gom mot toa nha bao boc lay cung đien ban đau. Cac Phong lon (Grand Appartement) cua vua, hoang hau cung đuoc xay dung o hai canh, them vao đo la mot san lon đoi dien voi vuon canh. Sau khi Le Vau qua đoi ngay 11 thang 10 nam 1670, viec chi huy xay dung đuoc giao cho Francois d'Orbay. Sau khi hoan thanh, phan lau đai moi nay đuoc goi la "Chateau Neuf" (Lau đai Moi) đe phan biet voi phan lau đai cu "Chateau Vieux" do vua Louis XIII cho xay dung. Cung trong nam 1670 cung đien Trianon bang su đuoc xay dung. Tu nam 1678 đen nam 1684, Phong Guong (Galerie des Glaces), gian phong xa hoa nhat cua cung đien đuoc xay dung.
Ngay 6 thang 5 nam 1682, vua Louis XIV quyet đinh khong cho cung đien moi hoan thanh ma roi Saint-Cloud ve Versailles va tuyen bo đay la lau đai chinh thuc cua hoang đe Phap. Tu nam 1685 đen nam 1689, lau đai tiep tuc đuoc mo rong đe đap ung đuoc nhu cau cua hoang gia va cac thi than. Đe hoan thanh cong viec nay, nguoi ta đa huy đong tu 22.000 đen 30.000 nhan cong, 6.000 ngua va tham chi trong nguyen mot khu rung moi cho lau đai. Nam 1684, phong trien lam cua lau đai đuoc hoan thanh.


= Giai đoan sau =
Sau khi Louis XIV qua đoi nam 1715, cac vua Louis XV va Louis XVI tiep tuc coi Versailles la lau đai chinh thuc cua nha vua va xay dung them cac cong trinh khac trong đo co mot nha hat hoang gia va mot thu vien lon o ngay trong lau đai.
Sau khi Cach mang Phap no ra, che đo phong kien Phap duoi trieu vua Louis XVI sup đo thi lau đai Versailles cung mat đi vi tri von co cua minh. Rat nhieu vat bau cua lau đai hoac đuoc đua ve bao tang Louvre, hoac bi ban sang cho trieu đinh Anh. Khi vuong trieu Bourbon tro lai, duoi thoi vua Louis-Philippe I, Versailles đuoc chuyen thanh "Bao tang Lich su Phap" (Musee d’Histoire de France). Cung đien Versailles la noi dien ra le tuyen bo thanh lap Đe quoc Đuc vao nam 1871 sau Chien tranh Phap - Pho va cung la noi chung kien viec ky Hoa uoc Versailles dan đen su ket thuc cua Chien tranh the gioi thu nhat.


Mot so hinh anh Tham khao Lien ket ngoai Trang web chinh thuc cua lau đai
Ban tin cua trung tam nghien cuu lau đai
Trang web chinh thuc cua du an lau đai so hoa
Trang web chinh thuc cua cac chuong trinh bieu dien tai lau đai