Chuon chuon (Odonata) la mot bo con trung voi khoang 4.500 loai hien đuoc biet toi, chia thanh hai nhom lon: chuon chuon ngo (Anisoptera) va chuon chuon kim (Zygoptera), khac nhau chu yeu o tu the cua canh khi đau va hinh dang cua au trung. Chuon chuon la đong vat khong co xuong song va thuoc lop sau bo cua nganh chan khop


Đac điem Chuon chuon co đau tron va kha lon so voi than đuoc bao phu phan lon boi hai mat kep lon hai ben, cac cap chan co the bat moi de dang trong khi bay. Hai canh hai ben giong nhau, dai, mong va gan nhu trong suot, va cu đong đoc lap nhau. He gan canh rat day, nhieu gan gach ngang chang chit, phuc tap, cuoi bo truoc cua canh thuong co mat canh la bo phan đieu chinh triet tieu rung đong co hoc, đam bao cho canh vung chac. Phan than bung dai. Co quan mieng kieu nghien, chan manh huong ve truoc. Rau nho, co hai đot va mot long nho dai phan đot. Phan phu hau mon o đot bung thu ba, thu tu (o con đuc), thu hai (o con cai); co quan sinh duc o đot bung thu chin; co quan giao cau thu sinh o đot thu hai (o con đuc).
Loai chuon chuon lon nhat the gioi hien nay la loai chuon chuon kim khong lo Trung My, Megaloprepus coerulatus va Anax strenuus, mot loai chuon chuon đac huu cua quan đao Hawaii. Trong qua khu, đa tung co loai chuon chuon voi sai canh dai 60 cm, hoa thach cua no co nien đai 285 trieu nam.
Co khoang 4.500 loai hien đuoc biet đen. O Viet Nam, tren 500 loai. Phan lon cac loai chuon chuon la con trung co ich, la thien đich an thit nhieu loai sau hai cay trong va ruoi, muoi.


Moi truong song Chuon chuon la con trung bien thai mot nua. Thieu trung chuon chuon song trong nuoc va co ten la con com nguoi (con goi la con may may), tuy vao khu vuc ma no con nhieu ten goi khac nhu chan may, khi truong thanh thi song tren can. Do vay, nguoi ta thuong thay cac con chuon chuon truong thanh song gan cac đam hay ao ho. Tuy nhien cung co nhieu loai song cach xa moi truong nuoc.


Sinh san, vong đoi Trung chuon chuon đuoc đe vao mat nuoc hoac tren canh, la thuy sinh gan ao, ho, va cac khu vuc am uot hoac trong mo cay o nuoc, va no thanh tien au trung song bang cac chat dinh duong co trong trung. Sau đo chung tiep tuc bien thai thanh thieu trung voi khoang 9-14 lan lot xac (o hau het cac loai), va tro thanh loai an thit tham lam đoi voi cac loai sinh vat song trong nuoc, ke ca nhung loai ca con. Ho hap bang mang. Thieu trung tiep tuc bien thai va lot xac, thuong vao nhung luc chap choang hoang hon, va tiep tuc phat trien thanh loai biet bay, tuy nhien mau sac van chua hinh thanh. Nhung con trung nay sau đo bien thanh cac con truong thanh co kha nang sinh san. Con đuc co mot co quan nam gan phia sau cua nguc, ben trong co chua tui tinh; chung giao cau bang cach dung cac moc nam o phia đuoi cua than bung con đuc đe giu con cai o phia sau đau; con cai uon cong than bung ve phia truoc đe đon co quan giao cau cua con đuc va nhan tinh. Con neu chua tim ra đuoc cho phu hop, chung se dung cach khac đe đe trung va giao phoi.


Phan loai Odonatoptera
Bo Chuon chuon Odonata
Phan bo Chuon chuon Epiprocta
Phan thu bo Chuon chuon ngo Anisoptera
Phan thu bo Epiophlebioptera
Phan bo Chuon chuon kim Zygoptera
Lien ho Calopterygoidea
Ho Chuon chuon kim canh rong Calopterygidae
Ho Chlorocyphidae
Ho Diphlebiidae
Ho Euphaeidae
Ho Polythoridae
Ho Thaumatoneuridae
Lien ho Coenagrionoidea
Lien ho Hemiphlebioidea
Lien ho Lestoidea
Lien ho †Lestinoidea
Phan bo †Aeshnoptera
Phan bo †Epiproctophora
Phan bo †Isophlebioptera
Phan bo †Trigonoptera


= Lich su =
Chuon chuon đa tung đuoc xep cung voi cac loai phu du (Ephemeroptera) va mot so bo khac vao lop Con trung canh co (Palaeoptera), tuy nhien cach sap xep nay co ve nhu can nganh. Đac tinh ma chuon chuon chia se voi phu du la ban chat cu đong va đieu khien cua bo canh (xem chi tiet tai bay (con trung)).
Cung co mot thoi ky nguoi ta xep Anisoptera thanh mot bo phu (phan bo) ben canh mot bo phu thu ba, Anisozygoptera (chuon chuon co). Tuy nhien, Anisoptera hien đuoc ha cap xuong thanh mot can bo thuoc bo phu Epiprocta sau khi nguoi ta phat hien ra rang Anisozygoptera thuc chat la mot nhom can nganh bao gom hau het cac nhanh đa tuyet chung tai nhieu thoi điem trong qua trinh tien hoa cua Anisoptera (Lohmann 1996, Rehn 2003).
Chuon chuon hien chia thanh hai nhom lon: 


= Chuon chuon ngo (Anisoptera) =

Cac loai nay đac trung boi canh trong suot, khong cuong va khong đong đeu (cap canh truoc hep hon cap canh sau), mat kep lon sat nhau, than bung dai, bay nhanh, au trung thuong tron, khong mang (he ong khi thang).
Chuon chuon ngo đuoc chia thanh cac ho sau dua tren he thong gan canh phuc:

Ho Gomphidae
Gomphus
Onychogomphus
Lindenia
Paragomphus
Ho Cordulegastridae
Cordulegaster
Ho Aeshnidae
Aeshna
Anax
Brachytron
Boyeria
Caliaeschna
Hemianax
van van.
Ho Corduliidae
Cordulia
Epitheca
Somatochlora
Ho Macromiidae
Macromia
Ho Libellulidae
Crocothemis
Leucorrhinia
Libellula

Orthetrum

Platetrum

Sympetrum
Tarnetrum
Trithemis


= Chuon chuon kim (Zygoptera) =

Chuon chuon kim thuong co than hinh nho hon (giong cay kim nen co ten goi nay), voi cap canh truoc va cap canh sau giong nhau, đau to kem dai, cap mat cach xa nhau. Bay kem nhanh so voi chuon chuon ngo va khi đau, cac cap canh noi nhau va dung thang goc so voi than (ngoai tru cac loai thuoc chi Lestes co canh xoe ra).

Ho Platycnemididae
Platycnemis
Ho Coenagrionidae
Ceriagrion, tieu bieu nhu Ceriagrion tenellum
Coenagrion

Enallagma
Erythromma
Ischnura
Nehalennia
Pyrrhosoma

Ho Lestidae
Lestes

Sympecma

Ho Calopterygidae
Calopteryx


Van hoa dan gian Tuc ngu Viet Nam co cau:

Thang bay heo may, chuon chuon bay thi bao.
hay

Chuon chuon bay thap troi mua,
Bay cao troi nang, bay vua troi ram.
Đong dao Viet Nam cung co cau:

Chuon chuon can ron, bon ngay biet boi, voi "niem tin" rang neu ai đo bat buon chuon cho can ron thi co the biet boi.
Bat chuon chuon la mot thu vui cua tre em o khu vuc nong thon Viet Nam vao nhung ngay he, voi cac cau đong dao nhu:

Chuon chuon co canh thi bay, Co thang cu Ti tho tay bat chuon.
Chuon chuon co canh thi bay, Co thang ke trom bat may đi tu...
Tai Trung Quoc tu thoi nha Thuong, co mot loai đo choi mang ten chuon chuon tre. Nguoi ta lay manh tre vot mong nhu canh quat may bay truc thang, o giua khoan mot cai lo, cam truc tre, khi choi dung hai ban tay kep truc xoay manh, chuon chuon tre se bay len tren khong.
Tai Viet Nam nguoi ta cung lam ra nhung con chuon chuon đo choi tu la cay, kim loai..., va thuong đuoc bay ban o via he hay trong cac cua hang luu niem.


Hinh anh Tham khao (tieng Đuc) Lohmann, H. (1996): Das phylogenetische System der Anisoptera (Odonata). Deutsche Entomologische Zeitschrift 106(9): 209-266.
(tieng Anh) Rehn, A. C. (2003): Phylogenetic analysis of higher-level relationships of Odonata. Systematic Entomology 28(2): 181-240.doi:10.1046/j.1365-3113.2003.00210.x PDF fulltext


Lien ket ngoai (tieng Anh)

Odonata (insect order) tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Anatomy of Ordonata Luu tru ngay 17 thang 9 nam 2008 tai Wayback Machine
Odonata of North America - diagnostic photographs and information Luu tru ngay 17 thang 12 nam 2007 tai Wayback Machine
Dragonflies and Damselflies (Odonata) of the United States - from Hoa Ky Geological Survey (USGS). State-by-state listing of species with distribution maps, images and other information.
Worldwide Dragonfly Association Luu tru ngay 6 thang 12 nam 2006 tai Wayback Machine
Dragonflies and damselflies at the Odonata Information Network]
Maps, photographs and diagnostic information pertaining to dragonflies and damselflies
dragonflies and damselflies Luu tru ngay 8 thang 11 nam 2008 tai Wayback Machine on the UF / IFAS Featured Creatures Web site
(tieng Viet)

Chuon chuon tai Tu đien bach khoa Viet Nam


= Hinh anh =
Hinh anh cac loai chuon chuon Luu tru ngay 2 thang 5 nam 2017 tai Wayback Machine