Lanh tho Alaska (tieng Anh: Territory of Alaska hay Alaska Territory) tung la mot lanh tho hop nhat co to chuc cua Hoa Ky ton tai tu ngay 24 thang 8 nam 1912 cho đen ngay 3 thang 1 nam 1959 khi no đuoc phep gia nhap vao lien bang đe tro thanh tieu bang Alaska. Lanh tho nay truoc đo tung la Đia khu Alaska đuoc thanh lap vao ngay 17 thang 5 nam 1884.


Nguon goc Viec thong qua bo luat hinh su nam 1899 ma trong đo gom co phan noi ve viec thu thue đanh vao chat ruou con đa dan đen nhung loi keu goi ngay cang gia tang, đoi hoi rang nguoi Alaska can co đai dien trong Quoc hoi Hoa Ky. Cuoc tranh luan cuoi cung ket thuc vao ngay 24 thang 8 nam 1912 khi Lanh tho Alaska tro thanh mot lanh tho hop nhat co to chuc cua Hoa Ky.
Đao luat to chuc chinh quyen lan thu hai vao nam 1912 đa đua Đia khu Alaska thanh lanh tho Alaska. Đen nam 1916, dan so cua lanh tho nay la khoang 58.000 nguoi. James Wickersham, mot đai dien cua Alaska tai quoc hoi, gioi thieu mot đao luat thanh lap tieu bang cho Alaska lan đau tien nhung that bai vi thieu su quan tam tu chinh nguoi dan cu ngu tai Alaska. Ngay ca chuyen vieng tham cua tong thong Warren G. Harding vao nam 1923 van khong the gay ra moi quan tam rong rai cua dan chung ve viec Alaska co nen tro thanh tieu bang hay khong. Duoi cac đieu kien cua Đao luat to chuc chinh quyen lan thu hai, Alaska đuoc chia thanh bon khu vuc. Khu vuc đong dan nhat trong so cac khu vuc nay, noi co thu phu cua Alaska la Juneau, do du chang biet la co nen tro thanh mot tieu bang tach biet khoi cac khu con lai hay khong. Su kiem soat cua chinh phu lien bang la moi quan tam chinh yeu vi lanh tho nay co đen 52 co quan chinh phu lien bang đang quan ly minh.


Giua the ky 20 Nam 1920, viec thong qua Đao luat Giao thuong Đuong bien nam 1920 đa buoc cac tau thuyen mang co Hoa Ky phai la cac tau thuyen đuoc đong tai Hoa Ky, do cong dan Hoa Ky lam chu, va đuoc cap giay phep theo luat le cua Hoa Ky. Tat ca hang hoa ra vao Alaska phai do cac hang van tai My đam trach va đuoc đua đen Seattle truoc khi đuoc chuyen cho đi xa hon, khien cho Alaska le thuoc vao tieu bang Washington. Toi cao Phap vien Hoa Ky phan quyet rang đieu khoan trong hien phap noi ve mot tieu bang khong đuoc kiem soat nen thuong mai cua mot tieu bang khac khong the ap dung boi vi Alaska chi la mot lanh tho. Chi phi tra cho cac nha van chuyen thuong mai cua Seattle bat đau gia tang vi loi dung tinh hinh do phan quyet đua ra.
Đai khung hoang lam cho gia ca va đong la hai nguon quan trong cua nen kinh te Alaska vao thoi gian đo giam manh. Tien luong giam va luc luong lao đong giam hon phan nua. Nam 1935, tong thong Franklin Delano Roosevelt nghi rang nguoi My tu cac khu vuc nong nghiep co the đuoc đua đen Thung lung Matanuska-Susitna cua Alaska đe co co hoi tu muu sinh bang nong nghiep. Nhung nguoi thuc dan phan lon la tu cac tieu bang mien bac nhu Michigan, Wisconsin, va Minnesota theo niem tin rang chi co nhung nguoi lon len tai vung khi hau tuong tu nhu khi hau cua Alaska thi moi co the chiu đung noi cuoc song đinh cu tai noi đo. Hoi Cai thien nguoi goc Congo thong nhat (United Congo Improvement Association) yeu cau tong thong cho đinh cu khoang 400 nong dan nguoi My goc chau Phi tai Alaska. Hoi cho rang lanh tho nay se mang đen quyen chinh tri đay đu cho nhung nong dan nay. Tuy nhien thanh kien phan biet chung toc va niem tin cho rang chi co nhung ai tu cac tieu bang mien bac moi co the tro thanh nguoi đinh cu thich hop tai noi đo đa khien cho loi đe nghi tren bi that bai.
Viec tham hiem va đinh cu tai Alaska đa se khong the nao thuc hien đuoc neu nhu khong co su phat trien ve may bay. May bay giup cho mot lan song nguoi đinh cu đen đuoc nhung vung đat nam xa ben trong Alaska. Tuy nhien vi đieu kien thoi tiet khat nghiet cua Alaska cung nhu ti le cao so phi cong so voi dan so, co tren 1700 vu may bay roi tren khap lanh tho cua Alaska. Nhieu vu roi may bay co nguon goc tu cuoc tang cuong quan su tai Alaska trong suot ca thoi Đe nhi The chien va Chien tranh lanh.
Tam quan trong chien luoc cua Alaska đoi voi Hoa Ky tro nen ngay cang ro ret trong suotChien tranh the gioi thu hai. Tu thang 6 nam 1942 đen thang 8 nam 1943, Nhat Ban đa tim cach xam nhap Hoa Ky bang nga chuoi quan đao Aleut qua tran Quan đao Aleut. Su kien nay đanh dau lan thu hai ke tu Chien tranh 1812 rang đat My bi chiem đong boi mot ke thu ngoai quoc. Lan đau tien la su kien Nhat Ban chiem đong đao Guam vao thang 12 nam 1941. Nguoi Nhat sau cung cung bi đanh bat khoi Quan đao Aleut boi mot luc luong gom 34.000 binh si My. 
Vao mua xuan va he nam 1945, Cold Bay tren ban đao Alaska la noi thuc hien chuong trinh chuyen giao tham vong nhat va lon nhat trongChien tranh the gioi thu hai co ten goi la Du an Hula. Trong chuong trinh nay, Hoa Ky chuyen giao 149 tau hai quan cac loai cho Lien Xo va đao tao 12.000 nhan luc Xo Viet truoc khi Lien Xo tham gia chien tranh chong Nhat Ban. Tai moi thoi điem nao, co khoang 1.500 nguoi My hien dien tai Cold Bay va đon Randall trong suot Du an Hula.


Tro thanh tieu bang Sau cung chinh phu Hoa Ky tro nen y thuc đuoc tiem nang vo tan cua vung đat nay va vao ngay 3 thang 1 nam 1959, Alaska tro thanh tieu bang thu 49 cua Hoa Ky. Co chut it tri hoan đe thu nhan Alaska thanh tieu bang vi su lo au cua cac thanh vien trong đang Cong hoa rang Alaska se bau cac thanh vien đang Dan chu vao Quoc hoi Hoa Ky..


Xem them Cac vung lich su cua Hoa Ky
Su tien hoa lanh tho cua Hoa Ky
Lanh tho cua Nga bao phu vung đat ma sau nay tro thanh mot phan cua Lanh tho Alaska:
Chau My thuoc Nga 1733–1867
Cac lanh tho cua Hoa Ky ma sau nay tro thanh Lanh tho Alaska:
Tinh Alaska 1867–1884
Đia khu Alaska 1884–1912
Tieu bang Hoa Ky đuoc thanh lap tu Lanh tho Alaska:
Tieu bang Alaska, 1959


Tham khao