Xuan La la mot phuong thuoc quan Tay Ho, thanh pho Ha Noi, Viet Nam.
Phuong Xuan La nam o phia tay cua ho Tay. Đay la vung đat co cua Ha Noi, noi tieng voi cac ngoi chua: Khai Nguyen, Thien Nien, Van Nien, Uc Nien.


Đia gioi hanh chinh Phia đong giap cac phuong Quang An (ranh gioi tren ho Tay), Buoi, quan Tay Ho va phuong Nghia Đo, quan Cau Giay
Phia nam giap phuong Nghia Đo, quan Cau Giay va phuong Co Nhue 1, quan Bac Tu Liem
Phia tay giap phuong Xuan Tao, quan Bac Tu Liem
Phia bac giap cac phuong Phu Thuong, Nhat Tan.


Dien tich va dan so Nam 1995, phuong Xuan La co dien tich 217,7 hecta va dan so 6.386 nguoi.
Phuong co dien tich 2,18 km², dan so nam 2022 la 28.972 nguoi, mat đo dan so đat 13.289 nguoi/km².


Lich su hanh chinh Xa Xuan La đuoc thanh lap trong thoi ki khang chien chong Phap tren co so sap nhap cac lang Quan La xa, Quan La so, Xuan Tao so va Ve Ho. Khi thanh lap, xa Xuan La thuoc quan Lang Bac, sau thuoc huyen Ngoai thanh.
Sau khi Ha Noi đuoc giai phong vao nam 1954, xa Xuan La thuoc quan V cua ngoai thanh Ha Noi. Tu nam 1961, xa Xuan La thuoc huyen Tu Liem.
Thang 10 nam 1995, xa Xuan La chuyen thanh mot phuong thuoc quan Tay Ho moi thanh lap.


Lang Quan La Xa Lang Quan La Xa nam o phia tay cua phuong Xuan La.


= Lich su =

Lang Quan La Xa hay xa Quan La la mot lang co, xua co ten la đong Gia La (hay Da La). Thoi thuoc Đuong (tu the ky 7 đen the ky 10), đong Da La nam ben ben Lam ap o ven ho Tay. Đong Da La nam tren khu đat kha cao nhung bang phang, co song Da La, tuc song Thien Phu chay qua. Song Da La noi voi bai song Hong o khu vuc Nhat Tan, ha luu noi voi song To Lich o Buoi. Vi vay, noi đay thuan tien cho cac hoat đong san xuat, đanh ca va buon ban.
Vao thoi Đuong Minh Hoang, nien hieu Khai Nguyen, Đao giao rat phat trien. Thu su Quang Chau la Lu Hoan đuoc cu lam đo ho Giao Chau, đong phu tri o đong Da La. Lu Hoan cho đoi đong Da La thanh thon An Vien va cho dung tren go đat lon (go That Dieu) mot quan tho Huyen Thien Tran Vu, đat ten la quan Khai Nguyen. Phia sau quan nay co song Da La (Thien Phu) chay qua, nen con co ten goi la quan Da La.
Quan Khai Nguyen, la mot quan lon, nen lang An Vien lai đoi ten thanh Khai Nguyen. Ve sau, ten lang đuoc goi theo ten quan, va goi tat la lang Quan La. Vao đau the ky 11, song Thien Phu bi lap, đong Da La bi mat dan vi the kinh te - hanh chinh.
Đen cuoi thoi Le, đau thoi Nguyen, Quan La la mot xa thuoc tong Phu Gia, huyen Tu Liem, phu Quoc Oai, tran Son Tay. Tu nam 1831, xa Quan La thuoc phu Hoai Đuc, tinh Ha Noi. Dan so cua xa kha it, nam 1926 co 363 nguoi.


= Chua Khai Nguyen =
Quan Khai Nguyen co nhieu đao si hanh đao, va ton tai đen thoi Ly, cac vua Ly thuong đen du ngoan. Vao thoi vua Tran Du Tong (1341 - 1369), nha su Van Thao cho trung tu quan roi đoi thanh chua, đat ten la An Duong tu. 

Ve sau, do chua bi tap nhieu, nha su chuyen đi noi khac, chua bi hoang phe, nguoi dan dung lam mieu tho than nui. Vao thoi Le trung hung (cuoi the ky 17), chua moi đuoc dung lai, nay la chua Khai Nguyen.
Trong chua co qua chuong khac ten "Khai Nguyen Tu chung" , đuoc đuc vao thang 12 nam đau nien hieu Thieu Tri (khoang đau nam 1842), sau khi qua chuong đuc nam Nham Than nien hieu Chinh Hoa (1692) bi that lac. Chua con co tam bia nien hieu Thai Đuc thu 11 trieu Tay Son (1778) noi ve qua trinh tu bo chua.
Chua Khai Nguyen hien con luu giu cuon moc thu co ba chu "Khai Nguyen Tu". Ngoai cac tuong Phat, tuong Mau, tuong Ho phap, o chua nay con mot pho tuong nua đuoc cho la tuong Đuong Minh Hoang.


= Đinh Quan La =
Đinh Quan La tho vi Son than va ba Due Trang, mot liet nu co cong đanh giac, bao ve kinh thanh Thang Long. Ba Due Trang đuoc dan đia phuong phung tho tu cuoi trieu Tran. Đinh nam tren go That Dieu, gom ba gian tho doc, hai gian tien te va mot gian hau cung. Phia sau đinh co mot hang sau goi la đong Thong Thien, tuong truyen dung vao thoi Ly Than Tong (1128 - 1138) la noi tu luyen cua cac đao si. 
Trong thoi ki khang chien chong Phap, thuc dan Phap đa cho lap bo đong đe đe phong quan du kich tru ngu.
Trong khuon vien đinh co van chi lang Quan La, tho Lao Tu.
Cum di tich ton giao tin nguong gom đinh Quan La, chua Khai Nguyen, mieu va hang o Quan La Xa co chieu dai lich su đac biet va hiem thay o Viet Nam. Cum di tich nay con luu giu đuoc 18 đao sac phong, 11 bia đa co ghi chep viec tu sua, ton tao đinh, chua.
Cum di tich chua Khoi Nguyen va đinh Quan La Xa đa đuoc xep hang Di tich lich su - van hoa - nghe thuat kien truc cap quoc gia vao nam 1984.


= Cay Di san =
Thang 11 nam 2011, cay đa chua Khai Nguyen, cay thi va cay đa đinh Quan La Xa đa đuoc nhan danh hieu cay di san Viet Nam.
Cay đa chua Khai Nguyen co đo tuoi khoang 350 nam đen 400 nam, chu vi than 18,2 m, cao 35 m. Đay la đia điem chu tich Ho Chi Minh ve tham xa Xuan La vao nam 1958. Cay thi đinh Quan La Xa khoang 900 nam tuoi, chu vi than cay 6,6 m, chieu cao 35 m. Cay đa đinh Quan La Xa khoang 250 nam tuoi, chu vi than chinh 6,3 m, cao 32 m.


Lang Quan La So Lang Quan La So nam o phia bac cua phuong Xuan La.
Nam Hong Đuc 12 (1481), Le Thanh Tong cho lap 43 so đon đien trong ca nuoc, trong đo co Quan La So (tuc so Quan La, phan biet voi xa Quan La). Sau nay, cac so đon đien tro thanh cac lang, so Quan La đuoc goi la lang Quan La So.

Theo mot tai lieu Han Nom, nam 1916, so Quan La thuoc tong Phu Gia, huyen Tu Liem, phu Hoai Đuc, tinh Ha Đong.
Dan Quan La So rat thao viec đanh bat chim de.
Tai lang Quan La So co chua Uc Nien va đinh Quan La So.


Lang Xuan Tao So Lang Xuan Tao So nam o phia nam cua phuong Xuan La.


= Lich su =
Xuan Tao So, cung voi Quan La So la mot trong 43 so đon đien trong ca nuoc đuoc vua Le Thanh Tong cho lap nam Hong Đuc 12 (1481), voi ten goi ban đau la Minh Cao So. Cung co tai lieu cho rang Xuan Tao So, con goi la lang So, von la mot đon đien lap ra tren phan "ruong quoc kho" (ruong) tu thoi Ly - Tran, do nha nuoc chieu tap cac tu binh (vao thoi Ly - Tran la cac tu binh Chiem Thanh), cac toi nhan, nhung nguoi mac no hoac dan ngheo kho (thoi Le) ve khai pha. Xuan Tao So la đon đien cua nha nuoc nen co đen 734 mau ruong cong. Đon đien nay gom hai bo phan cu dan la Xuan Tao So (hoac Tao So, tuc so Xuan Tao, đe phan biet voi xa Xuan Tao nay la phuong Xuan Tao) va Ve Ho, sau tach ra thanh hai thon rieng.
Đau the ky 19, Xuan Tao So thuoc tong Minh Cao, huyen Tu Liem, phu Quoc Oai, tran Son Tay. Tu nam 1831 thuoc phu Hoai Đuc, tinh Ha Noi. Nam 1915, lang Xuan Tao So đuoc cat ve tong Trung huyen Hoan Long, tinh Ha Đong. Nam 1942 thuoc Đai ly đac biet Ha Noi.

Xuan Tao So la lang nho, nam 1926 chi co 154 nhan khau. Cac ho goc cua lang la ho Phuong, ho Ngo, ho Nguyen va ho Tran, ngoai ra con co ho Le, ho Vu... Trai đinh trong lang xua đuoc chia lam 4 giap: Nhat, Nhi, Tam, Tu.
Truoc Cach mang thang Tam (1945), dan lang Xuan Tao So lam nghe nong, gom cay lua, trong mau va trong cay thuoc la, khong co nghe cac phu. Mot so gia đinh san bat cac loai chim quanh ho Tay, rat it nguoi song bang nghe đanh bat ca.
Hai lang Xuan Tao So va Ve Ho co chung cac cong trinh tin nguong nhu đinh, chua. Hoi lang truoc đay mo vao thang hai, co tuc boi chai tren ho Tay va thoi com thi. Đinh Xuan Tao So đa bi chay trong thoi Phap chiem Ha Noi, chi con chua Van Nien nam ben ho Tay.


= Chua Van Nien =
Chua Van Nien đuoc dung vao nam Giap Dan nien hieu Thuan Thien (1014), ban đau co ten la "Van Tue". Sau đo, chua đuoc mo rong, tro thanh mot trong nhung chua co quy mo lon o Thang Long. Mot trong so cac su tru tri cua chua la tang su Thao Đuong, tung sang Chiem Thanh truyen đao, đa đuoc Ly Thanh Tong phong lam quoc su, lap ra thien phai Thao Đuong, ket hop giua ba phai: thien tong, tinh tong va mat tong, thien phai nay đuoc cac vua Ly tu Thanh Tong đen Cao Tong ung ho.
Chua co ket cau chu "Đinh", gom 5 gian bai đuong va ba gian thuong đien. Chua đa đuoc xep hang Di tich Lich su van hoa nam 1996.
Đen nay, chua con luu giu 46 pho tuong, hai qua chuong đong, 11 đao sac phong, va nhieu đo tho tu co gia tri van hoa - lich su.


Lang Ve Ho Lang Ve Ho nam o phia đong cua phuong Xuan La. Truoc đay, Ve Ho la mot lang nho (nam 1926 chi co 353 nhan khau). Đau the ky 19 la thon Ve Ho thuoc so Xuan Tao, tong Minh Cao, huyen Tu Liem, phu Quoc Oai, tran Son Tay.
Lang nam ven ho Tay, đung nhu ten goi "Ve Ho". Truoc đay, ngoai lam ruong, dan lang con lam nghe đanh ca va chim tren ho Tay.
Trong nhung nam 1920, toan quyen Đong Duong Pierre Pasquier đa cho xay tai lang Ve Ho mot noi nghi mat vao mua he cho cac quan cai tri cao cap nguoi Phap. Đen nam 1935, khu nghi mat nay chuyen cho Nam trieu, do tong đoc Ha Đong Hoang Trong Phu quan ly.
Lang Ve Ho xua kia co tuc boi chai tren ho Tay thang ba va tuc thoi com thi vao thang muoi (am lich).
Thang 2 nam 2012, thanh pho Ha Noi đa đat ten cho đoan đuong ven ho Tay thuoc khu vuc phuong Xuan La la pho Ve Ho.. Tren con pho nay la nha thi đau Đua Thuyen Ho Tay đuoc xay dung khi SEA Games 22 to chuc tai Viet Nam.


Nghe trong đao Tu mot xa ngoai thanh chuyen trong lua va trong mau, Xuan La chuyen sang trong đao Nhat Tan.
Nam 2007, phuong Xuan La co 43,5 ha trong đao, chiem 1/3 dien tich trong đao cua quan Tay Ho. Tuy nhien, dien tich trong đao sut giam do anh huong cua cac du an đo thi hoa.


Giao thong Phuong Xuan La co đuong Vo Chi Cong (Vanh đai 2), đuong Lac Long Quan, đuong Nguyen Hoang Ton, đuong Xuan La va pho Ve Ho chay qua đia ban. Xe buyt noi thanh Ha Noi đi qua đay co cac tuyen so 25, 33, 55 va 90.


Thong tin khac Mot so di tich van hoa noi tieng thuoc cac đia phuong khac nhung nam giap ranh voi đia gioi phuong Xuan La nhu: chua Thien Nien (phuong Buoi quan ly), chua Tao Sach (phuong Nhat Tan quan ly), đen Soc (phuong Xuan Tao quan ly).
Ngay 23 thang 11 nam 2024, nhan Chao mung ky niem 60 nam Ngay Bac Ho ve tham Xuan La (23/11/1964-2024), phuong Xuan La đa long trong to chuc le đon nhan danh hieu “Phuong đat chuan Đo thi van minh”. Voi 9 tieu chi, 52 noi dung xay dung “Phuong đat chuan Đo thi van minh” đuoc phuong thuc hien thanh cong đa lam thay đoi dien mao đo thi va thuc đay cac hoat đong kinh te-xa hoi phat trien. Xuan La cung tro thanh phuong đau tien trong so cac phuong thuoc Quan Tay Ho, Ha Noi đat chuan Đo thi van minh.


Chu thich Lien ket ngoai Ban đo phuong Xuan La tren Cong thong tin đien tu Chinh phu CHXHCN Viet Nam.