Kilogam (hay Kilogram, ky hieu la kg) la đon vi đo khoi luong, mot trong bay đon vi đo co ban cua he đo luong quoc te (SI). No đuoc đinh nghia la "khoi luong cua khoi kilogam chuan quoc te, lam tu hop kim platin-iridi, đuoc to chuc BIPM luu giu trong đieu kien mieu ta theo BIPM 1998". Chu kilo (hoac ky hieu la k) viet lien truoc cac đon vi trong he đo luong quoc te đe chi rang đon vi nay đuoc nhan len 1.000 lan. Xem them trang Đo lon trong SI.
Kilogam ban đau đuoc đinh nghia vao nam 1795 la khoi luong cua mot lit nuoc. Đay la mot đinh nghia đon gian, nhung kho su dung trong thuc te. Tuy nhien, theo cac đinh nghia moi nhat ve đon vi, moi quan he nay van co đo chinh xac la 30 ppm. Nam 1799, vat mau Kilogram des Archives bang bach kim thay the no lam tieu chuan khoi luong. Nam 1889, mot hinh tru bang hop kim platin-iridi, Nguyen mau Quoc te cua Kilogam (IPK) đa tro thanh tieu chuan cua đon vi khoi luong cho he met, va duy tri nhu vay cho đen nam 2019. Kilogam la đon vi SI cuoi cung đuoc xac đinh boi mot vat mau vat ly.
Kilogam gio đay đuoc đinh nghia theo giay va met, dua tren cac hang so co ban co đinh cua tu nhien. Đieu nay cho phep phong thi nghiem đo luong đuoc trang bi phu hop hieu chuan mot dung cu đo khoi luong nhu can bang Kibble lam tieu chuan chinh đe xac đinh khoi luong cua kilogam mot cach chinh xac, mac du IPK va cac khoi luong kilogam chinh xac khac van đuoc su dung lam tieu chuan phu cho moi muc đich thong thuong.
Tai Viet Nam, kilogam con thuong đuoc goi la "can" hay "ky" trong giao dich thuong mai.


Đinh nghia Kilogam đuoc đinh nghia theo ba hang so vat ly co ban: Toc đo anh sang c, tan so chuyen tiep nguyen tu cu the ΔνCs va hang so Planck h . Đinh nghia chinh thuc la:

Kilogam, ky hieu la kg, la đon vi khoi luong trong he SI. No đuoc xac đinh bang cach lay gia tri so co đinh cua hang so Planck h la 662607015×10−34 khi đuoc bieu thi bang đon vi J⋅s, bang kg ⋅ m² ⋅ s−1, trong đo met va giay đuoc xac đinh theo c va ΔνCs .
Đinh nghia nay lam cho kilogam phu hop voi cac đinh nghia cu hon: khoi luong van nam trong khoang sai so 30 ppm so voi khoi luong cua mot lit nuoc.


= Dong thoi gian cua cac đinh nghia truoc đo =

Nam 1793: Grave (tien than cua kilogam) đuoc đinh nghia la khoi luong cua 1 lit (dm³) nuoc.
1795: Gam (1/1.000 cua mot kg) đa đuoc tam đinh nghia la khoi luong cua mot khoi centimet cua nuoc o nhiet đo nong chay cua nuoc đa.
1799: Kilogram des Archives đuoc san xuat duoi dang nguyen mau
1875–1889: Cong uoc Met đuoc ky ket vao nam 1875, dan đen viec san xuat Nguyen mau Quoc te cua Kilogam (IPK) vao nam 1879 va đuoc thong qua vao nam 1889. No co khoi luong bang khoi luong cua 1 dm 3 cua nuoc duoi ap suat khi quyen va o nhiet đo cua khoi luong rieng lon nhat cua no, xap xi 4 ° C.
Nam 2019: Kilogam hien đuoc xac đinh lai theo hang so Planck theo phe duyet cua Hoi nghi chung ve Can nang va Đo luong (CGPM) vao ngay 16 thang 11 nam 2018.


Ten va thuat ngu Kilogam la đon vi SI co ban duy nhat co tien to SI (kilo) nhu mot phan ten cua no. Tu kilogam hoac kilogam co nguon goc tu kilogramme trong tieng Phap, ban than no đa la mot loai tu tu tao, co tien to cua tu goc tieng Hy Lap la χιλιοι khilioi "mot nghin" truoc tu gramma, mot thuat ngu La tinh muon nghia la "trong luong nho", xuat phat tu tieng Hy Lap γραμμα. Tu kilogramme đuoc viet vao van ban luat cua Phap vao nam 1795, trong Nghi đinh so 18, đa sua đoi he thong đon vi tam thoi đuoc đua ra boi Cong uoc Quoc gia Phap hai nam truoc đo, rang gravet la trong luong ( poids ) cua mot centimet khoi nuoc, bang 1/1.000 cua mot grave. Trong nghi đinh nam 1795, thuat ngu gramme do đo đa thay the gravet, va kilogramme thay the cho grave.
Cach đanh van tieng Phap nay đa đuoc chap nhan o Anh khi tu nay đuoc su dung lan đau tien trong tieng Anh vao nam 1795, voi chinh ta kilogram đuoc su dung o Hoa Ky. O Vuong quoc Anh, ca hai cach viet đeu đuoc su dung, voi "kilogram" ngay cang pho bien hon. Luat cua Vuong quoc Anh quy đinh cac đon vi đuoc su dung khi giao dich theo trong luong hoac thuoc đo khong ngan can viec su dung mot trong hai cach viet tren.
Vao the ky 19 tu tieng Phap kilo, la tu rut ngan cua kilogramme, đa đuoc du nhap vao ngon ngu tieng Anh, noi no đuoc dung đe chi ca kilogam va kilomet. Mac du kilo la mot lua chon thay the co the chap nhan đuoc, nhung đoi voi The Economist chang han, he thong Termium Plus cua chinh phu Canada tuyen bo rang viec su dung "SI (He thong đon vi quoc te), đuoc tuan theo trong van ban khoa hoc va ky thuat" khong cho phep su dung đuoc mo ta la "ten khong chinh thuc pho bien" tren Tu đien Đon vi đo luong (Dictionary of Units of Measurement) cua Russ Rowlett. Khi Quoc hoi Hoa Ky ban hanh quy che phap ly cua he thong met vao nam 1866, no đa cho phep su dung tu kilo đe thay the cho tu kilogram, nhung vao nam 1990 đa thu hoi trang thai nay cua tu kilo.
He thong SI đuoc gioi thieu vao nam 1960, va vao nam 1970, BIPM bat đau xuat ban Tai lieu SI, trong đo co tat ca cac quyet đinh va khuyen nghi co lien quan cua cac đon vi lien quan đen CGPM. Tai lieu quang cao SI quy đinh rang “Khong đuoc phep su dung chu viet tat cho cac ky hieu đon vi hoac ten đon vi... ". 


Kilogam tro thanh mot đon vi co ban: vai tro cua cac đon vi đoi voi đien tu hoc Chu yeu la do cac đon vi cho đien tu hoc ma kilogam thay vi gam cuoi cung đa đuoc su dung lam đon vi khoi luong co ban trong SI. Mot loat cac cuoc thao luan va quyet đinh co lien quan bat đau vao khoang nhung nam 1850 va ket thuc mot cach hieu qua vao nam 1946. Tom lai, vao cuoi the ky 19, 'đon vi thuc te' cho cac đai luong đien va tu nhu ampe va von đa đuoc thiet lap rat tot trong thuc te. su dung (vi du: đien bao). That khong may, chung khong phu hop voi cac đon vi co ban thinh hanh luc bay gio cho chieu dai va khoi luong, cm va gam. Tuy nhien, 'đon vi thuc hanh' cung bao gom mot so đon vi co hoc thuan tuy; đac biet, tich cua ampe va von cho mot đon vi cong suat hoan toan co hoc la watt. Cac nha khoa hoc nhan thay rang cac đon vi thuc te thuan tuy co hoc nhu oat se đuoc thong nhat trong mot he thong trong đo đon vi đo chieu dai co ban la met va đon vi khoi luong co ban la kilogam. Tren thuc te, vi khong ai muon thay the giay lam đon vi co ban cua thoi gian, met va kilogam la cap đon vi co ban duy nhat cua chieu dai va khoi luong sao cho 1. watt la mot đon vi cong suat nhat quan, 2. the cac đon vi co ban cua đo dai va thoi gian la cac ty le nguyen-luy thua cua met va gam (đe he thong van la 'he met'), va 3. kich thuoc cua cac đon vi co so la chieu dai va khoi luong thuan tien cho viec su dung thuc te. Đieu nay se van loai bo cac đon vi đien va tu thuan tuy: trong khi cac đon vi thuc te thuan tuy co hoc nhu oat đuoc ket hop trong he thong met-kilogam-giay, thi cac đon vi đien va tu ro rang nhu von, ampe, vv thi khong. Cach duy nhat đe lam cho cac đon vi đo đong nhat voi he thong met-kilogam-giay la sua đoi he thong đo theo mot cach khac: nguoi ta phai tang so kich thuoc co ban tu ba (chieu dai, khoi luong va thoi gian) đen bon (ba cai truoc đo, cong voi mot đon vi hoan toan mang thuoc tinh đien).


Lich su Đon vi đo co ban cua khoi luong la gam, nhung đa nhanh chong bi chuyen sang kilogam, đa đuoc đinh nghia nhu la khoi luong cua nuoc nguyen chat tai điem ma no nang nhat (+3,98 đo C) trong mot khoi lap phuong co cac canh bang 1/10 cua met. Mot kilogam bang khoang 2,2 pound. Khoang khong gian lap phuong nay con đuoc goi la mot lit đe the tich cua cac chat long khac nhau co the de dang so sanh. Nam 1799, mot ong hinh tru bang platin đa đuoc san xuat đe lam tieu chuan cho kilogam, vi the tieu chuan dua tren co so nuoc chua bao gio đuoc su dung nhu la tieu chuan goc khi ma he met thuc su đuoc su dung. Nam 1890, no đuoc thay the bang ong hinh tru la hop kim gom 90% platin va 10% iridi. No đuoc su dung lam kilogam tieu chuan tu đo đen nay va đuoc luu giu o Paris. Kilogam la đon vi đo luong co ban duy nhat khong đuoc đinh nghia lai theo thuat ngu cua cac hien tuong tu nhien khong đoi. Tuy nhien, tai cuoc hop cua Hoi khoa hoc Hoang gia tai Luan Đon vao ngay 15 thang 2 nam 2005, cac nha khoa hoc đa len tieng keu goi thay the khoi luong cua kilogam tieu chuan o Paris vi đinh nghia chinh thuc chi ro rang "thuoc tinh khong thay đoi cua tu nhien" can đuoc su dung (hon la mot vat cu the ma khoi luong cua no co the bi thay đoi).
Đinh nghia kilogam tren, xuat hien tu nam 1889 cho đen nay, chua dua vao cac tinh chat vat ly co ban cua tu nhien va phu thuoc vao cong nghe bao quan va sao chep khoi kilogam chuan. Thi nghiem cho thay, khoi luong cua khoi kilogam chuan va cac ban sao sai khac nhau khoang 2 microgam. Hon nua khoi luong cua khoi kilogam chuan đa giam 50 microgam trong 100 nam qua. Sai so nay khien đinh nghia tren co nhieu kha nang se bi thay the boi mot đinh nghia chinh xac hon. Cac nha hoat đong đang hi vong thay the khoi kilogram tieu chuan bang nhung hien tuong tu nhien khac đe đat đuoc chuan thong nhat va chinh xac cho đon vi khoi luong nay.
Ngay 16 thang 11 nam 2018, Hoi nghi Can nang va Đo luong (CGPM) to chuc tai Versailles đa tien hanh bo phieu, thong qua viec bai bo đinh nghia kilogram cu va chao đon đinh nghia đai luong kilogam moi. Cac nha khoa hoc đe xuat xac đinh khai niem "mot kilogram" thong qua hang so Planck. Viec bo phieu đuoc thong qua va đinh nghia moi đa chinh thuc đuoc ap dung vao ngay 20 thang 5 nam 2019.


Xem them Đon vi đo khoi luong
Đo lon trong SI


Ghi chu Tham khao Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Kilogram tai Wikimedia Commons
Kilogram (unit of measurement) tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Kilogam tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Le Bureau International des Poids et Mesures (BIPM)