Vo hoc Đang Ngoai thoi Le trung hung phan anh viec đao tao va thi cu vo bi cua chinh quyen Le-Trinh trong lich su Viet Nam.


Truoc the ky 18 Khoa cu Viet Nam thuc hien co ban theo cac trieu đai phong kien Trung Quoc. Đoi voi nen vo hoc, Trung Quoc đa hinh thanh tu thoi Vo Tac Thien, con Vo hoc Viet Nam phat trien cham hon. Du đao tao vo đa hinh thanh tu cac đoi truoc, viec đua vo hoc phat trien kha hoan bi thanh nhung ky thi va danh hieu chinh thuc thi chi bat đau tu thoi chua Trinh Cuong. Ong đuoc xem la nguoi hoan thien nen vo hoc thoi phong kien Viet Nam.
Tu thoi Ly, viec đao tao quan đoi mot cach co he thong đa đuoc su sach phan anh. Tu đo qua thoi Tran đen thoi Le so va thoi Mac, viec đao tao quan linh van đuoc thuc hien, nhung chi dung lai o luyen tap va thuc hanh nhu đanh vo, ban cung, đanh khien,… sang đau thoi Le trung hung them mon ban sung. Viec hoc tap nang cao trinh đo ly thuyet quan su va to chuc thi cu chua đuoc ap dung.


Tu thoi Trinh Cuong = Quy che thi vo hoc =
Nam Bao Thai thu 2 (1721), chua Trinh Cuong quyet đinh mo Vo hoc su (truong Vo hoc) tai Thang Long va đat chuc quan giao thu day vo hoc, chinh thuc khoi đau cho su nghiep đao tao vo hoc, va tu đay bat đau co cac nha khoa bang vo nghiep Đai Viet.
Su kien nay mo đau cho mot thoi ky no ro vo hoc chinh quy cua nuoc Đai Viet khong chi co trinh đo vo nghe gioi ma con thong thao vo kinh (ly thuyet quan su) bai ban. Lan đau tien trong lich su Viet Nam chinh thuc cong nhan va vinh danh cac nha khoa bang vo hoc voi danh xung la Tao si (Tien si vo), nang tam vo nghiep len ngang hang voi van nghiep.
Theo lenh cua Trinh Cuong, đinh than đinh ro noi dung hoc va phep thi vo gom đu cac mon vo nghe, luyen tap chien luoc trong vo kinh. Ky thi hang thang goi la tieu tap, ky thi moi quy goi la đai tap. Cac vo sinh qua đuoc 12 ky thi tieu tap va 4 ky đai tap se đuoc tuyen chinh thuc va đuoc giao thu truc tiep giang day đe cu bo dung.
Đe khuyen khich vo hoc, Trinh Cuong ra lenh cho cac binh si đuoc phep ung thi nhu nhung thi sinh tu do khac. Nam 1723, trieu đinh cho mo khoa thi so cu va nam 1724 cho thi khoa Bac cu. Voi viec đinh ky 3 nam mo mot ky thi, vo hoc Viet Nam chinh thuc ra đoi. Le thi 3 nam 1 lan, chia lam hai loai: Thi o cac tran goi la So cu vao cac nam ty, ngo, mao, dau va thi o kinh đo goi la Bac cu vao cac nam thin, tuat, suu, mui. Khoa so cu do chua Trinh tu minh xet duyet va vua Le tham du.
Quy cach to chuc thi rat quy cu, vao tuan đau thang 4, Bo Binh khai len chua Trinh xin chieu le mo khoa thi, chua Trinh chuan khai va thang 10 thi hanh. Nhung nguoi đuoc chi đinh trong thi gom:

1 vo quan lam đe hieu
2 giam thu
2 giam khao
4 phuc khao
4 đong khao
So quan trong thi đuoc lua chon tu 2 ban van vo, cac luat le truong thi tuan theo the le thi Huong cua ban van.
Khoa thi vo hoc đau tien to chuc tai nha vo hoc o truong Giang Vo kinh thanh Thang Long. Moi khoa thi chia lam 3 truong. Truong thu nhat hoi 10 cau trong bo Vo kinh that hu, truong nhi thi vo nghe, truong 3 thi van sach, hoi thao luoc binh gia.
Nguoi trung tuyen trong ca ba truong trong cac ky thi So cu goi la Cong si, đo thap hon goi la Bien sinh; chi trung 2 truong goi la Sinh vien. Nguoi trung tuyen ca ba truong trong ky thi Bac cu goi la Tao si, nguoi chi trung 2 truong goi la Tao toat. Hoc vi Tao si ben ban vo cung nhu hoc vi tien si ben ban van.


= Cac khoa thi vo hoc thoi Le trung hung =
Cac khoa thi vo hoc thoi Le trung hung bat đau thoi Le Du Tong, ky cuoi thoi Le Hien Tong:

Tong so thoi Le trung hung đa to chuc 19 ky thi vo hoc trong vong 69 nam, lay đo 199 tao si.


Xem them Quan đoi nha Le trung hung
Giao duc khoa cu Đang Ngoai thoi Le trung hung


Tham khao Vien su hoc (2007), Lich su Viet Nam, tap 4, Nha xuat ban Khoa hoc xa hoi
Kham đinh Viet su thong giam cuong muc
Đinh Xuan Lam, Đinh Khac Thuan, Trinh Hai (2010), Chua Trinh Cuong cuoc đoi va su nghiep, Nha xuat ban Van hoa thong tin.


Chu thich