Te Tuong cong (tieng Trung: 齊襄公; binh am: Qi Xiang Gong; ?-686 TCN) la nguoi cai tri thu 14 cua nuoc Te, mot trong cac the luc chinh vao thoi Xuan Thu trong lich su Trung Quoc. Ong co ho (tinh) la Khuong (姜), ten gia toc (thi) la La (呂) va ten la Chu/Gia Nhi (諸兒).
Duoi thoi Tuong cong cai tri, nuoc Te đa chinh phat nuoc Ky (紀) cua Khuong thi, mot nuoc lang gieng thu đich. Tuy nhien, Tuong cong lai đuoc biet nhieu hon voi su hoang dam vo đao, giet nguoi vo co, ong đa co quan he loan luan voi em gai la Van Khuong va giet chet em re Lo Hoan cong. Cuoi cung, Tuong cong bi em ho la Vo Tri giet, Vo Tri sau đo len ngoi.


Quan he noi toc Ong la con trai cua Te Ly cong – vua thu 13 nuoc Te. Nam 698 TCN, Ly cong qua đoi, Chu Nhi len noi ngoi.
Te Tuong cong co nguoi em ho la Khuong Vo Tri hay con goi la Cong Ton Vo Tri – con cua Di Trong Nien – em ruot Te Ly cong. Khi Te Ly cong con song rat quy Vo Tri, nuoi duong va cho Vo Tri huong che đo nhu the tu Chu Nhi.
Te Tuong cong khi con la the tu thuong hay tranh chap, xo xat voi Cong Ton Vo Tri. Khi len ngoi, ong ben truat bo cac che đo ma vua cha đa ban cho Vo Tri.


Giet Lo Hoan cong Tuong cong khi con la the tu nuoc Te đa co mot moi quan he loan luan voi nguoi em gai khac me la Van Khuong. Nam 709 TCN, Van Khuong đuoc vua cha Hy cong ga cho Lo Hoan cong.
Thang 4 nam 694 TCN, Lo Hoan cong cung vo tham nuoc Te, Tuong cong va Van Khuong nhan dip nay lai noi lai moi quan he bat chinh cua ho
Lo Hoan cong biet chuyen rat gian. Van Khuong khong giau đuoc, ben bao lai cho Te Tuong cong biet. Te Tuong cong lap ke giet vua Lo cho khoi xau ho, ben moi Lo Hoan cong vao uong ruou, chuoc cho vua Lo say. Sau đo Tuong cong lenh cho mot em trai khac me la cong tu Banh Sinh (彭生) giet chet Hoan cong. Banh Sinh theo lenh đua Lo Hoan cong ra xe, be vua Lo len xe, nhan đo bop gay xuong suon giet chet Lo Hoan cong.
Khi xe vua Lo ve đen nuoc, thay vua Lo đa chet, nguoi dan nuoc Lo rat tuc gian truoc toi ac cua Tuong cong, trach cu nuoc Te. Te Tuong cong ben quy toi cho Banh Sinh, ra lenh giet Banh Sinh đe xin loi nuoc Lo. Con trai cua Hoan cong va Van Khuong la the tu Đong len noi ngoi, tuc la Lo Trang cong.


Ket hon Sau cai chet cua Lo Hoan cong, Van Khuong van o lai nuoc Te va ba cung voi Tuong cong van tiep tuc thong dam. Nam 693 TCN, Tuong cong ket hon voi mot nguoi con gai cua thien tu nha Chu, nguoi cai tri toan bo Trung Quoc tren danh nghia, song cong chua đa qua đoi chi mot nam sau đo.
Te Tuong lai ket hon voi Lien thi la em cua Lien Xung - mot vien tuong duoi quyen.


Can thiep vao cac chu hau Cung nam Te Tuong cong giet Lo Hoan cong, tuong Cao Cu Di nuoc Trinh giet vua la Trinh Chieu cong, lap Tu Vi len ngoi. Thang 7 nam 694 TCN, Tu Vi va Cao Cu Di sang nuoc Te xin Te Tuong cong ung ho. Nhung ong khong nhung khong đong tinh ma bat giet luon Trinh Tu Vi va Cao Cu Di đe tri toi sat hai Trinh Chieu cong.
Te Tuong cong mang quan ve phia đong đanh nuoc Ky (紀)  đe bao thu viec to tien Te Ai cong bi vua nuoc Ky giem pha ma bi vua nha Chu giet chet.
Nam 693 TCN, Te đanh cac thanh Binh (郱), Tan (鄑), Ngu (郚) cua Ky va truc xuat cu dan cac thanh nay. Hai nam sau đo, mot nguoi em trai cua Ky hau đa đao thoat đen nuoc Te. Biet khong the khang cu lai cuoc xam luoc cua Te, nam 690 TCN, Ky hau đa chay tron va giao lai đat nuoc cho nguoi em trai đa chay đen Te, tren thuc te co nghia la trao đat nuoc cho Te. Ky hau doi đi voi vang đen noi ong ta đa khong an tang phu nhan cua minh, ba nguyen la mot cong chua cua nuoc Lo. Tuong cong đa an tang ba theo đung nghi le.
Nam 688 TCN, vua nuoc Ve la Hue cong bi cong tu Kiem Mau đoat ngoi 8 nam, xin nuoc Te cuu giup. Te Tuong cong mang quan đanh Ve, lat đo Kiem Mau va lap lai Ve Hue cong.


Bi giet Nam 687 TCN, Te Tuong cong sai Lien Xung (anh phu nhan Lien thi) va Quan Chi Phu đi tran thu đat Quy Khau, hen toi mua dua sang nam thi cho nguoi khac ra thay the.
Nam 686 TCN, qua mua dua nhung Te Tuong cong van khong cho nguoi ra thay hai tuong Quan, Lien. Co nguoi tinh nguyen xin ra tran thu thay nhung ong van khong nghe.
Hai tuong nghe tin noi gian ban nhau lam loan, đinh lap Cong Ton Vo Tri len ngoi. Lien Xung von co em gai ho la Lien Thi la vo Te Tuong cong nhung khong đuoc yeu. Lien Xung sai nguoi ve noi voi Lien thi lam nguoi đua tin va hua se cho lam vo Vo Tri.
Thang 12 nam 686 TCN, Te Tuong cong đi san o Bai Khau. Lien thi ngam sai nguoi bao cho Lien Xung biet. Lien Xung va Quan Chi Phu cung Cong Ton Vo Tri ben mang quan toi đot kich.
Buoi đem, Te Tuong cong bi luc luong đao chinh toi vay. Nguoi hau la Đo Nhan Phi bi ong đanh roi nhung van trung thanh; khi ra ngoai gap Lien Xung, biet muu phan cua Lien Xung ben gia oan trach vua, xin vao lam noi ung, nhung thuc ra đe bao tin nguy cap cho ong.
Manh Duong xin vao nam o giuong đe the mang cho Te Tuong cong, con ong ra nap o sau cua đe tim co hoi tron. Quan Lien, Quan đanh vao, Đo Nhan Phi cung cac ve binh ra chong cu nhung khong đanh noi va bi giet. Quan Lien - Quan đam vao nguoi nam tren giuong moi biet la đam nham nguoi khac. Vi Te Tuong cong bi lo giay sau canh cua nen bi quan Lien - Quan phat hien va ap toi giet chet.
Khong ro nam đo Te Tuong cong bao nhieu tuoi. Ong o ngoi tat ca 12 nam. Cong Ton Vo Tri len lam vua khong lau thi bi giet. Hai nguoi em Tuong cong la cong tu Cu va cong tu Tieu Bach tranh nhau ke vi, cuoi cung cong tu Tieu Bach gianh đuoc ngoi vua, tuc la Te Hoan cong.


Trong van hoc Te Tuong cong đuoc đe cap trong tieu thuyet Đong Chu liet quoc. Ong xuat hien tu hoi 8 đen hoi 14. Nhung su viec ve Te Tuong cong đuoc tac pham mo ta ky la vu giet Lo Hoan cong va vu binh bien mua dua cua Lien Xung va Quan Chi Phu.


Xem them Te Ly cong
Te Vo Tri
Te Hoan cong
Van Khuong
Lo Hoan cong


Tham khao Su ky Tu Ma Thien, cac thien:
Te Thai cong the gia
Lo Chu cong the gia
Khong Tu (2002), Xuan Thu tam truyen, tap 1, Nha xuat ban TP Ho Chi Minh
Phuong Thi Danh (2001), Nien bieu lich su Trung Quoc, Nha xuat ban The gioi


Chu thich