Vuong thu Muoi Tam cua Ai Cap co đai hay Vuong trieu thu 18 (bat đau nam 1543 TCN - ket thuc 1292 TCN) la mot vuong trieu pharaon noi tieng cua Ai Cap co đai, voi su đat đinh cao nhat ve suc manh va lanh tho cua no. Vuong trieu thu 18 co mot so vi pharaon noi tieng, trong đo bao gom vi Pharaon tre tuoi Tutankhamun – ngoi mo cua ong đa đuoc tim thay boi nha khao co hoc nguoi Anh Howard Carter vao nam 1922, va cac Pharaon khac nhu Akhenaton va Nu hoang Hatshepsut. Vuong trieu nay cung đuoc biet đen voi ten Vuong trieu Thutmosid noi tieng trong khoang thoi gian cai tri cua bon vi pharaon đau tien la cac vua thuoc hoang toc cua Thutmosis I.
Vi Nu hoang noi tieng nhat cua Vuong trieu thu 18 la Hatshepsut (1479 TCN–1458 TCN), nguoi ta cho rang ba la mot nu pharaon nguoi ban đia cua Ai Cap, thuoc dong ho cua Akhenaten (1353-1336 TCN) va đuoc cho la nguoi đa ke vi Pharaon Nefertiti.
Vuong trieu thu 18 la vuong trieu đau tien cua Thoi ky Tan Vuong quoc, la khoang thoi gian ma nen van minh cua Ai Cap co đai đa đat đen đinh cao nhat.


Xac đinh nien đai Xac đinh nien đai bang cacbon-14 cho thay Vuong trieu thu 18 đa co the đa bat đau mot vai nam truoc so voi nam đuoc thuong ghi nhan la 1550 truoc Cong nguyen. Phuong phap xac đinh nien đai cho thay thoi gian bat đau vuong trieu la vao khoang 1570-1544 truoc Cong nguyen, va trung binh la khoang nam 1557 truoc cong nguyen.


Cac Pharaon cua Vuong trieu 18 Cac pharaon cua Vuong trieu 18 cai tri trong khoang 250 nam (tu 1550-1298 TCN). Thoi gian tri vi va ten cac pharaon trong bang đuoc lay tu cac nghien cuu cua Dodson va Hilton. Nhieu vi trong so cac pharaon nay đuoc chon cat trong Thung lung cac vi Vua tai cac ngoi mo xac đinh boi ten "KVxx". Nhieu thong tin, tai lieu co moi co ghi chep ve nien đai, ten tuoi cac pharaon đuoc tim thay trong thung lung va nho đo so đo pha he cuoi cung đa đuoc sap xep va tao ra. Mot so cuoc hon nhan dien ra voi cac quoc gia ben ngoai đa đuoc biet đen o thoi ky Tan Vuong quoc. Nhung cong chua cua cac vua nuoc ngoai thuong đuoc nhac đen trong nhieu van ban bang chu hinh nem. Cac cuoc hon nhan ay đa cho thay rang vao thoi ky nay đa co mot moi quan he ngoai giao tot đep giua cac vuong trieu Ai Cap voi cac nuoc lang gieng.


= vuong trieu XVIII Som =

vuong trieu 18 đa đuoc sang lap boi Ahmose I, anh trai hay con trai cua Kamose, nguoi cai tri cuoi cung cua vuong trieu XVII. Ahmose hoan thanh chien dich đe truc xuat nhung nguoi Hyksos đang cai tri. vuong trieu cua ngai đuoc xem nhu la su ket thuc cua Giai đoan Trung Gian thu Hai va su bat đau cua thoi ky Tan Vuong quoc. Ahmose đuoc ke thua boi con trai cua ong Amenhotep I, vuong trieu nay tuong đoi yen lang.
Amenhotep I co le khong co con trai đe tro thanh nguoi thua ke va tiep theo sau ong la pharaon Thutmosis I, duong nhu co lien quan đen gia đinh hoang gia qua hon nhan. Trong suot vuong trieu cua minh, bien gioi cua Ai Cap đat đo lon nhat, ho mo rong mo rong lanh tho cua minh ve phia bac Carchemish, tren song Euphrates va Kurgus o phia nam. Quyen luc cua Thutmosis I tuong đuong voi Thutmosis II va nu hoang cua minh la Hatshepsut. Ba la con gai cua Thutmosis I va ngay sau cai chet cua chong, ba đa cai tri hon hai muoi nam sau khi pharaon mat, ba la mot trong nhung nguoi con thuoc dan toc thieu so, nguoi ma sau nay se tro thanh nhu la mot nu pharaon.
Thutmosis III sau nay tro thanh nguoi đuoc goi la vi pharaon vi đai nhat lich su, cung đa cai tri trong mot thoi gian dai trong Vuong trieu sau khi pharaon Thutmosis II mat. Amenhotep II đa bang voi Thutmosis IV, theo sau la con trai cua ong Amenhotep III. vuong trieu cua Amenhotep III đuoc xem nhu la mot điem cao trong vuong trieu nay. Amenhotep III đa thuc hien rat nhieu cac cong trinh xay dung moi voi quy mo lon, đat muc đo ma chi co the so sanh đuoc voi nhung nguoi trong thoi đai cua Ramesses II.


= Akhenaten, thoi đai Amarna, va Tutankhamun =
Amenhotep III co the đa nhuong ngai vang truoc 12 nam cho con trai minh Amenhotep IV, nguoi đa thay đoi ten cua minh thanh Akhenaten. Co nhieu cuoc tranh luan ve đe nghi đoi ten nay.
Trong nam thu nam cua vuong trieu, Amenhotep IV thay đoi ten cua minh la Akhenaten va di chuyen thu đo đen Amarna. Trong suot vuong trieu cua Akhenaten, Aten - sundisk - lan đau tien tro thanh vi than noi bat nhat, va cuoi cung Aten đuoc coi la chua. Viec nay noi len thuc su la đoc than đe tiep tuc la chu đe cua cac cuoc tranh luan trong cong đong khoa hoc. Mot so nguoi cho rang Akhenaten tao ra mot vi than trong khi nhung nguoi khac cho rang ong bi su chi phoi nang luong mat troi va giao phai, boi khang đinh cua nguoi khac, trong khi ong khong bao gio hoan toan bi bo roi mot so truyen thong khac cua cac vi than.
Sau thoi Ai Cap goi la Amarna, thoi gian cua nguoi la khong may sai. Cac su kien sau cai chet cua Akhenaten van chua ro rang. Mot vai ca nhan ten la Smenkhare va Neferneferuaten đa đuoc biet, cac nha khao co chi biet nhung vi tri va vai tro trong lich su cua 2 nguoi van con nhieu tranh cai. Tutankhamun la pharaon cuoi cung đa len ngoi va chet khi con rat tre.


= Ay va Horemheb =

Hai thanh vien cuoi cung cua Vuong trieu thu Muoi Tam la Ay va Horemheb, ho đa cai tri va tro thanh vua tu mot chuc quan trong trieu đinh. Ay co the đa ket hon voi mot goa phu cua Tutankhamun nhung ba ay khong song đuoc lau sau đo. Ay tri vi trong thoi gian kha ngan. Nguoi ke thua sau ong la Horemheb, mot vi tuong trong suot vuong trieu cua vua Tutankhamun, khi Ay khong co con đe du đinh nhu la nguoi ke nhiem cua minh. Horemheb co the cuop ngai vang tu Ay trong mot cuoc đao chinh. Horemheb đa qua đoi khi ong khong co mot nguoi con nao va bo nhiem nguoi thua ke ong la Ramesses I. Ong đa len ngoi vao nam 1292 truoc cong nguyen, va la vi pharaon đau tien cua Vuong trieu thu Muoi chin.


Dong thoi gian cua Vuong trieu thu 18 Hinh anh Xem them Thung lung cac vi Vua
Vuong trieu thu Hai muoi cua Ai Cap


Chu thich Tham khao Kuhrt, Amelie (1995). The Ancient Near East: c. 3000–330 BC. London: Routledge. ISBN 9780415013536.


Lien ket ngoai Hatshepsut: from Queen to pharaon , an exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art (fully available online as PDF)