Nam Ky (chu Han: 南圻) la lanh tho cuc Nam cua nuoc Đai Nam trieu Nguyen, la mot trong ba ky hop thanh nuoc Viet Nam. Ten goi nay do vua Minh Mang đat ra nam 1832.
Trong thoi ky Phap thuoc, chinh quyen thuc dan duy tri ten goi 3 xu cua Viet Nam co tu truoc đo, nhung ap dung che đo rieng biet voi moi xu: xu thuoc đia Nam Ky, cung voi hai xu bao ho Trung Ky va Bac Ky. Danh xung Nam Ky đuoc chinh quyen Lien bang Đong Duong cua Phap duy tri cho đen nam 1945 khi đuoc thay bang ten goi Nam Bo. Quoc gia Viet Nam va Viet Nam Cong hoa cung dung ten goi Nam Phan, von đa đuoc su dung tu nam 1947 trong giai đoan sau cua Cong hoa Tu tri Nam Ky. Dien tich Nam Ky la 67.293,1 km².


Ten goi Cochinchine Nguon goc ten goi Cochinchine trong Phap ngu đuoc cac nha nghien cuu giai thich theo nhieu cach khac nhau. Tuy nhien, gia thuyet pho bien nhat truoc đay, la ten goi Cochin hay Cocin goc tu Coci la phien am cua chu Giao Chi. Do so nham voi thanh pho cang An Đo Cochin, nen nguoi phuong Tay them hau to chine /china (Trung Hoa), y noi Cochin gan Trung Hoa đe phan biet.
Theo Ly Đang Thanh, trong 'Lich su Đong Duong tap 7- Nuoc Viet thoi Nam - Bac phan tranh' (1994), thi ten goi Cochinchine bao gom hai tu to la 'Cochin' va 'Chine'. Trong đo, Cochin co nguon goc tu ten goi song Co Chien (tieng Khmer: កោះជីន Koh Chin), la mot đoan song cua Thuy Chan Lap thuoc he thong song Mekong (song Cuu Long), chay qua nhieu cu lao (đao nho trong chau tho) tu đia phan thanh pho Vinh Long ngay nay, qua cac tinh Vinh Long, Ben Tre, Tra Vinh, roi đo ra bien Đong tai Cua Koh Chin. Cac nha tham hiem hang hai chau Au vao the ky XV khi đen vung đat đong bang song Cuu Long đe mua nuoc ngot va luong thuc, thuc pham, co the đa lay ten cua song Koh Chin va song Koh Chin cua dai đat co cu dan đong đuc nhat đong bang song Cuu Long thoi ay đe goi ten chung cho ca vung đong bang song Cuu Long la: Vung Cochin. Do so nham voi thanh pho cang An Đo Cochin, nen nguoi phuong Tay them hau to chine vao thanh Cochinchine. Ten goi Cochinchine nay sang đau the ky XVII co luc đa đuoc nguoi Phuong Tay đong hoa voi ten goi toan bo dong song Mekong. Trong ban đo Đong Nam A nam 1609 (ben canh), co hai dong chu Cochinchine (in dong lon va dong nho) o vi tri thuoc tinh Van Nam ngay nay, tai thuong nguon song Mekong, ma ro rang khong lien quan gi đen khu vuc đong bang song Hong (Giao Chi cu).
Tai lieu noi tren cung trich dan mot đoan trong tac pham cua hoc gia Le Huong nhan đe ‘Viet Kieu o Kampuchia’, do Nha xuat ban Khai Tri an hanh tai Sai Gon nam 1971, nguyen van tai cuoi trang 10 nhu sau:  “Sau ngay ngay 11 thang 4 nam 1970, Chinh phu Cao Mien tro thanh mot nuoc Cong hoa, cham dut che đo quan chu 1.400 nam, bao chi Mien đa kich Hoang gia cho rang Quoc vuong Chey Chetta II me ba vo Viet Nam ten ‘CO CHINH XINH’ moi lam mat phan đat ‘Cao Mien mien duoi’ (Kampuchea Krom) chi mien Nam Viet Nam. Tai lieu Cao Mien cho rang Cong chua Ngoc Van ten CO CHINH XINH nen vi quoc vuong ay moi đat cho mien Nam va Phap goi la COCHINCHINE.” Va Ly Đang Thanh chu them la neu viec đat ten nhu the  la co that thi se xay ra sau nam 1620, vi đay la thoi điem ma nhieu tai lieu chep rang la nam Cong nu Ngoc Van đuoc cha la Chua Sai Nguyen Phuoc Nguyen ga cho vua Cao Mien. Cong nu Nguyen Phuoc Ngoc Van sinh khoang nam 1605, mat sau nam 1658, la con gai thu hai cua Chua Sai, nhung khong ro co phai la ‘nguoi con thu chin’ neu tinh ca cac nguoi con trai cua Chua Sai hay khong, hoac la Ba con co mot ten goi ‘than mat’ la Co Chinh hay khong. 
Đau the ky XVII, duoi thoi Trinh-Nguyen phan tranh, nuoc Viet Nam phan đoi thanh Đang Trong va Đang Ngoai, thi Cochinchine đuoc nguoi Phuong Tay dung đe chi Đang Trong, con Tonkin chi Đang Ngoai. Cuoi the ky XVII, Thong suat Nguyen Huu Canh khi vao thu phuc vung đong bang song Cuu Long thi trieu đinh Đang Trong đa goi song Koh Chin theo am Han-Viet la Co Chien Giang (鼓栴江), va cua song Koh Chin la Co Chien Tan (鼓栴汛). Tren mot so ban đo co cua Phuong Tay in vao the ky XVIII-XIX con đoc Koh Chin bang nhung am khac nhu Kho Cin, Cocin. Coghien..., hoac nhu ban đo do Stielers Handatlas xuat ban vao thang 8-1891 tai Đuc con ghi cua song Koh Chin la Ko-kien.
Su viec co le cang them rac roi, khi vao khoang the ky XVII-XVIII tai Trung Hoa va Nhat Ban,con xuat hien va luu truyen mot so buc hoa co tua đe nhu: buc ‘Chu An thuyen Giao Chi đo hang quyen’ (ve canh tau buon Nhat Ban o Đang Trong), buc hoa ‘Giao Chi quoc mau dich đo hai đo’ (ve canh thuong cang Hoi An)..., co the khien cho ta nghi la Vuong quoc Cochinchine (Đang Trong) co  lien quan đen cach dich thanh ‘Giao Chi Quoc’. Tuy nhien, hau nhu cac tac gia Tay Phuong đeu dich Cochinchine la Vuong quoc Đang Trong, chu khong phai la ‘Giao Chi Quoc’. Đoi voi cac tac gia Han ngu (Trung Hoa, Nhat Ban) thoi nay, thuong rat thong thao lich su Trung Hoa va cac cuu thuoc đia cua no, trong đo co cac khai niem 'Giao Chi Quan', 'Giao Chi Bo'..., trong qua khu, thi hau nhu khong 'them đem xia gi' đen cach goi Tonkin hay 'Cochinchine', ma khi noi đen Giao Chi đeu ham y la lanh tho chung cua nguoi Viet ma truoc het la o vung chau tho song Hong, roi đen cac mien co chung nen van minh tuong đong o xa hon ve phia Nam. Trong cac tac pham thoi nay, cac tac gia Nhat Ban, Trung Hoa đeu goi Giao Chi, hay An Nam chung cho ca Đang Ngoai lan Đang Trong. 
Đen thoi Trieu Nguyen đoc lap, nguoi Phap va nguoi Viet lam viec cho Phap (nhu Truong Vinh Ky) goi Nam Ky la Basse Cochinchine, tuong đuong voi ten goi Nam Ky Luc tinh cung thoi. Giai đoan Phap chiem Nam Ky (1867-1887), truoc thoi Phap thuoc (1884-1945) nguoi Phap goi Nam Ky Cochinchine Francaise (Nam Ky thuoc Phap). Chi sau khi thanh lap lien bang Đong Duong ten goi Cochinchine moi dan dan chinh thuc đuoc dung đe chi Nam Ky, trong khi Annam chi Trung Ky, con Bac Ky thi đuoc goi la Tonkin.


Cac đon vi hanh chinh = Thoi Trieu Nguyen tu chu =

Nam Bo xua đuoc goi la xu Đong Nai. Nam 1698, xu Đong Nai đuoc thiet lap phu huyen. Phu Gia Đinh bao gom toan the đat Nam Bo va ton tai suot tu đo đen nam 1802 thi đoi thanh tran Gia Đinh.
Nam 1808, vua Gia Long nha Nguyen đoi tran Gia Đinh thanh Gia Đinh Thanh, bao gom 5 tran: Phien An (đia hat Gia Đinh), Bien Hoa, Vinh Thanh (sau chia ra Vinh Long va An Giang), Vinh Tuong (sau nay la Đinh Tuong) va Ha Tien.
Vua Minh Mang nam 1832 đa đat ra Nam Ky va chia thanh 6 tinh nen goi la Nam Ky Luc tinh hay Luc tinh. Đo la cac tinh: Phien An, nam 1836 đoi thanh Gia Đinh (tinh ly la tinh thanh Sai Gon), Bien Hoa (tinh ly la tinh thanh Bien Hoa), Đinh Tuong (tinh ly la tinh thanh My Tho) o mien Đong; Vinh Long (tinh ly la tinh thanh Vinh Long), An Giang (tinh ly la tinh thanh Chau Đoc) va Ha Tien (tinh ly la tinh thanh Ha Tien) o mien Tay.


= Thoi Phap thuoc =

Sau khi chiem xong ba tinh mien Đong gom Gia Đinh, Đinh Tuong, Bien Hoa (1862) va ba tinh mien Tay gom Vinh Long, An Giang, Ha Tien (1867), thuc dan Phap xoa bo cach phan chia đia gioi hanh chinh cu cua trieu Nguyen.
Luc đau Phap goi departement thay cho phu, goi arrondissement thay cho huyen. Tuy nhien, cac cap hanh chinh duoi cap huyen thi van đuoc giu nguyen nhu thoi nha Nguyen đoc lap la hai cap: cap tong (goi theo tieng Phap la canton) va cap lang xa (cap tong con đuoc duy tri toi tan nam 1945). Khoang nam 1868, Nam Ky co hai muoi bay inspection (luc nay tieng Viet goi la "hat thanh tra", "đia hat thanh tra", "khu thanh tra" hay "tieu khu thanh tra", do Thanh tra cai tri). Tu 05/06/1871 inspection đoi thanh arrondissement (luc nay tieng Viet goi la "hat tham bien.", "đia hat tham bien.", "khu tham bien. hay "hat"). Đung đau arrondissement la administrateur, tieng Viet goi la Chinh tham bien. Dinh hanh chinh goi la toa tham bien nhung dan cung quen goi la toa bo (giong nhu dinh quan bo chinh cua nha Nguyen cu). Tham bien duoi quyen Thong đoc đong o Sai Gon. Giup viec Chinh tham bien la hai pho tham bien; thu ky đia hat cung goi la bang bien tuc la secretaire d’arrondissement. Đen nam 1871 giam con 18 hat, nam 1876 thi tang len 19 hat.

Thang 4 nam 1870, chinh quyen Phap o Nam Ky (đung đau la Thong đoc Nam Ky) cung voi trieu đinh vuong quoc Cao Mien do Phap bao ho (đung đau la vua Norodom I) bat đau đam phan ky ket thoa uoc phan đinh bien gioi.
Nam 1873, Phap chinh thuc đieu chinh lai bien gioi giua Cao Mien (Campuchia) voi Nam Ky thuoc Phap (Cochinchine Francaise), thay đoi lon so voi bien gioi Cao Mien-Nam Ky Luc tinh tai 2 khu vuc: đia phan cac hat thanh tra Trang Bang, Tay Ninh (tuc vung loi Mo vit) thanh phu (khet) Svay Teep (Thoa uoc ngay ngay 9 thang 7 nam 1870), va vung bo bac kenh Vinh Te đia ban cac hat Ha Tien, Chau Đoc nhap vao (khet) Treang (Hiep đinh ngay ngay 15 thang 7 nam 1873), cat tu đat Nam Ky tra ve cho Cao Mien.
Nam 1876, Phap chia Nam Ky thanh 4 khu vuc hanh chinh lon, goi la circonscription administrative, moi khu vuc lai đuoc chia nho thanh cac "hat" hay "tieu khu" (arrondissement) nhu sau:

Khu vuc Sai Gon co 5 tieu khu: Tay Ninh, Thu Dau Mot, Bien Hoa, Ba Ria va Sai Gon
Khu vuc My Tho co 4 tieu khu: My Tho, Go Cong, Tan An va Cho Lon
Khu vuc Vinh Long co 4 tieu khu: Vinh Long, Ben Tre, Tra Vinh va Sa Đec
Khu vuc Bat Xac co 6 tieu khu: Chau Đoc, Ha Tien, Long Xuyen, Rach Gia, Can Tho va Soc Trang.
Moi hat co Hoi đong Quan hat, tuc Conseil d'arrondissement lam nghi hoi. Hoi vien đuoc bau vao la nguoi Viet.
Ngay 8 thang 1 nam 1877, Tong thong Phap ra Sac lenh thanh lap thanh pho cap 1 (municipalite de premiere classe) Sai Gon, đung đau la mot vien Thi truong (Maire). Sac lenh nay đuoc ban hanh ngay 16 thang 5 nam đo.
Ngay 20 thang 10 nam 1879, Thong đoc Nam Ky ra Nghi đinh thanh lap thanh pho cap 2 (municipalite de deuxieme classe) Cho Lon, tuong đuong cap tinh sau nay. Đung đau thanh pho cung la mot vien Thi truong.
Ngay 13/12/1880 chinh quyen Phap tach mot so lang (nam ke can thanh pho Sai Gon va thanh pho Cho Lon) cua hat Sai Gon (tu 16/12/1885 đoi ten la hat Gia Đinh) va hat Cho Lon, lap hat Hai Muoi (20e arrondissement). Hat nay do Nha Noi chinh truc tiep cai tri. Đen ngay 12/01/1888 hat Hai Muoi giai the, cac lang truc thuoc sap nhap vao thanh pho Sai Gon, hat Cho Lon va hat Gia Đinh.
Nam 1882, Thong đoc Nam Ky lap them mot hat (tieu khu) moi la hat Bac Lieu thuoc khu vuc Bat Xac tu đat cua 2 tong cua hat Soc Trang va 3 tong cua hat Rach Gia. Nhu vay toan bo Nam Ky co 21 hat (tuc 19 hat cu, hat Hai Muoi va hat Bac Lieu). Nam 1895 lap them thanh pho tu tri (commune autonome) Cap Saint Jacques, tach tu hat Ba Ria (Cap Saint Jacques nhap vao hat Ba Ria nam 1898 đe roi nam sau lai tach ra).
Nam 1899, Toan quyen Đong Duong ra nghi đinh đoi ten goi "hat" thanh "tinh" (province) va chia Nam Ky thanh 3 mien. Đong thoi, chuc Tham bien đoi thanh Chu tinh (Chef-province hay Chef de la province), toa tham bien goi la toa bo. Nhu vay Nam Ky co tat ca 20 tinh, phan bo nhu sau:

Mien Đong co 4 tinh: Tay Ninh, Thu Dau Mot, Bien Hoa va Ba Ria
Mien Trung co 9 tinh: Gia Đinh, Cho Lon, My Tho, Go Cong, Tan An, Vinh Long, Ben Tre, Tra Vinh va Sa Đec
Mien Tay co 7 tinh: Chau Đoc, Ha Tien, Long Xuyen, Rach Gia, Can Tho, Soc Trang va Bac Lieu
Ngoai ra con co 3 thanh pho Sai Gon (cap 1), Cho Lon (cap 2), thanh pho tu tri Cap Saint Jacques va Con Đao khong thuoc tinh nao. Nam 1905, xoa bo thanh pho Cap Saint Jacques, chuyen thanh đai ly hanh chinh thuoc tinh Ba Ria.
Tinh chia thanh tong (canton), đung đau la Chinh tong (Chef de la canton), con goi la Cai tong. Tong chia thanh lang (village), đung đau la Hoi đong Huong chuc (con goi la Ban Hoi te) do Huong ca phu trach chung.
Duoi đay la Danh sach cac tinh Nam Ky vao nam 1910:

Đau thap nien 1900 lap them cap quan (circonscription) va co so phai vien hanh chinh (delegation administrative), cap hanh chinh giua tinh va tong; đung đau la vien Chu quan (Chef de la circonscription) va vi Phai vien hanh chinh (Delegue administratif) tuong ung.
Nam 1913 ba tinh bi sap nhap: Go Cong vao My Tho, Sa Đec vao Vinh Long, Ha Tien vao Chau Đoc nen Nam Ky con 17 tinh. Đen nam 1924 cac tinh nay lai đuoc tach ra nhu cu.
Ngay 11/05/1944 thanh lap tinh Tan Binh, tu phan đat cat ra cua tinh Gia Đinh. Nhu the Nam Ky co 21 tinh.


Soai phu Tru so cua Dinh Thong đoc đat tai Sai Gon (ve sau goi la Dinh Gia Long). Nguoi mien Nam quen goi la Soai phu Nam Ky (Gouvernement des Amiraux), vi cho toi nam 1878 no con la dinh cua mot vo quan Phap, ham Lieutenant-Gouverneur, tuc Pho soai. Ke tu nam 1879 moi thay quan vo bang quan van, va Thong đoc Nam Ky (dan su) đau tien la Charles Le Myre de Vilers. Mai đen nam 1926, khi goi Quyen Thong đoc Le Fol, nguoi Nam Ky van con quen mieng keu lan lon la Thong soai, Pho soai, du ong khong phai la si quan.


Lich su Truoc kia đay la lanh tho cua nuoc Phu Nam va Chan Lap.
Vao the ky XVII, Nam Ky la vung đat hoang so, đuoc Chua Nguyen o Đang Trong khai pha. Mot so quan lai, tuong ta nha Minh sau khi chong nha Thanh that bai, tron sang Viet Nam đuoc Chua Nguyen cho khai pha vung nay. Mot nhom khoang 5000 nguoi Hoa do Duong Ngan Đich va Tran Thuong Xuyen cam đau vao khai khan vung My Tho, Bien Hoa, mot nhom khac do Mac Cuu cam đau tien vao tan Ha Tien khai khan.
Nam 1620, Chua Chua Sai (Nguyen Phuoc Nguyen) tran thu hai xu Thuan Hoa, Quang Nam ngung nop thue cho chinh quyen Le-Trinh. Nam 1627, Chua Trinh Trang moi sai quan vao Thuan Hoa đoi tien thue. Chua Sai tiep su nhung khong chiu nop thue. Thang 3 nam 1627, chua Trinh mang quan đi đanh ho Nguyen. Su kien nay đanh dau su chia tach hoan toan ca ve ly thuyet va thuc te cua xu Thuan Quang tuc Đang Trong cua Chua Nguyen voi Đang Ngoai cua Chua Trinh. No cung tao ra thoi ky Trinh-Nguyen phan tranh keo dai 45 nam, tu 1627 đen 1672, voi 7 cuoc đai chien cua 2 ben. Sau đo hai ho Trinh, Nguyen ngung chien, lay song Gianh lam ranh gioi chia cat lanh tho, mien Nam song Gianh thuoc quyen chua Nguyen, đuoc goi la Đang Trong.
Nam 1859, Phap đanh chiem thanh Gia Đinh, mo đau cuoc xam luoc đat Viet Nam.
Nam 1862, ngay 13 thang 4, trieu đinh Hue cat 3 tinh mien Đong Nam Ky (Bien Hoa, Gia Đinh va Đinh Tuong) nhuong cho Phap.
Nam 1867, Phap đon phuong tuyen bo toan bo 6 tinh Nam Ky la lanh đia cua Phap. Tu đo, Nam Ky đuoc huong quy che thuoc đia, voi chinh quyen thuc dan, đung đau la mot Thong đoc nguoi Phap.
Hiep uoc Quy Mui (25 thang 8 nam 1883) nhap them tinh Binh Thuan vao Nam Ky (thuoc đia Phap) coi nhu tru so tien boi thuong chien phi con lai ma trieu đinh Hue chua tra het, nhung nam sau, Hiep uoc Giap Than (6 thang 6 nam 1884) lai tra tinh Binh Thuan ve cho Trung Ky.
Nam 1887, Nam Ky tro thanh mot vung lanh tho nam trong Lien bang Đong Duong. Nam 1933, quan đao Truong Sa sap nhap vao Nam Ky thuoc Phap.
Nam 1940, Đe quoc Nhat Ban chiem Nam Ky tu tay Phap. Thang 3 nam 1945 Thong su Nhat Nashimura đoi Nam Ky thanh Nam Bo.
Mai đen nam 1945, thoi Đe quoc Viet Nam voi chinh phu Tran Trong Kim tuyen bo sap nhap Nam Ky lai thanh mot bo phan cua Đe quoc Viet Nam. Sau Cach mang thang Tam nam 1945, nuoc Viet Nam Dan chu Cong hoa thanh lap. Uy ban hanh chinh lam thoi Nam Bo, hay Lam uy Nam Bo, do chinh quyen moi lap ra, đa tiep quan vung đat nay. Viet Nam Dan chu Cong hoa cung xoa bo viec phan chia Bac-Trung-Nam Ky cua Phap, tuyen bo nuoc Viet Nam la mot quoc gia thong nhat.
Ngay 23 thang 9 nam 1945, chua đay mot thang sau khi đoc lap, Phap đa no sung gay chien o Sai Gon roi mo rong đanh chiem Nam Bo. Phap đa lap ra the che Nam Ky quoc hong tach khu vuc nay ra khoi nuoc Viet Nam Dan chu Cong hoa.
Khong đanh bai đuoc Viet Minh, Phap phai dung "giai phap Bao Đai", thanh lap chinh phu Quoc gia Viet Nam vao nam 1949. Ngay 22 thang 5 nam 1949, Quoc hoi Phap chinh thuc bo phieu thong qua viec trao lanh tho Nam Bo cho Quoc gia Viet Nam quan ly ve hanh chinh.
Sau nam 1975, danh xung nay khong con đuoc su dung trong cach van ban hanh chinh hoac bao chi (tru khi noi ve su kien hoac đia danh lich su).


Dan so Nam 1905: So dan toan Nam Ky la 2.876.417 nguoi.
Nam 1909: 2.975.838 nguoi.
Nam 1920: khoang 3.600.000 nguoi.
Vao thap nien 1940 so dan cu thanh thi o Nam Ky tang đeu. Nhung trung tam đo thi lon gom:


Xem them Nam Bo
Trung Ky
Bac Ky
Ta Ky
Truc Ky
Huu Ky
Lien bang Đong Duong
Nam Ky Quoc
Thoi Phap thuoc
Lich su hanh chinh Thanh pho Ho Chi Minh
Nam Ky Luc tinh


Chu thich Tham khao Hoang Co Thuy. Viet su khao luan. Paris: Nam A, 2002.


Lien ket ngoai Lich su Nam Ky tren website Thien Ly Buu Toa
An Nam 1858-1863