Xung đot bien gioi Nga – Thanh (1652 - 1689) la mot loat cac vu đung đo vu trang giua nha Thanh, voi su tro giup tu nha Trieu Tien, va Sa quoc Nga, tranh gianh quyen kiem soat lanh tho o phia bac song Amur. Giao tranh len đen đinh điem voi cuoc vay ham phao đai Albazin vao nam 1685 va 1686–1687. Cuoc xung đot ket thuc voi viec ky ket Đieu uoc Nerchinsk vao nam 1689, phan đinh bien gioi giua nha Thanh va Nga.
Vao nhung nam 1640, nguoi Nga đa đen đuoc luu vuc Amur trong qua trinh chinh phuc vung Siberia va Vien Đong, va tu nam 1643 đa bat đau qua trinh thuoc đia hoa noi đay. Hanh đong nay đa lam day len su phan no cua nha Thanh. Nguoi Man quyet đinh đanh đuoi nguoi Nga khoi vung Amur va xung đot no ra vao nam 1652. Đen nam 1658, nha Thanh đa di doi hau het cac bo lac đia phuong o thuong nguon va trung luu song Amur ve phia nam xuong song Non va Tung Hoa, đong thoi đanh tan quan Nga tren song Amur. Trong mot khoang thoi gian dai, khong co luc luong co to chuc nao kiem soat vung Amur.
Sau mot vai nam, nguoi Nga quay tro lai va vao nam 1665, xay dung Albazin tren thuong nguon song Amur va bat đau đinh cu trong khu vuc. Đong thoi, Nga co gang đam phan voi nha Thanh, cu mot so phai đoan ngoai giao trong nhung nam 1650 - 1670 voi muc đich thiet lap quan he ngoai giao va thuong mai, nhung van đe bien gioi van chua đuoc giai quyet.
Sau khi Loan Tam phien ket thuc vao nam 1681, nguoi Man tap trung luc luong đe chong lai Nga. Sau khi chuan bi ky luong, nha Thanh phat đong mot cuoc tan cong ve phia bac. Nam 1683, quan Thanh xay dung mot cu điem o trung luu song Amur, cung nhu pha huy cac phao đai cua Nga gan đo tren song Zeya. Nam 1685, quan Thanh hanh quan đen Albazin, pha huy phao đai, sau đo quay tro lai phia nam. Nguoi Nga nhanh chong xay dung lai noi đay. Khang Hy ra lenh cho mot cuoc tan cong moi. Thang 5 nam 1686, quan Thanh mo cuoc tan cong thu hai vao Albazin. Lan nay, nguoi Nga đa chuan bi tot hon nhieu, cung co cac tuyen phong thu va kien tri chien đau cho đen giua nam 1687, khi Khang Hy ket thuc cuoc vay ham va lua chon đam phan ngoai giao. Đong thoi - duoi ap luc cua nha Thanh - trong nhung nam 1685–1688, cac thanh tri cua Nga o Ngoai Baikal đa bi Mong Co tan cong nhieu lan.
Sa hoang cu Fyodor Golovin đen đam phan hoa binh vao nam 1686, va gap go cac đai dien cua nha Thanh o Nerchinsk vao thang 8 nam 1689. Nguoi Man đa tuyen bo chu quyen toi tan ho Baikal voi ly do tung thuoc ve nha Nguyen. Nguoi Nga đe xuat mot bien gioi tren song Amur. Nha Thanh su dung uu the quan su đe gay ap luc, buoc Nga phai chap nhan hau het cac yeu sach cua minh. Cuoi cung, hai ben đong y mot bien gioi tren mot day nui phia bac song Amur. Đieu uoc Nerchinsk cung bao gom mot so cac quy tac ve van đe thuong mai.


Boi canh Vao cuoi the ky 16 va đau the ky 17, No Nhi Cap Xich thong nhat nhieu bo lac nguoi Nu Chan va Mong Co o Đong Bac Trung Quoc ngay nay. Nam 1616, ong tu xung la Đai Han, thanh lap trieu đai Hau Kim, va bat đau giao tranh truc tiep voi quan Minh o Lieu Đong. Hoang Thai Cuc, nguoi ke nhiem No Nhi Cap Xich, thanh lap nha Thanh va tiep tuc cac cuoc tan cong nha Minh, Trieu Tien, đong thoi mo cac cuoc vien chinh ve phia Bac, chong lai cac bo toc song ben bo song Amur: Hurka, Solon va Daur. Nam 1636, thanh Ningguta đuoc xay dung ben bo song Mau Đon, lam ban đap tan cong cac bo toc phia Bac vao nhung nam 1640. Trong khi đo, sau khi kiem soat Bac Kinh vao nam 1644, nguoi Man Chau mo rong tan cong ve phia Nam, chinh phuc toan bo nha Minh.
Trong cung khoang thoi gian nay, voi muc đich tim kiem long thu, nguoi Nga, chu yeu la Cossack, tiep tuc mo rong ve phia đong, khai pha tham hiem vung Siberia, mang theo nhung vu khi moi, cuop boc va ap đat yasak (cong nap) voi cac bo toc Mong Co-Tungus duoi danh nghia Sa hoang. Toi nam 1620, đa co 50 thanh luy o vung Siberia. Trong nhung nam 1630, nguoi Nga đa toi bo bien Thai Binh Duong, cac vung đat đong co cua nguoi Buryat doc theo song Angara va ho Baikal, đong thoi thanh lap Yakutsk (thu phu Yakutia) vao nam 1632, noi, voi su doi dao thuc an cho ngua va ca Odacidae, tro thanh trung tam đinh cu cua nguoi Nga va la cu điem chinh đe Nga mo rong hon nua o khu vuc Vien Đong. Ben canh đo, nha nuoc Nga cung mong muon tim con đuong tiep can voi thi truong thuong mai Trung Quoc; mong muon nay cang đuoc thuc đay manh me nho loi nhuan tu cac cuoc giao thuong đau the ky XVII voi cac bo toc o Tay Mong Co.

Trong nhung nam 1640 va 1650, nghe cau chuyen ve thien đuong tru phu va mau mo tren song Amur, nguoi Nga chuyen huong ve phia đong nam, xam nhap vao luu vuc song Amur. Đay la noi sinh song cua nhieu toc nguoi von đa cong nap cho nha Thanh tu truoc. Viec nguoi Nga đen khu vuc Amur-Hac Long Giang bao hieu su troi day cua mot cuong quoc thu hai san sang tham gia vao mang luoi lien minh va cac moi quan he cong nap đa ton tai trong khu vuc. Nam 1643, mot đoi tham hiem đau tien gom 133 nguoi do Vasili Poyarkov dan đau tu Yakutsk xuoi dong đi ve phia nam. Viec di chuyen ban đau rat cham va kho khan, do nhung thac va ghenh kho khan tren song Aldan va cac phu luu. Sau 11 tuan, ho van chua vuot qua day Stanovoy va buoc phai dung cac khu trai tru đong. Chi khi mua xuan đen va dong song tan bang thi Poyarkov moi co the tiep tuc cuoc hanh trinh ve phia nam toi song Amur, noi ho bat gap mot ngoi lang nguoi Daur tren song Zeya. Nguoi Daur chao đon ho, nhung moi quan he nhanh chong xau đi khi nhung nguoi Cossack đap lai bang bao luc. Khi luong thuc dan can kiet, Poyarkov bat toc truong nguoi Daur va co gang cuop tu nguoi ban đia, dan đen giao tranh quyet liet. Khi su phan khang gia tang, Poyarkov xuoi thuyen xa hon ve phia nam. Ho tiep tuc kham pha vung trung va ha luu cua song Amur, truoc khi ra đen Thai Binh Duong. Tai đay ho đi thuyen ve phia bac doc theo bo bien Okhotsk va cuoi cung vuot nui quay ve Yakutsk vao nam 1646. Trong qua trinh nay, đoi mat voi cac cuoc tan cong cua nhung nguoi ban xu va nguon du tru ngay cang giam, Poyarkov đa xay dung nhieu ostrog, nhung thanh tri kien co tai nhung điem chien luoc đe gay anh huong doc theo dong Amur. Thuong bi ap đao ve quan so, nhung ky thuat quan su vuot troi đa mang lai loi the cho ho truoc nguoi ban xu. Do đo, nguoi Nga dua vao nhung ostrog nhu nhung can cu tam thoi đe tru đong, du tru va cuop pha.


Bung phat xung đot Vung đat thung lung song Amur đa loi keo nguoi Nga vao cuoc xung đot voi nha Thanh. Nam 1649, đoan tham hiem thu hai do Yerofey Khabarov chi huy đuoc cu đi. Khabarov đen vung thuong luu cua song Amur, noi sinh song cua nguoi Daur, nhan thay ho đa bo hoang lang mac roi đi đe tranh tiep xuc voi nguoi Cossack. Chuyen đi khong mang lai loi ich truoc mat nhung co vai tro quan trong: Khabarov tim ra cac tuyen đuong song thuan tien hon va nhan thay can phai đi xuong xa hon voi luc luong lon hon. Hai long voi ket qua, Khabarov, cung mot so nguoi, quay tro lai Yakutsk. Nhung nguoi con lai thu cong nap tu cac bo lac lan can.
Khabarov lai khoi hanh mot lan nua tu Yakutsk vao nam 1650, xuoi thuyen ve phia nam va cuoi cung đen Yakesa (雅克薩, Nha Khac Tat), mot khu đinh cu kien co cua nguoi Daur. Su dung sung va phao ham, Khabarov khuat phuc nguoi Daur va xay dung Albazin — khu đinh cu đau tien cua nguoi Nga ben song Amur. Giua nam 1651, Khabarov đi thuyen xuoi song Amur tu Albazin voi hon 200 nguoi Cossack va it nhat 3 khau đai bac lon. Sau 4 ngay, ho đen đuoc mot khu đinh cu lon cua nguoi Daur do Guigudar cai tri. Mot đoi quan Nanai-Ducher hon 800 nguoi, cung voi 50 ky binh nguoi Man đon tru o ben trong thanh, mot noi đuoc cung co boi ba tuyen phong thu. Tuy nhien, loi the ve vu khi moi co y nghia quyet đinh. Nguoi Nga nhanh chong gianh chien thang va tan sat nhung nguoi thua tran. Sau chien thang, xuoi theo dong Amur, Khabarov tiep tuc cac cuoc chinh phat chong lai cac bo lac khac cho đen khi đen Achansk (烏扎拉, O Trat Lap, ngay nay la Khabarovsk), mot khu đinh cu lon cua nguoi Nanai. Ban đau, nguoi Nanai chao đon nguoi Nga khi ho đen vao khoang cuoi thang 8 nam 1651 va thiet lap mot phao đai tam thoi o gan đo. Vao ngay 5 thang 9, mot lien quan nguoi Nanai-Ducher tap kich doanh trai, tan dung thoi điem mot so Cossack roi khoi. Voi hon 800 nguoi, ho ap đao ve mat quan so nhung cuoi cung van bi đanh bai. Nguoi Nga sau đo xay dung mot thanh tri o Achansk, đat theo ten Khabarov. Su kien nay khien nguoi Man quyet đinh can phai đanh đuoi nguoi Nga va tai khang đinh ba quyen o vung Amur. Biet toi su xam nhap cua Nga ngay tu nam 1643, nguoi Man Chau chi nhan ra muc đo nghiem trong 8 nam sau khi cac bo lac đia phuong cau xin giup đo.


Giao tranh trong nhung nam 1650 = Nam 1652 =
Nam 1652, Thuan Tri phat đong cuoc tan cong chong lai nguoi Cossack o Achansk. Mot luc luong tinh nhue gom khoang 2.000 nguoi, đuoc trang bi cung ten, mot so sung hoa mai va đai bac, đuoc tap hop o Ningguta (寧古塔, Ninh Co Thap), mot đon tru cua nguoi Man o thung lung song Mau Đon. Sau đo, tuong Haise (海色, Hai Sac), chi huy cua Ningguta, va binh linh khoi hanh đen Achansk. Voi nhung khau đai bac, quan Man đa choc thung thanh cong cac buc tuong thanh cua nguoi Nga. Tuy nhien, co the nguoi chi huy đa qua tu tin va khong biet ve suc manh quan su cua Nga, hoac co the muon bat song nguoi Nga, nguoi Cossack đa tan dung thoi điem nay va phan khang quyet liet, đay lui cuoc tan cong cua nguoi Man. Cuoi cung, quan Nga gianh chien thang, giet chet gan 700 nguoi trong khi chi mat von ven 10 nguoi, theo Khabarov. Nguoi Man phai chiu that bai mac du co loi the ve quan so va phai rut lui ve Ningguta. Tran thua buoc nha Thanh phai hanh đong quyet liet hon, Haise bi xu tu va thay the boi Sarhuda, mot chi huy voi nhieu kinh nghiem tran mac. 


= Nam 1654 =

Lo ngai anh huong cua Nga đoi voi cac bo lac đia phuong doc theo song Amur va muon lay đi nguon luong thuc cua nguoi Nga, nguoi Man tien hanh tan cong cac nhom nguoi phia bac trong nhung nam 1650 va 1660, cuong buc di cu mot luong lon ve phia nam. Vao nam 1654, nha Thanh cu mot đoi quan khac, lan nay yeu cau Trieu Tien phai nguoi đen ho tro. Ngay khi nhan tin, Trieu Tien Hieu Tong cu đi tuong Pyon Kup (邊岌, Bien Ngap) cung voi 100 đieu thuong thu va 52 linh hau can; ho gia nhap luc luong nguoi Man o Ningguta sau 8 ngay. 
Trong khi đo, vao nam 1653, Onufriy Stepanov thay the Khabarov va tiep tuc cac hoat đong doc theo song Amur. Đoi mat voi nguon cung cap can kiet, Stepanov đi ve phia nam. Khi mua xuan đen, them 50 nguoi Cossack tu ho Baikal gia nhap đoi quan cua Stepanov. Ho đi thuyen ve phia cua song Tung Hoa, noi cham tran voi lien quan Thanh-Trieu Tien.
Ca hai ben trao đoi hoa luc du doi. Quan cua Stepanov co 400 nguoi va 39 tau, nhung voi uu the vuot troi ve kich thuoc tau, hoa luc va nang luc chien đau, nguoi Nga vuot troi truoc ham đoi 160 tau va 1.000 linh Thanh-Trieu Tien tren song, buoc ho bo tau len bo. Trong khi đo, tren bo, đac biet la o mot ngon đoi nhin ra hop luu song Tung Hoa va Mau Đon, co đon tru 100 linh đieu thuong thu Trieu Tien, 300 nguoi Daur va 300 nguoi Man, co thu trong chien hao sau cac chien luy. Khi nguoi Nga đuoi theo toi noi, Pyon Kup va nhung đieu thuong thu đa lat nguoc tinh the, gay ra thuong vong nang ne, buoc quan Nga phai rut lui. Lien quan Thanh-Trieu Tien truy đuoi trong 3 ngay. Quan cua Stepanov chay len song Amur va tham chi qua song Zeya. Quan Thanh sau đo xay mot phao đai đat ben song Amur, va rut ve Ningguta.
Mac du luc luong suy giam va mat tinh than, quan cua Stepanov van con va tiep tuc gay anh huong doc theo song Amur trong nhieu nam tiep theo. Cung phai noi them, mot so bo lac ban đia coi su hien dien cua nguoi Cossack la co hoi đe noi len chong lai nha Thanh. Nam 1654, Khabarov, khi đi thuyen xuong song Shilka, cham tran voi mot bo toc nguoi Ducher. Nhung nguoi ban đia nay yeu cau nguoi Nga bao ve ho khoi mot chi huy nguoi Man đia phuong. Đe đoi lay su bao ve nhu vay, ho hua se quy thuan Sa hoang va nop yasak, cung nhu cho Khabarov biet vi tri cua mot so tuyen đuong. Nhung loi hua bao ve cua Cossack khien nhieu nguoi quy phuc, trong đo co mot so nguoi nguoi Han phan Thanh phuc Minh. Trong mot cuoc tan cong nam 1654 xuong song Tung Hoa, Stepanov va Khabarov cham tran voi mot nguoi Han, tron chay khoi nha Thanh va xin gia nhap nhung nguoi Cossack.


= Nam 1655 =
Nam 1655, khi đang đi doc theo song Argun, Stepanov tim thay mot so ngoi lang von đa cong nap cho nha Thanh, khien nhung nguoi Cossack khong the ap đat yasak, buoc ho ho quay tro lai phia bac.
Tren song Kumar, Stepanov xay lai mot phao đai cu ten la Kumarsk ma Khabarov truoc đo xay. Sau tran chien nam 1654, du đoan truoc se bi tan cong, nguoi Nga đa co gang gia co Kumarsk het suc co the, bao gom cac buc tuong đat phia sau 1 con muong sau va rong, 4 buc tuong thanh, 1 day hang rao kep cho phep hoa luc phong thu tu cac be nang va he thong đuong ong dan nuoc xung quanh phao đai đe ngan chay. Su chuan bi cua Stepanov đuoc đen đap vao nam 1655 khi 1 đoi quan nha Thanh gom 10.000 nguoi do Mingandali (明安達理, Minh An Đat Ly) chi huy voi 15 khau đai bac, nhieu sung hoa mai vay ham thanh Kumarsk. Bi ap đao ve quan so, luc luong phong thu đa chong tra quyet liet, đa đay lui cac cuoc tan cong cua nguoi Man. Sau nhieu ngay giao tranh ac liet ma khong co ket qua, quan Thanh rut lui do thieu luong thuc. Khi quan Thanh bao vay Kumarsk, hai tu nhan nguoi Han đao tau sang phia Nga, muon gia nhap va rua toi theo đao Thien chua.


= Nam 1658 =
Sau cuoc vay ham that bai, Sarhuda co le nhan ra rang chien đau voi quan Nga sau nhung buc tuong kien co la vo ich. Vao nam 1657, ong cung co đoi tau, xay dung xuong đong tau tren thuong nguon song Tung Hoa (thanh pho Cat Lam ngay nay) va bat tay vao đong nhung chien thuyen lon. Nha Thanh mot lan nua yeu cau Trieu Tien mang quan toi giup, lan nay do tuong Shin Ryu (申瀏, Than Luu) dan đau, đen Ningguta cung voi 200 đieu thuong thu va 60 linh hau can vao ngay 9 thang 5. Ham đoi nha Thanh đuoc trang bi 50 khau đai bac nhieu kich co, cung voi 100 phao binh tu Bac Kinh. Mot ngay sau khi Shin Ryu đen, lien quan Thanh-Trieu Tien len thuyen toi cua song Tung Hoa. Sau 5 ngay, ho bat gap 1 nhom nguoi Ducher, thong bao cho ho vi tri cua nguoi Nga. Ngay hom sau, đoan quan dung lai o cua song Tung Hoa va cho đoi 50 chien thuyen tiep vien tu Bac Kinh va Tham Duong.
5 ngay truoc khi tiep vien đen, 40 nguoi Nanai toi đon đien, bao tin rang nguoi Nga sap đau hang vi bi ton that trong cac cuoc giao tranh voi nha Thanh va co it luong thuc. Theo Shin Ryu, nguoi Man khong tin tuong nhung nguoi Nanai nay do tung lam viec cho nguoi Nga o Achansk. Shin Ryu thi suy đoan rang sau khi nghe tin nha Thanh cho quan toi, ho co le đa đoi phe, va cung cap thong tin đe đoi lay su bao ve.
Luc luong tiep vien đen vao ngay 2 thang 6, va 3 ngay sau, đoi tau ra khoi, nhanh chong tien ve noi giao giua song Amur va Tung Hoa. Vao ngay 10 thang 6, sau khi qua cua song Amur khoang 10 km, đoan quan nhin thay Stepanov va ngay lap tuc truy đuoi. Luc luong Thanh-Trieu Tien ap đao ve quan so voi khoang 1.400 binh linh. Nguoi Nga nhanh chong rut lui va dan hang phong thu doc theo bo song. Ca hai ben bat đau ban nhau khi khoang cach chi con 500m. Quan Thanh-Trieu Tien ap sat quan Nga, tan cong theo ba mui nhon, don đan phao vao ham đoi Nga. Nhung nguoi Cossack som bi ap đao va vo đoi hinh.
Nguoi Cossack đa loi dung su do du cua Sarhuda muon lay tau Nga lam chien loi pham va phan cong du doi, giet chet 7 đieu thuong thu Trieu Tien cung nhieu linh bo binh nha Thanh. Quan Thanh su dung cac mui ten lua vao ham đoi Nga va thieu rui 7 chien thuyen. Mot so nguoi Cossack trong luc lon xon đa chiem lay thuyen cua nha Thanh va tron thoat, nhung gan mot nua tu tran, bao gom ca nguoi đung đau, Stepanov. So nguoi chet ben quan Thanh len toi 110 nguoi cung voi 200 nguoi bi thuong. 8 đieu thuong thu Trieu Tien thiet mang va 25 nguoi bi thuong. 
Tran chien nam 1658 đa giet chet Stepanov va hon mot nua quan đoi cua ong, buoc cac luc luong Nga con lai — khoang 220 nguoi Cossack — phan tan khap noi. Hau het thoat khoi su kiem soat cua Nga. Nga con nguoi đe thu thap cong nap trong khu vuc, mat quyen kiem soat ha luu song Amur cho đen tan Nerchinsk. Mac du mot nhom nguoi Cossack đoc lap quay tro lai Albazin vao nhung nam 1660, Nga rut gan nhu toan bo khoi vung Amur sau 1658, khien khu vuc nay tro thanh vung đat khong nguoi.


Nhung nam 1660 va 1670 Vao nhung nam 1660, nen kinh te o Siberia chuyen dich sang nong nghiep, đi cung voi mot kieu quan ly hanh chinh it tan bao hon. Nhieu nguoi Mong Co va Buryat chay tron khoi cac nhom thu yasak truoc đo đa quay tro lai cac vung Nga kiem soat. Su di cu vao khu vuc nay cung gia tang cung voi nhieu nguoi tu Litva, Ba Lan va cac khu vuc khac. Mot nhung nguoi luu vong nay la Nikifor Chernigovsky, vao nam 1665, cung voi mot so nguoi đinh cu o Ilimsk noi day, giet voivode đia phuong, chay tron ve phia nam đen vung Amur, đinh cu va xay mot phao đai o Albazin vao nam 1665 tai vi tri Yerofey Khabarov tung xay vao đau nhung nam 1650. Du la mot nguoi ti nan, ho bat đau thu yasak tu nguoi dan đia phuong va gui mot phan cho chinh quyen o Nerchinsk. Nam 1672, chinh quyen Nga o Nerchinsk chinh thuc tuyen bo chu quyen voi Albazin. Chernigovsky bi bat va đua tro lai Moskva, noi ong đuoc an xa va đua tro lai Amur. Khong giong nhu cac khu vuc khac cua vung Vien Đong, đat đai o Albazin rat mau mo va noi đay nhanh chong phat trien thanh mot khu đinh cu lon voi nhieu lang mac đong ruong moc len. Trong nhung nam tiep theo, ngay cang nhieu ostrog đuoc xay dung o khu vuc voi muc đich thu cong nap tu nhung nguoi ban đia.
Đong thoi, sau cac cuoc đung đo vao nhung nam 1650, du khong co gang thiet lap quyen kiem soat chinh thuc o vung Amur, Nga cung canh tranh voi nguoi Man ve long trung thanh cua cac nhom nguoi ban đia. Mot đien hinh la nguoi đung đau toc Khamnigan, Gantimur. Ong tung giup đo cho cac chien dich binh đinh phia nam cua nha Thanh. Nam 1651, vi mot ly do khong ro, Gantimur nop yasak cho nguoi Nga, nhung sau đo đoi sang phe nha Thanh vao nam 1654. Nam 1667, ong tu choi yeu cau cua nha Thanh tham gia tan cong nguoi Nga va lai đoi phe, truc tiep đen gap nguoi đung đau Nerchinsk va yeu cau đuoc bao ve. Theo Binh đinh La sat phuong luoc (平定羅刹方略, tac gia khuyet danh), ba đon vi quan cung theo Gantimur đau quan sang Nga. Nguoi Man cam thay bao đong truoc hanh đong nay, vi co the khuyen khich cac thu linh bo lac khac lam tuong tu. Nha Thanh co gang loi keo bang nhung qua tang, va khi đieu đo khong hieu qua, ho yeu cau nguoi Nga dan đo Gantimur, đieu nay cung khong co ket qua. Ngay sau khi đao ngu, chau trai cua Gantimur, cung theo Gantimur đen Nga, giet chet linh Thanh o khu vuc Đai Hung An va tron đen Nerchinsk. Du co loi the quan su o vung Amur, nha Thanh khong the lap tuc tien hanh mot cuoc vien chinh quan su chong lai nguoi Nga vao thoi điem đo do thieu nguon cung cap o vung Amur, he qua cua chinh sach di dan cac bo toc ve phia nam. Mot vi du khac la Lopsodeiko, mot thu linh bo lac o song Non, vao mua xuan nam 1675, đen Albazin va yeu cau đuoc gap Nikifor Chernigovsky, phan nan rang nguoi Trung Quoc đanh thue nang, ap buc ho va yeu cau đuoc đat duoi quyen thong tri cua Nga, hua se cong nap yasak. Chernigovsky chap nhan va tap hop mot nhom 300 nguoi Cossack va guliashchie liudi (nguoi hau), đi 6 ngay ve phia nam đen song Non đe tai đinh cu nguoi Daur va đua ho đen vung Albazin.
Nhan thay su hien dien ngay cang tang cua nguoi Nga doc theo song Amur, nguoi Man tim cach cung co cac bien gioi phia bac. Hai hoac ba lan trong nhung nam 1670, nha Thanh dich chuyen Lieu đieu bien (柳條邊), bao gom nhieu lanh tho hon, chu yeu tu nguoi Mong Co. Nguoi Man cung chuyen can cu phia bac tu Ningguta đen Cat Lam vao nam 1676 va bat đau xay dung mot ham đoi đe tuan tra cac con song phia bac. Ben canh viec cuong buc di cu nguoi dan ban đia thuc hien tu nhung nam 50-60, cac quan chuc cua nha Thanh con tich cuc tim cach han che bat ky su tiep xuc nao giua nguoi dan moi di cu va nguoi Nga. Nam 1676, mot quan chuc nha Thanh, Mongotu (Mangutei) ra lenh tai đinh cu nhung nguoi o Đai Hung An, song tren song Lieu Ha ve phia tay song Non, sau khi biet con đuong tro ve phai đoan Spathari đi qua vung song Lieu Ha. Hanh đong cua Mongotu xuat phat tu lo ngai ve kha nang nguoi ban đia quy thuan nguoi Nga. Tuy nhien trong giai đoan nay, Loan Tam phien o phia nam no ra, đe doa toi su cai tri cua nha Thanh.


Quan he ngoai giao Nga-Thanh trong nhung nam 1650 – 1670 = Phai đoan Baykov (1654-1658) =
Nam 1654, Fyodor Baykov đuoc đat lam truong su menh ngoai giao sang nha Thanh đe thiet lap quan he ngoai giao va thoa thuan thuong mai. Ong đuoc chi thi đi tu Tobolsk đen Trung Quoc bang con đuong ngan nhat va thuan tien nhat, khong đua thu cua Sa hoang cho cac quan chuc ma chi đua cho hoang đe. Ong cung đuoc yeu cau tim hieu quan điem cua nha Thanh ve trieu đinh Nga, cung nhu thu thap thong tin ve Trung Quoc. Phai đoan Baykov, bao gom cac thuong nhan Nga va Bukharan đi tu Tobolsk, theo song Irtysh va qua lanh tho Mong Co đen Bac Kinh vao thang 3 nam 1656. Truoc đo, Baykov đa phai mot nguoi Bukharan, Setkoul Ablin, đen Bac Kinh, bao tin, thong bao ve viec phai đoan se đen. Nha Thanh nham lan Ablin la mot su menh rieng biet. Vi khong mang theo thu cua Sa hoang nen Ablin khong đuoc chap nhan. Tuy nhien, hoang đe van ra lenh chieu đai va ban tang qua. Baykov đen Bac Kinh mot nam sau, va du co thu tu Sa hoang, su menh that bai do su khac biet giua cac nghi thuc cung đinh cua Trung Quoc va Nga. Va vi khong lam theo mot so phong tuc va nghi thuc nen Baykov va phai đoan bi tam giu, khong đuoc phep ra khoi. Cuoi cung, nam 1657, chinh quyen nha Thanh đa het kien nhan va gui Baykov tro lai Nga; Baykov ve đen Moskva 1 nam sau đo.


= Phai đoan cua Perfilev va Ablin (1658-1662) va phai đoan cua Ablin (1668-1672) =
Ablin tro ve bang mot con đuong khac, va khong gap Baykov. Nam 1658, Ablin va Ivan Perfilev đuoc cu sang nha Thanh voi tu cach la nguoi đua tin, cung voi mot buc quoc thu, qua tang va mot luong tien cho muc đich thuong mai. Ho đuoc chi thi mua va trao đoi mot so hang hoa cu the o Trung Quoc. Ho đen Bac Kinh vao đau thang 6 nam 1660, va trao buc thu cua Sa hoang, đe nghi thiet lap quan he song phuong. Quan chuc nha Thanh đe nghi bac bo buc thu do khong phu hop, khong su dung lich Trung Quoc va su dung sai tuoc vi. Tuy nhien, cuoi cung, hoang đe nha Thanh van ra lenh chieu đai ho, va nhan qua. Tren đuong ve, ho đa bi nguoi Mong Co cuop, ve đen Moskva vao thang 11 nam 1662. Co the do chi la nguoi đua tin hoac rut kinh nghiem cua Baykov, Ablin va Perfilev thuc hien cac le nghi cua Trung Quoc (nhu khau đau) va đuoc đoi xu tot hon so voi Baykov.
Ablin lai len đuong đen Trung Quoc vao nam 1668 va đuoc hoang đe Khang Hy trieu kien. Moi quan tam cua Ablin chu yeu la thuong mai, va ong kiem đuoc rat nhieu tien trong khoang thoi gian o Trung Quoc. Nha Thanh cung nhac toi mot nhom nguoi đao tau sang Nga, nop yasak cho Sa hoang va yeu cau Nga trao tra nhung nguoi nay ve. Hanh trinh tro ve cua Ablin rat dai va mat hon hai nam, do tinh hinh bat on o Mong Co. Ong đen Tobolsk vao thang 10 nam 1671 va ve toi Moskva vao thang 2 nam 1672. Sa hoang hai long voi
thanh cong ve ngoai giao va tai chinh cua su menh nay.


= Phai đoan Milovanov (1670) =
Nam 1670, nha Thanh cu nguoi đen Nerchinsk, phan đoi su xam nhap o vung Amur, yeu cau Nga cham dut hanh vi vo phap cua nguoi Cossack cung nhu yeu cau dan đo Gantimur. Co ve nhu ban đau nguoi Nga khong biet rang nha Thanh cai tri Trung Quoc va tin rang Khang Hy chi la mot thu linh bo lac đia phuong khac. Do đo, Arshinsky, voivode cua Nerchinsk, duong nhu khong hieu ro tinh hinh thuc te, đa gui mot Cossack, Milovanov, đen Bac Kinh keu goi hoang đe nha Thanh phuc tung, mac du cac quan chuc nha Thanh co the dich sai thong điep nay. Arshinsky giai thich viec khong dan đo Gantimur la do tuoi gia va benh tat, cung nhu chua xin y kien Sa hoang. Arshinsky cung noi rang noi rang Sa hoang đa ra lenh han che su vo phap cua nhung nguoi Cossack, va chi thi cho quan chuc o Nerchinsk that chat kiem soat. Du vay, co the noi ca voivode o Nerchinsk hay bat ky quan chuc nao khac đeu khong co bat ky anh huong nao toi nhung nguoi nay. Theo lenh Arshinsky, Milovanov len đuong vao thang 4 nam 1670, qua Te Te Cap Nhi toi Bac Kinh, va trao buc thu cho cac quan chuc nha Thanh. Milovanov va nhung nguoi đi cung đuoc cho dien kien va khau đau truoc hoang đe. Sau đo, Khang Hy cho phep phai đoan đi xung quanh Bac Kinh, voi linh canh đi theo. Ho nhan co hoi nay đe thu thap thong tin ve Trung Quoc, đac biet la tinh hinh thuong mai. 5 tuan sau, ho đuoc ho tong tro lai Nerchinsk va mang theo thu cua hoang đe, yeu cau nguoi Cossack ngung tan cong nguoi ban đia, cung nhu qua cho Arshinsky. Nam sau, 1671, Khang Hy gui mot buc thu cho Sa hoang, hua hen su hoa binh đe đoi lay Gantimur. Buc thu bang tieng Man Chau, va co ve nhu nguoi Nga khong the đoc va tra loi đuoc. Viec khong co hoi am xuc pham đen hoang đe, cung nhu gay ra nhieu rac roi cho cac su menh sau nay.


= Phai đoan Spathari (1675–1678) =
Nam 1675, Nga cu Nikolai Spathari đi thiet lap quan he thuong mai va ngoai giao chinh thuc, voi lenh phai giu danh du cho Sa hoang. Spafari khoi hanh tu Moskva vao thang 3 nam 1675, va đen Nerchinsk vao thang 12 cung nam. Truoc đo, khi đen vung Yenisei, ong cu Ignatiy Milovanov đi truoc đe bao tin. Tu Nerchinsk, phai bo đen Te Te Cap Nhi vao thang 1 nam sau, va đuoc đon tiep boi cac quan chuc Trung Quoc. Spathari sau đo dung trai o song Non, cho tin tuc tu Milovanov. Milovanov gap Spathari vao ngay 18 thang 2. Tuong Mala cua nha Thanh toi vao ngay 26 thang 2, noi rang minh đa đuoc phai đen lay thu cua Sa hoang, va kiem tra ben trong, va hoi ve nhung van đe khac, đac biet la lien quan đen Gantimur. Spathari tu choi tren co so binh đang hai quoc gia, cho rang buc thu chi co the đuoc trinh len hoang đe. Ve van đe Gantimur, Spathari cho rang Sa hoang khong biet gi ve noi dung buc thu do khong biet ngon ngu. Mala khong tin vao đieu nay va nghi ngo su chan thanh cua Nga. Cuoc tranh luan keo dai mot thang; hai ben thoa hiep, Spathari cho Mala biet noi dung buc thu. Mala sau đo ho tong phai đoan, đen Bac Kinh vao giua thang 5. Trong nhieu tuan tiep theo, hai ben lai xung đot ve van đe nghi le trieu đinh nha Thanh. Cuoi cung, Spathari đuoc hoang đe trieu kien va cho phep buon ban, du chi đuoc trung bay hang hoa trong mot khu nhat đinh đuoc linh canh gac nghiem ngat, va khong đuoc đi xung quanh, vi phai đoan khong đen voi tu cach thuong nhan. Trong qua trinh đam phan, Trung Quoc ra đieu kien rang khong co quan he ngoai giao cho đen khi Nga trao tra Gantimur va cham dut su xam nhap vao vung Amur. Theo Stateinyi Spisok (ghi chep cua phai đoan ngoai giao), van đe ve Gantimur đuoc nhac đen rat nhieu lan, trong khi khong nhac đen yeu cau phan đinh bien gioi, cho thay rang viec đam bao long trung thanh cua cac bo lac la moi quan tam hang đau cua nguoi Man Chau. Spafari cung biet đuoc y đinh cua nguoi Man muon tan cong nguoi Nga o Albazin va Nerchinsk thong qua nhung nguoi phien dich. Trong nhung ngay tiep theo, tranh cai lai no ra khi Spathari mot lan nua co gang gianh vi tri ngang bang cho Sa hoang. Vao thang 9, hoang đe nha Thanh ra lenh cho phai đoan roi Bac Kinh. Tren đuong tro ve Nerchinsk, Spafari va cac quan chuc nha Thanh đat đuoc mot thoa thuan cung nhau gin giu hoa binh tren bien gioi. Spathari cung ra lenh cho nguoi Nga o trong vung khong đuoc xuong vung ha luu song Amur va Zeya cung nhu khong thu cong pham tu nguoi Tungus, nhung đieu nay co le đa bi bo qua. Phai đoan ve đen Moskva đau nam 1678.
Bat chap cac yeu cau cua nguoi Man Chau, Nga van tu choi trao tra Gantimur đe đoi lay hoa binh. Truoc het, Spathari biet đuoc tu cac nha truyen giao rang Gantimur nam giu chia khoa cho long trung thanh cua cac bo toc đa cong nap cho Nga. Tu bo nhung loi hua bao ve Gantimur co the đong nghia voi viec Lopsodeiko va cac thu linh nguoi Buriat va Daur khac se tron sang nha Thanh. Boi vay, vao nam 1676, Spathari gui mot bao cao ve Moskva khuyen cao manh me rang khong nen trao tra Gantimur. Ben canh đo, nguoi Nga khong nhan thuc đay đu ve suc manh cua quan đoi Man Chau, va do đo khong tin vao nguy co đoi đau vu trang. Kien thuc cua Spathari ve hai quan nha Thanh bat nguon tu nguoi Mong Co va cac tu si Dong Ten. Mac du Nerchinsk đa nhan đuoc rat nhieu bao cao ve viec nha Thanh xay dung lien minh giua cac bo lac Khalkha, nguoi đung đau Nerchinsk cho rang rang nha Thanh se khong thanh cong trong viec tap hop quan Mong Co chong lai Nga. Cac tu si Dong Ten cung cung cap cho nguoi Nga thong tin ve nhung điem yeu cung nhu cong nghe quan su yeu kem cua quan đoi Man Chau va phong trao phan Thanh trong Loan Tam phien đe doa su cai tri cua nguoi Man Chau.


Nhung nam 1680 = Cang thang gia tang =
Đau nhung nam 1680, nguoi Nga tim cach cung co quyen luc cua ho tren Amur bang cach tao ra mot khu hanh chinh moi tai Albazin va xay dung mot ostrog tren song Argun. Nhieu ostrog đuoc xay dung tren song Zeya va cac phan luu, gay tro ngai lon cho cac tho san va thuong nhan Trung Quoc. Nhieu toi pham cung chay tron đen Albazin ngoai tam kiem soat cua nha Thanh. Nha Thanh cung gap kho khan trong viec thu thap cong pham tu mot so bo lac ban đia.
Ngay sau khi Loan Tam phien bi dap tat, Khang Hy bat đau chuan bi cho cuoc chien quy mo lon o vung Amur. Đe khong lap lai nhung sai lam o Khumarsk nam 1655, viec cung cap quan nhu va duy tri thong tin lien lac đa đuoc đac biet chu trong. Đe đam bao nguon cung cap du phong, nha Thanh xay dung cac kho thoc doc song Y Thong, va cung nhu thiet lap mot phao đai o Aigun. Nam 1682, hoang đe cu Yishongna đen Ninguta đe giam sat viec đong tau chien cung nhu cu cac tuong Sabsu (薩布素, Tat Bo To), Pengchun (彭春, Banh Xuan), va Langtan (郎談, Lang Đam) đen gan Albazin đe tham do tinh hinh, thu thap thong tin, khao sat cac tuyen đuong bo va thuy loi cua song Amur, đanh gia suc manh cua Nga va nghien cuu cong su. Sau khi thu thap thong tin, Sabsu sau đo xay dung hai phao đai bang go doc theo ha luu Amur trong khi Pengchun va Langtan đe trinh hoang đe yeu cau them tau, sung va nguoi. Tuong Bahai đuoc lenh đong quan o Aigun va Khumarsk; mot xuong đong tau đuoc xay dung o Cat Lam, nhieu chien thuyen đuoc đong va nhieu thuy thu đuoc tuyen chon tu cac tinh phia nam. Nha Thanh cung ra lenh cho mot bo toc Mong Co cat đut giao thuong voi nguoi Nga tai Nerchinsk, cu nguoi đi đo đo sau song Lieu Ha, xay dung kenh noi voi song Tung Hoa, cung nhu xay dung cac buu cuc.

Truoc khi chien tranh no ra, Trung Quoc đa co gang bang cac bien phap hoa binh đe thuyet phuc nguoi Cossack trao tra toi pham Trung Quoc, nhan tu hon voi nguoi ban xu, va quay tro lai Nga hoac chap nhan ti nan o Trung Quoc. Hai lan, vao cac nam 1681 va 1682, Trung Quoc cu su gia đen Nerchinsk đe nghi gap mat. Cung luc đo, mot la thu đuoc gui đen Albazin, phan nan ve su vo nhan đao đoi voi nguoi ban xu va yeu cau rut ve lanh tho Nga. Bat cu khi nao bat đuoc nguoi Nga, nha Thanh thuong đoi xu tu te va tra ho ve. Vao nam 1682, mot sac lenh đuoc gui đen Albazin, keu goi ho tu bo lanh tho va trao tra Gantimur neu khong se bi tan cong. Nam 1683, 20 tho san va thuong nhan Trung Quoc đa đot song mot nhom nguoi Nga tu Albazin tren song Bureya, va cuop đi toan bo tai san. Cung nam, 67 Cossack đung đo luc luong Trung Quoc tren song Zeya, mot so bi bat lam tu binh. Hoang đe ra lenh khong giet ma đoi xu tu te voi ho. Nhung loi đe nghi hap dan đa đuoc đua ra đe ho gia nhap quan đoi Trung Quoc. Tren song Zeya va duoi ha luu, cac phao đai đuoc dung len đe ngan nguoi Nga đi xuong. Vao nam 1683-1684, tat ca cac khu đinh cu cua nguoi Nga tren ha luu song Amur va cac phan luu đa bi pha huy va chi con moi Albazin. Đau nam 1684, Sapusu va đoi quan ba nghin nguoi đuoc lenh tim cach khien quan Cossack đau hang, chan nguon cung cap luong thuc đe ho chet đoi.
Cung luc voi cac su kien tren song Amur, nha Thanh yeu cau Mong Co tan cong Selenginsk va Irkutsk, cung nhu ap đat cam van giao thuong voi Nga. Mong Co sau đo quyet đinh giu thai đo trung lap, mac du tien hanh cac cuoc tan cong quy mo nho, đac biet la o khu vuc Tunkinsky, đen mua he nam 1684. Nguoi Nga đa đay lui ho voi su giup đo cua nguoi Buryat va Tungus ban đia.
Sau cac chien dich nam 1684, Khang Hy vao thang 2 nam 1685 ban hanh mot sac lenh trong đo lap lai cao buoc su banh truong cua Nga, ra lenh tieu diet ho va cu nguoi gui them mot thong điep toi Albazin keu goi rut quan đen Yakutia. Tu đau nam 1685, cac bao cao ve cuoc tan cong sap toi cua nguoi Mong Co lan rong o vung Ngoai Baikal. Vao thang 3 nam 1685, mot đoi ky binh ba tram nguoi Man xuat hien gan Albazin, bat giet nhung Cossack va nguoi lam trong coi xay o đo, roi bo đi.


= Cuoc vay ham nam 1685 =

Vao thang 6 nam 1685, quan Trung Quoc bao vay Albazin, trong thanh co khoang 450 nguoi do voivode Alexey Tolbuzin chi huy. Nha Thanh cho rang khu vuc Yakutsk nen đuoc coi la ranh gioi, va, neu nguoi Nga rut lui, thi viec giao thuong co the đuoc tiep tuc o khu vuc bien gioi. Cac chi huy quan Thanh ban đau co gang thuyet phuc quan Nga đau hang, tuy nhien khong hieu qua. Quan Thanh cho nguoi tien ve phia nam Albazin, dung len cac chien luy va đat cung no vao vi tri san sang, lam nhu the đang chuan bi tan cong, nhung thuc chat khong phai; đong thoi luc đo, bi mat di chuyen hong di phao ve phia bac, trong khi nhung khau đai bac con manh hon đuoc bo tri hai ben, thuc hien mot cuoc tan cong gong kim. Cac chien thuyen đuoc bo tri tren song, huong ve phia Đong Nam. Hoa luc quan Thanh ap đao. nguoi Nga chiu thiet hai lon va nhanh chong đau hang. Mot so đao tau sang Trung Quoc, trong khi phan lon nhung nguoi con lai rut ve Nerchinsk. Quan Thanh đot pha Albazin, nhung ngoi lang va tu vien gan đo, nhung vi mot ly do nao đo ma khong đot chay ruong đong.
Sau cuoc vay ham Albazin nam 1685, hoang đe nha Thanh gui mot buc thu đen vung song Uda va Nga rut ve "bien gioi" o Yakutia. Nguoi Man cung xuat hien o vung thuong luu song Uda. Voivode o Yakutia cam thay lo ngai va bat đau cung co cac cong su cua Yakutia, va nhung nguoi ban đia o bo bien Okhotsk yeu cau đuoc bao ve.


= Cac cuoc tan cong cua nguoi Mong Co (1685) =
Vao thang 4 nam 1685, quan cua Beyton đen Udinsk, nhung o lai mot thang vi mot nhom quan Mong Co gom 2.000 nguoi tan cong, cuop ngua va gia suc. Vao thang 5 nam 1685, tai Irkutsk, nguoi Mong Co mot lan nua yeu cau trao tra nguoi Buryat va đe doa tan cong. Đau thang 6 nam 1685, ho vay ham Selenginsk va Udinsk. Nguoi Nga khong so quan Mong Co, nhung lo ngai ve quan Man. Tuy nhien, viec hop tac quan su giua Mong Co-nha Thanh chi gioi han o viec gui it nhat nam nghin ky binh Mong Co đen huan luyen gan Bac Kinh. Vao thang 6, quan Mong Co tan cong Tunkinsky. Ba nguoi Cossack thiet mang va mot so bi bat trong cac cuoc đung đo keo dai ba ngay, va quan Mong Co rut lui khi quan Nga tiep vien đen Irkutsk. Vao mua he nam 1685, quan Mong Co cung tan cong vao vung lan can Nerchinsk, xua đuoi gia suc va đe doa nguoi ban xu. Vao thang 7-8 nam 1685, quan Mong Co vay ham Argunsk va tan cong Telembinsk. Tai Ngoai Baikal, quan Mong Co rut khoi Selenginsk va Udinsk, nhung tinh trang bat on van tiep dien.


= Nguoi Nga quay tro lai Albazin =
Chinh quyen Nga, sau khi nghe tin Albazin that thu, đa chi thi cho voivode o Nerchinsk tiep quan nguoi va tai san o Albazin va cu Tolbuzin đen Yenisei. Tat ca nhung đieu nay cho thay y đinh cua Nga muon rut khoi noi đay. Tuy nhien, Tolbuzin yeu cau quay tro lai đe thu hoach mua mang va phat hien quan Thanh đa roi đi. Nguoi Nga sau đo thu hoach mua mang va xay dung lai Albazin. Va lan nay, ho đuoc lenh xay dung nhung buc tuong thanh vung chac hon. Nguoi phu trach viec nay la Afanasiy Beyton, mot ky su nguoi Pho giau kinh nghiem. La chi huy thu hai o Albazin, ong chiu trach nhiem ve cac cong su. Cac su lieu chau Au va nha Thanh đeu thua nhan rang cac buc tuong thanh vung chac mot cach la thuong.


= Cuoc vay ham lan hai =

Tolbuzin, vao thang 3 nam 1686, lenh cho mot nhom ba tram nguoi xuong ha luu thu cong nap va đung đo voi quan Thanh o Khumarsk. Sau đo, hoang đe nha Thanh ra lenh chuan bi cho cuoc tan cong moi.
Vao thang 7 nam 1686, luc luong nha Thanh quay tro lai voi 3000 quan, bao vay phao đai tu moi phia. Mot lan nua, Langtan noi voi nguoi Nga rang neu đau hang ngay lap tuc, se đuoc đoi xu tot. Tuy nhien, nguoi Nga quyet đinh chien đau. Lan nay quan Thanh đa khong the xuyen thung tuong thanh du đa co gang nhieu lan. Trong nhung tuan đau tien, nha Thanh tan cong kich liet, thu nhieu huong tan cong khac nhau, nhung lien tuc bi đanh lui voi ton that nang ne. Trong khi đo, quan Nga nhieu lan pha vay thanh cong, tham chi đoi khi con bat đuoc tu nhan.
Khong the đanh chiem Albazin, nha Thanh đa thu cac chien thuat khac nhung lan nao cung that bai. Mot lan, quan Thanh quyet đinh xay cong su vay ham ben bo song gan buc tuong thanh. Quan Nga tan cong quyet liet đe ngan chan viec nay, nhung quan Thanh van hoan thanh cong viec va roi đi. Khi ra ngoai co gang pha bo, quan Nga roi vao phuc kich va buoc phai rut lui. Nhung cuoc tan cong nhu vay đuoc mo ta trong su lieu Trung Quoc la chien thang vi trong moi lan, quan Nga bi đay lui vao trong phao đai. Nhung muc đich cac cuoc xuat kich nay von khong nham giu cac vi tri ben ngoai ma la pha huy cac cong su cua nha Thanh, va theo cac su lieu chau Au thi đay la thanh cong.
Quan Thanh gap kho khan trong viec đat cac cong su boi Albazin đuoc thiet ke đe tan cong tu nhieu goc đo khac nhau. Moi khi nha Thanh co gang xay dung cac cong su, nguoi Nga lai pha huy chung, buoc quan Thanh buoc phai di doi vi tri. Vao đau thang 8, Langtan cho quan truc tiep tien đen tuong thanh, đao mot con hao dai va dung thanh luy bao vay nham ngan khong cho nguoi Nga tiep can dong song. Nguoi Nga đa co gang ngan chan đieu nay nhung that bai. Langtan đa thay đoi chien luoc, thay vi co gang đanh chiem thanh thi bao vay đen khi nguoi Nga chet đoi.
Đen đau thang 10, song đong bang nhung khong co đuong nao đi đuoc, quan Thanh cho xay dung mot phao đai o bo đoi dien. Ba mat con lai cua Albazin cung bi bao vay voi cac buc tuong thanh va hao bao quanh. Nga co cu đieu thuong thu đen giai vay, nhung quan Thanh kiem soat tat ca con đuong. Quan Cossack ben trong chet dan trong khi nguoi Man van nam uu the ve quan so va hoa luc, chua ke dich benh bung phat trong thanh va Tolbuzin qua đoi. Đen đau thang 11, ty le tu vong la hon 80%. Mac du co đu luong thuc, nhung nguoi trong thanh thieu thuc pham tuoi song va nhieu nguoi đa thiet mang do benh scorbut. Quan Thanh cung chiu thiet hai lon, nhieu nguoi trong doanh trai chet vi đoi, va tham chi con an thit lan nhau. Vao cuoi thang 11, so quan Thanh thiet mang vuot 50%. Toi thang 9, thang 10 nam 1686, phai đoan Nga đen Bac Kinh đam phan hoa binh. Khang Hy cu mot su gia đen Albazin tuyen bo ngung cuoc vay ham. Khang Hy tham chi con ra lenh cho quan Thanh cung cap luong thuc va thuoc men cho nhung nguoi trong thanh.


Đieu uoc Nerchinsk Pyotr I cua Nga vao thoi điem xung đot o vung Amur no ra moi chi len nam quyen khong lau, chua hoan toan chua cung co quyen luc. Ben canh đo, nuoc Nga khi đo đang ban ron voi cac cuoc chien tranh o vung Baltic, boi vay, vao thang 11 nam 1685, sau khi nhan đuoc thong điep tu hoang đe Trung Quoc, Sa hoang nhan ra rang Khang Hy khong chi la mot thu linh bo lac, va quyet đinh cu mot phai đoan ngoai giao đen Bac Kinh. 2 su gia đuoc lenh sang nha Thanh thong bao su xuat hien cua phai đoan. Ho roi Moskva vao thang 12 nam 1685 va đen Bac Kinh vao gan cuoi nam 1686. Do kho khan trong viec lien lac, chinh sach nay khong đuoc chinh quyen đia phuong o Siberia biet, va nguoi Nga o Nerchinsk quay lai Albazin, gay ra cuoc vay ham thu hai. Trong khi đo, Khang Hy, tiep tuc ap u hy vong hoa binh, khong biet lieu thong điep cua minh co đen đuoc đich hay khong va lieu hanh vi cua nguoi Nga o vung Amur co phai theo lenh cua Sa hoang, va van khong biet ve su xuat hien sap toi cua phai bo Nga, quyet đinh cu đai su Ha Lan o Trung Quoc mang quoc thu đen Sa hoang. Đay co the coi la đe xuat ro rang đau tien cua Trung Quoc voi Nga ve viec phan đinh bien gioi. Chinh quyen Nga đuoc phan biet voi nhung nguoi Cossack o vung Amur, nhung ke đao tau, chay tron khoi phap luat cua Sa hoang. 
Cung phai noi them, Khang Hy, vao luc nay, cung phai đoi mat voi moi đe doa cua nguoi Oirat tu phia tay bac. Cat Nhi Đan, nguoi đung đau cac bo lac nguoi Oirat, noi len vao nhung nam 1670, lan luot chiem giu cac thanh tri Kashgar, Hami va Turfan, ap đat quyen cai tri đoi voi nguoi Hoi giao noi đay cung nhu cac tuyen đuong noi Trung Quoc voi phuong Tay. Voi Cat Nhi Đan cung co quyen kiem soat Mong Co, ong đe doa truc tiep đen Bac Kinh. Vi nguoi Nga va nguoi Oirat đa duy tri quan he trong nhieu nam, tham chi Cat Nhi Đan tung cu nguoi toi Nga tim vien tro quan su, Khang Hy lo ngai mot lien minh chong Thanh co the đuoc hinh thanh va quyet tam ngan chan đieu nay xay ra. Boi vay, bat ky giai phap hoa binh đoi voi tinh hinh o Amur đeu đuoc Bac Kinh hoan nghenh. Va khi nhan đuoc buc thu tu Sa hoang, Khang Hy đa vo cung hai long va ngay lap tuc ra lenh ngung bao vay Albazin. Cuoi thang 11, đau thang 12 nam 1686, lenh nay đen tien tuyen va quan Thanh lap tuc ngung cuoc vay ham. Cuoi thang 8 nam 1687, quan Thanh hoan toan roi Albazin va quay tro lai Te Te Cap Nhi va Aigun. Nguoi Nga đuoc dung lai lang mac va trong trot, nhung khong đuoc phep san ban, vi nha Thanh coi đay la hanh vi xam pham chu quyen.
Mot van đe quan trong ma ca hai ben đeu quan tam la long trung thanh cua nhung nguoi ban đia. Đay la trong tam cua ca Nga va nha Thanh. Theo mot so nha su hoc hien đai, cuoc canh tranh ve su trung thanh cua nguoi dan đia phuong, thay vi van đe phan đinh bien gioi, moi la nguon goc cua cuoc xung đot giua nha Thanh va Sa quoc Nga.
Fyodor Golovin đuoc bo nhiem lam truong phai đoan đen Trung Quoc. Ve chinh tri, phai đoan đuoc chi thi đe xuat đuong ranh gioi doc theo song Amur. Trong truong hop bi tu choi, ho nen nhuong bo nho bang cach thay đoi bien gioi doc theo song Amur va song Bureya. Trong truong hop phuong an thay the cung bi tu choi, bien gioi nen đuoc di chuyen xa hon ve phia bac doc theo song Amur va song Zeya. Ve mat thuong mai, ho đuoc chi thi thu thap thong tin ve cac tuyen đuong song đen Trung Quoc, yeu cau chinh thuc quy tac hoa, chinh quy hoa thuong mai giua hai nuoc, thuyet phuc nha Thanh cu đai su đen Moskva va đe nghi cac thuong nhan Trung Quoc ban đo o Nga. Golovin roi Moskva vao thang 1 nam 1687 cung voi Vlasov. Ivan Loginov đa đuoc cu đi truoc đe đua tin.
Vao thang 9 nam 1687, Golovin nhan đuoc chi thi bi mat tu Moskva rang nhuong lai Albazin đe đoi lay cac đac quyen thuong mai, đe tranh, ngoai tru truong hop thuc su can thiet, bat ky cuoc đo mau nao va neu tat ca cac đe xuat bi tu choi, Golovin phai yeu cau mot phai bo Nga khac toi. Golovin đen Selenginsk vao ngay 22 thang 10 nam 1687. Cung thoi gian nay, Khang Hy cu nguoi gui thong điep đen Moskva phan nan ve phai đoan Spathari truoc đo, yeu cau trao tra Gantimur va thong bao ve viec do bao vay Albazin, nhung đa khong gap Golovin tren đuong đi.
Vao thang 5 nam 1688, Loginov đen Bac Kinh đe thong bao su xuat hien cua Golovin va đe xuat Selenginsk lam noi hai ben gap mat. Hoang đe nhanh chong bo nhiem mot phai đoan đen đam phan va an đinh Selenginsk lam đia điem. Do hai ben đeu thieu thong dich vien, Khang Hy đa cu hai nha truyen giao Dong Ten o Trung Quoc, Jean-Francois Gerbillon va Tomas Pereira đi cung. Phai đoan bao gom hai hoang toc nha Thanh la Sach Ngach Đo va Đong Quoc Cuong, hai quan chuc nha Thanh cung nhu quan linh tuy tung. Phai đoan cung voi 8000 quan, roi Bac Kinh đen Selenginsk qua Mong Co. Vao thoi điem nay, khong phai tat ca cac bo lac Mong Co đeu quy phuc nha Thanh, va nguoi Khalkha đang co chien tranh voi nguoi Oirat, đe doa đen su an toan cua phai đoan, vi vay ho đuoc lenh quay tro lai. Mot la thu đuoc gui cho Golovin, luc đo đang o Udinsk, thong bao ly do khong xuat hien.
Golovin đen Selenginsk tu Udinsk vao mot luc thoi điem nao đo giua mua he hoac mua thu nam 1688. O Udinsk va Selenginsk, phai đoan Golovin bi nguoi Khalka tan cong. Khi nguoi Khalka chuyen huong tan cong Cat Nhi Đan, Golovin đa thanh cong trong viec pha vong vay. Vao thang 3 nam 1689, Golovin tan cong nguoi Khalka o khu vuc song Selenga, va buoc ho quy thuan nguoi Nga. Khi o Udinsk va Selenginsk, Golovin, vi nhung rac roi trong khu vuc, đa cu nguoi đen Bac Kinh đe yeu cau chon mot đia điem an toan hon. Nha Thanh đa chon Nerchinsk lam noi đia điem. Khang Hy luc nay đa goi phai đoan nha Thanh ve Bac Kinh. Khang Hy nong long giai quyet cac tranh chap bien gioi voi Nga đe toan luc đoi pho voi Cat Nhi Đan. Vi vay, truoc khi phai đoan khoi hanh, ong đa chi thi cho ho phai nhuong bo neu can.
Vao thang 6 nam 1689, phai đoan roi Bac Kinh đen Nerchinsk. Quan linh tuy tung cho phai đoan nay đa tang them 1500. Vao thang 7, ho đen song Shilka đoi dien voi thanh Nerchinsk. Tong luc luong cua ben Trung Quoc la khoang 10.000 nguoi voi 76 chien thuyen, tu 3000-4000 con lac đa va it nhat 15.000 con ngua. Nguoi đung đau Nerchinsk cam thay bat an truoc su hien dien cua mot luc luong qua lon.


= Qua trinh đam phan =

Vao ngay 18 thang 8 nam 1689, Golovin đen Nerchinsk. Hai ngay đuoc dung đe sap xep so bo va đam phan bat đau vao ngay 22. Truoc khi bat đau, nguoi Nga nhan manh rang đam phan nen đuoc to chuc voi so luong nguoi hai ben bang nhau. Đe binh đang ve moi mat, leu hai ben nen đuoc đat ngang bang canh nhau va mot leu chung o giua đe đam phan.
Ngay đau tien khai mac voi mot so cau hoi nghi thuc, ca hai ben đeu bat đau voi nhung yeu sach cua minh. Golovin ban đau bay to su ngac nhien rang phai đoan Trung Quoc cu nhieu nguoi hon so voi thoa thuan. Cac tu si Dong Ten tra loi rang nguoi Thanh co chap, thieu hieu biet ve jus gentium, khong quen voi đam phan ngoai giao, va hi vong Golovin co the mem deo trong van đe nay. Đai dien nha Thanh tuyen bo rang nguoi Nga đa xay dung Nerchinsk va Albazin tren lanh tho ma ho kiem soat tu lau, buoc toi Nga nguoc đai nguoi ban đia. Golovin tra loi rang vung nay chua bao gio thuoc quyen kiem soat cua nha Thanh, va nguoi dan đia phuong cong nap yasak cho Sa hoang trong mot thoi gian dai. Ong nhac lai viec nha Thanh tu choi phai đoan Spathari, nhung cac su than nha Thanh tuyen bo khong nho gi ve đieu nay, va đe nghi gac lai nhung tranh cai trong qua khu. Golovin đe xuat song Amur tro thanh ranh gioi giua hai ben, voi vung đat o ta ngan (bac va tay) thuoc ve Nga, va tat ca lanh tho o huu ngan (nam va đong) thuoc ve nha Thanh. Cac su than nha Thanh bac bo đe nghi nay, cho rang ca hai ben song đeu thuoc quyen kiem soat cua nha Thanh va nguoi ban đia von cong nap cho nha Thanh. Golovin tra loi rang ke tu thoi Alexander Đai đe, nhieu the luc khac nhau đa cai tri vung nay, va no đa nam duoi su kiem soat cua Sa hoang trong mot thoi gian dai. Ve phan minh, cac su than nha Thanh yeu cau nguoi Nga tu bo Albazin, Nerchinsk va Selenginsk, đong thoi đe nghi Nga rut xa ve phia tay, qua Selenginsk, cho rang ranh gioi nen nam giua ho Baikal va day Stanovoy, voi lap luan vung nay tung thuoc kiem soat cua Thanh Cat Tu Han. Golovin khong muon nhuong bo lon nhu vay, vi vay ngay đau tien ket thuc trong be tac.
Bat chap be tac, ca hai ben đa đat đuoc nhung buoc đang ke. Cuoc đam phan nay khong bat đau bang viec trinh bay nhung mon qua cong nap; thay vao đo, hai ben đoi mat voi nhau binh đang, moi ben tuan thu cac phong tuc cua rieng minh. Viec cac nha truyen giao Dong Ten thuyet phuc nha Thanh giam bot so luong quan hien dien va thuyet phuc đai dien nha Thanh đen đam phan cho thay ho nhan trach nhiem ca nhan trong viec lam cho cuoc đam phan thanh cong, va ho đa nang cao long tin cua ca hai ben đoi voi nhau.
Vao ngay thu hai, cac cuoc đam phan lai đo vo. Phai đoan nha Thanh yeu cau ben kia xin chi thi them tu Moskva, nhung nguoi Nga tu choi, cho rang đieu nay se giup quan đoi nha Thanh co thoi gian đanh chiem Nerchinsk. Đai dien nha Thanh cho rang quan cua ho hien đa bao vay Albazin, ngu y rang co the de dang tan cong Nerchinsk. Nguoi Nga tra loi rang ho khong so quan Thanh, va rang đe doa chien tranh khong phai la đieu thuong thay trong cac cuoc đam phan. Nguoi Nga nghi ngo rang cac nha truyen giao đang can thiep vao cac cuoc thao luan, va đe nghi tien hanh them thao luan bang tieng Mong Co. Tuy nhien, cac su than nha Thanh nhan manh viec su dung tieng Latinh, đong thoi đam bao rang cac tu si Dong Ten khong tham gia vao cac cuoc thao luan chien luoc cua ho. Cac su than nha Thanh tu choi nhuong bo ve yeu sach lanh tho, nhung đe nghi rang ho se cho phep nguoi Nga giu lai Nerchinsk, nhung chi đon gian la voi danh nghia mot tram thuong mai. Đe xuat nay đa bi tu choi, đai dien nha Thanh quay tro lai leu.
Vao buoi toi cung ngay, cac su than nha Thanh quyet đinh tam dung đam phan va chuan bi chien tranh, noi voi quan đoi tai Albazin san sang tan cong. Pereira nhac lai voi đai dien nha Thanh rang đay khong phai la y đinh cua hoang đe va ro rang rang nguoi Nga muon hoa binh. Ong cung bao ve danh du cua cac nha đam phan Nga, phan biet ho voi nhung nguoi thuoc tang lop thap đa gay ra rat nhieu rac roi o Siberia.
Theo Gerbillon, phai đoan nha Thanh đong y nhuong Selenginsk va Nerchinsk cho nguoi Nga, nhung kien quyet yeu cau pha bo Albazin. Cac nha truyen giao Dong Ten cung phai đam bao voi nguoi Man ve long trung thanh truoc khi ho co the khoi phuc quyen kiem soat thong tin lien lac vi cac nha đam phan nha Thanh đa co gang qua mat ho. Ho cung tuyen bo rang nguoi Nga se tu bo Albazin va mot phan lanh tho giua Albazin va Nerchinsk o phia bac.
Vao ngay 25 thang 8, cac tu si Dong Ten đen tham leu ben Nga voi cac đe xuat tu phia nha Thanh. Ho đe nghi thiet lap ranh gioi doc theo song Shilka, chay ve phia bac đen song Amur. Nguoi Nga se kiem soat lanh tho o phia ta ngan va nha Thanh o phia huu ngan. Tai san cua Nga o huu ngan song co the di chuyen sang ben kia. Cac nha truyen giao noi rang nguoi Nga phai tu bo Albazin, nhung viec phan đinh lanh tho phia bac Albazin van con mo ho. Ho cam đoan rang nha Thanh se lam moi thu co the đe đat đuoc thoa thuan. Golovin cho rang khong the tu bo Albazin va cac phao đai khac, va khong the cho phep nhung ke phan boi đao ngu đuoc o lai lanh tho nha Thanh. Golovin cung yeu cau đai dien nha Thanh gui mot ban đo đe lam ro vi tri ranh gioi. Cac quan chuc nha Thanh tra loi rang ho se truc xuat tat ca nguoi Nga bi bat trong vung, nhung khong the tu bo them lanh tho. Cuoc thao luan nay, cung voi cac ho so luu tru, thu tu ngoai giao hai ben, chung to rang canh tranh ve long trung thanh cua nhung nguoi di đong trong khu vuc la mot trong nhung nguyen nhan gay cang thang chinh giua nha Thanh va Sa quoc Nga, khong kem quan trong so voi viec phan đinh bien gioi.
Vao ngay 26 thang 8, Golovin cu mot su gia mang theo mot ban đo đe xac đinh lanh tho tranh chap. Phai đoan nha Thanh cung cung cap ban đo cua rieng minh. Ho đe xuat thiet lap ranh gioi doc theo song Gorbitsa, qua Ngoai Hung An Linh keo dai ve phia Đong Nam toi Bien Bac hay con goi la Bien Okhotsk;  lanh tho phia tay va phia bac day nui thuoc ve Nga, con khu vuc phia đong va phia nam thuoc ve Trung Quoc. Phia nam cua song Kerbechi, ranh gioi nen đi theo song Argun. Nha Thanh cung đe nghi nguoi Nga khong nen tien vao lanh tho cua nguoi Khalkha, von đa quy thuan Trung Quoc truoc đo.
Golovin van co gang giu lai Albazin, nhung moi quan tam chinh cua ong la yeu sach cua nha Thanh voi nguoi Khalkha. Nha Thanh muon vach ra ranh gioi giua Ngoai Mong va Siberia, đong thoi bao ve nguoi Khalkha. Golovin lap luan rang đay la nhung nguoi di đong, nhung nguoi ma nha Thanh chua bao gio co bat ky quyen luc thuc te nao. Mot so bo lac nguoi Khalkha tung tan cong Nga va bi quan đoi cua Sa hoang khuat phuc. Nguoi Khalkha chi quy phuc nha Thanh khi giao tranh voi Cat Nhi Đan, nhung đay chi la tam thoi. Golovin tu choi đam phan ve bien gioi Mong Co, cho rang ong khong co chi thi nao tu Sa hoang. Cac su than nha Thanh đong y tri hoan  viec phan đinh bien gioi phia tay cho đen khi nguoi Oirat va Khalkha hoa binh tro lai. Mot van đe khac la su hien dien Nga o vung phia đong cua ranh gioi đe xuat. Golovin đua ra cau hoi lien quan đen mot so toa nha nguoi Nga xay dung. Cac su than nha Thanh đong y rang nguoi Nga co the chuyen nhung cong trinh nay sang ben kia. Đen cuoi ngay, hai ben đa gan giai quyet đuoc tat ca cac van đe ngoai tru cac phao đai o Albazin va Nerchinsk.
Khi sap đat đuoc thoa thuan, nguoi Nga quay tro lai lap truong ban đau. Vi đay la hai tien đon chinh cua Nga trong khu vuc, Golovin cam thay can phai giu lai va đe xuat thay đoi ranh gioi. Nghe tin nay, phai đoan Trung Quoc tap hop quan đoi phong toa Nerchinsk, chuan bi kich đong dan ban đia vung lan can noi day, va cu nguoi chuan bi chiem Albazin. Nguoi Nga, ben kia đa chuan bi cho phong thu, cac cong su o Nerchinsk đuoc cung co.
Tuy nhien, co the noi ca 2 ben đeu khong tu tin chien thang trong truong hop xung đot xay ra. Cac nha truyen giao thuyet phuc nha Thanh tim hieu y đinh cua nguoi Nga va goi y rang nguoi Nga co the tu bo Albazin neu co the giu lai Nerchinsk. Do vay, khi mot thong dich vien ben Nga đen leu ben Trung Quoc, ho nhanh chong tan dung co hoi. Gerbillon mot lan nua đen leu ben Nga đe tim hieu cac yeu sach chinh xac cua Nga. Phia nha Thanh đua ra cac thay đoi ve lanh tho, cung su đe doa vu luc, va Golovin cuoi cung đa chap nhan. Nha Thanh đe xuat ve bien gioi o song Argun, phia đong song Shilka. Ho se khong tu bo Albazin. Phao đai Nga o huu ngan song Argun se đuoc chuyen sang ben ta ngan (phia bac). Đong thoi, nha Thanh tap hop mot so luong lon nguoi Ongud va Buriat bo tron tu lanh tho Nga sang xung quanh Nerchinsk. Ban than cac su than nha Thanh lai co y đinh đoi đau quan su, nhung Gerbillon đa thuyet phuc. Nguoi đung đau Nerchinsk luc đau đa thuyet phuc Golovin thuc hien mot đuong loi cung ran, nhung sau đo, nhan ra minh bat loi ve mat quan su, ong tu bo yeu sach đoi voi Albazin, trong khi van muon giu quyen kiem soat phao đai Argun cung nhu cac nguon muoi va khoang san o phia bac.
Vao ngay hom sau, Golovin cu su gia đen yeu cau nha Thanh soan thao cac đieu uoc hoa binh. Ben canh viec phan đinh bien gioi, du thao cung bao gom mot so đieu nhu tuoc vi ngang bang giua hoang đe Trung Hoa va Sa hoang; đai su hai ben đuoc đoi xu mot cach ton trong; tu do đi lai va thuong mai giua hai ben. Đoi voi 2 đieu đau, phai đoan Trung Quoc tra loi rang ho khong co chi thi tu hoang đe, nhung đam bao rang phai đoan Nga se luon đuoc đoi xu voi su ton trong o Trung Quoc. Ho cung đong y voi đieu khoan thu ba, nhung tu choi đua vao, cho rang van đe thuong mai qua nho nhat đoi voi mot hiep uoc ngoai giao. Vao ngay 30 thang 8, cac nha truyen giao dich thoa thuan nay sang tieng Latinh đe hai ben thao luan.
Lien quan đen viec phan đinh ranh gioi, mot van đe moi nhanh chong nay sinh. 2 ben nhan ra rang day Stanovoi (day Ngoai Hung An Linh) khong ket thuc o bo bien ma chia thanh hai day; day lon quay ve huong bac, trong khi day nho huong ve phia nam. Giua hai day la mot vung đat tru phu rong lon boi đap boi boi song Uda. Nha Thanh tuyen bo dung day lon, trong khi nguoi Nga khang đinh rang ho đa đong y voi day nho lam ranh gioi.
Vao đau thang 9 nam 1689, đai dien nha Thanh lo ngai đam phan đo vo va co the phai chiu su trung phat tu hoang đe. Cac nha truyen giao mot lan nua đuoc cu đen cho nguoi Nga đe đam phan. Phai đoan Nga sau đo gui mot buc thu cho ben Trung Quoc, đe nghi đe nguyen vung đat nay, chua phan đinh ranh gioi, va đai dien nha Thanh đong y voi đieu nay. Vao thoi điem đo, ca hai ben co le đa qua met moi đe đua ra them bat ky van đe nao. Ben Trung Quoc tu bo yeu sach ve Gantimur vi ong ta đa chet mot thoi gian truoc đo va hau due cua Gantimur khong co qua nhieu anh huong. Thay vao đo, đai dien nha Thanh chi đe xuat rang trong tuong lai hai ben khong nen chua chap nhung ke đao tau tu ben kia. Hai ben hoan thanh cac đam phan ban đau va bat đau soan thao ban chinh cua đieu uoc.

Vao ngay 6 thang 9, ban cuoi cung cua đieu uoc, đuoc viet bang tieng Latinh, tieng Mong Co, tieng Man, tieng Trung va tieng Nga, đa đuoc đai dien hai ben ky, đong dau va tuyen the. Nguoi Nga giao mot ban bang tieng Latinh va mot ban bang tieng Nga cho đai dien nha Thanh, con nha Thanh trao mot ban bang tieng Latinh va mot ban bang tieng Man cho nguoi Nga. Ban Latinh đa đuoc ca hai ben ky va đong dau, va coi la chinh thuc. Gerbillon noi rang Khang Hy lenh cho đai dien nha Thanh tuyen the truoc Chua, boi vi ong tin rang đieu nay vo cung thieng lieng voi nguoi Nga va ho se khong lam trai thoa thuan. Nam 1690, Khang Hy ra lenh đat đa ranh gioi tren song Kerbechi va cac điem bien gioi khac.


= Y nghia cua Đieu uoc Nerchinsk =
Voi Đieu uoc Nerchinsk, von quy đinh chat che quan he giua nha Thanh va Nga, ngan chan bat ky su can thiep nao vao viec noi bo cua nhau, Khang Hy co the tap trung toan luc đe đanh bai Cat Nhi Đan o Trung A. Moskva hua se giu thai đo trung lap, khong giup đo nguoi Oirat, va nha Thanh đa ngan can mot lien minh chong Thanh. Đoi voi nha Thanh, nguoi Oirat mang đen moi đe doa lon hon nhieu so voi nguoi Nga, va neu Đieu uoc Nerchinsk chua đuoc ky ket, rat co the Nga se lien minh voi Cat Nhi Đan đe chong lai nguoi Khalka va Trung Quoc. Tren thuc te, Cat Nhi Đan đa nhieu lan cu nguoi toi Nga đe tim kiem vien tro hoac lien minh. Vao thang 7 nam 1689, Cat Nhi Đan cu nguoi đen Moskva đe cai thien moi quan he song phuong voi hy vong rang Nga se giup đo chong lai nguoi Khalka va nha Thanh. Vao thang 3 nam 1690, khi Golovin tren đuong tro ve, o Irkutsk, Cat Nhi Đan đa cu nguoi gui mot la thu đe xuat mot lien minh toi Golovin, Cat Nhi Đan gui mot lan nua toi Tolbolsk vao thang 8 cung nam, va mot lan nua đen Nerchinsk. Nga, vua ky Đieu uoc Nerchinsk, khong co tam trang lien minh voi nguoi Oirat. Trong khi đo, nam 1690, tren co so thoa thuan, Khang Hy canh bao Nga khong đuoc giup đo Cat Nhi Đan. Do đo, vao nam 1696, Nga tu choi khi Cat Nhi Đan nho giup đo. Nam 1696, Khang Hy vien chinh tan cong Cat Nhi Đan va đanh bai hoan toan nguoi Oirat. Nam 1697, Cat Nhi Đan tron vao sa mac va qua đoi.
Đieu uoc Nerchinsk ket thuc cuoc xung đot bien gioi Nga - Thanh la thoa thuan đau tien ma nha Thanh ky voi mot nha nuoc phuong Tay. Thoa thuan nay phan anh su can bang quyen luc tong the trong khu vuc, cung nhu cho thay Nga uu tien quan he thuong mai voi Trung Quoc hon la lanh tho.
Ve mat bieu tuong, Đieu uoc nay đanh dau mot su thay đoi trong quan he đoi ngoai cua Trung Quoc va mot su khac biet lon so voi cac tap quan truyen thong cua Trung Quoc, vi đay co le la thoa thuan đau tien cua Trung Quoc duong nhu thua nhan binh đang voi nuoc ngoai, khong co nhung nghi thuc thong thuong cua nha Thanh. Hai ben đoi xu binh đang voi nhau, the hien ro qua cach thuc tien hanh đam phan tai Nerchinsk, cach thuc soan thao hiep uoc va thu tuc ky ket hiep uoc. Đay cung la lan đau tien mot cuong quoc chau Au yeu cau Trung Quoc chap nhan mot khuon mau thong luat quan he quoc te nhat đinh, bao gom binh đang giua cac quoc gia, trao đoi cac đai dien ngoai giao, viec truc tiep nguyen thu quoc gia, va quyen tu do thuong mai, nhung đieu von khong thuong thay voi Trung Quoc.
Cac ben trung gian đong mot vai tro quan trong trong viec dich thuat va thu hep khoang cach van hoa giua 2 ben. Cac nha truyen giao Dong Ten co mot vai tro đang ke trong cac cuoc đam phan. Chinh su đong gop cua cac tu si Dong Ten ma lan đau tien mot so nguyen tac va thong luat quoc te đuoc đua vao Trung Quoc.
Theo Đieu uoc Nerchinsk, ca hai ben đong y giu lai nhung nguoi đao tau truoc nam 1689 nhung hua khong chua chap nhung ke đao tau tu ben kia trong tuong lai. Su đao nguoc chinh sach nay cua Nga khong chi đon gian la thoa hiep voi yeu cau cua nha Thanh, ma la mot đong thai ngoai giao đuoc tinh toan ky luong, nham mang lai loi ich cho ca Nga va Trung Quoc trong khu vuc. Neu nhu nha Thanh phai vat lon đe kiem soat nhung nguoi nhu Gantimur, Lopsodeiko va nhung nguoi Han đao tau, nguoi Nga cung gap kho khan trong viec kiem soat cu dan cua ho. Viec co mot đieu uoc hoa binh voi đieu khoan dan đo phuc vu cho muc đich cua Nga la đua quyen luc cua nha nuoc, cung nhu phap luat va trat tu đen vung bien gioi.


= Phai đoan Ides =
Nam 1692, Pyotr I cua Nga cu Ides đi su Trung Quoc voi muc đich xac nhan đieu uoc nam 1689, va cai thien đieu kien thuong mai hai ben. Ong len đuong tu Moskva vao thang 3 nam 1692, va đen Bac Kinh vao thang 11 nam 1693.
Nam 1691, chinh quyen Moskva nhan đuoc bao cao rang mot nhom nguoi Mong Co o Siberia tron qua bien gioi sang Trung Quoc. Trong khi đo, du cac thuong nhan Nga đa đen Bac Kinh nhieu lan nhung ho van o trong tinh trang bat đinh, khong chac chan. Nga khong hai long voi đieu nay. Đe chinh quy hoa hon nua cac moi quan he thuong mai 2 ben, va giai quyet van đe cua nhung nguoi tron qua bien gioi, Sa hoang đa đua ra chi thi cho Ides thiet lap cac moi quan he thuong mai, giai quyet cac van đe bien gioi, yeu cau dan đo nhung nguoi bo tron va tim hieu thai đo cua nha Thanh voi Đieu uoc Nerchinsk.
Tuy nhien, muc đich chinh cua phai đoan la đam bao mot so đac quyen thuong mai va giai quyet mot so van đe ngoai giao theo Đieu uoc Nerchinsk. Noi cach khac, Ides đa co gang thuc hien mot so thoa thuan theo đieu uoc đa quy đinh. Nam 1693, trong khi phai đoan Ides van con o Bac Kinh, Nga đa gui tro lai hai nguoi bo tron sang Siberia. Mot so nguoi Nga đa vuot qua bien gioi ve phia nam đe đi san; nha Thanh viet thu cho voivode o Nerchinsk, yeu cau goi ho lai va trung phat, đong thoi khong viec tuong tu xay ra. Vao nam 1695, Nga truc xuat tro lai Trung Quoc 1 thu linh Mong Co noi day.
Thong qua phai đoan Ides, ca Nga va Trung Quoc đeu biet đuoc thai đo cua nhau đoi voi Đieu uoc Nerchinsk. Y nghia cua phai đoan voi viec xac nhan Đieu uoc, tren thuc te, tuong đuong voi viec phe chuan. Sau khi ket thuc su menh cua minh, Ides roi Bac Kinh vao thang 2 nam 1694 va ve Moskva vao thang 1 nam sau.


Trich dan Tham khao Đoc them