Bo Tay Tang (danh phap khoa hoc: Bos grunniens) la mot loai bo long dai đuoc tim thay trong suot khu vuc Himalaya o mien nam Trung A, bao gom cao nguyen Thanh-Tang va xa ve phia bac toi tan Mong Co. Ngoai cac quan the thuan hoa lon con co cac quan the nho bo Tay Tang hoang da de thuan hoa. Tu gyag trong tieng Tang (chu Tang: གཡག་; Wylie: g.yag) chi đuoc dung đe noi toi cac con đuc cua loai nay; con con cai đuoc goi la dri hay nak. Trong mot so ngon ngu vay muon tu gyag, nhu tieng Anh, nguoi ta dung tu yak đe chi ca hai gioi.
Bo Tay Tang song thanh bay. Bo đuc hoang da cao khoang 2–2,2 m (tinh toi vai), bo cai cao khoang 1,6 m, con bo thuan hoa cao khoang 1,6–1,8 m. Ca hai gioi đeu co long dai va ram bom xom đe giup chung khong bi lanh. Bo hoang co mau đen hay nau. Bo nha co the co mau trang. Ca bo đuc lan bo cai đeu co sung. Bo Tay Tang co the song toi tren 20 nam.


Bo hoang Bo hoang Tay Tang (tieng Tang: drong) co the can nang toi 1.200 kg (2.520 lb) va co chieu dai đau va than khoang 3–3,4 m. Chung thuong tao thanh cac nhom tu 10 toi 30 con. Moi truong song cua chung la cac vung đat cao khong cay go, nhu đoi, nui va son nguyen tren đo cao khoang tu 3.200 m (10.500 ft) toi khoang 5.400 m (18.000 ft). Ve mat sinh ly hoc, bo Tay Tang đa thich nghi tot voi đo cao lon, co tim va phoi to hon so voi bo o cac đo cao nho hon cung nhu kha nang van chuyen oxy lon hon theo đuong mau. Nguoc lai, bo Tay Tang kho song binh thuong o cac đo cao nho. Chung an co, đia y va cac loai thuc vat khac. Chung đuoc cach nhiet bang lop long trong ram cung nhu bang lop long ngoai dai va bom xom. Bo Tay Tang tiet ra mot chat nhon đac biet trong mo hoi cua chung đe giu cho bo long trong ben lai va co tac dung nhu mot lop cach nhiet bo sung. Chat tiet ra nay đuoc su dung trong y hoc dan gian Nepal. Nhieu con bo Tay Tang hoang da bi nguoi dan giet đe lay thit do đo hien nay chung la loai de thuong ton. Trong qua khu, ke san đuoi va an thit bo Tay Tang chinh la soi Tay Tang (Canis lupus chanco).


= Hanh vi =
Bo Tay Tang la đong vat song theo đan, đan co the bao gom hang tram ca the, mac du nhieu đan nho hon nhieu. Trong đan chu yeu la con cai va con non cua chung, voi mot so nho con đuc truong thanh. Nhung con đuc thua thuong đon đoc, hoac tim thay o cac nhom nho hon nhieu, trung binh khoang sau ca the. Mac du chung co the tro nen hung du khi bao ve con non, hoac trong qua trinh đong đuc, bo Tay Tang hoang da noi chung tranh con nguoi, va co the nhanh chong chay tron cho khoang cach rat xa neu co bat ky tiep can nao.


Bo nha Bo Tay Tang nha đuoc nuoi giu chu yeu đe lay sua, long va thit, cung nhu đe keo cay hay keo xe. Chung van chuyen hang hoa đi khap cac đeo nui cho nhung nguoi nong dan va nha buon đia phuong cung nhu cho cac đoan tham hiem va leo nui. Phan bo tham chi cung đuoc đot nhu la nguon nhien lieu. Sua bo thuong đuoc che bien thanh pho mai goi la chhurpi trong tieng Tang va tieng Nepal, va byaslag trong tieng Mong Co. Bo lam tu sua bo Tay Tang la mot thanh phan cua tra bo ma nguoi Tang tieu thu voi so luong lon cung nhu đuoc dung lam đen va cac tuong bo dung trong cac le hoi ton giao.
Thuong thi dang bo Tay Tang chuyen dung cho đo tren thuc te la con lai giao phoi cheo giua bo Tay Tang voi Bos taurus (bo nha). Nhung con bo nay trong tieng Tang goi la dzo hay dzopkyo con trong tieng Mong Co thi la khainag.
Long bo Tay Tang mem va muot voi mot so mau; nhu xam, nau, đen va trang. Cac soi long nay dai khoang 3 cm (1,2 inch) va đuoc chai hay lot tu than bo va sau đo đem khu long. Ket qua thu đuoc la cac soi long to co the đanh thanh cuon đe det hay đan. Long bo đuoc lam thanh day chao, tham va nhieu san pham khac. Da cua chung đuoc dung đe san xuat giay da va tui xach.
Bo Tay Tang nha giao phoi trong khoang thang 7-9; bo cai co the thu thai o đo tuoi 3–4 nam, đe con trong khoang tu thang 4 toi thang 6 sau moi khoang thoi gian khoang 2-3 nam, duong nhu phu thuoc vao nguon cung cap thuc an. Chu ky mang thai khoang 9 thang. Do khong co so lieu nen nguoi ta cho rang bo Tay Tang hoang cung co hanh vi sinh san tuong tu. Bo con (be) bu me khoang 1 nam truoc khi tu do kiem an.


The thao Tai mot so noi o Tay Tang, đua bo Tay Tang đuoc coi la tro giai tri thu hut tai cac le hoi truyen thong cua nguoi Tang.
Gan đay hon, cac mon the thao voi su tham gia cua bo Tay Tang thuan hoa, nhu xki bo Tay Tang hay polo bo Tay Tang, đang đuoc tiep thi nhu la nhung net hap dan du khach tai khu vuc nay.


Thu vien anh Chu thich Tham khao Buzzard, P.; Berger, J. (2016). "Bos mutus". Sach đo IUCN ve cac loai bi đe doa. 2016: e.T2892A101293528. doi:10.2305/IUCN.UK.2016-2.RLTS.T2892A101293528.en. Truy cap ngay 20 thang 12 nam 2021.
ARKive - Hinh anh va phim ve bo Tay Tang hoang (Bos grunniens) Luu tru ngay 15 thang 9 nam 2008 tai Wayback Machine
h2g2 Yaks Edited Guide Entry
Hiep hoi bo Tay Tang quoc te (IYAK)
Hiep hoi bo Tay Tang chau Au (EYAK) Luu tru ngay 28 thang 9 nam 2007 tai Wayback Machine
Bai ve nhan giong bo Tay Tang trong luu tru cua FAO
Bo Tay Tang: Đong vat chinh thuc cua Tay Tang
AnimalInfo.Org: Animal Info - Wild Yak