Luise xu Baden (tieng Đuc: Luise von Baden; tieng Nga: Луиза Баденская; tieng Anh: Louise of Baden; ten đay đu: Luise Marie Auguste; 24 thang 1, nam 1779 – 16 thang 5, nam 1826) con đuoc biet đen o Nga voi cai ten la Yelizaveta Alekseevna (Tieng Nga: Елизавета Алексеевна; tieng Đuc: Elisabeth Alexejewna; tieng Anh: Elizabeth Alexeievna) la Đai Cong nu Baden, Hoang hau Đe quoc Nga voi tu cach la vo cua Hoang đe Aleksandr I cua Nga.


Đai Cong nu Baden = Than the =

Luise xu Baden sinh o Karlsruhe, vao ngay 24 thang 1 nam 1779 (theo lich cu la 13 thang 1), ten đay đu la Luise Marie Auguste, la mot Đai cong nu cua Đai cong quoc Baden thuoc Gia toc Zahringen. Luise la con thu ba trong tong so bay nguoi con cua Karl Ludwig xu Baden va Amalie xu Hesse-Darmstadt. Ong ba noi cua Luise la Karl Friedrich xu Baden va Karoline Luise xu Hessen-Darmstadt. Ong ba ngoai cua Luise la Ludwig IX xu Hessen-Darmstadt va Karoline xu Pfalz-Zweibrucken. Khi chao đoi, Luise rat be va cac bac si so rang Đai Cong nu se khong the song sot.
Luise xu Baden lon len trong mot gia đinh am ap va gan gui. Đai Cong nu gan bo đac biet voi nguoi me va lien tuc duy tri viec trao đoi thu tu cho đen khi qua đoi. Luise đuoc tiep nhan mot nen giao duc xuat chung o trieu đinh Baden. Đai Cong nu co the đoc va viet tieng Phap va Đuc, đuoc hoc ve lich su, đia ly, triet hoc, van hoc Phap va Đuc, va nho su gan gui ve mat đia ly giua Baden va Phap, Luise đa tro nen quen thuoc voi nhung khac biet ve van hoa o Paris.


= Đinh hon voi Aleksandr cua Nga =


 An tuong đau tien  Khi moi 12 tuoi, mot cuoc sap xep hon nhan dien ra đa quyet đinh cuoc đoi cua Đai Cong nu. Nu hoang Nga Yekaterina II đang tim kiem nguoi vo cho đua chau lon la Aleksandr (sau la Hoang đe Nga), bay gio đuoc 13 tuoi, va nho đen goc gac Đuc cua minh, Nu hoang đa đe mat toi hai co con gai cua Karl Ludwig xu Baden va Amalie xu Hesse-Darmstadt la Luise va Friederike xu Baden. Mot gia su cua Aleksandr đa nhan đinh ve Luise nhu sau: "Ke ca khi Đai Cong nu se chua đuoc 14 tuoi cho đen thang 1 nam 1793, đuc nu co khi chat vuong gia va ua nhin. Đai Cong nu co voc dang cao rao. Co mot đieu đac biet quyen ru o cach ngai ay cu đi va đi đung... Moi thu đai cong nu lam đeu toat len su khiem ton tuyet voi. Toi mao hiem du đoan rang, trong vai nam nua, khi đai cong nu truong thanh, ngai se la mot tuyet sac giai nhan." Sau khi gay đuoc an tuong sau sac, Yekaterina II moi Luise va nguoi em gai Friederike đen Nga. Vao mua thu nam 1792, hai chi em đuoc đua đen kinh đo Sankt-Peterburg. Ngay 31 thang 10 nam 1792, sau mot chuyen hanh trinh met moi, hai chi em đa đat chan đen Sankt-Peterburg va gap mat Nu hoang Nga. Ngay tu lan gap đau tien, Yekaterina II đa bi an tuong voi net tre con tuoi tan cua Luise. Buoi toi hom đo, Nu hoang đa noi voi thu ky rieng cua minh rang: "Khi mot nguoi cang nhin vao nang Đai Cong nu lon thi cang cam thay hai long ve nang ta. Khong ai co the nhin vao nang ma khong bi cuon hut." Ngay hom sau, Yekaterina II đa noi rang: "Quy ngai Aleksandr se khong hai long neu Luise vuot khoi tay thang be." Đoan tuy tung cua Nu hoang cung đong tinh voi Yekaterina II. Ve phan Sophie Dorothee xu Wurttemberg, Đai vuong cong phu nhan Mariya Fyodorovna, con dau cua Nu hoang va sau nay la me chong cua Luise đa viet thu gui me chong rang: "Con khong chi thay con be xinh xan, nhung co mot su cuon hut tu con be co the khien cho nhung sinh vat vo tam nhat phai yeu men con be."
Nu hoang Yekaterina II rat co cam tinh voi Luise, nhan đinh rang Luise la hinh mau cua sac đep, su quyen ru va chan that, ban cho Đai Cong nu nhung gian phong sang trong khong giong voi nhung gi Luise tung biet va the hien thien cam voi chau dau tuong lai cua minh. Yekaterina II đa viet cho nguoi ban Grimm rang: "Giong noi con be co the đi vao trai tim cua nguoi.


 Gap go Đai vuong cong Aleksandr  Luise va Aleksandr gap nhau lan đau vao ngay 14 thang 11. Luc đau, Aleksandr con ngai ngung voi nguoi vo tuong lai cua minh, khong biet đoi xu voi Luise nhu the nao va lam Luise hieu nham rang ban than khong thich Đai Cong nu. Mot can than đa ghi lai trong nhat ky rang: "Ngai Đai vuong cong đoi xu voi Đai Cong nu rat de đat." Trong khi đo, Luise than tho rang: "Chang chang đen gan con, va nhin cham cham vao con voi thai đo khong than thien." Me cua Aleksandr, Sophie Dorothee xu Wurttemberg, đa viet thu gui Nu hoang rang: "Khi nhin thay Aleksandr, nguoi con be tro nen trang bech va bat đau run ray, ve phan Aleksandr, thang be rat im ang va chi nhin vao con be, nhung thang be khong noi gi voi Luise, mac du chu đe cua cuoc hoi thoai rat pho bien.
Sau cung, Aleksandr cung noi ra vai loi va đuoc Luise hoi đap lai. Ngay 4 thang 11 nam 1792, Yekaterina II vui ve noi voi thu ky cua minh rang: "Đai vuong cong the hien ro minh rat thich nang Đai Cong nu lon, nhung vi hon phu nay con ngai ngung va chua dam tiep can nang mot cach cong khai. Con con be thi rat sang da va hieu biet, va đa co dau hieu day thi o tuoi muoi ba." Mot vai ngay sau, me cua Aleksandr đa vui mung thuat lai cho Nu hoang nhu sau: "Con rat vinh du thong bao cho me biet rang trong la thu cua ngai Aleksandr hom qua, thang be đa noi voi chung con rang "moi ngay troi qua, thang be cang ngay cang thich nang Đai Cong nu Baden de thuong nhieu hon; nang ngot ngao, khiem ton va cuon hut, mot nguoi phai lam tu đa thi moi khong thich nang." Đo la nhung suy nghi cua thang be; vi the con dam noi rang; hoi me yeu cua con, đieu nay se khien me hai long nhu voi con... Chang trai tre cua chung ta đang tro nen gan bo va dan nhan ra gia tri thuc su o mon qua ma me tang cho thang be." Cuoi cung tinh cam cua cap đoi tre chang may troc đa nong nan va dan tro thanh tinh yeu.


 Đinh hon  Ngay cang bi me hoac boi Luise, Aleksandr đa đong y moi hon su. Nu hoang Yekaterina II đa gui thu đen The tu xu Baden, đe nghi cho phep Luise va Aleksandr ket hon. Sau khi co đuoc su chap thuan cua cha me Luise vao thang 1 nam 1793, Yekaterina II đa cho phep chau trai hon nang dau tuong lai lan đau vao dip Le Ta On. Nhu ba noi va me chong, Luise bat đau hoc tieng Nga va lang nghe cac bai giang tu linh muc Chinh thong giao đe chuan bi cho viec cai đao. Ngay 9 thang 5 nam 1793, Luise chinh thuc cai sang Chinh thong giao Nga, thay đoi ten thanh theo đuc tin Khang Cach la Luise sang Yelizaveta Alekseevna. Ngay hom sau, Luise va Aleksandr đinh hon va Nu hoang đa chu tri nghi thuc trao nhan. Tai le đinh hon, Luise cung đuoc ban tuoc hieu Đai vuong cong phu nhan Nga. Nu hoang Yekaterina đa nhan xet ve cap đoi tre rang: "Nhung đua tre dau yeu ay trong that hanh phuc tua nhu thien than". Trong la thu gui cho me Luise, Nu hoang cung viet rang: "Moi nguoi đeu noi rang đo la hai thien than đa đinh hon voi nhau; khong ai co the nhin thay canh tuong đang yeu hon vi hon phu 15 tuoi va vi hon the 14 tuoi nay, hon nua, hai đua tre rat yeu nhau. Ngay khi nang Đai Cong nu chinh thuc đinh hon, nang đa đuoc ban tuoc hieu Đai vuong cong phu nhan." Trong mot buc thu đuoc viet vao mua he nam 1793 ma Luise gui cho Aleksandr co viet rang:


Hon nhan Ngay 28 thang 9 nam 1793, trong chiec vay mau bac cung voi Huan chuong Thanh Andrey đuoc lam tu kim cuong đinh tren nguc, Luise chinh thuc đuoc ga cho Aleksandr. Hai muoi mot phat đai bac đuoc ban qua song Neva đe mung le cuoi cua Luise va Aleksandr. "Đo chinh la đam cuoi giua Psyche va Cupid", Nu hoang Yekaterina II viet thu gui cho Than vuong xu Ligne. Luise luc nay 14 tuoi con Aleksandr 15 tuoi.


Đai vuong cong phu nhan Nga = Thoi gian đau ket hon =

Ket hon o đo tuoi con rat tre, cung voi ban tinh nhut nhat va ngay tho, Luise khong he đuoc chuan bi ky cang cho vai tro moi o Nga. Luise con bi choang ngop boi su hao nhoang cua trieu đinh Nga va hoang so truoc nhung am muu xau xa va toan tinh lanh lung. Tai gia đinh, Luise đuoc day rang phai tran trong hon nhan nhu mot the che thieng lieng. Vi vay, Đai vuong cong phu nhan kinh hoang truoc nhung moi quan he nhuc duc xung quanh ban than tai trieu đinh khi ngoai tinh la mot đieu đuoc chap nhan nhu mot hinh thuc giai tri. Chinh Nu hoang Yekaterina II đa tao nen tien le cho loi song phong đang tai trieu đinh Nga. Tham chi tinh nhan cua Nu hoang, Platon Alexandrovich Zubov, cung co gang quyen ru Luise nhung Luise kien quyet tu choi.

Truoc tinh canh lam dau nuoc Nga, Luise cam thay co đon, đac biet la sau khi em gai Friederike tro ve Baden. Luise bi bo mac trong mot the gioi xa la va khong the la chinh minh, ke ca khi chi co cac nguoi hau va thi tung. Tinh yeu cua Aleksandr la nguon ai ui duy nhat cua Luise. "Khong co chong cua con, nguoi duy nhat khien con hanh phuc, con đa chet đi ca ngan lan." Luise viet thu gui me trong chua đay sau thang ke tu khi lam dau nuoc Nga. The nhung Aleksandr khong the tro thanh cho dua tam ly cho nang dau tre cua minh, vi nhu Luise, Aleksandr cung van la mot đua tre. Aleksandr thuong bay to y đinh tu bo ngai vang va song tham lang voi vo tai mot can nha go o khu vuc song Rhein, nhung ban be cua Đai vuong cong tu bo y đinh đo, it nhat la cho đen khi Aleksandr mang đen "tu do" cho nuoc Nga, đua nuoc Nga đen thoi đai cua luat phap va cong ly.
Khoang thoi gian đau hon nhan cua Luise va chong tuong đoi hanh phuc. The nhung Luise va Aleksandr, thieu kinh nghiem va chi moi day thi, gap kho khan trong viec bien đoi tinh cam ca hai danh cho nhau thanh tinh cam vo chong. Sau khi Yekaterina II qua đoi vao nam 1796, cha chong cua Luise tro thanh Hoang đe nuoc Nga voi tri hieu Pavel I. Duoi thoi cai tri cua cha chong, Luise tranh xuat hien tai trieu đinh cua Pavel I. Trong mot buc thu gui me, Luise the hien su chan ghet cha chong va bat man voi chinh quyen va nhan pham cua Pavel I.


= Thieu thon tinh cam =

Chong tho o, em gai phai ve Karlsruhe Luise cang ngay cam thay co đon. Vi the Đai vuong cong phu nhan tim kiem su an ui tu mot nguoi khac. Luc đau Luise tim kiem cho dua tinh than thong qua tinh ban than thiet nhung mo ho voi Ba tuoc phu nhan Varvara Golovina xinh đep, khong loai tru viec moi quan he co the khong đon thuan la tinh ban. Nhung buc thu mang tinh nhuc cam va goi tinh ma Luise gui cho Varvara dung lai vao mua thu nam 1795 ma khong ro ly do. Moi quan he giua Luise va Varvara sau nay binh on hon va ca hai van la nhung nguoi ban than thiet. Sau đo, tam cuoi nam 1796 hoac đau nam 1797, Luise bat đau co moi quan he tinh ai voi ban than cua chong la Adam Jerzy Czartoryski, chang Than vuong đien trai va thong minh nguoi Ba Lan. Aleksandr cam thay thich thu voi moi quan he giua vo va ban than va ung ho ca hai. Moi quan he giua Luise va Adam keo dai đuoc ba nam.
Sau hon nam nam ke tu khi ket hon, Luise đa ha sinh mot nguoi con gai la Mariya Aleksandrovna vao ngay 29 thang 5 nam 1799. Trong trieu đinh, mot so nguoi cho rang đua tre la con gai cua Than vuong nguoi Ba Lan. Mariya Aleksandrovna co mai toc va mau mat đen va đuoc goi la "Mauschen" (chuot). Tai le rua toi, Hoang đe Pavel I đa khong khoi ngac nhien khi thay rang đua con cua mot cap vo chong toc vang mat xanh lam lai co mau toc đen. Mariya Aleksandrovna khong song đuoc lau va qua đoi vao ngay 8 thang 8 nam 1800. Luise đa viet cho me rang: "Vao luc sang nay, con khong con con gai nua, con be đa chet. Khong mot gio phut nao trong ngay ma con khong nghi đen con be, va chac chan khong ngay nao ma con khong khoc vi con gai con. Se mai la nhu the chung nao con con song, ke ca khi con ha sinh đuoc hai chuc đua tre khac."


Hoang hau Đe quoc Nga = Len ngoi =
Tinh cach lap di cua Pavel I cua Nga đa dan đen mot cuoc đao chinh Pavel I nham đua Aleksandr len ngai vang Nga. Vao đem cha chong bi am sat, Luise đong vien chong vuot qua noi am anh ve viec Pavel I bi am sat va tan tam phuc vu nuoc Nga.  Trong mot la thu gui me, Luise đa viet rang: "Đai vuong cong Aleksandr, gio đay la Hoang đe Nga, vo cung đau kho ve cai chet cua cha, ve cach thuc ma ong ay qua đoi, tam hon nhay cam cua chang se luon bi giang xe."

Ngay 15 thang 9 nam 1801, Luise cung Aleksandr I đang co tai Thanh đuong Uspenskii trong su ho reo cua dan chung. Đay la mot ngay đep troi, voi bau troi toa nang va thoi tiet am ap, nguoi dan Moskva đa chung kien mot chang Hoang tu đien trai tro thanh Hoang đe Nga, va ben canh ngai la Đuc Hoang hau rat đoi xinh đep.


= Cuoc song tai Nga voi tu cach la Hoang hau =


 Đia vi tai trieu đinh  Voi tu cach la Hoang hau, Luise tham du vao đoi song cung đinh cung nhu cac nhiem vu đai dien cho Hoang that, the nhung nguoi phu nu co đia vi ton quy nhat Đe quoc Nga, cung nhu la nhan vat quyen luc cua đe quoc lai la Sophie Dorothee xu Wurttemberg, Hoang thai hau Mariya Fyodorovna, me chong cua Luise. Hoang đe Aleksandr I đa quyet đinh ban cho me minh nhung đac quyen va vinh danh chua tung co tien le trong lich su Nga. Sophie Dorothee thuong khoac tay Hoang đe trong cac nghi le long trong, trong khi Luise, voi cuong vi la Hoang hau Nga, lai phai đi phia sau. Tu đo, truyen thong mot thai hau đuoc uu tien va co đia vi uu viet hon đuong kim quoc hau o trieu đinh Nga đuoc thiet lap, bat đau tu Sophie Dorothee va la đieu khac biet đoi o trieu đinh Nga.


 Đoi song hon nhan  Truoc mat cong chung, Aleksandr I luon the hien tinh cam voi vo, cho cong chung thay hai nguoi co mot cuoc hon nhan hoa thuan. Mat khac, hai vo chong duy tri mot loi song đon gian tai trieu đinh va chi an mac sang trong đung voi đia vi trong nhung ngay le hoi va Chu nhat va cung dung bua toi sau khi tro ve tu Thanh Le, tranh xa cac can than. Luise đuoc cho la qua mem yeu va on hoa đe co the niu giu mot nguoi đan ong luon bon chon voi tam hon bi tra tan nhu Aleksandr I. Nhung tren thuc te, cuoc hon nhan giua hai nguoi đa tro nen cang thang tu nam 1796, va te hon nua vao khoang nam 1800 va 1801. Nam 1803, Aleksandr I bat đau moi quan he tinh ai keo dai hai thap ky voi Maria Czetwertynska-Swiatopełk, vo cua Than vuong Dmitri Naryshkin. Mariya Naryshkina đa khoe khoang ve moi quan he cua minh voi Hoang đe voi thai đo trang tron va nhat nheo. Tham chi, trong mot lan đuoc Luise hoi tham suc khoe, Mariya đa tra loi rang: "Than nghi minh đang mang thai." truoc mat cac trieu than. Luise đa than tho voi me rang ban than "khong the khong biet co ta co thai bang cach nao." Mariya sinh cho Aleksandr I ba nguoi con ngoai hon la Aglaida Dmitriyevna Naryshkina (qua đoi nam 1810), Sofya Dmitriyevna Naryshkina (qua đoi o tuoi 17, mot ngay truoc khi ket hon voi Andrey Shuvalov) va Emmanuil Dmitriyevich Naryshkin (hau due cua Emmanuil tung phuc vu cho Nikolai II cua Nga). Cuoc song gia đinh hanh phuc ma Aleksandr I co voi tinh nhan Mariya lai khien cho vi Hoang hau hau khong con đau kho. Tinh trang khong con cua Luise khien Hoang hau cam thay kho khan khi phai chiu đung tinh canh tinh nhan Mariya cua chong hoai thai lien tuc, nhac Luise nho ve chinh minh nhu mot nguoi me, nhat la khi Luise đa mat đi con gai vao thang 8 nam 1800.

Đau kho vi khong the lam me, vi Hoang hau tre 25 tuoi đa noi lai tinh xua voi nguoi tinh cu Adam Czartoryski, nguoi đa tro ve Nga theo loi moi cua Aleksandr I. Moi quan he ket thuc khi vao nam 1803, Luise bat đau moi quan he voi mot chang tham muu truong đep trai la Aleksey Okhotnikov nhung moi quan he giua ho chi chinh thuc cong khai tam nam cuoi nam 1805 hoac đau nam 1806. Tat ca thu tu giua Luise va Aleksey Okhotnikov, va mot vai cuon nhat ky cua Luise đa bi em chong la Nikolai I cua Nga cho tieu huy sau khi Luise qua đoi.
Moi quan he voi Aleksey Okhotnikov co mot ket thuc toi te. Chang tham muu truong qua đoi nam 1807 sau mot nhat đam khi roi khoi nha hat. Co tin đon rang Aleksandr I cua Nga va em trai Konstantin Pavlovich đa ha lenh giet chet Aleksey Okhotnikov. Vao đau the ky 20, Đai vuong cong Nikolay Mikhaylovich cua Nga đa bien nhung tin đon nay thanh mot truyen thuyet chi tiet cho cuon tieu su ve Luise cua minh, mac du chuong lien quan đen Aleksey Okhotnikov khong đuoc xuat ban vao thoi điem đo do su can thiep ca nhan cua Nikolai II cua Nga, va cung do nhieu nghien cuu khac cua Nikolay Mikhaylovich tai thoi điem đo.

Ngay 16 thang 11 nam 1806, Luise ha sinh nguoi con gai thu hai. Co tin đon rang đua tre moi sinh Yelizaveta Aleksandrovna khong phai la con gai Hoang đe ma boi nguoi tinh Aleksey Okhotnikov. Sau cai chet cua nguoi tinh, Luise cam thay bi bo roi hon bao gio het va danh het tinh yeu thuong vao nguoi con gai Yelizaveta Aleksandrovna, goi than mat la "Lisinka" hay "Elise". Nhung muoi lam thang sau, Hoang nu đa qua đoi vi bi nhiem trung do moc rang. Luise đa viet cho me cua minh rang: "Gio đay, con khong con suc đe tot bung voi bat cu đieu gi tren the gioi nay nua, linh hon con khong con suc manh đe phuc hoi tu cu soc nay."
Cai chet cua con gai đa giup hai vo chong gan nhau hon trong khoang thoi gian ngan. Du Luise luc bay gio chua đen 30 tuoi, nhung ca Luise va Aleksandr I đeu khong trong mong gi ve mot gia đinh va cung khong co con nua.
Trong thoi ky Chien tranh Napoleon, Luise la nguon đong vien đang tin cay ve chinh sach chinh tri cua Aleksandr I nhu Luise van hay lam trong cac xung đot ca nhan va chinh tri khac. Sau khi Napoleon Bonaparte that the, Luise cung chong va cac vi quan chu chau Au hoi ngo tai Đai hoi Vien nam 1814, noi Luise gap lai nguoi tinh cu Adam Jerzy Czartoryski. Adam van con yeu say đam Luise va bo qua moi tinh voi Aleksey Okhotnikov cua Hoang hau va hai nguoi han gan moi quan he. Tuy nhien moi quan he lan nay keo dai khong đuoc bao lau. Cu the, ngay 8 thang 3 nam 1815, khi Luise chuan bi roi Vien, Adam đa cau xin Luise hay ly hon Aleksandr I va ket hon voi minh, cung nhu thong bao cho Aleksandr I ve mong muon đuoc ket hon voi Luise. The nhung, sau khi nghe Aleksandr I giai thich ve nhung nguy co co the xay ra neu mot Hoang hau Nga tai hon voi mot Than vuong nguoi Ba Lan, Luise đa chon nghia vu va tu bo moi quan he voi Adam.


Tinh cach va ngoai hinh Luise xu Baden đuoc chu y boi giong noi nhe nhang va du duong cung guong mat hinh trai xoan voi đuong net thanh tu. Khi moi đat chan đen nuoc Nga, Luise đa đuoc mot Ba tuoc xu Choiseul-Gouffier nhan xet rang:

Ngoai ra, Ba tuoc phu nhan Golovina cung đa viet ve Luise trong cuon Sourvenirs cua minh nhu sau: 

Sau khi ket hon đuoc vai thang, trong mot lan ve chan dung cho Luise, nu hoa si nguoi Phap Elisabeth Vigee Le Brun đa nhan xet rang:

Theo ghi nhan tu Rosenweig, Bo truong Sachsen, Luise đuoc mieu ta nhu sau:

Voi đuong net thanh lich, phong thai vuong gia va guong mat tua thien than, Luise xu Baden đuoc nhin nhan la mot trong nhung nguoi phu nu xinh đep nhat va chac chan la vi phoi ngau quoc chu đep nhat đuong thoi. Quyen ru, hao phong va thong tue, Luise co mot su yeu thich đoi voi van hoc va nghe thuat. Luise đuoc hoc ve am nhac boi Ludwig-Wilhelm Tepper de Ferguson (1768–sau 1824). Tuy nhien, Luise lai co ban tinh nhut nhat, de dat khien ban than Hoang hau khong đuoc yeu men đuoc voi trieu đinh Nga cung nhu nha chong. Luise ua thich su đon gian va it nguoi hon la su xa hoa va le nghi cua trieu đinh Nga.


Nhung nam sau nay = Hoa giai voi chong =

Khi đo 40 tuoi, Luise đa tu bo moi khao khat lang man. Aleksandr I cung co nhung thay đoi ca nhan khien hai vo chong gan nhau hon. Nam 1818, Aleksandr I đam chim trong chu nghia ton giao than bi va tu bo moi quan he lau dai voi nguoi tinh Mariya Naryshkina. Ke tu đo, hai vo chong danh nhieu thoi gian cho nhau hon. Luise vo cung đong cam voi chong va đong vien Aleksandr I khi nguoi con ngoai hon yeu dau Sofya cua chong qua đoi. Su hoa hop giua hai vo chong đe hau đa khien cho moi nguoi ngac nhien. Luise đa viet cho me rang: "Co luc con nghi minh la tinh nhan cua Aleksandr, hay nhu the la chung con đa ket hon mot cach bi mat..."
Cho đen nam 1825, suc khoe cua Luise tro nen suy yeu boi benh viem phoi va suy nhuoc. Cac bac si đa đe nghi Hoang hau nghi ngoi tai noi co khi hau on hoa nhu thanh pho Taganrog o phia Nam ben vung bien Bien Azov. Khong o trong cung đien tien nghi, hai vo chong đe hau song mot cuoc song hanh phuc trong su gian di va gan gui tai mot ngoi nha o Taganrog cho đen ngay 5 thang 10. Bac si cua hai vi đe hau đa viet rang: "Ca ho gia rat vui mung khi thay ho vo cung hanh phuc ben nhau."


= Tro thanh goa phu =
Su dung Taganrog lam can cu, Aleksandr I đa thuc hien mot chuyen du hanh khap Don Cossack va Krym. Ngay 17 thang 11 nam 1825, Aleksandr I tro ve Taganrog sau khi đen tham Krym. The nhung Hoang đe đa mac phai mot con cam lanh, tien trien thanh con sot keo dai. Ngay 26 thang 11 nam 1825, Aleksandr I va Luise danh khoang thoi gian dai đe o rieng voi nhau. Luise sau đo đa viet cho me rang: "Mot nguoi co the tim đuoc mot chon nuong tua o noi đau?" va "mot thu thach moi va bat ngo" đa ap xuong va gay can tro cho nhung du tinh hoan hao. Nhung du tinh ma Aleksandr I ke cho Luise van chua đuoc biet đen cho đen ngay nay. Chua đay mot tuan sau, luc 10 gio 30 phut sang ngay 1 thang 12 nam 1825, Hoang đe Aleksandr I qua đoi. Tin tuc ve su qua đoi cua Aleksandr I mat tam ngay đe đen đuoc Sankt-Peterburg. Đau kho vi chong qua đoi, Luise đa viet thu gui me rang: "Con khong the hieu noi minh, con khong the hieu đuoc so phan cua chinh con... Con phai lam gi voi chinh minh, khi hoan toan le thuoc vao chang, ca cuoc đoi con, đa dang hien cho chang?"
Ba ngay sau khi chong qua đoi, Luise đa viet cho me rang: "Khong can qua lo lang cho con, nhung neu muon, con se theo chang, nguoi đa la ca cuoc đoi cua con."


Qua đoi Qua yeu đe du tang le cua chong o Sankt-Peterburg, mai đen mua xuan nam 1826, Luise moi bat đau hanh trinh đen thu đo, Luise đa bi om toi muc phai dung chan o Belyov, tinh Tula vao ngay 15 thang 5. Rang sang ngay 16 thang 5 nam 1826, o Kaluga khoang 4 gio 30 phut sang, khi thi tung đen kiem tra Luise thi đa phat hien Luise đa qua đoi vi bi suy tim, chi vai gio truoc khi co the gap me chong la Sophie Dorothee xu Wurttemberg, Hoang thai hau Mariya Fyodorovna, nguoi đang đi ve phia nam đe gap con dau.


Con cai Luise xu Baden va Aleksandr I cua Nga co hai nguoi con gai. Tuy nhien hai vi Hoang nu đeu qua đoi khi con nho, đieu nay gop phan khien hai vo chong gan nhau hon trong thoi gian ngan:

Mariya Aleksandrovna cua Nga (Sankt-Petersburg, 29 thang 5 nam 1799 (lich cu: 18 thang 5) – Sankt-Petersburg, 8 thang 8 nam 1800 (lich cu: 27 thang 7)).
Yelizaveta Aleksandrovna cua Nga (Sankt-Petersburg, 15 thang 11 nam 1806 – Sankt-Petersburg, 12 thang 5 nam 1808).


To tien Ghi chu Chu thich Nguon tai lieu Bergamini, John D. (1969). The Tragic Dynasty: A History of The Romanovs. New York, Putnam.
Lincoln, W. Bruce (1981). The Romanovs: Autocrats of All the Russias. New York : Dial Press. ISBN 978-0-306-40631-7.
Rey, Marie-Pierre (2012). Alexander I: The Tsar Who Defeated Napoleon. DeKalb, IL : NIU Press. ISBN 978-0-87580-466-8.
Troyat, Henri (2002). Alexander of Russia : Napoleon's Conqueror [Aleksandr I cua Nga: Nguoi chinh phuc Napoleon]. New York : Grove Press. ISBN 978-0-8021-3949-8.
Troyat, Henri (2000). Catherine the Great [Yekaterina Đai đe]. London : Phoenix. ISBN 978-1-84212-029-3.
Fremont-Barnes, Gregory (2007). Encyclopedia of the Age of Political Revolutions and New Ideologies, 1760-1815. Westport, Conn. : Greenwood Press. ISBN 978-0-313-33445-0.<ref>Dziewanowski, M. K. (1990). Alexander I: Russia's Mysterious Tsar. New York: Hippocrene Books. ISBN 978-0-87052-898-9.