kaan39/turkish-wikipedia-dataset huggingface dataset:
1940’lı yıllarda Devlet Konservatuvarı ilk mezunlarını verdi; şehir tiyatroları gelişti, özel tiyatrolar yurt çapında turnelere çıktı; çocuk tiyatroları kuruldu. 1949’da Devlet Tiyatro ve Operası Yasası yürürlüğe girdi. Çeşitli kentlerde perdelerini açan Devlet Tiyatroları; turneler düzenleyerek Türkiye’nin her yanında izleyiciye ulaşır hale geldi. İstanbul Şehir Tiyatroları adını alan Darülbedayi çeşitli semtlerde 5 sahneye sahip oldu. Halkevleri ve Köy Enstitüleri tiyatroyu İstanbul ve Ankara dışında yaygınlaştırmaya hizmet etti. 1951'de halkevlerinin kapatılması, 1954'te Köy enstitülerinin klasik öğretmen okullarına dönüştürülmesi ile kültür-reform hareketlerini tüm Anadolu'ya yaygınlaştırılması çabası yarım kaldı. Tiyatro tarihinin en önemli toplulukları olan Dostlar Tiyatrosu ve Arena Tiyatrosu'nun çekirdeğini oluşturan Ankara Deneme Sahnesi 1955'te kuruldu. 1958’de Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’nde bir tiyatro enstitüsü kuruldu; 1964'te dört yıllık eğitim veren bir tiyatro kürsüsüne dönüştü.
1960-1980 arasında özel tiyatroların sayısı arttı. Amatör tiyatro toplulukları kuruldu. 1960'ların sonunda oyun yazarlarının sayısı artarken oyunların konuları da çeşitlendi. Brecht'in Göstermeci üslupta oyunları Türkiye'de sahnelendi ve yerli yazarları etkiledi. Kabare türü ve müzikaller gibi yeni türler de denendi. 1970’lerde pek çok topluluk politik tiyatro üstünde durdu. Ankara Sanat Tiyatrosu'nun ve Dostlar Tiyatrosu'nun başını çektiği ve kendilerini "devrimci tiyatrolar" olarak adlandıran gruplar tiyatro hayatının önemli bir adımı idi. Bu dönemde Devlet Tiyatroları Adana, Antalya, Trabzon, Diyarbakır gibi kentlerde yayılmayı sürdürdü. 1970'li yılların sonlarında daha çok eğlencelik bir tiyatro anlayışını temsil eden bulvar komedileri, vodviller, kaba güldürüler oynayan özel tiyatrolar dönemin yükselen tiyatro anlayışı haline geldi.
1980'li yıllarda oyun yazarlığında bir durgunluk görüldü. Tek kişilik oyun türünde bir patlama yaşandı. Dönemin üretkenlikleriyle ve yapıtlarının yarattığı etki nedeniyle öne çıkan beş yazar, Turgut Özakman, Ferhan Şensoy, Tuncer Cücenoğlu, Murathan Mungan ve Memet Baydur'dur. Tiyatro izleyicilerinin vaktini televizyon karşısında geçirmeye başladığı bu dönemde ideloojik olarak sakınca görülmeyen oyunlara devlet yardımı verildiği görüldü. Özel tiyatrolar, salt güldürü odaklı oyunlar üretmeye yöneldi.1990'lı yılların başında deneysel çalışmalara yönelen birkaç yeni topluluk kuruldu. İkinci dalga alternatif tiyatro olarak anılan bu toplulukların başlıcaları Bilsak, Kumpanya, Tal, Stüdyo Oyuncuları ve Birim Tiyatro idi.
2000'li yıllarda yabancılaşmış bireyin kendini sorgulaması, kadın erkek ilişkileri ve domestik komediler, en popüler konu dağarcığını oluşturdu; fantastik -absürd içerikli oyunlarda artış görüldü. Bu dönemde yeniden alternatif tiyatro mekanları açarak var olmaya çalışan, tiyatro sanatında yeni anlatım biçimleri arayan topluluklar ortaya çıktı. Çerçeve sahne yerine blackbox sahneleri tercih eden topluluklar uzun süre alternatif tiyatrolar olarak anıldı. 2014'te bir manifesto yayımlayan 41 topluluk, yaptıkları tiyatroyu ana akımdan ve ticari tiyatrolardan ayırdıklarını ifade etti. Türk tiyatrosu içindeki alternatif tiyatro zaman içinde kendi yazarları ve yönetmenlerini yaratmış; seyirci ilgisi görmüş; uluslararası çalışmalarla dünyaya açılmıştır
Türk tiyatrosunda batılı anlamdaki modern tiyatronun dışında kalan, Türk toplumunun geleneksel yapısı içinde ortaya çıkan tiyatro türleri, "geleneksel Türk tiyatrosu" olarak adlandırılmaktadır. Bu sanat dalı daha önce Türk temaşası olarak adlandırılırken araştırmacı Metin And'ın kullanımıyla birlikte "geleneksel Türk tiyatrosu" ifadesi yaygınlık kazanmıştır. Batılı tarzdaki modern tiyatro ile orta oyununun kaynaşması sonucunda ortaya çıkan ve geleneksel ögeleri büyük ölçüde bünyesinde barındıran tulûat da geleneksel Türk tiyatrosu kapsamında düşünülür.
Köy seyirlik oyunları ile kukla, geçmişi çok eski dinsel törenlere dayalı sanatlardır; diğer dramatik gösteriler ise Osmanlı toplum yapısı içinde şekillenmiş ve asıl etkinliklerini 16.-19. yüzyıllar arasında sürdürmüşlerdir.
Seyirlik oyunlar, kırsal bölgelerde görülen, kökleri tarih öncesi dinî ritüellere uzanan bir tiyatro geleneğidir. Geçmişte Anadolu insanı tarafından kendi yaşantısı daha verimli olsun diye gerçekleştirilen ritüeller, zamanla oyuna dönüşerek yaşatılmıştır. Ekim ve hasat zamanı, hayvanların çiftleşme zamanı, kıtlık, kuraklık veya gün eşitliği, kış yarısı, yılbaşı, düğün, bayram gibi köylü için özel gün ve gecelerde oynanır. Günümüzde eğlence amacıyla oynanan bu oyunlar, Türklerin Orta Asya'dan getirdikleri inanç kalıntılarının ve Anadolu'da yaşamış milletlerin kültürlerinin etkilerini barındırır. Eğlendirmenin yanı sıra sosyal düzeni koruma, kuşaklararası kültür aktarımını sağlama gibi işlevleri vardır. Geleneksel konuların dışında karı-koca geçimsizliği, gelin-kaynana anlaşmazlığı, kız kaçırma, köyden kente göç gibi köylünün yaşadığı sıkıntılara, güncel sorunlara değinen oyunlar meydana gelmiştir.
Kukla, tek bir sanatçının kişileri temsil eden bebekleri oynattığı konuşmalarını ve ses taklitlerini yaptığı bir oyundur. Anadolu'ya Orta Asya Türklerince getirilmiş, 19. yüzyılın sonundan başlayarak önemini yitirmiştir. Geleneksel Türk kukla oyunlarında üç tür kukla yaygındır: İpli kukla, iskemle kuklası ve el kuklası. "İbiş" ile "İhtiyar" geleneksel Türk kukla oyunlarındaki başlıca tiplerdir. Konularını halk hikâyeleri, aşk öyküleri, orta oyunu ve Karagöz oyunlarından alır.
Karagöz ve Hacivat, taklide ve karşılıklı konuşmaya dayanan, iki boyutlu tasvirlerle bir perdede oynatılan gölge oyunudur. Çin, Moğol, Hint ve antik Mısır kültürlerinde var olan ve Türkler tarafından da benimsenen gölge oyunu, kahvehanelerin popülerliğinin arttığı bir dönem olan 16. yüzyılın sonlarına doğru Türkiye'de Karagöz oyununa dönüşmüş ve sevilen sanat türlerinden biri olmuştur. Bir “tek kişi” oyunu olan Karagöz, deve veya manda derisinden yapılan insan, hayvan veya eşya tasvirlerinin çubuklar yardımıyla oynatılarak ve arkadan verilen ışıkla beyaz perde üzerine yansıtılarak canlandırılması esasına dayanır. Temel tipleri câhil ve kaba, oldukça patavatsız biri olan Karagöz ile medrese tahsil etmiş, yüzeysel bilgisine rağmen her konuda bilgiçlik taslayan Hacivat'tır. Bu iki temel karakterin yanında oyunu zenginleştiren ikincil karakterler mevcuttur. Hangi konuyu, hangi tip çevresinde işlerse işlesin hep komik ögelerin ön plana çıktığı bir oyundur. Ramazan aylarında her gece farklı bir gösterisi sahnelenen Karagöz ve Hacivat oyunları çok ilgi görmüş ve bu oyun Ramazan ayı ile özdeşlemiştir. Karagöz ve Hacivat oyunu 2009 yılında UNESCO tarafından “İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsili Listesi”'ne alınmıştır.
Meddahlık, Orta Asya Türkleri'nin şaman törenlerinden, Arap hikâye anlatıcılarının ve Anadolu'daki hikâye anlatıcılarının geleneğinden etkilenerek özellikle kentlerde ortaya çıkmış tek kişinin hikâye anlatmasına dayanan bir tiyatro sanatıdır. Konularını büyük şehirlerin günlük hayatından olduğu kadar masal ve halk hikâyelerinden de alan meddahlar yeni ve farklı konularda da hikâyeler anlatabilir, anlatılan olaya ve kahramanlarına göre taklitler, jest ve mimikler yapar, ses tonunu değiştirir. Seyirci-dinleyici ile yakın bir iletişim kurduğundan, doğaçlamaya giderek her gösteride tepkilere göre yeni bir boyuta gider. Sopa (baston) ve mendil (makrame) kullanılan çok sınırlı aksesuarlardan en yaygın olanlarıdır. Bu ikisi birçok eşya yerine geçer. Bursa, İstanbul meddahları ahşap iskemleyi de sıklıkla kullanırlar. Meddah gösterisinin en yaygın icra edildiği yerler kahvehane ve kıraathanelerdir. Mesire yeri, sokak, han avlusu gibi her türlü mekan gösteri alanı olarak kullanılabilir. İzleyici meddah ile yarım daire ya da daire şeklini bütünleyecek şekilde konumlanır. Meddahlık, 2008 yılında UNESCO tarafından “İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsili Listesi”'ne alınmıştır.
Orta oyunu, müzik, dans, taklit gibi unsurlardan da yararlanarak seyircinin ortasında oynanan doğaçlama oyunlardır. 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren "Orta Oyunu" adı kullanılsa da ilk örnekleri ile var oluşunun daha öncelere dayandığı düşünülür. "Meydan-ı sühan" (söz oyunu) olarak da bilinen orta oyunu, kimi zaman açık havada, kimi zaman kapalı mekanda, "Palanga" adı verilen seyirciyle çevrili bir alanda oynanır. Oyun musiki ile açılır, dramatik temsilden önce köçekler veya curcunabazlar eşliğinde iki başkarakter Kavuklu ve Pişekar olmak üzere tüm oyuncuların katıldığı bir dans gösterisi, sonrasında asıl oyun başlar. Asıl oyun; Giriş, Muhavere (Söyleşme), Fasıl ve Bitiş bölümlerinden oluşur. Özel dekora, kusursuz ışıklandırmaya ve teferruatlı aksesuarlara ihtiyaç duyulmadan sahnelenir; seyircinin hayal gücü sahne plastiğinden beklenenleri tamamlar. 19. yüzyılda Kavuklu Hamdi, Küçük Ismail, Abdürrezzak Abdi Efendi gibi ustalar eliyle geliştirilmiştir. Batı Tiyatrosu etkisi ile Ortaoyunu sahnelere taşınmış ve tulûat tiyatrosuna dönüşmüştür.
Türkiye'de kumar son derece düzenlidir. Türkiye, kumarhaneleri 1998'de yasakladı ve 2006'da devlet dışı çevrimiçi kumarları yasakladı. Bununla birlikte, devlet piyangosu (Milli Piyango) ve bahis hizmetleri mevcuttur.
Kumar atları ilk olarak 1984'te ve kumarhaneler 1990'da yasallaştırıldı. Eylül 1996'da, açılış saatlerinin günde 8 saat ile sınırlandırılması ve kazançların çek ile ödenmesini gerektiren yeni kısıtlamalar getirildi. Bunlar, "kumarhane kralı" Ömer Lütfü Topal'ın Temmuz 1996'da öldürülmesinin ardından geldi. Kumarhaneleri yasaklayan bir yasa (kısmen kara para aklama suçlamaları nedeniyle) beklenmedik bir şekilde açıklandı ve Aralık 1996'da onaylandı (aleyhte açılan davanın ardından) 11 Şubat 1998'de yürürlüğe girdi. Ancak, yasadışı kumarhaneler var olmaya devam ediyor. Yasak sırasında kumarhaneler, yaklaşık 20.000 kişiyi istihdam eden 1 milyar dolarlık bir endüstriydi. 20 kumarhaneye sahip bir başka "kumarhane kralı" olan Sudi Özkan, bir süreliğine ülkeyi terk etti ve İsviçre'ye "kayıt dışı" yaklaşık 700 milyon dolar sızdırmakla suçlandı, ardından Türk vergi makamlarıyla bir anlaşma yaptıktan sonra geri döndü.
Çevrimiçi kumar 2006'da yasaklandı, ancak yasaklama önlemleri sınırlı bir başarı elde etti. 2009 yılında İsveçli Betsson firmasının gelirlerinin dörtte birinin Türkiye'den geldiği tahmin ediliyordu. 2013 yılında Türkiye Büyük Millet Meclisi, çevrimiçi kumar kullananların yanı sıra çevrimiçi kumarla ilgili finansal işlemleri sağlayanlara yönelik cezaları artırmayı planladı.
İnternet kumar hizmetleri sunmasına izin verilen tek Türk kuruluşu olan devlete ait spor bahis şirketi IDDAA dışında, Türkiye'de çevrimiçi kumar şu anda yasaklanmıştır. Türkiye'de çevrimiçi kumar oynamayı yasaklayan yasa 2007'de kabul edildi ve son zamanlarda Türkiye de oyuncuların yabancı internet kumar sitelerini kullanmasını engellemek için önlemler alınıyor.
Bu maddede Türkiye sınırları içinde yaşayan nüfusa ve bu nüfusun çeşitli özelliklerine ait veriler bulunur.
Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) sonuçlarına göre 1 Temmuz 2025 itibarıyla Türkiye'nin nüfusu (referans tarihinde geçerli ikamet veya çalışma iznine sahip yabancı uyruklu kişiler, uluslararası koruma kimlik belgesi gibi ikamet izni yerine geçen kimlik belgesi olan ve referans tarihinde geçerli adres beyanı olan kişiler ve izinle Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlığından çıkmış referans tarihinde geçerli adres beyanı olan mavi kart hamili kişiler dahil olmak üzere, geçici koruma kapsamındaki Suriyeli sığınmacılar ve 90 günden kısa süreli ikamet izni veya vize sahibi yabancı uyruklu kişiler hariç olmak üzere) 85.824.854'tür. Bu sayının yüzde 50,01'si (42.923.584) erkeklerden, yüzde 49,99'i (42.901.270) kadınlardan oluşur. 0-14 yaş grubu nüfus, toplam nüfusun yüzde 20,6'sını oluşturur. Ancak bu oran 1965'ten beri sürekli azalmakta ve Türkiye toplumu giderek yaşlanmaktadır. 0-14 yaş grubu 2007'de nüfusun yüzde 26,4'ünü oluştururken 2023'te yüzde 21,4'üne, 2025'te de yüzde 20,6'sına karşılık gelmektedir.
Türkiye demografisinde gözlemlenen en önemli değişimlerden biri kentleşme oranıdır. 1927 yılında nüfusun %75,8'i kırsal (10.000'den az nüfuslu yerleşimler), %24,2'si ise kentsel alanlarda yaşamaktayken, bu oranlar zamanla tersine dönmüştür. 2011 yılı itibarıyla Türkiye nüfusunun %23,2'si (17.338.563 kişi) kırsal alanlarda (belde ve köylerde), %76,8'i (57.385.706 kişi) ise kentsel alanlarda (il ve ilçe merkezleri) yaşamaktadır.
Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi'ne göre 2024 yılı itibarıyla Türkiye nüfusunun yaş gruplarına göre dağılımı:
Türkiye nüfusu 1927-2020 arasında 6,13 kat artmıştır. Cumhuriyet döneminin ilk nüfus sayımının yapıldığı 1927'den 2000'li yıllara kadar yıllık ortalama nüfus artış hızı, hem doğumların azaldığı hem de ölümlerin arttığı II. Dünya Savaşı (1939-45) dönemi dışında yüzde 2'nin üstünde kalmış, özellikle 1945-1960 arasında nüfus artış hızı hızlanmıştır. 1960'lı yıllardan itibarense Türkiye'nin nüfus artış hızında düzenli bir düşme olduğu söylenebilir. 2000'li yıllarda yüzde 2'nin altına inen nüfus artış hızı, 2020'li yıllardan itibaren yüzde 1'in altına gerilemiştir.
Nüfus, sınırları belli bir bölgede yaşamakta olan insan sayısına denir. Nüfusu etkileyen faktörleri iki gruba ayırmak mümkündür. Doğal faktörler olarak tanımlanan grupta; yer şekilleri, iklim ve toprak gibi özelliklerden bahsedilirken beşeri faktörlerde ise tarım, yeraltı kaynakları, turizm, ulaşım gibi başlıkları incelemek mümkündür.
Nüfus politikası, ülke yönetiminde bir söz sahibi olan siyasal iktidarın, yönettiği ülkenin nüfusunun niteliği ve niceliği ile nüfus artış-azalışına ilişkin yürürlülüğe koyduğu her türlü uygulamalardır.
Türkiye Cumhuriyeti tarihi boyunca sosyoekonomik koşullarının sürekli değişiklik göstermesinden dolayı birbirinden farklı nüfus politikaları benimsemiştir. Türkiye'de uygulanan nüfus politikalarını nüfus artışının özendirildiği dönem (1923-46), açık bir politikanın bulunmadığı dönem (1946-1965), aile planlaması dönemi (1965-2015) ve doğum yanlısı dönem (2015 sonrası) olarak ayırmak mümkündür.
• 1923-1946 yıllarında nüfus artışının özendirildiği dönemde, I. Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşı sürecinde yaşanan ağır insan kayıpları, özellikle genç erkek nüfusunun azalmasının doğum oranlarını da düşürmesi sebebiyle nüfusu arttırma politikaları gündeme gelmiştir. Ülkenin, cumhuriyetinin ilk yıllarında, yaşanan savaşlar nedeniyle kalkınması ve savunulabilmesi için nüfus artış hızının arttırılması gerekli görülmüş, bu dönemde fazla nüfus sahibi olmak, güçlü olmayla eş değer sayılmıştır. Bu sebeple 1923-1946 döneminde Türkiye'de doğumları teşvik ediici (pro-natalist) politikalar benimsenmiştir. Bu dönemde yürürlüğe konulan uygulamalar aşağıda verilen maddeler şeklindedir.
• 1946-1965 dönemi II. Dünya Savaşı'nın sona ermesiyle ve hizmet sektöründeki iyileşmeyle beraber ölüm oranlarının düştüğü, açık bir politikanın bulunmadığı dönemdir. Tıp alanındaki gelişmelere bağlı olarak, ölüm oranları azalarak doğum oranları artmış, bu sebeple nüfus artış hızı da hızla artmıştır. Ancak bu hızlı nüfus artış hızı, Türkiye'nin ekonomik büyümesinin bireylere yansıması açısından olumsuz etkilerini göstermeye başlamış, ülkenin kalkınma hızı ve ekonomik gelişmeler yavaşlamıştır. Bu sebeple ülkede 1960'lı yıllardan itibaren nüfus artış hızını azaltmaya yönelik politikalar benimsenmiştir.
• 1965-2015 yıllarında aile planlaması döneminde, Türkiye nüfusunun artış oranının sınırlı tutulması istenmiş, bunun da aile planlaması altında yapılabileceğine inanılmıştır. Bu sebeple 1965 yılında yürürlüğe giren Nüfus Planlama Yasası'yla doğumları kısıtlayıcı (anti-natalist) politikaların uygulanması doğru bulunmuştur. Ülkenin nüfus artış hızını azaltmaya yönelik uygulamalar aşağıda verilen maddeler şeklindedir;
• 2015 ve sonrasında doğum yanlısı politika; 2008'de başbakanın “en az üç çocuk” söylemiyle başlamış, 2015'te söylemden eyleme geçilmiş, “Ailenin ve Dinamik Nüfus Yapısının Korunması Programı Eylem Planı” açıklanmıştır.
Türkiye İstatistik Kurumu'nun araştırmalarına göre Türkiye toplam nüfusunun 2050'de 93,5 milyon ve 2075'te 89,2 milyon kişi olması öngörülmektedir. Gerekli önlemlerin alınmaması durumunda 2038 yılında da aktif-üretici nüfusunun ve toplam nüfusun azalmaya başlayacağı tahmin edilmektedir. Bu sebeple nüfus politikalarıyla doğum oranlarının arttırılması ve yaşlanan nüfusa yönelik etkin politikaların geliştirilmesine ihtiyaç duyulmaktadır.
BM Ekonomik ve Sosyal İşler Dairesi'nden rakamlar:
2024 yılı itibarıyla 0-14 yaş grubunun toplam nüfus içindeki payı %20,9, çocuk nüfusu (0-17 yaş grubu) oranı %25,5'tir. Nüfusun yaklaşık beşte birini, henüz eğitim çağında olması gereken, bu yüzden çalışma çağına gelmemiş kişiler oluşturur. TÜİK'in, nüfus projeksiyonlarının demografik göstergelerdeki mevcut yapının devam edeceğini varsayan ana senaryosuna göre çocuk nüfus oranının 2030 yılında %22,1, 2040 yılında %17,9, 2060 yılında %16,9, 2080 yılında %15,2 ve 2100 yılında %14,5 olacağı öngörülmektedir.
Çalışma çağındaki (15-64 yaş arası) birey başına düşen çocuk (-15) ve yaşlı birey (+65) sayısını gösteren toplam yaş bağımlılık oranı; 1935'te 100 kişi için 83 kişiyken, 1990'da çalışma çağındaki her 100 kişi için 64 kişiydi. Bu oran 2020 yılı için 47'ye, 2023 yılı içinde 46'ya gerilemiştir.
Türkiye'de yaşlı nüfusun (65+ yaş) toplam nüfus içindeki payı; 20. yüzyılın son on yılına kadar yüzde 5'in altında kalarak ciddî bir değişiklik göstermemiştir. Doğurganlıktaki düşüşle birlikte yaşlı nüfusun toplam nüfus içindeki payı giderek artmaktadır. Hızlı iç göç nedeniyle özellikle kırsal kesimin yaşlılık oranları, daha hızlı artmaktadır. 2020 yılında %9,5, 2023 yılında da 10,2 olan 65 yaş ve üzeri nüfusun oranının 2050 yılında %17,6'ya ulaşacağı tahmin edilmektedir.
Zaman içinde doğurganlık ve ölümlülükte azalmalar görülmüşse de, göç hareketi hızını fazla kaybetmemiştir. Türkiye'de iç göç kırdan kıra, kentten kıra, kentten kente ve kırdan kente doğru bir seyir izlemektedir ve genelde doğudan batıya doğru gerçekleşmektedir.
1927 yılında nüfusun yüzde 75,8'i kırsal, yüzde 24,2'si kentsel alanlarda yaşarken, bu oranlar 83 yıl içinde tam tersine dönmüştür. 2011 yılı itibarıyla Türkiye nüfusunun yüzde 23,2'si (17.338.563) kırsal alanda (belde ve köyler) yaşarken, yüzde 76,8'i (57.385.706) kentsel (il ve ilçe merkezleri) alanlarda yaşamaktadır. 2012'den sonraki istatistiklerde 2012 yılında kabul edilen 6360 sayılı kanun ile büyükşehir belediyeli illerin yönetsel alanlarının bütünüyle kentsel alan olarak işlem görmesi yüzünden ülke genelinde kır/kent nüfusu oranlarının gerçekten uzaklaştığı görülmektedir. 2015 yılında Türkiye nüfusunun % 92,1'inin kentlerde, %7,9'unun kırsal kesimde yaşadığı ileri sürülmektedir ki bu oranlar gerçeği yansıtmamaktadır.
Kentsel nüfustaki artış özellikle 1950'lerden itibaren kırsal-tarımsal çözülme, kırsal kesimde topraktan kopma ve işsizlik gibi nedenlerle hızlanmıştır. 1927-50 arasında yalnızca 0,8 puan artan kentsel nüfus oranı 1950-2010 arasında 51 puan yükselmiştir. 1927-35 arasında kırsal ve kentsel alanlarda yıllık ortalama nüfus artış hızları birbirine yakın olmuştur. 1935-40 arasında kentsel alanlarda artış, 1940-45 arasında ise II. Dünya Savaşı'nın etkisiyle hem kırsal, hem kentsel alanlarda düşme görülmüştür. 1950'den sonra yıllık ortalama kentsel nüfus artışının çok hızlanması kırdan kente göçün artmasıyla açıklanabilir.
1927-2010 arasında kentsel nüfusun büyük artış göstermiş olmasına karşın, kentsel nüfusun büyük bölümü kırsal kökenlidir. Çünkü 1927'de 3,3 milyon olan kentsel nüfus, 1927-2010 arasında Türkiye nüfusu gibi 5,5 katına çıksaydı, 2010'da yalnızca 18 milyona ulaşabilirdi. Oysa 2010 yılında kentsel nüfus 56,2 milyondu, dolayısıyla da ancak yüzde 32'sinin kent kökenli olduğu söylenebilir. Kentsel nüfusun doğurganlığının daha az olduğu düşünülürse, bu oran gerçekte daha da düşük olmalıdır.
1980'li yıllara kadar çoğunlukla ekonomik sebeplerle gerçekleşen göçler o tarihlerden itibaren "terör odaklı" hale gelmeye başlamıştır. Doğu ve Güneydoğu'dan 1980'lerde sonlarında kabaran göç dalgasının temelinde toplumsal-siyasal sarsıntıların ekonomik güçlüklere eklenmesi yatabilir. Buna bağlı olarak göç hareketleri metropollerde önceleri çoğunlukla konut ve altyapı gibi fiziksel sorunlara yol açarken, göçlerin son yıllarda yoğunlaşması etnik bir karakterde algılanmasına veya adlandırılmasına neden oldu.
2016-2017 yıllarına ait istatistiklere göre toplam 80.810.525 olan Türkiye nüfusu içinde 2.256.083 kişinin bölgeler arasında yer değiştirdiği belirlenmiştir. İstanbul (2016, 2017 ve 2018 yıllarında üst üste net göç verdi) dışında Marmara ve Ege net göç alan bölgeler olurken, İstanbul, Akdeniz, Orta Anadolu, Batı Karadeniz, Doğu Karadeniz, Kuzeydoğu Anadolu, Ortadoğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde verilen göçlerin alınan göçlerden daha fazla olduğu söylenebilir.
2013 yılından itibarenki veriler gerçeği yansıtmamaktadır.
Vatandaşlık ülkelerine göre Türkiye'de ikamet eden nüfusu gösteren tablo:
Türkiye'nin 1935'ten 2023 yılları arasında Ortanca yaş tablosu:
31 Aralık 2024 itibarıyla Türkiye'nin en çok nüfusa sahip 15 ili;
İstanbulAnkaraİzmir
BursaAntalyaKonya
Ana Madde: Türkiye'de konuşulan diller
Resmi nüfus sayımlarında anadil durumunu gösteren tablo aşağıdadır.
Ana Madde: 1927 Türkiye nüfus sayımı
Ana Madde: 1935 Türkiye nüfus sayımı
Ana madde: 1965 Türkiye nüfus sayımı
Türkler veya Türkiye Türkleri, Türkiye ve Kuzey Kıbrıs'ta çoğunluğu oluşturan Türk dilinin farklı ağızlarını konuşan sayıca en kalabalık Türk halkıdır. Bunun yanında, Osmanlı İmparatorluğu'nun eski topraklarında yüzyıllardır varlığını sürdüren etnik Türk toplulukları yaşamaktadır. Avrupa'ya Türkiye'den göç ederek yerleşmiş olan Türk göçmen toplulukları (özellikle Almanya, Fransa, İngiltere, Hollanda, Avusturya, Belçika ve Danimarka'da bulunanlar) ile Kuzey Amerika ve Avustralya'daki Türk göçmenler de Türkler grubuna girmektedirler. Türklerin büyük çoğunluğu Müslümandır ve Sünni mezhebine mensuptur.
Türkler arasında, ayrı etnik gruplar değil, yalnızca tarihi ve ekolojik koşullardan kaynaklanan çeşitli bölgesel varyantlar bulunmaktadır. Anadolu Türklerinin Anadolu'daki kültürü, Türk milliyetçiliği fikriyatını temellendirmiş ve etkilemiştir. Anadolu Türkleri dışındaki diğer Türk grupları arasında tarihi olarak Balkanlar'da bulunan Balkan Türkleri, Kıbrıs adasında yaşayan Kıbrıs Türkleri, Gürcistan'ın Mesheti bölgesinde yerlileşmiş olan Ahıska Türkleri ve Orta Doğu'da yaşayan etnik Türkler (bu gruplar Levant bölgesinde Türkmen olarak adlandırılır: Irak Türkmenleri, Suriye Türkmenleri, Lübnan Türkmenleri vb.) yer almaktadır. Türkler, Bulgaristan'da en büyük azınlık grubunu; Irak, Libya, Kuzey Makedonya ve Suriye'de ise en büyük ikinci azınlık grubunu; Kosova'da ise üçüncü en büyük azınlık grubu oluşturmaktadırlar. Ayrıca Batı Trakya bölgesinde, Romanya'nın Dobruca bölgesinde, Lübnan'daki Akkar bölgesinde ve diğer bazı post-Osmanlı Balkan ve Orta Doğu ülkelerinde de yerli Türk toplulukları bulunmaktadır. 20. yüzyılda Türkler talep üzerine yaşanan kitlesel işçi göçü ile, Avusturya, Danimarka, Almanya ve Hollanda'da en büyük etnik azınlık grubu haline gelmiştir. Ayrıca, Avrupa'nın diğer bölgelerinde, Kuzey Amerika ve Eski Sovyetler Birliği ülkelerinde de Türk toplulukları vardır. Türkler, dünyadaki 13. en büyük etnik grup olarak kabul edilmektedir.
Orta Asya'dan gelen Türkler, 11. yüzyılda Selçuklu fetihleriyle Anadolu'ya yerleşmeye başladılar. Osmanlı İmparatorluğu'nun, birkaç yüzyıl boyunca Batı Asya, Güneydoğu Avrupa ve Kuzey Afrika'da yayıldığı bölgelere zamanla Türkler yerleşti. 1800'lerden itibaren Osmanlı İmparatorluğu'nun daralması sonucunda siyasi otoritenin kaybedildiği bölgelerde Türklere karşı kırımlar uygulandı. Türk Kırımı, büyük ölçekli can kayıplarına ve Kırım, Kafkaslar ve Balkanlar'dan Türkiye'nin kalan topraklarına doğru büyük göçlere yol açtı. İmparatorluk, I. Dünya Savaşı'nın sonunda İtilaf Devletleri tarafından yenilip yıkıldı. Türk Kurtuluş Savaşı'nı takiben, Türk Milli Hareketi, İtilaf Devletlerine kaybedilen toprakların büyük bir kısmını geri aldı ve 1 Kasım 1922'de saltanatı kaldırarak 29 Ekim 1923'te Türkiye Cumhuriyeti'ni ilan etti.