kaan39/turkish-wikipedia-dataset huggingface dataset:
Diktatör oyununda, güç verilen kişi bir teklif sunar ve alıcı bu teklifi kabul etmek zorundadır. Alıcının teklifi reddetme seçeneği yoktur.
Diktatör oyununda alıcıya hiçbir güç verilmezken, ültimatom oyununda alıcıya bazı güç verilir. Gözlemlenen davranış ise teklif sunan kişinin ültimatom oyununda sunduğundan daha az stratejik davranmasıydı. Bencil davranışlar da gözlemlenmiş olup, birçok pro-sosyal davranış da gözlenmiştir.
Karşı taraf tamamen güçsüz olduğunda, teklif sunan kişinin (güce sahip olan kişi) davranışından genellikle strateji eksikliği, sosyal sorumluluk ve ahlaki düşünce eksikliği gözlenir.
İktidarı kötü veya haksız olarak değerlendirmek mümkündür; ancak, iktidar aynı zamanda iyi ve insancıl amaçları gerçekleştirmek için miras alınan veya verilen bir şey olarak da görülebilir. Genel olarak, iktidar, iki varlık arasındaki bağımlılık faktörlerinden ve çevreden kaynaklanır. İktidarın kullanımı zorlama veya tehdit (baskı) gerektirmez. Baskı olmaksızın iktidar kullanma örneği "yumuşak güç" kavramıdır (sert güçle karşılaştırıldığında). Son dönemdeki sosyolojik tartışmanın büyük bir kısmı, iktidarın eylemleri mümkün kılan bir araç olarak kullanımı etrafında dönüyor, yani iktidarın eylemleri sınırlama veya engelleme potansiyeli kadar sosyal eylemleri mümkün kılma amacıyla kullanımı üzerine odaklanıyor.
Kötüye kullanılan iktidar ve kontrol (ya da kontrolcü davranış veya zorlayıcı kontrol), saldırganların psikolojik, fiziksel, cinsel veya mali istismar gibi amaçlarla kurbanlar üzerinde iktidar ve kontrol elde etme ve sürdürme yöntemlerini içerir. Bu tür istismarın çeşitli nedenleri olabilir - kişisel kazanç, kişisel tatmin, psikolojik yansıtma, değersizleştirme, kıskançlık veya bazı saldırganlar iktidar ve kontrol uygulamaktan zevk alırlar.
Kontrol edici saldırganlar, kurbanları üzerinde iktidar ve kontrol sağlamak için çeşitli taktikler kullanabilirler. Bu taktikler psikolojik ve bazen fiziksel istismara dayanır. Kontrol, ekonomik istismar aracılığıyla desteklenebilir, bu da kurbanın istismara direnmek için gerekli kaynaklardan yoksun olmalarına neden olabilir. Saldırganlar, kurbanları kontrol altında tutmayı ve sindirmeyi amaçlar veya ilişkide eşit bir söz hakkına sahip olmadıklarını hissetmelerini etkilemeye çalışırlar.
Kurbanın savunmasız yanları istismar edilir ve en savunmasız olanlar genellikle hedef olarak seçilir. Sürekli tekrarlanan taciz döngüleri sonucunda travmatik bağlanma, istismarcı ile kurban arasında ortaya çıkabilir. Ödül ve cezanın aralıklı olarak verilmesi, değişime dirençli güçlü duygusal bağların oluşmasına ve aynı zamanda bir korku ortamının oluşmasına yol açar. Zorbalık davranışını normalleştirme, meşrulaştırma, rasyonelleştirme, inkâr etme veya azaltma girişimi yapılabilir veya bunun için kurbanı suçlamak da mümkündür.
Abdullah Güler (d. 28 Mart 1969, Sivas), Türk siyasetçidir.
İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nden mezun olmuştur. İstanbul'da uzun yıllar serbest avukat olarak çalıştıktan sonra, TOKİ Başkan Danışmanı ve Hukuk Müşaviri olarak görev yapmıştır. 2016-2018 yılları arasında Türkiye Okçuluk Federasyonu Başkan Yardımcılığı görevini yürütmüştür. 2003-2015 yılları arasında Adalet ve Kalkınma Partisi İstanbul İl Yönetim Kurulu Üyeliği ve İl Başkan Yardımcılığı görevlerinde bulunmuştur. 2009-2014 yılları arasında İstanbul Büyükşehir Belediyesi Meclis Üyeliği ve Hukuk Komisyonu Başkanlığı yapmıştır. Okçular Vakfı Mütevelli Heyeti Üyesidir. TBMM XXVII. dönem İstanbul ve XXVIII. dönem Sivas milletvekilidir. Mayıs 2022'de TBMM Adalet Komisyonu Başkanı, 3 Haziran 2023'te ise AK Parti TBMM Grup Başkanı seçilmiştir.
Muhalefet, bir veya daha fazla siyasi parti veya diğer örgütlü gruplardan oluşur ve bir şehir, bölge, devlet, ülke veya diğer siyasi birimde siyasi kontrolü elinde tutan hükûmete, partiye veya gruba, öncelikle ideolojik olarak karşı çıkar. Karşıtlık derecesi siyasi koşullara göre değişir. Örneğin, otoriter ve demokratik sistemlerde, karşıtlık sırasıyla baskılanabilir veya istenen bir durum olabilir. Bir muhalefetin üyeleri genellikle diğer partilere karşı antagonistik roller üstlenir.
Muhalefet politikalarına odaklanan akademik çalışmalar, 20. yüzyılın ortalarına kadar popüler veya sofistike hale gelmedi. Son çalışmalar, ekonomi ve yaşam kalitesiyle ilgili halkın hoşnutsuzluğunun, siyasi muhalefetin harekete geçmesi ve değişim talep etmesi için kullanılabileceğini ortaya koymuştur. Bilim insanları, siyasi muhalefetin siyasi istikrarsızlık ve ekonomik krizlerden faydalanıp faydalanamayacağı konusunda tartışmış, bazıları ise tam tersini sonuçlandırmıştır. Ürdün'deki vaka çalışmaları, siyasi muhalefetin istikrarsızlıktan faydalanabileceği konusunda yaygın düşünceyle uyumlu bir şekilde hareket ederken, Fas'taki vaka çalışmaları istikrarsızlığa yanıt olarak muhalefetin harekete geçmediğini göstermektedir. Ürdün vaka çalışmasında, bilim insanları siyasi ve ekonomik istikrarsızlığın artmasıyla muhalefetin iktidardakilere meydan okumada artış gösterdiğine atıfta bulunurken, Fas'taki muhalefet istikrarsızlık üzerine harekete geçmemiştir.
Ayrıca, Güney Asya'da muhalefet politikaları üzerine yapılan araştırmalar, araştırmacılara demokratik gerileme sonrası yenilenme olasılıkları ve siyasi şiddet olasılıkları konusunda bilgi sağlamıştır. Çeşitli Güney Asya ülkelerinde saldırgan ve güçlü rejimler olmasına rağmen, muhalefet hala güçlü bir karşı taraf oluşturmaktadır. Örneğin, Nepal'de muhalefet üyeleri görevlere gelmiş ve Sri Lanka, daha önce seçim yapılmayan bölgelerde seçimlere ev sahipliği yapmıştır. Bu durumlarda, muhalefet varlığı olumlu demokratik değişimlere neden olmuştur.
Sosyal medya dünyadaki toplum ve kültürün daha büyük bir parçası haline geldikçe, çevrimiçi siyasi muhalefet de artmaktadır. Genel olarak çevrimiçi iletişim, daha net siyasi muhalefetin yayılmasını artırmıştır. Sansür, seçici sansür, kutuplaşma ve yankı odaları gibi çeşitli faktörler, siyasi muhalefetin kendini nasıl sunduğunu değiştirmiştir. Birçok Amerikalı, Sosyal Medya sitelerinin politik görüşleri sansürlediğine inanmaktadır, özellikle mevcut durumu çelişen görüşlerde.
Özgür Özel (d. 21 Eylül 1974, Manisa), Türk siyasetçi ve eczacıdır. 8 Kasım 2023'ten bu yana Cumhuriyet Halk Partisi genel başkanı olarak Türkiye'nin ana muhalefet partisi liderliğini sürdürmektedir. 2011'den beri Türkiye Büyük Millet Meclisinde Manisa milletvekilidir. Ayrıca 25 Ocak 2024'ten beri Sosyalist Enternasyonal'in başkan yardımcısıdır.
28 Haziran 2011'de milletvekili olan Özel, 24 Haziran 2015'ten 3 Haziran 2023'e kadar Cumhuriyet Halk Partisi'nin TBMM Grup Başkanvekili olarak görev aldı, partisinin meclisteki çalışmalarını yürüttü. 3 Haziran 2023'te parti grubu tarafından TBMM Grup Başkanı olarak seçildi. 5 Kasım 2023'te 38. Cumhuriyet Halk Partisi Olağan Kurultayı'nda Kemal Kılıçdaroğlu'na karşı 276 oy farkla CHP genel başkanı seçildi. 25 Ocak 2024'te Sosyalist Enternasyonal'in başkan yardımcısı oldu. 2024 Türkiye yerel seçimlerinde başta İstanbul, Ankara ve İzmir olmak üzere 14 büyükşehir belediyesini kazandı; ülke genelinde oy oranını %9,24 artırarak, toplamda %37,81 oy aldı ve birinci parti oldu. Böylelikle CHP, 1977 Türkiye yerel seçimlerinden sonra ilk kez birinci parti oldu.
Özel, kamuoyu araştırmalarına dayanarak erken seçim yapılması gerektiğini dile getirdi. Ayrıca partinin bir sonraki cumhurbaşkanlığı seçimindeki adayının yaklaşık 1,6 milyon CHP üyesinin katılımıyla gerçekleştirilecek bir ön seçimle belirleneceğini açıkladı. CHP'nin cumhurbaşkanı adayı Ekrem İmamoğlu, 19 Mart 2025'te gözaltına alındı ve ön seçimin yapıldığı 23 Mart'ta tutuklandı. Özel, İmamoğlu’nun tutuklanmasını ''sivil darbe'' olarak niteledi ve kamuoyuna dayanışma çağrısında bulundu. Bu süreçte başlayan 2025 Türkiye protestolarının önde gelen isimlerinden biri olarak Saraçhane'de mitingler düzenledi. AKP hükûmetinin CHP'ye kayyım atayacağı yönündeki iddialar üzerine Özel, 6 Nisan 2025'te olağanüstü kurultay topladı ve seçimleri yeniden kazandı.
21 Eylül 1974 tarihinde Manisa'da Talat ve Şükran Özel çiftinin çocuğu olarak doğdu. Üsküp ve Selanik göçmeni bir ailenin çocuğudur. İlköğrenimini Manisa Merkez Gazi İlkokulunda tamamladı. Ortaokul ve lise öğrenimine, parasız yatılı sınavlarını kazanarak girdiği, İzmir'de bulunan Bornova Anadolu Lisesinin Almanca Bölümüne başladı, son yılında Manisa Lisesine geçip oradan mezun oldu. Lisans eğitimini 1997 yılında Ege Üniversitesi Eczacılık Fakültesinde tamamladı.
Üniversiteden mezun olduktan sonra, 2011 yılında yapılan seçimlerde milletvekili seçilene kadar serbest eczacılık mesleğini sürdürdü. Manisa Eczacı Odasında 2001-2007 yılları arasında bir dönem genel sekreterlik ve iki dönem oda başkanlığı görevlerinde bulundu. Bu dönemde Manisa Akademik Odalar Birliğinde dönem sözcülüğü ve başkanlığı görevlerini üstlendi. 2007 yılından sonra Türk Eczacıları Birliğinde (TEB) yönetim kurulu üyeliği, sayman ve iki dönem genel sekreterlik görevlerinde bulundu. Ayrıca eczacılık kariyeri boyunca 163 tane kongre ve konferansta yazılı ve sözlü bildiri sunumu yaptı, panelleri yönetti ve uluslararası platformlarda aktif olarak yer aldı. Uluslararası Eczacılık Federasyonu, Avrupa Birliği Eczacılık Grubu ile Avrupa Eczacılık Forumu'na üyelikleri bulundu.
"Atık Pillerin Eczanelerde Toplanması Kampanyası" ile Manisa Belediyesi tarafından "Manisa Tarzanı Çevre Ödülü"ne layık görüldü. Aynı dönemde başlattığı "Çölyak hastaları için İstanbul'da üretilen ekmeklerin Manisa ve ilçelerindeki hastalara ulaştırılması" projesini hayata geçirdi. Bu projelerle, çevre duyarlılığı ve toplum sağlığına yönelik önemli katkılarda bulundu.
Özel, eczacı olarak kariyerine başlamasında Neşe Gülersoy'un etkisi olduğunu belirterek Gülersoy'un mücadeleci kişiliğinin onun için bir ilham kaynağı olduğunu aktarmıştır.
Özel, 2009 yerel seçimlerinde Cumhuriyet Halk Partisi'nden Manisa Belediye Başkan adayı oldu ama seçilemedi. İlk defa 2011 Türkiye genel seçimlerinde CHP Manisa milletvekili olarak meclise girdi. 2014 yerel seçimlerinde yeniden aynı partiden Manisa Büyükşehir belediye başkan adayı oldu ama yine seçilemedi.
Özel, CHP'nin diğer Manisa milletvekilleriyle birlikte Soma'daki maden ocaklarının incelenmesi için bir meclis komisyonu kurulmasını teklif etti; bu önergenin gündeme alınmasıyla ilgili olarak 29 Nisan 2014 tarihinde yaptığı konuşmada ocaklardaki denetim ve güvenlik eksikliklerinden bahsetti. Bu konuşma, iki hafta sonrasında, 13 Mayıs 2014 tarihinde yaşanan Soma Maden Faciası sonrası ülke gündeminde uzun süre tartışıldı.
Haziran 2015 ve Kasım 2015 Türkiye genel seçimlerinde yeniden CHP Manisa milletvekili olarak meclise girdi. 18. Cumhuriyet Halk Partisi Olağanüstü Kurultayı'nda CHP parti meclisi üyesi seçildi. Milletvekilliği döneminde Türkiye Büyük Millet Meclisi Sağlık Komisyonu ve CHP Cezaevleri İnceleme Komisyonu üyesi oldu. 24 Haziran 2015 tarihinde CHP grup başkanvekilliği görevine seçildi. Çağdaş Gazeteciler Derneği ve Atatürkçü Düşünce Derneği tarafından verilen 2015 Uğur Mumcu Yılın Siyasetçisi Ödülü'nü aldı.
Özgür Özel, 15 Temmuz Darbe Girişimi gecesi CHP genel merkezinden meclise sarı Vosvos ile gittiğini ve bu araçla geldikleri bir video çekildiğini, bu videoyu ailelerine bırakmak üzere çektiklerini belirtti. Meclise giderken helikopterlerden ateş açıldığını ve tankları gördüklerini ifade etti. Meclise ulaştıktan sonra yaşadıkları sığınakta kaldıklarını ve meclisin bombalandıktan sonra elektriklerin kesildiğini aktardı. Özel ayrıca Mecliste TRT stüdyosuna girerek canlı yayına katıldığını ve o günün psikolojisiyle sunucunun "İnşallah bundan sonra hep birlikte olacağız" dediğini paylaştı.
Kasım 2016'da CHP Grup Başkanvekili Özgür Özel, TBMM'de AK Parti'nin Ceza Muhakemeleri Kanunu önergesini eleştirerek, önergenin içeriğindeki cinsel istismar suçlarını hafifleten maddelere karşı çıktığını ve Mecliste açık oylama talep ettiklerini belirtti.
Özgür Özel, TBMM Kanun Kararlar Müdürlüğünde çalışan bir personelin, CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu'na hakaretler içeren çok sayıda sosyal medya paylaşımını genel kurul gündemine getirdi ve bu olayı dikkat çekici bir şekilde ifade etmek amacıyla personelin odasına giderek masaüstü bilgisayarının kasasını söktü ve bu kasayı genel kurul salonuna getirdi. Bu konudaki tartışma nedeniyle genel kurul çalışmaları durma noktasına geldi.
2017 referandumu öncesinde, referandumda önerilen sistemde Cumhurbaşkanının meclisi feshetme yetkisinin olup olmayacağı kamuoyunda tartışıldı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, "Başkanın meclisi fesih yetkisi olduğunu kanıtlayın, istifa ederim" ifadelerini kullandı. Bunun üzerine Mart 2017'de Özgür Özel, Fox TV'de katıldığı canlı yayında, AKP-MHP mutabakatında Meclisten geçirilen anayasa teklifinin tam metnini paylaştı ve metindeki 11. maddeyi okuyarak, referandumda oylanacak değişikliğin, Cumhurbaşkanına meclisi feshetme yetkisi verdiğini kanıtladı; bu bağlamda, Cumhurbaşkanının gerekçe göstermeksizin seçimleri yenileyebileceğini vurguladı.
2018 Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde Özgür Özel, cumhurbaşkanlığı adaylığı spekülasyonları yapılan Abdullah Gül ile ilgili açıklama yaparak, Abdullah Gül'ün CHP'nin gündeminde olmadığını belirtti ve spekülasyonların morale zarar vermekten başka bir amaca hizmet etmediğini ifade etti.
Özel, 2018 yılında Meclisteki bütçe görüşmelerinde Millî Savunma Bakanı Hulusi Akar'ı eleştirdi; bu konuşmasında, Akar'a yönelik olarak "Sen silah arkadaşlarının bedduasını almış adamsın." sözlerini kullanması kamuoyunda geniş yankı yarattı. Yaşanan tartışmalar sonucunda Akar, Özel'e dava açtı. Mahkeme, Akar'ın eleştirilere katlanma yükümlülüğü olduğunu ve Özel'in suç işlemediğini belirterek davayı Özel'in lehine sonuçlandırdı.
Gezi Parkı davasında yargılanan 17 kişiden biri olan iş insanı Osman Kavala'nın "cebir ve şiddet kullanarak Türkiye Cumhuriyeti Hükûmeti'ni ortadan kaldırmaya teşebbüs" suçlamasıyla ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına çarptırılması üzerine Özgür Özel, Çağlayan Adliyesi önünde yaptığı açıklamada, "Burada bugün sonlanan davada hukukun ve adaletin gereği yapılmadı. Sadece ülkeyi yöneten bir tek adamın gönlü yapıldı." ifadelerini kullandı.
Özel, 12 Ocak 2023 tarihinde, dönemin İçişleri Bakanı Süleyman Soylu'ya bağlı olarak Telegram'da varlık gösteren 'Ebabil Harekâtı' adlı bir kanalın varlığını gündeme getirdi; bu kanal aracılığıyla 8 bin kişinin gündemle ilgili bilgilendirildiğini ve belirli kişiler aleyhinde sosyal medyada operasyonel amaçlı paylaşımlar yapılmasının organize edildiğini ileri sürdü. İçişleri Bakanlığı, Özel'in iddialarına yanıt verdi ve Özel'in açıklamalarında adı geçen "Emin Şen" adlı kişinin Bakanlık Müşaviri veya 657'ye tabi bir devlet memuru olmadığını ve bakanlık ile bağlı kuruluşlarının sosyal medya hesaplarının Basın ve Halkla İlişkiler Müşavirlikleri tarafından yönetildiğini savundu. Ayrıca, Emin Şen'in Bakan Süleyman Soylu'nun uzun yıllardır sosyal medya danışmanlığını yürüttüğü belirtildi.
2023 seçimlerinin kaybedilmesi sonrasında, CHP yönetiminin değiştirilmesi amacıyla başlatılan Değişim Hareketinde İBB Başkanı Ekrem İmamoğlu'yla birlikte hareket etti ve bu çerçevede, 5 Kasım 2023 tarihinde yapılacak 38. Cumhuriyet Halk Partisi Olağan Kurultayı'nda genel başkanlık için aday olacağını açıkladı.
CHP liderliğinin akıbeti tartışılırken, dönemin CHP genel başkanı Kemal Kılıçdaroğlu, partiyi "bilgili, birikimli iyi bir sosyal demokrata" devredeceğini, ancak bu kişinin "görünür hâle gelmesi" gerektiğini söyledi. Özel, Kılıçdaroğlu'nun bu tanımlamayı kendisine ve diğer potansiyel rakiplere yönelik olarak yaptığını savundu; partinin iç demokrasisinin önemine vurgu yaparak, parti liderinin demokratik yollarla seçilmesi gerektiğini dile getirdi. Ayrıca Kılıçdaroğlu'nun "ama görünür hâle gelmesi lazım" ifadesine de tepki gösterdi ve böyle bir kişinin nerede olduğunu ve hangi görevlerde denendiğini sordu. Kılıçdaroğlu'nun "partiyi güvenli bir limana teslim etmek" benzetmesine de itiraz eden Özel, bu ifadeyi "O gemiyi tehlikeli sulara kim sürükledi?" sorusuyla eleştirdi.
5 Kasım 2023 tarihinde gerçekleştirilen kurultayda mevcut genel başkan Kemal Kılıçdaroğlu'yla yarıştı ve ikinci tur oylamada delegelerin yaklaşık yüzde 60'ının oyunu alarak, 812 oy ile CHP genel başkanı seçildi.
Özel, 25 Şubat 2024 tarihinde Sosyalist Enternasyonal Başkan Yardımcılığına seçildi.
31 Mart 2024 tarihinde yapılan yerel seçimlerde CHP, %37,77'lik oy oranıyla 1977 yılından itibaren ilk defa rakiplerinden daha yüksek oy sayısına ve oranına ulaşarak birinci parti oldu. 35 il belediyesi kazanan CHP, 61 milyonun yaşadığı, Türkiye nüfusunun %64'üne ve Türkiye ekonomisinin %80'ine tekabül eden coğrafi büyüklüğü yöneten parti hâline geldi. Bu birinci parti durumu il genel meclisi oylarına da yansımıştır. CHP, %34,47'lik (15.791.979 oy) oy oranıyla il genel meclislerinde de birinci parti olmuştur.
CHP'nin 2024 yerel seçimlerinde, yıllar sonra ülke genelinde birinci parti olması, hükûmetteki parti olan AK Parti'nin ikinci sıraya düşmesi ve bu durumun 2025 başı itibarıyla değişmediğinin kamuoyu araştırmalarında görülmesi; erken seçimin toplumda ve siyasette konuşulmaya başlamasını sağladı. Bu çerçevede CHP lideri Özgür Özel, 28 Ocak 2025 tarihinde yaptığı açıklamayla, partinin bir sonraki Cumhurbaşkanlığı seçimindeki adayının yaklaşık 1,6 milyon CHP'li üyenin katılacağı bir ön seçimle belirleneceğini duyurdu. Parti yönetiminin 11 Şubat günü aldığı kararla, söz konusu ön seçimin 23 Mart 2025 tarihinde yapılması kararlaştırıldı. 116 milletvekilinin imzasıyla ön seçime tek aday olarak giren İBB Başkanı Ekrem İmamoğlu, 19 Mart 2025 tarihinde gözaltına alındı ve ön seçimin yapıldığı 23 Mart günü tutuklandı. Kararın ardından İstanbul'a giderek belediye binası önünde toplanan kalabalığa seslenen Özel, İmamoğlu'nun tutuklanmasını "sivil darbe" olarak niteledi ve halka dayanışma çağrısı yaptı. Özel bu süreçte muhalefetin sertliğini artırarak Erdoğan'a "cunta başkanı" dedi. Ek olarak, iktidara yakın şirket ve markalara yönelik ekonomik boykot çağrısında bulundu.
Özel ayrıca, İmamoğlu'nun tutuklanması sürecinde, AKP hükûmetinin CHP'ye kayyım atama hazırlığında olduğunu belirterek, 21 Mart 2025 tarihinde yaptığı açıklamayla, partinin 6 Nisan günü olağanüstü kurultaya gideceğini duyurdu. Yapılan kurultayda 1171 delegenin oyunu alarak genel başkanlığını korudu.
Özgür Özel, 2009 yılından beri beşi milletvekili, ikisi yerel seçim olmak üzere toplam 7 seçime katıldı.
2015, ÇAĞDAŞ Gazeteciler Derneği (ÇGD) Eskişehir Şubesi'nin geleneksel Uğur Mumcu Ödülleri,
1998 yılında Didem Okay'la evlenen ve İpek adlı bir çocuk babası olan Özel, iyi düzeyde Almanca ve İngilizce bilmektedir.
Bu maddede, Türkiye'de resmî olarak faaliyet gösteren siyasi partiler listelenmektedir. Türkiye, cumhurbaşkanlığı hükûmet sistemli cumhuriyet ile yönetilmektedir ve 1945 yılından beri çok partili sistem uygulanmaktadır. Siyasi parti illerin kuruluşları, teşkilatlanmaları, işleyişleri, faaliyetleri ve denetlenmeleri gibi esaslar 22 Nisan 1983 tarihinde kabul edilen Siyasi Partiler Kanunu ile düzenlenmektedir. Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı herkes, yasa ile belirlenen şartları sağladığı sürece önceden izin almaksızın siyasi parti kurma hakkına sahiptir.
Siyaset bilimcilerine göre Türkiye'de siyasi partilerin oluşumu, Osmanlı İmparatorluğu'ndan günümüze uzanan bir geçiş süreci olarak ortaya çıkmıştır. Bu nedenle, Türkiye'de kurulan siyasi parti sisteminin geçmişi, Osmanlı'dan devralınan parlamenter geleneğin oluşum süreçlerine bakılarak anlaşılmalıdır. Türk toplumlarında meclis kavramı, ilk devletlerin kurulduğu dönemlerden beri var olmuştur. Ancak anayasal bir süreç olarak parlamenter sistemin oluşumu, 19. yüzyılın sonlarına doğru Osmanlı siyasi sisteminde görülmeye başlamıştır. Bu anlamda Türkiye'nin ilk yazılı anayasası, 1876 yılında yürürlüğe giren Kanun-i Esasi'dir. Kanun-i Esasi'ye giden yolda ise 1808 Sened-i İttifak, 1839 Tanzimat Fermanı, 1856 Islahat Fermanı gibi gelişmeler, anayasa sürecine geçişte atılan önemli adımlar olarak kabul edilebilir.
Türkiye'de etkin parti sayısı her yıl değişkenlik göstermektedir. Bir yıl içinde birçok parti kurulurken, bazıları da çeşitli nedenlerle siyasetten çekilmektedir. Etkin parti sayı çeltiğini İçişleri Bakanlığı tutmaktadır. Her parti kuruluşu sırasında İçişleri Bakanlığı'na dilekçe verir ve İçişleri Bakanlığı partilerin kongrelerini yapıp yapmadığını ve sürekliliğini takip eder. Etkin olmaktan kasıt, "siyasi düşüncelerini ortaya koymaya devam eden ve olağan toplantılarını yapan parti" anlamındadır.
Partilerin seçime girebilmesi için siyasi partiler kanununun 36. maddesine göre, illerin en az yarısında oy verme gününden en az altı ay evvel yani 41 ilde teşkilat kurmuş ve büyük kongrelerini yapmış olması gerekmektedir. Ancak etkin olan partilerin birçoğu bu sayıya sahip değildir. Bu partiler, "tabela partisi" olarak adlandırılan, belli bir seçmen kitlesi olmayan ve seçimlere girme yeterliliğini sağlamayan küçük partilerdir. Partilerin adları eğer Yüksek Seçim Kurulunun şartlarını yerine getirirse oy pusulalarında bulunur. Genel seçimlerde oyların %7'sinden fazlasını alan ve parlamentoda temsil edilir.
Şubat 2025 itibarıyla Türkiye'de 167 siyasi parti etkin durumda bulunurken, Bu tarihte seçimlere katılabilme yeterliliği olan parti sayısı ise 38 olmuştur.
2023 yılı itibarıyla TBMM'de sandalye sahibi partilere ilişkin genel bilgiler burada listelenmektedir. Milletvekili sayısı aynı olan siyasi partiler alfabetik olarak sıralanır.
Aşağıda listelenen siyasi partiler, son genel seçimde mecliste sandalye kazanamasalar da seçimlere girme yeterlilikleri bulunmaktadır.
Aşağıda listelenen siyasi partiler, resmî olarak seçime katılma yeterliliğini sağlayamamaktadır. Siyasi partiler kanununa göre, siyasi partilerin seçimlere katılabilmesi için illerin en az yarısında teşkilat kurması ve büyük kongrelerini seçimlerden en az altı ay önce yapması gerekir.
Bu partiler Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının yayımladığı faaliyette olan siyasi partiler arasında yer almamaktadır. Ayrıca resmî olarak kapatılmış, kapanmış ya da resmî olarak kurulmuş değillerdir. Devam eden mahkeme süreçleri bulunmaktadır. Türkiye'deki yasa dışı siyasi partiler listesi arasında da listelenmemektedirler.
Türkiye'nin tarihi boyunca Askerî ve sivil mahkemeler ile Bakanlar Kurulu kararları ile yasal olarak kapatılan siyasi partiler olmuştur.
12 Eylül 1980 Darbesi'nin ardından 16 Ekim 1981'de Millî Güvenlik Konseyi 2533 sayılı kanunla tüm siyasi partilerin kapatılmasına ve mallarının Hazine'ye devredilmesine karar verdi. Bu karar, o güne kadar Türkiye'de var olan tüm siyasi partileri kapattı ve ülke tarihinde ilk kez siyasi partisiz bir dönem başlattı. Askeri darbe döneminin ardından kapatıldıktan sonra aynı isimle tekrar açılan ilk siyasi parti Cumhuriyet Halk Partisi'dir. Yasaklı eski siyasi liderler ise farklı oluşumları de-facto olarak kurdurtmuş ve yönlendirmişlerdir. Adalet Partisi'nin kapatılmasının ardından Süleyman Demirel, Büyük Türkiye Partisi ve Doğru Yol Partisi'ni, Millî Selamet Partisi'nin kapatılmasının ardından Necmettin Erbakan ise Refah Partisi'ni eski oluşumlarının ardılı olarak yönlendirmişlerdir.
Bu maddede, Türkiye'deki eski siyasi partiler listelenmektedir.
Türkiye'de bugüne kadar bir siyasi partinin kendi kararı ile uyguladığı fesih veya başka bir siyasi parti ile birleşme kararları dışında kalan, askerî ve sivil mahkemeler ile dönemine göre Bakanlar Kurulu kararları gibi yasal gerekçelerle kapatılan siyasi partiler burada listelenmektedir.
20 Temmuz 1950
17 Haziran 1952
Türkiye'de bulunan bazı siyasi partiler, parti olma yeterliliğini sağlayamadığı için veya düzenli olarak kongre yapmadıkları için feshedilmişlerdir. Bazı partiler de kendi kararlarıyla kendilerini feshetmişlerdir.
Bazı siyasi partiler, isim değiştirme kararı alarak eski isimlerini terk etmişlerdir.
Bazı siyasi partiler, başka bir partiye katılarak partilerini feshetme kararı almışlardır.
Bazı partiler, birleşme kararı alarak yeni partiler kurmuşlardır.
Türkiye'deki yasa dışı siyasi partiler, esas olarak eylemlerinde Türkiye'yi hedefleyen, (a) kendilerini kendi kendilerine verdikleri adlarında belirtildiği şekilde siyasi parti olarak kabul eden, (b) yasalar uyarınca kurulmayan veya kurulamayan örgütleri listeler.