kaan39/turkish-wikipedia-dataset huggingface dataset:
Korgeneral Fenton Aylmer tarafından komuta edilen bu yardım kuvvetinin, Ocak 1916'daki ilk taarruzu başarısızlığa uğradı (bkz. Vadi Muharebesi). Bu yenilgilerden sonra, yardım kuvvetine bir kez daha Osmanlı hatlarını yarma emri verildi ve Kût-ül-Amâre'nin 30 mil aşağısındaki Felahiye sapağında Halil Paşa komutasındaki 6. Ordu'nun 30.000 askeriyle karşılaşana kadar Dicle boyunca ilerlemeye devam etti.
Kısa bir bombardımanın ardından 20 ve 21 Ocak 1916'da 7. Tümen, Osmanlı hatlarına hücum etti. İngilizler, 600 metrelik sular altında kalmış boş arazide ilerlerken 2.700 kayıp vermiştir. İyi hazırlanmış Osmanlı mevzileri, özellikle de iyi yerleştirilmiş makineli tüfek yuvaları, saldırıdan vazgeçmeye ve yardım kuvvetlerini Ali Gharbi üssüne çekmeye zorladı.
Tıbbi bakım neredeyse hiç yoktu ve saldırıdan sonraki gece dondurucu soğuklar yaşandı. Kût-ül-Amâre'daki kuşatılmış garnizon, savaşan yardım gücünün uzaktan gelen sesini duyabiliyordu ve moralleri iyice bozuyordu.
İki kez daha yardım girişiminde bulunulmasına rağmen Kût-ül-Amâre'deki garnizon 29 Nisan 1916'da Osmanlı kuvvetlerine teslim olmak zorunda kaldı (bkz. Kût'ül-Amâre Kuşatması).
II. Felahiye Muharebesi (İngilizce: Second Battle of Hanna), Birinci Dünya Savaşı sırasında Irak Cephesi’nde, Kût'ül-Amâre Kuşatması devam ederken İngiliz kuvvetlerinin kuşatmayı yarmak amacıyla giriştiği taarruzlardan biridir. 12–15 Nisan 1916 tarihleri arasında cereyan eden çarpışmalar, Osmanlı kuvvetlerinin kesin zaferiyle sonuçlanmıştır.
Ocak ayında yapılan I. Felahiye Muharebesi’nin başarısızlıkla sonuçlanmasının ardından İngiliz komutanlığı, kuşatmayı kaldırmak için daha büyük bir kuvvet hazırladı. General Fenton Aylmer komutasındaki Dicle Ordusu, Hindistan’dan getirilen taze birliklerle takviye edildi. İngiliz harekâtının amacı, Felahiye hattındaki Osmanlı savunmasını yararak Townshend’in Kut’ta mahsur kalan kuvvetlerine ulaşmaktı.
12 Nisan 1916’da başlayan İngiliz taarruzu dört gün boyunca sürdü. Çatışmalar özellikle Felahiye köyü ve çevresinde yoğunlaştı. Osmanlı 6. Ordusu, Halil Paşa’nın sevk ve idaresinde mevzilerini sağlam bir biçimde tuttu. İngilizlerin topçu ve piyade hücumları, Osmanlı birliklerinin direnişi ve karşı taarruzları karşısında sonuçsuz kaldı. Bu sırada Halil Paşa, Kut’taki İngiliz garnizonuna teslim olma çağrısında bulunduysa da General Townshend bu teklifi reddetti.
Muharebeler sırasında, daha önce Çanakkale Cephesi’nde de bulunmuş olan Yüzbaşı Mehmet Muzaffer, 9 Nisan 1916’da boynundan vurularak şehit düştü. Rivayete göre cebinden çıkan bir zarfın üzerine kendi kanıyla "Kıble ne yöndedir?" ve "Bölük intikamımı alsın." notlarını yazmıştı. Bu belge, Halil Paşa tarafından İstanbul’a gönderilmiş ve müzeye nakledilmiştir. Mehmet Muzaffer’in hatırası, cephedeki Osmanlı askerlerinin manevî gücünü ve fedakârlığını simgeleyen örneklerden biri olmuştur.
II. Felahiye Muharebesi, İngilizler açısından ağır kayıplarla neticelendi. Yaklaşık 7.000 kişilik zayiat veren İngiliz birlikleri, Kut’taki garnizona ulaşma ümidini büyük ölçüde yitirdi. Osmanlı tarafında ise kayıplar sınırlı kaldı. Bu başarısızlık, kuşatma altındaki General Townshend’in kuvvetlerinin moralini iyice sarstı ve teslimiyete giden süreci hızlandırdı.
Ancak İngilizler Kut kuşatmasını kaldırabilmek için çabalarını sürdürdüler. Nisan ayındaki ikinci Felahiye hezimetinin hemen ardından, Mart 1916’da Dicle Nehri’nin güneyinde cereyan eden Sâbis Muharebesi ile yeni bir yarma teşebbüsüne giriştiler. Bu muharebede Osmanlı kuvvetleri, Ali İhsan (Sabis) Bey komutasında üstün direniş göstermiş, İngiliz ilerleyişini durdurmuş ve kuşatmanın kaderini kesin olarak tayin etmiştir (bkz. Sâbis Muharebesi). Böylelikle Felahiye ve Sâbis muharebeleri, 29 Nisan 1916’da Kut garnizonunun Osmanlı ordusuna teslim olmasının önünü açan en önemli safhalar oldu.
III. Felahiye Muharebesi İngilizce: Third Battle of Hanna, Birinci Dünya Savaşı sırasında Irak Cephesi’nde, Kût'ül-Amâre Kuşatması devam ederken İngilizlerin kuşatmayı yarmak için gerçekleştirdiği son büyük taarruzdur. 17–18 Nisan 1916 tarihlerinde cereyan eden bu muharebe, Osmanlı kuvvetlerinin kesin zaferiyle sonuçlanmıştır.
II. Felahiye Muharebesi’nin başarısızlığının hemen ardından İngiliz komutanlığı, General Townshend’in Kut’ta mahsur kalan birliklerini kurtarmak için yeni bir harekât planladı. Hindistan’dan getirilen taze kuvvetler ve ağır topçu birlikleriyle desteklenen Dicle Ordusu, Osmanlı savunma hatlarını yararak Kut garnizonuna ulaşmayı hedefliyordu.
17 Nisan 1916 sabahı başlayan İngiliz taarruzları iki gün sürdü. Topçu ateşiyle desteklenen hücumlar, Felahiye mevzilerinde yoğunlaştı. Ancak Halil Paşa komutasındaki Osmanlı 6. Ordusu, savunma hatlarını sıkı biçimde korudu. Dicle kıyısı ve Felahiye hattında cereyan eden şiddetli çarpışmalarda Osmanlı birlikleri, karşı taarruzlarla İngiliz ilerleyişini durdurmayı başardı.
III. Felahiye Muharebesi, İngilizler açısından ağır kayıplarla sonuçlandı. Binlerce askerini yitiren İngiliz kuvvetleri, Kut’taki garnizona ulaşma imkânını tamamen kaybetti. Bu muharebe, İngilizlerin kuşatmayı yarmak için giriştiği son teşebbüs oldu. Başarısızlığın ardından yeni bir yardım harekâtına girişilmedi ve bu durum, 29 Nisan 1916’da General Townshend’in 13.000 kişilik garnizonuyla birlikte Osmanlı kuvvetlerine teslim olmasının yolunu açtı.
İngiliz kaynağı: 4,000
Sâbis Muharebesi (İngilizce: Battle of Dujaila), I. Dünya Savaşı sırasında 8 Mart 1916 tarihinde İngiliz ve Hint tümenleri ile Osmanlı 6. Ordu'su arasında, I. Kût'ül-Amâre Kuşatması sırasında gerçekleşen muharebedir. Müşir Colmar von der Goltz liderliğindeki Osmanlı kuvvetleri, İngiliz-Hint yardım gücünün sığındığı Kut'u kuşatırken, Korgeneral Fenton Aylmer önderliğindeki şehri kurtarma çabaları sonuçsuz kalmış ve İngilizler 3.476 kayıp vermişti.
8 Mart 1916 sabahından itibaren İngilizler sağ sahilde Sabis Tepesini şiddetli topçu ateşi ile bombaladıktan sonra 13. Kolordu Cephesinden taarruza başlamışlardı. Önceleri bu tepeyi çok zayıf kuvvetlerle tutmuş olan 13. Kolordu, İngilizlerin hava keşfi yapmak, toplarını yerleştirmek ve Sabis güneyinden kuşatmayla görevlendirdikleri kuvvetlerin etkisini beklemek gibi sebeplerden dolayı hareketlerini geciktirmeleri üzerine bundan yararlanarak, ihtiyatlarını Sabis bölgesine göndermiş ve burasını kuvvetlendirmeye zaman ve imkân bulabilmişlerdi. Bu şekilde ancak saat 09.00’dan itibaren bütün kuvvetleri ile taarruza geçebilen İngilizler, 13. Kolordu birliklerinin şiddetli direnişine uğrayarak bir başarı elde edemediler.
Düşman, kolordu cephesinin özellikle Sabis Tepesi ile güney bölgesini çok üstün kuvvetlerle (dört piyade, bir süvari tugayı) zorluyordu. Ancak Ebter Tepesinden Dicle Nehri’ne kadar olan kısımdan taarruz edecek olan düşman kuvvetleri (tahminen iki piyade tugayı) bu cephede oyalama muharebesi yaparak ciddi bir teşebbüse girişmediklerinden 13. Kolordu cephenin bu kısmından arttırdığı kuvvetleri asıl taarruz bölgesine göndererek burasını takviye etmekte ve İngilizlerin tekrar ettikleri taarruzları her defasında uzaklaştırmaktaydı.
Saat 16.00’ya doğru İngilizler bütün kuvvetlerini Sabis Tepesi’ne karşı toplayarak bu tepeyi merkezden bir topçu ateşi ile bir saat kadar topa tutmuş daha sonra hücuma kalkarak bazı siperlere girmeyi başarmışlardır. Bu sıralarda nehrin sağ sahiline geçirilmiş olan 51. Tümenin 7. Alayı sıkı yürüyüşlerle cephenin bu kısmına gelerek bomba ve süngü ile düşman üzerine hücum etmiş ve kanlı bir çarpışmadan sonra siperleri alarak düşmanı geri püskürtmeyi başarmıştır.
Artık İngilizler sağ sahilde giriştikleri bu teşebbüste bir başarı elde edemeyince kurtuluşu geri çekilmekte bulmuşlar ve bütün cepheden geri çekilerek taarruzdan önceki yerlerine dönmüşlerdi. İngilizlerin bu muharebede verdikleri zayiat General Townshend’ın “Irak Seferim” adlı eserine göre 513 ölü, 2508 yaralı, 455 kayıp, toplam 3.476'dır.
Erzurum Taarruzu (Rusça: Эрзурумское сражение ya da Erzurum Muharebesi) Rus İmparatorluk Ordusu'nun, I. Dünya Savaşı sırasında, stratejik Erzurum kentinin ele geçirilmesine yol açan Kafkasya Cephesi'ne yönelik büyük bir kış saldırısıydı. Osmanlı ordusu, kış aylarında, Rusların zaferine yol açan bir dizi beklenmedik terslik yaşadı.
Sarıkamış Harekâtı'ndaki yenilgiden sonra Osmanlılar yeniden örgütlenmeye çalıştı. Ermeni Kırımı, güçlerini tedarik etmeyi bir sorun haline getirdi. Osmanlı Ordusu'nun ikmalini yapan Ermenilerin ticareti kesintiye uğradı. Ermeni askerlerinin çalışma taburlarına atılması sorunu daha da kötüleştirdi. Ancak, 1915 boyunca, cephenin kuzey kesimleri sessiz kaldı.
Aynı zamanda, Çanakkale Savaşı'nın sona ermesi ile önemli miktarda Türk askeri başa çıkması Rus Kafkas Ordusu komutanı Nikolay Yudeniç'i bir taarruz başlatmaya hazırlanmasına neden oldu. Bölgedeki ana kaleler Erzurum'u, ardından Trabzon'u almayı umuyordu. Erzurum, dağlarda bir dizi kale tarafından korunduğu için bu zor hedefti.
Mevcut Osmanlı tümenlerinden sekizi Kafkas Cephesi için tayin edildi. Yudeniç, Osmanlı tümenleri yeniden konuşlandırılıp savaşa hazır hale getirilmeden önce bir saldırı başlatabileceğine inanıyordu.
Rusların 130.000 piyade ve 35.000 süvarisi vardı. Ayrıca yedekte 160.000 asker, 150 ikmal kamyonu ve Sibirya Hava Filosu'nun 20 uçağı vardı. Diğer kaynaklara göre, saldıran grup (Rus Kafkas ordusu) yaklaşık 120 bin kişiyi ve 338 silahı içeriyordu.
Osmanlı kuvvetlerinin bölgede 78.000 askerden oluşuyordu.
Osmanlı Başkomutanlığı kış aylarında herhangi bir Rus harekâtı beklemiyordu. Mahmut Kâmil Paşa İstanbul'da, Kurmay Başkanı yardımcısı Albay Felix Guse ise Almanya'daydı. General Yudeniç büyük bir kış saldırısı başlattı.
Rusların sayılarda hafif bir üstünlüğü vardı ama sadece sayılara güvenemezlerdi. Bu nedenle Rus planı, hattın zayıf bir bölümünü kırmaktı.
10 Ocak'ta, ilk taarruz XI. Kolordusuna yöneltildi. İlk çarpışma Azkani köyü ve onun dağ zirvesi Kara Urgan'da oldu.
17 Ocak'ta Köprüköy Muharebesi'nde Erzurum yolu üzerindeki ana kasaba olan Köprüköy'deki kuvvetler ayrılmak zorunda kaldı. 18 Ocak'ta Rus kuvvetleri Erzurum yolu üzerinde bulunan ve 23 Ocak'ta Üçüncü Ordu karargahının yeni yeri olan Hasankale'ye yanaştı.
29 Ocak'ta Mahmut Kâmil Paşa İstanbul'dan döndü. Rusların sadece Erzurum'a saldırmakla kalmayıp Van Gölü çevresindeki taarruz güney kanadını da yenileyeceğini hissediyordu. Güneydeki Hınıs, Muş'tan takviye gelmesin diye 7 Şubat'ta alındı. Mahmut Kâmil Paşa savunma hatlarını güçlendirmeye çalıştı. Bu, Osmanlı yedek kuvvetlerinin çoğunu çekti ve dikkatlerini daha kuzeydeki belirleyici saldırıdan uzaklaştırdı.
11 ve 12 Şubat tarihlerinde önemli bir topçu platformu olan Deveboynu Sırtı yoğun çatışmalara sahne oldu. Deveboynu Sırtı'nın kuzeyinde, Rus kolları, Osmanlıların geçilmez olarak gördüğü Kargapazar sırtı üzerinden yaklaştı. X. Kolordu hattın bu bölümünü koruyordu ve komutanı tümenlerini birbirlerini destekleyemeyecekleri şekilde konumlandırmıştı. Mahmut Kâmil Paşa'nın Deveboynu Sırtı bölgesinde beş tümeni vardı, ancak bu konumun kuzeyindeki olaylara tepki vermekte yavaş kaldı.
Kale hem kuzeyden hem de doğudan Rus tehdidi altındaydı. Zaferler ile Rus Ordusu Erzurum'a olan mesafeyi temizlemişti. Ruslar artık ağır tahkim edilmiş bir kale olan Erzurum'u almayı planlıyorlardı. Erzurum, Osmanlı İmparatorluğu'nun en iyi korunan ikinci şehri olarak kabul edilmekteydi. Kale 235 adet top ile korunmaktaydı. Surları, şehri iki halka halinde 180°'lik bir yay üzerinde kaplıyordu. Merkezi alanı kaplayan on bir kale ve bataryalar vardı. Kanatlar, her kanatta iki kaleden oluşan bir grup tarafından korunuyordu. Osmanlı Üçüncü Ordusu, çevreyi yeterince idare edecek askerlerden yoksundu.
11 Şubat'ta Ruslar Erzurum çevresindeki müstahkem oluşumları bombalamaya başladı. Şiddetli çatışmalar patlak verdi. 350 kişilik Osmanlı taburları, 1000 kişilik Rus taburlarına karşı savunmak zorunda kaldı. Kuşatılmış Osmanlılar için birkaç takviye vardı. Ruslar üç günde Erzurum ovasına hakim yükseklere ulaşmayı başarmışlardı. Artık Üçüncü Ordu'nun liderleri için şehrin kaybedildiği açıktı. Osmanlı birlikleri cephedeki müstahkem bölgelerden çekilmeye ve Erzurum şehrini boşaltmaya başladılar.
12 Şubat'ta Karagöbek Kalesi alındı. 13'ünde, Ruslar saldırılarına devam etti.
14 Şubat'ta Tafet Kalesi alındı ve Ruslar şimdi şehirlerin savunmasının her iki halkasını da delmişlerdi.
15 Şubat'a kadar Erzurum'u çevreleyen kalan kaleler boşaltıldı.
16'sı sabahı erken saatlerde şehre ilk girenler arasında Rus Kazakları da vardı. Osmanlı birlikleri başarılı bir şekilde geri çekildi ve kuşatmaktan kaçındı, ancak kayıplar zaten yüksekti ve 327 parça top Ruslara kaybedilmişti. Üçüncü Ordu'nun destek birimleri ve kasabanın hastanesinde yaklaşık 250 yaralı esir alındı.
Hava keşifleri Osmanlıların geri çekildiğini ortaya çıkarsa da, Rus takibi olabileceği kadar etkili olmadı. Bu arada X. ve XI. Kolordu'nun kalıntıları Erzurum'un 8 kilometre (5,0 mi) doğusunda başka bir savunma hattı kurdu.
Saldırının Köprüköy Muharebesi olarak bilinen ilk aşaması, Osmanlılar için 20.000 ve Ruslar için 12.000 kayıpla sonuçlandı. Taarruz sonunda, bizzat Erzurum kentinin işgali sırasında, Ruslar 9 sancak, 5.000 mahkûm ve 327 silah ele geçirdi. Osmanlıların kaybı yaklaşık 10.000 öldürüp ya da yaralı ve 5.000 esirdi. Rusların kaybu ise 1.000 ölü, 4.000 yaralı ve diğer 4.000 ise soğuk ısırmasından etkilenmiştir.
Erzurum'u kaybetmesi havayı bir anda değiştirdiği için Osmanlı Devleti'nin Çanakkale Zaferi'ndeki zaferinin tadına varma şansı olmamıştır. 10. ve 13. Tümenlerden oluşan V. Kolordusu Gelibolu'dan getirildi. 27 Şubat'ta Mahmut Kâmil Paşa'nın yerine Vehip Paşa getirildi. Karargahın yeni yeri Erzincan oldu. Erzurum Taarruzu'nun bir başka sonucu olarak da Nisan ayında Trabzon düştü.
Erzurum Taarruzu, John Buchan'ın Greenmantle romanının doruk noktasını oluşturur.
Trabzon Harekâtı, I. Dünya Savaşı sırasında Trabzon'un Rus kuvvetlerince ele geçirilmesini sağlamış deniz ve kara harekâtıdır.
Karadeniz Baskını olarak da bilinen ve 29 Ekim 1914'te Osmanlı bandıralı savaş gemileri tarafından Çarlık Rusyası liman kenti olan Novorossiysk'e yönelik olarak gerçekleştirilen saldırıdan sonra Osmanlı İmparatorluğu ve Rusya I. Dünya Savaşı'na dahil olurlar.
1914 sonu ve 1915 başlarındaki başarısız Sarıkamış Harekâtı sonrasında Doğu Anadolu bölgesinde Rusya hakimiyeti belirleyici olur. İlerleyen süreçte Erzurum'un da kaybedilmesiyle, zaten denizden saldırı altında bulunan Trabzon'daki Osmanlı egemenliği yerini Rus egemenliğine bırakmıştır.
Rus savaş gemilerinin Karadeniz limanlarına bombardıman etmesi ile Trabzon büyük yaralar almaya başlamıştır. Nitekim 17 Kasım 1914'te yirmi üç parçalık bir Rus donanması Trabzon'u bombardıman ederek büyük tahribata ve can kaybına sebep oldu. Bombardımanlar devam etti. Trabzon 8 Şubat ve 11 Şubat 1915'te Rus bombardımanı ile büyük ölçüde tahrip oldu, 1000'den fazla insan öldü.
Bu sırada Osmanlı savaş gemisi Yavuz, Trabzon'a 32 ağır makineli tüfek, bir batarya, dağ topu ve bazı askeri levazımat ile Kafkasya cephesinde kullanılmak üzere iki uçak getirdi.
Ruslar 23 Ocak 1916'dan itibaren kıyı saldırılarını yoğunlaştırdılar. 17 savaş gemisinin desteklediği bu saldırılar sonunda Osmanlı birlikleri geri çekilmek zorunda kaldı.
İstanbul'dan istediği yardımı alamayan Üçüncü Ordu Komutanı Kamil Paşa, birliklerini Ilıca'ya doğru geri çekince 16 Şubat 1916'da Ruslar Erzurum'u işgal etti.
Rus kuvvetleri, donanmanın desteğini de alarak 24 Şubat 1916'da Rize'yi işgal ettiler. Of sınırına dayanan Ruslara karşı Baltacı Deresi'nde yöre halkından oluşan kuvvetlerin de yardımıyla Osmanlı askerî birlikleri savunma yaptılar. Rus ordusunu 20 gün durdurmayı başaran Osmanlı birlikleri, Rusların denizden ve karadan saldırılarının yoğunlaşması ve bu arada hiçbir yerden destek gelmemesi sonucu geri çekilince, 15 Mart 1916'da Of İlçesi Rusların eline geçti. Daha sonra Sürmene işgal edildi ve Ruslar Trabzon kapılarına dayandı.
18 Nisan 1916'da Trabzon Rumlarından bir heyet, Osmanlı birliklerinin 15-16 Nisan'da şehri boşalttığını işgal kuvvetleri komutanı General Lyhkov'a bildirerek kendisini şehre davet etti. Erzurum Caddesi'nden Belediye Meydanı'na giren işgal kuvvetleri şehri teslim aldı. Göç edemeyerek şehirde ve köylerde kalan Müslüman halk mağdur bırakılmış, işkence görmüştür. Özellikle yerli azınlıkların bu eylemlerde yer aldığı ve yağmalama yaptığı öne sürülmüştür.
1917'de Rusya'da Ekim Devrimi gerçekleşti. Geri çekilmek zorunda kalan Rusya ile Osmanlı arasında 18 Aralık 1917'de Erzincan Antlaşması yapıldı.
Bu antlaşmaya Ermeniler uymayıp, Osmanlı aleyhinde katliamlara girişince[kaynak belirtilmeli], Ordu Komutanı Vehip Paşa'ya ileri harekât emri verildi. 11 Şubat 1918'de genel hareket emrini alan Osmanlı ordusu, bir koldan Kafkasya üzerine ilerlerken diğer koldan Miralay Pirselimoğlu Hamdi Bey komutasındaki 37. Tümen; Giresun'dan 123. alay ile takviye edilerek Trabzon üzerine yola çıktı.
Bölgedeki çeteleri de temizleyerek ilerleyen Osmanlı birlikleri 15 Şubat 1918'de Vakfıkebir'i, 18 Şubat 1918'de Akçaabat'ı geri aldı. Birkaç gün içinde çevreyi kontrol altına alan Osmanlı birlikleri 24 Şubat 1918 tarihinde Trabzon'a girdi.
Osmanlı Devleti, Brest Litovsk Barış Antlaşması ile doğudaki topraklarını istiladan kurtardı.
Erzincan Muharebesi, I. Dünya Savaşı esnasında bir Rus İmparatorluğu ordusu ile Osmanlı Ordusu arasında geçen ve Rus Ordusu'nun zaferiyle sonuçlanan bir muharebedir.
Şubat 1916'da Nikolay Yudeniç Erzurum ve Trabzon şehirlerini ele geçirmişti. Trabzon, Ruslara Kafkasya'da takviye alabilecekleri bir liman sağlamıştı. Enver Paşa, Vehip Paşa komutasındaki Üçüncü Ordu'ya Trabzon'u geri alma emri verdi. ama Vehip Paşa'nın saldırısı başarısız oldu ve General Yudeniç 2 Temmuz'da karşı saldırıya geçti. Rus saldırısı Erzincan'daki Türk iletişim merkezini vurarak Vehib'in birliklerini geri çekilmeye zorladı ve yarısı savaş esiri olmak üzere 34.000 askerini kaybetti. Sonuç olarak, Üçüncü Ordu yılın geri kalanında etkisiz hale getirildi ve Erzincan Ruslar tarafından ele geçirildi.
Bitlis Muharebesi (Rusça: Битлисское сражение / Bitlisskoye srazhenie), 1916 yılının yaz aylarında Bitlis şehri için Rusya İmparatorluk Kuvvetleri ve Osmanlı ordusu arasında gerçekleşmiş bir dizi çatışmadır.
Bitlis, ilk olarak 2-3 Mart'ta Rusya İmparatorluk Kara Kuvvetlerinin 2. Kafkas Kolordusu tarafından düşürüldü. Mustafa Kemal'in alay komutanlarından aldığı bilgilere göre ani bir saldırı olmayacaktı. Ama alay komutanları yanıldı ve Mirliva Mustafa Kemal'e yanlış bilgi verdi. Ruslar ani bir baskınla Mustafa Kemal'in birliklerini dağıttı ve bölgeyi ele geçirdi. Mustafa Kemal, alay komutanlarının kendisini yanlış bilgilendirmesi üzerine, onları Divan-ı Harb'e gönderdi. Ancak 1 Ağustos'ta taarruza geçen Mirliva Mustafa Kemal Paşa komutasındaki Osmanlı 16. Kolordusu, Diyarbekir'e doğru ilerlemekte olan Nikolay Yudeniç komutasındaki Kafkas Ordusunu geri çevirerek 8 Ağustos'ta 5. Fırka ile Bitlis'i, 8. Fırka ile Muş'u geri aldı ve 16. Kolordu Kumandanı Mustafa Kemal, Ruslara karşı aldığı 8 Ağustos'taki zaferi şu telgrafla bildirdi:
"Muş dün ve Bitlis bugün kolordumuz tarafından zapt ve işgal edilmiştir. Yenilgiye uğratılmış düşman kuvvetleri takip edilmektedir."
Bazı kaynaklara göre 24 Ağustos 1916'da Rus kuvvetleri tarafından Bitlis ve Muş tekrar alındı fakat bazılarına göre ise 24-25 Ağustos'ta yapılan saldırı geri püskürtüldü. Osmanlılar yaklaşık yarısı savaş esiri olmak üzere 34.000 kayıp verdi.
Muş Muharebesi sırasında gerçekleşen Çapakçur Muharebeleri ile Rus birlikleri geri püskürtüldü. Bitlis ve Muş, Ruslardan geri alındı. Fakat Ruslar 24 Ağustos'ta tekrar tarruz ederek hem Muş hem de Bitlis'i geri almıştır.
•Ugratina ve Katya'da alay komutanı dahil 23 subay ve 257 er esir, alayın geri kalanının çoğu öldü•Düveydar'da 55 zayiat
•Ugratina ve Katya'da 3 subay ve 33 er ölü, 48 yaralı, 125 esir
Katya Muharebesi, 23 Nisan 1916 tarihinde gerçekleşmiş bir I. Dünya Savaşı muharebesidir. Sina ve Filistin Cephesi'nin ve İkinci Kanal Harekâtı'nın bir parçasıdır. İttifak Devletleri'nin 2. Kanal Harekâtı'nda kazandığı tek muharebedir. Bu muharebeden sonra, Romani Muharebesi'ne kadar Osmanlı kuvvetleri bölgede geçici bir üstünlük sağladı. Romani Muharebesi öncesinde ise İngilizler bölgedeki birliklerini takviye etti.
İkinci Kanal Harekâtı, Osmanlı kuvvetlerinin Sina’daki en önemli hedefiydi. Harekâtın amacı İngilizleri Mısır’da tutarak Batı Cephesi'ne kuvvet göndermelerini engellemek ve mümkünse Mısır’ı Osmanlı idaresine yeniden kazandırmaktı. Ayrıca Osmanlı Genelkurmayı, Kanal geçilebilirse Mısırlı yurtseverlerin İngilizlere karşı ayaklanarak Osmanlı ordusuna destek vereceğini umuyordu.
Hazırlıklar Cemal Paşa komutasındaki 4. Ordu tarafından yürütüldü. Bu çerçevede Alman subayların desteğiyle “Paşa Kolları” adı verilen vurucu birlikler oluşturuldu. Bu kollar; bir piyade alayı, bir topçu bataryası, bir süvari bölüğü ve çeşitli teknisyen müfrezelerinden meydana geliyor, her birinin mevcudu yaklaşık 1.700 asker oluyordu. Ayrıca Beerşeba ve İbin bölgelerinde menzil teşkilatları kuruldu, deve ve araba sayıları artırıldı, çöl boyunca yollar ve kuyular açıldı.
Katya Muharebesi’nden hemen önce, Osmanlıların Kanal’a yapacakları bir taarruzda su ikmal kaynağı olarak kullandıkları Cefcafe’de bulunan su depolama ve dağıtım tesislerine karşı İngilizler tarafından baskın tarzında bir imha harekâtı düzenlendi. Harekât, bir süvari taburu ile birer istihkâm ve özel görev müfrezesinden oluşan birliklerce icra edildi. 13 Nisan 1916 tarihinde yapılan harekât sonucunda Türklerin su tesisleri tamamen imha edildi. Tesisleri savunmakla görevli Türk birliği, başındaki Avusturyalı komutanıyla birlikte esir düştü, 16 Türk askeri şehit oldu. Harekâtı icra eden İngiliz birliği üç gün içinde 120 mil yol kat ederek tekrar üssüne döndü.
Türkler, Filistin’deki birliklerini 3. Tümen ile takviye ettiler. Bu birlik, Şubat 1916’da Birüssebi’ye (Beerşeba) ulaştı. Ayrıca Türk birliklerinin desteklenmesi amacıyla Almanlar tarafından “Paşa Kolları” adı altında vurucu kuvvetler oluşturuldu. Bu kollar; bir piyade alayı, bir topçu bataryası, bir süvari bölüğü ve teknisyen müfrezelerinden meydana gelmişti. Her bir kolun mevcudu yaklaşık 1.700 askerdi.
İngilizlerin, Kanal’ın doğu yakasında inşa ettikleri savunma mevzilerini sabote etmek amacıyla Türkler tarafından Kreß von Kressenstein komutasında bir piyade alayı, bir süvari bölüğü ve altı sahra topundan oluşan bir topçu bataryası ile taarruz başlatıldı. von Kressenstein’ın kuvvetleri bölgede İngiliz tesislerini imha etmeyi başardı ve Katya’ya kadar ilerledi. Bunun üzerine İngiliz Komutanlığı, bölgenin savunmasıyla sorumlu olan 5. Süvari Tugayı’na karşı taarruz emri verdi.
Türk kuvvetleri, 25 Nisan 1916 günü Kantara’dan 25 mil mesafedeki Düveyder bölgesine taarruz ettiler. İngiliz piyadelerinin savunduğu mevzilerde Türk saldırısı püskürtüldü. Türkler, 70 şehit ve 125 esir vererek geri çekilmek zorunda kaldılar. İngilizler, Katya–Romani bölgesini yeniden ele geçirdi.
Bu arada İngilizler, demiryolu yapımına hız verdiler. Mayıs 1916’nın ortalarına doğru hat Romani’ye kadar ulaştırıldı. Bölgede sağlam savunma mevzileri tesis edildi ve bölgenin savunma sorumluluğu 52. Tümen’e verildi.
Katya Muharebesi, Osmanlı kuvvetlerinin İkinci Kanal Harekâtı kapsamında kazandığı tek muharebe oldu. Muharebe sonrasında Osmanlı kuvvetleri bölgede geçici bir üstünlük sağladıysa da, İngilizler kısa süre içinde bölgedeki birliklerini takviye edip, kuvvetlerin mevcudu dört tümene indirildi. Ardından Katya–Romani hattını yeniden ele geçirdiler. Ayrıca İngilizler, bölgenin savunmasını güçlendirmek amacıyla yoğun olarak Port Said-Muhammediye demiryolu hattı inşaatına girişerek ikmal ve sevkiyat üstünlüğünü elde ettiler. Bu gelişmeler, Romani Muharebesi’nde İngilizlerin kesin üstünlüğü ele geçirmesinin zeminini hazırladı.
Katya Muharebesi’ne dair Osmanlı belgeleri, İngilizlerin resmi açıklamalarında kayıplarını gizlediğini ortaya koymaktadır. 26 Nisan 1916 tarihli İngiliz tebliğinde, Osmanlıların dört makineli tüfek ele geçirdiği belirtilmiş, fakat Osmanlı arşiv belgelerine göre 240 beygir, 120 deve, 47 tüfek, 220 göz, 57 sandık cephane ve daha birçok malzemenin de ganimet olarak alındığı kaydedilmiştir.
Anzak Atlı Tümeni
52. Lowland Tümeni
3. Tümen Alman Asya Kolordusu