kaan39/turkish-wikipedia-dataset huggingface dataset:
Aralığın başlangıcında Artvin'den karaya çıkartılan Stange Bey müfrezesi bir piyade alayı (3 tabur: 3000 piyade) ve 3 obüsten ibaretti. Bu müfrezeye Sarıkamış Harekât başladığında Artvin-Oltu arasındaki engebeli dağ yollarını aşarak, 10. Kolordu'ya katılması emri verilmiştir. Stange Bey bu zorlu yolları aşamayarak, sadece Ardahan'a kadar ulaşabilmiş ve 3 Plaston taburu (yaklaşık 2000 asker) tarafından savunulan şehri 27 Aralık'ta ele geçirmişti (Muratoff bu tarihi 25 Aralık olarak vermektedir). Binbaşı Stange Bey, düzensiz bir şekilde çekilen Plaston taburlarını takip etmeyerek büyük bir hata yapmıştır. Bu sırada General Istomin'in tugayı da 10. Kolordu tarafından Merdenek'e sürülmüştü. Stange Bey ilerlemeye devam etseydi, General Istomin (Oltu) müfrezesini, 10. Kolordu ile birlikte kuşatarak, 10. Kolordu tarafından iyice hırpalanmış bu tugayın çöküşünü tamamlayabilirdi. 1 Ocak'ta General Kalitin kumadasındaki Sibirya Kazak tugayı, bozguna uğrayan Plaston taburlarını topladıktan sonra, 18 süvari bölüğü, 3 piyade taburu, 8 sahra topu ve 6 atlı toptan oluşan bir kuvvete ulaştı. Buna ilave olarak, 3. Kafkas Avcı Tugayı'nın 4 taburu (diğer 4 tabur 10. Kolordu'yu imha etmek üzere Selim'e gönderilmişti) ile takviye edilen Istomin müfrezesi de 3 Ocak'ta Ardahan'a karşı taarruza geçti. Stange bey bu üstün Rus kuvvetlerinin (15 piyade taburu ve 18 süvari bölüğü) taarruzu karşısında, fazla mukavemet göstermeden geri Artvin'e doğru geri çekildi.
4 Ocak öğle vakti Bardız'a ulaştıktan sonra, Bardız'da çok beklemeyerek Norşin'e hareket eden Enver Paşa, buradan 32. Tümen ve 11. Kolordu'ya birlikte taarruz emri verse de Galip Paşa bu taarruz emrini uygulamamıştır. 5 Ocak'ta Enver Paşa'ya gönderdiği raporda, Kolordu'sunun uğradığı kayıpları gerekçe göstererek 2 gün daha süre istemiştir. 6 Ocak'ta Enver Paşa'nın ısrarları sonucu taarruz başlamış ve Rus kuvvetleri biraz geri atılmak haricinde bir başarı elde edilememiştir. Bugün Enver Paşa, Hafız Hakkı Paşa'dan aldığı rapor ile 9. Kolordu'nun imha olduğunu ve 10. Kolordu'nun artakalanlarının Bardız'da toplandığı haberini almıştır.
Rusların karşı taarruzuyla cephenin çökeceğinden korkan Enver Paşa, 5 Ocak'ta Üsküdar'da bulunan 1. Ordu'ya bağlı 5. Kolordu'ya, 3. Ordu'yu takviye etmesi için hızla Kafkasya'ya hareket etmesini emretmiştir. O sırada 1. Ordu kumandanı olan Liman Von Sanders İstanbul'a yönelmesi muhtemel bir İngiliz-Fransız bir saldırısına karşı bu Kolordu'yu elde bulundurmak istemiş ve Alman Elçiliğinin de yardımıyla 5. Kolordu'nun gönderilmesine mani olmayı başarmıştı.
“Son başarı ümidi de bu şekilde sona erdiğinden ve Enver Paşa’nın da devamlı olarak İstanbul’dan uzak kalmasına izin verilmediğinden beraberindeki kişilerle birlikte 9 Ocak'ta orduyu terk etti ve İsmail Hakkı Bey’i [Hafız Hakkı Paşa] de, paşalığa terfi ettirerek ordu komutanlığına tayin etti. Süvari Tümeni kumandanı Yusuf İzzet Bey de 10. Kolordu’nun başına getirildi.
10. Kolordu Ruslardan kurtulmuş olsa da, mevcudu 12 bin askeri geçmeyen 3. Ordu tüm cephede Rusların taarruz ve takibine maruz kalmıştır. Mevcudun azlığı ve askerlerin yorgunluğu sebebiyle, cephenin birçok yerinde bozgunlar yaşanmış ve birçok miktarda esir bırakılmıştır. Oltu-Merdenek yolunda bırakılan müfreze, 263. Alaya bağlı 2 tabur ve 1. Kafkas Süvari Tümeniyle takviye edilen General Kalitin müfrezesi’nin (18 süvari bölüğü ve 3. Plaston Tugayının 3 taburu) taarruzuna maruz kalmış, birkaç gün şiddetli mukavemet gösterdikten sonra direnci kırılmış ve 23 Aralık’ta ele geçirilen Oltu 3 hafta sonra 13 Ocak’ta gene Rusların eline geçmiştir. Merkezde de Rusların şiddetli taarruzuna uğrayan 10. Kolordu Bardız’dan Narman’a, 11. Kolordu da Azap’ın doğusuna çekilmiştir. 22 Ocak'ta 3. Ordu'nun mevcudu 11. Kolordu 4,000 er (2,000 tüfek), 10. Kolordu 2,400 tüfek olmak üzere 4.500 tüfeğe inmişti. Mevcudu sıfırlanan 9. Kolordunun 28. Tümeni firari erler ve amele taburları ile 2,800 askere ulaşmıştı 24 Mart'ta 4 Ocak'ta 10 binden fazla firarisi dışında tamamıyla yok olan 9. Kolordunun 7.808 asker, 10. Kolordunun 3,513 asker ve 11. Kolordunun 4,206 ere sahip olmasının sebebi, 10. ve 11. Kolorduların 4-22 Ocak Rus karşı taarruzunda çok ağır zayiat vermesidir. Ocak ayında 30 bini aşkın firari erin sadece 12,000 kadarı toplanabilmişti. 22 Ocak’ta Rus taarruzu durmuş ve Nisan’a kadar cephede sükunet başlamıştır.
Sarıkamış Harekâtı'nın Türkiye'nin geleceği açısından bir önemli sonucu da Yarbay Mustafa Kemal Beyin Çanakkale'nin savunulması için görevlendirilmiş 19. Tümen'e kumandan olarak atanması olmuştur. 2. Balkan Savaşı'nda Şarköy Çıkartması ve Bolayır Muharebesinde uğranılan başarısızlık, bu birliklerde çeşitli derecelerde kumandanlık yapan Ali Fethi (Okyar) ve binbaşı Mustafa Kemal Bey ile Yarbay Enver ve Ali İhsan Beyi karşı karşıya getirmişti. Ali Fethi Bey bu muharebeden 7 ay sonra kendi isteğiyle askerlik hizmetinden ayrıldı ve ekimde Sofya Elçiliği'ne ve Mustafa Kemal Bey de Fethi Bey'in maiyetinde Sofya Ataşeliğine tayin edildi. Böylece İttihat ve Terakki yönetimine muhalif grup merkezden uzaklaştırılmış oluyordu. Mustafa Kemal Bey 1. Dünya Savaşı başladıktan sonra birkaç defa aktif birlik kumandanlığı görevlerine getirilmek istese de bu istekleri reddedilmişti. Sarıkamış mağlubiyetinden sonra 9 Ocak'ta Kafkas cephesini tek eden Enver Paşa 10 Ocak'ta İstanbul'a çektiği telgrafla Mustafa Kemal Beyin 19. Tümen kumandanlığına tayin edilmesini emretmiştir. Mustafa Kemal Bey Çanakkale Savaşı'nda gösterdiği üstün başarıları sayesindedir ki İngiliz ve Fransızlar mağlup edilebilmiş ve Atatürk “Anafartalar Kahramanı” olarak yurtiçinde ve yurtdışında şöhret bulmuştu. Bu şöhret sayesinde Atatürk Kurtuluş Savaşı'nda halk ve devlet erkanı tarafından lider olarak benimsenmiştir (Yusuf Hikmet Bayur’un beyanına göre Sarıkamış mağlubiyetinden dolayı İstanbul'da otoritesinin zayıflayacağını düşünen Enver Paşa, Mustafa Kemal Bey’in gönlünü alarak, kendisine karşı bir darbe girişiminde Mustafa Kemal Bey’i kendisine taraftar yapmayı amaçlamıştı).
Savaştan sonra İstanbul'a dönen Enver Paşa uzun bir süre Sarıkamış hakkında herhangi bir haber, bildiri, veya yayın yapılmasını engelleyerek sansür uygulamıştır.[kaynak belirtilmeli]
Yenilginin sorumlusu hâlen tartışılmaktadır. Enver Paşa'nın Torunu Osman Mayatepek, Harekâtı şu şekilde değerlenmektedir:
"Şayet komutanlar Enver Paşa'nın emirlerini yerine getirseydi Sarıkamış zaferle biterdi. 10. Kolordu Hafız Hakkı Bey komutasında Bardız'a gitmesi gerekirken, Rus birliklerinin peşine takılıp Koşur istikametine yöneldi (30. ve 31. Tümenler). Yalnız 32. Tümen Bardız'a ilerledi. Bu hata Hafız Hakkı'nın, "zafer kazanma" ihtirası ile yolu 75 kilometre uzattığı yetmezmiş gibi, Allahuekber Dağlarını geçmeye mecbur kalmış; fırtına ve tipiye yakalanıp çok büyük zayiat vermiştir ve zamanında Sarıkamış'a intikal etmemiştir. 9. Kolordu ise 3. Ordu ile 24 Aralık'ta Bardız'da birleşir. Cephe arasındaki Rus birliklerine taarruz etmek için Kötek yönüne gidip ve Rus ihtiyat kuvvetleriyle taarruz edip Sarıkamış'a iltihak etmesi gerekiyordu. Maalesef yine evdeki hesap çarşıya uymamıştır. Bu sapmanın başlıca sebebi Hafız Hakkı Paşa'nın (10. Kolordu) 25 Aralık tarihinde Sarıkamış'ta olacağı varsayımı tamamen ile Enver Paşa'nın 10. Kolordu yalnız kalmasın diye yönünü Kötek'ten, Sarıkamış'a çevirmesi olmuştur. Netice olarak 10. Kolordu büyük zayiatla bitkin bir şekilde ancak 29 Aralık'ta Sarıkamış'a gelebilmiştir."
Daha birçok iddia daha vardır.
Murat Bardakçı 23 Aralık 2012 tarihli köşeyazısında şöyle yazmıştır: "Hafız Hakkı Paşa'nın Sarıkamış Günlüğü" adlı kitabında Hafız Hakkı Paşa'nın kendi yazdığı bir günlükte ise şu yazmaktadır; 'Yarabbi! Bu felâkete ben sebep oldum, yine ben tamir edeceğim.' Fakat Murat Bardakçı'nın yayımladığı Hafız Hakkı Paşa'nın Hatıratı'nda "Yarabbi! Ben bu sefalete sebep olmadım, ben bu harbi tehir için çalıştım. Ben bu muzafferiyeti tam yapmak için uğraştım. Olsun! Bu felâketleri de tamire çalışacağım ve elbette muvaffak olacağım." Hafız Hakkı Paşa hatıratının diğer kısımlarında da Sarıkamış mağlubiyetinde sorumluluğu üzerine almamıştır.
Sarıkamış öncesi 3. Kolordunun yükünü azaltmak için Rusların kuvvetlerini ana saldırı yönünden uzaklaştırmak üzere 3. Piyade Alayının bulunduğu Trakya mevkinden Çoruh'a taşınmasına ve başına Alman binbaşı Colonel Strange'in getirilmesine karar verilmiştir. Görevin amacı Rusları Batum kıyıları üzerinde tutmak olarak belirlenmiştir. 3. Piyade Alayı İstanbul'u Yavuz Zırhlısı'yla terk edip Rize'ye gelmiş.Rize'de 2.000 kadar gönüllü saflarına katıldıkdan sonra Ardahan'a 27 Aralık'ta ulaşmıştır. Bu birlik birkaç gün sonra Rus piyadeleri ve bir süvari birliği tarafından püskürtülmüştür. Birlik bu bölgede iki ay Ruslarla çarpıştıktan sonra 1 Mart 1915'te Çoruh'a geri çekilmiştir. Böylece Ardahan Harekâtı Osmanlı İmparatorluğu için başarısızlıkla sonuçlanmıştır.
Birinci Kanal Harekâtı veya Birinci Süveyş Savaşı, Osmanlı'nın 1. Dünya Savaşı sırasında Süveyş Kanalı'na düzenlediği ilk harekâttır.
Harekâtın amacı, Büyük Britanya'yı Mısır'da tutarak Batı Cephesi'ne kuvvet göndermelerini engellemekti. Ayrıca mümkün olursa, Mısır'ı kurtarmaktı. Eğer kanal geçilebilirse, Mısırlı yurtseverlerin Osmanlı ordusunun yanında, Büyük Britanya'ya karşı ayaklanacağı umuluyordu. Harekâtın planlama aşamasında 4. Ordu Komutanı olan Zeki Paşa harekât için ayrılan kuvvetlerin, bu iş için yetersiz olduğu görüşünü belirtmiş ve harekâtın iptal edilmesin teklif etmiştir. Bunu üzerine harekâtta kullanılması düşünülen 4. Ordu'ya bağlı 8. Kolordu'nun doğrudan Başkomutanlığa bağlanması kararlaştırılmış, ancak daha sonra bu önlemin de yetersiz kalacağını düşünülerek Zeki Paşa'nın yerine Bahriye Nazırı Cemal Paşa, nazırlık görevi de devam etmekle birlikte 4. Ordu komutanlığına atanmıştır. Zeki Paşa ise "Alman Karargahı Umumisi'ne Türk Başkumandanlığının ''murahhası'' (delegesi) olarak atanmıştır. Harekât, 4. Ordu komutanı ve Bahriye Nazırı Cemal Paşa'nın komutasında gerçekleştirilecektir.
Süveyş Kanalı, on yıllık zorlu ve yorucu bir çalışmanın ardından, 17 Kasım 1869'da ulaşıma açılmıştı. Yaklaşık 6 yıl kadar sonra Kanal'ın toplamı 200.000 adet olan hisselerinden 176.602'sine sahip Britanya ileriki yıllarda Kıbrıs, Mısır ve Sudan'ı işgal ederek Süveyş'teki hakimiyetini güçlendirmiştir. 22 Ekim 1888'te 17 devletin katılımıyla gerçekleştirilen İstanbul konferansı sonucunda Süveyş Kanalı Protokolü imzalanmıştır. Söz konusu protokole göre, Kanal savaş ve barış dönemlerinde açık bulundurulacak, üzerinde hiçbir askerî tesis inşa edilmeyecekti. Osmanlı Devleti, neredeyse bütün haklarını kaybetmiş olmasına rağmen Mısır ve Süveyş'le olan ilgisini kesmemiş, askine yapmış olduğu istihbarat çalışmalarıyla Mısır'dak İngiliz askerî kuvvetlerini yakından takip etmiştir. İstihbarat çalışmaları, Yemen'de başlayan İdris İsyanı dolayısıyla, 1913 yılından itibaren daha da arttırılmıştır.
Süveyş Kanalı'na bir sefer düzenlenmesi fikri, Britanya'nın İngiliz Hindistanı ile olan bağlantılarını kesmek ve Mısır'da bir Alman idaresi tesis ederek Kuzey Afrika'da kontrolü ele geçirmek isteyen Alman İmparatorluğu tarafından ortaya atılmıştır. Nitekim, Fritz Bronsart von Schellendorf nam-ı diğer Bronsart Paşa'nın, 5 Ağustos 1914'te, Alman Dışişleri Bakanlığı'na göndermiş olduğu raporda: ...Hindistan, Mısır ve Kafkaslar'da isyan çıkarmak son derece önemlidir sözleri bu gerçeği gözler önüne sermektedir. Almanya'nın diğer amacı ise, Osmanlı Devleti'nin bi an önce savaşa girmesini sağlamaktı. Bu sayede Türkler, İtilaf Bloğu'ndan tamamen kopartılmış ve cihad faktörüyle birlike İngiliz sömürgelerindeki Müslümanlar ayaklanmış olacaktı. Bu gerçek, Enver Paşa tarafından Bern Sefiri Celâl Bey'e gönderilmiş olan, 20 Eylül 1917 tarihli şifreli telgrafta açıkça dile getirilmiştir.
Kanal Harekâtı ile ilgili Türk-Alman görüşmeleri 1914 Ağustos'unda başlamış ve Ekim'e kadar devam etmiştir. Enver Paşa, Almanya ile ittifak antlaşmasının yapıldığı gün Şam'da bulunan 4. Ordu Kumandanı Zeki Paşa'ya Mısır Seferi'ne hazırlanılması emrini vermiş, 8. Kolordu Kumandanı Mersinli Cemal Paşa'yı da sefer hazırlıklarıyla görevlendirmiştir. Almanya da buna karşılık, Kreß von Kressenstein başkanlığındaki 5 kişilik askerî heyeti Ekim başlarında Şam'a göndermiş, ardından Enver Paşa'nın da ısrarlarıyla bir miktar para göndermeye razı olmuştur. Osmanlı Devleti'nin savaşa girmesinin ardından Kanal Harekâtı fikri daha fazla ön plana çıkmıştır. Enver Paşa, Kasım sonlarında Cemal Paşa'yı 4. Ordu Kumandanlığı'na getirerek Kanal harekâtını başlatmış oldu.
Cemal Paşa, 21 Kasım 1914'de Haydarpaşa'dan trenle Şam'a hareket etmiştir. Paşa, 25 Kasım'da Adana'ya ulaştığında Enver Paşa'ya bir telgraf göndererek, 8. Kolordu'nun ulaşım işiyle görevli olan Halep-Şam demiryolunun güvenliğinin sağlanmasını istemiştir. Ertesi gün de Başkumandanlık'a yollamış olduğu üç sayfalık layiha ile; Adana'nın Suriye ile Anadolu arasında stratejik bir noktada bulunduğunu söylemiş ve bölgeye derhal bir fırka gönderilmesini talep etmiştir. Paşa, ayrıca yayınlamış olduğu ordu emriyle Adana Vilayeti ile Suriye Vilayeti sahil demiryolunun muhafazasının önemini belirtmiş ve bunun sonucunda askerî güvenlik noktalarını şu şekilde belirtmiştir:
Cemal Paşa, iç güvenliğin sağlanmasının ardındans söz konusu ordu emrinin yedinci maddesi gereğince, Sıkıyönetim Mahkemeleri'nin teşkil edilmesini sağlamıştır. 30 Kasım'da Halep'e varan Paşa, iki gün sonra Başkumandanlık'a bir telgraf daha göndererek 10. Fırka'nın cepheye nakli için izin istemiş ve sefere katılacak kuvvetlere bizzat kendisinin kumanda edeceğini belirtmiştir. Cemal Paşa'ya göre Adana'daki 10. Fırka, Lübnan sahillerinde düşmanın olası çıkartma harekâtına karşı önemli işler başarabilirdi. Ancak onun bu önerisi, Enver Paşa tarafından uygun görülmemiştir.
Çalışmalara ara vermeden devam eden Cemal Paşa, Mısır ve Süveyş Kanalı ile ilgili çeşitli ölçeklerde haritalar hazırlatmıştır. Bunlara ilave olarak, Almanya'dan gönerilen ve Almanca olarak hazırlanmış haritalardan istifade etmiştir. Ayrıca, Dahiliye Nezâreti'ne bir yazı göndererek Berlin ve Viyana basınının Kanal Seferi'ne destek vermelerinin sağlanmasını ve Mısır'daki İngiliz askerî kuvvetleri hakkında çıkan haberlerin kendisine ulaştırılmasını istemiştir. Bu arada yerli basında Mısır ve Süveyş Kanalı ile ilgili olumlu haberler artmaya başlamıştır.
17 Aralık 1914'de Beyrut'a gelen Cemal Paşa, Başkumandanlık'tan daha önce Adana, Suriye ve Lübnan için önerdiği sahil güvenlik şeridinin Akabe ve Sayda'ya kadar genişletilmesi ve İngiliz-Fransız çıkartma harekâtlarına karşı dikkatli olunması konusunda bu ısrarcı tutumunu son güne kadar devam ettirmiştir. 1915 Ocak ayının ilk haftasında Kudüs'e ulaşmış olan Cemal Paşa, 4. Ordu karargâhını burada kurmuş, daha sonra Birüssebi'ye geçerek kıtaları teftiş etmiştir. Bu teftişten oldukça memnun kalan Paşa, Birüssebi'den Başkumandanlık'a gönderdiği, 13 Ocak 1915 tarihli telgrafla gece yarısında itibaren Kanal'a doğru hareket edeceğini bildirmiştir. Ancak bu hareket bu hareket 4 günlük bir gecikmeyle, 17 Ocak'ta gerçekleşebilmiş, Birüssebi'den ayrılan Cemal Paşa üç günlük yürüyüşün ardından, 20 Ocak'ta İbin'e (El Ariş'in güneyinde) ulaşmıştır. Bu sırada İngilizler tarafından Mısır halkına dağıtılan beyannamelerde, Kafkasya Cephesi'nde Hasan İzzet Paşa'nın esir edildiği ve Osmanlı Orduları'nın Ruslar tarafından bozguna uğratıldığına dair haberler yer almaya başlamıştı. Bu haberlere çok üzülen Cemal Paşa, meselenin açıklığa kavuşturulması için derhal Başkumandanlık'tan bilgi istemiştir. Bunun üzerine Enver Paşa, haberlerin ordunun moralini bozmak amacıyla ve kasıtlı olarak çıkartıldığını söylerek Cemal Paşa'yı rahatlatmaya çalışmıştır. Bu sözlerle yetinmeyen Cemal Paşa, ordunun bozulmuş olan moralini yeniden diriltmek amacıyla Medine'den Sancak-ı Şerif'i getirtmiştir. Mevlevi tarikatının Hintli Müslümanlar üzerindeki etkisinden istifade etmek üzere isteyen Enver Paşa da İstanbul'daki Mevlevi şeyhleriyle görüşerek Veled Çelebi komutasında bir Mevlevi gönüllü birliği oluşturulmasını sağlamıştır. Konya'daki katılımlarla sayısı daha da artan Mevlevi gönüllü birliği. 4. Ordu Kumandanı Cemal Paşa'nın emrine verilmiştir. Şam ve Halep'te atış talimi yaptırılan Mevleviler, daha çok cephe gerisinde mücadele etmişler ve 4. Ordu'nun moral kaynağı olmuşlardır. Cemal Paşa, Süveyş'e doğru hareketinden birkaç gün evvel İbin'den Enver Paşa'ya adeta vasiyet niteliğinde bir telgraf göndermiştir. Enver Paşa'ya adeta vasiyet geçmesini istemiştir. Enver Paşa ise: ...Sizi Mısır fatih-i sânisi olarak selamlamak isterim! Sözleriye Cemal Paşa'ya olan desteğini sürdürmüştür.
25 bin kişilik Osmanlı kuvve-i seferiyesi, 14 Ocak'ı 15 Ocak'a bağlayan gece yarısı, toplanma bölgesi olan Gazze-Birüssebi (günümüzde İsrail sınırları içerisinde) hattından ileri yürüyüşe başladı. Sağ kol müfrezesi (Sv.Bnb.İzmitli Mümtaz Bey komutasında) El-Ariş-Düeydar, sol kol müfrezesi (Kuşçubaşı Eşref Bey komutasında) ise Kal'eltül Nehl üzerinden kanala yürürken Mersinli Cemal Paşa komutasındaki 8. Kolordu'ya bağlı 25 ve 10. Tümenler çölün ortasından batıya ilerledi.
Cemal Paşa, düşmanı şaşırtmak amacıyla harekâtın üç koldan gerçekleştirilmesini planlamıştı. Buna göre; merkez kuvveti Birüssebi-İbin üzerinden İsmailiye'ye, sağ kol kuvveti Kantara'ya ve sol kol kuvveti de güneyden Süveyş'e doğru harekete geçilecekti. Ayrıca, su ihtiyaçlarını azaltmak için gece yürüyüşü yapılıp gündüz istirahat edilecekti. Bu konuda Cemal Paşa, 8. Kolordu Kumandanı Mersinli Cemal Paşa arasında görüş farklılıkları ortaya çıkmış, ancak sorun daha fazla büyümeden Cemal Paşa tarafından ortadan kaldırılmıştır. Öte yandan su, deve ve asker sıkıntısı tam olarak giderilememiş ve ağır silahların getirilmesi mümkün olmamıştır.
Cemal Paşa, 2 Şubat 1915'te Kanal Harekâtını başlatmaya karar vermiştir. Söz konusu harekât, düşmanın görüş mesafesini azaltmak amacıyla gece gerçekleştirilecekti. Ancak, gece yarısından itibaren başlayan şiddetli kum fırtınası buna engel olmuştur. Nihayet sabahın ilk ışıklarıyla birlike taarruz hareketi başlamış, ağırlık Kanal'ın en dar yeri olan Tih sahrasındaki Timsah Gölü ile Acı Göl arasındaki noktaya verilmiş, 30 saat süren şiddetli çarpışmalar neticesine düşmana ait bir gemi batırılmış, 600 kadar Türk askeri tombazlarla Kanal'ı geçmişse de arkadan destek gelmemesi nedeniyle esir düşmüştür. İngilizlerin ağır top atışları üzerine, Türk taaruzu tamamen durdurulmuştur. Cemal Paşa derhal kurmayları Von Frankenberg, Von Kressentein ve Mersinli Cemal Paşalarla görüşerek bir durum değerlendirmesi yapmıştır. Mersinli Cemal Paşa ile Von Frankenberg çekilme kararının alınmasını isterlerken, Von Kressentein başarı ümidinin ortadan kalktığını ancak ordunun şerefi için harekâta devam edilmesi gerektiğini ileri sürmüştür. Başarı ümidi olmadıktan sonra şerefin bir işe yaramayacağını söyleyen Cemal Paşa, 3 Şubat 1915 akşamı çekilme kararı almıştır. Cemal Paşa, almış olduğu bu çekilme kararıyla ikinci Sarıkamış faciasının yaşanmasını engellemiştir.
Geri çekilen Osmanlı kuvvetleri 15 Şubat'ta Gazze-Birüssebi hattında mevzilendi.
Bu harekâtta Birüssebi'ye gönderilen dört Osmanlı uçağı hiçbir faaliyet göstermemiş, buna karşılık Fransız ve İngiliz uçakları keşif, gözetleme ve topçu ateş tanzimi yapmak suretiyle Osmanlı kuvvetlerinin kanala karşı taarruzlarını ateş altına aldırmış, kendi kuvvetlerine hava destek hizmeti yapmışlardı.
Cemal Paşa, çekilme kararının ardından iki günlük bir yürüyüşle İkinci Habra'ya ulaşmış ve 5 Şubat 1915'de Başkumandanlık Vekaleti'ne bir rapor göndermiştir. Toplam 5 sayfa olan söz konusu raporda, özetle şu hususlara yer verilmiştir.
Çekilme harekâtına devam eden Cemal Paşa, 7 Şubat'ta Cefcafe'ye ulaşmış, buradan Başkumandanlık makamına göndermiş olduğu ikinci raporunda çekilme kararının haklılığını savunmuştur. Ertesi gün İbin'e ulaşan Cemal Paşa, Enver Paşa'nın Kanal'daki seyr-i sefainin engellenmesi hususundaki önerilerine de açıklık getirmiştir. Cemal Paşa'ya göre gemi trafiğinin engellenmesi için Kanal önünde sürekli bir kuvvet bulundurmak gerekiyordu. Ayrıca, su, erzak ve cephane yetersizliğinden dolayı böyle bir teşebbüs mümkün değildi. Paşa, 10 Şubat 1915 tarihli üçüncü raporunda; tayyare kollarının bi an evvel teşkil edilerek Kanal'a gönderilmesini istemiş ve yeni bir Kanal Harekâtı için Von Frankenberg'in hazırlamış olduğu istihbarat raporlarını kendilerine takdim edeceğini söylemiştir. Söz konusu raporun ilginç yanı, İngiliz resmî beyanlarının şiddetle yalanlanması olmuştur. Zira Cemal Paşa tombazlar dışında hiçbir malzeme kaybı olmadığını, perişanatı gösterir hiçbir olayın yaşanmadığını ve sadece Kanal'ın geçilemediğini söyleyerek ısrarla başarılı olduğunu vurgulamıştır. Paşa 13 Şubat 1915 tarihli dördüncü raporunda ise, İkinci Kanal Harekâtı için hazırlıklara daha şimdiden başlanıldığını, Von Kressentein'ı bu amaçla çöl dahilindeki bütün istihbaratı sağlamakla görevlendirdiğini ifade etmiştir. Paşa, ertesi gün Başkumandanlık Vekaleti'ne göndermiş olduğu bir başka yazıyla da 4. Ordu yanı sıra Halep, Lübnan ve Şam yönetiminin de doğruya doğruya kendisine bağlı kalmasını istemiştir.
Cemal Paşa'nın yukarıda özetlemeye çalıştığımızı dört raporunu incelediğimizde şu iki husus dikkatimizi çekmektedir.
Bu nedenle Birinci Kanal Harekâtı bir keşif taaruzu olup, asıl (İkinci Kanal Harekâtı) için bir zemin hazırlanılmıştır.
İkinci Kanal Harekâtı, Osmanlı İmparatorluğu'nun 1. Dünya Savaşı'nın Sina ve Filistin Cephesi sırasında, Süveyş Kanalı'na düzenlediği ikinci harekâttır. Harekâtın amacı İngilizleri Mısır'da tutarak, Batı Cephesi'ne kuvvet göndermelerini engellemek ve mümkün olursa Mısır'ı kurtarmaktı. Eğer kanal geçilebilirse, Mısırlı yurtseverlerin Osmanlı ordusunun yanında, İngilizlere karşı ayaklanacağı umuluyordu. Harekât, 4. Ordu komutanı ve Bahriye Nazırı Cemal Paşa'nın komutasında gerçekleştirilecekti.
27 Temmuz 1916'da 4. Ordu'da görevli bulunan Alman Miralayı Kreß von Kressenstein'in komutasındaki 10.000 kişilik bir kuvvetle gerçekleşti. Ancak ağır bir yenilgi alan Osmanlı kuvvetleri El Ariş'e çekilmek zorunda kaldılar.
Cemal Paşa, İkinci Kanal Seferi için ilk iş olarak İbin'de Kress von Kressentein başkanlığından bir çöl kumandanlığı tesis ettirmiştir. Böyle hem Kanal'a karşı taciz hareketleri idare edilecek, hem de çölde yapılacak olan hazırlıklar koruma altına alınacaktı. Çalışmalarını sürdüren Cemal Paşa, 14/15 Haziran 1915'te Başkumandanlık Vekâleti'ne gönderilmek üzere yirmi altı maddelik uzun bir rapor hazırlamıştır. Söz konusu raporda, yeni bir kanal harekâtının yapılabilmesi için gerekli şartlar özetle şu şekilde belirtilmiştir;
İkinci Kanal Harekâtı hazırlıklarını büyük bir titizlikle sürdüren Cemal Paşa, yukarıda özetlemeye çalıştığımız raporundaki taleplerin karşılanmaması üzerine, 21 Temmuz 1915'te Enver Paşa'ye yeni bir rapor göndermiş ve deve, para, dekovil ve su malzemesi eksikliğinin giderilmesi yönündeki isteklerini yinelemiştir. Bu sırada Ayınsofar'daki yazlığında bulunan Cemal Paşa, 27 Temmuz - 4 Ağustos tarihli ve Enver Paşa'ya başlıklı raporlarında ise çöl menzil teşkilatı, tayyare-telsiz-telgraf müfrezeleri, personel sayısı ve bir haftalık erzak miktarına dair ayrıntılı bilgilere yer vermiştir. O günkü şartlarda Osmanlı Hükûmeti'nin Paşa'nın bu taleplerini karşılayabilmesi oldukça zor görünüyordu. Bu yüzden Cemal Paşa, müttefik devletlerin özellikle de Almanya'nın yardımı olmaksızın yeni bir Kanal Harekâtı'nın gerçekleştirilemeyeceğini, buna karşılık Almanların bu harekâttan daha büyük kazançlar elde edeceğini düşünmekteydi. Paşa bu konudaki düşüncelerini, 28 Ağustos 1915'te Başkumandanlık Vekâleti'ne göndermiş olduğu telgrafında şu cümlelerle ifade etmiştir: ...İngilizlerin Mısır'ı almak, Almanya'nın menafi-i iktizasından olduğu ve Mısır'ın İngilizleri şimdiden tahmini mümkün olmayan netayice sevkedeceği nazar-ı dikkate alınırsa, Almanya'nın nakit olarak büyük fedakârlıklar icrasından çekinmeyeceğine eminim. Cemal Paşa'nın bu yazısı üzerine harekete geçen Enver Paşa, gerekli para ve malzeme yardımının sağlanması amacıyla Von Kressenstein'ı derhal Almanya'ya göndermiştir. Ancak Almanya, ilk seferdeki başarısızlıktan dolayı olmalı, yardım konusunda fazla istekli davranmamıştır. Ancak Almanya'nın bu konuda tamamen kayıtsız kaldığını söyleyemeyiz. Almanlar Paşa Harekâtı adını verdikleri İkinci Kanal Harekâtı'na, istenilen seviyede olamasa da katkıda bulunmuşlardır. Cemal Paşa'nın Başkumandanlık Vekâleti'ne göndermiş olduğu raporlara göre, bu yardımları şu şekilde sıralayabiliriz: