kaan39/turkish-wikipedia-dataset huggingface dataset:
Sahil kesiminde ise 52'nci 'Tümen birlikleri ile geri hatlara çekilen Türk artçı birlikleri arasında çetin muharebeler devam etmişti. Bu arada İngiliz Hava Kuvvetleri, çekilmekte olan Türk kıtaatlarının ikmal ve çekilme yollarını sürekli bombalamıştır ki 'Türklerin Hus vadisi kuzeyinde toplanma ve toparlanma hattı olarak kararlaştırdıkları hatta durmaları ve mevzilenmeleri engellenmişti. Başta atlı sahra kolordusu olmak üzere İngiliz birliklerinin çekilmekte olan 'Türk kıtaatlarının yollarını Türklerin azimli ve kahramanca savaşmaları neticesinde kesmeye muvaffak olmamalarına rağmen, Türk birlikleri yorgun ve bitkin bir duruma düşmüşlerdi. Türklerin bu durumu İngilizlerin Filistin toprakları içerisinde ilerlemeye devam etmelerini adeta cesaretlendirmişti.
İngiliz Kuvvetleri Komutanı General Allenby Sekrir nehrinin gerisinde kain olan ve 'Türklerin muhtemelen toplanma ve toparlanma hattı olarak kullanacakları beklenilen Beyt Daras-El Tina hattına saldırması için Atlı Sahra Kolordusu'na emir vermişti. Ancak atlarını uzun süredir dinlendiremeyen ve su veremeyen kolordunun bu emri yerine getiremeyeceğinin açıklanması üzerine, bu görev atlarını dinlendiren ve sulayan ANZAC Tümeni'ne verilmişti. ANZAC Tümeni, Mecdere, oradan Beyt Daras'a ve Esdud'a kadar ilerleyebilmişti. Türkler kıtaatlarının direniş gücü zayıfladığından pek çok esir vermişlerdi.
İngilizlerin, Filistin topraklarında Türklere karşı başlattıkları takip harekâtı, su yetersizliği, yorgunluk ve idari işlemlerde görülen zafiyetler nedeniyle 10-11 Kasım günlerinde çok ağır bir seyir takip etmişti. Bu arada İngiliz donanması takip harekâtını icra eden birliklerin iaşe ve lojistik taleplerini karşılamada ve karaya malzeme çıkarmada yetersiz kaldığı görülmüştü. Türk sol kanat kuvvetleri 10 Kasım günü Beyt Cebrin'e çekilmişti.
İngiliz kıtaatlarının durumu 11 Kasım günü akşamında atide olduğu gibiydi.
52 nci Tümen'in tugaylarından biri Esdud önlerinde 10 Kasım günü şiddetli bir muharebeye girmişti. 54'ncü Tümen ile Kraliçe Süvari 'Tugayı ve kolordunun diğer teşkilleri Gazze'de bırakılmıştı.
İstisnai bir durumla, bu kolordunun teşkilleri 60 ncı 'Tümen'in haricinde takip harekâtlarına katılmamışlardı. İngiliz Kuvvetleri Komutanı General Edmund Allenby, Türklerin Sarrar vadisindeki demir yolu kesişim makası çevresindeki mevzilerini takviye etmeden baskı altına almaya karar vermişti. Bu mevkide Gazze - Birüssebi hattı ile Kudüs'e giden demir yolları kesişmekteydi. İngilizler, 11-12 Kasım günlerini Sarrar vadisindeki Türk mevzilerine saldırmak için hazırlık yapmakla geçirmişlerdi.
İngiliz kuvvetlerinin yıpratma ve baskı hareketleri neticesinde, Türkler özellikle sahile yakın düzlüklerde tutunamamışlardı. Türkler geriye çekilmekte olan kıtaatlarını yeniden teşkil etme ve sağlam bir hat üzerinde mevzilenme seçeneğini tamamen bu baskılar neticesinde kaybetmişlerdi.
52. İngiliz Tümeni, 12 Kasım günü, Sekrir Nehrinin denize döküldüğü yerde kain olan Türk mevzilerini ele geçirmek amacıyla sahile paralel bir rota ile harekete geçti. Bu harekât; İngilizlerin Sarrar vadisindeki demir yolu istasyonunu ele geçirme plânının bir parçasıydı. İngilizler, sol kanat kuvvetlerini güçlendirdikten sonra Türklerin sağ kanatlarına saldırmaya ve böylece Türk cephesini yararak 7. ila 8. Orduları birbirinden ayırmayı amaçlıyorlardı.
Bu durumda; İngiliz kuvvetlerinin sağ kanadı, Beyt Cebrin istikametinden başlayacak bir Türk karşı taarruzuna maruz bırakabileceği düşünüldü. Bu nedenle Avustralya Süvari Tümeni sağ kanadı korumakla görevlendirildi.
İngiliz öz mevzilerinde murakabe görevi icra eden devriyeler, Türklerin 12 Kasım günü El Tina istasyonuna sürekli asker indirdiklerini rapor ettiler. Aynı gün öğle saatlerine doğru kuzeydoğu istikametinden 3 Türk konvoyunun El Tina'ya vasıl olduğu müşahade edildi.
Türklerin El Tina istasyonuna sevk ettikleri birlikler 54, 53, 26 ve 16. Tümenlerin yeniden teşkillendirilen mütebaki birlikleriydi.
Türk topçusunun çok kesif bir ateş örtüsü içerisinde başlatılan Türk karşı taarruzu, piyade yorgun ve aç olmasına rağmen kısa sürede gelişti. İngiliz süvarileri 4 mil kadar geriye çekilmek zorunda kaldılar. İngilizlerin bu mihverde geriye doğru çekilmeleri cephenin genel durumuna önemli bir etki yapmamıştı. İngiliz süvarilerin geriye çekilmeleri esnasında verdikleri zayiat 50 kişi kadardı. Türklerin karşı taarruzunun geliştiği İngiliz sağ kanat muharebeleri devam ederken, sol kanatta, yani sahil paralelindeki mihverlerde yoğun çarpışmalar sürmekteydi. Bu mihverlerde İngiliz birlikleri Sekrir Nehrinin karşı yakasına geçmeyi ve burada bir köprübaşı elde etmeyi başardılar. İngiliz Kuvvetleri Komutanı General Allenby bu mihverlerde elde edilen yeni mevzilerin takviye edilmesinden sonra, buralardan hareketle Sarrar vadisindeki demir yolu istasyonuna saldırmayı düşünüyordu.
İngiliz birliklerinin sahip düzlüklerinde yayılmaları, Türklerin birliklerini doğu ve kuzeye doğru çekmelerine ve karşı taarruza devam etmekten vazgeçmelerine neden olmuştu.
İngiliz Kuvvetleri Komutanı General Edmund Allenby Kudüs - Yafa Birüssebi ve Gazze demir yollarının kesişim noktasında kain olan Sarrar vadisinin ele geçirilmesine büyük önem vermişti. Bu amaçla hazırlanan taarruz plânının esasını, İngiliz sol kanat kuvvetlerinin saldırıya geçmesini ve Türklerin sağ kanat kuvvetlerinin kuşatımını teşkil etmekteydi. Plân şu muhtevayı içermekteydi.
21. Kolordu taarruzu icra ederken, Avustralya Süvari Tümeni sağ kanadını. Sahra Kolordusu sol kanadını himaye edecek.
Kolordu komutam, taarruzun 13 Kasım günü saat 08.00'de başlatılmasını kararlaştırmıştı. Taarruza geçilmeden önce saat 07.00'de Türk mevzilerine karşı kesif bir topçu ateşi başlatılacaktı. Taarruz, iki tümenlik bir cephe hattı boyunca sürdürülecekti. 75. Tümen taarruz kolunun sağ, 52. Tümen ise sol kanatlarını teşkil edecekti. 75. Tümen'in hedefi, birinci aşamada El Termiş tepesi - El Kastina - Yazur mevkilerini ele geçirmek, akabinde ikinci aşama olarak El Mesmiye'ye girmekti.
52. Tümen, taarruzun birinci safhasında Lazur - Beşit hattını ele geçirecek, ikinci aşamada, bu hattan hareketle Katra mevkiine girecekti.
El Musammiye - Katra hattının düşürülmesinden sonra nihai hedef olan Sarrar vadisine hareket edilecekti. Bu arada ilerleyen süvari ve piyade birliklerine ateş desteği sağlaması için topçu bataryalarının ön hatlara doğru nakledilmesi plânlanmıştı.
75. Tümen, iki tugaylık bir cephe hattı üzerinde 13 Kasım günü taarruzu başlattı. Karanlık basmadan El Musammiye'ye girdi. Bu başarı üzerine, tümen komutanı tümeninin ilerleyişini sürdürebilmesi için artçı tugayını ileri hatlara sevk ederek, gece Sarrar vadisine doğru hareket etmesini emretti. Hedeflerin net bir şekilde belirlenememesi ve tugayın çekilmekte olan 'Türk kıtaatlarıyla çok çetin muharebelere girmesi nedeniyle ilerlemesi çok ağır bir seyir içinde olabildi. Hedefe, ancak 14 Kasım günü saat 08.30'da vasıl olunabildi ve Sarrar vadisindeki demir yolu istasyonu ele geçirildi. Tugaya, bu harekâtında zırhlı araçlar refakat etti.
52. Tümen ise; büyük bir kolaylıkla Beşit'e vasıl oldu ve Gönüllü Süvari Tümeni Yibna mevkiini ele geçirdi. Bu bölgedeki köyler ve yerleşim birimleri taşlık ve avlulu evlerden müteşekkil olduğu için mukavemete uygundu. 52. Tümen bu bölgede ilerlerken, bu bölgenin mukavemeti nedeniyle süvarilerden yardım talebinde bulunmak zorunda kalmıştı.
Gönüllü Tümeni'ne bağlı 6'ncı Süvari Tugayı 13 Kasım günü saat 15.00'te Mağar kÖ3âindeki Türk mevzilerine girdi, 1000 Türk askerini esir aldı, 2 top 14 otomatik silâhı ele geçirdi. Tugayın bu harekâttaki za3datı 150 kişiyi geçmemişti.
52'nci Tümen Katra'yı ele geçirmeye muvaffak oldu. 13-14 Kasım gecesinde de Avusturalya Tümeni Türkler tarafından tahliye edilen El Tina'ya girdi.
14 Kasım günü Türk kıtaatları genel bir çekilme plânı çerçevesinde geri hatlara doğru çekilme durumundaydı. Türk 8'nci Ordu kıtaatları Yafa - El Ud hattını korumak amacıyla kuzeye doğru, 7'nci Ordu'ya bağlı 20'nci Kolordu Halde istikametine doğru çekiliyordu. Bu arada İngiliz 52'nci Tümeni herhangi bir direnişle karşılaşmadan 14 Kasım günü saat 10.30'da El Mansura'ya girdi.
Gönüllü Süvari Tümeni Sarrar vadisinden 4 mil kuzeyde kain olan Ebu Şoşe hattına doğru ilerlemeye başladı. ANZAC Tümeni ise; El Kabibe, Zernuka ve Akir'i Türklerden temizlemek harekâtına girişti.
İngiliz kuvvetleri, bölgede ilerlerken yer yer Avrupai tarzda inşa edilmiş modern Yahudi yerleşim birimlerinden geçiyorlardı. Bu merkezlerde yaşayan Yahudiler, İngiliz askerlerine coşkulu tezahüratlar yapıyorlardı. Çünkü, bölgede, Yahudilerin Filistin'e yerleşmelerine şiddetle karşı çıkan Müslüman Osmanlı Devleti'nin hakimiyeti sona eriyordu. Bu arada İngiliz kuvvetlerinin Falastia düzlüğünde icra ettikleri takip harekâtına tekaddüm eden 2 Kasım gününde İngiliz Dışişleri Bakanı Bel- for'un Yahudilere, Filistin'de devlet kurma hakkının verilmesi vaadi İngilizlere karşı duyulan sempatiyi artırmıştı.
Yeni Zelanda Tugayı ile Türk artçı birlikleri arasında Yahudilerin en eski yerleşim merkezi olan ve 1882'de kurulan Rişon Lozyun (îyun Ğara) civarında şiddetli çarpışmalar cereyan etmişti. Bu çarpışmalarda Yahudiler Ingilizlere her türlü yardımı sağlamışlardı.
15 Kasım ve daha sonraki günlerde İngiliz kıtaatları, bölgedeki temizleme ve takip harekâtlarını sürdürmüşlerdi. Bölgedeki tüm cepheler Türk kıtaatlarından temizlenmiş, Ebu Şuşe, El Lıd ve El Ramle stratejik tepeleri İngiliz kuvvetlerinin eline geçmişti. Böylece Falastia düzlüklerinde İngilizlerce sürdürülen takip harekâtı sona ermiş oldu. Bu arada Avusturalya Süvari Tümeni El Latruna'ya kadar vasıl oldu ve Türk mevzileriyle temasa geçildi. Yeni Zelanda Tugayı ise Yafa şehrini ele geçirdi.
Bu tarihte Türk kıtaatlarının durumu aşağıda olduğu gibiydi.
1. 8. Ordu: Oca nehri boyunca uzanan bir savunma hattında mevzilenmişti.
2. 7. Ordu: Yahuda dağlan bölgesinde mevzilenmiş olup, Kudüs'ü ve El Halil'in güneyden Kudüs'e kadar uzanan bölgeyi savunmakla görevlendirilmişti. Falastia düzlüklerinde İngilizlerin icra ettikleri kovalama takip harekâtı 10 gün sürmüş, 50 mil kadar girilmiş Türk kıtaatlarına büyük zayiatlar verdirilmişti. Bu zayiatlar 10.000 esir, 100 top kadar olmuştu. İngilizlerin zayiatı ise 6000 ölü civarında olmuştu. Her ne kadar İngiliz kuvvetleri çekilmekte olan Türk kuvvetlerini imha etmeyi başaramamışlarsa da, büyük zayiatlar verdirmekle Filistin'deki Türk cephesinin zafiyete düşmesine ve Kudüs kapılarının İngiliz kuvvetleri karşısında açılmasına neden olmuştu.
Üçüncü Gazze Muharebeleri 31 Ekim 1917 günü başlanmış olup, 6 Kasım 1917 gününe kadar yani 7 gün devam etmişti. Bu muharebede 100.000'e yakın asker harekâta katılmış, muharebeler, havada, karada ve denizde her çeşit silâhın kullanıldığı, muhtelif taktiklerin çok değişik arazi yapılarında denendiği muharebeler şeklinde cereyan etmişti. Bu nedenle bu harekâtı muhtelif yönleriyle incelemenin ve sentezlere varmanın elzemliğine inanılmaktadır.
Savaşların tekniği ne kadar gelişirse gelişsin tasarlama, plânlama ve uygulama kaynağı olan komutanın önemi geçerliliğini her zaman muhafaza edecektir. Bu olguyu İngiliz Kuvvetleri Komutanı General Allenby'nin şahsında görmek mümkündür. General Allenby, I. Dünya Harbi'nde İngiliz Savaş Bakanlığı'nın itimadına mazhar olmuştur. Görüldüğü üzere Üçüncü Gazze Muharebeleri, komutanın değişimi ve yeni komutanın tutumu nedeniyle daha önceki muharebelerden başarılı olmuştur. General Allenby, sürekli olarak kıtaatların arasında dolaşmış sorunları en alt kademeden başlamak üzere teşkilât piramidinin doruk noktasına kadar inceleyerek çözümler getirmiştir. İngiliz kıtaatları için bu tutumundan dolayı adeta bir ümit, güven ve moral kaynağı olmuştur. Karargâhını Kahire'den naklederek muharebe alanına en yakın mevkilerde kurmuştur. Harekâtı bizzat kendisi tedvir etmiştir.
Birliklerini yeniden teşkillendirdikten sonra en itimat ettiği generalleri komutan olarak atamıştır. Çok cesur ve azimli bir şahsiyete sahiptir. Bu hususiyetleri mahiyetinde görev yapan tüm birim komutanlarına sirayet etmiştir. Akimli kararlı ve mantıklı tutumları nedeniyle, taarruz inisiyatifini Türklerden almıştır.
Türk tarafında ise, harekâtın sevk ve idaresinden birinci derecede Alman General von Kressenstein sorumlu olmuştur. Eylül 1917 tarihinden sonra Türk Kuvvetleri Komutanlığı yeniden bir reorganizasyondan geçirilmiştir. Filistin ve Suriye'deki Türk Kuvvetleri Yıldırım Orduları Grubu Komutanlığı'na verilmiştir. Birüssebi bölgesini müdafaa etmek amacıyla 7. Ordu karargâhı bölgeye sevk edilmiştir. Ancak, İngiliz taarruzu Birüssebi'ye başlamadan 4 gün önce, El Halil'e vasıl olan 7. Ordu Karargâhı Birüssebi'nin düşmesini önleyememiştir.
1 Kasım günü Kudüs'e gelen Yıldırım Orduları Grubu Komutanı Erich von Falkenhayn muharebelerin seyrine hiçbir etki yapamamıştır.
Yukarıda zikredildiği şekliyle durum incelendiğinde; İngiliz Komutanlığı'nın, harekâtı, Türk Komutanlığı'nın yeniden teşkil, tanzim ve intikal devresine denk getirmeleri başarıyı hazırlayan büyük bir faktör olduğu görülür.
Türk tarihçilerinin çoğu, Türk askerinin sosyal yapısını, psikolojisini ve kapasitesini bilemeyen Alman subayların, Yıldırım Orduları Grubu, ordu, kolordu ve tümen komutanlıklarına getirilmeleri, başarısızlığı hazırlayan önemli faktörlerden biri olmuştur.
'Türk kaynaklarının belirttiğine göre “birliklere gönderilen emirler Almanca yazılmıştır. Bilahare Türkçeye çevrilen bu emirlerin, yerine getirilmesi zaman alıcı olmuş, bazen de emrin özünden bazı sapmalar olduğu” ifade edilmiştir.
Alman General von Kressenstein'in çok gururlu olması, başkasının görüşüne saygı göstermeyip sadece kendi dogmalarına bağlı kalması ve 7. Ordu ile koordinasyona girmemesi, hezimeti hazırlayan diğer bir faktördür. Bu nedenle Kasım 1917'de von Kressenstein görevinden azledilerek yerine Cevat (Çobanlı) Paşa getirilmişti.
Türk savunma plânı birçok cihetten tenkit edilebilir. Birinci husus; Türk kıtaatlarının savunduğu arazilerin genişliği ve bu arazilerin savunma için tahsis edilen birlikler arasında bir dengesizlik mevcuttu. 30 mil uzunluğunda bir cephe hattı ancak 25.000 adet otomatik silâhla savunulmaya kalkışılmıştır. Bu durum cephenin derinliğinde büyük zayiatlara sebebiyet vermiştir.
Birüssebi'nin savunması detaylı bir şekilde Türk Komutanlığınca tartışılmıştır. Kudüs-El Halil yolunun İngiliz kuvvetlerine karşı kesilmesi için Birüssebi bölgesindeki su kuyularının korunması gerektiği prensibi benimsenmişse de, kuyuların düşman İngilizlerin eline geçmeden imha edilmesi de öngörülmüştü. Birüssebi'nin savunması ve görevlendirilen kıtaatların yan kanatlarının uzaması neticesinde birtakım boşluklar hasıl olmuştur. Mihverlerini savunmada kifayetsiz kalan bu kıtaatların mevzilerinden sökülüp atılmaları İngilizler için zor olmamıştır. Şayet, Birüssebi'de konuşlandırılan Türk kıtaatlarının, derinlikten muntazam bir şekilde takviye edilmeleri olabilseydi ve Gazze'den harekâtı tedvir etmesinin mümkün olamayacağı açıkça bilinen komutanlığın yeri Birüssebi'ye yakın ve hemen geri hatlarında olsaydı, sonuç Türkler açısından şüphesiz daha olumlu olabilirdi.
Türk cephesinin 7'nci ve 8'nci Ordular arasında paylaşılması ve Birüssebi'nin müdafaası sorumluluğunun 3'ncü Kolordu Karargâhı'na verilmesi çok isabetli bir uygulama olmuştur. Ancak bu karar ve uygulamalar taarruzdan sonra başlatıldığı için geç kalınmıştı ve herhangi bir somut netice alımına vesile olmamıştı.
Türk savunma plânında, tartışılabilen ikinci husus Türklerce Birüssebi-Gazze hattının kesin muharebe hattı olduğunun kabul edilmesiydi. Şayet Türkler, Birüssebi - Gazze hattını oyalama hattı olarak kabul edip, esas savunma hatlarını daha gerilerde inşa etselerdi, İngilizler bu durumda yeni tedbirler almak zorunda kalacaklardı. Bu durum Türk tarafına zaman kazandıracak ve Yıldırım Orduları Grubu takviye kıtaatlarının bölgeye sevk edilmesine fırsat doğacaktı. Bu teşkiller zamanında yetişebilseydi İngilizlerin Filistin'e girmeleri mümkün olamayacaktı.
Türkler için düşünülebilen ikinci savunma hattı Hus Vadisi - El Hamama - El Zahiriye ve Ölü Deniz'den geçecek bir hattır. Böyle bir hattın oluşturulmasına ve esas savunmanın bu hatta yapılmasına Alman subayları görüş olarak meyyal olmasına rağmen, politik nedenlerle bu tasarımı hayata geçirmek mümkün olamamıştır. Çünkü boşaltılacak, topraklar Türk toprakları olduğundan, böyle bir tahliye işlemi, yani Birüssebi - Gazze hattını boşaltıp ikinci savunma hattına çekilme işlemi Türk askerleri üzerinde olumsuz hislerin doğmasına neden olacağı, iki defa kuşatıldığı halde İngilizler tarafından düşürülemeyen Gazze'nin mukavemetsiz tahliye edilmesi Türk kamuoyu tarafından reaksiyonlara sebebiyet vereceği düşünülmüştür. Bunlara ilâve olarak Muhammed’in dedesi olan Haşim’in Gazze’de defnedilmiş olması sebebiyle, şehrin dini yönden de kutsal olduğu zikredilebilir. Bu açıdan Gazze’yi muharebesiz tahliye etmek riskler içermektir. Denilebilir ki; Yıldırım Orduları Grubu takviye kıtaatları ile Almanların Asya Kolordusu kıtaatları, muharebe alanına gelmeden Birüssebi - Gazze hattını kesin muharebe hattı kabul etmek askerî açıdan büyük bir yanılgıdır. Üçüncü husus; Türkler, savunma hattında büyük direnişler göstermesine karşılık, cephe gerisini, yani bölge derinliğini adeta savunmasız bırakmışlardır. Yani savunma hattında belirli bir süre tutunabilme uğrunda cephe gerisini adeta boş bırakmışlardır. Geri hatlarda, cephe temas hattından çekilecek birliklerin toplanması, yeniden teşkillenmesi ve karşı taarruz icrası için hazırlık yapma mevkileri tespit edilmemiştir. Başlatılabilecek karşı taarruzların bölgesel veya genel bir hat üzerinde icra edilmesi planlanabilirdi. Ancak Türkleri bu hususta tenkit etmek haksızlık olur. Çünkü arazinin genişliği ve bu araziyi savunabilecek yeterli birliklerinin olamayışı Türkleri bu yöntemi uygulamaya zorlamıştır. İngiliz kuvvetlerinin üstün ateş gücü ve süvarilerinin yan kanatlardan Türk ihtiyatlarına saldırmaları, Türk ihtiyat teşkillerinin erimesine neden olmuştur.
Bazı askerî tarihçilerin, “İngiliz taarruzunun Türklerin sağ kanadına, yani Gazze mihverine yapılması ve savunma hattını sahilden yardıktan sonra denizden yapılacak çıkarmalarla takviye edilmesinin sağlanmasından sonra atlı kıtaatlarla Kasir’in kuşatım altına alınmasının daha isabetli olacağını” belirtmesine rağmen. General Allenby'nin taarruz plânının daha realiteci olduğu söylenebilir. Çünkü Türklerin böyle bir taarruz karşısında muntazam bir şekilde geriye çekilip, toparlandıktan sonra karşı taarruza geçmeleri, İngilizler için büyük zayiatlar getirecek ve Mısır'a doğru çekilmek zorunda kalacaklardır. İngiliz Kuvvetleri Komutanı General Allenby'nin plânında; Türkleri az zayiatla mevzilerinden söküp atmak için taktik manevralar ve ateş gücü ile baskı altına alma prensipleri benimsemiştir. Bu durumu da fiili olarak tahâkkuk ettirmiştir.
Ayrıca daha önce başarısızlıkla sonuçlanan bir mihverden tekrar taarruza geçmek için daha bidayetinde askerlerin moralleri üzerinde olumsuz etkiler yapacaktır.
Allenby, gerçek faktörleri nazarı itibara alarak, taarruz plânını sürekli olarak geliştirmiştir. Türk ihtiyat birliklerini sürekli se3^al bir halde, yani hareket halinde bulundurarak, yormak ve yıpratmak için muhtelif mihverlerden küçük birlik çapında saldırılar düzenletmiş top- ^ bataryalarına tecrit ateşi açtırmıştır. İstediği mihverden istediği zaman istenildiği süre kadar taarruz inisiyatifini elinde tutmuştur. Gizlilik, kamufle ve aldatma hususlarına ağırlık verilmiştir. Ana hedefler daima kamufle edilmiş, Türklerin keşif müfrezeleri muhtelif taktiklerle aldatılmışlardır.
İngilizler, çoğunluk, İdarî, lojistik idamesi ve imkânların bolluğu nedeniyle başarılı bir askerî üstünlük kurabilmişlerdir.
Onlara karşı savaşan Türk kıtaatları, Türk ordusunun Sina, Gelibolu ve Kafkasya'da çarpışan en seçkin kıtaatları olup, daha önce hatırlanacağı üzere Gazze'ye yapılan iki İngiliz taarruzunu tamamen püskürtmüşlerdi.
Açıkça görülmektedir ki Türk kıtaatlarının 6-7 Kasım günlerinde savundukları hattı boşaltıp geriye doğru çekilme işlemleri, daha önce hazırlanmış, kıtaatlar arasında koordinasyon, çekilecek ikinci hattın tespiti gibi hususları içeren genel bir çekilme plânı çerçevesinde olmamıştır. Kıta komutanları koordinasyon yetersizliğinden kontrolü tamamen kaybetmişlerdir. Özellikle 7'nci ila 8'nci Ordu kıtaatları arasında yok denecek kadar zayıf bir koordinasyon mevcuttu. Yıldırım Orduları Grubu karargâhından gelen emirlerin uygulanması çoğu kez mümkün olamamıştır. İngilizlerin sürekli olarak icra ettikleri baskılar ve harekâtı başlatma inisiyatifinin ellerinde olması, Türk kıtaatlarının hareketlerinin arzuladıkları şekilde ve istikamette olmasını sağlamıştır. 9 Kasım günü, İngilizlerin çekilmekte olan Türk kıtaatlarının arkasına sızdıkları şayialarının çıkartılması, çekilmelerin çok dağınık ve intizamsız bir şekle bürünmesine neden olmuştur. Türk Kıtaatları Komutam Alman General von Cris, Sina adlı kitabında bu hususa şöyle değinmektedir:
“9 Kasım günü öğleden sonra, cephanelik üssü olan El Tina’da ve 8 nci Ordu’nun lojistik ikmal depolarının bulunduğu demir yolu istasyonunda bulunan ve muhtelif sınıflardan oluşan erler arasında bu bölgelere yapılan İngiliz hava akınları neticesinde bir panik, korku ve heyecan hisleri oluşmuştur. Cephane depolarında meydana gelen şiddetli patlamalar ve İngilizlerin geri hatlara sızdıkları şeklinde uydurulan şayi- 1ar Türk kıtaatları arasında panik yaratmıştır. İngiliz Hava Kuvvetleri’nin bombardımanının sebebiyet verdiği telefon-telsiz irtibatının kesilmesi bu paniği doruk noktasına getirmiştir. İngiliz süvarilerinin 8'nci Ordu karargâhının bulunduğu El Tina’ya doğru ilerledikleri şayiaları 8 nci Ordu kıtaatları arasında büyük bir panik yaratmıştır. Birçok teşkil, üst makamlardan emir almadan intizamsız bir şekilde geriye doğru çekilmeye başlamıştır. Bu dağınık çekilmeler hezimeti hazırlamıştır. Sayısal olarak hayli yüksek bir kısım subay ve erler Kudüs veya Şam’a kadar gelmişlerdir. Kıtaatların kendi nakliye gruplarıyla irtibatı kaybetmeleri ve dahili nakliye teşkilâtının dağılması 8'nci Ordu’nun durumuna ileri düzeyde olumsuz etkiler yaratmıştır” demektedir.
Yıldırım Orduları Grubu Kurmay Başkanı Yardımcısı Albay Hüseyin Hüsnü Emir, Yıldırım adlı kitabında bu hususu şöyle dile getirmektedir:
“Birliklerini kaybeden ve dağınık bir şekilde çekilenlerden ele geçenlerin sayısı 10.000’i geçmiştir. Bu askerler bölükler düzeyinde yeniden teşkilâtlandırılarak 10 Kasım günü tümenlerine sevk edilmişlerdir.
Yıldırım Ordulan Grubu Komutanlığı, Ali Fuat Bey komutasındaki 20. Kolordu karargâhıyla 8. ve 7. Ordular arasındaki boşluğu doldurmaya büyük gayret sarf etmiştir.’'
Türk kıtaatlarının geriye çekilmesi iki nedenden dolayı büyük felâketlerle sonuçlanmamıştır:
Bunun en bariz misali, 8 nci Ordu'nun en büyük kısımları Hus vadisinin kuzeyine çekilirken Atwana mevkiinde Türk artçı birliklerinin gösterdikleri metanetlerdir. Bu kıtaatların sağladıkları ateş örtüsüyle 8'nci Ordu kıtaatları emniyetli bir şekilde intikallerini tamamlamışlardır.
Bu artçı birliğin durumu çok kritikti. Gazze'yi ele geçiren İngiliz kıtaatları kendisini batıdan, Birüssebi'ye girenler ise doğudan kuşatmaktaydı. Bu iki İngiliz kuvvetinin kanatlarının birleşmesi durumunda adı geçen Türk artçı birliğinin tüm ikmal ve geriye çekilme hatlarının kesilmesine ve birliğin imhasına neden olacağı açıktı. Ancak Ali Fuat (Cebesoy) Bey komutasında olan bu birlik, yani 20'nci Kolordu hiçbir vakit kontrolü-elinden kaçırmamış ve İngilizlerin kendi geri çekilme hattını kesmelerine fırsat vermemiştir. Bu çarpışmalarda, Türk subaylarının özellikle yüksek rütbeli subayların gösterdikleri kahramanlıklar ve askerlerine aşılamaya çalıştıkları metanet ve azim ruhunu örnek nitelikli davranışlar olarak zikretmek yerinde olacaktır.
22. Kolordu Komutanı Refet Bey için General von Kressenstein şöyle demektedir: Refet (Bele) Bey Gazze'den çekilirken olağanüstü bir gayret ile Türk cephesinin muhtelif yerlerden yarıldığı bir anda, geri hatlarda emin bir mevkide toplanma ve toparlanma yerleri ihdas etmiş, birliklerinin dağınık bir şekilde geriye çekilmesini önlemiştir. İngiliz süvarilerinin üerlemelerini, yeniden teşkillendirdiği birlikleriyle durdurmuştur. Muharebe esnasında en ön mevzilerde askerleriyle omuz omuza çarpışmıştır.
İngiliz tarihçileri Refet Bey'in bu kahramanca tutumlarını zikretmekten hiçbir zaman imtina etmemişlerdir.