kaan39/turkish-wikipedia-dataset huggingface dataset:
Müttefik kuvvetlerin Çanakkale Kara Harekâtı'ndaki baştan beri stratejik hedefleri, Kilitbahir Platosu'ndaki Osmanlı topçu mevzilerinin ele geçirilerek, Çanakkale Boğazı'nın Birleşik Donanma'ya açılmasıydı. Arıburnu ve Seddülbahir Cephe'lerinde yapılan çıkarmalardan sonra ağırlık Seddülbahir Cephesi'ne verilmesi dolayısıyla bu cephedeki Müttefik kuvvetlerin hedefi, stratejik hedefe uygun olarak, Kirte Köyü – Alçıtepe hattından ilerleyerek Kilitbahir Platosunu ele geçirmekti. Ancak çıkarma günü olan 25 Nisan 1915 tarihinden Temmuz ayı sonuna kadar girişilen taarruzlarda (Birinci Kirte, İkinci Kirte, Üçüncü Kirte, Birinci Kerevizdere, Zığındere ve İkinci Kerevizdere) bu hedeflere ulaşılamamıştır.
Mayıs ayı içinde, Arıburnu Cephesi'ndeki Anzak Kolordusu Komutanı General Birdwood, kendi cephesinden bir taarruzla, Kilitbahir Platosu'nun ele geçirilmesini esas alan bir planı gündeme getirmişti. Seddülbahir Cephesi'nde izleyen başarısız girişimler, bu planın daha ciddi incelenmesine yol açmıştır. Sonuçta üzerinde karara varılan plan, hem General Birdwood'un planını uygulamak, hem cepheye yeni ulaşan takviyelerle üçüncü bir cepheyi Suvla Koyu'ndaki çıkarmayla açmak, hem de bu iki operasyon için bir yanıltma taarruzu olarak Kirte Bağları Muharebesi'ni meydana getiren taarruzu yapmak olmuştur.
Uygulamaya konulacak olan taarruz, esas itibarıyla bir yanıltma taarruzu olduğuna göre, taarruz planı da, Osmanlı komutanlara, Seddülbahir Cephesi'ndeki Müttefik kuvvetleri baştan beri izledikleri operatif hedefe yönelik bir taarruz görünümünde olmalıdır. Bu amaçla General Sır Ian Hamilton, Müttefik cephesinin orta bölümündeki Osmanlı girmesine karşı bir taarruz planlar. Böylece Osmanlı tarafına, müttefiklerin cephenin merkez bölümünü düzeltmeyi amaçladıkları, ardından da Alçıtepe yönünde yeni bir taarruza geçecekleri izlenimi verilecektir.
Hazırlık ateşinde yeterli etkinlik sağlanabilmesi için harekât iki kademede planlanmıştı. İlk kademede 29. İngiliz Tümeni'nin 88. Tugay'ı, 6 Ağustos 1915 gününün öğleden sonrasında, 42. Tümen ise bir sonraki günün sabahında taarruz edeceklerdir.
Seddülbahir Cephesi komutanı General Hunter-Weston'un hastalığı dolayısıyla İngiltere'ye gitmesi nedeniyle harekâtı, kurmay başkanı General H.E. Street yönetecektir.
İngiliz 88. Tugay'ının saat 15:50'de başlayan taarruzu, ilk anda direniş görmemiştir. Siperlerden 25 metre kadar ilerdeki fundalıklar kayıp verilmeden ele geçirilmiştir. Osmanlı tarafının ilk hat siperlerine yaklaşıldığında yoğun bir ateş altında kalan bu kıtalar geri çekilmek zorunda kaldılar. Cephenin merkez bölümünde bazı Osmanlı siperleri ele geçirildiyse de karşı taarruz sonucu terk edilmişti. Bu taarruza girişen 800-900 kişilik İngiliz taburundan sadece 12 kişi geri dönebilmiştir.[kaynak belirtilmeli] İngiliz 88. Tümen'inin gece saatlerine kadar sürdürdüğü taarruzlar, 3.000 mevcutlu tugayın üçte iki kayba uğramasıyla tümüyle sonuçsuz kalmıştır.[kaynak belirtilmeli]
İkinci gün olan 7 Ağustos taarruzu, General W.R. Marshall komutasındaki 42. Tümen tarafından saat 09:40'ta başladı. İngiliz taarruzu gün sonunda Kirte Köyü'nün güney batısındaki bir bağ alanında başarılı olmuş, diğer taarruz bölgelerinde geri atılmıştır. 12 Ağustos'a kadar bu bağ önlerinde süren çatışmalarda bağın bir bölümü Osmanlı kuvvetlerinin eline geçmiştir.
Sınırlı hedeflere yönelik, üstelik de bir yanıltma operasyonu olan İngiliz taarruzunun bu denli kayba rağmen başarısız olması üzerine General Sır Ian Hamilton, Seddülbahir Cephesi'nde hiçbir askerî harekâta girişilmemesi emrini vermiştir. Gerçekten de bu tarihten itibaren Seddülbahir Cephesi'nin tahliyesine kadar müttefiklerin büyük çaplı bir taarruz girişimi olmamıştır.
Osmanlı Devleti Ekim 1914'te Rus limanlarını bombalayarak savaşa katılmış ve bunun üzerine İngiltere 5 Kasım 1914'te Fao Adası'na asker çıkartarak Irak cephesini açmıştı. Selman-ı Pak'ta sonuç alamayan İngiliz/Hint birlikleri, 3 Aralık'ta Kut'ül Ammare'ye çekildi. Osmanlı ordusu 7 Aralık'ta Kut'ul Amare şehrini kuşattı. Garnizonun teslim olmasıyla 29 Nisan 1916'da taktiksel bir zafer elde edildi. Sağ kalanlar esir olarak Halep'e gönderildi.
Osmanlı Devleti, 1913 yılından önce gerek ekonomik sıkıntı içinde bulunması ve gerekse Balkan Savaşı’ndan yenik çıkması sebebiyle, Irâk’a gereken önemi veremedi. Savaş arifesinde Boğazlar, Kafkasya, Suriye-Filistin Cephelerine ağırlık verilmişti. Osmanlı yönetimini elinde bulunduran İttihâdçı kadro, “Türk-İslâm Birliği’ni gerçekleştirme” fikrini hayata geçirmek için Orta Asya üzerinde kurulması düşünülen nüfuza hizmet edecek cepheleri daha fazla önemsemiştir. Seferberlik ilân edilince, söz konusu bu cephelerin takviye edilmesi için Irâk’taki bâzı birlikler bile buradan alınmıştı. Savaş öncesinde askerî kuvvet olarak Irâk’ta 4. Ordu Müfettişliği’ne bağlı 12. ve 13. kolordular vardı. Seferberlik ilân edilince; 13. Kolordu, 3. Ordu emrine verildi ve bu kolorduda görevlendirilen askerlerin Erzincan’da toplanmaları istendi. 12. Kolordu ise 2. Orduya bağlandı ve Bağdat’da toplanacaktı. Bölükler, sayı ve yapısı i`tibâriyle değiştirilmeden Tabur adını aldı. Bu son değişikliğe göre Irâk Cephesi’nde; Basra’da üç, Bağdat’ta dört, Musul’da istenilen nitelikte olmasa da iki jandarma taburunun oluşturulması kararlaştırıldı. Gerektiğinde aşîret güçlerinden de yararlanılabileceği ilgililere tebli` edildi. Ordunun silahları güncel teknoloji ile yenilenmediğinden eski ve birbirinden farklı çaptaki silahlar ile tecyîz edilmişti. Eski marka iki top {O.P} ve serî` ateş eden 4 top ile birlikte çoğunluğu IV. Murad zamanından kalan toplam 36 top, 6500 eski model tüfekten ibâretti. Kolordular genelde yerli halktan oluşturulmuş Anadolu’dan çok az asker bulunmaktaydı. Bu askerler iyi eğitilmemiş olup disiplinden uzak durumdaydı. Birliklerde bulunan askerler, nizamî harbe alışık olmayıp gayr-ı nizamî {gerilla} düzenine yatkındı. Savaş başlayınca, Irâk’a ilk komutan olarak gönderilen Süleyman Askerî Bey’in tercîh edilmesi, Trablusgarb Savaşı'nda bu yöndeki başarılarının bilinmiş olmasından kaynaklanıyordu.
I. Dünya Savaşı’nın başlaması üzerine Osmanlı Devleti, Pâyitaht’ın önemine binâen, Çanakkale’de batı emperyalizmine ve ezelî düşmanı olan Rusya’ya karşı Kafkasya cephelerine ağırlık verdiğinden, savaşın ilk yılında Irâk’taki silah gücünü takviye edemedi. Bölgede daha önceden gönderilmiş olan birbirinden farklı çapta ve eski model silahlar, Bağdat, Musul ve Revandûz’da depolanmıştı.
Çanakkale’de olduğu gibi Irâk’ta da Osmanlı Devleti’yle savaşacak olan İngiltere, 1903 yılından itibâren İran petrolünü ele geçirip Basra Körfezi çevresinde hâkimiyet kurarak bölgede 19. asrın ikinci yarısından i`tibâren bir nüfuz sahası oluşturmuştu. Körfezdeki ticâretinin güvenliği için, bölge ekonomisinin hâkim gücü olan korsanlık ve köle ticâretini yasakladı. Basra Körfezi’nde âsâyişin temîni ve ticâretin artması için güvenlik tedbirleri aldı. Osmanlı Devleti’nden Dicle ve Fırat nehirlerinde gemi işletmesi imtiyâzını sağladı. Irâk Sâhili’ne dökülen bütün nehirlerin ölçüm ve haritalarını çıkardı. İngiltere, 1900 yılının sonlarında Bağdat’ta önemli bir ticâret üssü elde ederek Dicle üzerindeki gemi seferlerinin kontrolünü ele geçirdi. 1910 yılında Basra Körfezi’ndeki ticâretin % 87’si İngiltere’nin elindeydi. Bu durum, Osmanlı Devleti’nin Bağdat’taki egemenlik hakkının tehlikeye düşmesine sebep oldu. 1908’den sonra devlet yönetiminde egemen olan İttihat ve Terakkî Cemiyeti mensuplarının delâletiyle, İngiltere’nin bu nüfuzunu kırmak için Berlin-Bağdat Demiryolu Projesi’nin imtiyâzı Almanya’ya verilirken; Bağdat, Kerbela, Kâzimiye gibi yerlerdeki İngiliz gayrımenkullerine el koydu.
İngiltere, 1911’de Rusya ile işbirliği yapıp İran-Türkiye sınırının yeniden tesbit edilmesi için bir nota vermişti. Bu nota; 1908 yılında Türkiye’ye bırakılan Basra-Ağrı arasındaki hat üzerinde yer alan toprakların sınır problemlerinin çözümüyle ilgili hususların yeniden ele alınmasıyla ilgiliydi. Bu sınır meselesi; Rusya, İngiltere, İran ve Türkiye arasında çözülecekti. Türkiye ile İran arasındaki sınır tesbitinin yeniden belirlenmesi için, 1912 yılında Türkiye-İran Hey´ti Tahran’da bir araya gelerek bir protokol imzaladı. Bu protokole göre, konunun halli için “Muhtelit Hudut Komisyonu” kuruldu. Fakat bu komisyonun çalışmalarından bir sonuç elde edilemedi. Osmanlı Devleti, Balkan savaşları krizinden dolayı konuya ağırlık veremeyip münâkaşalı olan toprakları Ağustos 1913’de boşalttı10. Bir nevî boş kalan bu topraklar, İngiltere’nin 1913’de İran üzerinde hükümrân olması üzerine, Türk-İran sınırı da İngiltere’nin menfaatlerine uygun şekilde tek taraflı olarak çizildi.
Osmanlı Devleti’nin Balkan Savaşı’ndaki yenilgisi, Avrupalı ülkeler nezdinde itibarının daha fazla zedelenmesine sebep olduğundan, batı ülkeleriyle işbirliği yapma gücü zayıfladı. Bu boşluk, Bismarck’ın politikaları sebebiyle uzun süredir doğu ülkeleriyle ilgilenmeyen Almanya ile işbirliği yapılarak giderilmeğe çalışıldı. Balkanlardaki ma`lûbiyet, Rusya’nın Doğu ve Güneydoğu’daki Ermeni, Nesturî ve Kürtler ile yakından ilgilenmesinin sonucu olarak “Kürt İsyanları” nın çıkmasına, Ermeni Komitacıları’nın güçlenmesine sebep oldu. İngiltere lehine gelişen bu olaylar, 1912 yılından sonra ittihatçıların önderliğinde İngiliz düşmanlığının artmasına yol açtı. İngiltere bu düşmanlığı önlemek için ittihatçılara karşı Hürriyet ve İtilâf Fırkası’nı kurarak {23 Kasım 1909} siyâsî arenada alternatif üretmeğe çalıştı. İttihatçıların muhâlifleriyle birlikte hareket eden Hürriyet ve İtilâf Fırkası üyelerinin başarılı çalışmaları neticesinde, Araplar arasında Türk düşmanlığı tohumlarının yeşermesini ve Osmanlı yönetimine karşı genel bir Arap kiyâmının zuhûr edebileceği tehlikesini doğurdu. Bu gelişme, İngiltere’nin Basra Körfezi’ne gelmesini hem meşrû` duruma getirdi, hem de kolaylaştırdı.
İngiltere’nin Irâk, İran ve Hindistan’da önemli güç konumuna geçmesi karşısında, hammadde kaynaklarına ihtiyaç duyan Almanya kayıtsız kalmadı. Berlin-Bağdat Demiryolu Projesi, Almanya’nın Basra Körfezi’nde bir mevkî`elde etmesi için fırsat oldu. Petrolün dışında Alman fabrikalarında işlenecek pamuk, Almanya’da olduğu gibi Avrupa’nın diğer bölgelerinde de yetişmemekteydi. Irâk toprakları bu ürün için ideal arazı olduğu düşünülüyordu. İngiltere, Osmanlı Devleti’nin Almanya’ya tanıdığı bu imtiyâzdan memnun olmadı. Ancak daha önce İngiltere’ye de Irâk’ta petrol arama izni ve Dicle, Fırat nehirlerinde vapur işletme imtiyâzı tanınmıştı. Fakat İngiltere aldığı bu imtiyâzları, Almanya’nın bölgeye sızmasından daha ön plânda olduğunu düşünmemekteydi.
Irâk Cephesi’ndeki mücâdele, yalnız ekonomik açıdan olmayıp bir tarafta Osmanlı Devleti, diğer tarafta İngiltere’nin başı çektiği itilâf devletlerince yapılan sıradan bir muhârebe de değildi. Kuzey ve Doğu Afrika, Balkanlar, Arabistan’dan Pakistan ile Belucistan arasında bulunan Silent Nehri’ne kadar uzanan coğrafyadaki cihâd’a karşı yapılan mücâdele olarak karşımıza çıkmaktadır. Irâk Cephesi’nde Osmanlı Devleti’nin en önemli silahlarından biri Müslimânları cihâd çağrışı altında toplamaktı. İttifak devletlerinin cihâd çağrısı dışında Osmanlılardan beklediği ikinci siyâsî yardım; Afganistan, İran ile işbirliği yapılıp İngiltere’ye karşı üçlü bir blok oluşturmaktı. Bu üçlü blok, İngiltere’yi Irâk’tan uzak tutacağı gibi, Hindistan’daki durumunu da zora sokacaktı. Osmanlı Devleti’nin Almanya ile plânladığı bu bloka karşı İngiltere, Belucistan ve Afganistan’ın güneyini içine alan toprakları bir eyâlet statüsüne getirerek bölgeyi kontrolünde tuttu. Muhtemel Türk-İran-Afganistan blokuna karşı Rusya da Kuzey İran ve Horasan’da ilâve yeni tedbirler aldı.
İran, her vesîleyle tarafsız olduğunu ilân ederek ülkesinde egemenlik haklarının ihlâliyle ilgili bir gelişme olduğunda, bunu protesto etmekle yetinmekteydi. İran’ın kendini müdafaa edecek gücünün bulunmaması, bu ülke üzerinde Rusya ve İngiltere’nin hem doğrudan hem de himâye ettikleri Ermeni, Nesturî ve Kürt gruplarıyla faaliyette bulunmasını kolaylaştırıyordu. Rusya ve İngiltere’nin İran üzerindeki tasallutuna Almanya da ortak olmaya çalışıp bir kısım olaylarda Türkler ile işbirliği içinde, bâzen müstakill olarak askerî ve siyâsî alanda yer edinmeğe çalışıyordu.
İran üzerindeki cihâd çağrısı, bilhassa Azerbaycan Türkleri tarafından coşkuyla karşılandığından, kısa sürede Ruslara karşı millî teşkilatlar kuruldu. Rusya bu gelişmeleri önlemek için Bedirhânlı, Simko gibi aşîretler ile işbirliği yapıp Nesturî ve Ermenileri kışkırtarak Rus aleyhdârlarına karşı harekete geçirdi. İngiltere, daha savaş başlamadan, işbirliği yaptığı güçlere güven vermek için bir harp gemisini Dicle Nehri’ne sokmuş Güney İran telgraf hatlarını kendi hatları gibi kullanmaya başlamıştı.
İngiltere’yi oldukça düşündüren cihâd çağrısı, 14 Kasım 1914 tarihinde gerçekleşti. Bu çağrıya Müslimânların uyması demek, İngiltere’nin Müslimân halktan oluşan en zengin sömürgelerini kaybetmesi demekti. Bu durum, ekonomisinin ana parametrelerini sömürgelerinden elde ettiği gelirlere göre düzenleyen İngiltere’nin çökmesi anlamına geliyordu. İngiltere, 15-16 Teşrîn-i evvel 1330 {28-29 Ekim 1914} günü Osmanlı Devleti’ne savaş ilân edince, hemen Arapça bir beyannâme hazırlayıp Basra başta olmak üzere diğer Arap şeyhlerine gönderdi. Bu beyannâme özetle şöyledir.
“…Almanya, İngiltere’nin menfa`atlerini ortadan kaldırmak için Osmanlı Devleti’ni harbe sokmuştur. İngiltere ve Fransa 60 yıl önce {Kırım Savaşı} Osmanlı Devleti’ni Rusya’ya karşı himâye etmişti. şimdi ise kendilerini belirsiz bir tehlikeye atarak İngiltere’ye harp açmışlardır… Müslimânları koruyan, onların hamîsi iddiasında bulunan Osmanlı Devleti’nin bu tavrının sonunda, İslâmların hangi tehlikeler ile karşılaşacaklarını ta`yîn etmek umûm şeyhlerin vazîfesidir. Müslimânlar ancak Allah’ın hıfz ve himâyesine muhtaçtır. … Uzun zamandan beri, Osmanlılar ile Araplar arasındaki bir husûmetin olduğu tarafımızca bilinmektedir. Bu vaziyet, şeyhler için gizli hususlar değildir. Bunların bir kısmı Türk tasallutundan kurtulmak için çalışmaktadırlar, bir kısmı ise Türklere karşı isyân etme fırsatını beklemektedirler.
…Şeyhler bilsinler ki İngiltere Devleti dîn-i İslâm’a katiyyen muhâlif değildir. Maksadımız, Arap beldelerinde sulhun te´mîn edilmesidir. Fırsattan istifâde ederek herhangi bir Arap toprağını istilâ etmeği İngiltere hatırına bile getirmemiştir. Dostluğumuz güçlü olacaktır. Hürriyet ve dîninizin himâyesi İngiliz Devleti’nin büyük emelidir. İnsanların en önemli değeri olan zâtî ve dinî hürriyetlerinize hiçbir zarar gelmeyecektir. İngiltere’nin emeli, sizin yerlerinizde emîn ve sükûnet içinde olmanızdır. İngiltere’nin koruyuculuğundan haberi olmayan bâzı câhillerin İngiltere aleyhine faaliyet göstermelerine ma`nî olunmalıdır. Bu câhiller, cihâd’a da`vet telkinâtına i`tibâr etmemelidir…”
İngiltere’nin Irâk’ta yaptığı Türk aleyhdârı propaganda öylesine etkili olmuş ki I. Dünya Savaşı’na girme kararı; Meclis-i Mebûsan’ın teşekkülünden {31 Mart 1877} sonra her savaş meclis kararıyla alınırken, bu defa meclis kararı olmadan ittihatçıların irâdesiyle gerçekleşmiş olması bile gündemde tutulmuştur. “Arap şeyhleri, çocuklardan oluşan hükûmete i´timât etmemektedir.” “Irâk’ta ister Türk, ister İngiltere olsun hepsi esâreti çağrıştırmaktadır.” Bu bakış açısı; “Türk taraftarı olmaları hâlinde zâten esâret altında olduklarını düşündürüyordu.” İngilizleri tercîh etmeleri ise bağımsızlık sözü alındığından, geleceğe ümit taşıyordu19. Bu tür propagandalar, Araplardan asker teşkîlini de zorlaştırmış silah altına alınan Araplar bir vesîleyle firâr etmenin yollarını aramışlardır. Irâk’ta sıkça görülen bu firâr olayları neticesinde, Musul Vâlisi Süleyman Nâzif’ten, firâr eden Arapların yerine birlik oluşturulması istenmiş Kürtlerden 700 kişi toplayan vâli, İngilizler ile savaşılacağını kendilerine söylenmesi üzerine, bunlar da hemen dağılmıştır. Devreye bâzı Arap Müştehîdleri sokulmak istenmiş ise de “Cihâd ancak Müslimânların umûmî kararıyla alınabilir, husûsi cihâd olmaz.” denilerek yapılan yardım çağrılarının bir kısmı geri çevrilmiştir.
Osmanlı Devleti, İngilizlerin cihâd çağrısını te´sîrsiz kılmaya çalışması üzerine, ba`zı tedbirler aldı. Bu tedbirlerin başında, bölgedeki nüfuzlu ulemâlardan nasîh hey´etleri oluşturularak cihâd konusunun halka iyice anlatılması için devreye sokuldu. Necef müctehîdlerinden Şeyhü’l-şeriâ-i İsfihânî, Seyyîd Mustafa el Kaşânî, Seyyîd Ali, Dâmâd-ı Tebrizî yanlarına birçok mücâhidi alarak Musul’dan Basra’ya gönderilip halk bu yönde irşâd edilmeğe çalışıldı. Kerbelâ Mebusu Abdulmehdî bu olayı İstanbul’a bildirmiştir. Cihad çağrısına Fas Emiri Abdü’l-mâlik’in bir mektup ile cevap verdiği, Belucistan’da, Güney İran aşîretlerinden olan Kaşğay Aşîreti vasıtasıyla beyannâmer ve fetvâlar dağıtıldığı, Belucistan ahâlisinin İngilizlere karşı kıyâma geçtikleri bildirilmiştir.
İngiltere’nin Osmanlı Devleti’yle yapacağı savaşta, cihâd çağrısından korkması hususunda haksız da değildi. Hindistan’ın Rangoon şehrinde Hilâl-i Ahmer Cemiyeti (Türk Kızılayı)’nin Reisi Ahmed Molla Davud Efendi, “Gadr Partisi”ni kurmuş ve İngilizler aleyhine neşriyat yapan “Gadr Gazetesi”ni neşretmiştir. Bu siyâsî parti önderliğinde Hindistan’da Hint Milliyetçiliği gelişme göstermiştir. İngiltere’nin Singapur’da görevlendirdiği 5. Hint Hafif Piyâde Birliği Kasım 1914’de Hong Kong’a kaydırma kararı verilince, bu askerlerin Müslimân Türkler ile savaşması için gönderildiği sözünün yayılması üzerine, birliğin gitmesine karşı çıkmışlardır. Bu olay üzerine Hint ve Malay Müslimân askerler İngilizlere karşı kışkırtılmıştır. 15 Şubat 1915 günü başlayan olaylara 800 Sepoy {Hint askeri} harekete geçmiş sokaklarda ele geçirilen İngilizler sivil, asker demeden öldürülmeğe başlanmıştır. Bu olay bir hafta devam etmiş bu sürede 47 İngiliz askeri ve sivil öldürülmüştür. 20 Şubat’ta Fransız ve Rus donanma birliğine mensup askerler ile İngiliz askerleri takviye edilerek olayın önüne geçilmiştir. Hâdise sonunda suçlu bulunan 47 kişi idâm, 73 kişi hapsedilmiş, sayısı tesbit edilemeyen bir kısım Müslimân da Avrupa’ya sürülmüştür.
Cihâd çağrısı üzerine gelişin bu olaylar münferit olarak değerlendirilmelidir. Özellikle Arap aşîretlerinin kahir ekseriyeti cihâd çağrısına iştIrâk edeceklerini coşkulu ifâdeler ile ilgililere bildirmişler fakat fiiliyatta beklenen sayının çok azı savaşta yer almıştır. Arap aşîretleri ile işbirliğine giren yerli ve yabancı komutanlar istisnasız olarak “Aşâ´ir; medenî ve muntazâm kuvvetler karşısında hiçbir kuvvet ve liyâkat gösteremezlerdi. Cihâda iştIrâk etseler bile bir kuru kalabalıktan başka bir şey olamazlardı. Kendi husûsî içtimâiyelerinden ve akîdelerinden başka medenî ve asrî teşkîlatdan mahrûm olan bu kuvvetlerden işe yarar bir teşkîlat kurmak mümkün değildir.” meâlinde sözler sarfetmektedirler.
İngiltere’nin Irâk’ta cephe açmasının sebeplerini Hindistan askerî Müşâviri {General Barav} Times Gazetesi’ne yaptığı beyânatta açıkça, Türklerin savaşa girmesi hâlinde, Hindistan’dan askerî kuvvet gönderileceğini, İngiltere’nin gücünü göstermek için gereken her şeyin yapılacağını belirtmiştir. Bu tür beyânların maksadı, Irâk’ta İngiltere’nin gücünün gösterilmesidir. Ayrıca, Arapların İngiltere’ye i`timâd ve sadâkatlerinin te´mîni sağlanacak, Mısır tehdit altından kurtarılarak İngiltere’nin elinde kalması gerçekleştirilecek, Abadan’daki petrol depoları emniyet altına alınacak ve Almanya’nın baskısıyla Osmanlı Devleti’ne yaptırılan cihâd çağrısı etkisiz kılınacaktı.
İngiltere’nin Irâk’ı istilâ etme isteğindeki kararlığının gerçek sebebi, belirtilen bu çıkarlarının korunmasıdır. İngiliz hegemonyasını Irâk ve İran üzerinde kurma çalışmaları, Birinci Dünya Savaşı başlamadan önce yapılmıştı. Bir bakıma İngiltere’nin bu topraklar üzerindeki emellerinin hayata geçirilmesinde silaha başvurulması gereken hususlar için de Birinci Dünya Savaşı çıkar yol olmuştu.
İngiltere’nin Irâk topraklarını istilâ etme hususunda acele etmesinin kendince sebepleri vardı. İngiltere, Osmanlı Devleti’nin Irâk ve diğer Arap ülkelerinde nüfuz sâhibi olması ancak Arapları yanına almasıyla mümkün olabileceğini düşünüyordu. İngiltere, Türkler’in Arap desteğini alabilmesi için Cihâd-ı ekber ilân etmesinin yanında, Afganistan ile Hindistan sınırında bulunan Müslimân aşîretlerin Hindistan’a karşı kışkırtılabileceğini tahmîn ediyordu. Böyle bir Türk-Arap ittifâkının gerçekleşmesi, İngiltere’nin en zengin sömürgelerinin olduğu İslâm topraklarında tutunamaması anlamına geliyordu. II. Wilhelm’in ifâdesiyle “İngilterenin nefesini kesmek için, sömürgeleriyle bağını koparmak gerekiyordu.” Bu sebeple İngiltere, Türk-Arap ittifâkının gerçekleşmemesi için her tedbire baş vurulmasının hayatî önem taşıdığının farkındaydı. Bölgede İngiltere’nin gücünü göstermek için, bir an önce Şattü’l-Arab’a askerî güç sevk edildi. Bu İngiliz gücünün bölgeye gönderiliş sebebi de petrol depolarının muhâfazası ve Arap halkının himâye edilmesi biçiminde dünyaya duyuruldu.
Townshend’e göre bu savaş; “Hindistan’daki İngiliz Ordusu târihinin en büyük ehemmiyete hâiz bir harbidir. Bu muhârebelerdeki kıymet ve ehemmiyet iki eşit güç arasında geçmektedir”, der.
Townshend, “Irâk Seferim” ismindeki eserinde; “Selmân-ı Pâk Muhârebesi de dâhil olmak üzere, Irâk’taki bütün harekâtı Alman zâbıtanı idâre ediyordu” bilgisi yanlıştır. Halbuki harekât-ı harbiye şûbesi idâreye me´mûr bulunduğu Umûm Kumandanlık Karargâhı’nda tek bir Alman Zâbiti bile mevcûd değildi. Aynı zamanda Selmân-ı Pâk Meydân Muhârebesi sıralarında Goltz Paşa henüz Bağdat’a bile gelmemişti. Meseleyi tenvîr maksadıyla şunu arz etmek gerekir ki Selmân-ı Pâk’tan Kelâl Muhârebesi’ne kadar {Kutü’l-Amâre kuşatması} vukûa gelen bütün hâdisât-ı harbiye münhâsıran Umûm Kumandan Mirâlay Nureddin Bey’in vukûf ve irfâniyle sevk ve idâre olunmuştur. Emir ve kumanda husûsâtında son derece kıskanç olan mûmâileyh yevm-i infikâkına kadar (28 Kanun-ı evvel 1331), {10 Ocak 1916} Goltz Paşa’dan sevk ve idâreye müte`allik hiçbir emir almamış daha doğrusu istiklâl-i fikir hareketine orduyu tamâmen hürmetkâr kılmıştır.
Irâk’a, Kafkas Cephesi’nden gelecek olan 18. ve 9. kolordular gelinceye kadar, Türk ordusu sayıca İngiliz kuvvetlerinden 4 000 kişi daha az, silahları daha yetersizdi. Aslında, Nixon’ın Hindistan ile yaptığı yazışmalarda, Türk tarafının zayıf birliklere sâhip olduğu bilirtiliyordu. Nixon’ın 10 Nisan 1332 {23 Nisan 1916} tarihinde Hindistan Harbiye Nezâreti’ne gönderdiği telgrafta bu düşünceye yer verildiği görülmektedir. Nixon, “Basra Vilâyeti’nden külliyyen tard edilen, Kutü’l-Amâre’de maddeten kazanılan ganâimden sarf-ı nazar edilecek olunursa, bu muhârebeye askerlerimizin hucûmuna mukâvemet olunmasının imkansızlığını bir kere daha isbat etmiş ve hatta Irâk’ta İngiliz silahına bir muzafferiyet daha ilâve eylemiştir.” diyordu. Townshend, Türklerin güçlü olduğunu söyleyerek, yapılacak olan savaşın daha başında muzaffer olacaklarından emîn oldukları için, bu güne kadar “yenilmez İngiliz gücünün” yalnızca bedevîlere, kabilelere, aşîretlere ve geri kalmış fakir toplumlara karşı üstünlük sağlamadıkları, güçlü ve savaşçı bir gücü de yenebildiği intiba`ını dünyaya duyurmak istemişlerdi. Bu propaganda, özellikle Araplar açısından önemliydi.
İngiltere’nin Irâk Cephesi’nde muvaffâkiyet elde edebilmesi için;
Osmanlı Devleti Birinci Dünya Savaşı’na girdiğinde, 4. Ordu Müfettişi ve Bağdat Vâlisi Cavit Paşa, bu görevlerine ilâveten 13 Ağustos 1914’de Irâk ve Havâlisi Komutanlığı da kendisine verildi. Basra Fırkası 38. Fırka adıyla değiştirildi. Seferberlik ilân edilince, 35. Fırka 7 Ağustos 1914’de Bağdat’tan Basra’ya hareket etti. Taburlar, 1 000 kişi olması gerekirken 800’e indirildi ama burada ancak 600 kişi istihdâm edilebildi. Huduk Taburları 500 kişi olması gerekirken 350’ye indirildi. Basra’da toplam 1400; Fav, Kurna, Amâre Hudut Taburlarında toplam 1 000 kişilik kuvvet mevcuttu. Aşîret ve Mücâhidân’dan yapılan ilâveler ile; Basra’da 112. Alay’ın 1005 er 21 zâbit ile mukarî {Hayvan kiralanan kişiler} 800 er, 17 zâbit vardı. Amâre’de; 113. Alay {1. Tabur} 1 105 er, 20 zâbit. Kutü’l-Amâre’de; 113. Alay {2. Tabur} 983 er, 15 zâbit. Bağdat’da; 114. Alay {2 Tabur} 2057 er, 29 zâbit bulunuyordu.