kaan39/turkish-wikipedia-dataset huggingface dataset:
Vesâ´it ve menâbi`-i mahalliyyeden ne derece istifâde edildiğine misâl olmak üzere; top noksanını kapamak için mevki`-i isti`mâle konan Sultan Murad-ı Râbi` devrinden kalma havanlar irâ´e olunabilir.
İngilizler, Bağdat’a yürüme hususunda Nixon ve Townshend arasındaki çelişkiyi ortadan kaldırmak için Hindistan ve Londra arasındaki yazışmaların uzaması, artık Türk birliklerinin Aziziye’den sonra ta`kip edilememesinin üzerinden 55 gün geçmesine sebep oldu. İngilizlerin Aziziye’deki bu oyalanmaları Irâk Cephesi Umûm Komutanı Nureddin Bey’in beklediği gibi işine yaradı. Bu sürede Türk birliklerinin eğitimi tamamlanırken, Selmân-ı Pâk mevzi`lerindeki eksik tahkîmatların giderilmesi için ihtiyaç duyulan süre kazanılmış oldu. Ayrıca bu bekleme sırasında Bağdat’ta aşîretlerden yeni teşekkül ettirilen 45. fırka ve Kafkas Cephesi’ne gönderilmekten vazgeçilip Irâk’a görevlendirilen 51. Fırka’nın öncü birliği 17 Teşrîn-i sânî 1331 { 30 Kasım 1915} günü Selmân-ı Pâk mevzi`sine yetişmiş diğer kısmı ise üç günlük mesâfede bulunan Sarara’ya ulaşmıştı. 52. Fırka ise Musul’ a varmıştı. Bu yeni katılımlar ile Irâk’taki Türk Ordusu’nun gücü; 20 000 tüfek, 19 makinalı tüfek, 400 kılıç ve 52 topa ulaşmıştı. Siperlerdeki tahkîmâtın güçlendirilmesi ile birlikte elde edilen Türk üstünlüğü sâyesinde, İngilizlerin bu noktada yenileceği kana`ati hâkim kılınmaya başlandı.
“Irâk Cephesi’nde gerçekleştirilen muhâsaralanda, tahkîmâta en çok ehemmiyet veren yegâne komutan Miralay Nureddin Bey’dir. Bu tahkîmât, I. Kutü’l-Amâre Muhârebesi’nden çok daha önce teşkîl edilmiş ve bu hususta “Tahkîmât Komisyonu” kurulmuştur. Kutü’l-Amâre’den Bağdat’a kadar her iki üç kilometre aralıklar ile tahkîmâtlar sıklaştırılmıştır.”
İngiliz birlikleri 8 Teşrîn-i sânî 1331 {21 Kasım 1915} günü Türk birliklerine karşı genel bir taarruza geçti. Çarpışmalar iki gün sürdü. İngiliz birlikleri; 292 subay, 4.401 er, 10.000 esîr ile yaklaşık 15 000 kayıp vererek bir haftada Kutü’l-Amâre yönünde ric`at etmeğe başladı. Türk Birliklerinin kaybı 119 subay 5 901 erdir. Bu geri çekilişi ta`kîb eden Türk birlikleri, Kut ‘a doğru ilerledi.
İngiltere’nin 6. Fırka’sı 22 Teşrîn-i sânî 1331 {5 Aralık 1915} ’de Selmân-ı Pâk’taki Kasibiye üzerinde taarruza geçmeye çalışmış ancak büyük ziyi`at verdiğinden bu taarruzu sürdürememiştir. Burada, tahmîn edemedikleri ve Townshend’in ilk defa gördüğü, “Nehrin iki kıyısında sekiz kilometreden fazla uzanan ve geçilmesi imkânsız bataklıklara bağlanan, layıkıyla düzenlenmiş bir siper sistemiyle karşılaştılar. Nureddin Bey, sol cenahtan ihtiyat kuvvetlerini muhârebeye sokup, 35. Fırka’yı Dicle Nehri’nin kuzeyine sevk ederek Mehmet Emin Komutasında genel taarrûz emri vermiştir. Bu taarrûzda Hint taburlarına komuta eden İngiliz zâbitlerinin bir ikisinin dışında tamâmı maktûl düştüğünden, komutayı kaybeden Hintliler başı boş vaziyette firâr etmeğe başlamışlardı. Townshend, birliği toplamaya çalışmış ise de piyâde mevcûdunun % 50’si olan 4.668 kişi {643 ölü, 3.300 yaralı, 594 kayıp, 131 zâbit ölü} kaybettiğinden, bunu başaramamıştır.
24 Teşrîn-i sânî 1331 {7 Aralık 1915} günü, Nureddin Bey’e İngiliz askerlerinin birinci savunma hattını çember içine aldıkları yönünde haber verilmesi üzerine, Türk birlikleri ikinci savunma hattına çekilmiş ancak bunun doğru olmadığını o günün akşamında anlaşıldığından ertesi günü tekrar birinci mevzi`de İngilizler ile karşı karşıya gelmiştir. Townshend, Nureddin Bey’in bu geri çekilip tekrar ileri hatta gelmesini, Türk birliklerinin yeni takviye aldıkları biçiminde değerlendirmesine sebep olmuş ve 25 Teşrîn-ı sânî 1331 {8 Aralık 1915} gününün akşamında geri çekilmeğe başlamıştır. 9 Aralık’ta İngilizlerin geri çekildiğini anlayan Nureddin Bey derhâl İngiliz birliklerini ta`kîb etmeğe başlamıştır. Bu son çarpışmalarda özellikle aşîretlerden yeni oluşturulan 45. Türk Fırkası’nın % 70’ı saf dışı kalmış Türk birliklerinden 9.500 kişi kayıp olmuştur. Bu kayıplardan İngilizlerin eline 1.300 kişi esîr geçtiğinden, diğerleri bataklıklarda boğulmuş veya elbiselerini Dicle’ye atarak firâr etmiştir.
Türk birlikleri, geri çekilen Townshend’ın komutasındaki İngiliz askerlerini Kutü’l-Amâre’ye sıkıştırdı. Bu yenilgi İngiltere’de ve Fransa’da büyük hayâl kırıklığına sebep oldu. İtilâf devletlerince Çanakkale yenilgisinin bir misillemesi gibi görülen Irâk savaşları, düşünülenin aksine tezâhür etmesi, itilâf devletlerinin daha fazla itibâr kaybetmesine sebep oldu.
Townshend; Selmân-ı Pâk bozgunundan sonra “Ova, kit`attan geri çekilen yüzlerce insan ile doldu, ric`at başladı. Ric`atı ben vermediğim hâlde, Hint Ordusu’ndaki zâbıtanın fazla zai`atı sebebiyle yaşandı. İnzibat kontrolü tamamıyla kayboldu. Ben ve General Nixon’ın zâbıtanı dağılmayı önlemeğe çalıştı. Erkân-ı Harbiye Reisi bile kaçan efrâdı muhârebeye sevk etmek için, aşağı yukarı koşuşturuyordu. Avrupa’da hiçbir asker bu kadar ki -Bu ifâdemin altını çiziyorum-müdâfa`ada Türkler ile mükâyese edilebilsin. Almanların müdâfa`ada gâyet iyi olduğu farz ediliyor. Fakat siperde bulunduğu zaman onlar, Türkler ile mükâyese edilemezler. Buna verebileceğim bir misal Geliboludur. Orada bizim gemi ateşlerimiz ile birçok zayi`ata uğrayan kıt`at, eğer Alman olsaydı yerlerinde kalamazlar ve derhâl Türkler ile tebdîl edilirlerdi. Halbuki Türkler, bütün muhârebe müddetince yerlerinde kaldılar. … Türk Ordusu’nun çiçeği olan Anadolu askeri dinî telkînat olmaz ise muhârebe yapmaz, vatanperverlikten bir şey anlamaz. Jön Türkler {bu hususta} daha sonra hatalarını anladılar. Bu muhârebede esâsat-ı dinîyeyi nazar-ı dikkate aldılar ve muhârebeyi öyle yaptılar.”
Irâk Cephesi’ndeki harâretin doruk noktaya ulaştığı bu günlerde Enver Paşa, Irâk, İran ve bölgedeki diğer birliklerin tek komuta altında toplanmasını uygun bulup 6. Ordu Komutanlığı adıyla yeniden düzenledi. 6. Ordu Komutanlığı’na çok geniş yetkiler verilerek Alman Mareşali Colmar Von Der Goltz Paşa getirildi. Irâk ve Havâlisi Genel Komutanlığı, “Irâk Cephesi Komutanlığı” na dönüştürüldü. Goltz Paşa, görevi devralmak için 6 Aralık 1915 günü Irâk’a gitti.
Goltz Paşa 12 Aralık 1915 günü Aziziye’de bulunan Türk birliklerinin karargâhına gelerek ordunun komutasını devraldı. Bu güne kadar birliklere komuta eden Nureddin Bey’i de Kutü’l-Amâre’yi kuşatan birliklerin komutanlığına {Irâk Cephesi} görevlendirdi96. Nureddin Bey, Selmân-ı Pâk Zaferi üzerine Gazeteci Madam Beret Golis ile yaptığı söyleşide; 6. Ordu Komutanlığı’na ta`yîn edilmiş olan Mareşal Fon Der Goltz’un emrine verilmesinin kırgınlığını belirterek İstanbul’a bu hissiyâtını belirten bir telgraf gönderdiğini söylemiş “Irâk Ordusu Goltz Paşa’nın ma`lûmât-ı askerîyesine muhtaç olmadığını isbât etmişse, ahâlisi Müslimân olan ve cihâd-ı mukaddes yaptığımızı ilân eylemiş bulunduğumuz Irâk’a bir gayr-ı Müslîm general göndermekteki ziddiyet de câlib-i dikkattir.” demiştir.
Selmân-ı Pâk Zaferi kazanıldığında, Goltz Paşa Halep’e daha yeni gelmiş Nureddin Bey, Goltz Paşa gelmeden İngilizler ile hesâbı kapatma gayretine girmişti.
İngilizler Selmân-ı Pâk’dan 130 km uzaktaki Kut’a kadar ric`at etmişlerdi. Nureddin Bey İngilizleri 7 Kanûn-i evvel 1331 {20 Aralık 1915} günü Kut’da da kuşatma altına almıştı. Nureddin Bey, Townshend’e bir mektup göndererek; “6. Hint Tümeni’nin teslîm olmasını, Kut’a girmiş olan bu tümen sivil halkın hayatını tehlikeye atmaktadır. Bunun medenî savaş kurallarına uymadığını,” veya Kut’un sivil halkının boşaltılmasını istedi. Townshend, abartılı bir dille bu teklifi reddetti. Bunun üzerine Kut’a top ve süvâri saldırısı başladı.
Goltz Paşa, 12 Kanûn-i evvel 1331 {25 Aralık 1915} günü Nureddin Bey’in Aziziye’deki karargâhına gelmiş Nureddin Bey’den “İngilizleri yalnızca muhâsara altında tutmakla iktifâ edilmesini ve kesinlikle ta`arrûzdan kaçınılmasını, yalnızca süvârilerin Aliyyü’l-garbî cihetine setr kuvveti olarak sürmesini” bildirmişti. Goltz Paşa’nın bu emrini, Türk Milleti’nin faydasına yönelik olmadığını anlayan Nureddin Bey, Goltz Paşa’nın Irâk’a gönderilmesinin tamâmen Almanların Hindistan üzerine yürümek için Irâk’ta gerekli ortamı sağlayıp hazırlık yapma yönünde olduğunu anlamıştı.
Goltz Paşa’nın İran’daki birlikleri teftiş etmek üzere Irâk’tan ayrılmasını fırsat bilen Nureddin Bey, 24 Kanûn-i evvel 1331 {6 Ocak 1916} günü Kut’a ta`arrûz yapmış ancak bu ta`arrûzda muvaffak olamayıp 2 000 kişi kayıp vermiştir. Kanûn-i evvelin son günlerinde 18. Kolordu’nun Kut’u muhâsara etmesini, 13. Kolordu’nun da Şeyh Sâid’de toplanan Townshend’in birliklerine saldırması emrini verdi. 51. Fırka Komutanı Halil (Kut) Bey, bu saldırı komutanlığının kendisine verilmesini beklerken Nureddin Bey’in bunu yapmaması onu kızdırdı. Zira Halil Bey’in Enver Paşa’nın amcası olması hasebiyle orduda büyük bir ağırlığı bulunuyordu. Bu olaylar, Nureddin Bey’in Irâk Cephesi’nden alınmasına sebep oldu.
General Townshend’in tesbitine göre, Selmân-ı Pâk Muhârebesi’nin birinci günü sonunda, General Houghton’un birliğinden geriye 700 kişi, General Delamain’in birliğinden geriye 1 000 kişi, General Hamilton’un Livasından geriye 800-900 kişi kalmıştır. Dört seyyar hastahanede 3.500 yaralı bulunmaktadır. İngilizlerin yalnızca 22 Teşrîn-i sânî {5 Aralık 1915} günü gerçekleşen çarpışmalarda 4.511 asker, 317 zâbitten 130 zâbit ölmüştür. Okusford Taburu’ndan 6, Norfolk ve Dorsak taburlarının her birinde 9 zâbit, 110. Tabur’dan 1; 104. Tabur’dan 2; 66. Tabur, 117 Alay 7/2 Taburu’nun her birinden 4 İngiliz zâbiti hayatta kalmıştır. 255 Hint Zâbit’inden 144 kişi hayatta kalmıştır. En ağır zayiat 24., 104 ve 110. taburlar vermiş bu taburların zayiatı % 60 nisbetindedir.
İngiltere, Çanakkale yenilgisinden dolayı kurduğu komisyona ilâveten ikinci bir komisyon da Selmân-ı Pâk yenilgisini araştırmak üzere kurdu. Mezopotamya Komisyonu” adıyla kurulan bu komisyon, Selmân-ı Pâk hezîmetinin sebebini araştırmıştır. Komisyon şu üyelerden kurulmuştur.
İngiltere’nin Selman-ı Pâk yenilgisi üzerine yapılan tahkîkât raporunda kısaca şu ifâdeler yer almaktadır.
“…Townshend, Selmân-ı Pâk’ta bulunan iki Türk Mevâzi`-i Müstahkemesi’ne hücûm etmek için 21 Teşrîn-i sânî târihinde ileri harekete ibtidâr etti. Muhârebeye ibtidâr etmezden evvel sahne-i harbde kazandığı muzafferiyeti mağlûbiyete tebdîl eden Türk kıt`ât- ı mu`âvenesinin vürûdundan haberdâr edilmemişti. Muhârebât-ı şedîde ve mu`annidâneden {inatçı} sonra Townshend Teşrîn-i sânî’nin ikinci günü Birinci Türk Mevâzi`-i Müstahkemesi’ni zapt ederek 1 300 esîr aldı. Kuvâ-yı mezkûre, İkinci Türk Mevâzi`-i Müstahkemesi’ne nüfûz ettiyse de henüz müvâsalat etmiş olan Birinci Türk Kıt`ât-ı mu`â`vinesinin mükâbil hücûmlarına m`arûz kaldığı cihetle, Türklerden zabt etmiş olduğu Birinci Hatt-ı müdâfa`a’ya ric`at etmek mecbûriyetinde kaldı. Zâyi`âtımız pek ağır ve müdhiş olmuştu. Townshend, Kutü’l-Amâre’ye ric`at etmek mecbûriyetinde kaldı. Bu çarpışmalardan geri kalan kuvvetler ile Kanûn-ı sânî’nin Onuncu günü Kutü’l-Amâre’ye geldi."
Townshend, İngiltere’de soylu bir ailenin mensubudur. Bu savaştaki suç Nixon’a yıkılmaya çalışılmış Townshend kurtarılmıştır.
Nureddin Bey, Goltz Paşa’nın Alman menfaatleri yönündeki tutumunu beğenmediği ve rahatsızlıklarını Enver Paşa’ya bildirdiği hâlde, bu cephede etkisiz hâle getirilmeğe çalışıldı. Kendisinin pasifize edilmesine karşı çıktığı için 10 Ocak 1916 günü Irâk ve Havalisi Genel Komutanlığı’ndan alınarak başka bir göreve ta`yîn edilmesi için Bağdat’a gönderildi. Irâk Cephesi Komutanlığı’na, Nureddin Bey’in komutası altında görev yapan Halil (Kut) Paşa 13 Ocak 1916 günü cephe komutanı ta`yîn edildi. Halil Bey’i cephede güçlü kılmak için Kafkasya Cephesi’nde görev yapan Albay Ali İhsan (Sâbis) Bey birliğiyle birlikte 30 Ocak 1916 tarihinde Irâk Cephesi’ne gönderildi. Goltz Paşa, 19 Nisan 1916 günü Bağdat’ta tifüsten ölünce, 14 Mart 1916’da Mirliva rütbesine yükseltilen Halil Bey, 19 Nisan 1916 günü 6. Ordu Komutanlığı’na getirildi. Mirliva Halil (Kut) Bey, komutayı ele aldığında İngiliz birlikleri Dicle Nehri’nin oluşturduğu üç tarafı bataklıklar ile çevrili Kutü’l-Amâre’ye sıkıştırılmış teslîm şartlarını görüşme durumundaydı. İngiliz birliklerinin erzâkı bittiği, para karşılığında {1 000 000 altın} kurtulma tekliflerinin reddedildiği ve çemberi yaracak gücünü Selmân-ı Pâk’ta yitirdiği için 29 Nisan 1916 günü teslim oldu. Kutü’l-Amâre’de İngilizlerin büyük mağlûbiyetine nokta konarak Towsnhend’in de içinde olduğu 5 general, 481 subay, 7 000’i Hintli olmak üzere 13 300 er esîr alındı. Bu hezîmeti Lord Kitchener az gösterse de İngiltere yönetimi kabul etmiştir.
Kutü’l-Amâre Zaferi’nin kazanılmasında en büyük pay, Albay Nureddin ve onun bu cepheden uzaklaştırılmasından sonra da plânlarını sürdüren, Kutü’l-Amâre’de İngiliz birliklerini çember altında tutan 13. Kolordu Komutanı Albay Ali İhsan (Sâbis) Bey’e aittir. İngiliz birlikleri Selmân-ı Pâk yenilgisinden sonra, Kutü’l-Amâre’ye doğru çekilirken tekrar Türk birliklerine 9-10 Mart 1916 tarihlerinde taarruzlarda bulunan İngiliz birliklerini Sâbis’te yenen Türk birliği de 13. Kolordu'dur.
Osmanlı Devleti’nin Kutü’l-Amâre Zaferi’nden sonra, 13. Kolordu’nun Kafkas Cephesine gönderilmesiyle bu cephe zayıflatılmıştır. Bu boşluktan yararlanmayı bilen İngiltere, birliklerini takviye edip Bağdat’ı {11 Mart 1918} ele geçirip Irâk’a hâkim oldu. İngiltere, 29 Eylül 1918’de Bağdat’ın kuzeyindeki Ramadiye’yi, 6 Kasım 1918’de Teksit’i alarak bu cephedeki istilâsını noktaladı. Bu gelişme, doğudan ilerleyen Rus birlikleriyle irtibat sağlanmasına sebep oldu. Halil Paşa, İngilizlerin Musul’a kadar ilerleyişinde 6. Ordu Komutanı’dır. Halil Paşa, 28 Haziran 1918 tarihinde Kafkasya Cephesi Şark Orduları Grubu Komutanlığı’na ta`yîn edilince, Halil Paşa’dan boşalan 6. Ordu Komutanlığı’na 1 Eylül 1918’de Ali İhsan Paşa atandı. Bu günlerde savaş bitmek üzere ve sulh görüşmeleri yapılmaktaydı. 30 Ekim 1918’de imzalanan Mondros Mütârekesi hükmünce Musul boşaltıldı. Irâk’ı terk etme faturası da Halil Paşa’ya değil Ali İhsan Paşa’ya kesildi.
Alıntı Taş, N. Fahri. (2018). SELMÂN-I PÂK MEYDAN MUHÂREBESİ. Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(2), 101-125.
23.000 ölü veya yaralı
Kût'ül-Amâre Kuşatması veya Kût'ül-Amâre Zaferi (Birinci Kut Muharebesi), I. Dünya Savaşı'nın Irak Cephesi'nde, Osmanlı Devleti ile Britanya İmparatorluğu arasında gerçekleşmiş bir kuşatma muharebesidir. 8.000 askerden oluşan Britanya-Hint garnizonu Bağdat'ın 160 kilometre güneyinde Kut kasabasında Osmanlı ordusu tarafından kuşatılır. 1915 yılında bu kasabanın nüfusu 6.500 civarıdır. 29 Nisan 1916'da garnizonun teslim olmasını takiben kuşatma esnasında sağ kalanlar esir olarak Halep'e götürüldü. Kuşatma tarihçiler tarafından Birleşik Krallık ve İtilaf Devletleri için önemli bir yenilgi olarak sınıflandırılmaktadır.
Britanya 6. Poona (Hint) Tümeni, Bağdat'a ilerlemeye çalışırken 22-25 Kasım 1915'te Selman-ı Pak Muharebesi'ni (Tizpon) kazanamayarak geri çekildi ve 3 Aralık'ta Kut'a sığındı.
10 ay sonra Kut, İkinci Kut Muharebesi sonucunda Britanya Hindistanı Ordusu tarafından ele geçirildi.
19 Nisan 1916 tarihinde Müşir Colmar von der Goltz Paşa, Bağdat'ta bulunan karargâhında tifüsten ölünce, genç yaşta olmasına rağmen Mirliva Halil (Kut) Paşa 6. Ordu komutanlığına atandı.
29 Nisan 1916 tarihinde Irak Cephesi'nde Kût'ül Amâre kasabasında General Charles Townshend komutasındaki İngiliz ordularını esir aldı. İngiliz General, Kut'ta yaşanan açlıktan dolayı diğer 4 general, 481 subay ve 13100 er ile birlikte teslim oldu.
İlk yardım harekâtı korgeneral Fenton Aylmer komutasında toplanmış 19.000 kişilik orduydu. Ocak 1916'da Ali Gharbi'den nehrin son noktasına vardılar.
Britanya birlikleri Kut'u kurtarmak için General Aylmer komutasındaki Tigris (Dicle) Kolordusuyla hücuma geçtiyse de 6 Ocak 1916 tarihli Sağ Sahil Muharebesi'nde ölü ve yaralı toplam 4.262 askerini kaybederek geri çekildi. Bu muharebede geri çekilme emrini veren 9. Kolordu Komutanı Miralay 'Sakallı' Nurettin Bey görevinden alındı ve yerine Enver Paşa'nın kendisinden bir yaş küçük olan amcası Mirliva Halil Paşa getirildi.
19 bin kişilik Britanya Ordusu, 13 Ocak 1916 tarihli Vadi Muharebesi'nde ölü ve yaralı 1.600 kayıp verdirilerek geri püskürtüldü.
Osmanlı ordusu Vadi'nin yukarısındaki Felahiye'de (Hanna) mevzilendi. Kısa bir bombardımanın ardından 20-21 Ocak 1916'da 7. Tümen, Osmanlı hatlarına hücum etti. Burası Dicle ve Suwaikiya bataklığı arasında daralan kuru zeminde bir geçitti. 21 Ocak tarihinde 20 bin kişilik Britanya birlikleri Felahiye Muharebesi'ni ölü ve yaralı 2.741 kayıpla kaybetti. Kut garnizonu için felaketi getiren bir kayıptı.
İyi hazırlanmış Osmanlı mevzileri, özellikle de iyi yerleştirilmiş makineli tüfek yuvaları, saldırıdan vazgeçmeye ve yardım kuvvetlerini Ali Gharbi üssüne çekmeye zorladı.
Britanya İmparatorluğu güçleri kuşatmayı sona erdirmek için Mart başında Britanyalı general Fenton Aylmer komutasında yeniden bir taarruz girişiminde bulundu. Ancak 8 Mart 1916 tarihinde Sâbis (Dujaila) mevkiinde Miralay Ali İhsan Bey komutasındaki 13. Kolordu'ya hücum ettiyse de 3.500 asker kaybederek geri çekildi. Sâbis Muharebesi'nde alınan yenilgiden dolayı 12 Mart 1916 tarihinde General Aylmer azledilerek yerine General George Frederick Gorringe getirildi.
Halil Paşa 20-30 bin kişilik bir takviye kuvvetin cepheye katılmasını sağladı. Yeni atanan General Gorringe 5 Nisan tarihinde Felahiye, Beit Asia ve Sannaiyat bölgelerine doğru saldırıya geçti. Her iki tarafın mevcudu yaklaşık 30.000 kişiydi. 22 Nisan tarihine kadar geçen sürede ölü ve yaralı 1.200 kayıp veren Britanya birlikleri yenilerek çekildiler.
Bu sırada Britanya yetkilileri tarihteki ilk havadan yiyecek ve mühimmat ikmal harekâtını gerçekleştirdiler. Fakat bunların sık sık Osmanlı siperlerine veya Dicle Nehrine düşmesini önleyemediler.
19 Nisan 1916 tarihinde 6. Ordu Komutanı Mareşal Von der Goltz Paşa, Bağdat'ta bulunan karargâhında tifüsten ölünce, yerine Mirliva Halil Paşa (Kut) getirildi.
29 Nisan 1916 tarihinde Irak Cephesi'nde Kût'ül Amâre kasabasında General Charles Townshend komutasındaki İngiliz ordularını esir aldı. İngiliz General, Kut'ta yaşanan açlıktan dolayı diğer 5 general, 481 subay ve 13.100 er ile birlikte teslim oldu. Halil (Kut) Paşa, Kutü'l-Amare zaferinden sonra 6. Ordu'ya yayınladığı mesajda şöyle dedi:
Arslanlar! Bütün Osmanlılara şeref ve şan, İngilizlere kara meydan olan şu kızgın toprağın güneşli semasında şehitlerimizin ruhları sevinçle gülerek uçarken, ben de hepinizin pak alınlarından öperek cümlenizi tebrik ediyorum. Ordum gerek Kut karşısında ve gerekse Kut'u kurtarmaya gelen ordular karşısında 350 subay ve 10 bin erini şehit vermiştir. Fakat buna karşılık bugün Kut'ta 13 general, 481 subay ve 13 bin 300 er teslim alıyorum. Bu teslim aldığımız orduyu kurtarmaya gelen İngiliz kuvvetleri de 30 bin zayiat vererek geri dönmüşlerdir. Şu iki farka bakılınca, cihanı hayretlere düşürecek kadar büyük bir fark görülür. Tarih bu olayı yazmak için kelime bulmakta müşkülata uğrayacaktır. İşte Osmanlı sebatının İngiliz inadını kırdığı birinci zaferi Çanakkale'de, ikinci zaferi burada görüyoruz.
İngiliz kuvvetleri 23.000 ölü ve yaralı, Osmanlı kuvvetleri 10.000 ölü ve yaralı vermiştir.
Britanyalı tarihçi Jan Morris, Kut'un kaybını "Britanya (İngiltere) askeri tarihindeki en aşağılık şartlı teslimi" olarak tanımlamıştır. Bu yenilgi Britanya basınında ve kamuoyunda çok büyük bir infial uyandırdı. Bunun üzerine General Lake ve General Gorringe Britanya ordusunda görevlerinden alınmış ve yerlerine General Maude getirilmiştir.
Bu çarpışmaların askeri tarih açısından bir başka önemi de bilinen ilk havadan ikmal denemesini Britanya ordusunun Kut'taki birliklerini ikmal için 26 gün boyunca Dicle'deki Ora Üssü'nden 3 adet Short 184 tipi 225 beygirlik deniz uçakları ile bu kuşatma sırasında gerçekleştirmiş olmalarıdır. Ancak bu çaba yeterli olmamış ve sonucu değiştirmemiştir.
Halil Paşa Kût'ül-Amâre zaferine istinaden Kut soyadını almıştır.
Destek kuvvetlerinin gelmesiyle Kut şehrine ilerleyen General Frederick Maude komutasındaki Britanya kuvvetleri, İkinci Kut Muharebesi sonrasında 23 Şubat 1917 tarihinde Kut şehrini geri aldı.
Toplam mevcudiyet: 13.330 asker
Toplam mevcudiyet:
Toplam zayiat: 4.262 kişi
Toplam zayiat: 1.200 kişi
Sağ Sahil Muharebesi, I. Dünya Harbi'nin Irak Cephesi dâhilinde, 6–8 Ocak 1916 tarihleri arasında cereyan etmiştir. Muharebe, Dicle Nehri kıyılarında, İngiliz-Hint kuvvetlerinden müteşekkil İngiliz Dicle Kolordusu [en] ile Osmanlı 6. Ordusu'na bağlı birlikler arasında vuku bulmuştur. Bu çarpışma, Kut’ül Amare Kuşatması altında bulunan İngiliz garnizonunu kurtarmak maksadıyla Dicle Kolordusu tarafından girişilen taarruzlar zincirinin ilk halkasını teşkil etmiştir.
Osmanlı Devleti'nin 31 Ekim 1914 tarihinde I. Dünya Harbi'ne iştiraki üzerine, Hindistan Seferî Kuvveti D [en] (Indian Expeditionary Force D), Şattü’l-Arab ve Basra havalisini emniyet altına almakla görevlendirildi. Bu tedbirin başlıca sebebi, İngiliz mülkiyetinde bulunan İran petrollerinin [en] sevkiyatının güvence altına alınmasıydı. Basra'nın zabtından sonra, Seferî Kuvvet D'nin Irak Cephesi'ndeki vazifesi, mahallî kumandanların İngiliz İmparatorluğu'nun İslâm âlemindeki itibarını artıracak zaferler kazanma imkânını görmeleriyle tedricen genişledi.
Londra'da, Hindistan Dairesi (India Office), ileri harekât fikrine şiddetle muhalifti. Zira savaşın bu safhasında Mezopotamya'daki harekâtı Harbiye Nezareti değil, Hindistan Dairesi sevk ve idare etmekteydi. Hindistan Bakanı [en] Austen Chamberlain, Bağdat ele geçirilse bile, takviye kuvvet bulunmadığından şehrin elde tutulamayacağı endişesini ileri sürerek taarruzun reddini savundu. Mesele nihayet Asquith başkanlığındaki Harp Kabinesi'nde müzakere edildi ve ilerleme kararı alındı.
1915 yılının ikinci yarısında Seferî Kuvvet D'nin taarruz kabiliyetine sahip yegâne tümeni, Tümgeneral Charles V.F. Townshend kumandasındaki 6. (Poona) Tümeni idi. Bu tümen, Selman-ı Pak Muharebesi'nde Osmanlı 6. Ordusu karşısında taktik bakımdan muvaffakiyet kazanmış görünse de, zafer Pirusvari oldu. Zira ağır zayiat sebebiyle Poona Tümeni Kutü’l-Amâre'ye ricat etti. Takviye edilmiş bulunan Osmanlı Altıncı Ordusu ise bu geri çekilmeyi takip ederek İngiliz-Hint kuvvetlerini Kut'ta kuşatma altına aldı.
Kut garnizonunun mukavemet kudreti esasen iaşeye bağlıydı. Şehrin ilk hücumlarla düşürülemeyeceğini anlayan Osmanlı kuvvetleri, müdafaacıları aç bırakmak suretiyle teslim olmaya mecbur etmeyi tercih ettiler. Tümgeneral Townshend, bazı birliklerine kuşatmadan yarılıp Dicle aşağısında toparlanmakta olan Seferî Kuvvet D'nin kalıntılarıyla birleşme emri vermişti. Ancak ağız sayısının azaltılması dahi meseleyi çözmedi; zira erzak sıkıntısı yalnızca miktarla değil, çeşitlilik ve hazırlanış şekliyle de ilgiliydi. Kuşatma uzadıkça Townshend, General Nixon'a mevcut erzakın 15 Ocak 1916'ya kadar yeteceğini bildirdi.
Kut garnizonu 6. (Poona) Tümeni’nden müteşekkildi. Bu tümen, klasik İngiliz ya da Osmanlı tümenlerinden farklı olarak, Hindistan’ın muhtelif etnik ve dinî unsurlarından derlenmiş taburlardan meydana gelmekteydi. Her unsurun ayrı beslenme şartları bulunuyordu: Hindu askerler inek etine temas etmeyi dahi reddediyor, yemeklerinin inek eti pişmiş kaplarda yapılmasına müsaade etmiyorlardı. Sihler et yemekte sakınca görmedikleri halde, helal gibi ritüel usullerle kesilen hayvanların tüketilmesini kabul etmiyorlardı. Müslüman askerler ise ancak helal usulüne göre hazırlanmış gıdayı talep ediyordu. İngiliz askerlerinin iaşesi ise doğrudan Londra’daki idarecilerce belirlenmişti. Hindistan ordusunun geleneksel görev yeri olan Kuzeybatı Sınırı’nda bu çeşitlilik nispeten idare olunabilmişti. Fakat Mezopotamya’da, uzun ve yetersiz bir ikmal hattının sonunda, iaşe meselesi çok daha çetin bir hâl aldı. Townshend, kuşatmanın başladığı 1915 Aralığında, tümenindeki sepoyların ancak 54 gün beslenebileceğini rapor etmişti.
Townshend her ne kadar Kut’u faal bir savunmayla tutma niyetini ilân etmişse de, hakikat büsbütün başkaydı. Taarruz veya akın yerine, askerlerini Kut etrafında ve nehrin karşı kıyısındaki, askerlerin “Woolpress” adını verdikleri köyde siperlere gömdü ve kurtarılmayı bekledi. Osmanlı hatlarının baskısıyla Kut ile Woolpress'i birbirine bağlayan köprü tehdide uğrar uğramaz, Townshend onu imha ettirdi. Böylece elde yalnızca birkaç küçük sandal ve Sumana adlı topçu gemisi kalarak, asker ve malzeme nakli Dicle üzerinde son derece müşkül şartlara bağlanmış oldu.