kaan39/turkish-wikipedia-dataset huggingface dataset:
Aralık 1916'da gerçekleşen muharebe, iki kolordu halinde muharip 50,000 kişilik İngiliz kuvvetinin (çoğunlukla Britanya Hindistanı'ından) Bağdat'a doğru başlattığı İngiliz ilerleyişinden ibaret idi.
Frederick Stanley Maude komutasındaki İngiliz tümeni şehri yeniden ele geçirdi ancak buradaki Osmanlı garnizonu, Birinci Kût'ül-Amâre Kuşatması'nda 6. Poona (Hint) Tümeni'nin akıbetini yaşamamak için, içeride kalmadı. Kâzım Karabekir Bey, Dicle Nehri boyunca bir İngiliz filosu tarafından takip edilen yaklaşık 2.500 askerinin şehirden düzenli bir şekilde geri çekilmesini sağladı.
İngiliz ilerleyişi 27 Şubat'ta Kut'un yaklaşık 100 kilometre ötesindeki Aziziye'de durdu. Üç günlük erzak toplandıktan sonra Maude, Bağdat'a ilerleyişine devam etti.
Şatt-ül Hay [en]'ın batı yakasındaki birincil hedef, Kut'tan Dicle'nin karşı yakasında bulunan bir meyan kökü fabrikasıydı ("Değirmenci Köyü" olarak da bilinir). Fabrikayı çevreleyen siperler, Hay hizasında kalan son Türk mevzileriydi; ele geçirilmesi halinde İngiliz ve Hint kuvvetlerinin Dicle'yi geçip Şumran kavşağına kadar ilerlemesine ve Kut'u ele geçirmesine olanak sağlayacaktı.
Yeni İngiliz siperleri 21 Ocak'ta Türk siperlerinden sadece 300 metre uzakta inşa edilmiştir. Bu siperler "Baron'un Siperi", "Kraliçe'nin Siperi", "Kral'ın Siperi" ve "İmparator'un Siperi" olarak adlandırılan dört dizi siperden oluşuyordu. Siperler 39. Tugay tarafından kullanılmıştır. 22 Ocak'ta bir saldırı planlanmış, ancak şiddetli yağmurlar nedeniyle üç gün sonrasına ertelenmiştir.
25 Ocak 1917'de sabah 9:40'ta Türk hatlarına yapılan ağır topçu bombardımanı sonrası 9. Worcestershires Taburu ve 7. North Staffords Taburu siperlere 50 metre kadar yaklaşmış ve verdikleri çok sayıda kayba rağmen hedefi ele geçirmişti.
Ancak Türk karşı saldırısı, İngiliz taburlarını havan toplarıyla püskürtmüştür. Durumu kurtarmak için 7. North Staffords Taburu kumandanı Yarbay Henderson [en], 9. Kraliyet Warwickshires Taburu'nu mevzilere yeniden saldırmak üzere tugay ihtiyatından çıkardı. İlk taarruz dalgası geri çekilirken 9. Warwickshires Alayı'na 500 metrelik açık arazide bir süngü hücumu için komuta etti. Savunmayı organize ettiği sırada Henderson iki kez yaralanmış ve emir subayı Yüzbaşı Phillips [en] tarafından ölümden kılpayı kurtarılmıştır. Her ikisi de Victoria Haçı ile ödüllendirilmiştir.
Onbaşı Scott da Henderson'ın kurtarılmasına katkıda bulunmuş ve Üstün Cesaret Madalyası [en] ile ödüllendirilmiştir.
Samarra Taarruzu, Irak Cephesi'nde 1917'nin baharında Bağdat'ın düşüşünden sonra gerçekleşen son İngiliz taarruzudur. İlk olarak İngilizler 11 Mart 1917'de Bağdat'ı ele geçirdiler. Taarruz, 13 Mart'ta başladı ve 19 Mart'ta İngilizler, Felluce kasabasını ele geçirdiler. 23 Nisan'da ise Samarra şehri düştü.
Bağdat 11 Mart 1917'de İngilizlerin eline geçtikten sonra, şehrin kuzeyinde hâlâ Halil (Kut) Paşa komutasında 10.000 Osmanlı askeri vardı ve bunlar İngiliz-Hint kuvvetleri için bir tehdit idi. Ayrıca Ali İhsan (Sâbis) Bey, komutasındaki 15.000 Osmanlı askeri ile İran'dan geri çekiliyor ve Irak'ın kuzeyinde konuşlanan Halil Paşa'nın kuvvetlerine katılmaya çalışıyordu.
İngiliz kumandan Frederick Maude, bu tehdidi ortadan kaldırmak için Bağdat'ın 130 km kuzeyinden geçen Samarra demiryolunun kontrolünü ele geçirmesi gerektiğine karar verdi.
Harekâtlar, 13 Mart'ta 45.000 İngiliz askerinin katılımıyla başladı. 19 Mart'ta Felluce'yi ele geçirerek taarruz içinde önemli bir adım atılmış oldu. İngilizler, saldırılarını Samarra kasabası ve demiryolunun ellerine geçtiği 23 Nisan'a kadar sürdürdü. Hedefe ulaşmış olmasına rağmen taarruz, İngilizlere 18.000 civarında kayba mal olmuştur ki bu önemli bir bedeldir (ayrıca 38.000 kişi de hastalanmıştır).
Hemrin Dağı Muharebesi, Birinci Cihan Harbi'nin Irak Cephesi sahasında Bağdat'ın ele geçirilmesinin ardından 6. Ordu'nun harekâtını engellemeye yönelik başarısız bir İngiliz girişimiydi.
Britanya, 11 Mart 1917'de Bağdat'ı Osmanlı'dan geri aldı. İngiliz General Maude, şehrin kuzeyinde Halil (Kut) Paşa komutasındaki 10.000 ve Ali İhsan (Sâbis) Bey komutasındaki 15.000 Osmanlı askerinin varlığının bölgedeki İngiliz çıkarlarına önemli bir tehdit oluşturduğunu düşünüyordu. İngilizler tarafından elde edilen istihbarat, Osmanlı'nın, Irak'ı kurtarmak için yeni bir ordu grubu hazırladığını gösteriyordu. General Maude, Tümgeneral H. D'Urban Keary [en] komutasındaki dört birliği Osmanlı'yı Bağdat'tan çıkarmak için Samarra Taarruzu'nu başlatmak üzere gönderdi. Kuvvetlerin ilk hedefi Bakuba köyüydü. Başlangıçtaki geri çekilmenin ardından İngilizler, 17 Mart 1917'de köyü Osmanlı'dan geri aldı. Taarruz sırasında İngilizler, Korgeneral Nikolay Baratov [en] komutasındaki Rus kuvvetlerinin Ali İhsan (Sâbis) Bey'in kuvvetlerine saldırmak için eşzamanlı bir taarruz gerçekleştirdiğine inanıyordu. İngilizler, bu Rus kuvvetinin 1907 Rus Devrimi'nin yol açtığı firar ve ikmal eksikliği nedeniyle etkisiz hale geldiğinden habersizdi. Ali İhsan (Sâbis) Bey, Diyala nehri üzerinde Rusların karşısındaki kolorduya komuta ediyordu. İhsan (Sâbis) Bey'in 2. Tümeni Ruslara karşı mevzi tutarken, 6. Tümen, İran'dan Irak'a geri döndü. Maude bu manevranın engellenmeden gerçekleşmesine izin veremezdi ve İhsan (Sâbis) Bey'i savaşmaya zorlamaya karar vererek biri Hemrin Dağı Muharebesi olmak üzere iki Osmanlı artçı harekâtına neden oldu.
Keary'nin Diyala'daki ilerleyişi Osmanlı artçı birlikleri tarafından geciktirilmiş, Ali İhsan (Sâbis) Bey'de bu gecikmeyi, nehir yakınlarından Beyci'nin hemen kuzeyine kadar uzanan uzun ve nispeten alçak bir sırt olan Cebel Hamrin'ndeki mevzilerini güçlendirmek için kullanmıştır. Savaştan önce Osmanlı, dağın eteklerindeki iki kanala bakan üç sıra siper kazmışlardı.
İngiliz kuvvetleri, "Hanekin kolu" olarak adlandırılan iki Hint Tümeni yani 8. ve 9. Hint Tugaylarından oluşuyordu. Keary, 8. Hint Tugayı'nı Osmanlı mevzilerine doğrudan saldırmak için kullanmaya karar verirken, 9. Tugay doğuya doğru ilerledi. İngiliz hava keşifleri Osmanlı'nın doğu kanadını takviye etmek için kuvvet kaydırdığını tespit etti ama Keary buna rağmen ilerlemeye karar verdi.
Muharebe, 25 Mart 1917 günü şafak vakti başladı. 9. Hint Tugayı yeterince doğuya yönelmemiş ve Osmanlı siperlerinin etrafından dolaşmak yerine takviye aldığı Osmanlı mevzilerine saldırmıştır. 9. Tugay önemli kayıplar verdi ve ancak 8. Tugay Osmanlı siperlerinin merkezine bir saldırı başlattığında geri çekilebildi. Günün sonunda Keary, daha fazla kayıp verilmesini önlemek için çatışmayı sonlandırmıştır.
İhsan (Sâbis) Bey bu zaferi, 6. Ordu ile bağlantı kurmak amacıyla Diyala nehri boyunca geri çekilmek için kullandı. Keary, Rus kuvvetlerinin savaşta etkili olduğuna inanarak Ruslara doğru ilerlemeye devam etti. Kuvvetler arasında temas 1 Nisan'da sağlandı. Keary, Rusların etkili bir güç olmadığını öğrendi. Diyala'nın doğusunda ya da İran'da herhangi bir Osmanlı tehdidi bulunmadığından, Keary, Maude komutasındaki ana İngiliz Ordusuna katıldı. İngilizler Hemrin Dağı Muharebesini kaybetse de, bu savaş Osmanlı'nın Britanya Hindistanı'nı tehdit etmek amacıyla İran'ı işgal etme girişimlerinin sonuncusu oldu.
Birinci Gazze Muharebesi, I. Dünya Savaşı sırasında Filistin'in güneyinde gerçekleşmiş bir muharebedir. Büyük Britanya güçleri, sekiz aylık zorlu bir mücadelenin ardından; Osmanlı kuvvetlerini Sina Yarımadası'ndan püskürtmüşlerdi. Britanya'nın bir sonraki hedefi Filistin içlerine doğru ilerleyerek Mezopotamya ve Arap Yarımadası'ndaki Osmanlı güçlerinin arasındaki bağlantıyı kesmekti. Bunun için ilk adım Gazze'nin ele geçirilmesiydi.
İtilâf Devletleri, 1917 yılının baharında Fransa Cephesi’nde geniş çaplı bir harekâtın başlatılmasını kararlaştırdılar.
Bu arada Rusya’dan gelen haberlere göre; bu ülkenin savaştan çekilmesini zorlayacak bir halk devriminin olmak üzere olduğu emareleri başlamıştı. Bu durum İtilâf Devletleri’ni endişelendirmiştir.
Irak’ta General Frederick S. Maude komutasındaki İngiliz birlikleri, Dicle’nin sağ yanını Türklerden temizlemek ve Bağdat’a doğru harekâta geçmek amacıyla hazırlıklara geçmiştir.
Filistin Cephesi’ndeki duruma gelince; buradaki İngiliz Kuvvetleri Komutanı General Archibald Murray, Filistin’e yapılması düşünülen geniş çaplı harekâtın ertelenmesini ve bu bölgede konuşlandırılan 42'nci Tümen’in Fransa cephesine intikal ettirilmesi emrini almıştır.
Ocak 1917’nin ortalarında Refah ile El Ariş arasında bulunan İngiliz Doğu Kuvvetleri Komutanlığı şu birliklerden oluşmaktaydı:
22 Ocak 1917’de Türklere karşı daha önceden ayaklanan Arap kuvvetleri, Şerif Hüseyin’in oğlu Faysal komutasında Akdeniz sahili üzerindeki El Vech köyünü ele geçirmişti. Bu durum, Medine’ye kadar gelen Türk demir yolu ve diğer ulaşım yollarını tehdit altına sokmuştur.
Türk birlikleri, Rafah’ın düşmesinden sonra Gazze’ye doğru çekildiler. Şeyh Nuran mevkiinde kuvvetli bir savunma hattı oluşturdular ve buraya yerleştiler.
Şeyh Nuran mevkiine yerleşen Türk kuvvetleri şu birliklerden müteşekkildi:
Bu birlikler teşkil bakımından zayıf ve yetersizdi. Klasik el silâhı toplamı 5000 kadardı.
Rafah’ın İngilizlerin eline düşmesinden sonra İngiliz kuvvetleri Filistin sınırına dayanmışlardı. İngilizlerin ifadeleriyle Türklerin Mısır’dan temizlenmesi tamamlanmıştı. Bu tarihten itibaren İngilizlerle Türkler arasında cereyan edecek muharebeler Filistin topraklarında olacaktır.
İngiliz Başkomutanlığı, savaşın seyriyle ilgili muhtelif amilleri inceledikten sonra, aşağıda sıralanan itici nedenlerle Filistin’in işgaline karar vermiştir:
Filistin’in sahil düzlüklerinin güney bölümünü teşkil eden Falastia bölümü kum tepeciklerinden oluşmaktadır. Bu bölgede bulunan Gazze ve Birü’s-Sebi kasabaları Filistin bölgesine güneyden açılan kapılar durumundadır. Bu iki kasabanın arasındaki mesafe 25 mildir. Kuzey ve İç Filistin’e giden tüm ulaşım yolları bu kasabalardan geçmektedir.
Gazze kasabasının güneyini çevreleyip denize kadar uzanan Gazze Vadisi, bu bölgeye güneyden ve batıdan yapılacak taarruzlar önünde tabiî bir engel teşkil etmektedir. Vadiyi kuzeyden ve kuzeydoğudan çevreleyen Yahuda dağlarının bazı mevkilerinde vadiye akan su kaynakları, bölgenin su ihtiyacının önemli kaynaklarıdır. Vadi dik yamaçlı olup derinliği 30-40 fit, genişliği 100-300 yardadır. Kış ve ilkbahar mevsimlerinde şiddetli yağışlar nedeniyle sel sularıyla dolan bu vadiyi geçmek son derece güç olmaktadır.
Gazze Vadisi’nin kuzey yamacından iç kısımlara doğru gidildikçe arazi tedricen yükselmektedir. Bölgedeki yükseltilerin en önemlileri Gazze-Birü’s-Sebi arasında uzanan El Nusayrat tepeleri silsilesidir. Bu tepelerin yüksekliği 40 fit kadardır. Bu tepeler silsilesi, gerisinde konuşlanan birliklerin önünde çok sağlam bir siper teşkil etmektedir.
Gazze şehri Akdeniz sahilinden iki mil içerde olup, denizden kum tepecikleriyle ayrılmaktadır. Kuzeydoğusu ve doğusu ziraata elverişli arazilerle çevrilidir. Şehrin bir millik çevre banliyösü bostanlar ve seralarla kaplıdır.
Gazze şehrinin güneyi iki önemli engelle çevrilidir. Bu engellerden biri şehrin güneydoğusunda bulunan ve bölgeye hâkimiyeti nedeniyle önemli bir stratejik mevki teşkil eden Ali Mantar tepesi, diğeri ise Gazze şehrinin güneybatısında bulunan Şemşun tepesidir. Ali Mantar tepe silsilesi Gazze’nin 2 mil kuzeydoğusundan başlar, Gazze Vadisi’ne kadar silsileler halinde devam eder; bölgeye güneyden yapılacak bir taarruz için tabiî engel teşkil eder.
Filistin’e 1917’nin Sonbahar aylarında saldırı emrini alan İngiliz Kuvvetleri Komutanı General Archibald Murray, Filistin işgalinin Gazze şehrinin ele geçirilmesi ve kolaylaşacağını düşündü. Çünkü Filistin’in iç kısımlarına giden tüm yollar Gazze’den geçmektedir. Gazze’yi güneyden ve güneybatıdan çevreleyen Gazze vadisi üzerinde Gazze’ye varan bir demir yolunun inşa edilmesi durumunda, İngilizlerin Filistin’deki birliklerinin lojistik idamesini rahatlıkla sağlayabilecekleri düşünülmüştü.
Gazze’den Filistin’in muhtelif yörelerine doğru giden yollar şu şekilde sıralanabilir :
İngiliz Kuvvetleri Komutanı General Archibald Murray genel bir durum değerlendirmesi yaptıktan sonra İngiliz Şark Kuvvetleri Komutanı’na Gazze’ye saldırması için emir verdi. Kendisinin ise, yapımı sürdürülen demir yolu inşaatını güvenlik altında tutmak amacıyla, Akdeniz sahiline paralel denizde seyreden İngiliz donanmasının ateş desteği altında kalacak şekilde sahilden ilerlemeye karar verdi. İngilizlere gelen malumatlara göre 'Türklerin Gazze’de 5000 kadar bir kuvvet bulundurdukları söylenmekteydi.
İngilizler, Gazze şehrine saldırmak amacıyla, 53'ncü Piyade Tümeni ve birer tugayları noksan ANZAC ve Kraliyet Süvari Tümenlerini ve seyyar araçlardan oluşan bir sahra kolu komutanlığı oluşturdular.
25 Mart 1917 günü İngiliz kuvvetlerinin Gazze’ye taarruzu için şu mihverlerde toplanması kararlaştırıldı;
Gazze’ye Taarruz planı şu şekilde hazırlandı:
İngiliz istihbaratı, Türklerin Gazze’de 7 Alay, 5 topçu bataryası bulundurduklarının haberini almıştı. Bu arada bölgede bulunan Türk birliklerini takviye etmek amacıyla gönderilen Alman Hava Kuvvetlerine bağlı iki muharip uçak filosu İngilizler üzerinde tedirginlik, hatta korku yaratmıştı.
Türklerin, Gazze-Bürü’s-Sebi arasında Alman von Kress komutasında Birinci Seferi Kuvvet (22. Kolordu) adıyla anılan 5000 muharip personelden oluşan bir kuvvetleri bulunmaktaydı. Buna ilâveten muharebe hattının dışında kalan Filistin Cephesi’nde; 3'ncü, 16'ncı ve 53'ncü Piyade Tümenleri ile 3'ncü Süvari Tümeni bulunmaktaydı. Bu kuvvetlerin toplamı 15.000 muharip personel, 40 toptu. Bu birliklerin konuş yerlerinin Gazze’ye uzakhğı 10 mildir. Türkler, İngilizlerin deniz yolu ile cephe geri hatlarına çıkarma yapabilecekleri hesabıyla 53'ncü Tümeni sahili korumakla görevlendirmişlerdi.
İngilizler, Gazze şehrine Türklerin Gazze’de bulundurdukları kuvvetlerin 5 katı bir kuvvetle taarruz etmeyi plânladılar. Bu gaye için 25/26 Mart gecesi saat 02.30’da İngiliz birlikleri Gazze’ye karşı taarruza geçtiler. 26 Mart günü bölgede çok kesif bir sis hasıl oldu. Sis sabah saat 08.00’e kadar devam etti.
İlk taarruz, Gazze'nin güneyindeki Osmanlı siperlerine bir İngiliz tümeninin, saat 09.00'da saldırısıyla başladı. Daha doğudan Gazze Vadisi’ni geçen İngiliz birlikleri, saat 10.00 civarında Gazze'deki Osmanlı birliklerini kuşatmış oldu. Şehirdeki Osmanlı savunması; 125. ve 79. Alaylar, 81. Alay'ın 2. Taburu, topçu ve makineli tüfek unsurlarından oluşuyordu. Kentteki Osmanlı savunmasının kilit noktası, güneydeki 84 rakımlı tepedir. Tepeye yönelen İngiliz taarruzu, tepeyi almış, Osmanlı karşı taarruzuyla yeniden Osmanlı ordusunun eline geçmiştir. Akşamüstü yenilenen İngiliz taarruzu, tepenin yeniden el değiştirmesiyle sonuçlanmıştır.
Aynı gün, saat 10.00’a geldiğinde İngiliz birliklerinin genel durumu şöyleydi: ANZAC Tümeni’ne bağlı öncü bölükler Gazze’yi kuzeyden kuşatarak Beyt Daras’a kadar geldiler. Kraliyet Süvari Tümeni, taarruz kolunun kuzey ve doğu kanatlarını korumak amacıyla Harabetül-Biir mevkiine kadar geldi. Kraliyet Özel Görev Tugayı’na bağlı birlikler ise Mandur denilen yerde mevzilere girdi.
Ali Mantar stratejik mevkiine taarruz etmesi emredilen İngiliz 53'üncü Tümeni’nin taarruzu sis nedeniyle gecikti ve çok ağır gelişti. İngilizlerin, aynı gün saat 10.00 sıralarında Ali Mantar’dan uzaklıkları 4000 yarda kadardı. Çok kesif bir Türk ateşi ile karşılaşan 53'üncü Tümen, 54'üncü Tümen’den aldığı ihtiyat tugayını muharebeye soktu.
Bir piyade alayı ve iki süvari taburundan oluşan İngiliz sol kanat müfrezeleri sahil yolunu takip ederek Şeyh Aceleyn istikametine doğru ilerlemeye başladı. 53'üncü Tümen tarafından Ali Mantar’a yapılan taarruzun, Türklerin açtığı yoğun ateş nedeniyle gelişememesi üzerine, Sahra Kolu Komutanı General Philip Chetwode, Gazze’yi kuzeyden kuşatan ANZAC Tümeni’ne şehre saldırması için emir verdi. 53'üncü Tümen’in Ali Mantar’a taarruzu ile koordineli olarak gelişen ANZAC Tümeni taarruzu başarılı oldu ve şehrin banliyölerine girildi.
Şehrin kuzey banliyölerine giren ANZAC Tümeni ile saat 16.30’da Ali Mantar’daki Türk mevzilerine girmeyi başaran 53'üncü Tümen birlikleri arasında temas kuruldu. 54'üncü Tümen birlikleri ise 53'üncü Tümen’in sağ kanadını korumak amacıyla, Ali Mantar’da mevzilenmiş bu tümenin sağına yerleştirildi. Ancak bu birlik kaydırma ve yerleştirme harekâtından 53'üncü Tümen Komutanı’nın haberi olmadı.
Türk Birlikleri Komutanı Alman General von Kress, Gazze’yi takviye etmek amacıyla 53'üncü Türk Tümeni’ne bağlı öncü tugayının Gazze’ye doğru, 3'üncü Tümen’in ise Huj’dan Ali Mantar’a doğru harekete geçmesini emretti. 16'ncı Tümen’in ise İngiliz sağ kanadına karşı konuşlandırılması kararlaştırıldı. Türk birlikleri, 26 Mart günü sabahı harekât plânında öngörülen yerlere doğru harekete geçtiler. Ancak gece karanlığında cephe temas hattına ulaşabilen bu birlikler von Kress’in emriyle istirahata çekildi. Bu arada von Kress, karşı taarruz hazırlığını gece boyunca devam ettirdi.
Gazze’de bulunan Türk Savunma Kuvveti Komutanı, şehrin mutlaka düşeceğini hesap ederek karargâhındaki istihbarat belgelerini yaktı, telsiz alıcı verici istasyonunu tahrip etti. Bu arada beklenmeyen bir gelişme oldu: Akşama kadar Gazze şehrine giremeyen İngiliz süvarileri, 36 saatten beri sulanmayan atlarını sulamak amacıyla geriye çekildiler. Bu durum karşısında Gazze’ye takviye olarak gelen Türk birliklerinin şehre girmesi için yol açılmış oldu. Sağ ve sol kanatları savunmasız kalan İngiliz piyadelerine, geriye çekilmeleri ve 54'üncü ile 53'üncü Tümenler arasında mevcut olan Mansure-El Bircaliye hattını tutmaları için emir verildi. Bu emrin anlamı Ali Mantar stratejik mevkiinden vazgeçmekti.
Aynı gün gece yarısına doğru İngiliz Doğu Kuvvetleri Komutanı General Charles Dobell’e, Türk telsiz muhaberesinden ele geçen şifreli bir mesaj iletildi. Kahire’de çözülen mesaja göre; “Gazze’deki Türk kuvvetlerinin teslim olmak istediklerini, Gazze’ye gelen Türk takviye birliklerinin henüz Gazze’den hayli uzakta oldukları” ifade ediliyordu.
Bu malumatlar alınınca, İngiliz Komutanlığı şehrin banliyölerinden ve Ali Mantar’dan çekilmenin hatalı bir icraat olduğunu anladı ve 53'üncü Tümen’e Ali Mantar Tepesi’nin tekrar ele geçirilmesi için emir verildi. 27 Mart sabahı saat 05.00’te başlayan İngiliz 53'üncü Tümen taarruzu kısa sürede gelişerek tepedeki mevzilere girmeler sağlandı. Ancak von Kress komutasındaki Türk 3'üncü, 16'ncı ve 53'üncü Tümen birlikleri Ali Mantar’a bir karşı taarruz başlattılar. Taarruz çok kısa bir süre içinde gelişti ve saat 08.00’de Ali Mantar’daki mevzilere girebilen İngilizler buradan sökülüp atıldılar.
Çevredeki Osmanlı birlikleri, öğleden sonra Gazze yönünde yürüyüşe geçmişti. 3. Piyade Tümeni kuzeydoğudan, 16. Piyade Tümeni ise güneydoğudan Gazze’ye ilerlemişti. 27 Mart sabahı her iki grup da Gazze'deki İngiliz kuşatmasına taarruz etti. Hemen ardından kentin güney kesiminde savunmada olan Osmanlı birlikleri, 84 rakımlı tepeye süngü hücumuna girişip tepeyi işgal ettiler.
Saat 10.00’a doğru Gazze’ye ve Ali Mantar stratejik tepesine girmenin imkânsızlığını anlayan İngiliz Komutanlığı, birliklerini Gazze vadisinin gerisindeki Dery El Belah-Han Yunus hattına doğru çekti. Saat 11.00 dolaylarında İngiliz kuşatması yarıldı.
28 Mart sabahı tüm İngiliz birlikleri geri çekilmişti. Savaş alanlarında kalan 1.500 İngiliz ölüsü, Osmanlı ordusu tarafından gömüldü.
Birinci Gazze Muharebesi böylece;
Gazze'de İngiliz kuşatması tamamlandığında, kenti savunan birliklerle Tellüşeria'daki Osmanlı komuta merkezi arasındaki temas da kesilmişti. Bu andan itibaren Gazze'yle ilgili tüm bilgi, Ramle'deki 6 keşif uçağından oluşan Osmanlı hava unsurlarınca sağlanmıştır. 300. Paşa Teyyare Bölüğü'nün pilotları, tüm muharebe boyunca keşif uçuşlarını sürdürmüştür.
İngilizlerin üstün kaynak ve insan gücüne rağmen, birlikler arası iletişimi koparmayan ve Gazze'de direnen Binbaşı Tiller komutasındaki garnizona ulaşmayı başaran Osmanlı Ordusu, İngilizlerin Filistin'deki ilk ciddi denemesini fiyaskoyla sonuçlandırmıştır.
Birinci Gazze Muharebesi’nin analizi, hatalı icraatların büyük ölçüde İngiliz kuvvetlerinin sevk ve idaresinden kaynaklandığını ortaya koymaktadır. Bu çerçevede öne çıkan noktalar şunlardır:
Ahmet Cemal Paşa Kress von Kressenstein Paşa Yarbay Hüseyin Nurettin Albay Mehmet Rüştü Albay Edip Servet Albay Refet
General Archibald Murray General Charles Dobell General Stanley F. Mott General S. W. Hare
4. Ordu
Mısır Seferi Kuvvetleri (EEF)
İkinci Gazze Muharebesi I. Dünya Savaşı sırasında Filistin'in güneyinde gerçekleşmiş bir muharebedir. Büyük Britanya güçlerinin Gazze-Beerşeba hattındaki Osmanlı savunmasını kırmaya yönelik ikinci girişimidir.
Birinci Gazze Muharebesi, Britanya güçlerinin başındaki Kanadalı General Charles Dobell'in askerlerini zafer kazanabilecek bir konumdayken geri çekmesi nedeniyle fiyaskoyla sonuçlanmıştı. İlk zaferin verdiği cesaretle Osmanlı kuvvetleri Gazze-Beerşeba hattında kalmaya karar vermişlerdi. Bu nedenle Britanyalılar ikinci defa saldırmaya hazırlandıkları sırada Gazze'deki savunma hattı öncekinden daha kuvvetliydi. Bu ikinci girişimin de Britanya açısından başarısızlıkla sonuçlanması, Ocak 1916'dan beri Mısır ve Filistin'deki harekâtı yürüten General Archibald Murray'in Mısır Seferi Kuvvetleri komutanlığı görevinden alınmasına ve yerine Sir Edmund Allenby'nin atanmasına yol açtı. Bu muharebede Osmanlı cephelerinde ilk kez tank kullanıldı. İngilizlerin Filistin cephesi için ayırmış olduğu sekiz Mark-I tankından üçü, Osmanlı topçusu tarafından imha edildi. Yine bu muharebede Osmanlı cephelerinde İngilizler tarafından ilk defa kimyasal gaz kullanıldı. Gaz, hava şartları nedeniyle etkili olmadı.
I. Istabulat Muharebesi, Birinci Dünya Savaşı sırasında İngiliz İmparatorluğu'nun Bağdat'ı Osmanlı İmparatorluğu'ndan aldıktan sonra stratejik konumunu güçlendirmek için giriştiği Samarra taarruzunun bir parçasıydı.
Ethem Müfrezesine bağlı İstihkâm Taburu, 1,5 sahra bataryası ile süvari bölüğü 19 Nisan'da Samarra güneyindeki mevziye gelerek yerleştiler. 166 ncı Piyade Alayının sol sahile geçiş harekâtı bugün gerçekleşti. 181. Piyade Alayının 1. Taburu ile 7. Piyade Alayı Samarra istasyonuna gelerek intikallerini tamamladılar.
6. Ordu komutanı 18. Kolordu'nun büyük kısmıyla sol sahile geçmesini emretmiş, 166. ve 181. Piyade alaylarının henüz tecrübe edilmemiş olduklarından bu kuvvetlerden sol sahilde istifade edileceğini umduğunu bildirmişti. Ordu komutanı, alayından ayrı düşecek kadar geride bulunan 181. Piyade Alay Komutanı Yarbay Ali Vehbi Bey'in ise derhâl tevkif edilerek ihanet ve hıyanetine kanaat getirildiği takdirde Harp Divanı'na sevk edilerek idam edilmesini de istemiştir.
18. Kolordu Komutan Vekili Albay Galatalı Şevket Bey Kolordusunun Tikrit'e çekilmesi hâlinde 13. Kolordu'nun, Bent Ethem-Şirvankale hattında durmasının bir faydası olmayacağını, üstelik yiyecek sıkıntısı olan bu kolordunun, ordunun büyük kısmının bulunduğu Dicle'de toplanmasının sevk ve idare bakımından da uygun olacağını 20 Nisan tarihinde ordu komutanına teklif etmişti. Kolordu komutanını endişeye sevk eden sebep, 18. Kolordu'nun daha kuzeye çekilmesi durumunda 13. Kolordu'nun da ona paralel olarak kuzeye çekilmek zorunda kalacağı, böylece iki kolordu arasındaki mesafenin iyice açılması sebebiyle irtibat ve iş birliğinin kesileceği idi. Yiyecek sıkıntısı çekmekte olan 13. Kolordu daha da zor duruma düşecekti. 18. Kolordu komutanının orduya yaptığı bu teklif üzerine ordu; 13. Kolordu komutanının düşüncelerini de öğrenmek istedi. 13. Kolordu'nun teklifi ise çok kısaydı.
13. Kolordu komutanı orduya yaptığı bu teklifte ayrıca düşmanı yanıltmak için kolordusu ile Cebeli Hamrin'den Merfu Kale'ye (Bu bölgede İngilizlerin 13. Tümeni bulunuyordu.) bir gösteriş taarruzunda bulunabileceğini de belirtiyordu. Kolordu komutanı, kolordu yardım kuvvetinin Bent Ethem'e yedi günden önce varmasının mümkün olmadığını ve kolordu birliklerinin üzerinde ancak dört günlük erzak bulunduğunu-da orduya hatırlatmıştı. Albay Şevket Bey ordunun cevabını beklemeden Deliabbas'taki 16. Piyade Alayını Arap köyü istikametine sevk etti. Alay, Saraycık'ın 74 kilometre kuzeyindeki tepelere doğru ilerledi. Ne var ki 16. Alay, Merfu Kale istikametinde yürüyüşte iken 40. Alayın düşmana esir düştüğü haberi alındı. Ethem Çayı Müfrezesinin (40. Piyade Alayı) İngilizler tarafından esir alınması ve İngiliz kuvvetlerinin İstablad'da kuvvet yığmaları üzerine ordu, 13. Kolordu'dan bir tümen seviyesindeki birliğinin Ethem çayı üzerine şevkini istedi. 13. Kolordu'dan istenen yardım kuvveti şu birliklerden oluşturuldu:
13. Kolordu karargâhı;