kaan39/turkish-wikipedia-dataset huggingface dataset:
Sanığın sorguya çekilmesi sırasında, üyelerle cumhuriyet başsavcısı ya da vekili, başkanın izni ile sanığa soru sorabilir.
Yüce Divan üyeleri aynı zamanda Anayasa Mahkemesi'nin üyeleridir. Görev süreleri 12 yıldır. Ayrıca 65 yaşına gelen üyeler -on iki yılı tamamlamamış olsa bile- yaş haddinden emekliye ayrılır.
Anayasa mahkemesi, birincil olarak anayasal hukukla uğraşan yüksek mahkemedir. Temel yetkisi, işleme sokulması düşünülen veya işleme sokulan yasaların veya bazı temel yasama uygulamalarının ilgili ülkenin anayasasıyla bağdaşıp bağdaşmadığının tespitidir. Bazı ülkelerde bu şekilde adlandırılmayan; fakat yine aynı görevi yürüten çeşitli mahkemeler de mevcuttur.
Anayasa Mahkemeleri asıl görev olarak yasaların, anayasaya uygunluğunu denetler. Anayasa Mahkemeleri genel olarak üç tür denetim yaparlar.
Kimi durumlarda Şekil ve Usul aynı başlık altında değerlendirilir. Örneğin Türkiye'de Anayasa Mahkemesinin yapabileceği denetim Usul Denetimi ve Esas denetimi olarak öngörülmüştür.
Meclis soruşturması, başkanlık sisteminde başkanın cezai sorumluluğuna yol açabilecek bir yasama meclisi soruşturmasıdır.
2017 referandumu ile kabul edilen Anayasa değişiklikleri ile Cumhurbaşkanı'nın cezai sorumluluğunun, vatana ihanetle sınırlandırılmasına son verildi. Türkiye Büyük Millet Meclisi salt çoğunluğunun vereceği önergeyle Cumhurbaşkanı, Cumhurbaşkanı Yardımcıları veya bakanlar hakkında görevleriyle ilgili suç işledikleri iddiasıyla soruşturma açılması talep edilir ve Meclisin beşte üçünün gizli oyuyla soruşturma açılmasına karar verilir. Hakkında soruşturma açılmasına karar verilen Cumhurbaşkanı, seçimlerin yenilenmesi kararı alamaz. Meclisteki siyasi partilerin güçleri oranında gösterecekleri adaylar arasından her parti için ayrı ayrı ad çekme suretiyle kurulacak 15 kişilik bir komisyon tarafından yapılacak soruşturma sonunda, Meclis üye tam sayısının üçte ikisinin gizli oyuyla “Yüce Divan”da yargılanmalarına karar verebilir. Yüce Divan'ın seçilmeye engel bir suçtan mahkûm ettiği Cumhurbaşkanının görevi sona erer. Cumhurbaşkanının görevde bulunduğu sürede işlediği iddia edilen suçlar için görevi bittikten sonra da aynı cezai sorumluluğu taşımaktadır.
Türkiye Büyük Millet Meclisi, hükûmeti bir siyasi parti grubu adına veya en az yirmi milletvekilinin imzasıyla verilen gensoru önergesi ve salt çoğunluğun güvensizlik oyuyla düşürebilmekteydi. Ayrıca, Meclis'in en az onda birinin vereceği önerge ile Başbakan veya bakanlar hakkında soruşturma açılabilir ve salt çoğunluğunun kararıyla Anayasa Mahkemesi tarafından “Yüce Divan” sıfatı ile yargılanmasına karar verilirdi.
1982 Anayasası yürürlüğe girdikten sonra günümüze kadar toplam 115 adet Meclis Soruşturması Önergesi verilmiştir. 1982'den günümüze geçen toplam 8 yasama döneminde de Meclis Soruşturması müessesesine başvurulmuştur.
ABD Başkanı, yardımcısı, bakanları veya herhangi bir federal memur hakkında soruşturma yetkisi Temsilciler Meclisi'ne aittir. Temsilciler Meclisi tarafından suçlandırılan kişiyi yargılama yetkisi ise Senato'ya aittir. Başkanın yargılanması söz konusu olduğunda Senatoya Yüksek Mahkeme başyargıcı başkanlık eder. Senato mahkûmiyet kararını ancak hazır bulunan üyelerinin üçte ikisinin oyuyla karar verebilir. Hakkında mahkûmiyet kararı verilen kişinin görevi sona erer.
Soruşturma, siyasi değil cezai niteliktedir. Başkanın siyasi sorumluluğu değil, cezai sorumluluğu tahrik edilir. Dolayısıyla suç işlememiş bir başkanın siyasi nedenlerle soruşturma usulüyle görevden alınması mümkün değildir. Bu bakımdan soruşturma parlamenter sistemlerdeki gensoru (güvensizlik oylaması) değil, bir meclis soruşturmasıdır.
ABD tarihindeki 4 büyük soruşturma olayı:
Türkiye cumhurbaşkanı vekili, Türkiye cumhurbaşkanının hastalık ve yurt dışına çıkma gibi sebeplerle geçici olarak görevinden ayrılması hallerinde görevlendireceği vekili, makamın boşalması halinde ise en yaşlı cumhurbaşkanı yardımcısı cumhurbaşkanlığına vekâlet eder ve cumhurbaşkanına ait yetkileri kullanır.
Cumhurbaşkanlığı makamının herhangi bir nedenle boşalması halinde, kırk beş gün içinde cumhurbaşkanı seçimi yapılır. Yenisi seçilene kadar cumhurbaşkanı yardımcısı Cumhurbaşkanlığına vekâlet eder ve cumhurbaşkanına ait yetkileri kullanır.
2018 Türkiye cumhurbaşkanlığı seçiminden önce cumhurbaşkanlığına vekâlet görevi TBMM başkanı tarafından temsil ediliyordu. 1961 Anayasasının uygulandığı 1961-1980 yılları arasında cumhurbaşkanlığına Cumhuriyet Senatosu başkanı vekâlet ediyordu.
9 Temmuz 2018 tarihine kadar bütün TBMM başkanları, cumhurbaşkanı vekili olarak görev yapmıştır. Fakat bazı sebeplerden dolayı cumhurbaşkanlığı makamı boşaldığı zaman uzun süre cumhurbaşkanı vekili olarak görev yapan TBMM başkanları da vardır.
Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği, Cumhurbaşkanlığı makamının idari işlerini yürüten ve Cumhurbaşkanına bağlı olarak çalışan bir birimdir. Cumhurbaşkanının görevlerini etkin bir şekilde yerine getirmesini sağlamak amacıyla çeşitli idari ve bürokratik hizmetleri organize etmektedir. Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri, Türkiye'deki 'En yüksek devlet memuru' sıfatını taşımaktadır.
2018'de Genel Sekreterlik ve Başbakanlık Müsteşarlığı makamları kaldırılmış ve yerine Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanlığı kurulmuştur. İdari İşler Başkanlığı 28 Aralık 2024 tarihinde kapatılarak yerine Cumhurbaşkanlığı genel sekreterliği tekrar kurulmuştur.
2018 yılına kadar Cumhurbaşkanının resmi ve özel programlarının düzenlenmesi, yazışmaların yönetilmesi ve Cumhurbaşkanlığına bağlı birimlerin koordinasyonunu sağlama gibi görevleri üstlenirdi. Ayrıca, Cumhurbaşkanının devlet protokolü ile ilgili faaliyetlerini düzenlemek ve yürütmek de Genel Sekreterliğin sorumlulukları arasındaydı. Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği'nin İdari İşler Başkanlığı'ndan devraldığı görev ve yetkileri şunlardır:
Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği'nin İdari İşler Başkanlığı'ndan devraldığı birimleri aşağıda gösterilmiştir.
Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği, 1924 yılında kurulmuş ve 2018 yılına kadar faaliyet göstermiştir. Bu süre zarfında, farklı dönemlerde çeşitli genel sekreterler görev almıştır.
2018 yılında gerçekleştirilen hükûmet sistemi değişikliği ile birlikte, Genel Sekreterlik ve Başbakanlık Müsteşarlığı makamları kaldırılmış ve yerine Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanlığı kurulmuştur. İdari İşler Başkanlığı 28 Aralık 2024 tarihinde kapatılarak yerine 1924 yılından 2018'e kadar var olan Cumhurbaşkanlığı genel sekreterliği tekrar kurulmuştur.
Devlet Arşivleri Başkanlığı, arşiv hizmet ve faaliyetlerini düzenlemek ve kamuda belge yönetimini sağlamak üzere Türkiye Cumhurbaşkanlığına bağlı olarak görev yapan devlet kurumu. 1984 tarihli ve 3056 sayılı Başbakanlık Teşkilat Kanunu ile Cumhuriyet Arşivi, Osmanlı Arşivi ve Dokümantasyon Daire Başkanlıklarını kapsayan bir kurum olarak kuruldu.
Türkiye'de modern anlamda arşivcilik konusunda ilk ciddi teşebbüs, dönemin maliye nazırı Safvet Paşa'nın 1845'te Enderun'daki tarihî vesika ve defterleri bir tertip içine almaya çalışmasıdır. Tam manasıyla modern arşivcilik ise, 1846'da Hazine-i Evrak Nezaretinin kurulmasıyla başladı ve bugünkü Başbakanlık Devlet Arşivi'nin çekirdeğini teşkil etti. Aynı sene Bâb-ı Âlî'nin iç kısmında yüksekçe, rutubetsiz bir yer seçilerek ve özel olarak imal edilen tuğla ile bir bina yapıldı. Nezaretin başına Hazine-i Evrak Nazırı olarak sadaret mektupçusu Es-Seyyîd Hasan Muhsin Efendi tayin edildi. Devletin mühim işlerine ait mahrem sayılacak, devletin sırlarını ifşa etmeyecek şekilde emin memurların tayin edilmesi gerektiği karara bağlandı. Arşive dâhil olacak vesikaların tertibi ve arşivin çalışma tarzını belirten arşivcilik talimatını hazırladı. Bunu 1849'da Hazine-i Evrak Nizamnamesi adı ile yayımlayarak Türk arşivciliğini belli bir düzene soktu. Bu arşivde, her türlü anlaşmalar, padişah emirleri, iç ve dış meselelere ait yazışmalar, Divan-ı Hümayun defterleri (Bakanlar Kurulu Kararları), meclis takrirleri, mazbatalar, kanunlar ve benzeri devlet evrakı saklanıyordu. Nezaret, bir süre sonra Hazine-i Evrak Müdürlüğü unvanını aldı ve Osmanlı Devleti'nin sonuna kadar bu isimle devam etti.
1922 senesinde İcra Vekilleri Heyeti Başkanlığı Özel Kalem Müdürlüğüne bağlı, İstanbul'da Mahzen-i Evrak Mümeyyizliği kuruldu. 1923'te ismi Hazine-i Evrak Mümeyyizliği olarak değiştirildi. 1927'de Hazine-i Evrak Müdür Muavinliği adı altında Başvekâlet müsteşarlığına bağlandı. Mayıs 1933'te Teşkilat Kanunu gereğince, Ankara'daki Evrak Müdürlüğü ile İstanbul'daki Hazine-i Evrak Müdürlüğü, Başvekâlet Evrak ve Hazine-i Evrak Müdürlüğü adı altında birleştirildi. 1937'de Hazine-i Evrâk'ın adı Arşiv Dairesi Müdürlüğüne dönüştürüldü. 1943'te Başvekâlet Arşiv Umum Müdürlüğü kuruldu. 1976 yılında Başbakanlık Müsteşarlığına bağlı olarak Cumhuriyet Arşivi Dairesi Başkanlığı oluşturuldu. Bu dairenin görevi, 3473 sayılı Kanun'a tabi kurum ve kuruluşlarda teşekkül eden, Millî Mücadele, Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükûmeti ve Cumhuriyet dönemlerine ait arşiv malzemesini tespit etmek, arşiv disiplini esaslarına göre tanzim edip devletin ve ilim dünyasının hizmetine sunmaktır. 10 Temmuz 2018 tarihinde 1 Numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile Cumhurbaşkanlığına bağlanarak adı "Devlet Arşivleri Başkanlığı" olarak değiştirildi.
Osmanlı Devleti'nden intikal eden en zengin ve değerli arşiv malzemesi, Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığındadır. Osmanlı Devleti'nin merkez teşkilâtı kuruluşlarından olan Divân-ı Hümâyûn, Bâb-ı Defterî ve Bâb-ı Âsafî (Bâb-ı Âli) ve bunların çeşitli daire ve kalemlerine ait sicil, defter ve vesikaları ihtiva eden Başbakanlık Osmanlı Arşivi, sahip bulunduğu arşiv malzemesinin önemi itibarıyla, bu dönem için devlet arşivi vasfını taşımaktadır.
Cumhuriyet Arşivi Daire Başkanlığı; Millî Mücadele, TBMM hükûmeti ve Cumhuriyet dönemine ait, 3473 sayılı "Muhafazasına Lüzum Kalmayan Evrak ve Malzemenin Yok Edilmesi Hakkında Kanun" kapsamındaki kurum ve kuruluşlar bünyesinde yer alan arşiv malzemesinin, tespiti, korunması, düzenlenmesi ve değerlendirilmesi konusunda gerekli ilmî ve teknik hazırlık ve çalışmaları yerine getirmek ve denetlemekten sorumludur.
Devlet Arşivleri Başkanlığının görevleri şunlardır:
Devlet Arşivleri Başkanlığının hizmet birimleri şunlardır:
Diyanet İşleri Başkanlığı (DİB) ya da kısa adıyla Diyanet, 3 Mart 1924 tarihinde Şeriyye ve Evkaf Vekaleti'nin yerine kurulan, İslâm dininin inançları, ibadet ve ahlâk esasları ile ilgili işleri yürütmek, din konusunda toplumu aydınlatmak ve ibadet yerlerini yönetmekle görevli kurumdur. Mustafa Kemal Atatürk'ün emriyle 429 sayılı kanunla Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlığına bağlı bir teşkilat olarak kurulmuştur. 9 Temmuz 2018'de Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığına bağlanmıştır.
Anayasanın 136. maddesinde, "Genel idare içinde yer alan Diyanet İşleri Başkanlığı, laiklik ilkesi doğrultusunda, bütün siyasî görüş ve düşünüşlerin dışında kalarak ve milletçe dayanışmayı ve bütünleşmeyi amaç edinerek, özel kanununda gösterilen görevleri yerine getirir." hükmü yer almaktadır.
Türkiye'de camilerin inşası ve maaşlı imamların görevlendirilmesi gibi konulardan sorumlu olan DİB, aynı zamanda Türkiye Diyanet Vakfı aracılığıyla yurt dışında da cami inşaatları gerçekleştirdi. ABD'de maliyeti 100 milyon doları bulan cami kompleksi başta olmak üzere, bu inşaatların maliyetinin 2021 Mayıs ayı itibarıyla 500 milyon TL'yi geçtiği belirlendi.
Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı ya da İletişim Başkanlığı, cumhurbaşkanlığına bağlı olarak devletin her türlü iletişim, basın, yayın ve bilgi alışverişi faaliyetini denetleyen ve idare eden kurumdur. 24 Temmuz 2018 tarihinde kuruldu ve Basın-Yayın ve Enformasyon Genel Müdürlüğü'nün yerini aldı.
19. yüzyılın ilk çeyreğinde Osmanlı İmparatorluğu bünyesindeki çeşitli milletlerin gazete çıkarması, Türkçe gazetelerin yayımlanması ve nihayetinde Türklerin de gazete çıkarmaya başlamasıyla gazetenin önemini anlayan devlet idaresi, resmi bir gazetenin çıkarılmasını istemiştir. Bunun yanında sayıları gün geçtikçe artan gazetelerin bir nizama kavuşturulması için idari bir yapının lüzumu fikrinden hareketle 1862 yılında Maarif-i Umumiye Nezaretine bağlı olarak Matbuat Müdürlüğü kurulmuştur. Matbuat Müdürlüğünün görevleri, 1864 yılında ilk kez çıkarılan Matbuat Nizamnamesi ile tespit edilmiştir. Ancak Matbuat Müdürlüğünün İstanbul’da bulunması nedeniyle Millî Mücadele sırasında 23 Nisan 1920 tarihinde Ankara’da kurulan Türkiye Büyük Millet Meclisi çatısı altında yeni bir yapılanmaya gidilmesi zorunlu hale gelmiştir. Millî Mücadele’nin başarılı olması, milletin inancının sağlanması, milletin birlik ve beraberliği ile verilen mücadelenin yurt içi ve yurt dışında anlatılması amacıyla gerekçesini bizzat Mustafa Kemal Atatürk’ün kaleme aldığı 7 Haziran 1920 tarih ve 6 sayılı “Matbuat ve İstihbarat Müdüriyet-i Umumiyesi Teşkiline Dair Kanun” ile TBMM ve aynı zamanda İcrâ Vekilleri Heyeti Reisi'ne doğrudan bağlı olarak “Matbuat ve İstihbarat Müdüriyet-i Umumiyesi” kurulmuştur. Millî Mücadele davası ile doğan “Matbuat ve İstihbarat Müdüriyet-i Umumiyesi” yalnız matbuat emirlerinin tamamının kaynağı olmakla bırakılmamış, iç ve dış yayınlar aracılığıyla aydınlatma ve istihbarat işleriyle ilgilenmek görevleri de uhdesine verilmiştir. 25 Aralık 1920'de Dışişleri Bakanlığı'na bağlanan Müdürlüğün çalışmalarına 1931 yılının Bütçe Kanunu ile son verilmiş, Müdürlük 1933'te “Matbuat Umum Müdürlüğü” adıyla bu kez İçişleri Bakanlığı'na bağlı olarak yeniden kurulmuştur. 1940 yılında Başbakanlığa bağlanmış, 1943'te “Basın Yayın Müdürlüğü”, 1949'da Basın Yayın ve Turizm Müdürlüğü adını aldı. 1957'de “Basın Yayın Genel Müdürlüğü” adıyla Basın Yayın ve Turizm Bakanlığına bağlanan Genel Müdürlük, 1963'te yeni kurulan Turizm ve Tanıtma Bakanlığı bünyesinde yer almıştır. Daha sonraki dönemlerde çalışmalarını farklı isimler altında ve değişik bakanlıklara bağlı olarak sürdüren Genel Müdürlük, 18 Haziran 1984 tarihinde yayımlanan 231 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile başbakanlığa bağlı “Basın Yayın ve Enformasyon Genel Müdürlüğü” adı altında teşkilatlandırılmıştır. Nihayet 24 Temmuz 2018 tarihli ve 30488 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 14 sayılı İletişim Başkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile Basın Yayın ve Enformasyon Genel Müdürlüğü lağvedilerek özellikle kamu diplomasisi ve stratejik iletişim alanlarını da kapsayan yeni bir vizyonla cumhurbaşkanlığına bağlı olarak kurulan İletişim Başkanlığı, faaliyetine devam etmektedir.
Başkanlığın görevleri cumhurbaşkanı tarafından belirlenen temel ilke, hedef ve amaçlar çerçevesinde şunlardır:
İletişim Başkanlığı; merkez, taşra ve yurtdışı teşkilatlarından oluşur. Merkez teşkilatında Başkanlık Makamı, 2 başkan yardımcılığı, 1 özel kalem müdürlüğü, 1 hukuk müşavirliği ve 8 daire başkanlığı bulunmaktadır.
Merkez Teşkilatı:
Taşra Teşkilatı:
İletişim Başkanlığının taşra teşkilatında 18 bölge müdürlüğü bulunmaktadır. Bu bölge müdürlükleri Adana, Afyonkarahisar, Ankara, Antalya, Bursa, Çanakkale, Diyarbakır, Erzincan, Edirne, Erzurum, Gaziantep, İstanbul, İzmir, Kayseri, Konya, Muğla, Samsun, Şanlıurfa, Trabzon'da bulunmaktadır.
Yurtdışı Teşkilatı:
Yurtdışı teşkilatı 38 İletişim Müşavirliği ve 1 İletişim Ataşeliğinden oluşmaktadır.
Türkiye Cumhuriyeti İletişim Başkanı, doğrudan cumhurbaşkanının emri altında çalışır. Belirlenen amaç, politika ve stratejilere uygun olarak yönetir. Başkanlığın bütçe teklifini hazırlar, belirlenen amaç, politika, strateji ve performans hedef ve ölçütleri doğrultusunda uygulamayı yürütür, izler ve raporlar. Başkanlığın yönetim sistemlerini gözden geçirir, kurumsal yapı ile yönetim süreçlerinin etkililiğini gözetir ve yönetimin geliştirilmesini sağlar. Faaliyet alanına giren konularda kamu kurum ve kuruluşları ve sivil toplum kuruluşları ile işbirliği yapar ve koordinasyonu sağlar. Tanıtma Fonuna ilişkin incelenen projelerin kabulünü ve denetim sonuçlarını Cumhurbaşkanının onayına sunar. Cumhurbaşkanı tarafından verilen diğer görevleri yapar. Başkan, görevlerin yürütülmesinden doğrudan Cumhurbaşkanına karşı sorumludur.
Millî İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı (MİT), Türkiye'nin Cumhurbaşkanlığına bağlı resmî istihbarat örgütüdür. MİT'in mevcut merkezi, Ankara'nın Etimesgut ilçesindeki KALE binasıdır.
1965 yılında Millî Emniyet Hizmeti yerine kurulan; Türkiye'nin bölünmez bütünlüğüne, anayasal düzenine, varlığına, bağımsızlığına, güvenliğine ve millî gücünü meydana getiren bütün unsurlarına karşı içten ve dıştan gelecek mevcut ve muhtemel tehditler hakkında bilgi toplamak, önlem almak ve gerekli durumlarda ilgili makamları uyarmakla görevli bir teşkilattır.
Devletin millî güvenlik politikasının hazırlanmasıyla ilgili her konuda istihbaratın tek elde toplanabilmesi amacıyla 22 Temmuz 1965 tarihinde TBMM tarafından 644 sayılı kanun kabul edildi ve bu kanun ile kuruluşun adı Millî İstihbarat Teşkilatı (MİT) olarak değiştirildi. Kanun ile MİT'in bir müsteşar tarafından yönetilmesi ve müsteşarın, kanun ile belirlenen görevlerin yerine getirilmesinde sadece başbakana karşı sorumlu olması öngörüldü.
MİT, yaklaşık on dokuz yıl süre ile faaliyetlerini 644 sayılı kanun hükümleri doğrultusunda yürüttü ancak hızla değişen ve gelişen koşulların ışığında yeni bir yasal düzenlemeye gidilmesi ihtiyacı ortaya çıktı. Bu amaçla, 1 Kasım 1983 tarihinde 2937 sayılı Devlet İstihbarat Hizmetleri ve Millî İstihbarat Teşkilâtı Kanunu çıkarıldı ve kanun 1 Ocak 1984 tarihinde yürürlüğe girdi. Teşkilat, 2017 yılında yapılan değişiklikle başbakanlıktan cumhurbaşkanlığına bağlanmıştır.
2024 yılı itibarıyla MİT, tarihi istihbarat belgelerini kamuya açmaya ve açık kaynak olarak paylaşmaya başladı.
Ülkelerin birbirlerine yönelik siyasal, sosyal, ekonomik ve askerî faaliyetleri ile beklentilerinin önceden saptanması ihtiyacının zaman içerisinde giderek artması, haber almaya dönük yapılanmaların varlığını zorunlu kılmıştır. Yine Türkiye'de, sistemli ve organize nitelikte istihbarat örgütü kurma girişimleri, Osmanlı Devleti'nin son yıllarında başladı. Siyasi birliğin korunması, ayrılıkçı hareketlerin önlenmesi ve özellikle yabancı devletlerin Orta Doğu üzerinde odaklaşan faaliyetlerinin izlenebilmesi için bireysel bazda ve sınırlı nitelikte sürdürülen istihbarat çalışmalarının bir merkezden organize biçimde yürütülmesine ihtiyaç duyuldu ve 17 Kasım 1913 tarihinde Enver Paşa tarafından Teşkilât-ı Mahsusa isimli istihbarat örgütü kuruldu. I. Dünya Savaşı sırasında askerî ve paramiliter hareketlerde bulunarak önemli görevler üstlenen bu örgüt, savaşın sona ermesiyle 30 Ekim 1918 tarihinde imzalanan Mondros Mütarekesi sonrasında dağıldı.
İstanbul'un İşgali'nden sonra millî uyanışın başlaması ile kişiler kendi kendilerine çeşitli örgütler kurdular. Bu örgütlerin birisi de kimilerine göre hâlâ yaşayan "Karakol" örgütüdür. İlk olarak 5 Şubat 1919 tarihinde kurulan Mütareke Dönemi'nin ilk gizli direniş grubu, İstanbul'da kurulan Karakol Cemiyetidir. 1918'in ekim sonları veya kasım başlarında Talât Paşa'nın emri ile kurulan cemiyetin kurucuları arasında Kurmay Albay Kara Vâsıf, emekli Yüzbaşı Bahâ Said Bey, Albay Galatalı Şevket ve Yenibahçeli Şükrü Bey gibi İttihât ve Terâkki Cemiyeti mensubu kişiler bulunmaktaydı. Kısa zamanda örgütlenme çalışmalarını tamamlayan Karakol Cemiyeti'nin Millî Mücadele'ye yaptığı en büyük hizmet, İstanbul'dan Anadolu'ya silah ve cephane ile subayların kaçırılmasını sağlaması, İngiliz Muhipler Cemiyeti gibi kuruluşların planlarını ve faaliyetlerini Mustafa Kemal Paşa'ya haber vermesi oldu. Ancak Cemiyet, Bolşevikler ile gizli ilişkilere girmesi ve kendi başına Millî Mücadele'ye sahiplenme çalışmalarında bulunması sebepleriyle Anadolu ordusu kadrosuna dâhil edilmedi. 16 Mart 1920 tarihinde İstanbul'un İtilaf Devletleri tarafından işgali sırasında liderlerinin tutuklanmaları ile büyük bir darbe yedi ve nihayet Erzurum Kongresi ve Sivas Kongresi'nin kararlarını uygulamak için seçilen Heyet-i Temsiliyenin kararıyla faaliyetlerine son verildi.
Karakol Cemiyetinin dağılmasından sonra Zâbitân Grubu ve Yavuz Grubu gibi çeşitli istihbarat grupları oluşturuldu. Bunlardan 23 Eylül 1920 tarihinde faaliyete geçen Hamza Grubu'nun adı 31 Ağustos 1921 tarihinde Felâh Grubu olarak değiştirildi. Bu istihbarat grupları, Türk Kurtuluş Savaşı sonuna kadar faaliyetlerini sürdürebildi. Kurtuluş Savaşı sonrasında lağvedilerek mensuplarının bir kısmı Askeri Polis Teşkilatı veya ileri dönemlerde MEH/MAH bünyelerine kazandırıldı.
İstihbarat örgütleri arasındaki dağınıklığı gidermek, ordu içerisine sızan düşman casusluk faaliyet ve propagandasına karşı koymak amacıyla 18 Temmuz 1920 tarihinde Genelkurmay Başkanlığı tarafından Askerî Polis Teşkilatı (AP veya P) kuruldu. Savaş yıllarında başarılı hizmetler veren örgütün faaliyetlerine 21 Mart 1921 tarihinde son verildi. Günümüzde silahlı kuvvetler bünyesindeki Jandarma Genel Komutanlığı devamı niteliğindedir.
Askerî Polis Teşkilatının kapatılmasının istihbarat faaliyetleri açısından kısa bir süre doğurduğu boşluk ise yine Genelkurmay Başkanlığı tarafından kurulan ve 1 Nisan 1921 ile 22 Haziran 1922 tarihleri arasında Anadolu'nun çeşitli şehirlerinde faaliyet gösteren Tedkik Heyeti Amirlikleri vasıtasıyla giderildi.
Edinilen tecrübelerin ışığında ve belirlenen yeni hedeflere ulaşılabilmesi amacıyla bu defa Enver Paşa tarafından Müsellâh Müdâfaa-i Milliye isimli bir istihbarat grubu kuruldu. TBMM Hükümeti, 3 Mayıs 1921 tarihinde kısa adı "MM" (Mim Mim) olan bu örgüte resmiyet kazandırdı. Tedkik Heyeti Amirlikleri Anadolu'da faaliyetlerini sürdürürken MM örgütü; asker ve sivil kesimden oluşmuş kadrolarıyla, İstanbul'da büyük bir ajan ve haber ağı kurmayı başardı, Anadolu'ya silah ve cephane kaçırılması faaliyetlerini organize etti. Düşman karargâhları, iş birlikçi gruplar ve yabancı misyona sızarak çok sayıda önemli belge ve bilgi elde etti. Kurtuluş Savaşı sırasında düşman faaliyetlerine karşı oluşturulan çeşitli istihbarat gruplarıyla da iş birliği yapan örgütün faaliyetleri, İstanbul'un Kurtuluşu'ndan sonra 5 Ekim 1923'te son buldu.
İstihbarat örgütlerinin kapatılmasından ve Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulmasından sonra, 1926 tarihine kadar geçen dönem içinde haber alma çalışmaları Ordu Müfettişlikleri İstihbarat Şubeleri tarafından yürütüldü. 1925 yılı sonunda Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk, gelişmiş devletlerdeki gibi çağdaş bir istihbarat örgütü kurulması talimatını verdi. Bunun üzerine Avrupa ülkelerinde eğitilen kadroların da katılımıyla, Genelkurmay Başkanı Mareşal Fevzi Çakmak'ın 6 Ocak 1926 tarihli emri doğrultusunda, Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk istihbarat kuruluşu olan Millî Emniyet Hizmeti Riyaseti (MEH/MAH) kuruldu. Teşkilat, 5 Ocak 1927 tarihinde şeklen İçişleri Bakanlığına bağlandı. 6 Ocak 1926 ile 5 Ocak 1927 tarihleri arasındaki bir yıllık dönem çalışmaları, dönemin yöneticileri tarafından Riyasetin kuruluşuna hazırlık dönemi olarak değerlendirildi ve bir gün sonraki 6 Ocak 1927 tarihi MAH'ın kuruluş tarihi olarak kabul edildi. Başkanlığına Şükrü Âli Ögel getirildi.
... Muasır devletlerde olduğu gibi, bizde de modern bir istihbarat teşekkülü kurmak mecburiyetindeyiz...
MAH, duyulan ihtiyaçlara bağlı olarak zaman içerisinde birkaç kez küçük yapısal değişiklikler geçirdi ve 1965 yılına kadar Türkiye'nin istihbarat faaliyetini yürüttü.
Güvenlik Tahkikat Başkanlığı, Milli İstihbarat Teşkilatı (MİT) bünyesinde faaliyet gösteren ve kamu görevine atanacak kişilere yönelik güvenlik soruşturmalarının yürütülmesinden sorumlu birimdir. Birim stratejik pozisyonlara aday gösterilen bireylerin geçmişlerine ilişkin arşiv araştırmaları, biyografi istihbaratı ve geçmiş kontrollerini (arka plan araştırması) gerçekleştirmektedir. Arşiv Araştırması Faaliyetleri, 2937 Sayılı Milli İstihbarat Teşkilatı Kanunu ile Teşkilat’ın görev ve yetkilerini düzenleyen ilgili mevzuat çerçevesinde yürütülmektedir. Elde edilen bilgiler raporlanarak karar vericiye sunulmaktadır. 2937 Sayılı Devlet İstihbarat Hizmetleri ve Milli İstihbarat Teşkilatı Kanunu uyarınca MİT elde ettiği verileri ilgili karar vericiye sunmakta ve işleyerek işlevsel bir İstihbarat ürünü oluşturmaktadır.