kaan39/turkish-wikipedia-dataset huggingface dataset:
Günümüzdeki teşkilat ve statüye sahip üniversiteler Türkiye'de, 1863'te kurulan Dârülfünunla başlar. Avrupa üniversitelerinde eğitim öğretim kilisenin kontrolü altındaki teolojiye (Tanrı bilimi) dayanmasına rağmen Türklerin Selçuklu, Osmanlı ve daha pek çok değişik dönemlerde kurduğu çeşitli statülerdeki üniversiteler de pozitif bilimlerin de okutulması bakımından üniversite olarak bilimsel kariyerini başından günümüze kadar muhafaza etti. Bu sebeple Türkiye'de modern üniversitelerin ilki olan İstanbul Üniversitesi, 1453 senesinde Fatih Sultan Mehmed'in din ilimleri yanında fen ilimlerinin de okutulması için kurduğu Fatih Külliyesi'ne (Medreseler topluluğu) dayanmakta olup, beş asırlık bir geçmişe sahiptir.
Avrupa ve gelişmiş batı ülkelerinden farklı olarak Türkiye'deki üniversiteler mesleki eğitim zorluğuna göre en az 3 ya da 4 yıllık devamlı eğitim veren lisans veya fakülte ve 2 yıllık eğitim veren ön lisans veya meslek yüksekokulu eğitim programları vardır. Bazı ülkelerde bölümüne ve ülkeye göre göre lisans eğitim süresi 5-6 yıllık olanları da vardır. Ayrıca "uygulamalı bilimler yüksekokulu" olarak adlandırılan 4 yıllık lisans eğitimi de vardır. Bunların yanı sıra yine Türkiye'de öğrencilerin derslere fiziki olarak katılma zorunluluğu olmayan bir öğretim şekli olan açıköğretim üniversitesi de ayrı bir çeşit eğitim şekli olarak sayılabilir. Uzaktan eğitim prensibine dayalı olan ve son zamanlarda bilgisayar ve internet erişiminin artmasıyla daha da yaygınlaşan öğretim biçimidir. Türkiye'de lisans, ön lisans ve yüksek lisans öğretimleri yapılmaktadır.
1933'te kaldırılan Dârülfünun, Türkiye Cumhuriyeti Millî Eğitim Bakanlığına bağlı olmak üzere muhtariyet ve tüzel kişiliği olmayan İstanbul Üniversitesi olarak yeniden teşkilatlandırıldı. Osman Hamdi'nin 1882'de kurduğu Sanayi-i Nefise Mektebi (şimdiki adı Mimar Sinan Üniversitesi) Türkiye'deki en köklü üniversitelerdendir. Bu arada Ankara'da çeşitli tarihlerde Hukuk (1927), Dil ve Tarih-Coğrafya (1935), Fen (1943) ve Tıp (1945) gibi fakülteler kuruldu. Aynı zamanda aslı 1773 yılına dayanan Yüksek Mühendis Mektebi, İstanbul Teknik Üniversitesi adını aldı (1944). 1945'te çıkarılan kanunla bütün üniversiteler, aynı hükümlere tabi olmak üzere ilim ve idarede muhtar tüzel kişilikler hâline geldi.
1960'ta üniversiteler kanununda yapılan değişiklikle üniversiteler, fakülte, enstitü, yüksekokul ve araştırma kuruluşlarından meydana gelen, idari ve ilmî muhtariyeti olan eğitim, öğretim ve araştırma merkezleri hâline geldi. Yine bu kanuna göre yeni fakülte açılıp kapatılması için üniversite senatosunun teklifi ve Millî Eğitim Bakanı'nın tasdik etmesiyle yürürlüğe girdi. 1961 Anayasası, 1971 Anayasa değişikliği ve 1982 Anayasası'nda üniversite teşkilatlarında yapılan bazı değişiklikler esnasında memleket sathında çeşitli yeni üniversiteler kuruldu. 1955'te kurulan Trabzon'daki Karadeniz Teknik Üniversitesi, 1956'da İngilizce öğretim yapacak şekilde Ankara'da kurulan Ortadoğu Teknik Üniversitesi, 1954'te yine Ankara'da kurulan Hacettepe Üniversitesi, 1955'te İzmir'de kurulan Ege Üniversitesi, 1971'de Kayseri'de kurulan Erciyes Üniversitesi, 1976'de Robert Koleji'nin hükûmete geçmesiyle kurulan ve İngilizce eğitim yapan İstanbul Boğaziçi Üniversitesi, 1957'de Erzurum'da kurulan Atatürk Üniversitesi bunların en önemlileridir.
Ortaöğretimin memleket sathında gittikçe yaygınlaşmasıyla ortaya çıkan talebe fazlalığını değerlendirmek için Millî Eğitim Bakanlığının açtığı çeşitli yüksekokulları Diyarbakır, Elazığ, Sivas, Malatya, Samsun, Eskişehir, Bursa, Edirne gibi illerde kurulan yeni üniversiteler takip etti. Akademi adı altında faaliyet göstermelerine müsaade edilen bazı özel yüksek okullar, Anayasa'ya göre yüksekokul kurma yetkisi devlete ait olduğundan devletleştirildi. 1982 Anayasası'yla bütün yükseköğrenim kurumları üniversite çatısı altına alındı. Bu kurumların kontrolü yine 1982'de kurulan Yükseköğretim Kuruluna (YÖK) verildi. 1982'de kabul edilen bir kanun hükmünde kararnameyle memleket sathındaki üniversiteler belirlenerek yeni bir düzene sokuldu.
20 Ekim 1984 tarihinde Bilkent Üniversitesinin kurulmasıyla Türkiye ilk vakıf üniversitesine kavuşmuştur. Bilkent Üniversitesi, 90'lı yılların başına dek Türkiye'nin tek vakıf üniversitesi olma özelliğini sürdürmüştür. Sonrasında 1993 yılında Başkent Üniversitesi ve Koç Üniversitesinin, 1994 yılında Sabancı Üniversitesi ve Bilgi Üniversitesinin, 1996 yılında Yeditepe Üniversitesinin ve Atılım Üniversitesinin, 1997 yılında Çankaya Üniversitesi ve Beykent Üniversitesinin, 2001 yılında İstanbul Ticaret Üniversitesinin ve 2003 yılında TOBB ETÜ'nün kurulması ile Türkiye'deki köklü ve güçlü kurumların yükseköğretim alanına yatırım yapması sonucu Türkiye'de vakıf üniversiteleri yeni bir boyut kazanmıştır. 1990-2000 yılları arasında Türkiye'de 19 yeni vakıf üniversitesi kurulmuştur. 2000-2011 yılları arasında ise vakıf üniversitelerinin kurulma hızı ve coğrafi yaygınlığı artmış, bu 10 yıllık dönemde 43 yeni vakıf üniversitesi kurulmuştur. 2020 yılı itibarıyla Türkiye'de toplam 76 vakıf üniversitesi vardır.
Üniversitelerin idaresi rektör, senato ve yönetim kurulu tarafından sağlanır. Senato rektörün başkanlığında fakülte dekanları ve her fakülteden bir temsilci profesörden meydana gelir. Senatonun görevi üniversiteyle ilgili kanun, tüzük tasarılarını ve yönetmelikleri hazırlamaktır. Bütçe, seçim, yeni kürsü, enstitü açılması veya kaldırılmasıyla ilgili kararları, teklifleri inceler ve yürürlüğe koyar. Üniversite yönetim kurulu yine rektör başkanlığında, dekanlar ve seçimli üç profesörden meydana gelir. Rektörlerin üniversite tarafından seçimle belirlendiği ülkeler olsa da Türkiye'de; hem devlet üniversitelerinde hem de 2016 yılından beri vakıf üniversitelerinde rektör, Cumhurbaşkanı tarafından atanır. Genel Sekreter ise üniversitenin idari işlerine bakar. Yazı işleri, personel, kütüphane, hizmetliler buna bağlıdır.
Türkiye'de din, çeşitli dinî inançlardan oluşur. Ülkedeki en yaygın dinin İslam olduğu bilinmekle beraber, bu dine mensup kişilerin oranına ilişkin yayınlanan veriler çelişkilidir. Pew Araştırma Kuruluşu'nun yayımladığı 2012 yılı raporuna göre Müslümanların nüfusa oranı %98'dir. Sabancı Üniversitesi'nin katkılarıyla yapılan bir ankete göre de bu oran %98,3'e ulaşmaktadır. Ipsos [en]'un 2016 tarihli anketine göre Türkiye'deki Müslümanlar nüfusun %82'sini oluşturmaktadır. Optimar'ın 2019'da yayınladığı ankete göre ise Müslümanların nüfusa oranı %89,5'tir. 2021 KONDA anketine göre insanların %92'si Müslüman olarak tanımlandı.
Optimar'ın 2019'da yaptığı ankete göre Türkiye nüfusunun %89,5'i Müslüman'dır. Müslümanların %74'ünü Sünniler oluştururken, Alevi kesimin genel nüfusa oranı %12,5'tur. Diğer Müslüman toplulukların (Caferiler, Nusayriler ve On İkiciler) nüfusa oranı ise %3'tür.
Pew Araştırma Kuruluşu'na göre 2010 yılı itibarıyla Türkiye'de yaşayan Hristiyanlar, nüfusun %0,4'ünü oluşturmaktadır. ABD Dışişleri Bakanlığı tarafından yayımlanan 2012 Uluslararası Din Özgürlüğü Raporu'na göre Türkiye'de 60.000 Ermeni Ortodoks, 20.000 Süryani,[hangileri?] 2.270 Rum Ortodoks, 15.000 Rus Ortodoks, 7.000 Protestan, 25.000 Katolik, 5.000 Yehova Şahidi, 3.000 Keldani[hangileri?] yaşamaktadır. İsa Mesih'in Son Zaman Azizler Kilisesi'nin verilerine göre Türkiye'de 708 Mormon yaşamaktadır.
Türk Musevi Cemaati'nin yayımladığı veriye göre Türkiye'de yaşayan Yahudi sayısı 15.000 kadardır.
Arda Araştırma Kuruluşunun 2010 yılı verilerine göre Türkiye'de 21.259 Bahâî yaşamaktadır.
Türkiye'de sayıları bilinmeyen dinî gruplar yaşamaktadır. Bu dinler Tengricilik, Zerdüştlük, Vika ve Taoizm'dir.
Pew Araştırma Kuruluşu'nun yayımladığı 2010 yılı rakamlarına göre Türkiye'de yaşayan Budistler 40.000 kişilik nüfusları ile genel Türkiye nüfusunun %0,1'inden azdır.
Arda Araştırma Kuruluşunun 2010 verilerine göre Türkiye'de 728 Hindu yaşamaktadır.
WIN-Gallup tarafından hazırlanan 2012 yılına ait Dindarlık ve Ateizm isimli araştırma raporuna göre Türkiye toplumunun %2'si ateisttir. Diğer bir %2 ise dindarlık ve ateizme karşı tepkisizdir. Eurobarometer tarafından 2005 yılında hazırlanan Sosyal Değerler, Bilim ve Teknoloji isimli rapora göre Türkiye nüfusunun %95'i bir tanrıya inanmaktadır. Eurobarometer'ın 2010 yılına ait araştırma raporunda Türkiye nüfusunun %94'ü bir tanrıya, %1'i bir çeşit ruh veya yaşam gücüne inanmaktadır, ne bir çeşit ruh veya yaşam gücüne ne de tanrıya inanmayanlarsa %1'dir ve halkın %4'ü bu konuda tepkisizdir. Chartsbin'in 2009 tarihinde çeşitli kaynaklardan yararlanarak oluşturduğu istatistiklere göre Türkiye nüfusunun %1,9'u agnostiktir. Gallup Poll'ün 2006-2011 yıllarını kapsayan araştırmalarına göre Türkiye'de nüfusun %13'ü sekülerdir. Gallup'un hazırladığı 2012 yılına ait araştırma sonucuna göreyse Türkiye nüfusunun %15'i sekülerdir.
Dentsu'nun 2006 yılına ait verilerine göre nüfusun %2,5 ila %3'ü herhangi bir dine bağlı değildir. Konda tarafından hazırlanan 2007 yılı raporuna göre %0,9'un dinî inancı yoktur, %2,3 ise dinin gereklerine inanmamaktadır.
Türkiye'de 2014 yılı içinde 2 tane resmi ateist derneği kurulmuştur.
Bunlardan ilk kurulanın resmi internet sitesi Mart 2015'te, "halkı kin ve düşmanlığa tahrik veya aşağılama" gerekçesiyle, devlet eliyle sansürlenmiştir.
Sabancı Üniversitesi'nin 2006 tarihli anketine göre ankete katılan kişilerin %16'sı "çok dindar", %39'u "kısmen dindar", %32'si ise "dindar değil" seçeneklerini seçmiş, %3'ü ise dinî inançlarının olmadığını belirtmiştir.[kaynak doğrulanamadı] 2007'de KONDA Araştırma ve Danışmanlık tarafından yürütülmüş anket verilerine göre anketi alanların %52.8'i "dinî gerekliliklerinin yerine getirmeye çalışan dindar bir kişi", %34.3'ü "dinî gerekliklerini yerine getirmeyen inançlı bir kişi", %9.7'si "tüm dinî gerekliliklerini yerine getiren çok dindar kişi", %2.3'ü "dinî gerekliliklere inanmayan bir kişi", %0.9'u ise "dinî inancı olmayan bir kişi" seçenekleriyle kendilerini tanımlamıştır. Gallup'ın yaptığı 2012 tarihli ankete göre katılım göstermiş kişilerin %23'ü kendilerini "dindar bir kişi", %73'ü "dindar olmayan bir kişi" ve %2'si "ateist" olarak tanımlamıştır. Pew Research Center'ın 2015 yılından bir raporuna göre Türk halkının %56'sı hayatlarında dini "çok önemli", %27'si "kısmen önemli", %7'si "çok da önemli değil", %3'ü "hiç önemli değil" olarak görmektedir.
Türkiye'deki dinî trendler hakkında çeşitli ve çelişkili iddialar ortaya konmuştur. Pek çok yayım, Türkiye'de Adalet ve Kalkınma Partisi başa geldiğinden beri devam eden bir İslamlaştırmanın var olduğunu öne sürmektedir. Bu İslamlaşmaya örnek olarak Türkiye'de başörtüsü yasağının kaldırılması, imam hatip okullarının sayısının artırılması, alkol satışına getirilen kısıtlamalar ve Ayasofya'nın camiye dönüştürülmesi örnek gösterilmektedir. Buna karşın, çeşitli politkacılar Türkiye'de İslam dışı deizm gibi akımların önemli oranda büyüme yaşadığını da iddia etmektedir.
National Public Radio'nun KONDA'nın 2008 ve 2018 yıllarını ele alan araştırmasını yorumladığı bir çalışmaya göre Türkiye'de dindarlık gerileme yaşamaktadır. Kendine çok dindar diyen kesim %13'ten %10'a, kendini "dindar" olarak betimleyenler ise %55'ten %51'e gerilemiştir. Ramazan'da oruç tutanlarda %12'lik, evlilik için imam nikâhının zorunlu olduğunu düşünenlerde ise %5'lik bir düşüş yaşanmıştır. Ayrıca 2008 yılında neredeyse kimse tarafından seçilmemiş "inançsız" ve "ateist" seçenekleri sırasıyla %2 ve %3 değerlerine yükselerek önemli bir büyüme yaşamıştır. Koç Üniversitesi'nde siyaset bilimi ve uluslararası ilişkiler profesörü olan Murat Somer, bu dinsizleşmenin devletin dini desteklemesi ve kontrol etmesi sonucunda halkın dine yabancılaşması ve uzaklaşması sonucunda gerçekleştiğini ifade etmiştir.
İpsos'un 2018 yılında gerçekleştirdiği ankete göre Türkiye'deki kadınların %58'i başını örtmektedir. Bu oran genç ve şehirli nüfusta daha düşük olmaktadır. Başörtüsü ülkede örtünmenin en yaygın biçimi olmakla birlikte, türban giyimi kadınların %21'i tarafından gerçekleştirilmektedir.
Konda'nın 2007 verilerine göre Türkiye'de eğitim seviyesi ve dinî kıyafet giymek ters orantılı olmaktadır. Çarşaf giyimi, okuma yazma bilmeyen ve okuma yazma bilen, ancak herhangi bir diploması olmayan kadınlar ile ilkokul mezunu kişilerde en yüksek oranda gözlemlenmektedir. Türban ve başörtüsü giyimi de eğitim seviyesi arttıkça azalma trendi göstermektedir. Üniversite mezunları (%72.5) ile lisanüstü eğitim almış kişiler (%83.9) en düşük kapanma oranlarına sahiptir. Lisansüstü eğitim diploması olan kadınların sadece %3.2'si türban giymektedir. Okuma yazma bilmeyen kadınların sadece %5.3'ünün başı açıktır. Aynı çalışma 2003 ve 2007 verilerini karşılaştırmış olup, bu zaman aralığı arasında Türkiye'deki her eğitim seviyesinde başı açık kesimde bir azalma meydana geldiği tespit edilmiştir. Bu büyüme özellikle türban giyiminde baş göstermiştir.
Türkiye'de din eğitimi, resmî olarak ilkokul-lise arasında zorunlu olarak öğretilen ve İslam dini üzerine yoğunlaşmış Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi dersi ile başlar. DKAB dersine ek olarak eğitimin ilerleyen yıllarında "Kur’an-ı Kerim", "Hz. Muhammed’in Hayatı" ve "Temel Dini Bilgiler” adlı seçmeli dersler de alınabilir. Din dersi, 1928'den 1940'ların sonuna kadar müfredata dahil edilmemiş, sonrasında ise seçmeli bir ders olmuştur. 12 Eylül Darbesi'nden sonra zorunlu hale getirilmiştir. Azınlık okullarında azınlığın mensup olduğu dinin eğitiminin verilmesi de mümkündür.
İmam hatip ortaokulları ve liseleri, resmî kuruluş amacı hatip ve imam yetişmesini sağlamak olan eğitim kurumlarıdır. Bu kurumlara 5. sınıftan itibaren giriş yapmak mümkündür. İmam hatip liselerinde standart ortaokul ve lise müfredatına ek olarak İslam dinine ilişkin mesleki dersler okutulmakta ve Sünni esaslara bağlı din eğitimi verilmektedir, buna karşın sıradan okullarda bulunan bazı dersler bu kurumlarda bulunmamaktadır.
İlahiyat fakülteleri, dinler, dinlerin karşılaştırılması, dinler tarihi ve dinlerin değişik bilim alanlarıyla ilgili eğitiminin verildiği yükseköğretim kurumlarıdır.
Türkiye'de nüfusun çoğu İslam dinine mensuptur. Ülkedeki Müslümanların çoğunluğu Sünniliğin Hanefi mezhebine bağlıdır. Günümüzde modern Türkiye'yi oluşturan bölgede İslam'ın yerleşik varlığı, Selçukluların Doğu Anadolu'ya doğru genişlemeye başladığı 11. yüzyılın son yarısına kadar uzanmaktadır.
Birçok anketin sonuçlarına göre Türkiye'deki Müslüman nüfusun oranı %94'tür. Çoğunluğu oluşturan Sünniliğin mensuplarının dışında kalan Alevilik, Caferilik (%1'ini oluşturuyor) ve Nusayrilik gibi mezheplerin mensupları nüfusun %9'unu oluşturuyor.
7. ve 8. yüzyıllarda Müslüman fetihleri sırasında, Arap orduları İslam İmparatorluğu'nu kurmuştur. İslam'ın Altın Çağı, 8. yüzyılın ortasında Abbasi Halifeliği'nin yükselişi ve başkentin Şam'dan Bağdat'a taşınmasıyla başlamıştır.
Sonraki dönemde, İslam İmparatorluğu başlangıçta genişlemeye devam etti ve Girit'i (840) ele geçirdi. Abbasi halifeliği daha sonra dikkatini doğuya çevirdi. Abbasi hükûmetinin parçalanmasının ve Şii rakipleri olan Fatimi ve Büveyhilerin yükselişinin ardından, yeniden canlanan Bizans İmparatorluğu 961 yılında Girit ve Kilikya'yı, 965 yılında Kıbrıs'ı geri aldı ve 975 yılına kadar Levant'a ilerledi. Bizanslılar, Fatimilerle bölgedeki etki için başarılı bir şekilde rekabet ettiler, ancak Selçuklu Türklerinin gelişiyle yerini değiştirdi, önce Abbasi halifeliğiyle ittifak kurup daha sonra fiili hükümdarlar olarak hüküm sürdüler.
1068 yılında Alp Arslan ve müttefik Türkmen kabileleri birçok Abbasi toprağını geri aldı ve hatta Bizans bölgelerine saldırdı, 1071 yılındaki Malazgirt Meydan Muharebesi'nde büyük bir zafer kazandıktan sonra doğu ve orta Anadolu'ya daha da ilerledi. Selçuklu hanedanlığının parçalanması sonucunda, ardından gelen daha küçük Türkmen beylikleri olan Danişmendliler, Anadolu Selçuklu Sultanlığı ve çeşitli Atabeyler ortaya çıktı ve Haçlı Seferleri sırasında bölgenin kontrolü için mücadele ettiler ve Osmanlı İmparatorluğu'nun yükselişine kadar zamanla Anadolu'yu genişlettiler.
On ikinci yüzyılda, Sufi tarikatlarına mensup birçok yeni Türk göç dalgası başladı, bazıları sonradan heterodoks inançları da içeren tarikatlara dönüştü. 1300'lü yıllardan sonra Anadolu'daki Türklere hitap eden bir Sufi tarikatı Safevi yanlısı oldu; bu tarikat başlangıçta Sünni ve siyasi olmayan bir tarikattı, ancak sonradan Şii ve siyasi olarak kuzeybatı İran'da temellendi. On dördüncü ve on beşinci yüzyıllarda Safevi yanlısı ve Bektaşi gibi benzer tarikatlar, doğu Anadolu'nun siyasi kontrolü için Osmanlı İmparatorluğu ile rekabete girdi. Bektaşi tarikatı, sonradan Sünni Müslümanların bir mezhebi olarak kabul edildi, ancak heterodoks inançlarını terk etmediler. Bunun aksine, Safevîler İran'ı fethetti, heterodoks dini inançlarını terk etti ve On İki İmamcı Şii İslam'ın savunucuları oldu. 1453 yılında Bizans'ın başkenti İstanbul'un fethi, Osmanlıların Anadolu ve Trakya'daki imparatorluklarını güçlendirmelerini sağladı. Osmanlılar daha sonra Sultan Selim döneminde hilafet unvanını ön plana çıkardılar. Resmi bir kurumsal yapı olmamasına rağmen, Sünni dini görevlileri önemli bir siyasi rol oynadı. Adalet dini mahkemeler tarafından sağlanıyordu; teoride şeriatın kodlanmış sistemi, en azından imparatorluğun Müslüman tebaası için hayatın her yönünü düzenliyordu. Yargının başı doğrudan sultanın altında yer alıyor ve sadece büyük vezirin ardından güçte ikinci sıradaydı. Osmanlı döneminin başında İstanbul'un büyük müftüsü olan makam, sonradan Şeyhülislam'ın (şeyh veya "İslam'ın lideri") makamına evrildi ve imparatorluğun tüm mahkemeleri üzerinde nihai yargı yetkisine sahipti ve dolayısıyla şeriatın yorumlanması ve uygulanmasına yetki sahibiydi. Şeyhülislam tarafından açıklanan yasal görüşler kesin yorumlar olarak kabul ediliyordu.
Tanzimat öncesinde, II. Mahmut'un yıllarına kadar Osmanlı eğitim sistemi; Topkapı Sarayında bulunan Enderun Okulu, ordu içinde bulunan Yeniçeri Ocağı (1826'ya kadar) ve yaygın olarak ise İlmiye Sınıfının elinde bulunan medreselerden oluşmakta idi.
II. Mahmut'un 1 Temmuz 1839'da ölümünden bir gün sonra tahta çıkan oğlu I. Abdülmecit'in 4 ay sonra 3 Kasım 1839'da Gülhane Parkında ilan ettirdiği Gülhane Hatt-ı Hümayunu (Tanzimat Fermanı) ile Tanzimat Dönemi başladı.
—Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, Madde 24
Hukuk çerçevesi içinde, Din üzerinde üç alanda kısıtlama bulunduğu görülür. Birincisi, 1938 tarihli Cemiyetler Kanunu'na göre mezhep ya da tarikatlere dayalı cemiyet kurulamamasıdır. Bu madde, Medeni Kanun'daki, Dinsel Tesisler Kurulabileceği ilkesinin, daha geniş bir çerçeve içinde bakılmadığı takdirde yanlış yorumlanmasını önleyecek niteliktedir. Bu madde ayrımcı olmayan, herkesin katılabileceği, örneğin cami yapımı ve onarımı için, hayrat işleri, meslek yardımlaşması, din yapıtları meydana getirme gibi amaçlarla cemiyet kurulmasını yasaklamaz. İkici kısıtlama belirli bir din grubundan destek sağlama amacı olan siyasal parti kurulamamasıdır. Örneğin bir Katolik Partisi, bir Müslüman Partisi, bir İslam birliği ya da İslam Devleti partisi, Alevi ya da Yahudi partisi gibi bir parti Türkiye'de kurulamaz. Üçüncü kısıtlama 1949'da Ceza Kanunu'nda yapılan değişiklerle de pekiştirilen ve Anayasanın Laiklik İlkesine Aykırı olan, devletin sosyal, ekonomik, politik, hukuksal nizamlarını kısmen de olsa din esaslarına göre değiştirmeyi güden eylemlerin suç sayılmasıdır.
Anayasa din özgürlüğünü sağlamaktadır ve Hükûmet genellikle bu hakkı uygulamada saygı gösterir; ancak, Hükûmet, laik devletin korunması ve devletin tüm inançlardan uzak durması amacıyla genellikle kamu kurumları ve devlet işletmeleri, üniversiteler de dahil olmak üzere, tüm dini ifadelere bazı kısıtlamalar getirir. Anayasa ülkeyi laik bir devlet olarak belirler ve inanç özgürlüğü, ibadet özgürlüğü ve dini fikirlerin özel yayılması için hükümler içerir. Ancak, laik devletin bütünlüğü ve varlığına ilişkin diğer anayasa hükümleri bu hakları sınırlar. Dinin korunması anlamında olan laiklik, devleti korumak için önemli bir rol oynar.
Çoğu laik ülkede dini okullar ve eğitim sistemi olmasına rağmen, Türkiye'de bir kişi ancak devletin belirlediği bir yaşta din dersleri alabilir; Türkiye'nin Müslüman dünyasında oldukça laik bir ülke olması nedeniyle bu durum bir gereklilik olarak kabul edilir, yani laikliğin kurulması için gereken koşulların Hristiyan dünyasında olanlardan farklı olduğu iddia edilir. Özel dini okulların ve üniversitelerin (hangi dine ait olursa olsun) kurulması yasaklanmıştır. Sadece devlet kontrolündeki İmam-Hatip liseleri izin verilmiştir ve bunlardan sadece İslam topluluğu Türkiye'de yararlanır. Bu tür liseler, dini konuları modern pozitif bilimlerle birlikte öğretir. Ancak, bu okulların mezunları tıp, hukuk, mühendislik gibi başka bir alanda yüksek öğrenim görmek için üniversiteye gidemez; çünkü bu okulların mezunları din adamları olmaya yönlendirilmiştir, doktor veya avukat olmaları değil. Okullarda artan fundamentalizm ile birlikte, Türkiye'de 2012'den bu yana bir İmam-Hatip'e dönüşümle ilgili olarak 370'ten fazla Türk okulu, Türkiye Lise Öğrencileri Birliği'nin (TLB) siyasi bir bildirisine imza atmıştır ve okullarda anti-laiklik olarak algıladıkları şeye karşı itirazlarda artış olmuştur. Birçok ebeveyn, okulların İmam-Hatip'e dönüşmesi için artan baskıdan şikayetçi olmuştur.
Hükûmet, ülkenin 75.000 kayıtlı camisini düzenlemek ve yerel ve il imamlarını, devlet memuru olan sivil hizmetlileri istihdam etmek suretiyle Müslüman dini tesisleri ve eğitimini Diyanet İşleri Başkanlığı aracılığıyla denetlemektedir. Bazı gruplar, özellikle Aleviler, Diyanet'in diğer inançları dışlayarak ana akım İslami inançları yansıttığını iddia eder. Hükûmet, Diyanet'in hizmet talep eden herkese eşit davrandığını iddia eder. Ancak, Aleviler ibadet törenlerinde cami ve imamlardan yararlanmazlar. Alevi törenleri Cemevlerinde gerçekleştirilir ve bu törenler Dedeler tarafından yönetilir, ancak bu Dedeler Diyanet'in bütçesinden yararlanmaz.
Atatürk döneminde laiklik yönünde yapılan reformlar tamamlanmıştır.
Ancak, Türkiye Fransa gibi bir laik devlet değildir:
Ancak, herkes dini inançlarından özgürdür.
Diyanet adı verilen kurum, 77.500 camiyi yönetir. Bu devlet kurumu, Atatürk tarafından kurulmuştur (1924) ve sadece Sünni Müslüman ibadetini finanse eder. Diğer dinler kendi mali sürdürülebilirliğini sağlamak zorundadır ve faaliyetleri sırasında idari engellerle karşılaşabilirler.
Diyanet, 1924 yılında kurulan resmi bir devlet kurumudur ve Kur'an eğitimi sağlamak için çalışır, ayrıca yaklaşık 75,000 farklı camiye haftalık hutbeler hazırlar. Ayrıca, Diyanet Türkiye'deki tüm imamları istihdam eder.
Vergi toplanırken, tüm Türk vatandaşları eşittir. Vergi oranı din temelinde değildir. Ancak Diyanet aracılığıyla Türk vatandaşları gelirin kullanımında eşit değildir. 2012 yılında bütçesi 2.5 milyar ABD dolarını aşan Diyanet, yalnızca Sünni Müslüman ibadetini finanse eder.
Bu durum, İslam'ın haram kavramı aracılığıyla teolojik bir problem sunar; çünkü Kuran, En'am Suresi, ayet 152'de "tartı ve ölçüde adaletle tam ölçü ve tam tartı yapmanızı" emreder.
Alevi-Bektaşi, Bayrami-Celveti, Halveti (Gülşeni, Cerrahi, Nasuhi, Rahmanı, Sunbuli, Üssaki), Hurufi-Rüfai, Malamati, Mevlevi, Nakşibendi (Halidi, Haqqani), Kadiri-Galibi ve Caferi Müslümanları gibi tasavvuf tarikatları resmi olarak tanınmamaktadır.
Başörtüsü yasağı başta üniversite öğrencilerine yönelik olmak üzere bütün kamu ve bazı özel kurumlarda kadın çalışanlara uygulanan başörtü yasağı ile bu yasağın sosyal ve siyasal etkileri etrafında yaşanan tartışmalar. Siyasal İslam'ın simgesi olduğu iddia edilen başörtüsünü kamusal alanda yasakladığı iddia edilen mahkeme kararları bu sorunun ön ayağını oluşturmaktadır.
12 Eylül 1980 Darbesi sonrasında çıkarılan ve yaklaşık 31 yıl yürürlükte kalmış olan "Kamuda Kılık Kıyafet Yönetmeliği" nedeniyle kadınlar bazı kamu kurumlarında başörtüleriyle çalışamadı.
Başörtüsü yasağı, çeşitli ilk ve ortaöğretim okullarında ve çeşitli üniversitelerde herkes için geçerliydi. Mahkemeler, devlet daireleri ve diğer resmî kurumlarda öğrenciler, işçiler ve kamu görevlileri için geçerliydi. Ancak ilk ve ortaöğretim okullarında ve bazı üniversitelerde okula ziyaretçi ya da veli olarak gelenler için sorun yoktu.
Kamu kurumlarında ise çalışanlara uygulanan bu düzenlemeler hizmet alanlar için geçerli değildi. Benzer şekilde mahkemelerde yasak sadece yargıçlar, avukatlar, hukukçular ve diğer işçileri kapsamaktaydı. Askerî kurumlarda ise bu yasak en geniş şekliyle uygulandı.