kaan39/turkish-wikipedia-dataset-clean huggingface dataset:
1863

Olaylar
10 Ocak - Dünyanın ilk metro sistemi olan Londra Metrosu, Metropolitan hattı Paddington ile Farringdon arasında ilk kez hizmete girdi.
13 Ocak - Darülfünun, Kimyager Derviş Paşa'nın verdiği halka açık fizik dersi ile eğitim hayatına başladı.
1 Temmuz -3 Temmuz – ABD birliği ile Konfedere birlik arasında Gettysburg Savaşı
16 Eylül - Robert Koleji dört öğrenci ile eğitime başladı.
Ziraat Bankası'nın kuruluşu
Londra metrosu açıldı.
Alman kimyager Adolf von Baeyer barbitürik asiti keşfetti

Doğumlar
1 Ocak - Pierre de Coubertin, Fransız Olimpiyat Oyunları kurucusu (ö. 1937)
19 Ocak - Werner Sombart, Alman iktisatçı ve sosyolog (ö. ?)
1954)
? - Hans Aanrud, Norveçli yazar (ö. 1953
Eylül
8 Eylül - William Wymark Jacobs, İngiliz kısa hikâye yazarı (ö. 1943)
22 Eylül - Ferenc Herczeg, Macar oyun yazarı (ö. 1954)

Ölümler
9 Haziran - Dost Muhammed Han, Afganistan hükümdarı (1826-1863) ve Barakzay hanedanının kurucusu (d. 1793).
13 Ağustos - Eugène Delacroix, Fransız ressam (d. 26 Nisan 1798)
17 Eylül - Alfred de Vigny, Fransız şair, oyun ve roman yazarı
21 Aralık - Giuseppe Gioacchino Belli, Romalı şair
1864

Olaylar
Nevada ABD birliğine 36. eyalet olarak girdi
7 Mart 1864, Ruslara yenilen ve Türkiye'ye gönderilmekte olan Adige Şapsığlara verilen süre doldu ve Şapsığ köyleri istisnasız Rus askerlerince ateşe verilip yakılmaya başlandı.
8 Ekim - Osmanlının yeni vilayet sistemine geçmesi Tuna Vilayeti'nin kurulması
Çin'de Taiping Ayaklanması bastırıldı.
21 Mayıs - Çerkes Sürgünü

Doğumlar
Ocak
1 Ocak - Alfred Stieglitz, Amerikalı fotoğrafçı (ö. 1946)

Şubat
Mart
Nisan
2 Nisan - Max Weber, ünlü Alman sosyolog ve ekonomist (ö. 1920)

Mayıs
3 Mayıs - Albert Malet, Fransız tarihçi (ö. 1915)
15 Mayıs - Vilhelm Hammershøi, Danimarkalı ressam (ö. 1916)

Haziran
Temmuz
Ağustos
Eylül
Ekim
30 Ekim - Theodor Wiegand, Alman arkeolog (ö. 1936)

Kasım
Aralık
14 Aralık - Frank Campeau, Amerikalı sinema oyuncusu (ö. 1943)

Doğum ay ve günü bilinemeyenler
Einar Benediktsson, İzlandalı şair ve avukat (ö. 1940)
Salih Zeki, Osmanlı- Türk matematik bilgini (ö. 1921)

Ölümler
8 Aralık - George Boole, İngiliz matematikçi ve filozof.
1865

Olaylar
15 Nisan - Andrew Johnson ABD'nin 17. başkanı oldu
Amerikan İç Savaşı sona erdi
Maxwell Denklemleri geliştirildi
Möbius Şeridi
Dolunay ilk kez semada görülmedi. (Şubat)

Doğumlar
17 Mart - Gabriel Narutowicz, seçilen ilk Polonya devlet başkanı (ö. 16 Aralık 1922)
13 Haziran - William Butler Yeats, İrlandalı şair, Nobel Edebiyat Ödülü sahibi (ö. 1939)
24 Eylül - Mollie McConnell, Amerikalı sinema oyuncusu (ö. 1920)
tarihi bilinmeyen
Ali Haydar Efendi, Evkaf-ı Hümâyun nâzırı (ö. 1935)

Ölümler
15 Nisan – Abraham Lincoln ABD başkanı suikast sonucu öldürüldü (d. 1809)
30 Nisan - Robert FitzRoy İngiliz meteorolog ve denizci (d. 1805)
12 Kasım - Elizabeth Gaskell, İngiliz romancı (d. 29 Eylül 1810)
1866

Olaylar
Prusya ve İtalya, Avusturya'ya saldırarak Yedi Hafta Savaşı'nı başlattılar
11 Mart - İlk özel Türkçe gazete olan Tercüman-ı Ahval yayınına son verdi.
7 Haziran - İzmir-Aydın arasında kurulan ilk demiryolu hattı açıldı
3 Temmuz – Sadowa Muharebesi (veya Königgrätz Muharebesi) ile Yedi Hafta Savaşı sona erdi. 23 Ağustos'ta Prag Antlaşması imzalandı.
Avrupa ile Amerika arasındaki ilk başarılı telgraf kablosu atlantiğe Great Eastern gemisi tarafından döşendi.
Rus yazar Dostoyevski'nin en büyük romanı kabul edilen Suç ve Ceza yayımlandı.
Norveçli tiyatro yazarı Henrik İbsen'in Brand adlı eseri yayımlandı.

Doğumlar
26 Nisan - Adelheid Steinmann, Alman politikacı ve kadın hakları aktivisti (ö. 1925)
10 Haziran - Arthur Castrén, Fin siyasetçi (ö. 1946)
10 Eylül - Jeppe Aakjær, Danimarkalı yazar (ö. 1930)
9 Ekim
Philippe Berthelot, Fransız diplomat (ö. 1934)
Emine Nazikeda, VI. Mehmed'in eşi (ö. 1941)
12 Kasım - Sun Yat-sen, modern Çin'in kurucusu, devrimci lider (ö. 12 Mart 1925)

Ölümler
15 Ocak - Massimo d'Azeglio
31 Mart - Louis Meijer, Hollandalı sanatçı (d. 1809)
5 Nisan - Thomas Hodgkin
21 Nisan - Jane Welsh Carlyle
26 Nisan - Hermann Goldschmidt
7 Haziran - Şef Seattle
20 Temmuz - Bernhard Riemann
11 Ağustos - Philippe Buchez
26 Ağustos - Joseph Weydemeyer
26 Eylül - Carl Jonas Love Almqvist
25 Eylül/7 Ekim - Aleksandr Filippoviç Kaşevarov
18 Ekim - Manuel Bulnes
?? Kasım - Sabah II Al-Sabah
19 Kasım - Francesco Della Suda
18 Aralık - Salomon Rafael Kamondo
31 Aralık - Ateş Mehmet Paşa

???
Garabet Amira Balyan
Han Mahmud
Âşık Seyrani
1867

Olaylar
30 Ocak - Mutsuhito Japonya'nın İmparatoru oldu.
17 Şubat - Süveyş Kanalı'ndan ilk gemi geçti.
1 Mart - Nebraska, ABD'ye 37. eyalet olarak katıldı.
30 Mart – Alaska, Rus Çarı II. Aleksandr tarafından ABD'ye 7.2 milyon dolara satıldı
1 Nisan - Singapur, Britanyalı kolonisi oldu.
29 Mayıs - Avusturya-Macaristan İmparatorluğu kuruldu.
1 Temmuz - Kanada Konfederasyonu kuruldu.
28 Ağustos – ABD Hawainin batısındaki Midway Adaları'nı topraklarına kattı
18 Ekim - ABD, Alaska'yı Rusya'dan alarak topraklarına kattı.

Doğumlar
Ocak
11 Ocak - Edward Bradford Titchener, İngiliz, psikolog (ö. 1927)
Şubat
Mart
Nisan
Mayıs
Haziran
28 Haziran - Luigi Pirandello, İtalyan oyun yazarı ve romancı (ö. 1936)
28 Haziran - Lightner Witmer, Amerikalı psikolog (ö. 1956)
Temmuz
31 Temmuz - Axel Ohlin, İsveçli zoolog; Arktik ve Antarktika kaşifi (ö. 1903)

Ağustos
16 Ağustos - Ronald Burrows, Britanyalı arkeolog ve akademisyen (ö. 1920)

Eylül
7 Eylül - J.P. Morgan Jr., Amerikalı bankacı, finans yöneticisi ve hayırsever (ö. 1943)
8 Eylül - Aleksandr Parvus, Alman aktivist (ö. 1924)

Ekim
Kasım
7 Kasım - Marie Curie Nobel Fizik Ödülü fizik'çi (ö.1934)
Aralık
27 Aralık - Tevfik Fikret Türk şair ve yazar (ö. 1915)

Tarihi bilinmeyenler
Hüseyin Suat Yalçın, Türk şair ve yazar (ö. 1942)
Dürrizade Abdullah Beyefendi, Osmanlı Devleti şeyhülislamı (ö. 1923)
Halit Ziya Uşaklıgil, Türk şair ve yazar (ö. 1945)
Ken'an Rifâî, Türk mutasavvıf (ö. 1950)

Ölümler
14 Ocak - Jean Auguste Dominique Ingres, Fransız ressam (d. 1780)
25 Ağustos - Michael Faraday, İngiliz fizikçi (d. 1791)
31 Ağustos - Charles Baudelaire, Fransız şair (d. 1821)
13 Kasım - Adolphe Napoléon Didron, Fransız sanat tarihçisi ve arkeolog (d. 1806)
? - İsmail Selim Paşa, Yunan asıllı Mısırlı general ve siyasetçi (d. 1809)
1868

Olaylar
18 Ocak - Japonya da İmparator Mutsuhito, Parlamenter monarşiyi ilan etti.
11 Haziran - "Hilal-i Ahmer Cemiyeti" adıyla Kızılay kuruldu
1 Ağustos - Alaska ABD tarafından Rus İmparatorluğu'ndan satın alındı.
18 Ağustos - Fransız astronom Pierre Jules César Janssen, helyum elementini keşfetti.
1 Eylül - Sultan Abdülaziz tarafından Galatasaray Lisesi kuruldu.
24 Eylül - Lares Cumhuriyeti güçleri ile İspanyol sömürge hükûmeti arasında El Pepino Muharebesi gerçekleşti.
26 Ekim - İmparator Mutsuhito'nun talimatıyla Japonyada rönesans ve reform hareketleri kapsamında Avrupa'nın çeşitli ülkelerinden mimar, mühendis, fizikçi, matematikçi, doktor gibi çeşitli meslek dallarında uzmanlar getirtilerek Japon uzmanlara eğitim verilmeye başlandı.
28 Ekim - Thomas Edison geliştirdiği elektrikli bir oy kayıt makinasının patentini aldı.
? - Ahmed Süreyya Emin Bey dünyada ilk olarak seri atışlı bir sahra topu icat etti.
Amerikalı mühendis George Westinghouse insan kası yerine sıkıştırılmış havayı kullanan havalı freni icat etti
Helyum elementi keşfedildi
İmparator Mutsuhitonun talimatıyla Japonya'nın başkenti Kyoto'dan Tokyo'ya taşındı.

Doğumlar
Ocak
9 Ocak - Søren Sørensen, Danimarkalı biyokimyacı (ö. 1939)
19 Ocak - Gustav Meyrink, Alman yazar (ö. 1932)

Şubat
1 Şubat - Ovannes Kaçaznuni, Ermeni siyasetçi ve Ermenistan'ın ilk başbakanı (ö. 1938)
4 Şubat - Constance Markievicz, İrlandalı devrimci ve yurtsever görüşe sahip süfrajet (ö. 1927)
Mart
28 Mart - Maksim Gorki, Rus yazar (ö. 1936)
Nisan
10 Nisan - George Arliss, İngiliz aktör (ö. 1946)
Mayıs
6 Mayıs - Gaston Leroux, Fransız gazeteci, yazar (ö. 1927)
29 Mayıs - Abdülmecid Efendi, son Osmanlı halifesi (ö. 1944)
Haziran
Temmuz
Ağustos
Eylül
6 Eylül - Axel Hägerström, İsveçli filozof (ö. 1939)
8 Eylül - Zaven Der Yeğyayan, Türkiye Ermenileri'nin 79'uncu patriği (ö. 1947)
21 Eylül - Olga Knipper, Sovyet aktris (ö. 1959)
Ekim
28 Ekim - James Brendan Connolly, Amerikalı atlet (ö. 1957)
Kasım
Aralık
Doğduğu gün ve ay bilinmeyenler
Abdullah Azmi Efendi, Osmanlı devlet adamı (ö. 1937)
Ali Galip Pasiner, Türk asker (ö. 1939)
Emin Ağa Borçalı, Borçalı Karapapak Türk Cumhuriyeti kurucusu (ö. 1937)

Ölümler
11 Şubat - Léon Foucault, Fransız fizikçi (d. 1819).
13 Kasım - Gioacchino Rossini, İtalyan besteci (d. 1792)
1869

Olaylar
6 Mart – Rus kimyager Dimitriy İvanoviç Mendeleyev Elementlerin periyodik tablosunu yayınladı.
3 Ağustos - Büyük Samsun yangını meydana geldi. 125.000 m²'lik alan yangından birinci derecede etkilendi.
23 Aralık - İlk gülmece dergisi Diyojen yayımlandı.

Tarihi bilinmeyenler
Mısır'da Süveyş kanalı açıldı.
İlk Çocuk dergisi "Mümeyyiz", aynı adı taşıyan gazetenin eki olarak yayınlanmaya başladı.
Japon İmparatoru Mutsuhito çeşitli sanayi ve finans kuruluşlarıyla üniversitelerin gelişmesi için gerekli adımların atılmasını sağladı. Hiroşima, Tokyo ve Kyoto gibi büyük şehirlerde tersane, fabrika ve üniversiteler kuruldu.
Japonya da ilk Gazete basıldı, Demiryolu ağı yapımına başlandı. İlk banka kuruldu ve Genel Nüfus sayımı yapıldı.
Maarif Nezareti adı altında Türkiye Cumhuriyeti Millî Eğitim Bakanlığı kuruldu.

Doğumlar
Ocak
22 Ocak - Grigori Yefimoviç Rasputin, Rus mistik (ö. 1916)
Şubat
Mart
14 Mart - Algernon Blackwood, İngiliz yazar (ö. 1951)

Nisan
Mayıs
16 Mayıs - Albert Cuny, Fransız dilbilimci (ö. 1947)
Haziran
27 Haziran - Emma Goldman, anarko-komünist yazar (ö. 1940)
Temmuz
Ağustos
8 Ağustos - Julia Wilmotte Henshaw, Kanadalı botanikçi (ö. 1937)

Eylül
4 Eylül - Karl Seitz, Avusturyalı siyasetçi ve devlet adamı (ö. 1950)
9 Eylül - Abdullah Cevdet, Jön Türkler hareketinin önderlerinden, düşünür (ö. 1932)
24 Eylül - Zuko Džumhur, Bosnalı yazar, ressam ve karikatürcü (ö. 1990)

Ekim
2 Ekim - Mohandas Karamçand Gandi Hindistan ve Hindistan Bağımsızlık Hareketi'nin siyasi ve ruhani lideri
Kasım
22 Kasım - André Gide, Fransız yazar (ö. 1951)
Aralık
31 Aralık - Henri Matisse, Fransız ressam (ö. 1954)
Doğduğu ay ve gün bilinmeyenler
Rakım Elkutlu, Klasik Türk mûsıkisi bestekârı (ö. 1948)
Ahmet Ağaoğlu, yazar ve siyasetçi (ö. 1939)
Mehmet Emin Kalmuk (ö. 20 Mart 1954), hendese (Geometri) muallimi, telgraf ve telefon müderrisi (Medrese hocası)

Ölümler
28 Şubat - Alphonse de Lamartine (Alphonse-Marie-Louis de Prat de Lamartine), Fransız yazar, şair ve politikacı (d. 1790).
31 Mart - Allan Kardec, Fransız yazar, Deneysel Spiritüalizm'in kurucusu (d. 1804).
1 Mayıs - (Prens) Aleksandr Menşikov, Kırım Savaşı'nın ilk iki yılında Rus kuvvetlerinin komutanı (d. 1787).
16 Eylül - Thomas Graham, İskoç kimyacı (d. 1805).
8 Ekim - Franklin Pierce, 14. Amerika Birleşik Devletleri başkanı (d. 1804).
26 Aralık - Jean Louis Marie Poiseuille, Fransız doktor.

Öldüğü ay ve gün bilinmeyenler
Barutçubaşı Hovannes Bey Dadyan, Osmanlı döneminde yaşamış Ermeni asıllı mühendis ve müteşebbis (d. 1799).
1870

Olaylar
Şubat - Artvin'in Borçka ilçesinde Lazistan Yangını başladı.
24 Kasım - Türkiye'nin ilk mizah gazetesi Diyojen yayımlandı
12 Aralık - Güney Karolinalı Joseph H. Rainey, ABD Kongresi'ne seçilen ilk siyahi oldu.

Doğumlar
22 Nisan - Vladimir İlyiç Ulyanov Lenin, SSCB'nin kurucusu
Annibale Rigotti, İtalyan mimar (ö. 1968)

Ölümler
9 Haziran - Charles Dickens, İngiliz yazar ve toplum eleştirmeni (d. 1812)
1871

Olaylar
18 Ocak – Alman İmparatorluğu 2. Reich adı ile kuruldu
1 Mart – Fransa'nın son kralı III. Napolyon sürgüne gönderildi. Adolphe Thiers'in başkan olmasıyla üçüncü cumhuriyet kuruldu.
18 Mart - Paris Komünü ilan edildi
29 Haziran - İlk sendikacılık yasası, Birleşik Krallık Parlamentosu'nda onaylandı.
1871 Versay Antlaşması

Tarihi bilinmeyenler
Charles Darwin İnsan Soyunun Aslı kitabını yayınladı

Doğumlar
15 Ocak - Ahatanhel Krımski, Ukraynalı bilim insanı ve akademisyen (ö. 1942)
22 Haziran - William McDougall, İngiliz psikolog (ö. 1938)
10 Temmuz - Marcel Proust, Fransız yazar (ö. 1922)
29 Ağustos - Jack Butler Yeats, İrlandalı ressam (ö. 1957).
17 Ekim - Dénes Berinkey, Macar siyasetçi, hukukçu. (ö. 1944)
28 Kasım - Andrzej Strug, Polonyalı yazar (ö. 1937)

Doğduğu ay ve gün bilinmeyenler
Sütçü İmam, Türk Bağımsızlık Savaşının kahramanlarından (ö. 1922)
Hennâ Kûrânî, Suriyeli yazar (ö. 1898)
Mehmet Güneşdoğdu, TBMM 4. ve 5. dönem Samsun milletvekili (ö. 1946)
Vahan Şahinyan, Osmanlı Ermenisi tiyatro oyuncusu (ö. 1946)

Ölümler
17 Şubat - Şeyh Şamil, Kuzey Kafkasya halklarının, Avar kökenli politik ve dini önderi
13 Eylül - Şinasi, Türk yazar ve gazeteci
1869 Maârif-i Umûmiye Nizamnâmesi

1869 Maarif-i Umûmiye Nizamnâmesi, Osmanlı Devleti'nin İdadi Mektebi adıyla, rüştiyelerden sonra gelen bir orta öğretim kurumu kurulmasını öngördüğü yasa.

Maarif Nazırı Saffet Paşa tarafından 1869 yılında Osmanlı Devleti'nde orijinal adıyla Nezaret-i Celile-i Maarif-i Umumiye veya kısa adıyla Maarif Nazırlığı'nda (Osmanlı Milli Eğitim Bakanlığı'nda) yapılan değişiklikle klasik Osmanlı medrese eğitiminden vazgeçilerek ilk kez yeni bir eğitim nizamnamesi hazırlanmıştır. Bu nizamname ile idadilerin öğrenim süresi beş yıl olarak kabul edilmiştir. 1876 yılına kadar taşrada bir, İstanbul'da dört veya beş civarında idadi açılabilmiştir.

Ayrıca bakınız
Osmanlı'da eğitim
Rüşdiye
Mehmed Esad Saffet Paşa
Tanzimat
1860 Oxford evrim tartışması

1860 Oxford evrim tartışması, Charles Darwin'in Türlerin Kökeni adlı yapıtının yayımlanmasından yedi ay sonra, 30 Haziran 1860 tarihinde Oxford Üniversitesi Doğa Tarihi Müzesi'nde yapılmıştır.

Tartışmanın bugün bile hatırlanmasının temel nedeni, Wilberforce'un Huxley'ye büyükanne ya da büyükbabasının maymun soyundan gelip gelmediğini sormuş olmasıdır. Huxley'nin bu soruya verdiği yanıtın, atalarının maymun olması olasılığının kendisini utandırmayacağı ancak doğruları saptıran bir kişinin soyundan gelmiş olmanın onu daha fazla yaralayacağı biçiminde olduğu sanılmaktadır.

Ayrıca bakınız
Thomas Henry Huxley
Alfred Newton
William Henry Flower

Kaynakça
1870'te futbol

1870 yılında futbol adına yaşanan gelişmeler aşağıda verilmiştir.

Olaylar
5 Mart
Kennington Oval, Londra'da tarihteki ilk millî futbol maçı oynandı. İngiltere ve İskoçya arasındaki mücadele 0-0 berabere tamamlandı. Aynı takımlar arasında 19 Kasım'da oynanan ikinci maçı ise 2-1 İngiltere kazandı.
Tarihi kesin olmayanlar
Sheffield ve Londra kulüplerinin, özellikle Royal Engineers'in, maçlarında "kaleci", "dripling" ve "pas oyunu" gibi terimler kullanıldı.

Kurulan kulüpler
Avrupa
Abingdon Town
Rotherham United

Dipnotlar
1871'de futbol

1871 yılında futbol adına yaşanan gelişmeler aşağıda verilmiştir.

Olaylar
25 Şubat
İngiltere ve İskoçya arasındaki üçüncü millî maç Kennington Oval'de oynandı; karşılaşma 1-1 sona erdi.
20 Temmuz
Londra'da yapılan toplantıda, Charles William Alcock ve İngiltere Futbol Federasyonu, tarihteki en eski futbol turnuvası olan FA Cup'ın bir sonraki sezon oynanmaya başlamasını masaya yatırdı.
18 Kasım
İngiltere-İskoçya millî takımları arasında oynanan dördüncü karşılaşma İngiltere'nin 2-1 üstünlüğüyle sonuçlandı.
Kurulan kulüpler
Avrupa
Horsham
Reading
Turton
Uxbridge

Doğanlar
13 Kasım – William Beats, İngiliz futbolcu, (ö. 1936)
1870'lerde sinema

1870'ler sinema dönemine ait bazı önemli olayları içerir.

Olaylar
1870'ler - Fransız mucit Charles-Émile Reynaud, davulun merkezindeki nesneleri ayna yardımıyla hareket ediyor gibi görünmesi fikrini geliştirerek Zoetrop düşüncesini ortaya attılar. Bu icatlarına Praxinoscope adını verdiler. Reynaud bu icadının diğer versiyonu olan Praxinoscope Tiyatro'yu geliştirdi.
1879 - Amerikalı George Eastman basit bir fotoğraf makinesi icat ederek kendi anıyla anılan Kodak şirketini kurdu.

Doğumlar
13 Mart 1870 – Henri Étiévant, Fransız oyuncu, yönetmen (ö. 1953)
21 Nisan 1871 – Jaro Fürth, Avusturyalı oyuncu (ö. 1945)
23 Mart 1871 – Heinrich Schroth, (ö. 1945)
30 Mayıs 1871 – Olga Engl, Avusturyalı aktris (ö. 1945)
12 Şubat 1872 – Oscar Stribolt, Danimarkalı oyuncu (ö. 1927
28 Nisan 1878 – Lionel Barrymore, Amerikalı oyuncu (ö. 1954)
15 Ağustos 1879 – Ethel Barrymore, Amerikalı aktris (ö. 1959)
27 Aralık 1879 – Sydney Greenstreet, İngiliz oyuncu (ö. 1954)
1864 Viyana Antlaşması

Viyana Antlaşması ( ; ), Avusturya İmparatorluğu, Prusya Krallığı ve Danimarka Krallığı arasında 30 Ekim 1864 tarihinde, Viyana'da imzalanan barış antlaşmasıdır. Bu antlaşma İkinci Schleswig-Holstein Savaşı'nı bitiren antlaşmadır. Antlaşma şartlarına göre Schleswig Prusya'ya, Holstein ise Avusturya'ya kalacaktı. Lakin bu iki bölgenin yönetimi üzerine çıkan anlaşmazlıklar Prusya-Avusturya Savaşı'nı başlattı.

Ayrıca bakınız
Schleswig-Holstein sorunu

Dış bağlantılar
Avrupa'da 19. yüzyılda yapılmış tüm antlaşmalar.

Kaynakça
1870'ler

1800'ler | 1810'lar | 1820'ler | 1830'lar | 1840'lar | 1850'ler | 1860'lar | 1870'ler | 1880'ler | 1890'lar 1870 | 1871 | 1872 | 1873 | 1874 | 1875 | 1876 | 1877 | 1878 | 1879

1870'ler Gregoryen takvimine göre 1 Ocak 1870'te başlayan ve 31 Aralık 1879'da sona eren onyıldır.

Avrupa ve Asya'da yeni imparatorluklar, emperyalizm ve militarizm yükselirken, önceki onyılın eğilimleri bunda da devam etti. Amerika Birleşik Devletleri Amerikan İç Savaşı'nı atlatıyordu. Almanya 1871'de birleşti ve İkinci Reich'ına başladı. Onyılın sonlarında dünya çapında işçi sendikaları ve grevleri meydana geldi ve I. Dünya Savaşı'na kadar devam etti. Amerika Birleşik Devletleri'nde Yeniden Yapılanma dönemi başladı.
1870 Lazistan Yangını

1870 Lazistan Yangını, Şubat 1870'te Artvin'in Borçka ilçesindeki Karaşalvar mevkiinde başlayıp rüzgarın etkisiyle Hodangir, Kobuleti, Acara, Batum, Livaste, Gönye, Hopa, Arhavi, Mukril ve Kutaisi'deki ormanları etkileyen yangın felaketidir. Yangında Mukril'de bir kadın ve bir erkek çocuğu öldü. Karaşalvar bölgesindeki 405 kişi evsiz kaldı ve zahire depolarında bulunan 2.111 kile lazot, 256 kıyye fasulye ve 60 kıyye pasta yanarak yok oldu. Yangın, bölgedeki kızılağaç, gürgen ve dut fidanlıklarını yok etti.

Kaynakça
1870 Barselona sarıhumma salgını

1870 Barselona sarı humması salgını, 1870 yılında İspanya'nın Barselona kentinde meydana gelen bir salgındır.

Tarihi
Bu sarı humma salgını, 1870 yılının ikinci yarısında, Ağustos ayından yılın sonuna kadar yoğunlaştı. Toplam 1235 ölüm gerçekleşti. Yarım yüzyıl önce, aynı hastalığın başka bir salgını meydana gelmişti ve çeşitli tahminlere göre 3251, 6244, veya 8000'den fazla kişiyi öldürmüştü.

Kaynakça
1864 Çerkes Etnografya Müzesi

1864 Çerkes Etnografya Müzesi, Samsun ilinin İlkadım ilçesinde bulunan müzedir. İçerisinde Çerkes kültürüne ait eski eşyalar, aile damgaları, muhtelif eşyalar ve silahlar bulunmaktadır.

Kuruluşu
Müze, pandemi dönemine denk gelse de 15 Ağustos 2020 tarihinde yaklaşık 150 yıllık bir su deposu restore edilerek ziyaretçilere açılmıştır.

Kaynakça
1862 Turgutlu depremi

1862 Turgutlu Depremi, 3 Kasım 1862 tarihinde Osmanlı İmparatorluğu'nun Aydın vilayetine bağlı Turgutlu ilçesinde tahmini olarak 6.9 Ms meydana gelen şiddetli bir depremdir.

Deprem sonucunda Turgutlu'daki tüm evler yıkılmış ve 280 kişi hayatını kaybetmiştir. Sarsıntı, Afyonkarahisar ve Isparta bölgelerinde de hissedilmiş; İzmir, Aydın, Nazilli, Denizli, Sakız Adası ve Midilli Adası'nda da etkileri görülmüştür.

Kaynakça
1865 Midilli depremi

1865 Midilli Depremi, 23 Temmuz 1865 tarihinde Osmanlı İmparatorluğu egemenliğindeki Midilli adasının kuzeyinde meydana gelen, önemli hasara ve can kaybına yol açan bir depremdir.

Deprem
Deprem, 23 Temmuz 1865'te, yerel saatle 21:30 sularında meydana gelmiştir. Büyüklüğü çeşitli kaynaklarda 6.7 ile 7.0 M arasında bildirilmektedir. Depremin şiddeti ise Mercalli şiddet ölçeği'ne göre IX (Yıkıcı) olarak kaydedilmiştir. Ana şokun ardından artçı sarsıntılar devam etmiştir. Deprem, adanın kuzey kesiminde, özellikle Molivos ve çevresinde büyük yıkıma yol açmıştır. Sarsıntı, Ayvalık gibi komşu bölgelerde de hissedilmiş, ancak bu bölgelerde hafif hasara neden olmuştur.

Hasar ve kayıplar
Deprem, özellikle adanın kuzeyindeki yerleşim birimlerinde büyük hasara yol açmıştır. Mamas Burnu'ndan Ahyronas'a kadar olan bölge, depremden en çok etkilenen yer olmuştur.

Dönemin kayıtlarına göre, Molivos (o zamanki adıyla Mithymna) kasabası neredeyse tamamen yıkılmıştır. Yaklaşık 100 evin yıkıldığı ve yüzlerce insanın hayatını kaybettiği bildirilmiştir. Bazı kaynaklar, kasabanın 6.000-7.000 olan nüfusundan yüzlerce kişinin enkaz altında kalarak can verdiğini belirtmektedir.

Ayrıca bakınız
Türkiye'deki depremler listesi

Not listesi
Kaynakça
1866 Bingöl depremi

1866 Bingöl depremi, 12 Mayıs 1866'da Osmanlı İmparatorluğu'nun Bingöl sancağında meydana geldi. Deprem tahmini 7.2 büyüklüğünde bir yüzey dalgasına sahipti ve Doğu Anadolu Fay Hattında oluştu. Deprem, Bingöl bölgesinde 680'den fazla can kaybına ve binlerce evin yıkılmasına neden oldu. DAF hattının Karlıova segmentinde en son kırılma bu depremle yaşandı. Türkiye'deki jeologlar bu segmentte büyük bir kırılma zamanının dolduğunu ve Karlıova segmentinde büyük bir deprem beklendiğini belirtmektedir.

Tektonik durum
700 kilometre uzunluğunda kuzeydoğu-güneybatı yönlü sol yanal transform fay olan Doğu Anadolu Fay Hattı, Anadolu ve Arap levhaları arasındaki sınırı belirler. Fay hattında kayma hızları doğudan batıya doğru yılda 10 mm'den başlayarak 1–4 mm'e kadar azalmaktadır. DAF'nın Bingöl kesiminde, 1789 (M 7.2), 1795 (M 7.0), 1872 (M 7.2), 1874 (M 7.1), 1875 (M 6.7), 1893 (M 7.1) ve 2020 (M 6.8) yıllarında büyük depremler meydana gelmiştir. Bu depremler fay hattının ayrı ayrı segmentlerini kırmıştır. DAF kıta içi transform fay hattı, Türkiye'deki ikinci en büyük doğrultu atımlı fay hattıdır. Kuzeydoğu kesimi, 1866'dan beri büyük bir depreme sahne olmayan Karlıova segmenti olarak bilinir. Güneybatıdaki bitişik bir kesim ise 1971 Bingöl depremi'nde kırılmıştır.

Deprem
Tahmini yüzey dalgası büyüklüğü 7.2 olup, ağır hasar ve yüzey kırılması olan bölgelerde şiddeti IX (Yıkıcı) olarak belirlenmiştir. Göynük Vadisi'nde, Halipan köyünden güneyde Varto ilçesine kadar kuzeyde yaklaşık 45 km boyunca uzanan yüzey kırıkları gözlemlendi. Deprem, Doğu Anadolu Fay Hattı'nın kuzeydoğu kesimindeki kırılmayla ilişkiliydi ve Kuzey Anadolu Fay Hattı ile kesiştiği Karlıova kavşağında meydana geldi. Karlıova segmentinin 34 km'lik ve Ilıca segmentinin 10 km'lik kısmı depremle ilişkilidir. Yüzey yer değiştirmeleri 3.5 ± 0.1 metre olarak tahmin edildi.

Etkileri
Erzurum'daki Rus konsolosu depremin etkilerini belgeleyerek, güneybatıdaki Çobantaşı'ndan kuzeydoğudaki Karlıova'ya kadar uzanan Göynük Vadisi boyunca ağır hasar olduğunu bildirdi. Erzurum'daki Fransız konsolosu da bölgeyi ziyaret ederek, Kiğı, Çapakçur ve daha güneydeki bölgelerde ciddi hasar olduğunu belgeledi.Kığı ilçesinin doğu kesiminde, köylerin çoğu neredeyse yerle bir oldu.

Kığı ilçesinin Göynük beldesinde en az 1.106 ev yıkıldı ve 470 kişi hayatını kaybetti. Kurtyüzü beldesinde 100 kişi öldü ve 448 ev yerle bir oldu. Çapakçur ilçesinde 20 ölüm ve 200 ev yıkım yaşandı. Varto ilçesinin Hıromek beldesinde 483 ev yıkıldı veya ağır hasar gördü. Aşağı Varto'da 90 kişi öldü ve 136 ev kısmen veya tamamen yıkıldı. Simsor bölgesinde de belirsiz sayıda insan hayatını kaybetti.

Muş ve Hınıs'ta sarsıntılar hissedildi. Erzurum'da bazı bacalar yıkıldı ve bir ev çöktü. Yamaç boyunca bazı evler hasar gördü ve kasaba genelinde yaygın bir paniğe neden oldu. Sarsıntı, yüzlerce kilometre uzaklıktaki Erzincan, Ordu ve Diyarbakır'da da hissedildi. Diyarbakır'da duvarlarda küçük hasarlar ve çatlaklar gözlemlendi.

Ayrıca
Türkiye'deki depremler listesi

Kaynaklar