Abdülhakîm Arvâsî

Abdülhakîm Arvâsî Üçışık (1865, Bahçesaray, Van - 27 Kasım 1943, Ankara), Türk İslam âlimi.

Hayatı
Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemlerinde ve Türkiye'nin ilk yıllarında yaşamıştır. Seyyid ve Hüseyin kolundandır. Moğol istilası sebebiyle Irak'tan Doğu Anadolu'ya yerleşmiş ve çok sayıda âlim yetiştirmiş bir aileye mensuptur. Halife Mustafa Efendi'nin oğludur. 1865'te o zaman Hakkâri vilâyetinin merkezi olan ve şimdi Van'a bağlı Başkale kazasında doğdu. Bazı resmî evrakta doğum tarihi 1865 olarak görülür.

Başkale'de iptidaiye ve rüşdiye mekteplerini bitirdi. Doğu Anadolu ve Irak'ın çeşitli beldelerindeki âlimlerden ilim öğrendi. 1879'da Arvas'ta Nakşî şeyhi Seyyid Fehîm Arvâsî'ye talebe oldu. Kendisinden 1882'de icâzetnâme (diploma) ve 1887'de Nakşibendi, Kadirî, Çeştiyye, Küfrevi ve Sühreverdi tarikatlarından hilâfet alarak memleketine döndü.

Başkale'de kendi parasıyla kurduğu medresede 29 sene talebe yetiştirdi. Anadolu ve İran sınırında çok beldeyi ziyaret ederek irşatta bulundu. Bu sebeple zamanın padişahı Sultan II. Abdülhamid tarafından taltif edildi. 1898 ve 1908 yılında İstanbul ve Mısır üzerinden iki defa hacca gitti. Mekke'de görüştüğü Şeyh Ziya Masum Müceddidî, kendisine Üveysilik hilâfeti de verdi.

Doğu Anadolu'nun Ruslar tarafından işgali üzerine Mayıs 1916'da ailesiyle beraber Musul'a hicret etti. 1916-1918 yılları arasında Ziybar kazâsı müftülüğünde bulundu. Adana ve Eskişehir'de kaldı. 1919 yılında İstanbul'a geldi. Sultan Vahideddin tarafından 5 Ağustos 1919'da Süleymaniye Medresesi'ne tasavvuf müderrisi olarak tayin edildi. Aralık ayında da Eyüp Sultan'da münhal Kaşgari Dergahında postnişinliği kendisine tevdi edildi.

1924-1928 yılları arası Vefa Lisesi'ne din dersi muallimliği yaptı. 1925'te tekkeleri kapatan kanun gereği, Eyüpsultan semti, Kaşgari Murtaza Efendi Cami yanında bulunan Kaşgarî Dergâhı'nda ömür boyu oturmasına müsaade edildi. 1924 yılında İstanbul vâizliğine tayin olundu. İstanbul'da Eyüp Sultan, Fatih, Bayezid, Ayasofya, Bakırköy Zuhuratbaba, Kadıköy Osman Ağa, Kasımpaşa Câmi-i Kebir, Üsküdar Yeni Câmi ve Beyoğlu Ağa Câmii kürsülerinden senelerle vaaz verdi. 1930'da yaş sınırına rağmen vazifesi Bakanlar Kurulu kararıyla uzatıldı. 1931'de Menemen hadisesi sebebiyle Menemen'e götürülüp divan-ı harbe çıkarıldı. Beraat etti ise de, emekliye sevkolundu. Câmi derslerini aralıksız fahrî olarak yürüttü.

Bayezid'de Kadı Beyzavi tefsirini okutup tamamlamaya muvaffak oldu. Üçışık soyadını aldı. Oğlu Ahmed Mekkî Üçışık (1896-1967) başta olmak üzere çok sayıda talebe yetiştirdi. Bunlardan en meşhurları, Necip Fazıl Kısakürek ve Hüseyin Hilmi Işık'tır.

Abdülhakîm Arvâsî 18 Eylül 1943'te İzmir'de mecburî ikamete tâbi tutuldu. Daha sonra geçtiği Ankara'da 27 Kasım 1943'te öldü. Bağlum Kabristanı'na defnedilmiştir.

Arapça, Farsça ve Kürtçe bilirdi. Arapça ve Farsça şiirleri vardır. Üç oğlu ve iki kızı dünyaya geldi. Büyük oğlu Mekki Üçışık Üsküdar ve Kadıköy müftülüğü yaptı. Abdülhakîm Efendi'nin kardeşlerinden Taha Efendi, İstanbul Süleymaniye Medresesi'nde müderris olup, 1908 ve 1921 meclisinde Hakkâri mebusluğu ve Şer'iye ve Evkaf Vekâleti'nde heyet-i müşavere âzâlığı yaptı.

Abdülhakîm Arvâsî'nin Râbıta-i Şerife ve er-Riyâdü't Tasavvufiye isimli eserleri, Necip Fazıl Kısakürek tarafından sadeleştirilerek yayımlanmıştır. Ayrıca, Hâl Tercümesi ve Ebeveyn-i Resulullah isimli eserleri sadeleştirilmeden, yalnızca Türk alfabesine çevrilerek Büyük Doğu Yayınları tarafından yayımlanmıştır.

Eserleri
Râbıta-i Şerîfe (2. Baskısı 1342/1924) (Abdülhakîm Arvasî'ye ait Rabıta-i Şerife, isminden de anlaşılacağı üzere, çok özel bir bahsi, "Râbıta"nın nasıl yapılacağını, usûl ve âdâbını çerçeveliyor. Kitabın ikinci bölümünde ise, Abdülhakîm Arvâsî ders, takrir ve mektuplarından çeşitli mevzular, Vahdet-i Vücud bahsinin geniş bir mütalâası ve "Ruh Risalesi" var. Necip Fazıl Kısakürek tarafından sadeleştirilerek yayımlanmıştır. Büyük Doğu Yayınları No:47)
er-Riyâdü't Tasavvufiye (1342/1924) (Tasavvuf Bahçeleri adıyla Necip Fazıl Kısakürek tarafından sadeleştirilerek yayımlanmıştır. BD Yayınları No:50)
Hâl Tercümesi (Büyük Doğu Yayınları tarafından 2015 yılı içerisinde basılmıştır. Kendisi hakkında sorulan sorulara verdiği cevapları içermektedir.)
Ebeveyn-i Resulullah (Büyük Doğu Yayınları tarafından 2015 yılı içerisinde basılmıştır.)
Sefer-i Âhiret (Hüseyn Hilmi Işık'a ait Tâm İlmihâl Se'âdet-i Ebediyye adlı kitabın sonunda sadeleştirilerek yayımlanmıştır. Hakikat Kitabevi)
Eshâb-i Kirâm (Hüseyn Hilmi Işık'a ait Eshâb-ı Kirâm adlı kitabın ilk kısmında sadeleştirilerek yayımlanmıştır. Işık Kitabevi)
Ecdâd-ı Peygamberî (Hüseyn Hilmi Işık'a ait Tâm İlmihâl Se'âdet-i Ebediyye adlı kitabın içinde sadeleştirilerek yayımlanmıştır. Hakikat Kitabevi. Ayrıca İbrahim Boğalı tarafından Muhammed Aleyhisselâm adlı eserin içinde yayımlanmıştır. Veli Yayınları, İstanbul, 1981)
Namaz Risâlesi
Küfr ve Kebâir Risâlesi
Esmâ-yı Hüsna Şerhi
Nevevî'nin Hadîs-i Erbâîn Şerhi
Sevânihü'l-efkâr ve Sevâmihü'l-enzâr (Keşkül)
Mevlid Risâlesi
İmam Hüseyn'in Şehâdeti (İbrahim Boğalı tarafından Muhammed Aleyhisselâm adlı eserin içinde yayımlanmıştır. Veli Yayınları, İstanbul, 1981)

Bibliyografya
Hayatı ve Hâtıralarıyla Seyyid Abdülhakîm Arvâsî, Ekrem Buğra Ekinci, Arı Sanat Yayınevi, 2016
Tam İlmihâl Se'âdet-i Ebediyye, s. 1061, 92. Baskı, Hakikat Kitabevi, 2005
Eshab-ı Kiram, Işık Kitabevi
O Ve Ben, Necip Fazıl, Büyük Doğu Yayınları
Orta Anadolu (Kuzey-Güney) Evliyaları 1. Cild, s. 89-118, 1. Baskı, 2004, Türkiye Gazetesi Yayınları
İslâm Meşhurları Ansiklopedisi (Abdüllatif Uyan) Cilt: 1, Berekat kitabevi, 1983
Başbakanlık Arşivi
Diyanet İşleri Başkanlığı Arşivi

Kaynakça
Dış bağlantılar