Aleksandreia Arahosia

Aleksandreia Arahosia ( ), Aleksandropolis (Ἀλεξανδρόπολις) adıyla da bilinen, günümüzde Afganistan'daki Kandehar kentinin bulunduğu yerde yer alan antik bir şehirdi. Büyük İskender'in kurduğu veya yeniden adlandırdığı yirmiden fazla kentten biriydi. Yaklaşık MÖ 330 yılında, daha eski bir Ahameniş kalesinin temelleri üzerine kurulmuştur. Arahosia, Ahameniş, Seleukos ve Part imparatorluklarına bağlı antik bir eyaletin Yunanca adıdır. Eyaletin merkezi, Kandehar çevresindeki Argandab Vadisi'ydi. Hindukuş Dağları'na kadar uzanmamakla birlikte, doğuda İndus Nehri'ne kadar genişlediği anlaşılmaktadır. Bununla birlikte kesin sınırları hâlâ tam olarak bilinmemektedir.

Tarihi
Arka plan
Arahosia ( ), Helmand kültürünün (yaklaşık MÖ 3300 yaklaşık MÖ 2500) Mundigak merkezli olarak geliştiği Tunç Çağı'ndan itibaren Afganistan'ın en önemli bölgelerinden biri olmuştur. Günümüzdeki Kandahar çevresi MÖ 1. binyılın başlarında önem kazanmaya başlamıştır. Yerleşimin bu alandaki en erken varlığı için terminus post quem yaklaşık MÖ 1000'e tarihlense de, çanak/çömlek buluntularının değerlendirilmesi daha geç, yaklaşık MÖ 700 tarihini işaret etmektedir. Bölgeye gelen göçmenlerin Mundigak'ın gerilemesine ve Kandahar'ın yükselişine yol açmış olması mümkündür. Kandehar'ın, iç ve dış surlarıyla birlikte 14 metre genişliğindeki tahkimatları, İran ve Güney Asya'da bilinen diğer tüm kentlerden daha eski olup Orta Asya Demir Çağı yapılarıyla ilişkili olabilir.

MÖ 6. yüzyılın ortalarında Arahosia, yükseliş dönemindeki Ahameniş İmparatorluğu'nun egemenliği altına girdi. Ahameniş yönetimi sırasında Kandehar'daki yerleşim genişletilip yeniden düzenlenmiş, iç surlarla mahallelere ayrılmış ve el işçiliğiyle büyük bir iç kale inşa edilmiştir. Elamca yazılmış ve Pers başkenti Persepolis'te bulunan benzer örneklerle büyük ölçüde örtüşen muhasebe tableti parçalarının varlığı ile Persepolis hazinesinde ele geçirilen taş kaplar ve havanlar gibi bazı eserlerin Arahosia kökenli olması nedeniyle, buranın büyük olasılıkla Harauvatiš satraplığının bölgesel başkenti olduğu düşünülmektedir. Kandehar kentinin yaklaşık MÖ 400 yılı dolaylarında gerileme sürecine girmiş olması da muhtemeldir.

Helenistik dönem
Makedonya kralı İskender, MÖ 333 yılında Ahameniş İmparatorluğu'na karşı bir sefer başlattı. MÖ 333'te İssos, MÖ 331'de ise Gaugamela muharebelerinde III. Darius'u yenilgiye uğratan İskender, Babil, Susa ve Persepolis gibi başlıca kentleri ele geçirdi. Ardından MÖ 330 yılında, Baktriya'da Bessus'un komutasındaki Pers kuvvetleriyle mücadele etmek üzere doğuya ilerledi. İskender, komutanı Filotas'ın karıştığı iddia edilen bir komployu bastırmasının ardından Ekim ayında Arahosia'ya ulaştı. Kasım ayının sonlarına doğru bölgeden hızla ayrılması, Bessus'un daha doğuya çekilmesiyle birlikte Kandehar'daki yerleşimin güçlü biçimde savunulmadığına işaret etmektedir. Bu nedenle İskender'in seferlerini aktaran kaynaklar Arahosia'ya fazla yer vermemiştir. Peter Fraser'ın ifadesiyle Arrianus, Arahosia'yı "neredeyse dilbilgisel bir sonradan ekleme" olarak ele almıştır. İskender'in biyografisini kaleme alan beş başlıca antik yazarın (Arrianus, Plütark, Diodoros, Quintus Curtius Rufus ve Justinus) hiçbiri İskender'in Arahosia'da bir kent kurduğundan söz etmez. Bununla birlikte erken Helenistik Dönem coğrafyacıları da bunu doğrulamaz. Benzer bir durum, Büyük İskender tarafından kurulduğu kabul edilen daha küçük yerleşimlerin çoğu için de geçerlidir.

Kentin kuruluşuna ilişkin bilgiler ise başka Klasik Çağ kaynaklarında yer alır. Isidoros o Charakinos, Part İstasyonları adlı eserinde "Ἀλεξανδρόπολις μητρόπολις Ἀραχωσίας" ("Arahosia'nın metropolü Aleksandropolis") adlı bir yerleşimden söz eder. Buradaki "Aleksandropolis" adının, büyük olasılıkla "Aleksandreia" adının dilsel bir bozulması olduğu kabul edilmektedir. Arahosia'daki bir "Aleksandreia"ya ilişkin benzer kayıtlar Batlamyus, Ammianus Marcellinus ve Stefanos'un eserlerinde de yer alır. Stefanos, Batlamyus ve Yaşlı Plinius ayrıca "Arachotoi" ya da "Arachotos" adlı bir kentten söz eder; bunun, Arahosia'daki Aleksandreia'nın yerel adı olduğu düşünülmektedir. Yaşlı Plinius ise ayrıca İskender'in bematistleri (mesafe ölçüm görevlileri) Diognetos ile Baiton'u kaynak göstererek "Arachosiorum oppidum"dan ("Arahosialıların kenti") bahseder. İskender'in, MÖ 330 yılının sonlarında Arahosia'dayken ya da kısa bir süre sonra kentin yeniden kurulmasını emretmiş olması muhtemeldir. Fakat bölgede bıraktığı 4.000 piyade ile 600 süvariden oluşan garnizonun nerede konuşlandığı bilinmemektedir.

Büyük İskender'in fetihlerinin ardından Arahosia, satrap Sibirtios'un yönetimine girdi. MÖ 3. yüzyılda, Hint sarayına gönderilen elçi Megasthenes'in Hindistan yolculuğuna bu kentten başladığı düşünülmektedir.

Ayrıca bakınız
Büyük İskender'in kurduğu şehirlerin listesi

Kaynakça
Özel
Genel