El Salvador tarihi

El Salvador ülkesinin tarihi Meksika'da başlamaktadır. Toprakların adına ilk kez Meksika'dan gelen İspanyolların adında rastlanır. Nahuatl dilindeki adı olan "Cuscatlan" veya "Cuxcatlan", yani verimli toprak anlamına gelen bu adlar ile anılır. Panama'dan gelenler ise bu bölgeden, "Nequepio" adı ile söz ederler.
Mayalar öncesi ve Mayalar devrinde El Salvador
Doktor Jorge Larde'nin 1917'deki araştırmalarından önce El Salvador'da Mayalarınkinden eski bir medeniyet olduğu sanılmıyordu. Fakat, bulunan kalıntılar (yazılı kayalar, mağaralar vb.) az sayıda olsa da, Maya devrinden önceki bir medeniyetin varlığını göstermektedir. Tehuacan, Cihuatan gibi Maya kalıntıları sayesinde, milattan sonra 4. ve 7. yüzyıl sıralarında, El Salvador bölgesinin Guatemala ve Honduras'ın yanı sıra eski Maya imparatorluğu içinde, özerk bir siyasi bölge meydana getirdiği ve bu bölgenin merkezinin Copan'da olduğu anlaşılmıştır. Rafael Girard'ın 60'lı yıllarda yaptığı çalışmalar sonucunda, Maya medeniyetinin sanıldığından daha eski olduğu ve Orta Amerika'da Büyük Okyanus kıyısında, özellikle Guatemala ile El Salvador'da doğduğu kanısı yaygınlaşmaktadır. Günümüzde olduğu gibi, 16. yüzyıla kadar olan süre zarfı içerisinde de, bu bölge kıtanın en yoğun nüfuslu bölgesi olmuştur. "Cuxcutleca"lar, yirmi yıldan çok İspanyol egemenliğine karşı direndiler. 1529'dan sonra, San Salvador adlı İspanyol şehri, eskiden Cuscatlan'ı meydana getiren bölgenin tümüne ve bugünkü cumhuriyetin yaklaşık olarak bütün topraklarına bir yıl içerisinde hakim oldu Diego de Alvarado ise İspanyollara dağıttığı toprakların üçte ikisini, Kızılderililer'den almıştı.

Lopez de Velasco'ya göre, 1571'de Sonsonate'de öbür topraklardan çok daha fazla kakao yetiştiriliyordu. Acajutla limanından yılda 300.000 düka değerinde ihracat yapılıyordu. 17. yüzyılın başlangıcında ise Vazques de Espinosa yılda 500.000 düka değerinde kakao ihracatından 200'den çok çivit yapım yerinin varlığından, sayılamayacak kadar kalabalık sürülerden söz eder. El Salvador'un batısı kakao üretim bölgesiydi. Ortası ve doğusu sürüler ve çivit ağaçları ile kaplıydı. 1778 yılından önce tek bir ilkokulu bile bulunmayan El Salvador'da, San Salvador'a rahip Juan de Dios del Cid'in 1641'de getirmiş olduğu matbaa ile, Orta Amerika'da basılan ilk kitap yayımlandı. Bu çivit üzerine yazılan kısa bir nazariye kitabıydı: Bu kitabın ismi ise, "El Puntero Spuntado Con Apuntes Breves"ti. 18. yüzyılın birinci yarısında, Izalco volkanının birbirini izleyen püskürmeleri, kakao tarımının Sonsonate'de gerilemesine yol açtı. Guayaquil ile Caracas'ın rekabeti, Acajutla limanının korsanlar tarafından talan edilerek önemini kaybetmesi ve dünya piyasasında kakao fiyatlarının düşmesi bu gerilemeyi hızlandırdı.

Bu gerilemenin sebepleri arasında Kızılderililerin köle olarak kullanılmasının 16. yüzyılın ortalarından itibaren kaldırılması da sayılabilir. Ama bu reforma, Kızılderililerin zorla çalıştığı tarım işletmelerinin kaldırılması eşlik etmedi. Söz konusu olan tarım örgütleri, sömürge devletinin sonuna kadar koruma altına alındı.

Köleliğin kaldırılması başka tarım işletme şekillerinin işine yaradıysa da çoğu bütün Kızılderili işçilerini kaybeden El Salvador kakao çiftlikleri sahipleri, bundan zarar gördüler. Örneğin Sonsonate Kızılderilileri, Guatemala Santiago'sunda oturanlara hizmet ederlerdi ve kakao bölgesi merkezindeki İspanyol tesislerinin hiç birinde encomienda yoktu. Buna karşılık, az sayıdaki El Salvador encomienda sahipleri, çok büyük encomiendaları elinde tutuyorlardı. 60 kadar yerleşim yerinde 10.000'e yakın Kızılderili zorla çalıştırıldı. Bu arada çivit ile uğraşanlar çoğaldı ve 18. yüzyılda "İndigo üreticileri Montepiosu" yani Yardımlaşma Kurumu kuruldu. 1776'da kurulan ve büyük ölçüde güçlenen bu teşkilât üyeleri, belediye ve hükûmet temsilciliklerine seçildiler ve 1821'de bağımsızlığın ilanında büyük rol oynadılar. 1770'te başpiskopos, Cortes y Laraz da bu bölgede yaşayanlar üzerine aynı yargılara varıyor, okur yazar olmamakla, inançtan tamamen ayrılmış olmakla ve puta tapmakla suçluyordu.

1841-1846
Dipnotlar



Bibliografya
I. Bölüm
Para las secciones "Independencia y Federación (1821-1841)", "Pugnas entre liberales y conservadores (1841-1876)", "La República Cafetalera (1876-1931)":

Jorge Lardé y Larín, El Salvador: descubrimiento, conquista y colonización, Dirección de Publicaciones e Impresos, El Salvador, 2000.
Historia de El Salvador, Tomo I y II, Ministerio de Educación, El Salvador, 1994.
Italo López Vallecillos, Gerardo Barrios y su tiempo, Tomo I, Dirección General de Publicaciones, Ministerio de Educación, San Salvador, El Salvador, 1967

Para las secciones "El autoritarismo militar (1931-1979)", "La guerra civil (1980-1992)", y "Período de la posguerra: la integración de la izquierda a la democracia".

Enrique Baloyra, El Salvador in Transition, 1982.
Bitter Grounds, Roots of Revolt in El Salvador, Liisa North, 1981.
Equipo Nizkor, Report of the UN Truth Commission on El Salvador.
Marta Harnecker, Con la mirada en alto, Historia de las Fuerzas Populares de Liberación Farabundo Martí, UCA Editores, San Salvador, El Salvador 1993.
United States Institute of Peace, From Madness to Hope .
El Diario de Hoy (Şubat-Kasım 2004).

II. Bölüm
Anderson, Thomas P., Matanza ; El Salvador's communist revolt of 1932, Lincoln: Univ. of Nebraska Pr., 1971
James S. Corum: Der Bürgerkrieg in El Salvador 1980-1992. In: Bernd Greiner /Christian Th. Müller / Dierk Walter (Hrsg.): Heiße Kriege im Kalten Krieg. Hamburg, 2006, ISBN 3-936096-61-9, S. 315-338. (Review by H. Hoff, Review by I. Küpeli)
Grenier, Yvon, The Emergence of Insurgency in El Salvador: Ideology and Political Will, University of Pittsburgh Press 1999
Hammond, John L., Fighting to Learn: Popular Education and Guerrilla War in El Salvador, Rutgers University Press 1998
Aldo Lauria-Santiago (Herausgeber), Leigh Binford (Herausgeber), Landscapes of Struggle: Politics, Society, and Community in El Salvador: Politics, Society and Community in El Salvador, University of Pittsburgh Press 2004
Michael Krämer, El Salvador. Vom Krieg zum Frieden niedriger Intensität, Zweite Auflage, Neuer ISP-Verlag 1996
Julie D. Shayne, The Revolution Question: Feminisms in El Salvador, Chile, and Cuba, Rutgers University Press 2004
Stanley, William, The Protection Racket State: Elite Politics, Military Extortion, and Civil War in El Salvador, Temple University Press 1996
Jan Suter, Prosperität und Krise in einer Kaffeerepublik. Modernisierung, sozialer Wandel und politischer Umbruch in El Salvador, 1910-1945, Vervuert 1996
Tilley, Virginia Q., Seeing Indians: A Study of Race, Nation, and Power in El Salvador, University of New Mexico Press 2005
Elisabeth J. Wood (Herausgeber), Peter Lange (Herausgeber), Robert H. Bates (Herausgeber), Insurgent Collective Action and Civil War in El Salvador, Cambridge University Press 2003
Heidrun Zinecker, El Salvador nach dem Bürgerkrieg. Ambivalenzen eines schwierigen Friedens Campus 2004, ISBN 3-593-37459-5