Edip Akbayram

Ahmet Edip Akbayram (d. 29 Aralık 1950, Gaziantep - ö. 2 Mart 2025, İstanbul), Türk rock müziği sanatçısı ve bestecidir. Dostlar grubunun solisti ve kurucularından, Anadolu rock ve protest müziğin önde gelen isimlerinden biri olarak kabul edilmektedir.

Dokuz aylıkken geçirdiği çocuk felci hastalığı nedeniyle çocukluğu boyunca dışlanmaya maruz kaldı. Sanat hayatı boyunca sosyalist tavrı nedeniyle sansür ve baskı gördü. Sağ bacağındaki felç sonucu sınırlı hareket kabiliyeti nedeniyle bazı gruplar ve organizatörler tarafından reddedildi. Bu duruma, "Ben gırtlağımla şarkı söylüyorum, ayağımla şarkı söylemiyorum ki, niye ayağıma bakıyorsun kardeşim!" diyerek tepki gösterdi. Gaziantep'ten sonra Adana, grubuyla sahneye ilk çıktığı ikinci adres oldu. Orada Beyaz Saray adlı bir gece kulübünde çalışmaya başladı. Fakat müziğe olan tutkusundan dolayı üniversiteyi bırakıp kendini müziğe adadı. Altın Mikrofon'a katıldı ve ilk bestesi Kükredi Çimenler ile birincilik kazandı. 1973'te Vecdi Ören ile Dostlar'ı kurdu ve Aldırma Gönül Aldırma, Gidenlerin Türküsü gibi plaklarıyla satış rekorları kırdı. Altın Plak gibi 250'den fazla ödül aldı.

1980'ler, Akbayram ve diğer sosyalist müzisyenler için yasaklı yıllardı. 1981 ve 1988 yılları arasında, döneminin tek medya kuruluşu olan TRT'de Akbayram'ın müzik çalışmalarının yayınlanması yasaklandı. Ancak 90'ların ortalarından itibaren özellikle Türküler Yanmaz albümüyle yeni bir çıkış yaptı ve bu albümü Sivas Katliamı'nda ölenlere adadı. Böylece çizgisinden sapmadığını ve kendi yolunda yürümeye devam ettiğini kanıtlamaya çalıştı. 2 Mart 2025'te çoklu organ yetmezliği nedeniyle öldü.

Erken yaşamı
Edip Akbayram, 29 Aralık 1950'de Gaziantep'in Şahinbey ilçesine bağlı Akyol Mahallesi'nde dünyaya geldi. Yoksul bir ailede büyüyen Akbayram, kendi ifadesine göre üç bayramda bir yeni ayakkabı alıyordu. Henüz dokuz aylıkken çocuk felci hastalığına yakalandı ve sağ bacağında kalıcı bir felç oluştu. Bu bacağı diğerinden daha kısa ve güçsüzdü, dolayısıyla topallayarak yürümek zorundaydı. Buna rağmen Gaziantep Akyol İlkokulu'na başladı. Okula yürüyerek gitmekte zorlandığı için teyzesi onu kucağında okula götürerek sıraya oturtuyordu. Tedaviye geç kalındığından hastalık kalıcı hale geldi.

Çocukluğunu sağlık sorunları ve dışlanmanın etkisi altında geçiren Akbayram, o günleri şöyle anlattı:



Engelli olmanın getirdiği karamsarlığı tiyatro ve konserlere katılarak aşmaya çalıştı. Ayağını iyileştirme düşüncesiyle doktor olmak isteyen Akbayram, müziğe ilgi duyuyordu. Katıldığı konserlerdeki şarkıcılardan etkilendi ve onlar gibi olmak istedi. Bir keresinde 1968 yılında TPAO Batman Orkestrası'nın Altın Mikrofon yarışması için sahnede olduğu sırada elindeki bağlamasını havaya kaldırarak onlar gibi çalabilmek istediğini bağırdı. Çocukken yaşadığı travmalardan dolayı müziği bir kaçış yolu olarak gördü ve evde ayna karşısına geçip gittiği konserlerdeki şarkıcıların taklitlerini yaptı.

Gaziantep Atatürk Ortaokulu'ndan mezun olunca Şahinbey Atatürk Lisesi'ni kazandı. Lisede okurken müzik öğretmeni Ferit Bey, ses yeteneğini keşfetti ve müziği devam ettirmesi için ona destek verdi. Onu okulun bando grubuna aldı ve pazartesi sabahları İstiklal Marşı'nı yönetmesi için görevlendirdi. Daha sonra Ferit Bey'in katkıları sonucu arkadaşlarıyla bir müzik grubu kurmaya karar verdiler. Böylece bir tamirciye gidip kaynaklar yaptırıp pedallar eklettiler ve kendi baterilerini yaptırdılar. Kırık akordeon, bas gitar, akustik gitar ve trampet bularak kendi amatör gruplarını kurdular.

Müzik kariyeri
İlk yılları (1970–1973)
Siyah Örümcekler
Siyah Örümcekler'le okul gecesinde sahneye çıktığında Akbayram hem bateriyi çalıyor hem de solistlik yapıyordu. Berkant'ın Samanyolu şarkısının meşhur olduğu dönemde bir gecede aynı şarkıyı yedi kez seslendirdiler. Kazandıkları paraları biriktirdiler ve bu parayla The Beatles'tan etkilenerek mavi ceketler ve siyah pantolonlar diktirdiler. Performansları beğenilince düğünlerden ve etkinliklerden teklifler almaya başladılar. Çevre illerden talep artınca Adana'nın popüler lokali Beyaz Saray gazinosunda sahne aldılar. Aşık Veysel'den Cem Karaca'ya, Barış Manço'dan Tom Jones'a kadar birçok parça seslendirdiler. Provalarda Pir Sultan ve Karacaoğlan'dan şiirler bestelediler. Akbayram, o günlerde arkadaşları Mesut Mertcan ve Hasan Bora ile olan bir anısını şöyle anlatırdı:


Okula karşın müziği tercih edince Zeki Dinçer'le Gaziantep'in ilk müzik topluluğu olan Gaziantep Orkestrası'nda çalışmaya başladı. Düğünlerde ve törenlerde şarkı söylemeye devam edince çevre illerden özellikle Adıyaman ve Diyarbakır'dan sahne almaları için teklif geldi. Güneydoğu Anadolu'da ses getiren grup, Gaziantep'in toptan plak bayisi Aziz Plak'la anlaştı. Yeterli paraları olmadığından, plaktan gelen kazancın stüdyo masrafları için kullanılması koşuluyla Kendim Ettim Kendim Buldum teklisini kaydettiler. Plak "Siyah Örümcekler Edip Albayrak" ve "Siyah Örümcekler Gaziantep Orkestrası" olmak üzere iki farklı başlıkla yayımlandı. Güneydoğu'da beklediklerinden fazla ilgi gördü ve yüksek satış oranlarına ulaştı.

Nejat Taylan Orkestrası
Akbayram, daha sonra Adana'ya gitti. Burada Nejat Taylan Orkestrası'yla çalıştı ve Seç Plak desteği sonucu bu orkestra ile stüdyoya giren Akbayram, 1971'de İşte Hendek İşte Deve teklisini yaptı. Yarışma sonrası Kükredi Çimenler'i plağa doldurma çalışmalarına başladı. Teklinin 45'lik plak formatında olma zorunluluğundan dolayı arka yüzü için de bir parça gerekliydi. Bu yüzden plağın arka yüzüne kendi seçtiği ve Mahzuni Şerif'e ait olan Boşu Boşuna'yı koydu. Ardından müzik şirketi tarafından şarkının telif hakları ödendi. Çalışmalarında beraber olduğu Norayr Demirci, şarkıları nota olarak yazdı ve parçaları düzenledi, kayıtlar Süheyl Denizci Orkestrası tarafından yapıldı. Bu çalışma, Akbayram'ın ilk solo plağıydı.

Bu dönemde Akbayram, büyük hayal kırıklığı yaşadı. Akbayram, beraber çalıştığı Norayr Demirci'ye, "Ben ne yapacağım? Ben birinci oldum. Çok şeyler hayal ediyordum ama benim bu parçam tutulmadı." dedi. Karşılık olarak Demirci de "Oğlum git memleketin Antep'e." deyince Akbayram, "Ben intihar ederim gene gitmem." diye tepki gösterdi. Yaşadığı zorluklara rağmen müziğe devam etti ve döneminin iddialı markalarından Sayan'la anlaşma imzaladı. Plaklardan yeteri kadar para kazanamıyor, ev kirasını ödeyemiyordu. Altın Mikrofon yarışmasında birincilik kazanmanın da o dönem için yeterli bir fayda sağlamadığını görmüştü.

Akbayram, Altın Mikrofon birinciliğinin ardından dönemin önde gelen organizatörlerinden Zeki Tükel ile görüşmek üzere kendisini tanıttı ve olası işler için iletişim bilgilerini bıraktı. Ancak Tükel, Akbayram'ın fiziksel görünümünü gerekçe göstererek iş veremeyeceğini belirtti. Görüşme sırasında Tükel'e, ileride şartların değişeceğini ve bir gün kendisinin teklif getireceğini, ancak o zaman bu teklifi kabul etmeyeceğini ifade etti. İlerleyen yıllarda Akbayram, bahsettiği gibi Zeki Tükel tarafından bir iş teklifiyle arandı, ancak Akbayram, geçmişte yaşananları hatırlatarak bu teklifi geri çevirdi. Kendi anlatımıyla, bu kararı vermek ona büyük bir onur kazandırdı.

Aşık Mahzuni Şerif'le tanışması
Akbayram, kendisine ödül kazandıran Boşu Boşuna parçasının kime ait olduğunu çok merak ediyordu. Parçanın Mahzuni Şerif'e ait olduğunu öğrenince, onunla tanışmak istedi. Ziyaret etmek için köyü Berçenek'e kadar gitti. Sohbet sırasında Mahzuni Şerif, "Benim bu çirkin türkümü sen ne güzel okumuşsun." diyerek türkülerini ömür boyu ücretsiz seslendirmesi için ona izin verdi. Bu tanışmanın ardından Akbayram, kendi deyişiyle sanatın toplumsal ve siyasi yönü hakkında birçok bilgi öğrendi.

Dostlar (1973–1988)
Dostlar'ın kuruluşu
Anadolu rock için takım çalışması önemli olduğundan ekibin birbiriyle uyuşması çok önemliydi. Dönüşüm'de çalışan Akbayram, ekipteki bas gitarist Vecdi Ören ile benzer bazı zorluklar yaşıyordu. En sonunda bu ekiple çalışmaya dayanamayan Ören, Akbayram'a, "Ya baba, sesin çok güzel. Seninle bir grup kuralım." diye teklif etti. Sonrasında Akbayram, değişik bir çizgilerinin olmasını istediğini, Mahzuni Şerif'i ne kadar sevdiğini ve onun türkülerinin rock'a ne kadar elverişli olduğu hakkındaki düşüncelerini anlattı. Ardından grup kurma teklifini kabul eden Akbayram, Ören'le birlikte belirli kriterlere uygun şekilde Koral Sarıtaş, Cudi Koyuncu ve Galip Kayıhan'ı yanlarına aldı. Ekim 1973'te kurulan bu ekibe sevgi, kardeşlik ve bağlılığı simgelediğine inanılarak Dostlar adı verildi.

Dostlar, ilk konserlerini Ankara Dedeman Sineması'nda verdiler ve hızlı bir şekilde plak çalışmalarına başladılar. Provalarda halk ozanlarından ve abdallardan yardım aldılar. Ekim 1973'te ilk teklileri olan Değmen Benim Gamlı Yaslı Gönlüme'yi yaptılar ve bu plak Kıbrıs'ta yılın plağı seçildi. Kısa sürede ses getiren grup ikinci plağı İnce İnce Bir Kar Yağar'ı ise 1974 yılında yayımladı.

Akbayram'ın kendi ismini verdiği ilk albümü olan Edip Akbayram'ın piyasaya sürülmesi planlanıyordu. Tam bu zamanlarda Akbayram, Sayan'ın kendisinden habersiz bir uzunçalar albümünü piyasaya sürdüğünü iddia etti. Dostlar ile İzmir'de çalışmalarını sürdürürken konuyla ilgili yaptığı açıklamada, "Sayan'ın bu long play'i çıkarmaya hakkı yoktur, hakkımızı arayacağız." diye çıkıştı. Çıkışmanın ardından firma sahibi Fahrettin Sayan, şunları söylendi: "Böyle bir long play halen çıkmış değildir. Fakat kısa bir zaman sonra çıkarmayı düşünüyorum." Ayrıca sözleşme süresinin sona ermiş olmasına rağmen plak borcunun olduğunu söyleyen Sayan, "Sözü edilen long play'i piyasaya sürmeme, şarkıcı ile aramızda yapılan sözleşme engel değildir." dedi. Sonra albümde "Boşu Boşuna" ve "Kükredi Çimenler"in de yer alacağı öğrenildi. Söz konusu şarkılar, ilk olarak İstanbul Plak markasıyla yayımlanmış ve daha sonra Kervan Plak'a devredilmişti. Ardından, bu teklinin uzunçalar haklarının Kervan'dan Sayan'a geçtiği öğrenildi.

Edip Akbayram ile Dostlar, kariyerlerinin bu döneminde ayrılma kararı aldı, ancak bu ayrılık kısa sürdü ve taraflar Hey dergisi aracılığıyla yeniden bir araya geldi. Bu süre zarfında, grubun isim hakları kendisinde bulunduğundan Vecdi Ören, Dostlar ismini kullanarak kendi grubunu kurmaya çalışmıştı. Barışmalarının ardından grup, 2. Akdeniz Müzik Şöleni'ne katıldı ve sonrasında bir gazinoda yaklaşık elli gün süren bir programda sahne aldı. Bu süreçte Akbayram, grubun gelecekte daha yenilikçi ve ilerici projelere imza atabilmesi için kadroda değişiklik yapılması gerektiğini savunuyordu. Özellikle son plaklarının alışılagelmiş tarzının dışına çıkabilmesi için müzikal anlamda bir yenilenmeye ihtiyaç olduğunu ifade etmişti. Grup içinde çeşitli yapısal ve sözleşmesel sorunlar da yaşanıyordu. Akbayram'ın Sayan ile olan sözleşmesinin sona ermesiyle birlikte birçok plak şirketi sanatçıyla temas kurmaya başladı. Bu süreçte Akbayram, kendi adına bir plak şirketi kurmayı gündemine aldı, ancak İzmir Fuarı'nın sonuna kadar grubun hangi şirketle anlaşma yapılacağı netlik kazanamadı.

Aynı dönemde Barış Manço ve Kurtalan Ekspres'in İzmir Fuarı sonrası yollarını ayıracağını açıklaması, yeni bir müzikal yapılanma için fırsat doğurdu. Akbayram ve menajeri Celal Tuncel, bu doğrultuda ilk teması müzikal çizgisine renk katacağına inandıkları Murat Ses ile kurdu. Ses'in teklife olumlu yanıt vermesinin ardından, grupta yaşanan bas gitarist eksikliği sebebiyle Özkan Uğur da Dostlar'a katılmayı kabul etti. Ayrıca, Murat Ses'in daha önce kurduğu Ağrı Dağı Efsanesi'nden gruptan Nadir Uygun da kadroya dahil olarak Dostlar'ın yeni dönem kadrosunun bir halkası oldu.

Bu kadro tamamlandıktan sonra, ikinci büyük adım olarak bir plak şirketiyle anlaşma yapıldı. Başlangıçta Akbayram'ın kendi adına yeni şirketini kurması beklenirken, Yavuz Plak'ın sahibi Yavuz Asöcal, "Burç Plak" adını verdiği yeni bir plak firması kurdu. Şirketin ilk sanatçısı olarak Edip Akbayram ve Dostlar ile Unkapanı Manifaturacılar Çarşısı'nda sözleşme imzalandı. O dönem plak piyasasının daraldığı ve birçok firmanın kapandığı bir süreçte yeni bir şirket kurulması müzik çevrelerinde şaşkınlıkla karşılanmıştı. Yavuz Asöcal ise bu konuda şu açıklamayı yaptı: "Burç Plak çok yakında en büyük firmaların yanında yer alacak. Plakçılık sahasının iflasa gittiği sırada ikinci bir firma kurmaktan en ufak bir endişem yok. On beş gün içinde piyasanın büyük isimlerini yeni şirketime transfer edeceğim."

Burç Plak ile yapılan anlaşmanın ardından grup, Garip teklilerini yayımladı. Parça, düzenleme dalında ödül kazandı ve yılın hitleri arasında yer aldı. Bu dönemde grubun müziksel düzenlemelerinden sorumlu olan Murat Ses, aynı zamanda grubun sözcülüğünü de üstleniyordu. Bu başarı döneminde grup, ciddi bir sorunla karşılaştı. Grubun menajerliğini üstlenen Celal Tuncel tarafından dolandırıldıkları ortaya çıktı. Bu olayın ardından grup üyeleri uzun bir süre bu ihanetin etkisini atlatmaya çalıştı. Yaşanan bu kriz, grup içinde çeşitli iç çalkantılara ve üyeler arası gerilimlere yol açsa da Edip Akbayram ve Dostlar müzikal üretimlerini sürdürmeye devam etti.

Yeni kadro da uzun süre devam etmeyince grup, kendi grubunu kurmaya çalışan Vecdi Ören de dahil olmak üzere ilk kadrosuna geri döndü. 1975 yılında yayımlanan Kolum Nerden Aldın Zinciri teklisi, dönemin toplumsal ve siyasi atmosferine eleştiriler yönelten sözleriyle dikkat çekti. Bu parçayı 1976 yılında çıkan ve halk ozanı Mahzuni Şerif'in eserine dayanan Mehmet Emmi plağı izledi.

İlk stüdyo albümü: Nedir Ne Değildir?
1976 yılında, Galip Kayıhan'ın Hollanda'dan getirdiği sentezleyicilerle Zalim teklisi kaydedildi. Maddi durumu iyi olan bir aileden gelen Kayıhan'ın yurt dışına çıkış imkanı bulunuyordu, bu sayede grup için Avrupa'dan çeşitli efekt pedalları ve sentezleyiciler temin etti. Türkiye'deki stüdyo koşullarında yaşanan teknik yetersizliklerle bu şekilde aşılmaya çalışıldı. Kaliteli ekipmanlarla çalışılan bu dönemde, ekip 1976 yılının Temmuz ve Aralık ayları arasında stüdyoya girerek birçok uzunçalar kayıt gerçekleştirdi. Albümdeki Arabam Kaldı Yolda parçasının orta bölümünde, tonmayster Sıtkı Acim ile birlikte makara bantları elle çekilerek şarkının hızıyla oynandı. Bu teknikle, Pink Floyd'dan esinlenerek dinleyicide şaşkınlık yaratmak ve parçaya deneysel bir atmosfer katmak hedeflendi. Parçadaki "dehha" ve "hayda" nidaları, grubun yapımcısı Osman Bayşu (Edip Akbayram'ın 20 yıllık yapımcısı) tarafından seslendirildi.

Albümün ardından grup, parasal sıkıntılardan dolayı sessiz sedasız dağıldı. O dönemki baterist Ayzer Danga ve Akbayram'ın ayaklanmasıyla yeniden ayaklanan grubun ekibinde, bu sefer köklü bir değişikliğe gidildi. Yeni ekip, 1977'de Kerem Güney bestesi olan Aldırma Gönül Aldırma'yı plağa doldurdu. Aynı ekip 1978'de Kıymayın Efendiler'i ve teklinin arka yüzünde bulunan kendi besteleri Adiloş Bebe'yi yaptı. Ardından 1979'da kaydettiği Gidenlerin Türküsü 45'liğinin beş yüz bini geçen satışıyla Altın Plak kazanıldı.

Birçok turne etkinliğine katılan ve sahnelerden kopamayan Edip Akbayram ve Dostlar, stüdyoya girmeye zaman bulamıyordu. 12 Eylül 1980 tarihinde İzmir Fuarı'nda konser veren grup, aynı tarihte ani bir kararla dışarı atıldı. Siyasi içerikli şarkılardan dolayı Akbayram, işkenceler görmek zorunda kaldı. 12 Eylül Darbesi'nden sonra sosyalist olduğundan bazı kesimler tarafından eleştiriye maruz kaldı. Türkiye'nin tek medya ve yayın kuruluşu olan TRT'ye çıkması yasaklandı. Pek çok organizatör tarafından reddedildiği ve sahneye çıkması yasaklandığı için maddi sıkıntılar çekti. Eşinin düğünden aldığı bileziklerini ve alyanslarını, eşinin de isteğiyle satmak zorunda kaldı. Oğluna süt ve ayakkabı almaya parasının yetmediği bu günleri katıldığı bir söyleşide şöyle anlattı:

Konserinde eleştirel şarkılar seslendirmesi nedeniyle çeşitli engellemelerle karşılaştı. Bazı saldırganlar tarafından ölüm tehditler aldı ve can güvenliği konusunda endişe yaşadı. Güvenliğini sağlamak için belinde silahla dışarı çıkmaya başladı ve arabaya binmeden önce altında bomba olup olmadığını kontrol etti. Bu süreçte, kendi deyişiyle çeşitli psikolojik baskılarla karşılaştı ve bunun kendisinde izler bıraktı. Askeri darbesinin ardından kurulan Milli Güvenlik Konseyi tarafından bazı eserleri, "devletin güvenliğini tehlikeye atmak" ve "yıkıcı ideolojileri yaymak" suçlamalarıyla değerlendirildi. Bu dönemde sol görüşlü sanatçılar ve aydınlara yönelik tutuklamalar başladı. Akbayram da siyasi içerikli şarkı sözleri ve konserlerdeki söylemleri nedeniyle gözaltına alındı. Resmi açıklamalarda bu söylemler "sakıncalı" olarak nitelendirildi ve ardından cezai işlem uygulandı. Gözaltına alındıktan sonra 1980 sonbaharında tutuklandı ve İstanbul Sağmalcılar Cezaevi'nde beş ay boyunca tutuklu kaldı.

Bölüm bölüm tutuklanan ve gözaltına alınan Akbayram, herhangi bir örgütle bağı olmayınca serbest bırakıldı. Bazı plakçılar, siyasi nedenlerden dolayı Akbayram'la çalışmayı reddetti. Karşılaştığı zorluklara rağmen müzik üretimini sürdürdü. İşçi grevleri ve direniş alanlarında konserler vererek bu etkinliklerde yer aldı. Dostlar'la 1981 yılında son teklileri olan Bugün Bizde Bayram Var teklisini çıkardı. Bundan sonraki dönemlerde 45'liklerin yerini uzunçalar albümleri aldı.

Akbayram, bir gün evde oturduğu sırada, tesadüf eseri izlediği Dönüş filminden bir fon müziği duydu. Kendi deyişiyle o anda beyninde bir fırtına oluştu ve içinden "Ben bu şarkıyı çok güzel okurum." diyerek yapımcısını aradı. Seha Okuş tarafından seslendirilen bu şarkı hakkında, "Hasretinle Yandı Gönlüm şarkısını biraz önce dinledim. Lütfen kime ait olduğunu öğrenelim, iznin alınması ve hemen albüm için kolları sıvalayalım. Kimse duymadan bu albümü yapmak istiyorum." diyerek gerekli izinleri Osman Bayşu ile aldı. Ardından çıkaracakları albüme koymaya karar verdi. Uzun bir çalışmanın ardından Nice Yıllara Gülüm albümü yapıldı.

1982 yılında Edirne Halk Eğitim Merkezi'nin folklor ekibinde halk oyunları oynayan bir grup, "Enez Av ve Balık Festivali" kapsamında Edirne'nin Enez ilçesine gösteri yapmak üzere gitti. Konaklama, ilçede bulunan İstanbul Üniversitesi'ne ait tesislerde sağlandı. Gösteriye hazırlanmak amacıyla prova yapılırken aynı tesiste kalan Akbayram ve Dostlar da bu provayı izledi. Bir süre sonra Akbayram, folklor ekibinden birinin yanına gelerek, "Sizin arkadaşlar ve bizim gruptaki arkadaşlar bir basketbol maçı yapalım. Bizi yenerseniz size sabaha kadar istediğiniz türküleri söylerim. Sabaha kadar isteyin sabaha kadar söylerim." dedi. Bunun üzerine, folklor ekibinden biri "Siz bizi yenerseniz karşılığında ne istersiniz?" diye sordu. Akbayram ise, "Sizin gibi delikanlılardan ne isteriz ki? Birlikte basketbol oynamış olmak bize yeter de artar bile." şeklinde cevap verdi. Teklif kabul edildi ve maç yapıldı. Akbayram ve Dostlar maçta yenildi ve verilen sözde duruldu. Konserde, ekip üyelerinin istediği türkülerden Eşkiya Dünyaya Hükümdar Olmaz ile Aldırma Gönül Aldırma'yı seslendirdi.

1983'te İstanbul'daki politik havaya rağmen Şan Tiyatrosu'nda bir konser verdi. Konserde, bir sonraki yıl çıkaracakları albümden de parçalar seslendirdi.

Dönemin siyasi atmosferi nedeniyle Akbayram, sahip olduğu politik görüşler sebebiyle sahneye çıkarılmakta büyük zorluk yaşadı; pek çok organizatör, onu sahneye çıkarmaya cesaret edemedi. Maddi sıkıntılarla mücadele ettiği bu süreçte, Akbayram'a kendi ifadesiyle birçok ahlaki ve sanatsal değerlerle örtüşmeyen teklifler sunuldu. Arabesk tarzında plak yapması ve Kürtçe albümler seslendirmesi karşılığında kendisine daire verilmesi teklif edildi. Ancak Akbayram, sanatında ticari kazancı değil, halkı ve sanat anlayışını ön planda tuttuğunu vurgulayarak bu teklifleri reddetti. Bu dönemde evine baskınlar düzenlendi, tehdit mesajları aldı ve ekonomik zorluklar nedeniyle düğününde takılan alyansları dahi satmak zorunda kaldı.

Solo yıllar (1989–2025)
1989 yılında Edip Akbayram, bazı konserlerinde grup adını kısmen "Dostlar" olarak kullanmaya devam etti. Bu dönemde sahne performanslarında müzikal ekibini Dostlar olarak tanımlasa da, yayımlanan albümlerde grup adı resmi olarak yer almadı. Bu geçiş sürecinde, gruba müzisyenler Ahmet Koç ve Tuncer Tunceli dahil oldu. Rock müziği elektro gitaristi Tuncer Tunceli, Akbayram'la birlikte sahne alarak ilk solo kariyer adımlarını bu iş birliğiyle attı. Ahmet Koç ve Tuncer Tunceli, henüz stüdyoda olmasa da konser kadrolarında Akbayram'a eşlik eden çekirdek kadroda yer aldı.

1990 yılında Akbayram, Şahdamar albümünü çıkardı. Türkiye'de müzik piyasasındaki baskıların azalması ve özel televizyon ve radyo kanallarının çoğalması albümün geniş kitlelere ulaşmasını sağladı. Albümde, Nazım Hikmet'in kendi sesinden okuduğu Bu Memleket Bizim şiirine yer verildi. Akbayram, yasak ve engellemeler nedeniyle şarkılarının ve kliplerinin yayınlanmasında güçlük yaşamasına rağmen yeni albümüyle müzik piyasasında yeniden görünürlük kazandı. 1991 yılında Senden Haber Yok albümünü yayımladı ve olumlu karşılandı. Aynı yıl, Özgürlük ve Şahdamar albümlerinden seçilen şarkılarla hazırlanan Hava Nasıl Oralarda? adlı toplama albümü piyasaya sürüldü.

1992'de eski hit şarkılarını Adnan Ergil tarafından yeniden düzenleterek Unutamadıklarım albümünü çıkardı. Bu çalışma elektronik müzik albümüydü ve tüm enstrümanlar Adnan Ergil tarafından çalındı. 1993 yılında ise Bir Şarkın Olsun Dudaklarında albümü yayımlandı. Bu yıllarda Akbayram, Anadolu rock müziğiyle elektronik öğeleri harmanlayan çalışmalar yaptı.

Sivas Katliamı'ndan kurtuluşu
1993 yılında Edip Akbayram'a, Sivas'ta Madımak Oteli'nde düzenlenecek olan "Pir Sultan'ı Anma Etkinlikleri"ne davet geldi. Ancak TRT tarafından düzenlenen programa katılacağından, gelen bu teklifi iki gün sonraya erteledi. Böylece, 2 Temmuz 1993 tarihinde Madımak Oteli'nde Alevi yazar, şair ve sanatçıların bulunduğu gruba yönelik gerçekleştirilen ve 37 kişinin hayatını kaybettiği Sivas Katliamı'ndan kurtulmuş oldu. Akbayram, yaşadığı bu durumu şu sözlerle ifade etti:


Sivas Katliamı sonrası dönemde Akbayram, 1994 yılında yayımladığı Türküler Yanmaz albümü ile kariyerinde önemli bir çıkış yakaladı. Albüm, toplumsal ve siyasi içeriklerinin yanı sıra katliamda hayatını kaybedenlere ithafen hazırlandı. Albümdeki en dikkat çeken parçalardan biri olan Gittin Gideli, söz ve müziği Mazlum Çimen'e ait olup, Çimen bu şarkıyı Sivas Katliamı'nda babası Aşık Nesimi Çimen'i kaybetmesi üzerine besteledi ve Akbayram'a verdi. Aynı albümde yer alan Aşkolsun Sana Çocuk ise Türkiye'nin siyasi tarihindeki sosyalist figürlerden Deniz Gezmiş'e adandı. Toplumsal duyarlılığını sürdüren Akbayram, 27 Mayıs 1995'te İstanbul Galatasaray Meydanı'nda, zorla kaybedilen yakınlarının akıbetini sormak için düzenlenen Cumartesi Anneleri'nin oturma eylemlerine katılarak destek verdi.

1996 yılında Güzel Günler Göreceğiz albümünü yayımladı. Albüme adını veren şarkı, 1997 yılında dönemin müzik ödüllerinden 3. Kral TV Video Müzik Ödülleri'nde özgün müzik dalında adaylık kazandı. Fakat Ahmet Kaya'nın Yakamoz şarkısının birinci olmasından dolayı Güzel Günler Göreceğiz, ikinci oldu ve ödül kazanamadı. Aynı dönemlerde kendisiyle yapılan televizyon programındaki bir söyleşide müzik çizgisi hakkında, "Benim müzik tarzım çok farklı. Bazı yerlerde ve medyada özgün müzik, buna benzer isimlerle adlandırılıyor. Bir insan müziğini güzel yapıyorsa, bence özde ve özgün yapıyordur. Benim tarzıma gelince, ben Anadolu pop folk yapıyorum yıllardan beri. Yani bu ülkede yaşayan ozanlarımızın, abdallarımızın, şairlerimizin, otantik türkülerimizin Batı sazlarıyla bir sentezi. Ben de buna Anadolu pop folk diyorum." dedi. Takip eden yıl, 1997'de Yıllar albümünü çıkardı.

1998 yılında, Prestij Müzik ile anlaşarak eski eserlerini yeniden düzenleyip Dün ve Bugün albümünü yayımladı. Albümde, Eşkiya Dünyaya Hükümdar Olmaz, Hasretinle Yandı Gönlüm, Aldırma Gönül gibi klasikleşmiş eserlerini yeniden seslendirdi. Bu çalışma, yüksek satış rakamlarına ve geniş kitlelere ulaştı. 1999'da ise İlk Günkü Gibi albümü yayımlandı.

Fethullah Gülen'in ödülüne ret
2000 yılında, Fethullah Gülen'in kurucusu olduğu Gazeteciler ve Yazarlar Vakfı tarafından verilen bir ödül teklifini reddetti. Bu vakıf, 15 Temmuz 2016'daki darbe girişiminin ardından kapatılmıştı. Vakfın basın bölüm başkanı, "Ödülümüzü sadece iki sanatçı reddetti: Edip Akbayram ve Macide Tanır." şeklinde açıklama yapmış olsa da, yapılan araştırmalara göre ödül teklif edilen birçok sanatçının daha bu ödülü reddettiği öğrenildi. Toplamda on bir sanatçının ödülü kabul etmediği belirtildi. Akbayram, ödülü reddetme sebebini şu sözlerle ifade etti: "Bu Cumhuriyet'in aydını olduğum için ödülü kabul etmedim."

2001 yılında Akbayram, Selam Olsun adlı albümünü yayımladı. Bu albümde sanatçı arkadaşı Rıfat Öncel'e ait Dosta Bizden Selam Olsun ve Canım Oğlum şarkılarını seslendirdi. Albümde yer alan Yanman mı Gerek adlı parçada Türkiye'nin çeşitli tarihi ve toplumsal olaylarına atıfta bulundu. 2002 yılında, 45'lik plakları ve stüdyo albümleri dahil 33. albümü olan 33'üncü albümünü çıkardı. Albümde Sabahattin Ali, Can Yücel, Ahmed Arif ve Yılmaz Odabaşı gibi önemli Türk şairlerinin şiirlerinden bestelenmiş eserler yer aldı. Albüm repertuvarı, Edip Akbayram ile birlikte Dostlar grubunun üyesi Galip Kayıhan tarafından hazırlandı. Medyada çıkan haberlerde albüm, edebi içeriğiyle öne çıkan bir çalışma olarak değerlendirildi.

2004 yılında Dün ve Bugün 2 adlı albüm yayımlandı. Albümde, daha önce seslendirilmiş ve listelere girmiş parçalar yeni düzenlemelerle tekrar yorumlandı. Albüm serisinin ilk çıktığı zamanda Edip Akbayram, Dün ve Bugün albümünü ve bu konsepti ilk kez yaptığını ve bir daha yapmayacağını, çünkü ticari açıdan doğru bakmadığını belirtmesine rağmen gelen istekler dolayısıyla tekrar yaptı. 2005 yılında ise müzik şirketi Mod Müzik tarafından, 33'üncü ve Dün ve Bugün 2 albümünden seçilen şarkılardan oluşan toplama albüm Dün ve Bugün 3 piyasaya sürüldü.

2008 yılında, sanatçı çeşitli engellemeler nedeniyle yayımlanması geciken parçalarını bir araya getirdiği Söyleyemediklerim albümünü çıkardı. Albümün repertuvarı, Dostlar grubunun ilk üyelerinden Galip Kayıhan ile birlikte hazırlandı. Çalışmada, geçmişte farklı sanatçılar tarafından zaten seslendirilmiş olan parçalar yer aldı. İlle de Memleket'te kızı Türkü Akbayram ile düet yaptı. Bu albüme kadar dört yıldır stüdyo albümü yapmayan Akbayram, bu bekleyişinin sebebini Türkiye'deki müzik sektörünün daha iyi bir konuma gelmesini beklemek olarak açıkladı. Bu süre zarfında sektörün beklentilerinin aksine gerilediğini gördüğü için üzülmüştü, ancak dinleyicilerden albüm talebinin yoğun olması nedeniyle sanatçının görevini üretmek olarak gördüğünü ve eserlerini müzikseverlerle paylaşmaya başladığını belirtti.

PKK konseri iddiası
2007'li yılların başında Edip Akbayram, katıldığı bir Nevruz etkinliği sonrasında bazı çevrelerce eleştirildi ve çeşitli iddiaların hedefi haline geldi. Dönemin Milliyetçi Hareket Partisi milletvekili Mehmet Gül tarafından bir televizyon yayınında, Akbayram'ın Diyarbakır'daki Nevruz kutlamalarında sahneye çıktığı, bu esnada etkinlikte terör örgütü PKK'nın sembollerinin kullanıldığı iddia edildi. Aynı konuşmada Gül, Akbayram'ı Londra'daki etkinliklerde benzer sloganlar altında sahneye çıkmakla da suçladı ve "Sonra da geleceksiniz, 'Ben bu ülkeyi çok seviyorum' diyeceksiniz. Bu nasıl sevgi?" diyerek çıkıştı. Suçlamalara karşılık olarak Akbayram yaptığı açıklamada, etkinliğe menajerinin yönlendirmesiyle katıldığını, içeriğinden ve ortamda yaşananlardan önceden haberdar olmadığını belirtti. Terör örgütüyle herhangi bir bağının bulunmadığını vurgulayan sanatçı, "Eğer sizin elinizde Edip Akbayram'ın herhangi bir gecede Türkiye Cumhuriyeti hakkında, Türk bayrağı hakkında, ülkesi hakkında en ufak bir somut belge getirirseniz, ben bu ülkeyi de terk ederim, sanatımı da bırakırım. Ben sizden daha fazla seviyorum bu ülkeyi!" ifadelerini kullandı. Sanat yaşamı boyunca her türlü şiddete karşı olduğunu, yalnızca barış, özgürlük ve halkların kardeşliği temelinde bir sanat anlayışı benimsediğini ifade etti.

Çilek Festivali konserinin iptali
Ereğli Belediyesi, Ereğli'nin kurtuluşunun yıl dönümü olan 18 Haziran'daki Çilek Festivali kapsamında 2008'de Edip Akbayram ile sahne alması için anlaşma yaptı. Menajeriyle yapılan görüşmelerin ardından Akbayram, festivalde sahneye çıkmayı kabul etti. Ancak daha sonra belediyenin siyasi kimliği nedeniyle konseri iptal ettiği bildirildi. Yerel basına yaptığı açıklamada, "Yüreği Atatürk sevgisiyle çarpan, aydınlık Ereğli halkını kucaklıyorum. AKP'li hiçbir etkinliğe katılmadığım için gelemiyorum. Beni hoş görsünler." ifadelerini kullandı. Aynı konuda verdiği başka bir röportajda, geçmişte benzer şekilde farklı siyasi görüşe sahip bir belediyenin düzenlediği konsere katıldığını, ancak sahnede saldırıya uğradığını belirtti.

Adalet ve Kalkınma Partisi tarafından düzenlenen hiçbir etkinliğe katılmadığını ifade eden Akbayram, yine aynı dönemde başbakanlık tarafından düzenlenen ve bazı sanatçıların davet edildiği bir kahvaltıya da bu nedenle katılmadı. Bu durumu da şöyle ifade etti: "Başbakan sanatçıları sabah kahvaltısına davet etti. Beni de çağırdılar. Katılmayacağımı söyledim. Bir hafta sonra 2006, 2007, 2008 ve 2009 defterlerinin Gelirler Baş Kontrolörü'nce incelemeye alınacağı bildirildi. Böyle bir şey olur mu?"

Daha önce stüdyo kaydını yaptığı 1 Mayıs'ı televizyon yayınında seslendirerek tekel işçilerine ithaf etti. 2011 yılında, Mahzuni Şerif'in Mustafa Kemal Atatürk'e yazdığı Sarı Saçlım Mavi Gözlüm adlı eseri yorumladı. Bu kayıt, Seyhan Müzik tarafından hazırlanan CHP Kılıçdaroğlu - Bir Islıkta Sen Çal albümünde yayımlandı. Akbayram'ın son stüdyo albümü Mayıs, 2012 yılında yayımlandı. Albümde yer alan Seni Seven Öldü (Haberin Var mı?) adlı parçanın söz ve bestesi Hasan Hüseyin Demirel'e aitti. Demirel, parçayı kendi kişisel yaşamında aşık olduğu fakat aşkına karşılık bulamadığı kadına ithafen yazdı. Ardından Akbayram'ın sahne ekibinden bir arkadaşıyla anlaşan Demirel, arkadaşı aracılığıyla bestenin Akbayram'a ulaşmasını sağladı. Çıktıktan sonra albümün dikkat çeken şarkısı haline gelen Seni Seven Öldü (Haberin Var mı?), iki yıl sonra Demirel'in üzerine tiner dökerek kendini ateşe verip intihar ettiği olayın ardından tekrar gündeme geldi.

Stüdyoda son zamanlar
Edip Akbayram, 2013 yılında çeşitli sanatçıların yer aldığı Onurlu Yıllar albümünde sözlerini Yılmaz Odabaşı'nın yazdığı Bana Bir Gül Ver adlı parçayı seslendirdi. 2016 yılında ise son kez stüdyoya girerek Güzelcan Türküleri adlı karma albümde Unutamadım adlı şarkıya yer verdi. 28 Şubat 2017 tarihinde düzenlenen Deniz 70 Yaşında anma konserine katılarak Deniz Gezmiş için Aşkolsun Sana Çocuk parçasını seslendirdi.

MÜYORBİR Yönetim Kurulu Üyesi olarak görev yapan Akbayram, 2019 yılında Nazım Hikmet Kültür ve Sanat Vakfı tarafından verilen Nazım Hikmet Dostluk Ödülü'ne layık görüldü. Ödülünü, Moskova'da düzenlenen Nazım Hikmet'i Anma Etkinlikleri kapsamında gerçekleştirilen törende, sanatçı Zülfü Livaneli'nin elinden aldı. Etkinlikte, Akbayram'a müzik yaşamı boyunca sanat ve toplumsal duyarlılık konularındaki tutarlı duruşu nedeniyle ödül verildiği açıklandı.

29 Ekim 2022 tarihinde Zonguldak'ta gerçekleştirilmesi planlanan Cumhuriyet Konseri, Bartın'ın Amasra ilçesindeki maden ocağında meydana gelen patlama sonucu 41 işçinin hayatını kaybetmesi nedeniyle Zonguldak Valiliği tarafından iptal edildi. Konserin iptal edilmesinin ardından Akbayram sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada, her zaman emeğin ve emekçinin yanında olduğunu belirtti. Ayrıca şu ifadeleri kullandı: "Gönül isterdi ki emekçi kardeşlerimizle birlikte Cumhuriyet coşkusunu yaşayarak onların sesi olabileyim." Bu açıklamasında, yaşanan maden faciasının yalnızca Bartın'ın değil, tüm Türkiye'nin ortak acısı olduğunu vurguladı.

İsviçre günleri
Yirminci yüzyılın bitmesine bir asırdan az kalmıştı. Fakat hâlen tedavisi bulunamamış birçok hastalık vardı. Bu hastalıklardan birisi de çocuk felci idi. Döneminin Türkiye'sinde henüz bir tedavisi veya aşısı bulunamayan bu hastalık, her yıl birçok küçük çocukta ortaya çıkıyor ve hayatlarında büyük zorluklara sebep oluyordu. Sessiz bir şekilde ortaya çıktığından tespiti de zorlaşıyordu. Hiçbir şeyden haberi olmayan çocukların böylece elleri veya ayakları gelişemiyor, ömür boyunca bunun acısını çekmek zorunda kalabiliyorlardı. Akbayram ise dokuz aylıkken bu hastalığın mağduru oldu.

Henüz küçük yaşında çocuk felcine yakalandığı zaman ailesi, ilk önce anlayamadı. Havale olduğunu ya da geçici başka bir hastalığın başlangıcı olduğunu sandılar ve doktora gittikleri zaman ise artık çok geç olduğunu öğrendiler. Gittikleri doktor, küçük çocuk Akbayram'ın normal bir hayata dönmesinin olanaksız olduğunu söyledi ve ailesini çok üzdü. Bunu duyduktan sonra çare arayan aile, farklı doktorlar dolaştı fakat yine bir sonuç alamadı. Sadece doktorların çabasıyla sağ bacağındaki kısalmanın önüne geçebildiler, buna rağmen tamamen kısalmasını önleyemediler. Bu yüzden Akbayram, sol bacağına kıyasla daha kısa olan bir sağ bacakla yaşamak zorunda kaldı.

Müzik kariyerine atılmış olan Akbayram, hastalığını ilk öğrendiğinde çok üzülmüştü. Arkadaşları ve beş küçük kardeşlerinin sapasağlam olmasına rağmen kendisinin yürümekte zorluk çekmesi nedeniyle çocukken, geceleri sabahlara kadar ağladığını söylüyordu. Fakat kariyerine başladığından başladığından beri müziğe yoğunlaşan Akbayram, artık ayağının eksikliğini kapattığını düşünmeye başladı. Yine de bacağının iyi olması için Akbayram'ın 75 bin lira biriktirmesi gerekliydi. Böylece yurt dışına gidip ameliyat olacaktı. Gaziantep'teki gittiği bir doktorun söylediğine göre yurt dışındayken elektrik tedavisi, soğuk-sıcak banyolar ve masajlarla felçli bacağını iyileştirebilirdi.

Konserlerden kazandığı paralarla birikim yapmaya başlayan Akbayram'a sanatçı arkadaşları da destek oldu. İlk turnesinde, hiçbir sanatçı kendi kazanacağı parayı almadı ve tüm kazanç Akbayram'a hediye edildi. Türkiye'de çare bulamayan Akbayram, Dostlar'la çalıştığı bir dönemde, İsviçreli doktorlardan kendisine umut veren bir haber aldı. Bu doktorlar, yapacakları ameliyatla felçli bacağını normale getirebileceğini söylediler fakat bunun için sağlık durumunu uygun görmeleri gerekliydi. Bu duruma çok sevinen Akbayram, bir an önce ameliyatını olup tekrar yurduna döneceği günleri merakla beklemeye başladı.

Doktorlar tarafından ameliyata uygun görüldü ve 1976 yılında İsviçre'ye gitti. Küçüklüğünden beri iyileşme hayalleri kuran Akbayram, aynı yılın yaz ayında ameliyata girdi. Gerçekleştirilen operasyonlar başarılı geçti ardından taburcu olmadan önce iki ay boyunca hastanede yattı. Ameliyat, hastalıklı bacağa iyi gelse de ömür boyu kısa kalışın ve topallığın önüne geçmedi.

Kişisel hayatı
Edip Akbayram, Gaziantep Şahinbey'de Türkan ve Nedim çiftinin ilk çocuğu olarak dünyaya geldi. Altı çocuklu ailenin ilk üyesi olan Akbayram'ın babası oto tamircisiydi. Annesini 81 yaşında yaşlılıktan dolayı doğal nedenlerle, kız kardeşi Gül Akbayram'ı ise kanser nedeniyle kaybetti.

1974'lü yıllarda, çalıştığı plak dükkanına sık gelen Ayten ile tanıştı. Beş yıl süren dostluğun ardından, 15 Ocak 1979 tarihinde seramik sanatçısı Ayten Akbayram ile evlendi. Ardından 1980'de Ozan ve 21 Kasım 1985'te Türkü dünyaya geldi. Ozan Akbayram konservatuvar eğitimi aldı ve bas gitar çalmayı öğrendi. Kızı Türkü Akbayram ise İstanbul Üniversitesi Devlet Konservatuvarı Piyano Bölümü'nden mezun oldu ve müzik kariyerine devam etti.

Sanat yaşamından elde ettiği gelirle geçimini sürdüren Edip Akbayram, aynı zamanda ticari alanda da faaliyet gösterdi. Kaset satışları ve konserlerinden elde ettiği gelirlerin yanı sıra, iki ortaklı bir inşaat şirketi de bulunuyordu. Bu şirket; çevre düzenlemesi, tır taşımacılığı ve küçük ölçekli bina yapımı gibi alanlarda faaliyet gösterdi.

Ölümü ve anısı
Akbayram, 9 Ocak 2025'te evinde geçirdiği bir düşme sonucu iç kanama geçirerek hastaneye kaldırıldı. Daha sonra Sağlık Bilimleri Üniversitesi Haydarpaşa Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde yoğun bakıma alındı ve yaklaşık bir saat süren bir ameliyat geçirdi. Ameliyatın ardından yeniden yoğun bakımda tedavi altına alındı ve ikinci bir operasyon daha geçirerek hastanedeki tedavisini bir süre devam ettirdi.

Zatürre tedavisi sonrası geçirdiği iç kanama nedeniyle 53 gün yoğun bakımda tedavi gördü. Tedaviler yanıt vermeyince 2 Mart 2025 tarihinde Haydarpaşa Numune Hastanesi'nde, çoklu organ yetmezliği nedeniyle öldü. Son yolculuğuna uğurlanmak için 4 Mart 2025'te Cemal Reşit Rey Konser Salonu'nda anma töreni düzenlendi. Törene Zülfü Livaneli, Onur Akın, Kubat, Ali Sunal, Ferhat Göçer, Muharrem İnce, Özgür Özel ve Kemal Kılıçdaroğlu gibi isimler katıldı. Sonra Teşvikiye Camii'nde kılınan cenaze namazının ardından Karacaahmet Mezarlığı'nda defnedildi.

Ölümünün ardından 2025 yılında Buca Belediyesi, İzmir'in Göksu Mahallesi'nde gençlerin eğitimine yönelik açacağı etüt merkezine "Edip Akbayram Etüt Merkezi" adını verdi. Merkezin önüne, anısını yaşatmak amacıyla "Her şey çok güzel olacak" adlı bir anıt heykel yerleştirildi. Heykel, 2025'te düzenlenen 1. Kitap Günleri kapsamında tanıtıldı. Heykeltıraş Mehmet Latif Sağlam, Uygur Orhan ve Özlem Erhan tarafından tasarlanan anıt, Akbayram'ın sanat yaşamı boyunca sıkça dile getirdiği düşünüldüğü umut temalı mesajlarını sembolize etmesi amacıyla şekillendirildi.

Yapılan heykelde "Güzel günler göreceğiz" sözüne yer verilerek Akbayram'ın müziği ve kamuoyundaki duruşunda öne çıkan çizgisi yansıtılmaya çalışıldı. Buca Belediye Başkanı mimar Görkem Duman, merkezin açılışı ve heykelin yerleştirilmesine ilişkin yaptığı açıklamada Akbayram'ın yalnızca bir müzisyen değil, aynı zamanda toplumsal duyarlılığı yüksek bir sanatçı olduğunu söyledi. Ayrıca sanat hayatı boyunca ezilen kesimlerin sesi olduğunu belirterek, Akbayram'ın adının bu merkez ve heykel aracılığıyla kentte yaşatılacağını ifade etti.

Müzikal mirası ve Eurovision hayali
Türkiye'de rock müzik, ilk kez 60'lı yıllarda ortaya çıkmaya başladı. Hem modern müziğe yönelme hem de kültürden kopmama amacıyla, rock'ın Türk halk müziği ile sentezlenmesi hedefleniyordu. Böylece Anadolu rock olarak Türkiye'ye gelen rock müzik, döneminde dinleyiciler tarafından ilgi gördü. Akbayram da halkının kültüründen kopmamayı ve aynı zamanda rock elementlerini barındıran bir çizgi oluşturmak istedi. Müzikal tarzı için Cem Karaca ile Fikret Kızılok'u örnek gösterdi ve müziğinde Mahzuni Şerif'in parçalarına yoğunlaştı.

İlk başlarda Anadolu pop ismiyle tanımlanan tür, özellikle 1980'li yıllarda rock isminin Türkiye'de yaygınlaşmasıyla Anadolu rock olarak adlandırılmaya başladı. Bazı kaynaklarda hâlen Anadolu pop diye tabir edilen tür, Akbayram'ın müziğinde önde gelen tarz oldu. Kendini bu çizgide geliştiren Akbayram, döneminde özellikle gençlerin ilgisini çekti. Şehir insanlarının halk müziğinden uzaklaştığının söylendiği dönemde, türkülerin modern müzikle sentezlenişinin takdir gördüğü gözlemlendi.

Türkiye'de bir müzik türünün öncülerinden olarak gösterilen Akbayram, 1970 ve 80'li yıllardaki Dostlar'la olan birlikteliğini Pink Floyd ve The Beatles bütünlüğüne benzetti. Dönemi yayımlarında özellikle Batı tarzında ve yüksek ses hacimli müziğiyle tanınan Akbayram, 1990'lı yıllardan sonra özgün müzik olarak tanımlanmaya başladı. Bu duruma Akbayram, yıllardır çizgisinin aynı olduğunu ve Anadolu rock yaptığını söyledi.

Akbayram, toplumsal etkisi olan bir sanat anlayışı hedeflediğini şu sözlerle dile getirdi:



Bir dönem elektronik müzik elementli çalışmalar yapma deneyimi içerisine girdi. Fakat elektronik müziği kendi sesine yakıştırmadığından bu müzik tarzından kısa sürede vazgeçti. Repertuvarını "türkü repertuvarı" olarak tanımlayan Akbayram, aynı zamanda farklı bir çizgisinin ve tenor bir sesinin olduğunu açıkça söyledi.

Eurovision Şarkı Yarışması'na katılsaydı Anadolu rock tarzıyla iyi işler yapacağını düşünen Akbayram, katılamamasının içinde ukde olduğunu söyledi. Yarışmada Sertab Erener'den daha iyi bir performans sergileyeceğini fakat siyasi görüşleri dolayısıyla önünün kesildiğini belirtti. Uzun yıllar boyunca yasaklı sanatçılar listesinde bulunan Akbayram, gençlik döneminde böyle bir davet beklediğini fakat gelmediğinden içinde tek ukdenin bu olduğunu söyledi.
Dünya görüşü
12 Eylül Darbesi'nde yasaklar ve bazı işkencelere şahit olan Akbayram, bu dönemin hayatının en sevmediği dönem, Kenan Evren için en sevmediği adam olduğunu söyledi. Hayat felsefesini sosyalist bir duruşla tanımladı, düşüncelerini her zaman ve her yerde açıkça dile getirdiğini belirtti. Sanatçının özgür olması ve inandığı doğruları korkusuzca savunması gerektiğini savundu. Kendisi için ise ezilen insanların etnik kökenleri ne olursa olsun melodik sesi olmaya çalıştığını ifade etti. Sanat yaşamı boyunca birçok cumhurbaşkanı ve başbakan gördüğünü söyleyen Akbayram, bu sanatçıların eğilmeyen ve doğruların peşinde koşan insanlar olduğunu, bu davranışlarını ise bir onur olarak gördüğünü belirtti.

Muhalif kimliğiyle tanınan Akbayram'a, kariyeri boyunca bazı siyasi partilerce milletvekilliği teklifi yapıldı. Teklif edenler arasında Bülent Ecevit ve Deniz Baykal gibi isimler de bulunuyordu ancak Akbayram, bu teklifleri geri çevirdi. Siyasete girmemeyi tercih etmesinin gerekçesini, herkesin kendi işini yapmasını savunarak açıkladı. Ayrıca, "Bu ülkede kimse işini yapmıyor. Bırakın biz türkülerimizi söyleyelim, siyasetçi de siyasetini yapsın. Yıllardır da türkümü söylüyorum." sözünü söyledi.

Dini görüşü için kendisinin Alevi değil, nüfus kayıtlarında Sünni olarak geçtiğini belirtti. Ancak lise yıllarında müziğe başladığında "Eline, beline, diline sahip ol." sözünü duyup bu felsefeyi benimsedi. "Benim kabem insandır." anlayışını savunan Akbayram, herkese şarkı söylediği için tüm inançlara saygı duymak zorunda olduğunu vurguladı. Çünkü dediğine göre, insanı merkeze alan bu anlayış yaygınlaştığında ötekileştirme ve çatışma ortadan kalkıyordu.

Diskografi
Albümleri
Edip Akbayram (1974)
Nedir Ne Değildir? (1977)
Nice Yıllara Gülüm (1982)
1984 (1984)
1985 (1985)
Yeni Gelen Güne Türkü (1986)
Özgürlük (1988)
Şahdamar (1990)
Senden Haber Yok (1991)
Hava Nasıl Oralarda? (1991)
Unutamadıklarım (1992)
Bir Şarkın Olsun Dudaklarında (1993)
Türküler Yanmaz (1994)
Güzel Günler Göreceğiz (1996)
Yıllar (1997)
Dün ve Bugün (1998)
İlk Günkü Gibi (1999)
Selam Olsun (2001)
33'üncü (2002)
Dün ve Bugün 2 (2004)
Dün ve Bugün 3 (2005)
Söyleyemediklerim (2008)
Mayıs (2012)
Teklileri
Kendim Ettim Kendim Buldum (1970)
İşte Hendek İşte Deve (1971)
Kükredi Çimenler (1972)
Anam Ağlar Baş Ucumda Oturur (1972)
Deniz Üstü Köpürür (1973)
Değmen Benim Gamlı Yaslı Gönlüme (1973)
İnce İnce Bir Kar Yağar (1974)
Garip (1974)
Kolum Nerden Aldın Zinciri (1975)
Mehmet Emmi (1976)
Zalim (1976)
Aldırma Gönül Aldırma (1977)
Kıymayın Efendiler (1978)
Gidenlerin Türküsü (1979)
Bugün Bizde Bayram Var (1981)
Ödülleri
Sanatçının çeşitli kuruluşlar tarafından verilen iki yüz elliden fazla ödülü mevcuttur. Bu ödüllerden bazıları şöyledir:

1972: Altın Mikrofon / Kükredi Çimenler teklisinden kazandığı birincilik sonucunda kazandı.
1973: Yılın En Ümit Veren Erkek Şarkıcısı / Hey dergisinin oluşturduğu anketler sonucunda kazandı. Müzik kariyerinde kazandığı bu ikinci ödülünü annesine armağan etti.
1977: Oskar Ödülü / Aldırma Gönül Aldırma teklisinden kazandı.
1979: Altın Plak / Gidenlerin Türküsü teklisinin beş yüz bini geçen satışı sonucunda kazandı.
2019: Nazım Hikmet Dostluk Ödülleri / Moskova'da düzenlenen etkinlik çalışmalarındaki katkılarından dolayı kazandı.
2024: Yaşam Boyu Onur Ödülü / Quality of Magazine tarafından düzenlenen 15. Quality Ödülleri'nde kazandığı ödülü rahatsızlığından dolayı kızı Türkü Akbayram aldı.

Kaynakça
Dış bağlantılar
Edip Akbayram'ın 19 Aralık 2024 tarihli son röportajı
Murat Meriç'in Edip Akbayram hakkında yazdığı köşe yazısı