Ashâb-ı Kehf Mağarası (Nahçıvan)

Ashâb-ı Kehf veya Eshab-ı Kehf Mağarası, Culfa rayonunda bulunan bir mağaradır.

Saltak - Kotandağ antiklinalinin güney yamacında yer alan mağara, tektonik olarak Nahçıvan çöküntüsünün kuzeydoğu yamacında yer almaktadır. Nadir bir jeomorfolojik yapıdır. Pseudokarst kökenli olduğu düşünülen mağaranın girişi, kayaların arkasında gizlenmiş dar bir geçidin sonunda yer almaktadır. 5 metreden fazla yüksekliğe sahip mağara salonunun uzunluğu 10 metre olarak ölçülmekte olup, duvarları hem doğa hem de insan eliyle yapılmış büyük oyuklarla süslenmiştir. Mağaranın adı Arapça'dan alınmış olup "mağara insanları" anlamına gelmektedir. Adı Kuran-ı Kerim'in "Kehf" Suresi'nde de geçmektedir, ancak araştırmalar, yüzlerce yıl önce mağaranın eski Türkler için kutsal bir ibadet yeri olduğunu ve insanların burayı sığınak olarak kullanma tarihinin ilkel topluluk oluşumu dönemine kadar uzandığını göstermektedir.

Antik dini ve edebi kaynaklarda, Küçük Asya, Filistin ve hatta İtalya'da aynı adı taşıyan yerin konumu hakkında bazı bilgiler bulunmaktadır. Kur'an'ın "El-Kehf" ("Mağara") suresinde anlatılan efsaneye göre, Allah'a inanan gençler zulümden kaçmak için bir köpekle birlikte bir mağaraya saklanmışlardır. Allah onları uyutmuş ve birkaç yüz yıl sonra uyandırmıştır; ancak gençler kendilerine yabancı bir dünya görmüş ve tekrar uykuya dalmışlardır. Nahçıvan bölgesinde yaygın olan efsane de yaklaşık olarak aynı içeriğe sahiptir.

Azerbaycan halkının ulusal lideri Haydar Aliyev'in talimatıyla, 1998 yılında mağarada yenileme ve restorasyon çalışmaları yapıldı, hacılar için koşullar oluşturuldu, 13 km'lik rahat bir yol inşa edildi, bir cami yapıldı ve bir kitabe yerleştirildi.

Kur'anda Ashâb-ı Kehf
Bu konuyla doğrudan ilgili olan Kuran-ı Kerim suresi Kehf Suresi'dir. Dünyanın çeşitli yerlerinde "Ashâb-ı Kehf" olarak bilinen mağaralar bulunmaktadır. Mağaranın konumunun özellikleri, Kuran-ı Kerim Kehf Suresi'nin 17. ayetinde şöyle açıklanmaktadır: "Eğer görebilseydiniz, güneşin mağaranın sağ tarafından doğup ona doğru eğildiğini, sol tarafından ise ona dokunmadan battığını görürdünüz. Ve bunlar mağaranın geniş bir yerinde bulunuyordu." Mağaranın yanından bakıldığında, mağaradan bakan kişinin sağı güneşin doğuşuna dönüktür. Kuran-ı Kerim'deki bu fikirler, mağaranın Culfa'da olduğunu destekleyen faktörlerden biridir.

"Böylece biz, onların halinden haberdar ettik ki, Allah'ın vaadinin hak olduğunu ve kıyametin gerçekleşmesinde de hiçbir şüphe olmadığını bilsinler. Hani onlar aralarında onların durumunu tartışıyorlardı. Bazıları, "Onların üstüne bir bina yapın, Rableri onların hâlini daha iyi bilir" dediler. Duruma hâkim olanlar ise, "Üzerlerine mutlaka bir mescit yapacağız" dediler.' Günümüzde Culfa'da bulunan Mağara Sahabeleri Camii de, mağaranın yakınlarında yer almaktadır.

Antik çağlar
Mağaranın yapısı ve doğal coğrafi koşulları, buranın ilk yerleşim yerlerinden biri olduğunu ortaya koymaktadır. Mağara, kışın soğuğundan ve yazın sıcağından korunmak için gerekli tüm koşullara sahiptir. Yakın zamana kadar, mağara girişinden çıkan kaynak, civardaki halkın içme suyu ihtiyacını karşılıyordu. Günümüzde bu kaynak kurumuş durumdadır. Mağaradaki doğal barınaklar ayrı odalara benzetilmektedir. Duvarlar, yıllarca yakılan ateşlerin etkisiyle önemli ölçüde kararmış durumdadır. Mağaranın girişi, mağara sakinlerini düşmanların ve vahşi hayvanların saldırılarından koruyan, geçilmesi çok zor, kaygan bir kayadan oluşmaktadır. Bölgenin tamamı, birçok ağaç ve çalı da dahil olmak üzere kaya ve taşlardan oluşmaktadır.

Günümüz
Bugün, "Ashâb-ı Kehf Türbesi" dini ve kültürel anıt kompleksi, Azerbaycan'da tanınmış bir dini turizm merkezidir. Her gün yüzlerce insan bu türbeyi ziyaret etmekte Allah yolunda kurban kesmektedir. Son yıllarda "Ashâb-ı Kehf" iki kez yenilenmiş ve restore edilmiştir; hacılar için iyileştirmeler yapılmış, 13 km uzunluğunda yeni bir yol inşa edilmiş, bir cami yapılmış ve bir kitabe yerleştirilmiştir. 2007 yılında gerçekleştirilen inşaat çalışmaları daha da genişletilmiş ve türbedeki yapılar mimari açıdan farklı binalarla değiştirilmiştir. Türbenin arazisinde ayrıca bir "misafirhane", bir "rehber odası" ve bir hediyelik eşya dükkanı da faaliyet göstermektedir. Günümüzde kompleks bir hac merkezi haline gelmiştir.

Kaynakça