Cafer Kaviyan

Cafer Kaviyan, fedai, siyasetçi, general, Tebriz'de kurulmuş Azerbaycan Milli Hükümeti'nin Halk Orduları Bakanı, Azerbaycan Milli Hükûmeti'nin Milli Meclis üyesi. İran Komünist Partisi'nin, Tudeh Partisi Merkez Komitesi'nin ve Azerbaycan Demokrat Fırkası'nın Teşkilat Komitesi üyesi olmuştur.

Meşrutiyet, Hiyabani, Lahuti ve 21 Azer hareketlerinde yer almıştır. Hiyabani, Lahuti ve 21 Azer hareketlerinde fedai gruplarına önderlik etmiştir.

Azerbaycan Milli Hükümeti'nin kurulmasında gösterdiği kahramanlığa karşılık olarak "21 Azer" madalyası ve "Settarhan" nişanı ile ödüllendirilmiştir.

Hayatı
İlk yılları
Cafer Muhammedali oğlu Memmedzade 1895 yılında Tebriz'de doğdu. İlk eğitimini Tebriz'deki camilerden birinin medresesinde aldı. 1908'de babası ve kardeşiyle birlikte Settar Han'ın önderlik ettiği Meşrutiyet Devrimine katıldı. Hareket yenilgiye uğradıktan sonra kardeşi İsrafil ile birlikte Bakü'ye gitti. Bakü'de yaşadığı süre boyunca terzilik yapmıştır. Milli Komite, merkezi hükûmetten İngiliz emperyalizminin ülkedeki hakimiyetine son vermesini ve demokratik reformlar gerçekleştirmesini talep ediyordu. Bu harekette Cafer Kavian, fedai lideri olarak yer aldı. Bir süre sonra hareket Kazak birlikleri tarafından bastırıldı. Bunun üzerine Cafer Kavian, takibattan kurtulmak için Ebulkasım Lahuti ile birlikte Tiflis'e gitti.

Azerbaycan Millî Hükümeti döneminde
Cafer Kavian, 1941 yılında Sovyet ordusu İran'a girdikten sonra sürgünden serbest bırakılarak Tebriz'e geldi. Ayrıca, Tebriz'deki fedailere liderlik eden kişilerden biri oldu ve şehrin şah ordularından temizlenmesine katıldı.


27 Kasım - 2 Aralık 1945 tarihleri arasında, İran tarihinde ilk kez kadınların da katıldığı özgür seçimler gerçekleştirildi. Seçimler sonucunda Cafer Kavian, Merend'den Azerbaycan Milli Meclisi'ne temsilci olarak seçildi. Azerbaycan Millî Hükümeti'nin Milli Meclisi'nin ilk oturumu 12 Aralık'ta yapıldı. Seçilen temsilcilerden 26'sı cephede oldukları için meclisin ilk oturumuna katılamadı. Onlardan biri de Cafer Kavian'dı. Aynı gün, Kavian yeni kurulan hükûmetin baş bakanı Mir Cafer Pişevari tarafından Halk Orduları Bakanı olarak atandı. Kısa sürede organize edilen halk ordusuna farklı rütbelerde 300 subay toplandı. Milli Hükûmet, yeni kurulan ordusuna, Şah İsmail Hatayi'nin kendi ordusuna verdiği adı, "Kızılbaş" ismini verdi. "Kızılbaş" Halk Ordularının Genelkurmay Karargâhı kuruldu. Bu karargâha Cafer Kavian, Abdulgasim Azimi, Gulam Yahya, Mir Cafer Pişeveri, Mirza Rabi Kabiri, Mahmud Penahiyan, Navai, Möhsün Milaniyan ve Abdulrza Azer seçildi.

5 Aralık 1946'da Miyane yönünde saldıran Şah ordusu, Gulam Yahya'nın liderlik ettiği fedailer tarafından durduruldu. Azerbaycan'ın farklı bölgelerinden insanlar silahlanmak ve Şah ordusuna karşı mücadele etmek için Milli Hükûmet'e başvurdu. Bunun üzerine Mir Cafer Pişeveri'nin liderliğinde bir Savunma Komitesi kuruldu. Komitenin ilk işi Tebriz'de sıkıyönetim ilan etmek ve "Babek" adlı gönüllü birlikler oluşturmaktı. Gönüllü birliklere ilk etapta 600 kişi katıldı. Daha sonra Pişeveri, yeniden askeri destek almak için Sovyetler Birliği'ne başvurdu. Ancak bu isteği cevapsız kaldı.

11 Aralık 1946'da, Azerbaycan Eyalet Encümeni, kan dökülmesini önlemek amacıyla Kızılbaş Halk Ordusu ve fedai kuvvetlerine, Şah ordusuna karşı direnmemeleri ve savaş alanlarını terk etmeleri emrini verdi. O günden itibaren, İran ordusu büyük şehirlere girmeden önce, bu şehirlerde toprak ağalarının silahlı çeteleri ve sivil kıyafetli jandarmalar katliamlar yapmaya başladı. Bu gruplar, Tahran Radyosu tarafından "İran vatanseverleri" olarak adlandırılıyordu. Çetelerin temel amacı, demokratları ortadan kaldırmak ve Şah ordusunun şehirlere girişini sağlamaktı. Tebriz ve Azerbaycan'ın diğer şehirleri yağmalanarak katliamlara maruz kaldı. Azerbaycan Milli Hükümeti düştü. 14 Aralık 1946'da, ABD ve Büyük Britanya tarafından desteklenen İran ordusu Tebriz'e girdi. Bundan sonra da katliamlar ve yağmalar devam etti. Hareket bastırıldıktan sonra babası tutuklandı ve hapishanede gördüğü işkenceler sonucu hayatını kaybetti.

Cafer Kavian, Sekine Hanımla evlenmiştir. Bu evlilikten 1927 yılında oğlu Kave, 1930 yılında kızı Puran, 1931 yılında kızı Melahat, 1937 yılında oğlu Marks, 1942 yılında kızı Maise ve 1947 yılında oğlu İsrafil Kavian dünyaya gelmiştir.

Hatırası
1947 yılında yönetmeni ve senaristi Esfir Şub olan "Arazın Öteki Tarafında" filmi çekilmiştir. Film, 1945-1946 yıllarında var olan Azerbaycan Milli Hükümeti ve genel olarak hükûmet kurulana kadar yaşanan süreçler hakkındadır. Filmde Cafer Kavian da yer almıştır. Bu eserler, Azerbaycan İstiklal Müzesi'nin Güney Azerbaycan'a adanmış bölümünde sergilenmektedir. 2015 yılının 3 Nisan'ında Azerbaycan İstiklal Müzesi'nde Cafer Kavian'ın 120. doğum yılına adanmış "İşıklanan yaddaş" adlı etkinlik ve sergi düzenlenmiştir.

Kaynakça
Özel
Genel
Dış bağlantılar
Təbrizdəki Azərbaycan Milli Hökumətinin canlı şahidi danışır / Özgür Avrupa Radyosu
21 Azər hərəkatının əfsanəvi Generalı Cəfər Kavian haqqında / Azerbaycan Bağımsızlık Müzesi