Cermen Takvimi

Cermen takvimi, Erken Orta Çağ ve öncesinde Cermen halkları (Anglosaksonlar, Gotlar, Vikingler ve Kıta Cermenleri) tarafından kullanılan, Hristiyanlık öncesi döneme ait zaman ölçüm sistemidir. Temelde bir Ay-Güneş takvimi (lunisolar) olan bu sistem, ayın evrelerini takip eden ayları ve güneş döngüsüne (gündönümleri) göre ayarlanan mevsimsel festivalleri esas almaktaydı.

Cermen takvimi hakkındaki bilgilerin büyük çoğunluğu, Northumbrialı keşiş Bede'nin MS 725 yılında yazdığı De temporum ratione (Zamanın Hesaplanması Üzerine) adlı eserine dayanmaktadır. Roma'nın Jülyen takviminin Avrupa'da yaygınlaşmasıyla birlikte terk edilmiş olsa da, günümüzde İngilizce ve Almanca gibi Cermen dillerindeki haftanın günleri ve bazı ay isimleri (örneğin Paskalya anlamına gelen Easter/Ostern) bu takvimin mirasını taşımaktadır.

Tarihsel Kaynaklar ve Köken
Cermen takvimine dair birincil ve en kapsamlı kaynak, Anglosaksonların kullandığı sistemi detaylandıran Aziz Bede'dir. Bunun yanı sıra, Romalı tarihçi Tacitus'un Germania adlı eseri ve İskandinav sagaları, sistemin daha erken dönem pratiklerine dair ipuçları sunar.

Tacitus ve "Gece" Hesabı
Tacitus, MS 1. yüzyılda yazdığı eserinde, Cermen kabilelerinin zamanı günlerle değil, gecelerle ölçtüğünü belirtir. Bu durum, günümüzde İngilizcede kullanılan "fortnight" (on dört gece/iki hafta) teriminin kökenini açıklar. Cermenlere göre gün, güneşin batışıyla başlardı. Tacitus ayrıca, Cermenlerin yeni ayı veya dolunayı toplantı ve karar alma zamanı olarak belirlediklerini, ayın büyüme ve küçülme evrelerinin "şans" getirdiğine inandıklarını aktarır.

Bede ve De temporum ratione
Bede, Hristiyan takvimini (Computus) açıklamak için yazdığı eserinin 15. bölümünü ("Anglosaksonların Ayları Üzerine"), atalarının kullandığı eski sisteme ayırmıştır. Bede'nin kayıtları olmasaydı, Eostre veya Hrethmonath gibi tanrıça ve festival isimlerinin birçoğu tarihte kaybolmuş olacaktı. Bede, bu bilgileri kaydederken Cermenlerin artık Hristiyan olduğunu ve bu "eski putperest" adetleri terk ettiklerini özellikle vurgulamıştır.

Takvim Yapısı
Cermen takvimi, mevsimsel olayları ay döngüleriyle senkronize etmeye çalışan aritmetik olmayan, gözleme dayalı bir sistemdi.

Yıl ve Mevsimler
Yıl, temelde sadece iki mevsime ayrılırdı: Yaz ve Kış.
Yaz: Günlerin uzadığı ve tarımsal faaliyetlerin arttığı dönem.
Kış: Günlerin kısaldığı, hasadın bittiği ve "yılın öldüğü" dönem.
Yılbaşı, Kış Gündönümü'ne (Winter Solstice) denk gelen ve Bede'nin "Modranicht" (Anneler Gecesi) olarak adlandırdığı geceyle başlardı. Bu tarih, modern takvimde 24-25 Aralık civarına denk düşer.

Artık Ay (Leap Month)
Ay yılı (yaklaşık 354 gün) ile Güneş yılı (yaklaşık 365 gün) arasındaki 11 günlük farkı kapatmak için, Cermen takvimi belirli yıllarda 13. bir ay eklerdi. Bu "artık yıl"lara Thrilithi (Üç Litha'lı yıl) adı verilirdi. Bu ekleme, yaz ortasına (Litha dönemine) denk getirilirdi, böylece ay takvimi güneş döngüsüyle yeniden hizalanırdı.

Aylar ve Etimoloji
Bede'nin aktardığına göre Anglosakson takvimindeki 12 ayın isimleri, o dönemdeki tarımsal faaliyetlere veya pagan tanrılarına yapılan adaklara (Blot) dayanmaktaydı.



Haftanın Günleri ve Tanrılar
Cermen halkları, Roma takvimindeki yedi günlük hafta sistemini MS 3. ve 4. yüzyıllarda benimsemiş, ancak gün isimlerini Interpretatio Germanica (Cermen Yorumu) prensibiyle kendi tanrılarıyla değiştirmişlerdir.

Pazar (Sunday/Sonntag): Latince Dies Solis (Güneş Günü) -> Cermence Sunnandæg (Güneş tanrıçası Sól/Sunna).
Pazartesi (Monday/Montag): Latince Dies Lunae (Ay Günü) -> Cermence Mōnandæg (Ay tanrısı Mani).
Salı (Tuesday/Dienstag): Latince Dies Martis (Mars Günü) -> Cermence Tīwesdæg (Savaş ve adalet tanrısı Tyr/Tiw).
Çarşamba (Wednesday): Latince Dies Mercurii (Merkür Günü) -> Cermence Wōdnesdæg (Baş tanrı Odin/Woden). Not: Almancada kilise etkisiyle Mittwoch (Hafta ortası) olmuştur.
Perşembe (Thursday/Donnerstag): Latince Dies Iovis (Jüpiter Günü) -> Cermence Þunresdæg (Yıldırım tanrısı Thor/Donar).
Cuma (Friday/Freitag): Latince Dies Veneris (Venüs Günü) -> Cermence Frīgedæg (Aşk tanrıçası Frigg veya Freyja).
Cumartesi (Saturday): Cermenler bu gün için bir tanrı eşleştirmesi yapmamış, Roma tanrısı Satürn'ü veya "Yıkama Günü" (İskandinav dillerinde Lørdag) kavramını kullanmışlardır.

Festivaller ve Ritüeller
Takvimin en önemli nirengi noktaları gündönümleri ve ekinokslardı.

Yule (Jól): Kış gündönümünde (yaklaşık 21 Aralık) kutlanan, 12 gün süren büyük bir festivaldi. Bereket, yeniden doğuş ve ölülerin anılmasıyla ilişkilendirilirdi. "Yule kütüğü" yakma geleneği bu döneme aittir.
Modranicht (Anneler Gecesi): Bede'ye göre Yule'un başladığı gece, dişi atasal ruhlara (Disir) veya tanrıçalara (Matres) kurbanlar sunulurdu.
Litha: Yaz gündönümü kutlamaları. Büyük ateşler yakılır ve tepelerden aşağı yanan tekerlekler yuvarlanırdı.
Blot: Özellikle Kasım ayında (Blotmonath) yapılan, hayvanların kışın hayatta kalamayacak olanlarının kesilip etinin yendiği, kanının ise toprağa ve putlara sürüldüğü kurban ritüeli.

Ayrıca bakınız
Takvim
Bede

Kaynakça