Demirkent, Yusufeli

Demirkent, Artvin ilinin Yusufeli ilçesine bağlı bir köydür.

Tarihçe
Demirkent köyünün eski adı Erkinis'tir. Erkinis adı, Gürcüce Rkinisi'den (რკინისი) gelir. Rkinisi, "demir" anlamındaki Gürcüce "rkina" (რკინა) kelimesinden türemiştir ve "demirli" anlamına gelir. 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde "Rkinis Hevi" (რკინის ხევი) adının geçmesi, tarihsel Gürcü coğrafyasında Gürcüce "demir" kelimesinden türemiş başka yer adlarının da bulunduğunu göstermektedir.

Erkinis, tarihsel Gürcistan'ın güneybatı bölümünü oluşturan bölgelerden biri olan Tao'nun önemli yerleşmelerinden biridir. Burada kale, kilise, yer altı sığınağı veya deposu gibi tarihsel yapı kalıntıları da köyün eski yerleşme olduğuna işaret etmektedir. Nitekim İtik mezrasındaki İtik Kilisesi 10. yüzyıla tarihlenmiş bir Gürcü kilisesidir. Nitekim Osmanlılar da bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir.

Erkinis, 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı mufassal defterine göre, Ardanuç livasına bağlı Kahis nahiyesinin köylerinden biriyidi. Köyün nüfusu 64 haneden oluşuyordu. Bu nüfus içinde 4 hane Müslüman olmuş, 60 hane Hristiyan olarak kalmıştı.

Erkinis köyü, Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan Osmanlı cebe defterinde Erkinis (اركنس) şeklinde geçer. Köy Ardanuç livasının Tavusker nahiyesine bağlıydı. Hicri 1114 (1702/1703) tarihinde 10.000 akçe karşılığında Ömer adında birine, Hicri 1140 (1727/1728) tarihinde ise 8.000 akçe karşılığında Hasan adında birine tahsis edilmişti.

Erkinis köyü, Osmanlı idaresinin vergi tahsil etme ve askere alma amacıyla 1835 yılında gerçekleştiği nüfus tespitinde Erkunis (ارکونس) şeklinde kaydedilmiş olan köy Tavusker sancağına bağlıydı. Bu tarihte köyde 38 hane ve 101 erkek yazılmıştır. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, Erkinis'te 202 kişinin yaşadığı ortaya çıkar. 1848 tarihinde ise köyün nüfusu 118 haneden oluşuyordu. Günümüzde Demirkent köyünün bir mahallesi olan Pez, bu tarihte ayrı bir köydü. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nın ardından Tavusker sancağı Rusya’ya bırakılınca, Erkinis de bir nahiye olarak Tortum kazasına bağlandı.

Erkinis 1928 tarihli Osmanlıca köy listesine göre Artvin vilayetinin Yusufeli ilçesine bağlıydı. Bu ilçesinin aynı adlı nahiyesinin de idari merkeziydi. Köyün adı Erkinis (اركنس) olarak kaydedilmiştir. Erkinis nahiyesi, Erkinis köyüyle birlikte 14 köyü kapsıyordu. 1940 genel nüfusu sayımında Çoruh vilayetinin Yusufeli kazasına bağlı olan köyde 847 kişi, 10 köyü kapsayan Erkinis nahiyesinde ise 5.331 kişi yaşıyordu. Erkinis adı, "yabancı kökten geldiği" için 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Demirkent olarak değiştirildi. Köyün adının Gürcüce adındaki anlamına uygun biçimde değiştirilmesi dikkat çekicidir. 1965 genel nüfus sayımında Demirkent köyünde 1.102 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 565 kişi okuma yazma biliyordu.

Eskiden bir köy olan Bez veya Pez, günümüzde Demirkent köyünün bir mahallesidir.

Bez
Günümüzde Bez olarak bilinen bu yerleşimin yerleşim yeri, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Pez (پز) olarak geçer.

Pez veya Bez köyü, erken dönem Osmanlı kayıtlarında bir köy olarak yer almamıştır. Bununla birlikte Erzurum vilayetinin 1848 tarihli nüfus defterinde bir köy olarak geçer. Bu tarihte Tavusker kazasına bağlı olan köyde 6 hanede yaklaşık 30 kişi yaşıyordu.

Pez veya Bez köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde, Artvin vilayetinin Yusufeli kazasının Erkinis nahiyesine bağlı 14 köyden biriydi. 1933 tarihli köy listesinde adının geçmemiş olması bu yerleşimin bu iki tarih arasında mahalle olarak Erkinis köyüne bağlandığını göstermektedir.

Demirkent köyü sınırları içinde önemli tarihsel yapı kalıntıları bulunmaktadır. Buradaki iki kaleden biri köyü 500 metre kuzeybatısında, diğeri köyün 6 kilometre doğusunda bulunmaktadır. Varlığı bilinen üç kiliseden biri camiye çevrilmiştir. Diğer kilise, itik mezrasında bulunan İtik Kilisesi'dir. Üçüncü kilise köyün 5 km güneydoğusunda yer alan tek nefli bir yapıdır. Ayrıca köyün merkezinde bir daran ve köyün 6 kilometre doğusunda bir mağara bulunmaktadır.

Coğrafya
Demirkent köyü, Artvin il merkezine 50 km, Yusufeli ilçe merkezine 29 km uzaklıktadır.

Nüfus
Kaynakça
Dış bağlantılar