Eodromaeus

Eodromaeus ("şafak koşucusu" anlamına gelir), Arjantin'in Geç Triyas döneminde yaşamış, bazal teropod olduğu önerilmiş soyu tükenmiş bir dinozor cinsidir. Bilinen en eski dinozorların çoğu gibi, Kuzeybatı Arjantin'deki Ischigualasto-Villa Unión Havzası'nın Karniyen dönemindeki (~230 myö) Ischigualasto Oluşumu'ndan geliyor. Keşfi üzerine, bir bazal sauropodomorf olarak yeniden yorumlanan çağdaş Eoraptor'un yerini alan en eski gerçek teropodlardan biri olduğu iddia edilmiştir.

Eodromaeus, Arjantin'in San Juan eyaletindeki Ischigualasto Oluşumu'nun çeşitli seviyelerinde bulunan altı örnekten bilinmektedir. Açık farkla en eksiksiz örnek, Valle de la Luna Üyesi'nin tabanından kurtarılan ezilmiş ancak neredeyse tam eklemli bir iskelet olan holotip PVSJ 560'tır. Valle de la Luna Üyesi, formasyonun en eski üçüncü üyesidir. Sırasıyla, oluşumun en eski ikinci ve en eski üyeleri olan daha ince Cancha de Bochas ve La Peña Üyelerinin üzerinde bulunur. Bahsedilen diğer örnekler arasında Valle de la Luna Üyesinden PVSJ 561, 562 ve 563, La Peña Üyesinden PVSJ 534 ve Cancha de Bochas Üyesinden PVSJ 877 bulunmaktadır. Her Eodromaeus örneği, Ischigualasto Oluşumu'nun ilk yarısının nemli Scaphonyx-Exaeretodon-Herrerasaurus biyozonunda yaşadı. La Peña Üyesi'ndeki bir bentonit yatağı 231 ± 0.4 My'a tarihlenmiştir, bu da Ischigualasto Oluşumu'nun erken Geç Triyas'ının Karniyen aşamasının bir bölümüne karşılık geldiğini gösterir.

Eodromaeus, 2011 yılında Ricardo N. Martínez, Paul C. Sereno, Oscar A. Alcober, Carina E. Colombi, Paul R. Renne, Isabel P. Montañez ve Brian S. Currie tarafından adlandırılmış olup tip türü Eodromaeus murphi'dir. Cins adı, Yunanca Eos ("Şafak", "Erken") ve Dromaeus ("Koşucu") kelimelerinden türetilmiştir. Tür adı, fosillerin bulunduğu yakın bölgede çalışan Jim Murphy'yi onurlandırıyor. Hayvan hafif yapılıydı ve uzun arka uzuvları vardı, bu da erken dinozorların standartlarına göre bile koşmak için iyi yapılmış olduğunu gösteriyor. Kubo & Kubo (2012), örneklenen 23 Triyas arkozoru arasında yalnızca Eocursor ve Marasuchus'un imleçle ilgili uyarlamalarda Eodromaeus'u aştığını buldu. Paul Sereno, dinozorun saatte yaklaşık 32 km hızla koşabileceğini tahmin ediyor.

Kafatası alçak ve dikdörtgendi, yaklaşık 12 cm uzunluğundaydı. Aşağıdan keskin bir sırtla çevrelenmiş geniş bir anorbital fenestraya sahipti. Antorbital fenestradan önce, teropodların ve Herrerasaurus'un karakteristik özelliği olan kafatasında ek bir delik olan promaksiller bir fenestra vardı. Beyin kabuğunun yanında birçok teropod gibi derin çöküntüler vardı ve damağa ince ve bıçak benzeri basipterygoid çıkıntılarla bağlıydı. Kafatası, maksillanın ön yarısında en uzun olan nispeten düşük sayıda bıçak şeklinde dişe (toplamda on beş) sahipti. Ayrıca damağın pterygoid kemiğinde bir dizi minik diş vardı. Eoraptor'da da bulunmuş olmalarına rağmen, dinozorlarda (ve genel olarak gerçek arkozorlarda) damak dişleri çok nadirdir. Alt çene, erken dönem teropodlarda olduğu gibi, geniş aralıklı dişleri burnun ucuna kadar uzanan ince bir yapıda idi. Eodromaeus'un keşfi aynı zamanda çağdaş erken dinozor Eoraptor ile ilgili incelemelere de yol açıyor. Eoraptor daha önce bir theropod olarak kabul edilmişti, ancak Martinez ve ark. (2011), bunun yerine, Apatosaurus gibi hayvanları içeren grup olan en bazal sauropodomorflardan birini temsil ettiği sonucuna varmıştır. 2011'den bu yana yapılan çalışmaların çoğu, Eodromaeus'u Martinez ve arkadaşlarının sonuçlarına benzer bir bazal theropod olarak yerleştirmeye devam etti. Ancak bazı anlaşmazlıklar var; sonraki birçok çalışma, Eodromaeus'un Tawa ve/veya Chindesaurus'a göre taç teropodlara doğru (yani daha 'ileri') uzandığını (daha gelişmiş olduğunu) düşünmektedir. Birkaçı, herrerasauridlerin theropod olduğu fikrini de reddediyor. Bu, Eodromaeus'un sauropodomorflar ve gerçek teropodlar arasındaki bölünmeden önce evrimleşmiş olacağı anlamına gelir. Tawa, Chindesaurus, Daemonosaurus ve herrerasauridler gibi diğer varsayılan teropodların, bu çalışmaya ve türetilmiş eserlere göre Eodromaeus'tan daha da gelişmiş olduğu düşüyor. Baron ve arkadaşlarının (2017) tartışmalı Ornithoscelida hipotezi ile ilgili çalışmalarda birkaç olağandışı yerleşim daha bulunmuştur. Bu eleştiriye bir sonraki yanıt, Baron ve ark. (2017) tarafından geldi, Eodromaeus'u bir bazal herrerasaurid olarak yerleştirdiler ve aynı anda tüm Herrerasauridae ailesini Dinosauria'nın dışına kaydırdılar.

Aşağıdaki kladogram, 2011 yılında Martinez ve diğerleri tarafından bulunan Eodromaeus'un orijinal theropodan yerleşimini temsil etmektedir:

Aşağıdaki kladogram, Cabreira ve arkadaşlarının 2016'daki alternatif hipotezini temsil etmektedir. Eodromaeus'u bazal saurischian olarak sınıflandırmışlardır.



Kaynakça
Bibliyografya
Martínez, Ricardo N.; Paul C. Sereno; Oscar A. Alcober; Carina E. Colombi; Paul R. Renne; Isabel P. Montañez, and Brian S. Currie. 2011. A Basal Dinosaur from the Dawn of the Dinosaur Era in Southwestern Pangaea. Science 331. 206–210.

Dış bağlantılar
Eodromaeus iskeleti .
Eodromaeus kafatası .
Video: "Hızlı, "Kötü" Küçük Dinozor Keşfedildi." National Geographic 13 Ocak 2011.