Deksametazon

Deksametazon, romatizmal sorunlar, bazı cilt hastalıkları, şiddetli alerjiler, astım, kronik obstrüktif akciğer hastalığı, krup, beyin ödemi, göz ameliyatı sonrası göz ağrısı, superior vena kava sendromu (bazı kanser türlerinin bir komplikasyonu) ve tüberkülozda antibiyotiklerle birlikte kullanılan bir glukokortikoid ilaçtır. Adrenokortikal yetmezlikte, fludrokortizon gibi bir mineralokortikoid ilaçla birlikte kullanılabilir. Avustralya'da, oral kullanım kategori A'dır, yani hamilelikte sıklıkla kullanılmıştır ve bebekte sorunlara neden olduğu bulunmamıştır. Emzirme döneminde alınmamalıdır. Dünya Sağlık Örgütünün Temel İlaçlar Listesi'nde yer almaktadır. 2020 yılında, 1 milyondan fazla reçete ile Amerika Birleşik Devletleri'nde en sık reçete edilen 272. ilaç olmuştur.

Tıbbi kullanımlar
Antiinflamatuar
Deksametazon, romatoid artrit ve bronkospazm gibi birçok inflamatuar ve otoimmün rahatsızlığın tedavisinde kullanılır. İmmün bir soruna bağlı olarak trombosit sayısında azalma olan idyopatik trombositopenik purpura, dört gün boyunca günde 40 mg'a yanıt verir; 14 günlük döngüler halinde uygulanabilir. Bu durumda deksametazonun diğer glukokortikoidlerden önemli ölçüde daha iyi olup olmadığı belirsizdir.

Ayrıca, genellikle şişmiş yanaklara neden olan bir operasyon olan yirmi yaş dişlerinin çekilmesi gibi bazı diş ameliyatlarından önce ve/veya sonra küçük miktarlarda verilir.

Deksametazon genellikle çocuklarda krup tedavisi için verilir, çünkü tek bir doz nefes almayı iyileştirmek ve rahatsızlığı azaltmak için hava yolunun şişmesini azaltabilir.

Plantar fasiit tedavisinde, bazen triamsinolon asetonid ile birlikte topuğa enjekte edilir.

Yüksek dozlarda verilirse, alerjik anafilaktik şoka karşı koymak için yararlıdır.

Bazı göz damlalarında - özellikle göz ameliyatından sonra - ve burun spreyi olarak ve bazı kulak damlalarında (bir antibiyotik ve bir antifungal ile kombine edilebilir) bulunur. Deksametazon intravitreal steroid implantları, diyabetik makula ödemi, merkezi retinal ven tıkanıklığı ve üveit gibi oküler durumları tedavi etmek için ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) tarafından onaylanmıştır. Deksametazon ayrıca akut endoftalmi tedavisinde antibiyotiklerle birlikte kullanılmıştır.

Deksametazon, miyokardın inflamatuar yanıtını en aza indirmek için transvenöz vidalı kalp pili uçlarında kullanılır. Steroid, vida uzatılır uzatılmaz miyokardın içine salınır ve enflamatuar yanıtın azalması nedeniyle akut pacing eşiğinin en aza indirilmesinde önemli bir rol oynayabilir. Bir lead ucunda bulunan tipik miktar 1,0 mg'dan azdır.

Deksametazon, bakteriyel menenjit vakalarında antibiyotiklerden önce uygulanabilir. Antibiyotikler tarafından öldürülen bakterilere karşı vücudun inflamatuar tepkisini azaltarak (bakteri ölümü, zararlı bir tepkiye neden olabilecek proinflamatuar aracıları serbest bırakır) işitme kaybını ve nörolojik hasarı azaltır.


Kanser
Kemoterapi gören kanser hastalarına, antitümör tedavilerinin bazı yan etkilerini gidermek için sıklıkla deksametazon verilir. Deksametazon, ondansetron gibi 5-HT3 reseptör antagonistlerinin antiemetik etkisini artırabilir. Bu etkileşimin kesin mekanizması iyi tanımlanmamıştır, ancak bu etkinin, diğer birçok nedenin yanı sıra, prostaglandin sentezinin inhibisyonu, antiinflamatuar etkiler, immünosupresif etkiler, endojen opioidlerin salınımının azalması veya yukarıda belirtilenlerin bir kombinasyonundan kaynaklanabileceği teorize edilmiştir.

Beyin tümörlerinde (birincil veya metastatik) deksametazon, sonunda diğer beyin yapılarını sıkıştırabilecek ödem gelişimine karşı koymak için kullanılır. Ayrıca bir tümörün omuriliği sıkıştırdığı kord basısında da verilir. Kötü huylu beyin tümörlerini tedavi etmek için deksametazon kullanımının güvenliği ve etkinliğine ilişkin kanıtlar net değildir.

Deksametazon ayrıca bazı hematolojik malignitelerde, özellikle de deksametazonun tek başına veya diğer kemoterapötik ilaçlarla birlikte verildiği multipl miyelom tedavisinde doğrudan kemoterapötik bir ajan olarak kullanılır, En yaygın olarak talidomid (Thal-dex), lenalidomid, bortezomib (Velcade, Vel-dex) veya doksorubisin (Adriamisin) ve vinkristin veya bortezomib/lenalidomid/deksametazon kombinasyonu.

COVID-19
Deksametazon, Birleşik Krallık'taki Ulusal Sağlık Servisi ve ABD'deki Ulusal Sağlık Enstitüleri (NIH) tarafından mekanik ventilasyona veya ek oksijene (ventilasyon olmadan) ihtiyaç duyan COVID-19'lu kişiler için önerilmektedir.

Amerika Enfeksiyon Hastalıkları Derneği (IDSA) kılavuz paneli, oda havasında SpO2 ≤%94 olan ve ek oksijen, mekanik ventilasyon veya ekstrakorporeal membran oksijenasyonu (ECMO) gerektiren kişiler olarak tanımlanan şiddetli COVID-19'lu kişiler için glukokortikoid kullanımını önermektedir. IDSA, ek oksijen gerektiren hipoksemisi olmayan COVID-19 hastalarında glukokortikoid kullanılmamasını önermektedir. DSÖ, şiddetli olmayan COVID-19'lu kişilerin tedavisinde kortikosteroid kullanılmamasını önermektedir (düşük kesinlikte kanıtlara dayalı şartlı öneri). Her biri üç farklı kortikosteroidden biriyle tedavi edilen kritik durumdaki COVID-19 katılımcılarının yedi klinik çalışmasının meta-analizi, ölümde istatistiksel olarak anlamlı bir azalma buldu. En büyük azalma deksametazon ile elde edildi (plaseboya kıyasla %36).

Eylül 2020'de Avrupa İlaç Ajansı (EMA), on iki yaşından büyük ve en az 40 kilogram ağırlığında olan ve ek oksijen tedavisine ihtiyaç duyan yetişkinlerde ve ergenlerde deksametazon kullanımını onayladı. Deksametazon ağız yoluyla alınabilir veya damar içine enjeksiyon veya infüzyon (damla) şeklinde verilebilir. Deksametazon ve diğer glukokortikoidler COVID-19'da mortaliteyi azaltmasına rağmen, aynı zamanda ikincil enfeksiyon riskinde artışla da ilişkilendirildi; ikincil enfeksiyonlar kritik COVID-19 hastalarında önemli bir sorundur.

Deksametazonun etki mekanizması, şiddetli COVID-19 hastalarında geç evre interferon tip I programlarının baskılanmasını içerir.

Endokrin
Deksametazon, çok nadir görülen glukokortikoid direnci hastalığının tedavisidir.

Adrenal yetmezlik ve Addison hastalığında, hasta prednizon veya metilprednizolona iyi yanıt vermediğinde deksametazon reçete edilir.

Adrenokortikotropik hormon (ACTH) üretimini baskılamak için yaşlı ergenlerde ve yetişkinlerde konjenital adrenal hiperplazide kullanılabilir. Genellikle geceleri verilir.

Gebelik
Deksametazon, fetüsün akciğerlerinin olgunlaşmasını teşvik etmek için erken doğum riski taşıyan kadınlara verilebilir. Doğumdan bir gün ila bir hafta önce verilen bu uygulama, yenidoğan ölüm oranlarında artış olmasa da düşük doğum ağırlığı ile ilişkilendirilmiştir.

Deksametazon, kız bebeklerde konjenital adrenal hiperplazi (KAH) semptomları için gebelik sırasında etiket dışı doğum öncesi tedavi olarak da kullanılmaktadır. KAH, başta belirsiz genital organlar olmak üzere çeşitli fiziksel anormalliklere neden olur. Erken prenatal KAH tedavisinin bazı KAH semptomlarını azalttığı gösterilmiştir, ancak altta yatan konjenital bozukluğu tedavi etmez. Bu kullanım tartışmalıdır: yeterince çalışılmamıştır, tedavi edilen kadınların fetüslerinin sadece onda biri durum riski altındadır ve ciddi yan etkiler belgelenmiştir. Deksametazonun fetal KAH tedavisi için gebelikte deneysel kullanımı, beş vakadan birinde yan etki görülmesi üzerine İsveç'te durdurulmuştur.

Küçük bir klinik çalışma, doğum öncesi tedavi gören küçük bir grup çocuk arasında sözel çalışma belleği üzerinde uzun vadeli etkiler bulmuştur, ancak denek sayısının az olması çalışmanın kesin olarak kabul edilemeyeceği anlamına gelmektedir.

Yüksek irtifa hastalıkları
Deksametazon, yüksek irtifa beyin ödeminin (YİBÖ) yanı sıra yüksek irtifa akciğer ödeminin (YİAÖ) tedavisinde kullanılır. Genellikle dağcıların irtifa hastalığının komplikasyonlarıyla başa çıkmalarına yardımcı olmak için dağ tırmanışı seferlerinde taşınır.

Mide bulantısı ve kusma
İntravenöz deksametazon, ameliyat olmuş ve ameliyat sonrası ağrısı uzun etkili spinal veya epidural spinal opioidlerle tedavi edilmiş kişilerde bulantı ve kusmanın önlenmesinde etkilidir.

Deksametazon ve ondansetron gibi bir 5-HT3 reseptör antagonisti kombinasyonu, postoperatif bulantı ve kusmayı önlemede tek başına bir 5-HT3 reseptör antagonistinden daha etkilidir.

Boğaz ağrısı
Tek doz deksametazon veya başka bir steroid boğaz ağrısının iyileşmesini hızlandırır.

Kontrendikasyonlar
Deksametazonun kontrendikasyonları aşağıdakileri içerir, ancak bunlarla sınırlı değildir:

Kontrolsüz enfeksiyonlar
Deksametazona karşı bilinen aşırı duyarlılık
Serebral sıtma
Sistemik mantar enfeksiyonu
Canlı virüs aşıları ile eşzamanlı tedavi (çiçek aşısı dahil)

Yan etkiler
Deksametazonun yan etkilerinin kesin insidansı mevcut değildir, bu nedenle ilgili kortikosteroidlerin yan etkilerine ve deksametazonla ilgili mevcut belgelere dayanarak aşağıdaki yan etkilerin insidansına ilişkin tahminler yapılmıştır.

Yaygın
Akne
Amnezi
Konjenital
Katarakt (uzun süreli tedavi vakalarında, hastaların yaklaşık %10'unda görülür)
Konfüzyon
Depresif duygudurumu
Dispepsi
Öfori
Baş ağrısı
Hıçkırık (uzun süreli tedavi vakalarında, hastaların yaklaşık %11'inde görülür)
Hiperglisemi
Yüksek tansiyon
Bozulmuş cilt onarımı ve yara iyileşmesi
Polifaji
Viral, bakteriyel, mantar ve parazit enfeksiyonları riskinde artış
İnsomnia
Asabiyet
Halsizlik
Kas atrofisi ve miyopati
Bulantı
Göz hipertansiyonu
Osteoporoz
Vertigo
Kusma
Kilo alma


Bilinmeyen sıklık
Karın şişkinliği
Adrenal baskılama
Alerji (anafilaksi dahil)
Arteriyal tromboz
Aspergillosis
Morluk
Kandidiyaz
Kardiyomyopati
Damak yarığı
Korneal veya skleral incelme
Cushing sendromu
Ödem
Peptik ülser
Yüzde kızarma
Glokom
Bodur büyüme (çocuklarda)
Zona
Hipernatremi
Hipertrigliseridemi
Süt humması
Hipokalemi
Kafa içi basıncı (uzun süreli tedavide)
Lökositoz
Mani
Kara mantar
Pankreatit
Papilödem
Protein katabolizması (nitrojen tükenmesine neden olur)
Psikolojik bağımlılık
Psikoz
Nöbet
Atrofoderma
Deri çatlağı
Telenjiektazi
Tromboz
Venöz trombüs
Vertebral kompresyon kırığı


Bırakma
Kortikosteroidlerle uzun süreli tedaviden sonra aniden kesilmesi aşağıdakilere yol açabilir: GR için mineralokortikoid reseptörüne (MR) göre oldukça seçicidir ve buna bağlı olarak minimal mineralokortikoid aktivitesine sahiptir. Bu durum, hem GR hem de MR'ye bağlanan ve bunları aktive eden kortizol gibi endojen kortikosteroidlerin tersidir. Bununla birlikte, daha yüksek deksametazon dozları P-glikoproteinin ihraç kapasitesini geçersiz kılar ve GR'lerin merkezi aktivasyonunu üretmek için beyne girer. Deksametazonun moleküler ve kristal yapısı X ışını kristalografisi ile belirlenmiştir. Betametazonun bir stereoizomeridir, iki bileşik sadece 16. pozisyondaki metil grubunun uzaysal konfigürasyonunda farklılık gösterir.

Sentezleme
Deksametazon sentezlemek için, 16β-metilprednizolon asetat 9,11-dehidro türevine dehidre edilir. Bu daha sonra bazik N-bromo süksinimid gibi bir hipobromit kaynağı ile reaksiyona sokularak 9α-bromo-11β-hidrin türevi oluşturulur ve bu da bir epoksite halka ile kapatılır. Tetrahidrofuran içinde hidrojen florür ile bir halka açma reaksiyonu deksametazon verir.


Tarih
Deksametazon ilk olarak 1957 yılında Philip Showalter Hench tarafından sentezlendi. Tıbbi kullanım için 1958 yılında piyasaya sürüldü. Tam veri setini içeren bir ön baskı 22 Haziran 2020'de yayınlandı ve ön baskının yayınlanmasının ardından deksametazon talebi arttı. Ön rapor 18 Temmuz 2020 tarihinde The New England Journal of Medicine dergisinde yayımlandı. Nihai rapor ise Şubat 2021'de yayımlandı.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) deksametazonun hastane ortamında COVID-19 tedavisi gören ağır hasta ve kritik hastalar için ayrılması gerektiğini belirtmektedir ve DSÖ Genel Direktörü "DSÖ deksametazonun sadece ağır veya kritik hastalığı olan hastalar için yakın klinik gözetim altında kullanılması gerektiğini vurgulamaktadır. Bu ilacın hafif hastalığı olan hastalarda veya önleyici bir tedbir olarak işe yaradığına dair hiçbir kanıt yoktur ve zarara neden olabilir." dedi. Temmuz 2020'de DSÖ, tedavi kılavuzlarını deksametazon veya diğer steroidleri içerecek şekilde güncelleme sürecinde olduklarını belirtti. Eylül 2020'de DSÖ, COVID-19 için kortikosteroid kullanımına ilişkin güncellenmiş kılavuzu yayınladı.

Temmuz 2020'de Avrupa İlaç Ajansı (EMA), hastaneye başvuran COVID-19 hastalarının tedavisinde deksametazon kullanımını içeren RECOVERY çalışma kolundan elde edilen sonuçları, sonuçlar ve özellikle deksametazonun COVID-19'lu yetişkinlerin tedavisinde potansiyel kullanımı hakkında görüş bildirmek üzere incelemeye başladı. Eylül 2020'de EMA, COVID-19 için deksametazonun pazarlama izni için bir başvuru aldı.

Toplum ve kültür
Fiyat
Deksametazon ucuzdur. Amerika Birleşik Devletleri'nde bir aylık ilacın fiyatı genellikle 25 ABD dolarının altındadır.

Deksametazon ve çoğu glukokortikoid, Dünya Anti-Doping Ajansı da dahil olmak üzere spor kuruluşları tarafından yasaklanmıştır.

Veteriner kullanımı
Marbofloksasin CAS numarası 115550-35-1 ve klotrimazol ile kombine edilen deksametazon, Aurizon, CAS numarası 50-02-2 adı altında mevcuttur ve özellikle köpeklerde zor kulak enfeksiyonlarını tedavi etmek için kullanılır. Ayrıca distal uzuvlarda şişme ve genel morarma olan atları tedavi etmek için triklormetiyazid ile kombine edilebilir.

Kaynakça
Dış bağlantılar