Aubrey Herbert

Aubrey Nigel Henry Molyneux Herbert (3 Nisan 1880 – 26 Eylül 1923), İngiliz asker, diplomat, gezgin ve Arnavutluk'un bağımsızlığında etkili olan bir istihbarat subayıydı. İki kez Arnavutluk tahtı kendisine teklif edildi. 1911'den ölümüne kadar Muhafazakar Parti milletvekiliydi. En büyük üvey kardeşi, Tutankhamun'un mezarını keşfeden 5. Carnarvon Kontu George Herbert de Carnarvon'du (1866–1923).

Kökeni
Aubrey Herbert, Hampshire'daki Highclere Kalesi'nde, varlıklı bir toprak sahibi ve İngiliz kabine bakanı olan 4. Carnarvon Kontu Henry Herbert'in ikinci oğlu olarak dünyaya geldi. Annesi, babasının ikinci karısı ve kuzeni olan Elizabeth Catherine Howard (1856–1929), Cumberland, Penrith yakınlarındaki Greystoke Kalesi'nden Henry Howard'ın kızıydı. Henry Howard ise Norfolk'un 12. Dükü Bernard Howard'ın küçük kardeşi Lord Henry Howard-Molyneux-Howard'ın oğluydu.

Aubrey Herbert, 1922'de Howard Carter ile birlikte Tutankhamun'un mezarını keşfeden ünlü mısırbilimci George Herbert'un küçük üvey kardeşiydi ve ondan beş ay önce vefat etti. Aubrey, erken çocukluktan itibaren göz sorunları yaşadı ve 40 yaşından önce ise tamamen görme yetisini kaybetti.

Erken Yaşamı
Herbert, Eton Koleji'nde eğitim gördü. Oxford'daki Balliol Koleji'nden modern tarih alanında birincilikle mezun oldu. Neredeyse kör olmasına rağmen üniversite binalarının çatılarına tırmanmasıyla ünlüydü. Arkadaşları arasında Adrian Carton de Wiart, Raymond Asquith, John Buchan ve Hilaire Belloc bulunuyordu. Reginald Farrer ile hayatı boyunca dostluğunu korudu. 12 Ocak 1900'de Nottinghamshire (Sherwood Rangers) Yeomanry Süvari Birliği'nde ikinci teğmen olarak görevlendirildi ve 11 Haziran 1902'de teğmenliğe terfi etti. Ancak zayıf görme yeteneği, Güney Afrika Savaşı'na katılmasını engelledi. Herbert, babasından Somerset'teki 5.000 dönümlük Herbert Pixton Park mülküne ve ailesine 2. Carnarvon Kontu Henry Herbert'ın eşi Carnarvon Kontesi Kitty Herbert (kızlık Acland)'dan miras olarak kalan bir mülke sahip oldu.

Ortadoğu gezgini ve danışmanı Mark Sykes ile olan dostluğu, 1911'de George Lloyd ile birlikte en genç üç Muhafazakar milletvekili oldukları dönemde parlamentoya girmesiyle başlamıştır. Dış politikaya ilgi duyuyorlardı ve üç arkadaş Arap Bürosu'nda (1916) beraber çalıştılar. Ayrıca T. E. Lawrence'ın da yakın arkadaşıydı ama mektupları Lawrence koleksiyonlarında yer almamaktadır. Ancak Margaret Fitzherbert tarafından büyükbabasının biyografisi olan The Man Who Was Greenmantle'da yer almaktadır. (Greenmantle, John Buchan'ın maceracı Richard Hannay hakkındaki romanlarından biridir.)

Herbert, önemli bir oryantalist ve İngilizcenin yanı sıra Fransızca, İtalyanca, Almanca, Türkçe, Arapça, Yunanca ve Arnavutça da konuşabilen bir dilbilimciydi. Özellikle Orta Doğu'da tanınmış bir gezgin olan Herbert'in seyahatleri arasında Japonya, Yemen, Türkiye ve Arnavutluk gezileri de yer almaktadır. Herbert seyahatlerinde sık sık serseri kılığına girerdi. 1902-1904 yılları arasında Tokyo'da, daha sonra da İstanbul'da (1904-1905) fahri ataşe olarak görev yapmıştır.

Arnavutluk
Herbert, 1907, 1911 ve 1913 yıllarında ülkeyi ziyaret ettikten sonra Arnavutluk bağımsızlığının ateşli bir savunucusu oldu. Tiran'da kaldığı süre boyunca (1913) Esad Toptanî Paşa ile arkadaş oldu. 1912-1913 Londra Konferansı'na gelen Arnavut delegeler, Herbert'in danışman olarak yardımını aldılar. Onların davası için çok aktif bir şekilde mücadele etti ve Arnavutluk'un nihai bağımsızlığını Londra Antlaşması (1913) ile elde etmesinde önemli bir etkiye sahip olduğu kabul edilir. Arnavutluk'ta bulunduğu sırada sürekli yazıştığı kişi Edith Durham'dı. İki kez Arnavutluk tahtı kendisine teklif edildi. İlk teklif 1914'te, I. Dünya Savaşı'nın başlamasından hemen önce yapıldı, ancak aile dostu olan Başbakan H. H. Asquith onu vazgeçirdi. Bu resmi olmayan bir teklif olarak kaldı ve Dışişleri Bakanlığı tarafından reddedildi. Arnavutluk tacı ise Vidi'ye verildi.

Tacın ikinci kez teklif edildiği olay, Eylül 1920'de Arnavutların İtalyan Ordusunu yenmesinden sonra oldu. Teklif yine gayri resmiydi, ancak Arnavut Hükûmeti adına yapılmıştı. Herbert, teklifi Philip Kerr ve Maurice Hankey ile görüşerek, Milletler Cemiyeti'nin altında hareket etme fikrini savundu; Herbert'in arkadaşı Eric Drummond, Cemiyetin ilk genel sekreteri olmuş ve lobicilik yaparak Arnavutluk'un Aralık 1920'de Milletler Cemiyeti'ne üye olarak kabul edilmesini sağlamıştı. Arnavut Hükûmeti'nde dışişleri bakanlarının değişmesiyle, Herbert'in taç kazanma şansı büyük ölçüde azaldı. Nisan 1921'de, İtalya'da ikamet eden İngiliz Arnavutluk Dostları'ndan Jim Barnes tarafından taç, gayri resmi olarak John Stewart-Murray'e teklif edildi.

Parlamento
Herbert, 1911'den 1918'e kadar Somerset'in güney bölgesini ve 1918'den ölümüne kadar Yeovil'i temsil eden bağımsız fikirli bir Muhafazakar Parti milletvekiliydi. Kariyeri boyunca Herbert, İngiliz hükûmetinin İrlanda'daki politikalarına karşı muhalefetini dile getirdi.

Birinci Dünya Savaşı
1914–1915
Çok zayıf görme yeteneğine rağmen, Herbert, 1914'te I. Dünya Savaşı'nın başlamasıyla birlikte İrlanda Muhafızları'na katıldı ve burada görev yaptı. Belçika'da Mons Muharebesi sırasında yaralandı ve kısa süreliğine esir alındı. İngiltere'de iyileştikten sonra görme engeli nedeniyle orduya tekrar katılamayan Aubrey, Kitchener'ın askeri sekreteri Oswald FitzGerald tarafından Mark Sykes aracılığıyla Mısır'da askeri istihbaratta görevlendirilmesi için önerildi (bkz. Bağdat Demiryolu). Ocak 1915'te Herbert, Albay Gilbert Clayton'ın emrinde Kahire'deki İstihbarat Dairesi'ne atandı. Şubat ortasında, HMS Bacchante kruvazörüyle Doğu Akdeniz'e bir istihbarat görevine gönderildi. Doğu Akdeniz İstihbaratında Compton Mackenzie ile birlikte çalıştı.

Çanakkale Savaşı başladığında, daha önce İrlanda Muhafızları'nda görev yapmış ve Avustralya ve Yeni Zelanda Ordu Kolordusu'nda (ANZAC) William Birdwood'un ikinci subayı olan, daha sonra ise Yeni Zelanda ordusunun komutanı General Alexander Godley, ona ANZAC ordusunda irtibat subayı ve tercüman olarak çalışmasını teklif etti.

Savaş öncesinde Rıza Tevfik Bölükbaşı gibi Türk bağlantıları ve iyi Türkçe konuşabilme yeteneği ona görevinde faydalı oldu. 24 Mayıs'ta, her iki tarafın ölülerinin gömülmesi için Türk ordusu komutanı Mustafa Kemal ile sekiz saatlik bir ateşkes anlaşması görüşmesi yaptı ve adı Birleşik Krallık ordusunda tanındı. Bu olay, Louis de Bernières'in romanında da yer almaktadır.

Ekim 1915'te, İngiltere'ye hastalık iznine giden Herbert, Kahire İstihbarat Dairesi'nden Albay Clayton'ın Dışişleri Bakanlığı'na Ortadoğu'daki durumu açıklayan ve kısmen "Onlar [Dışişleri Bakanlığı] Arap Sorununun yürütülmesini Mısır'a emanet ediyor..." şeklinde özetlenebilecek bir muhtırayı da İngiliz hükûmetine sundu. Kasım ayında, başlangıçta olumlu karşılanan muhtıra, François Georges-Picot'un ziyareti ve ardından Mark Sykes ile yaptığı görüşmelerden sonra geçerliliğini yitirdi. Arap Bürosunun muhtıra doğrultusunda çalışmaya devam ettiği ve Arap bölgesinde yetkisi dışında vaat ve planlarda bulunduğu anlaşılmıştır.

Kasım 1915'te Herbert, Arnavutluk ile ilgili gizli bir görev için Paris ve Roma'ya gitti. Ertesi ay başlayacak olan Anzak Koyu'nun tahliyesi planını takiben, dil bilgisi ve tanıdık ağı sayesinde yakalanmaları halinde bu birliğe büyük fayda sağlayacağına inanarak, ANZAC'a geri dönüp artçı birliklerle birlikte kalmayı gönüllü olarak teklif etti. 20 Aralık'ta ANZAC ve Anafartalar Cephesi'nin başarılı bir şekilde tahliyesi ve Helles Burnu'nun askerî açıdan iyi durumda olması, teklifini geçersiz kıldı.

1916
Dışişleri Bakanlığı'nın Arnavutluk konusundaki kararsızlığından sıkılan Herbert, 1916 yılının başlarında yeni fırsatlar aramaya koyuldu. Amiral Rosslyn Wemyss ona istihbaratta yüzbaşı olarak bir iş teklif etti. Şubat ayında Savaş Bakanlığı onu Arnavutluk'taki olaylarla ilgili suçlamalardan akladığında, teklifi kabul etti ve kendisini Mezopotamya (şimdiki Irak) ve Körfez'deki deniz istihbaratının başında buldu. Kutü'l-Amare'deki İngiliz birliklerinin zor durumu üzerine, Savaş Bakanlığı Herbert'in General Townshend'e bağlı olarak Türklerle müzakerelerde bulunması talimatı verildi.

T. E. Lawrence Arap Bürosu adına, Albay Beach ise Hint Sefer Kuvvetleri İstihbaratı adına görevlendirilmişti. İngiliz ordusunda esir ve yaralı değişimini denetleyecekler ve sonunda Kut'un kurtarılması için komutan Halil Paşa'ya 2 milyon sterline kadar teklifte bulunacaklardı. Enver Paşa teklifi reddetti ve ulaşım araçlarının yetersizliği nedeniyle yaralıların tahliyesi ciddi şekilde engellendi. Kut'taki durum, Aubrey'nin General Lake'in desteğiyle ordu yönetmeliklerini ihlal ederek Hindistan'dan Sorumlu Devlet Sekreteri Austen Chamberlain'e Mezopotamya seferinin yürütülmesindeki beceriksizliği kınayan bir telgraf göndermesine yol açtı. Hindistan hükûmeti askeri mahkeme kurulmasını emretti, ancak Savaş Bakanlığı bunu reddetti. Bu amaçla Simla'ya giden Amiral Wemyss, süreç boyunca Herbert'e destek verdi. Herbert'in ısrarı sonuç verdi ve daha sonra bir Özel Mezopotamya Komisyonu atandı.

1917–1918
1917 yılında, Askeri İstihbarat Direktörü George Macdonogh'un emrinde, Osmanlı ile bir barış planı üzerinde çalıştı. 16 Temmuz'da Cenevre, Interlaken ve Bern'de Türklerle bir dizi görüşme gerçekleştirdi; bunlar arasında etkili bir Enver karşıtı grubun gizli bir temsilcisi de vardı.

Aubrey notlarını Paris'teki Müttefikler Arası Konferansa götürdü. Dışişleri Bakanlığı'na gönderdiği bir muhtırasında, "Yükleri biz alırsak, etiketleri Türklerin almasının pek bir önemi kalmaz. Lord Kitchener Mısır'da mutlak güce sahipken, sekreteri fes takıyordu. Mezopotamya ve Filistin bir fes değerindedir." demiştir.

Kasım 1917'de Herbert, General Macdonogh'un emriyle tekrar İtalya'ya gönderildi. Artık Britanya Adriyatik Misyonu'nun başındaydı ve Samuel Hoare, Misyonun Roma'daki özel istihbaratını koordine ediyordu. Daha önce Pan-Arnavut Amerika Federasyonu (Vatra) tarafından Aubrey'nin komutasında bir Arnavut alayı kurulması önerisi yeniden gündeme getirilmişti. Vatra giderek İtalyan karşıtı hale geldiği için bu konu İtalyanlar için tartışmalı bir konuydu. 17 Temmuz 1918'de öneri Boston'da resmen onaylandı ve İtalyan Konsolosluğu, İtalyan Ordusu'nda bir birlik olması şartıyla Arnavut birliğin kurulmasını kabul etti. Savaşın sona ermesi, meselenin daha karmaşık hale gelmesini engelledi. Herbert, savaşı Arnavutluk'taki İtalyan ordusuna bağlı Britanya misyonunun başı olarak yarbay rütbesiyle tamamladı.

Evliliği ve soyu
Aubrey Herbert, uzaktan kuzeni olan ve John Vesey (1844–1903)'in tek çocuğu ve varisi olan Mary Gertrude Vesey (1889–1970 Evlenmeden öldü.
Gabriel Mary Hermione Herbert (29 Eylül 1911 – 15 Kasım 1987), İspanyol İç Savaşı sırasında İspanyol Milliyetçileriyle birlikte görev yapan iki gönüllü hemşireden biri olan en büyük kız çocuğudur. Binbaşı Alexander Dru ile evlendi.
(Anne) Bridget Domenica Herbert (22 Şubat 1914 – 8 Temmuz 2005) , Charles Grant'ın oğlu ve milletvekili Robert Grant'ın torunu, Binbaşı Allister Edward Grant (1892–1947) ile onun ikinci karısı olarak evlendi. Kendisi Grand National'da iki kez boynunu kırmış bir at binicisiydi daha sonra yayıncı oldu. Kocasının erken ölümünden sonra kendini çiftçiliğe adadı.
Laura Laetitia Gwendolen Evelyn Herbert (21 Haziran 1916 – Haziran 1973), 1937'de kız kardeşi Gabriel'in misafiri olarak Portofino'da tanıştığı romancı Evelyn Waugh ile onun ikinci karısı olarak evlendi. Waugh'un boşandığı ilk eşi, Laura ve Auberon'un yarı kuzeni ve 5. Carnarvon Kontu'nun yeğeni olan Evelyn Gardner'dı. Bu evliliğe kardeşi Auberon karşı çıkmıştı.

Kitapları
Aubrey Herbert'in yayınlanmış kitapları azdır ancak Balkanlar, Orta Doğu ve Batı Cephesi'ndeki kapsamlı seyahatlerinden, diplomatik görevlerinden ve askerlik hizmetinden bahsettiği anıları dönem tarihi açısondan oldukça değerlidir.

İlk kitabı olan ve 1911'de Edinburgh'daki William Blackwood & Sons tarafından yayımlanan şiir derlemesi Eastern Songs, Arnavutluk, Türkiye ve İran gibi bölgelerdeki ilk keşiflerinden etkilenen Doğu temalarını yansıtıyordu.

1919'da Herbert, I. Dünya Savaşı'nın üç önemli cephesindeki istihbarat görevlerini anlatan bir anı kitabı olan Mons, Anzac and Kut'u yayımladı. Kitapta 1914'teki Mons'tan geri çekilme, 1915'teki Çanakkale Savaşı ve 1915-1916 yılları arasında Irak'taki Kut el-Amara kuşatmasıyla ilgili anıları yer alır.

Herbert'in 1923'teki ölümünün ardından, seyahat notları Desmond MacCarthy tarafından derlenip düzenlenerek Ben Kendim: A Record of Eastern Travel adlı kitap haline getirildi.

Kaynakça
Bibliyografya