Adî bin Müsâfir

Adî bin Musafir veya Adî bin Müsafir veya Adî bin Misafir (Arapça: عدي بن مسافر الاموي; Şeyh ‘Adî bin Musâfir el-Umavvî, Kürtçe: Şêx Adîyê Şamiyê kurrê Misafirî / Musafir'in oğlu Şamlı Şeyh Adî, Şêx Adî Lalişê / Laliş'li Şeyh Adî; 1075 - 1162), "Adâvv'îyye" Sûfî tarikâtı'nın kurucusudur. Şeyh Adî olarak da bilinir.


Hayâtı
Şeyh Adî, 1075'te Bekaa Vadisinde dünyaya geldi. İmam Gazali ile Kadiri tarikâtının kurucusu olan Abdülkâdir Geylânî'den de etkilendi. 1116'da Mekke'yi ziyaret ettikten sonra, Kuzey Irak'a Laliş'e gelip eski Manatsır'a yerleşti.

Adâvv’îyye Sûfî tarikâtı
Şeyh ‘Adî bin Musâfir el-Umavvî 12. yüzyılda, Zerdüştlük içeren farklı mahâllî dinî Kürt inaçlarını İslâm Sûfîliği ile kaynaştırmak suretiyle Yazdâniliğin kollarından biri olan ve "Êzidîtî" dinînin temelini teşkil eden "Adâvv'îyye" (Osmanlıca: ) Sûfî tarikâtını kurdu. Başlangıç dönemlerinde Yezidiler, Moğolların istilasında oluşan "Güç boşluğu"ndan istifâde ederek Şeyh Adî'nin felsefî görüşlerinin ışığı altıda kendi dinlerini geliştirdiler.

Adâvv’îyye tarikatı silsilesi
Şeyh ‘Adî bin Musâfir el-Umavî
Şeyh Sekhr Ebû'l-Bereket
Şeyh ‘Adî ibn Sakhr
Şeyh el-Hasan ibn ‘Adî
Şeyh Şerâf ed-Dîn bin el-Hasan
Şeyh Fakhr ed-Dîn bin ‘Adî
(meçhûl)

Ölümü
Ocak 1162'de vefât ederek Laliş'teki dergâha gömüldü. Bu yüzden Laliş, Yezidiler için kutsal toprak oldu. Şeyh Adî'nin vefâtından sonra yeğeni Şeyh Sekhr Ebû’l-Bereket yerine geçti.

Kaynakça
Mehmet Sait ÇAKAR: Yezidilik. Tarih ve Metinler. Vadi Yayinlari, Ankara 2007, ISBN 975-6768-87-7.

Ayrıca bakınız
Dış bağlantılar
An Inquiry into the Religious Tenets of the Yezeedees (George Percy Badger, 1852)
Dunyadinleri.com Türkçe Dinlerin Tarafsız Buluşma Adresi
Alternatifforum
Devil Worship: The Sacred Books and Traditions of the Yezidiz (Isya Joseph, 1919)
Peacock Angel: Being Some Account of Votaries of a Secret Cult and Their Sanctuaries (E.S. Drower, 1941)
Yezidism: Its Background, Observances and Textual Tradition (Philip G. Kreyenbroek, 1995)
Shaikh ‘Adî, Sûfîsm and the Kurds (Zourab Aloian)
'Al-Hallaj in Kurdish Tradition', al-Hallaj gazetesi köşe yazısı)
'Being Yezidi, Ermenistan'ın Yezidi kimlik politikası üzerine', (Onnik Krikorian, 2004)
Lost in Translation (Michael Yon tarafından Irak'ın Yezdinar köyünde yapılan rüportaj, Haziran 6, 2005)
'The Beginning of the Universe, photos and a description of Yezidi life in Lalish, Iraq' (Michael J. Totten, February 22, 2006)
'Armenia: Yezidi Identity Battle', Institute for War & Peace Reporting (Onnik Krikorian, 2 November 2006)
Yezidi Web Wayback Machine)

Başvuru kitapları
Kürt Alevîleri
Bumke, Peter (1979). "Kizilbaş-Kurden in Dersim (Tunceli, Türkei). Marginalität und Häresie." Anthropos 74, 530-548.
Gezik, Erdal (2000), Etnik Politik Dinsel Sorunlar Baglaminda Alevi Kurtler, Ankara.
Van Bruinessen, Martin (1997). "Aslını inkar eden haramzadedir! The Debate on the Kurdish Ethnic Identity of the Kurdish Alevis." In K. Kehl-Bodrogi, B. Kellner-Heinkele, & A. Otter-Beaujean (eds), Syncretistic Religious Communities in the Near East (Leiden: Brill).
Van Bruinessen, Martin (1996). Kurds, Turks, and the Alevi revival in Turkey. Middle East Report, No. 200, pp. 7–10. (NB: The online version is expanded from its original publication.)
White, Paul J. (2003), “The Debate on the Identity of ‘Alevi Kurds'.” In: Paul J. White/Joost Jongerden (eds.) Turkey’s Alevi Enigma: A Comprehensive Overview. Leiden: Brill, pp. 17–32.