Fahrünnisa Zeyd

Fahrünnisa Zeyd (7 Ocak 1901, İstanbul - 5 Eylül 1991, Amman) Türk ressamdır.

Kabaağaçlızade Mehmed Şakir Paşa'nın kızı, II. Abdülhamid devri sadrazamlarından Cevat Paşa'nın yeğeni ve Halikarnas Balıkçısı'nın kızkardeşi olan Fahrünnisa Zeyd, soyadını Kral I. Faysal'ın kardeşi ve dönemin Irak büyükelçisi olan Emir Zeyd'le evlendikten sonra aldı. Modern üslupta önemli bir ressam olarak tanındığı Fransa'da adını "Fahrelnisa" mahlasıyla kullandı.

"Halikarnas Balıkçısı" adıyla tanınan yazar Cevat Şakir Kabaağaçlı'nın ve gravür sanatçısı Aliye Berger'in kardeşi; seramik sanatçısı Füreya Koral'ın, Büyükelçi Erdem Erner'in ve Nermidil Erner Binark'ın teyzesi; ressam Nejat Devrim'in, tiyatrocu Şirin Devrim'in annesidir.

Dünya çapında bilinen ressam, özellikle geniş ebatta çalıştığı soyut resimleri ve çok renkli kompleks desenleri ile tanınmaktadır. Devasa boylarda tabloları izleyicinin ilgisi üzerinde hâkimiyet talep eden bir etkiye sahiptir. Eserleri uluslararası üne sahip pek çok kurumda sergilenmiştir. 2017 yılında Tate Modern Sanat Müzesi Zeid'i "20. Yüzyıl'ın en önemli kadın sanatçılarından biri" olarak tanımladığı bir retrospektif ile anmıştır.

Yaşamı
1901'de İstanbul'da, ailesinin Büyükada'daki köşkünde dünyaya geldi. Babası devlet adamı, asker ve tarihçi Kabaağaçlızade Mehmed Şakir Paşa; annesi Giritli İsmet Hanım'dır. "Şakir Paşa ailesi" olarak anılan ve pek çok sanatçı yetiştirmiş olan bu ailenin ortanca kızıdır (Kardeşler sırasıyla: Cevat Şakir, Hakkiye, Ayşe, Suad, Fahrelnisa ve Aliye).

14 yaşında resme başlayan sanatçı işgal yıllarında Sanay-i Nefise'nin ilk kadın öğrencileri arasında yer aldı.

İlk evliliğini, Sanay-i Nefise'ye başladığı 1920 yılında, yazar İzzet Melih Devrim ile yaptı. Bu evlilikten Nejat ve Şirin adında iki çocuğu dünyaya geldi. Eşi ile beraber Avrupa kentlerine seyahat etme, yazar ve entelektüellerle tanışma fırsatı buldu. Resim eğitimini Paris'te Ranson Akademisi Stalbach Atölyesi'nde ve Türkiye'de Güzel Sanatlar Akademisi Namık İsmail atölyesinde sürdürdü. Neredeyse her yıl Paris'e giden sanatçı burada, soyut sanatın önemli isimlerinden Roger Bissière'in öğrencisi oldu; Bissière'in yaklaşımı, Zeyd'in sanat anlayışı üzerinde belirleyici bir etki bıraktı.

İkinci evliliğini 1934 yılında, Irak'ın Ankara temsilcisi ve Irak Kralı I. Faysal'ın kardeşi olan Emir Zeyd ile yaptı; bu evlilikten Raad adında bir oğlu dünyaya geldi. Diplomat olan eşinin görevi nedeniyle Türkiye'den ayrılan sanatçı, resim kariyerini Avrupa'nın çeşitli kentlerinde sürdürdü. İlk kişisel sergisini 1944 yılında İstanbul'da kendi evinde açtı. Bu ilk sergiyi Paris, Londra, New York, Brüksel gibi kentlerde açtığı onlarca sergi izledi.

1970 yılında eşinin ölümünden sonra 1976'da, oğlu Raad'ın yaşadığı Amman'a yerleşti. Amman'a modern sanatı taşıyan ilk kadın ressam olarak sanat tarihine geçti. Bu kentte kendi adıyla anılan bir sanat enstitüsü kurdu. Eserlerini son olarak 1988'de İstanbul'da, 1990'da Fransa ve Almanya'da sergiledi. Amman'da El Rağdan Sarayı Kraliyet Mezarlığı'na defnedildi.

Başlıca yapıtları
Towards a Storm
Geçmişten Biri (Otoportre)
Amman Türk Sefiresinin Portresi
Soyut Kompozisyon
Cehennemim, (1950, İstanbul Modern)
Aliye Berger'in Portresi
Soyuta Karşı Mücadele
Mevleviler
Kerbela
Yılanlı Kadın

Kaynakça
Dış bağlantılar
Gökkuşağında iki kuşak: Fahr el Nissa ile Nejad
Ara Güler'in Fotoğraflarıyla
A SANAT: FAHRELNİSSA İLE NEJAD-GÖKKUŞAĞINDA İKİ KUŞAK