Aya Marko Bazilikası

Aya Marko Bazilikası ( ), Yunanistan'ın Kandiye kentinde bulunan bir eski bir Roma Katolik bazilikası ve sanat galerisidir. Bazilika, 13. yüzyılda Venedikliler tarafından inşa edilmiştir ve Elefterios Venizelos Meydanı'nda yer almaktadır. Venedikliler döneminde öncelikle adanın yerel lordlar ve memurlar tarafından kullanılmıştır. 1669'da Girit'in Osmanlı tarafından fethinden sonra Defterdar Ahmet Paşa Camii adıyla camiye çevrilmiş ve 1915'e kadar bu şekilde kalmıştır. Bina 1956'dan sonra restore edilmiş ve o zamandan beri halka açık bir sanat galerisi olarak işlev görmektedir. Girit şehir ve kasabalarında hala ayakta duran birkaç Roma Katolik kilisesinden biridir. Mimari olarak yükseltilmiş bir merkezi nefe sahip üç nefli bir bazilika kilisesidir. Batı cephesindeki girişinde bir revak vardır.

Tarihçe
Venedik dönemi
Aya Marko Bazilikası, Dördüncü Haçlı Seferi'nin ardından Venediklilerin Girit'i fethinden sonra 1239'da inşa edildi ve ilk taş Yerapetra'nın Latin piskoposu tarafından yerine konuldu. Girit'in başkenti Kandiye'nin merkezinde, Kandiye Dükü'nün sarayının karşısında inşa edildi ve yerel komünün dük ve üst düzey yetkilileri tarafından ihtiyaçları için kullanıldı. Kilise Latin piskoposa değil, kiliseden sorumlu bir vali veya "papaz" atayan dükün kendisine aitti. Dük dereceleri bazilikanın girişinde ilan edildi ve aynı zamanda lordların ve yetkililerin görevlerinin resmi olarak üstlenildiği yerdi. Dükün ailesinin üyeleri kilisenin bahçesine gömüldü.

İlk kilise 1303 Girit depreminde ciddi hasar gördü, ancak daha sonra restore edildi. 1508'de adayı vuran daha da güçlü bir deprem Aya Marko'ya yeniden zarar verdi. 1552 tarihli bir raporda kuzey duvarının çökmek üzere olduğu ve bu nedenle ikisi günümüze kadar ulaşan dört payanda ile desteklendiği belirtiliyor. 1514 tarihli bir belgede yerel dük, bazilikanın onarım çalışmaları için İsfakiye kasabasından ahşap kirişlerin transfer edilmesini istedi. Bu çalışmalar 1557'de tamamlandı, ancak Aya Marko 1564 ve 1595'teki depremlerin ardından bir kez daha kısmen yıkıldı. Kilisedeki yenileme çalışmaları 1599'da inşaatçı Miheles Raptopulos ve marangoz Yannis Kladas'ın sorumluluğunda gerçekleşti, ancak 1625'teki bir otopsinin ardından kuzey duvarının tekrar çökmek üzere olduğu kabul edildi.

Girit Savaşı (1645–1669) sırasında bazilikanın çan kulesi bir gözlemevi olarak kullanılmış ve çanları her bombardıman başladığında çalmıştır. Aziz Markus'un çan kulesi, tepesi düz ve siperli olması ve ayrıca bir saate sahip olması nedeniyle şehirdeki diğerlerinden farklıydı. Kandiye'nin Osmanlılara teslim olmasından sonra Venedikliler çanları ve diğer kalıntıları götürdüler. Ahmet Paşa, Katolik kilisesini camiye çevirdi ve camiyi finanse etmek için dükün sarayı da dahil olmak üzere şehrin bazı binalarını satın aldı. Aya Marko'nun çan kulesini yıktı ve yerine bir minare inşa edildi, ayrıca kilisenin iç kısmındaki duvar resimleri ve freskler kaldırıldı ve kemik kalıntıları atılarak bir mihrap ve minber inşa edildi. Cami, kurucusu Defterdar Ahmet Paşa'nın adını almıştır. 1915'te Yunan devleti tarafından kapatılıncaya kadar iki yüzyıldan fazla bir süre cami olarak kaldı. 1950'lerin başında belediye meclisi kilisenin yıkılmasını ve yerine bir belediye tiyatrosu veya postane inşa edilmesini önerdi, ancak gerekli fonlar toplanamadığı için bu plan terk edildi. 1954'te arkeoloji konseyi kilisenin korunmasına karar verdi ve 1956'da bazilikanın restorasyon çalışmaları Girit Tarih Çalışmaları Derneği tarafından başladı. Bu, Girit'te Batı mimarisine ait bir anıt için yapılan en eski restorasyondu. Bu bazilika, Girit adasında hala ayakta duran birkaç Roma Katolik kilisesinden biridir.

1960'ta restorasyon çalışmalarının tamamlanmasından bu yana, eski kilise belediye sanat galerisi olarak kullanıldı. Sanat eserlerinin sergilendiği sergilere ev sahipliği yapmaktadır, en dikkat çekenleri 1990'daki Domenikos Theotokopulos sergisi, 1998'deki Girit Okulu sergisi ve yine 1998'deki Fayum mumya portreleri sergisi olup, bunları uluslararası konferanslar izlemiştir. Galeride Maria Fioraki, Lefteris Kanakakis, Thomas Fanurakis, Yeoryos Yeoryades ve Lilian Manolakaki gibi birçok Yunan sanatçı eserlerini sergilemiştir.

Mimarisi
Kilise binası
Aya Marko, üç nefli bazilika tipi bir kilisedir. İç kısımda, güney ve batı tarafında boyutları 32 x 15,6 metre iken, kuzey ve doğu tarafları otuz santimetre daha uzundur. Kostas Lassithiotakis, bu asimetrinin kuzey duvarının çeşitli yeniden yapılanmalarından kaynaklandığını teorileştirmiştir. Orta nef, 6,6 m genişliğiyle en geniş olanıdır, güneydeki 4,6 m genişliğinde ve kuzeydeki 4,4 m genişliğindedir. Neflerin uzunlamasına oranları, bazilikanın uzunlamasına boyutlarını büyük ölçüde vurgular. Ekseni, batı-doğu eksenine göre 25 derece güneye doğru eğimlidir.

Çatısı ahşaptan yapılmış ve üç parçalıdır, merkezi kısım diğer ikisinin üzerinde çıkıntı yapar, bu da 1625'te Georgios Corner tarafından tasvir edildiği şeklidir. Osmanlı döneminde kilise-cami yeniden düzenlenmiş ve çatı çift taraflı bir şekil almıştır. 1900'lerin ortalarındaki restorasyon çalışmaları sırasında çatı orijinal tasarımına döndürülmüş ve merkezi koridor beton levha kullanılarak yükseltilmiştir. Zemin dikdörtgen plakalardan ve yerel taştan yapılmıştır. Kilisenin merkezi kapısı düz bir lentoya ve kabartma bir kemere sahiptir. Güney duvarında kilisenin orijinal yapımına dayanan beş sivri uçlu pencere korunmuştur. Kuzey duvarındaki pencereler, merkezi koridorun yan duvarlarındaki toplam yirmi dört pencere gibi 1956 yenileme çalışmaları sırasında inşa edilmiştir.

Venedik İttar Sarayı'nın süslü kapısı kilisenin iç kısmına aktarılmış ve kilisenin kuzey girişinin iç tarafına entegre edilmiştir. Aya Marko'nun güney iç duvarında, bilinmeyen bir binadan gelen Gotik tarzda üç loblu bir pencere yerleştirilmiştir. Üç sivri uçlu açıklığı vardır, merkezi olanı en uzun olanıdır ve hepsi sivri uçlu kemerin içindedir. İyi yontulmuş beyaz taşlardan oluşur.

Sütunlar
Koridorlar, her biri altı Gohi kemeri destekleyen yeşil granitten yapılmış beş sütundan oluşan iki sıra sütunla birbirinden ayrılmıştır. Sütunların her biri farklı bir yüksekliktedir. Başlıkları da birbirinden farklıdır, ancak hepsi yaldızlıdır. Kuzey tarafındakilerden dördü basit sepet şeklindedir, en doğudaki ise Gotik yivli tarzdadır

Kostas Lassithiotakis, Orta Çağ İtalyan kiliselerinin nadiren revaklara sahip olduğunu ve Aziz Mark'ın revakının Rönesans stiline dayanarak, bunun kilisenin orijinal inşasına tarihlenemeyeceğini, bunun yerine çok daha sonra eklendiğini belirtir. Loca, tezgahlarda tahıl satan tüccarlar tarafından kullanılırdı. Osmanlı döneminde düz çatı kaldırıldı ve doğrudan sütunların üzerine dayanan eğimli bir çatı eklendi. Orijinal sütunlardan yalnızca üçü hayatta kaldı ve başlıkları yaklaşık on dördüncü yüzyıla tarihleniyor.

Eski kilisenin yenileme çalışmaları sırasında revakın orijinal haline getirilmesi için girişimlerde bulunuldu. Çatı için takviyeli beton levha kullanıldı ve bu levha içeriden dikdörtgen paneller oluşturan ahşap kirişlerle kaplandı. Rönesans tarzı kabartmalar korniş ve kemerlere yerleştirildi.

Galeri
Kaynakça
Bibliyografi
Dış bağlantılar