Erzurum barı

Bu sayfa Erzurum barını anlatmaktadır. Başlığın diğer anlamları için Bar (anlam ayrımı) sayfasına gidiniz.

Erzurum barı, Türkiye'de Erzurum yöresinde el ele tutuşarak oynanan bir halk oyunudur. Erzurum denince akla dadaş, dadaş denince de akla bar gelir.
Bar, Erzurum ve yöresinde oynanan folklorik özellikteki halk oyunlarının genel adıdır. Bu özelliğinden dolayı bar kelimesi bilinen sözlük anlamları dışında yörede; "el ele tutuşmak, birliktelik, bağlamak, topluluk, birlikte oynamak" gibi manalarda yorumlanır.


Köken bilimi
Bar, antropologlara göre Türklerin orta Asya'dan getirdikleri millî bir oyundur. Bu sebepten dolayı çok eski bir geçmişe sahiptir. Ortaya çıkış nedeninin ise; yaşanan iklim, coğrafya ve tarihi olaylar olduğu ifade edilmektedir.
Hoşbilezik (Oyuncular kollarını birbirlerinin omuzlarına uzatır ve hareketlerin temposuna hançerlerin güftesi de iştirak eder )
Sekme (Pile sayısının otuz iki adet olmasına dikkat edilir.) Siyah ipek kaytanla üzerine süs işlemeleri yapılır. (Bar oynarken ritme göre mendil kullanmak özel bir maharet gerektirir) Uzun, geniş kollu; kol çeperleri siyah, ön tarafı ve cep ağızları motifli kaytanla süslü kazeki diye adlandırılan kısa bir ceket giyilir.

Bar giysisinde manevi inanca dayalı olarak içerisinde Kur'an'dan ayet (ayet-ül-kürsi) ve dua (karınca duası) yazılı olan, " bazubent " diye adlandırılan, boncuktan örme ya da gümüş aksamlı sağ kola takılan bir aksesuar da kullanılır. Ayaklara çevik bir eda veren hafif yemeninin taban derisi uc kısmından kalkık ve geriye doğru kıvrıktır (poçik diye adlandırılır).

Kadın kıyafetleri
Genelde siyah, bordo veya lacivert kadife üzerine simle Türk motiflerinin işlenerek yapıldığı yakasız, uzun kollu, diz altına kadar uzanan “bindallı” diye adlandırılan kadın giysisi giyilir. Bindallının göğüs, boyun ve kol ağız kısımları dantelle süslüdür. Kol, beden ve bel kısmı vücuda kip oturur, etek kısmı ise rahat hareket edilebilmesi için geniş yapılır. Başa, etrafı pul ve renkli boncuklarla işlenerek süslenmiş genellikle beyaz renkli “ leçek “ diye adlandırılan başörtüsü (yazma) giyilir/takılır.

Bel kısmına, gümüş halkalardan oluşan, üzeri işlemeli, iriliği ile fark edilen ve ön kısma denk gelen kaşlı, (önceleri üzerine sedef kakma da kullanılan) “gümüş kemer” takılır. Başa, etrafı pul ve renkli boncuklarla işlenerek süslenmiş genellikle beyaz renkli “leçek” diye adlandırılan başörtüsü (yazma) giyilir/takılır. Diz kapaklarına kadar uzanan beyaz renkli yün “dizleme” diye tabir edilen çoraplar giyilir. Ayaklara, kolay hareket etmeyi sağlayan yumuşak deriden yapma, siyah renkli, önden bağlanan “pabuç” diye adlandırılan ayakkabılar giyilir.

Kadın barında en başta bulunan “barbaşı” ve en sondaki oyuncu (poççik) oyun esnasında sallamak için mendil bulundurur. Kadın oyuncuların ayrıca boyunlarında aksesuar olarak; “beşi birlik” diye tabir edilen Anadolu'da “beşibiryerde” diye de bilinen altın lira(lar), oltu taşı kolyeler, kollara altın burma bilezik, parmaklara da yüzükler takılır.

Bar şiiri
Erzurum erkek barları herhangi bir tören ya da programda oynanacağı zaman; oyun öncesi oyuncuların hazır bir vaziyette bekledikleri esnada, hem oyuncuları ve hem de izleyenleri oyunlara motive etme maksadıyla bölge şairlerinden Sadettin Akatay (1904-1944)'ın yazdığı "Bar şiiri" okunur. (Genel olarak şiir oyun başlangıcında ve oyun esnasında olmak üzere Bar I ve Bar II şeklinde iki parça halinde okunur.)

Oynanışı
Erkek barları: Davul-zurna eşliğinde oynanır. İlk etapta dadaşların gergin birer yay gibi durdukları ve barbaşının elindeki mendili ustalıkla salladığı, izleyenlerce de oyuncuların oynayacakları oyunlara bu ilk oyunla adeta ısındıkları, konsantre oldukları hissini uyandıran " başbar " dır. " Hoşbilezik " barında oyuncular kollarını birbirlerinin omuzlarına uzatır ve hançerlerin güftesi hareketlerin temposuna adeta eşlik eder. " Barların en cilvelisi " diye de tabir edilen "dello" barını oynayan dadaşlar adeta cıva gibidirler. İki kişiyle oynanan barlar, "hançerbarı" ve "köroğlu barı"dır. Hançerbarında, iki elde iki hançer; sağ el yukarıda iken diğer el onun karşısında adeta yumak çevirir gibi dönüp durur. Sonra aynı yumak hareketi çifte olarak yapılmaya devam edilir. Oyun bir savaş veya kavga halinin temsilidir. Kavgaya tutuşmuş izlenimi veren her iki oyuncu da üçer defa yürüyüş hareketleri yaparlar. Bu esnada bacaklarla, kollarla, gövdelerle beraber hançerler; bel arkalarından, koltuk altlarından, bacak aralarından; ani, keskin, şimşekleme cümbüşlerle ışıl ışıl rakseder. Köroğlubarında; hançerbarında olduğu gibi her iki elde hançer değil de yerine sadece sağ elde bir kama vardır. Köroğlu barında da yürüme ve koşma hareketleri, diz kırma hareketleri mevcuttur. Hançer barından daha fazla ve hızlı vücutça yapılan hareketler yer alır. Oyunun temasında taarruz ve müdafaa işlenir. Hamleyi atlatmak ve hamle yapmak, saldırma anında dönme, dönerken saldırma ve bunlar yapılırken de çömelir vaziyetten yaylanarak hız alma oyunun ritmini oluşturur."

İlgili terimler
Bar oyunu: Erzurum ve yöresinde oynanan folklorik özellikteki oyunların adlandırılmasıdır.
Bar çeken : Barbaşı, en sağbaştaki oyuncu.
Koltukaltı: Bar çekenin bitişiğindeki ilk oyuncuya denir.
Poççik: Bar dizisinin en sonundaki oyuncuya verilen ad. Kelleler: Bar çeken (Bar başı) ile poççik arasında olan oyuncuların tümünün genel adlandırılmasıdır. "Sıra oyuncular" olarak da adlandırılır.
Ağırlama: Barın ilk bölümünde, yavaş yavaş ve titizce oynanan bölümü için kullanılır.
Yelleme : İki bölümlü barlarda ikinci bölümün adlandırılmasıdır. Ağırlama ile sekme arasında oynanan bölümün adlandırılmasıdır.
Sekme : Bar oyunlarında seri, hızlı ve çevik hareketlerle oynanan bölümün adlandırılmasıdır.
Bar sırası : Barların geleneksel olarak art arda oynanmasındaki sıralamaya denir.
Bar havası : Bar oyunlarının oynanışı esnasında söylenen ezgi, çalınan müziğin adlandırılmasıdır..
Bar tutmak, tutuşmak : Bar topluluğunu oluşturanların, bar oynamak için bir araya gelmeleri, bar tutmak (bar oynamak) içindir.

Kaynakça
Dış bağlantılar
Erzurum Valiliği resmi websitesi