Cibalai Muharebesi

Cibalae Muharebesi, 316 yılında iki Roma imparatoru I. Konstantin (h. 306-337) ile Licinius (h. 308-324) arasında gerçekleşen askeri çatışmadır. Savaşın meydana geldiği yer, Licinius'un hakimiyetindeki toprakların yaklaşık 350 kilometre iç kısmında, Roma'nın Pannonia Secunda eyaleti sınırlarında bulunan Cibalae (bugünkü Vinkovci, Hırvatistan) kenti yakınlarıdır. Sayıca az olmasına rağmen üstün bir askeri başarı gösteren I. Konstantin, bu mücadeleden kesin bir zaferle ayrılmıştır.

Arka plan
İki imparator arasındaki düşmanlığın fitili, Konstantin'in kayınbiraderi Bassianus'u "Sezar" unvanıyla halefi tayin etmesiyle ateşlendi. Ancak kısa süre sonra Bassianus'un, muhtemelen Licinius'un yakın çevresinde yer alan kendi kardeşi Senecio'nun da kışkırtmasıyla, Konstantin'e karşı gizli bir ittifak ve komplo içinde olduğu ortaya çıktı. Bu gelişme üzerine Konstantin, Licinius'tan Senecio'nun kendisine teslim edilmesini talep etti; fakat Licinius bu isteği kesin bir dille reddetti. Talebinin karşılıksız kalması üzerine Konstantin ordularıyla Licinius'un üzerine yürüdü. Licinius ise bu hamleye, kendi müttefiklerinden Valerius Valens'i imparatorluk mertebesine yükselterek karşılık verdi. Valens'in ortak imparator ilan edilmesinin, büyük olasılıkla Cibalae Muharebesi'nin ardından gerçekleştiği kabul edilmektedir.

Hydatius’un kronolojik açıdan pek güvenilir bulunmayan yıllıkları (fasti) muharebeyi 8 Ekim 314 tarihine yerleştirse de, günümüze ulaşan diğer edebi belgeler ve nümismatik kanıtlar savaşın 316 yılında gerçekleştiğini net bir şekilde ortaya koymaktadır.

Savaş
Karşı karşıya gelen iki ordu, Cibalae (bugünkü Vinkovci) yerleşimi yakınlarında, Sava ve Drava nehirleri arasında uzanan ovada karşılaştı. Günün ilk ışıklarıyla başlayan askeri mücadele tüm gün boyunca kesintisiz devam etti. Çatışmanın başlangıcında I. Konstantin’in komutasındaki birlikler, dağ yamaçlarına yaslanan dar bir geçitte konumlanmıştı. Licinius'un ordusu ise Cibalae kentine daha yakın, görece alçak bir düzlükte saf tutmuş; Licinius kanatlarını güvence altına alacak savunma önlemlerine titizlikle odaklanmıştı.

Konstantin’in ağır piyadelerinin engebeli ve parça arazide ilerlemesi gerektiğinden, bu intikali emniyete almak ve ana gövdeyi gizlemek adına süvari birlikleri bir koruma kalkanı olarak ileri sürüldü. Ardından Konstantin, askeri nizamını daha açık ve elverişli bir düzlüğe kaydırarak hatlarını savaş pozisyonunda bekleyen Licinius ordusuna doğru harekete geçirdi.

Meydan Savaşı ve Hatların Yarılması
Karşılıklı öncü çatışmaların ve uzaktan gerçekleştirilen yoğun ok ile mızrak atışlarının ardından, her iki tarafa ait piyade tümenleri göğüs göğse çarpışmak üzere sıcak temasa girdi. Meydanda son derece çetin ve amansız bir yakın dövüş başladı. Orduları yıpratmaya yönelik bu büyük direniş, günün geç saatlerinde Konstantin'in bizzat ordunun sağ kanadından başlattığı süvari hücumuyla kırıldı. Bu ani ve stratejik taarruz savaşın kaderini tayin etti; Licinius'un muharebe safları tamamen yarıldı.

Bu zorlu ve kanlı mücadelede Licinius’un birliklerinden yaklaşık 20.000 asker hayatını kaybetti. Mağlubiyetin kesinleşmesiyle birlikte ordudan geriye kalan süvariler, karanlığın çökmesini fırsat bilerek savaş alanını terk eden Licinius’a kaçışında eşlik etti.

Muharebe Sonrası Gelişmeler
Cibalae’de uğradığı ağır yenilginin ardından geri çekilmek zorunda kalan Licinius, süratle Sirmium (bugünkü Sremska Mitrovica, Sırbistan) kentine kaçtı. Burada ailesini ve devlet hazinesini güvence altına aldıktan sonra Trakya topraklarına geçti. İki taraf arasında barış müzakereleri başlatılsa da yapılan görüşmelerden bir sonuç alınamadı. Siyasi tıkanıklık, tarafları yeni bir askeri yüzleşmeye sürükledi ve meydana gelen Mardia Muharebesi’nde her iki ordu da kesin bir üstünlük sağlayamadı. Her iki tarafın da ağır zayiat verdiği bu yeni çatışmanın ardından Konstantin, Licinius'un Byzantium (İstanbul) yönüne çekileceğini öngörerek ordularıyla bu kadim kente doğru ilerledi. Ancak Licinius, beklenenin aksine kuzey istikametine doğru çekilerek akıllıca bir manevrayla kendisini Konstantin'in ikmal hatlarının gerisine yerleştirdi. Bu stratejik hamle sırasında Constantinus, askeri mühimmat ve teçhizatının büyük bir kısmını da rakibine kaptırdı.

Notlar
Kaynaklar
Grant, Michael (1993), The Emperor Constantine, London. ISBN
Lieu, S.N.C and Montserrat, D. (Ed.s) (1996), From Constantine to Julian, London. ISBN
Odahl, C.M., (2004) Constantine and the Christian Empire, Routledge 2004. ISBN
Potter, David S. The Roman Empire at Bay AD 180–395, Routledge, 2004. ISBN
Stephenson, P. (2009) Constantine: Unconquered Emperor, Christian Victor, Quercus, London.
Taylor, D. (2016) Roman Empire at War: A Compendium of Roman Battles from 31 B.C. to A.D. 565, Pen and Sword, Barnsley.