128 milyar dolar tartışması

128 milyar dolar tartışması, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın faizleri düşük tutmak adına dönemin Hazine ve Maliye Bakanı Berat Albayrak önderliğinde 128 milyar dolar harcandığı iddiası ve bunun çerçevesinde gelişen tepki ve olaylardır. Kasım 2020'de ABD'li yatırım bankası Goldman Sachs'ın tahminlerine göre merkez bankası Türkiye'de faizlerin düşük tutulması için 100 milyar dolardan fazla rezerv harcadı.

Kerim Rota'nın tahminlerine göre 128 milyar dolarlık Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası döviz rezerv satışına, Mart 2019'da yerel seçimler öncesi başlandı. Döviz rezervlerinin satışı 2020 Kasım'da sona erdi.

Tepkiler
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan bu iddiaları yalanladı ve rezerv kaybı olmadığını, bu paranın "Milletin hazinesinde ve Merkez Bankası'nda" olduğunu iddia etti. Ancak bundan önce yaptığı açıklamalarda Erdoğan, “128 milyar doların COVID-19 pandemisi ile mücadelede”, ve “Yatırımlara, depreme karşı harcandığını” iddia etmişti. Erdoğan bu açıklamalardan sonra, sorulara cevap verirken “Merkez Bankasının rezervlerinin nerede olduğu sorulur mu?” diye sordu. Gazete Duvar'ın yayımladığı bir manşete göre; “3,5 ayda bu soruya 5 farklı cevap verildi.”

Merkez Bankası Başkanı Şahap Kavcıoğlu, "Bilanço varlık yükümlülük denkliği açısından bakıldığında, ortada kaybolmuş bir varlıktan bahsetmek mümkün değildir" dedi ve bahsedilen döviz işlemlerinin, işlem platformları üzerinden o günkü piyasa koşulları ve fiyatları çerçevesinde gerçekleştirildiğini açıkladı. Nisan 2021’de TCMB Başkanı Şahap Kavcıoğlu, "128 milyar dolar" tartışmalarına ilişkin rezervlerin işlemler yoluyla piyasaya verildiğini açıkladı.

Siyasi partiler rezerv harcamalarını eleştirmek için "128 milyar dolar nerede?" kampanyasını başlattı. Kampanya kapsamında İstanbul, Bursa, Kırşehir ve Ardahan gibi illerde rezerv harcamalarına atıfta bulunan afişler asıldı. CHP, Şubat 2021'de sosyal medya üzerinden 128 milyar dolar ile alakalı soruları yönelttiği kampanyalar başlattı. CHP'nin Nisan ayındaki grup toplantısında Kemal Kılıçdaroğlu'nun, "Merkez Bankası daha önce sattığı dövizleri tablolar halinde yapar, kendi internet sitesine koyardı. Şimdi bu liste yok. Listeyi niye gizliyorsunuz? Kime sağladınız bu büyük avantajları? 128 milyar dolar Amerikan dolarından söz ediyorum. Ne oldu bu para?" sözleri yeni bir kampanya süreci başladı. Nisan 2021'de CHP binalarına asılan “128 milyar dolar nerede?” yazılı afiş ve pankartlar savcılık talimatıyla polis tarafından vinçlerle gece saatlerinde indirildi. Büyükçekmece Cumhuriyet Başsavcılığınca yapılan açıklamaya göre Beylikdüzü ilçesinde bir siyasi parti ismi ve logosuyla ilan ve reklam panolarına asılan afişlerin içeriğinin, TCK'nin 299. maddesi uyarınca "Cumhurbaşkanına hakaret" suçunu oluşturduğu öne sürülerek soruşturma başlatıldı. Olaya tepki çekmek adına 128 milyar dolara neler yapılabileceği gösteren bir site kuruldu.

19 Nisan 2021'de Hazine ve Maliye Bakanı Lütfi Elvan, Merkez Bankası ve Bakanlık arasında daha önce kamuoyuna duyurulmamış bir protokol kapsamında satıldığını söyledi. Detayları ve satış sürecini TCMB'nin açıklaması gerektiğini , işlemlerin yasal çerçevede gerçekleştirildiğini ve "hiç kimsenin yolsuzluk yapmasının söz konusu olmadığını" söyledi.

Rezerv harcamaları Demokrasi ve Atılım Partisi Genel Başkanı Ali Babacan tarafından da eleştirildi ve eski Merkez Bankası başkanı Naci Ağbal'ın rezerv kaybı ile ilgili araştırma talimatı verdiği için görevden alındığını öne sürdü. Merkezi Londra'da bulunan uluslararası haber ajansı Reutersa Nisan 2021'de rezerv harcamaları ve merkez bankası ile ilişkili 6 anonim kaynak açıklama yaptı. Üç farklı kaynağın aktardığına göre Şubat ayında Ağbal'ın Erdoğan'ın izni ve bilgisi dahilinde Albayrak tarafından şeffaf olmayan bir süreçle 2019'dan itibaren TL'nin değerini korumak adına satılmış olan toplam 130 milyar dolarlık MB kaynağına ilişkin inceleme başlatmak istemesi sonucunda bakanlık görevi sonlandırıldı.

TRT Haber kanalında AK Parti'nin 128 milyar dolar iddialarına verdiği "CHP'nin yalan stratejisi" isimli videolu yanıtın yayınlanması, bir devlet kurumunun tarafsızlığı çiğnemesi konusunda tepki çekti.

Sonuç
İddia ile ilgili olarak CHP'ye açılan davanın sonucunda mahkeme Berat Albayrak'a 60 bin TL tazminat ödenmesine karar vermiş, Albayrak, davadan kazanılan tazminatın "Türkiye Şehit Yakınları ve Gaziler Dayanışma Vakfı"na bağışlanacağını ifade etmiştir.

CHP'nin açılan davaya itirazı, üst mahkemece reddedildi.

Döviz rezervlerinin satışı politikasından 2020 Kasım'da TCMB Başkanı ve bakanın değişmesi sonrası vazgeçilmesinin ardından %10,25 olan politika faizinin dönemin TCMB Başkanı Naci Ağbal tarafından %19'a kadar yükseltilmesi ile sonuçlandı. Ayrıca aynı ay, DW Türkçenin Nisan ayında yapılmış CİMER başvurusuna TCMB tarafından verilen yanıtta 128 milyarın reel sektör, finans kesimi ve kamu kurumlarının ihtiyacı için kullanıldığı söylendi.

Anayasa Mahkemesi kararı
2026 yılında Anayasa Mahkemesi, CHP'nin kurumsal sosyal medya hesabından yayımlanan ve dönemin Hazine ve Maliye Bakanı Berat Albayrak'a yönelik "128 milyar dolar" iddiasını konu alan video nedeniyle verilen 40 bin TL manevi tazminat kararına ilişkin bireysel başvuruyu karara bağladı. Mahkeme, başvuruda ifade özgürlüğünün ihlal edilmediğine hükmetti.

Karara ilişkin haberlerde, söz konusu paylaşım nedeniyle açılan davada ilk derece mahkemesinin CHP'nin tazminat ödemesine karar verdiği, kararın istinaf incelemesinden de geçerek kesinleştiği ve daha sonra yapılan bireysel başvuruda Anayasa Mahkemesi'nin ifade özgürlüğünün ihlal edilmediği sonucuna ulaştığı aktarıldı.

Anayasa Mahkemesi kararının ardından AK Parti Sözcüsü Ömer Çelik yaptığı açıklamada, CHP tarafından dile getirilen "128 milyar dolar" iddialarının yargı mercilerince kabul edilmediğini savundu. Çelik, kararın söz konusu tartışmalara ilişkin hukuki sürecin önemli aşamalarından biri olduğunu ifade etti.

Ayrıca bakınız
2018-23 Türkiye döviz ve borç krizi
Beşli Çete

Kaynakça