Beyzbol5

Beyzbol5 (B5 veya BB5), beyzbol ve softbolun beşer oyunculu takımlar arasında oynanan sokak çeşididir. Sporun uluslararası yönetimi, beyzbol ve softbolla birlikte Dünya Beyzbol Softbol Konfederasyonu (WBSC) tarafından yürütülmektedir.

Takımlar sırayla hücum ve savunma yapar. Hücum takımının oyuncuları küçük bir kauçuk topa çıplak elle vurarak topu oyun alanına gönderir ve aralarında 13 metre bulunan dört kaleyi saat yönünün tersine dolaşarak sayı kazanmaya çalışır. Savunma takımı ise hücum oyuncularından üçünü eleyerek hücum sırasını devralmayı amaçlar.

Üç oyuncunun elenmesinin ardından takımlar hücum ve savunma rollerini değiştirir. Her iki takımın birer kez hücum etmesiyle bir devre (inning) tamamlanır. Karşılaşmalar beş devre üzerinden oynanır. Beşinci devrenin eşitlikle sonuçlanması durumunda kazanan belirleninceye kadar ek devreler oynanır.

Beyzbol5, beyzbol ve softbolun dünya genelinde daha erişilebilir hâle getirilmesi amacıyla WBSC tarafından 2017'de geliştirildi. Küçük bir alanda oynanabilmesi, düşük maliyeti, hızlı oyun yapısı ve yalnızca bir top gerektirmesi, sporun farklı yaş ve toplumsal gruplar arasında yaygınlaşmasını kolaylaştırdı.
Kurallar ve oynanış
Saha
İç saha
İç saha, her köşesinde bir kale bulunan kare biçimindedir. Kaleler arasındaki uzaklık 13 metredir. Kaleler ana kaleden başlanarak saat yönünün tersine birinci, ikinci ve üçüncü kale şeklinde sıralanır.

Fair bölgesi
Fair bölgesi, her kenarı 18 metre olan ve bir köşesi ana kaleyle kesişen kare biçimindeki alandır. Fair bölgesinin dışında kalan kısımlar faul bölgesi olarak adlandırılır.

No-Hit bölgesi
No-Hit bölgesi, ana kalenin önünde bulunan ve fair bölgesinin parçası sayılmayan alandır. Bölgenin sınırı, birinci ve üçüncü kale faul çizgileri üzerinde ana kaleden 4,5 metre uzaklıkta bulunan noktaları birleştiren çizgiyle belirlenir. Bu mesafe 15 yaş altı müsabakalarında üç metredir. Sınır çizgisi fair bölgesine dâhildir.

Vurucu kutusu
Vurucu kutusu, her kenarı üç metre olan kare biçimindeki alandır. Fair bölgesinin dışında, ana kalede kesişen iki faul çizgisinin uzantısı üzerine yerleştirilir.

Kaleler
Kaleler zemine çizilerek işaretlenir. Birinci, ikinci ve üçüncü kalelerin önerilen ölçüsü 60 × 60 santimetredir. Birinci ve üçüncü kaleler dış sahada ve fair bölgesi içerisinde bulunur.

Birinci kale, oyuncular arasındaki çarpışmaları önlemek amacıyla çift olarak düzenlenir. Savunma oyuncuları fair bölgesindeki kaleyi, vurucu-koşucu ise faul bölgesindeki kaleyi kullanır. Vurucunun birinci kaleye ulaştıktan sonra güvende kalabilmesi için faul bölgesindeki kale ile ona bağlı 1,5 metrelik güvenli alan içerisinde bulunması gerekir.

Ana kale No-Hit bölgesinde bulunur. Koşucular sayı kazanırken, savunma oyuncularına ayrılan ana kale yerine vurucu kutusundaki güvenli bölüme basar. Böylece koşucu ile savunma oyuncusunun çarpışması önlenir.

Saha sınırları
Oyun alanının sınırları çit, duvar veya zemine çizilen çizgilerle belirlenebilir. Lig ve turnuva organizatörleri, müsabakanın yapıldığı tesisin özelliklerine göre özel saha kuralları uygulayabilir.

Top
Beyzbol5 topu yüzde yüz doğal kauçuktan üretilir. Topun ağırlığı 84,8 gram, çapı 66,4 milimetre ve çevresi 208,4 milimetredir. WBSC, resmî müsabakalarda kullanılacak topların sertifikalandırılması ve onaylanmasından sorumludur.

Takımlar ve oyuncular
Oyun sırasında her takımın sahada beş aktif oyuncusu bulunur. Takım listesine en fazla sekiz oyuncu kaydedilebilir; bunların beşi başlangıç oyuncusu, üçü yedektir. Oyuncular, 0 ile 99 arasında bir forma numarasıyla diziliş kartına kaydedilir.

Karma müsabakalarda savunma takımının sahada her iki cinsiyetten en az ikişer oyuncu bulundurması gerekir. Takımların vuruş sırası maç başlamadan önce belirlenir ve oyuncu değişikliği yapılmadığı sürece karşılaşma boyunca korunur. Oyuna giren yedek oyuncu, değiştirdiği oyuncunun vuruş sırasındaki yerini alır.

Oyunun başlaması
Ev sahibi takım karşılaşmaya savunmada, konuk takım ise hücumda başlar. Savunma takımının amacı hücum takımından üç oyuncuyu eleyerek hücum sırasını devralmaktır. Hücum takımının amacı ise oyuncuları elenmeden bütün kaleleri dolaşarak sayı kazanmaktır.

Hücum
Hücum takımı, beş aktif oyuncusunun vuruş sırasını karşılaşma başlamadan önce belirler. Vuruş sırası, oyuncu değişikliği yapılmadığı sürece oyun boyunca değiştirilemez.

Vuruş
Vuruş, oyuncu tamamen vurucu kutusunun içerisindeyken gerçekleştirilir. Vurucu, top elinden ayrılıncaya kadar kutunun içerisinde kalmalı ve vuruştan önce kullanacağı elini kaldırarak belirtmelidir. Topa avuç içi veya yumrukla vurulabilir.

Kurallara uygun bir vuruşta topun ilk sekmesi No-Hit bölgesinin dışında ve fair bölgesi içerisinde gerçekleşmelidir. Vurulan topun dış saha sınırına ulaşabilecek yeterli hıza sahip olması gerekir. Bir savunma oyuncusu top dış saha sınırına ulaşmadan topa dokunursa vuruş geçerli sayılır.

Topun ilk sekmesi faul bölgesinde veya No-Hit bölgesinde gerçekleşirse vurucu elenir. Top fair bölgesinde sektikten sonra birinci ya da üçüncü kaleyi geçmeden faul bölgesine çıkarsa da vuruş geçersiz sayılır.

Sayılar
Bir oyuncu sırasıyla birinci, ikinci ve üçüncü kaleler ile ana kaleyi dolaşarak tam koşuyu tamamladığında takımı adına bir sayı kazanır.

Bir devredeki üçüncü eleme aşağıdaki durumlardan biriyle gerçekleşirse tamamlanan koşu sayı olarak kabul edilmez:

Vurucu-koşucunun birinci kaleye ulaşmadan elenmesi,
Bir sonraki kaleye ilerlemek zorunda olan koşucunun zorunlu koşuda elenmesi,
Öndeki koşucunun kalelerden birine basmadığı için elenmesi.

Hücum oyuncularının elenmesi
Vurucu aşağıdaki durumlarda elenir:

Top fair bölgesine ulaşmadan önce vurucu kutusunun dışına çıkması,
Topun ilk kez faul bölgesinde veya No-Hit bölgesinde sekmesi,
Topun fair bölgesinde sektikten sonra birinci ya da üçüncü kaleyi geçmeden faul bölgesine çıkması,
Vuruş girişiminde topu tamamen ıskalaması,
Kasıtlı olarak vuruş yapıyormuş gibi davranması,
Topun fair bölgesinde sekmeden saha sınırına ulaşması veya sınırı aşması,
Bir savunma oyuncusu dokunmadığı hâlde topun dış saha sınırına ulaşacak yeterli hıza sahip olmaması,
Vuruş sırasına uymayarak takım arkadaşının yerine vurması.

Kale koşucusu aşağıdaki durumlarda elenir:

Kurallara uygun olarak vurulan topun koşucuya temas etmesi,
Vurucu topa vurmadan önce bulunduğu kaleden ayrılması,
Kaleler arasında koşarken takım arkadaşını geçmesi,
Başka bir koşucuyla aynı kalede bulunurken savunma oyuncusu tarafından topla dokunulması,
Kaleye ulaşmak veya savunma oyuncusunun dokunuşundan kaçmak amacıyla kayması ya da kendisini yere atması,
Önlenebilir bir çarpışmaya neden olması.

Kurallara aykırı vuruş sırasında gerçekleştirilen diğer hareketler geçersiz sayılır. Bu sırada ilerleyen veya elenen koşucular önceki kalelerine döner ve yalnızca vurucu elenir.

Savunma
Savunma takımının beş oyuncusu, vurucu topa vurduğu sırada fair bölgesi içerisinde bulunmalıdır. Oyuncular birinci kale, ikinci kale, üçüncü kale, kısa topçu ve orta saha oyuncusu konumlarında görev yapar. Savunma oyuncuları her vuruştan önce takımın taktiğine göre konumlarını değiştirebilir.

Eleme yöntemleri
Savunma takımı hücum oyuncularını aşağıdaki yöntemlerle eleyebilir:

Topa sahipken koşucunun zorunlu olarak ilerlemesi gereken kaleye dokunmak,
Vurulan topu yere değmeden yakalamak,
Havadan yakalanan topun ardından başlangıç kalesine dönmeyen koşucunun ayrıldığı kaleye top elindeyken dokunmak,
Kale üzerinde bulunmayan koşucuya elde tutulan topla dokunmak,
Birinci kaleye ulaşan vurucu-koşucu güvenli alanın dışındayken ona topla dokunmak.

Ölü top
Geçerli bir vuruştan sonra top oyun alanını terk ederek savunma tarafından oynanamaz duruma gelirse oyun durdurulur ve top ölü top kabul edilir.

Topa hiçbir savunma oyuncusu dokunmadan oyun alanından çıkarsa bütün koşucular bir sonraki kaleye ilerler.
Top bir savunma oyuncusuna dokunduktan sonra, savunma hatası olmaksızın oyun alanından çıkarsa bütün koşucular bir sonraki kaleye ilerler.
Top kaçırılan atış veya yakalama gibi bir savunma hatası sonucunda oyun alanından çıkarsa bütün koşuculara bir ilave kale hakkı verilir.
Savunma hatası bulunup bulunmadığına ve koşuculara verilecek kale hakkına oyun yetkilisi karar verir.

Özel durumlar
Kaleler doluyken vuruş sırası
Kalelerin dolu ve iki oyuncunun elenmiş olduğu bir durumda üçüncü kaledeki koşucunun sıradaki vurucu olması gerekiyorsa, birinci ve ikinci kaledeki koşucular birer kale ilerler. Üçüncü kaledeki oyuncu vurucu kutusuna geçerken birinci kaleye yedek koşucu yerleştirilir.

Yalnızca beş oyuncusu bulunan takımlarda ilgili devrede ilk elenen oyuncu yedek koşucu olarak birinci kaleye yerleştirilir. Vuruş sırası ve karma müsabakalardaki cinsiyet dengesi korunur.

Müdahale ve engelleme
Koşucunun savunma oyuncusunun hareketine müdahale ettiğine oyun yetkilisi tarafından karar verilirse koşucu elenir. Bir savunma oyuncusunun vurucu-koşucunun bir sonraki kaleye ilerlemesini engellemesi durumunda top ölü top kabul edilir ve koşucular, engelleme gerçekleşmeseydi ulaşabilecekleri kalelere ilerletilir.

Oyuncu değişiklikleri
Taktiksel oyuncu değişiklikleri, takımlar hücum ve savunma arasında yer değiştirdiğinde yapılabilir. Yedek oyuncu oyuna yalnızca bir kez girebilir ve oyundan çıkarıldıktan sonra yeniden oyuna dönemez. Başlangıç oyuncusu ise yalnızca vuruş sırasındaki eski yerini almak üzere bir kez yeniden oyuna girebilir.

Sakatlanan oyuncu karşılaşmanın herhangi bir anında değiştirilebilir ancak yeniden oyuna giremez. Karşılaşma üç oyunluk seri üzerinden oynanıyorsa sakatlanan oyuncu serinin kalan bölümünde oynayamaz.

Oyunun sona ermesi
Beşinci devrenin sonunda daha fazla sayı kazanan takım karşılaşmanın galibi olur. Konuk takım beşinci hücum sırasını tamamladığında ev sahibi takım öndeyse devrenin ikinci yarısı oynanmaz ve karşılaşma sona erer.

Üç oyunluk seri üzerinden oynanan eşleşmelerde iki oyun kazanan takım eşleşmenin galibi olur.

Eşitlik durumu
Beşinci devrenin eşitlikle sonuçlanması durumunda, takımlardan biri rakibinden daha fazla sayı kazanıncaya kadar ek devreler oynanır.

İlk ek devre birinci kalede bir koşucuyla başlar. İkinci ek devrede birinci ve ikinci kalelere, üçüncü ek devreden itibaren ise bütün kalelere koşucu yerleştirilir. Koşucular kalelere vuruş sırası değiştirilmeden yerleştirilir.

İleride olma kuralı
Takımlardan biri üçüncü devrenin sonunda en az 15 veya dördüncü devrenin sonunda en az 10 sayı farkla öndeyse oyun sona erer. Beşinci devrenin ilk yarısında ev sahibi takım 10 veya daha fazla sayı farkla öne geçerse devre tamamlanır ve karşılaşma sona erdirilir.

Kaynakça
Dış bağlantılar
WBSC Beyzbol5 resmî sitesi
Türkiye Ragbi Federasyonu sitesindeki Türkçe kural kitapçığı
2025 WBSC Beyzbol5 kural kitabı