2015 Yunanistan Referandumu

2015 Yunanistan referandumu, 27 Haziran 2015 tarihinde Yunanistan Başbakanı Aleksis Çipras tarafından ilan edildi. 28 Haziran'da Yunan Parlamentosu tarafından onaylandı (Resmî Gazete A' 63) ve bir hafta sonra, 5 Temmuz'da gerçekleştirildi. Referandumdaki soru, Avrupa Komisyonu, Avrupa Merkez Bankası ve Uluslararası Para Fonu'ndan oluşan üç kurumun 25 Haziran'da Yunanistan'a önerdiği anlaşma taslağının kabul edilip edilmeyeceğiydi. Referandumun sonucu, %61,31'lik bir oranla önerilen anlaşma taslağının reddedilmesi oldu.

Referandumun düzenlenmesinin gerekçesi, Haziran ayı sonuna kadar Yunan hükûmeti ile alacaklıları arasındaki müzakerelerde bir anlaşmaya varılamamasıydı. Anlaşmazlığın konusu, Yunanistan'ın borcuna karşılık önceki ekonomik kurtarma programını tamamlamak ve yeni bir kurtarma paketi almak için alması gereken ekonomik önlemlerin türüydü. Bu referandum, 1974'ten bu yana yapılan ilk referandum ve modern Yunan tarihinde rejimle (yönetim biçimiyle) ilgili olmayan tek referandumdu.

Referandumun ardından Çipras hükûmeti, 13 Temmuz'da alacaklılarla bir anlaşmaya vardı, ancak bu üçüncü bir kurtarma paketi (memorandum) şartlarını içeriyordu. Bu yeni şartlara yönelik itirazlar, SYRIZA'nın bölünmesine ve Eylül 2015 seçimlerine yol açtı; bu seçimleri yeniden kazanan SYRIZA, Bağımsız Yunanlar (ANEL) ile bir koalisyon hükûmeti kurdu.

Referandum kararının açıklanmasından önceki olaylar
22 Haziran'da hükûmet, alacaklıların taleplerine boyun eğerek bir anlaşmaya varılmasını olası kıldı. O günlerde referandum seçeneği pek olası görünmüyordu çünkü hükûmet yetkilileri defalarca böyle bir ihtimali dışlamıştı. Ancak 24 Haziran'da ortakların Yunanistan'ın teklifiyle uyuşmazlığı nedeniyle yaşanan tıkanıklığın ardından, referandum ihtimali yeniden gündeme gelmeye başladı.

İlan edilmesi ve gerçekleştirilmesi
Referandum yapma teklifi, Başbakan Aleksis Çipras tarafından 26 Haziran Cuma gecesi geç saatlerde, aynı günün akşamı Maksimu Sarayı'nda yapılan hükûmet (ve daha sonra bakanlar kurulu) toplantısının ardından açıklandı.

İlgili karara ve Bakanlar Kurulunun Parlamento'ya sunduğu öneriye göre, "Yunan halkı, Avrupa Komisyonu, Avrupa Merkez Bankası ve Uluslararası Para Fonu'nun 25 Haziran'da Eurogroup'a sunduğu ve referanduma sunulan teklifi oluşturan iki belgeden ibaret anlaşma taslağının kabul edilip edilmeyeceğine oyuyla karar vermeye çağrılmaktadır." İlk belgenin başlığı «Reforms for the completion of the Current Program and Beyond» (Mevcut Programın tamamlanması ve sonrası için Reformlar) idi. İkinci metnin başlığı ise «Preliminary Debt sustainability analysis» (Ön Borç Sürdürülebilirlik Analizi) idi.

2008 yılında revize edilen anayasanın 44. maddesi, referandumun ilan edilmesi ve yürütülmesine ilişkin prosedürleri öngörmektedir.

Referandum metni
Referandum metninin detayı şu şekildeydi:Avrupa Komisyonu, Avrupa Merkez Bankası ve Uluslararası Para Fonu'nun 25.06.2015 tarihli Eurogroup'ta sunduğu ve ortak tekliflerini oluşturan iki kısımdan ibaret anlaşma taslağı kabul edilmeli midir? İlk belge «Reforms for the completion of the Current Program and Beyond» ("Mevcut programın tamamlanması ve sonrası için reformlar") ve ikincisi «Preliminary Debt sustainability analysis» ("Ön borç sürdürülebilirlik analizi") başlığını taşımaktadır. Üç kurumun teklifini reddeden vatandaşlar ONAYLANMIYOR/HAYIR oyu kullanır. Üç kurumun teklifini kabul eden vatandaşlar ONAYLANIYOR/EVET oyu kullanır.

Yunan siyasi partilerinin tutumları
Yunan Parlamentosu'ndaki partiler, hükûmetin duyurusundan kısa bir süre sonra referanduma ilişkin tutumlarını hızla ortaya koydular. SYRIZA, ANEL ve Altın Şafak referandumu destekledi ve «hayır» yanıtından yana tavır aldı. Altın Şafak, ister Avrupa'nın ister hükûmetin olsun tüm kemer sıkma önlemlerine karşı çıktı.

KKE (Yunanistan Komünist Partisi), bu soruyu içeren bir referandumun yapılmasına karşı oy kullanacağını açıkladı; herhangi bir kemer sıkma önlemine karşı çıkarak, sadece kurumların 11 milyar avroluk önlem paketine «hayır» değil, aynı zamanda ülkenin Avrupa Birliği'nden (AB) otomatik olarak çıkmasını sağlayacak şekilde hükûmetin 8 milyar avroluk önlem paketine de «hayır» seçeneğini barındıran bir referandum isteyeceğini belirtti.

Yeni Demokrasi (Nea Dimokratia), sorunun aslında Euro bölgesine «Evet» veya «Hayır» anlamına geldiğini savundu ve Yunanistan'ın Euro'da kalmasını istediğini belirtti; benzer şekilde Potami de «Evet» oyu verilmesini ve anlaşmanın kabul edilmesini destekledi. PASOK, referandumu anayasaya aykırı bularak yapılmasına karşı oy kullandı. 3 Temmuz'da Danıştay, iki vatandaşın referandumun anayasaya uygunluğuna ilişkin itirazlarını hukuki olarak "kabul edilemez" bularak reddetti; Danıştay kararında Yunanistan'da diğer bazı Avrupa ülkelerinde olduğu gibi bir Yüksek Anayasa Mahkemesi bulunmadığı için bu konuda esasen yetkisiz olduğunu beyan etti.

Ortodoks Halk Çığlığı (LAOS) partisi, referandumun engellenmesini ve boykot edilmesini destekleyerek Yunan Halkının Ulusal Birliğini vurguladı.

Eski başbakan Kostas Karamanlis, televizyondan yaptığı ulusa sesleniş konuşmasında referandumda Evet oyunu desteklerken; eski başbakanlar Kostas Simitis ve Yorgo Papandreu da yazılı basına yaptıkları ayrı açıklamalarla Evet oyuna destek verdiler.

Parlamento onayı
Referandum yapma kararı, Yunan Parlamentosu tarafından teklifin açıklandığı günkü oturumunda alındı. 5 Temmuz'da referandum yapılması kararını almak amacıyla 28 Haziran'ın ilk saatlerinde Yunan Parlamentosu'nda gerçekleştirilen açık oylamada, toplam 298 milletvekilinden 178'i lehte, 120'si aleyhte oy kullandı. İki milletvekili oylamaya katılmadı.

SYRIZA-ANEL koalisyonu ve Altın Şafak milletvekilleri referandumun yapılması lehinde oy kullandı. Yeni Demokrasi, PASOK ve Potami ile birlikte aleyhte oy kullanırken; KKE hem alacaklıların hem de hükûmetin tekliflerine bütünüyle karşı çıktı. KKE, kendi önerisi olan Avrupa Birliği'nden ayrılma, tüm memorandumların ve uygulama yasalarının iptali seçeneklerinin de referanduma dâhil edilmesi için açık oylama talep etti, ancak bu teklif Parlamento başkanlığı tarafından reddedildi.

Toplumsal tepki
Hayır lehine gösteriler
Referandumun duyurulduğu günden yapıldığı güne kadar, Hayır destekçisi gruplar tarafından pek çok miting düzenlendi ve bu gösteriler 3 Temmuz 2015'te Sintagma Meydanı'nda gerçekleştirilen kitlesel Hayır mitingi/konseri ile zirveye ulaştı. Konsere Thanos Mikroutsikos, Vasilis Papakonstantinou, Alkinoos Ioannidis, Rita Antonopoulou, Afroditi Manou, Sokratis Malamas, Rallia Christidou ve Kostas Thomaidis gibi birçok sanatçı katıldı. Dönemin Başbakanı Aleksis Çipras da bir selamlama konuşması yaptı.

Avrupa'da Kalıyoruz
Hükûmetin tutumu, 2012'de Yunanistan'ın Euro bölgesinden çıkması ilk kez gündeme geldiğinde oluşturulan «Avrupa'da Kalıyoruz» inisiyatifi etrafında toplanan bir kısım vatandaşı harekete geçirdi. Esas olarak sosyal ağların kullanımıyla Atina, Selanik ve birçok şehirde mitingler düzenlendi. Bu mitinglere Yeni Demokrasi'den birçok milletvekili ve eski başbakanın da katılması, inisiyatifin partiler üstü kimliğinin güçlü bir şekilde sorgulanmasına neden oldu.

«Avrupa'da Kalıyoruz», 2015 seçimlerinden sonra Yunanistan'da büyüyen bir girişimdi. Yunanistan'ın Euro bölgesinden olası bir çıkışına dair endişeler, farklı siyasi ve ideolojik görüşlere sahip birçok insanı harekete geçirdi ve bu kişiler Atina'daki Sintagma Meydanı'nda ve diğer büyük şehirlerdeki kitlesel gösterilere katıldılar.

Barışçıl gösterilerin ana sloganı, Yunanların Avrupa'da, Avrupa Birliği'nde ve Euro bölgesinde kalmak istedikleri yönündeydi. Yaygın inanç, Yunan siyasetçilerin Euro bölgesi üyeleriyle kemer sıkma önlemlerine ilişkin müzakereleri sırasındaki asgari uzlaşısının, ülkenin Avrupa perspektifi olması gerektiğiydi.

Köken
Bu inisiyatif 2012 yılında Oxford'daki Yunan öğrenciler tarafından kuruldu ve çeşitli Avrupa üniversitelerindeki Yunan öğrencilere yayıldı. İlk gösteri, ülkeyi siyasi istikrarsızlığa ve ekonomik güvensizliğe sürükleyen iki önemli seçimin arasında, Haziran 2012'de Sintagma Meydanı'nda gerçekleştirildi.

Kıbrıs'a yayılması
2012-13 Kıbrıs ekonomik krizi de benzer şekilde ülkenin Avrupa perspektifinin tehlikeye girmesi nedeniyle Kıbrıs sivil toplumunu harekete geçirdi. "Avrupa'da Kalıyoruz" sloganı altında bir dizi etkinlik düzenleyen bir grup aktivist örgütlendi.

Üçüncü nesil
Ocak 2015'te SYRIZA seçimleri kazandı ve bir koalisyon hükûmeti kurdu. Yeni seçilen hükûmetin başarısız müzakereleri nedeniyle, Yunanistan'ın Euro bölgesinden çıkma ihtimali yeniden gazetelerin manşetlerine taşındı ve bir anlaşmaya varılamaması durumunda siyasi bir seçenek hâline geldi. Atina'da ve Selanik, Patras gibi diğer büyük şehirlerde kitlesel gösteriler düzenlendi. Hükûmet Haziran 2015'te referandum yapılacağını duyurduğunda, "Avrupa'da Kalıyoruz" örgütü "Evet" oyu için bir kampanya düzenledi.

Uluslararası tepkiler
Hükûmetler ve partiler
Avrupa kurumlarının tepkileri referandumun yapılmasına olumsuz yönde oldu ve «Evet» lehine tavır aldılar. Yunan Parlamentosu'nun referandumu onaylamasının ardından, 29 Haziran'da Avrupa Komisyonu Başkanı Jean-Claude Juncker, "referandumda Yunan vatandaşlarından Euro'da kalıp kalmayacakları ya da drahmiye dönüp dönmeyecekleri sorusunu yanıtlamalarının istendiğini" belirtti; Almanya, İtalya ve Fransa gibi Avrupa hükûmetleri de bu görüşü paylaştı. Ayrıca Avrupa Komisyonu, programın uzatma süresinin sona erdiği 30 Haziran tarihinden önce Yunan hükûmetinin neden daha normal koşullarda bu kararı almadığını sorgulayarak referandumun zamanlamasına dikkat çekti. Hükûmetin daha güncel olan 26 Haziran teklifi yerine 25 Haziran teklifi hakkında Yunan vatandaşlarının fikrini sormasını da garip bulduğunu belirtti; Yunan hükûmeti ise 26 Haziran teklifinden haberdar edilmediğini ve yalnızca Eurogroup Başkanı Jeroen Dijsselbloem tarafından kendilerine ültimatom olarak sunulan 25 Haziran teklifini bildiklerini savundu. Ancak Juncker, Yunanistan'a herhangi bir ültimatom verildiğini kategorik olarak reddetti.

İspanya Ekonomi Bakanı Luis de Guindos Yunanistan'da yapılacak referandumun "anlamsız" olduğunu savunurken, İspanya Başbakanı Mariano Rajoy da dolaylı olarak «Evet»i destekleyerek, Yunanistan'da uygulanan "tek taraflı kararları ve emrivaki politikalarını" kınadı. Barack Obama yönetimindeki ABD hükûmeti, Beyaz Saray sözcüsü aracılığıyla «Evet» lehine tavır aldı ve aynı zamanda Yunanistan'ın ne pahasına olursa olsun Euro bölgesinde kalması gerektiği görüşünü dile getirdi.

Venezuela Devlet Başkanı Nicolás Maduro televizyonda yayınlanan mesajında Hayır lehine tavır alırken; Almanya'da Die Linke, İspanya'da Podemos, İrlanda'da Sinn Féin ve İtalya'da Sinistra e Libertà (Sol ve Özgürlük) partisi gibi Avrupalı sol partiler de Hayır oyunu desteklediklerini açıkladılar. Ayrıca Fransa'daki aşırı sağ partinin lideri Marine Le Pen de Hayır yönünde görüş bildirdi.

Uluslararası kuruluşlar
Avrupa Konseyi yaptığı açıklamada, tartışma için en az iki haftalık bir süre tanınmadığı için referandumun Avrupa standartlarını karşılamadığını belirtti. Ayrıca, Yunan hükûmetinin talep etmediği uluslararası gözlemcileri gönderemeyeceğini de duyurdu. Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi'ndeki (AKPM) Yunan heyeti başkanı ve meclis başkan yardımcısı Dimitris Vitsas, Konsey'in böyle bir kararı olduğunu yalanladı ve bunun Genel Sekreter Thorbjørn Jagland'ın kişisel görüşü olduğunu belirtti.

Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği ise, Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme'nin (MSHUS) 1. maddesi ve halkın katılımına ilişkin MSHUS'un 25. maddesi uyarınca referandumun düzenlenmesini Yunan halkının kendi kaderini tayin hakkının açık bir ifadesi olarak destekledi.

Ekonomistler
Ekonomistler James K. Galbraith, Thomas Piketty, Jeffrey Sachs'in yanı sıra Nobel Ekonomi Ödülü sahibi Paul Krugman ve Joseph Stiglitz; durgunluk programının devam etmesinin Yunan ekonomisinin mevcut durumu göz önüne alındığında olası en kötü seçenek olduğunu belirterek referandumda Hayır oyunu desteklediklerini açıkladılar. Ekonomist Nouriel Roubini ise Evet oyunun istikrarsızlık dönemini sona erdirmeyeceğini ve Hayır oyunun gelişmelerin yükünü Avrupa Birliği tarafına kaydıracağını savundu.

Aralarında Nobel ödüllü Christopher Pissarides'in de bulunduğu 30 Yunan ekonomist, yayımladıkları bir mektupla referandumda «Evet» oyu verilmesi çağrısında bulunarak, "«Hayır»ın Yunanistan'ı Euro Bölgesi'nin ve muhtemelen AB'nin dışına iteceğini", bunun da "hem doğrudan hem de uzun vadede yıkıcı sonuçlar doğuracağını" yazdılar.

Finansal etkiler
Sermaye kontrolleri
Referandumun duyurulmasının ardından Cumartesi günü toplanan Eurogroup, Yunan hükûmetinin referandumun sorunsuz bir şekilde yapılabilmesi için kısa bir uzatma talep etmesine rağmen, 30 Haziran gecesi sona erecek olan Yunanistan'ı destekleme programını uzatmama kararı aldı. 28 Haziran Pazar öğleden sonra Avrupa Merkez Bankası Yönetim Kurulu, referandum kararını ve programın uzatılmamasını göz önünde bulundurarak, ELA (Acil Likidite Desteği) aracılığıyla Yunan bankalarına sağladığı likidite miktarını artırmama, ancak Cuma günkü seviyesinde tutma kararı aldı. 11 Şubat'tan bu yana AMB, Yunan bankalarına likidite sağlanması için Yunan tahvillerini teminat olarak kabul etmeyi durdurmuştu ve bankalar o tarihten beri finansman ihtiyaçlarını Acil Likidite Desteği mekanizmasını (ELA) kullanarak karşılıyorlardı.

Yunanistan Maliye Bakanı Yanis Varufakis, bunun "bir para birliği çerçevesinde çelişki" olduğunu ileri sürerek hükûmetin sermaye kontrolleri uygulamasına öncelik vermediğini açıkladı. Ancak AMB'nin kararının ardından aynı gün öğleden sonra toplanan Sistemik İstikrar Konseyi, bankalara hücum edilmesini (bank run) önlemek amacıyla Bakanlar Kuruluna sermaye kontrolleri getirilmesini önerdi. Pazar gecesi geç saatlerde toplanan Bakanlar Kurulu bu öneriyi kabul etti. Pazartesi sabahın erken saatlerinde yayımlanan bir kanun hükmünde kararnameyle (KHK) 29 Haziran - 6 Temmuz arası banka tatili ilan edildi ve ATM'lerden günlük nakit çekme limiti 60 Euro olarak belirlendi.

Ayrıca, 28 Haziran tarihli Kanun Hükmünde Kararname uyarınca, Atina Borsası'nın da 6 Temmuz Pazartesi gününe kadar kapalı kalmasına karar verildi. Hükûmet ayrıca 6 Temmuz'a kadar Atina'da şehir içi toplu taşıma araçlarının ücretsiz kullanılmasına karar verdi.

Uluslararası finans piyasalarının tepkisi
Referandum kararının ardından, 29 Haziran'da Asya ve Avrupa borsalarında çalkantılar gözlendi. Asya borsaları büyük kayıplarla kapandı ve Euro'da seansın açılışından itibaren düşüş kaydedildi. Avrupa borsaları ise seans sonunda, Alman tahvillerinin gerilemesi ve buna paralel olarak çevre AB ülkelerinin tahvillerinin yükselmesiyle ilk baştaki kayıplarını sınırlandırmayı başardı.

Destek programı dışında
Mevcut programın sona ermesinden birkaç saat önce, 30 Haziran'da Çipras yazdığı bir mektupla; ESM tarafından finanse edilecek, Yunanistan'ın EFSF'ye olan borcunun yeniden yapılandırılmasıyla birlikte 2017'ye kadar vadesi dolan borçlarını kapsayacak ve Yunanistan'ın temerrüde düşmemesi için mevcut programın uzatılmasını içerecek 29,1 milyar Euro tutarında üçüncü bir destek programı talep etti. Çipras'ın bu talebi aynı gün düzenlenen olağanüstü Eurogroup telekonferansında reddedildi. Salı günü gece yarısı, Uluslararası Para Fonu'na (IMF) yapılması gereken 1,5 milyar Euro'luk ödemenin süresi doldu ve bu ödeme yapılmayarak Yunanistan'ı IMF'ye olan borcunu ödeyemeyen ilk gelişmiş ekonomi hâline getirdi.

Anketler
Referandumun açıklanmasından önce
24-26 Haziran tarihleri arasında, referandumun 26 Haziran'da ilan edilmesinden önce, alacaklıların tekliflerinin kabul edilip edilmeyeceği ve referandum ihtimali ile ilgili sorular içeren iki anket gerçekleştirildi.

To Vima gazetesi için Kapa Research tarafından yapılan ankette, katılımcıların %47,2'si olası bir referandumda alacaklıların Yunan hükûmetine önerdiği anlaşmaya "evet" oyu vereceğini belirtirken, %33'ü anlaşmaya karşı "hayır" oyu vereceğini ifade etti.

Proto Thema gazetesi için Alco tarafından yapılan ankette, katılımcıların %57'si Yunanistan'ın diğer Avrupa Birliği ülkeleriyle bir anlaşmaya varması gerektiğini, %34'ü ise bir kopuş yaşanması gerektiğini belirtti. Aynı ankette katılımcıların %50'si hükûmetin müzakerelerde başarısız olduğunu düşündüğünü ifade ederken, oy verme niyetine ilişkin soruda SYRIZA %30,6'lık oranla, %28,9 oranındaki Yeni Demokrasi'ye karşı birinci parti olmaya devam etti.

Referandumun açıklanmasından sonra
İdari bölgelere göre
İdari bölgelere göre referandum sonuçlarında "HAYIR" tüm bölgelerde üstünlük sağladı:


Seçim bölgelerine göre
Seçim bölgelerine göre referandum sonuçlarında "HAYIR" tüm bölgelerde üstünlük sağladı:


Atina'da sakinlerin gelir durumuna göre
Atina'daki referandum sonuçları, sakinlerin gelir düzeyine bağlı olarak bölgeden bölgeye farklılıklar gösterdi. Yüksek gelirli bölgeler "EVET" oyu verdi; örneğin Ekali (%84,62), Dionisos Belediyesi (%69,78), Kifisia (%64,59), Drosia (%65,42), Voula (%63,88), Vouliagmeni (%66,27) ile Atina'nın kent merkezindeki Kolonaki (%70,2) ve Pangrati (%58,7) gibi semtler. Ancak, "EVET"in çok dar bir farkla kazandığı yüksek gelirli bölgeler de vardı; örneğin Glifada (%50,59), Halandri (%50,53) ve Marousi (%50,48). Buna karşılık, "HAYIR" oyu düşük gelirli bölgelerde çok yüksek oranlara ulaştı; örneğin Aspropirgos belediyesi (%79,20), Fyli (%77,22), Perama (%76,64), Aharnes (%75,25), Keratsini - Drapetsona belediyesi (%72,84), Nikaia - Agios Ioannis Rentis belediyesi (%72,61), Agia Varvara (%72,75), Elefsina (%71,88), Lavreotiki (%71,81), Tavros (%71,67), Egaleo (%70,68) ve Peristeri (%70,31).

Tepkiler
Yunanistan'da
Nihai sonucun tahmini resmî olarak ilk kez açıklandıktan kısa bir süre sonra, Yeni Demokrasi'nin başkanı ve eski başbakan Antonis Samaras partisinin genel başkanlığından istifa ettiğini duyurdu ve başkanlığı geçici olarak Vangelis Meimarakis'e devretti. Ertesi günün ilk saatlerinde Maliye Bakanı Yanis Varoufakis, Başbakan'la yaptığı görüşmenin ardından görevinden istifa ettiğini açıkladı; bu hamlenin Avrupalı alacaklılarla yapılacak müzakereleri kolaylaştırmayı amaçladığı belirtildi.

Başbakan Aleksis Çipras, Cumhurbaşkanı Prokopis Pavlopoulos ile yaptığı görüşmede, ulusal strateji konusunda uzlaşma sağlanması amacıyla ertesi gün siyasi parti liderleri konseyinin toplanmasını talep etti.

Avrupa'da
Almanya Şansölyesi Angela Merkel, Yunan halkının Avrupa'nın geri kalanıyla birlikte yürümeyi kabul etmemesi nedeniyle referandum sonucunun hayal kırıklığı yarattığını belirtti. Almanya Maliye Bakanı Wolfgang Schäuble, Euro bölgesi içinde yola devam etmek istememenin Yunanların kendi seçimi olduğunu ifade etti. Şansölye Yardımcısı Sigmar Gabriel, son dakikada dahi olsa bir çözüm bulmaya çalışacağını söyledi. İtalya Başbakanı Matteo Renzi, Almanya'dan Yunan borcu konusunda daha uzlaşmacı olmasını istedi. Fransa Cumhurbaşkanı François Hollande sonuçtan duyduğu üzüntüyü dile getirerek Atina'yı yeni tekliflerle müzakerelere dönmeye çağırdı. Fransa Başbakanı Manuel Valls, anlamlı bir diyalog kurulabilmesi için AMB'yi Yunan ekonomisine baskı yapmayı bırakmaya çağırdı. Maliye Bakanı Michel Sapin, Atina'nın görüşme masasına daha temkinli dönmesini umduğunu belirtti. Birleşik Krallık Başbakanı David Cameron, Yunanistan'ın Euro dışında kalmasının daha iyi olabileceğini söyledi. İspanya Başbakanı Mariano Rajoy, İspanya'nın Yunanistan'ın izlediği yolu takip etmemesi gerektiğini ifade etti. Kıbrıs Cumhurbaşkanı Nikos Anastasiadis, Yunanistan ve Kıbrıs'ın Euro içinde birlikte yola devam etmeleri gerektiğini, çünkü bu şekilde daha güçlü olduklarını vurguladı; ayrıca Almanya'ya Yunan borcu konusunda çok katı olmama çağrısında bulundu. Kıbrıs Maliye Bakanı Haris Georgiadis ise Yunanistan'ın güneydoğu Akdeniz'de bir güvenlik ve istikrar sütunu olmaya devam edebilmesi için Euro içinde kalması gerektiğini talep etti.

Uluslararası
Arjantin, Küba, Venezuela ve Bolivya devlet başkanları, referandumdan çıkan Hayır sonucu için Yunan hükûmetini tebrik ederken; Fidel Castro da Aleksis Çipras'a bir mektup gönderdi. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, sergilediği sorumlu tutumdan ötürü Yunan halkını tebrik etti. Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, Rusya'nın bölünmüş bir Avrupa istemediğini ancak Almanya'nın AB içindeki hegemonyacı tutumuyla aşırıya kaçtığını belirtti. Çin Başbakanı Li Keqiang, Aleksis Çipras'ı telefonla tebrik ederek Yunanistan'ı bu durumu değerlendirmeye ve Çin'in uzattığı yardım elini kabul etmeye çağırdı. Maliye Bakanı Lou Jiwei, Yunanistan'ın en zor zamanlarında çok sorumlu bir tutum sergilediğini ifade etti.

Birkaç gün sonra, "U dönüşü" (kolotoumba/çark etme) olarak nitelendirilen bir hamleyle dönemin Yunanistan hükûmeti, üçüncü bir kurtarma paketi için alacaklılarla anlaştı. Bu duruma hem Yunan parlamentosu içindeki hem de Yunan halkı arasındaki tepkilerin büyük çoğunluğu olumsuz oldu. Bunun temel nedeni, nihai olarak imzalanan işbirliği memorandumunun (kurtarma paketinin) birkaç gün önce referandumda reddedilenle neredeyse aynı olmasıydı. Sözde "ön koşulların/önlemlerin" oylandığı günlerde yaşanan toplumsal tepkiler dikkat çekiciydi ve 13 Ağustos 2015'te parlamentodaki memorandum oylama sürecinde zirveye ulaştı. Buna rağmen, üçüncü destek paketi 222 milletvekilinin "evet" oyuyla onaylandı; iktidar partisinden 40'tan fazla milletvekili ise pakete karşı oy kullandı veya çekimser kaldı.

20 Ağustos 2015'te Başbakan, yaptığı ulusa sesleniş konuşmasında kendisinin ve hükûmetinin istifa etme niyetini açıkladı ve bu karar Cumhurbaşkanı tarafından kabul edildi. 21 Ağustos 2015'te SYRIZA'dan 25 milletvekili ayrılarak memorandum karşıtı "Halk Birliği" (Laiki Enotita) partisini kurdular. Hükûmetin istifasının ardından, Anayasa gereği hükûmeti kurmak üzere keşif görevleri verildi, ancak bunlar sonuçsuz kalınca ülkeyi Eylül ayındaki Yunan parlamento seçimlerine götürmek üzere Vassiliki Thanou başkanlığında bir geçici hükûmet kuruldu.

Bibliyografya
Kitaplar
(2020) Yetişkinlerin Teslimiyeti (Συνθηκολόγηση Ενηλίκων), RedMarks Yayınları
(2016) EVET'e Dönüşen HAYIR (Το ΟΧΙ που έγινε ΝΑΙ), KPSM Yayınları
(2016) Üçüncü Memorandum: Bir Devrimin Yıkılışı (Τρίτο Μνημόνιο: Η ανατροπή μιας ανατροπής), Livanis Yayınları
Eleni Varvitsioti ve Victoria Dendrinou. Son Blöf: 2015'in Perde Arkası, Çatışmalar, B Planı. (Η τελευταία μπλόφα: το παρασκήνιο του 2015, οι συγκρούσεις, το Plan B). Papadopoulos Yayınları, 2019.

Makaleler
(2016) Giannis Mavris, "2015 Yunan Referandumu" (Το ελληνικό δημοψήφισμα του 2015)
(2016) Spyros Sakellaropoulos, "2015 Seçimlerinin Sosyal Coğrafyası"
(2015) Giannis Mavros, "Referandum: Bir Değerlendirme"
(2015) Giannis Nikolopoulos, "Bir İnceleme: 5 Temmuz Referandumu"
(2015) Manthos Delis, "Sınıfsal HAYIR ve Eşitsizliğin Geleceği"
(2015) Dimosthenis Papadatos-Anagnostopoulos, "Tarihi Zaferden Aşağılayıcı Teslimiyete ve Siyasi Krize"
(2015) Serafeim I. Seferiadis "Zaferin Yenilgiye Dönüşümü: Oksimoron Anlatı ve Görevlerimiz"
(2015) Serafeim I. Seferiadis "Aklın Sapkınlığı ve Bununla Nasıl Başa Çıkılacağı..."
(2015) Serafeim I. Seferiadis "Travma Sonrası Sendrom, 'Sol Parantez' ve İleriye Dönük İyileşme Adımları"
(2015) Serafeim I. Seferiadis "Kötülerin Sapkınlığı, Zor Konjonktür ve Hareketin Karşılaştığı Zorluk"

Ayrıca bakınız
Yunanistan ekonomik krizi (2009-2018)
Yunanistan'da sermaye kontrolleri

Kaynakça
Dış bağlantılar
Wikimedia Commons'ta 2015 Yunanistan Referandumu ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunmaktadır.