Djinguereber Camii

Djinguereber Camii veya Djingareyber Camii (Arapça: مسجد دجينجيربر; Fransızca: Mosquée de Djinguereber; Koyra Chiini jiŋgar-ey beer 'grand mosque' ), Mali'nin Timbuktu şehrinde bulunan tarihi bir yapıdır. 1327 yılında Mali İmparatoru Mansa Musa döneminde inşa edilen ve çeşitli dillerde Djingareyber veya Djingarey Ber olarak anılan cami, Batı Afrika'daki en önemli eğitim merkezlerinden biri olarak kabul edilmektedir. Mansa Musa camiyi Endülüslü şair ve mimar Ebu İshak İbrahim es-Sahili'ye 200 kg (40.000 miskal) altın karşılığında tasarlatıp inşa ettirmiştir. Her ne kadar 14. yüzyılın en tanınmış kaynaklarından biri olan İbn Haldun, caminin inşası için es-Sahili'ye 12.000 miskal altın tozu verildiğinden bahsetse de, daha yakın tarihli çalışmalar bu görüşe karşı çıkmaktadır.

Djingareyber Camii ağırlıklı olarak toprak, lif, saman ve ahşap gibi organik malzemelerden inşa edilmiştir. Ancak 1960'larda kuzey cephesinin küçük bir kısmı kireçtaşı bloklarla güçlendirilmiş ve minare inşa edilerek kireçtaşı ve çamur ile sıvanmıştır. Cami üç iç avluya, iki minareye ve doğu-batı doğrultusunda dizilmiş yirmi beş sıra sütuna sahiptir ve 2.000 kişiyi barındırabilecek bir ibadet alanı sağlamaktadır.

Djingareyber, Timbuktu Üniversitesi'ni oluşturan üç medreseden biridir. Cami 1988 yılında UNESCO Dünya Mirasları listesine alınmış ve 1990 yılında kum istilası nedeniyle tehlike altında sayılmıştır. Caminin restorasyon ve rehabilitasyonuna yönelik dört yıllık bir proje Haziran 2006'da başlamış olup, Aga Khan Kültür Vakfı tarafından yürütülmekte ve finanse edilmektedir.

26 Şubat 2010'da Mevlid Kandili sırasında camide çıkan izdihamda yaklaşık 26 kişi hayatını kaybetmiş, çoğu kadın ve çocuk olmak üzere en az 55 kişi de yaralanmıştır.

2012 Saldırısı
UNESCO'nun Timbuktu'daki türbeleri tehlike altındaki Dünya Mirası listesine dahil etmesinden kısa bir süre sonra, İslamcı militan grup Ensarüddin 1 Temmuz 2012 tarihinde buradaki türbeleri yıkmaya başladı. Örgüt çekiç, kürek ve keski kullanarak, aralarında Djingareyber Camii'ndeki iki türbe de dahil olmak üzere, Müslüman evliyalara ait on altı türbeden yedisinin de bulunduğu iki toprak türbeyi tamamen yıkmıştır ancak camiye çok az miktarda zarar vermişlerdir.

Koruma Statüsü
Çölleşme UNESCO tarafından "kurak, yarı kurak, kuru ve yarı nemli alanlarda iklim değişiklikleri ve insan faaliyetleri de dahil olmak üzere çeşitli faktörlerden kaynaklanan bozulma" olarak tanımlanmaktadır.

1901 ile 1996 yılları arasında bölgedeki sıcaklık 1.4 Santigrat derece artmıştır. Bu artış, çölün genişlemesine ve kum fırtınalarının neden olduğu zararların artmasına neden olmuştur. Cami duvarlarının onarılması ve yükseltilmesi yönündeki restorasyon çalışmaları hala devam etmektedir. Ancak, bu çabalarına rağmen, çatının yüksekliği 1952 yılında yapılan ölçümlere göre hala bir metre daha düşük olduğu gözlemlenmiştir.

Kuraklık cami için ciddi bir risk oluştururken, aşırı yağışların da yapıya zarar verdiği gözlemlenmiştir. 1999, 2001 ve 2003 yıllarında yaşanan şiddetli yağışlar, geleneksel olarak inşa edilmiş çok sayıda toprak yapının yanı sıra daha yeni yapılmış yapıların da çökmesine neden olmuştur. İklim değişikliği, Djingareyber Camii gibi dünya mirası alanlarını olumsuz etkilemeye devam etmektedir.

Son Dünya Miras Komitesi toplantısında Taraf Devletten, Aga Khan Kültür Vakfı tarafından yürütülecek olan Djingareyber Camii'nin dört yıllık restorasyon projesine ait tüm teknik dokümanların sunması istenmiştir. Ancak, istenen belgeler denetimden önce ilgili vakfa ulaşmamış ve Taraf Devlet'in sunduğu rapor, bu önemli girişime dair yalnızca sınırlı bilgi içermiştir.

Kasım 2006'dan Temmuz 2007'ye kadar süren restorasyonun ilk aşaması, bir pilot proje olarak denetleme raporunda yer almıştır. Bu süreçte, caminin etrafında drenaj ve kaldırım iyileştirmeleri yapılmış, hasar görmüş duvarlar yeniden sıvanmıştır. Çatının bir kısmında, ağır çamur sıva birikimi altında kalan kirişlerin yaklaşık yarısının değiştirilmesi gerektiği belirlenmiştir. Proje sorumlusu yerel ustaların teknik uzmanlıkları takdirle karşılandığı belirtilmiştir; ancak, süregelen çalışmaların sistematik bir şekilde dokümante edilmesi ve çalışmaların başlangıç noktasının net bir şekilde kayıt altına alınması gerektiği vurgulanmıştır.

Yerel ustalar tarafından tarih boyunca sürdürülen caminin geleneksel bakım yöntemlerinin korunması ve modern teknik çözümlerin bu geleneksel yöntemlere entegre edilmesi arasında bir denge sağlanması büyük önem arz etmektedir.

İklim değişikliğinin bir diğer sonucu olarak, caminin kirişlerinde kullanılan doğal yerel ağaçların yok olmasıyla, bu kirişler artık Gana'dan ithal edilmektedir. Bu durum, caminin restorasyonu için gerekli malzemelerin maliyetini önemli ölçüde artırmaktadır.

Lazer Taraması ile 3D Modelleme
Zamani Projesi, önemli kültürel miras alanlarını üç boyutlu olarak belgeleyerek dünyanın her yerinden insanların erişebileceği ve inceleyebileceği kapsamlı bir kayıt oluşturmayı amaçlayan yenilikçi bir girişimdir. Proje kapsamında belgelenen bu alanlardan biri de Djinguereber Camii'dir. Djinguereber Camii'nin Zamani Projesi tarafından belgelenmesi, 3D veri elde etmek için son derece hassas ve verimli bir yöntem olan yersel lazer taramaya dayanmaktadır. 2005 yılında Djinguereber Camii'nin mimarisi ve tasarımının her ayrıntısını içeren kapsamlı bir 3D belgeleme çalışması gerçekleştirmiştir. Ortaya çıkan 3D model, planlar ve görseller, Zamani Projesi web sitesinde herkesin erişimine açılmıştır.

Ayrıca bakınız
Afrika'daki camiler listesi

Kaynakça