2024 Romanya genel seçimleri

2024 Romanya genel seçimleri, Romanya parlamentosunun iki kanadını yenilemek amacıyla 1 Aralık 2024 tarihinde gerçekleştirildi. Seçimlerle Romanya Parlamentosundaki 331 sandalyeli Temsilciler Meclisi ile 134 sandalyeli Senatonun yeni dönem üyeleri belirlenecek. Bu seçimler, cumhurbaşkanlığı seçimlerinin iki turu arasında yapılmaktadır.

Öncesi
Cîțu Hükümeti
Sosyal Demokrat Parti (PSD), 2020 Romanya genel seçiminde birinci sırada yer almıştı, ancak mutlak çoğunluk elde edememiş ve hükümet kurmak için bir ortak bulamamıştı.

Başbakan Ludovic Orban, partisinin seçimlerde birinci sırayı elde edememesi üzerine seçimden hemen sonraki gün istifa etti. USR-PLUS partisinden Cristian Ghinea, PNL'yi hükümet kurma görüşmelerine davet etmiş, ancak partisinin herhangi bir bakanlığı kabul etmeyeceğini de belirtti.

PNL, Ludovic Orban ile Cumhurbaşkanı Klaus Iohannis arasındaki bir görüşmenin ardından, Maliye Bakanı Florin Cîțu'yu başbakan adayı olarak seçti. Ancak 18 Aralık 202'de üç parti, Cîțu'nun liderliğindeki bir koalisyon hükümeti üzerinde anlaşmaya vardı. Bu hükümette PNL sekiz, USR-PLUS yedi ve UDMR üç bakanlık aldı. Orban, planlandığı gibi Temsilciler Meclisi başkanlığını alırken, USR-PLUS Anca Paliu Dragu ile Senato başkanlığını almıştır. Yeni hükümet 23 Aralık'ta 260 evet ve 186 hayır oyuyla güvenoyu alarak göreve başlamıştır.

Eylül 2021'de koalisyon içinde yaşanan büyük bir anlaşmazlık, 2021 Romanya siyasi krizinin başlamasına neden oldu. Başbakan Cîțu, Cumhurbaşkanı Klaus Iohannis’in desteğiyle Adalet Bakanı Stelian Ion’u görevden aldı. Bunun üzerine, diğer tüm USR (Birlik, Özgürlük ve Dayanışma Partisi) bakanları 7 Eylül 2021’e kadar hükümetten çekildi ve Cîțu Kabinesi azınlıkta kaldı. Bu hükümet, Kasım 2021’de eşi görülmemiş bir gensoru ile düştü; bu, 1989 sonrası Romanya siyasi tarihinde bir hükümete karşı verilen en yüksek sayıda güvensizlik oyu oldu.

Romanya Ulusal Koalisyonu
Siyasi kriz büyük koalisyonun kurulmasıyla sona erdi. Bunun sonucunda, PNL, PSD ve UDMR'den oluşan Romanya Ulusal Koalisyonu'nun (CNR) desteğiyle Ciucă Kabinesi kuruldu ve üçüncü partinin çoğunluktan çekildiği Haziran 2023'e kadar iktidarda kaldı. 15 Haziran 2023'te rotasyon hükümeti anlaşmasının bir parçası olarak Ulusal Liberaller yerini Sosyal Demokratların liderliğindeki Ciolacu Kabinesi'ne bıraktı.

Avrupa Parlamenter seçimi
Aralık ayındaki seçimlerin habercisi olarak 2024 Avrupa Parlamentosu ve yerel seçimleri 9 Haziran'da gerçekleşti. İktidardaki iki parti, Avrupa Parlamentosu seçimlerinde hem de bazı yerel seçim bölgelerinde seçim ittifakı oluşturdu. Sonuçlar CNR için bir zafer olarak görüldü ancak PNL ayrı ayrı yarıştığı seçim bölgelerinde koalisyon ortaklarına karşı birçok kayıp yaşadı. Yeni kurulan Birleşik Sağ İttifakı önemli kayıplar kaydetti; Halk Hareketi Partisi belediye başkanlarının %88'ini kaybetti ve Romanya'yı Kurtar Birliği Braşov ve özellikle Bükreş’teki 1. ve 2. Sektör gibi kilit bölgelerde başarısız oldu. Koltuklarını kaybeden bu sektördeki belediye başkan adayları, seçimde usulsüzlük olduğunu iddia etti. USR'nin kötü performansı, parti başkanı Cătălin Drulă'nın istifasına yol açtı ve yerine Câmpulung Belediye Başkanı Elena Lasconi getirildi.

Cumhurbaşkanlığı seçimi
Seçim, 24 Kasım 2024'te gerçekleşen Romanya cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ilk tur sonuçlarının yol açtığı siyasi belirsizlik ortamında yapıldı. İlk turda, bağımsız aday Călin Georgescu ve USR'nin adayı Elena Lasconi, PSD'den Başbakan Marcel Ciolacu ve PNL'den Nicolae Ciucă'yı geride bırakıp 8 Aralık'ta düzenlenecek ikinci tura yükseldi.

Seçim sistemi
Romanya, iki meclisli bir parlamento sistemine sahip yarı başkanlık tipi bir cumhuriyettir. Hem Temsilciler Meclisi'nin 18'i farklı etnik azınlıklara ayrılmış 330 üyesi hem de Senato'nun 136 üyesi, Romanya'nın 41 iline, Bükreş Belediyesi'ne ve Rumen diasporasına dayalı olarak belirlenen 43 seçim bölgesinde, parti listelerine dayalı nispi temsil sistemiyle seçilmektedir. 208/2015 sayılı yasa, her seçim bölgesine, bir önceki yılın 1 Ocak tarihinde Ulusal İstatistik Enstitüsü'nün (INS) topladığı nüfus verilerine göre her 73.000 kişi için bir milletvekili ve her 168.000 kişi için bir senatör verilmesini öngörmektedir. Hiçbir seçim bölgesi 4'ten az milletvekili veya 2'den az senatöre sahip olamaz.

Partiler, ulusal oyların en az %5'ini veya dört seçim bölgesinde en az %20'sini alarak barajı geçebilir. Seçim ittifakları için bu baraj daha yüksektir: iki partili ittifaklar için %8, üç partili ittifaklar için %9 ve daha fazla partiden oluşan ittifaklar için %10 baraj uygulanır. Ayrıca Temsilciler Meclisi’nde (şu anda 18) ek kontenjanlar etnik azınlık grupları için ayrılmaktadır. Bu gruplar, seçimlerde yarışarak alt barajı geçmeleri halinde bu koltukları elde edebilirler. Alt baraj, mecliste bir sandalye kazanmak için gerekli oyların %5’i olarak hesaplanır; bu oran, barajı geçen parti, ittifak ve bağımsız adayların aldıkları toplam oyların kazandıkları sandalye sayısına bölünmesiyle belirlenir.

Adayların uygun olabilmesi için Romanya vatandaşı olmaları, en az 33 yaşında olmaları, zihinsel zayıflıklarının bulunmaması ve mahkeme kararıyla oy kullanma hakkından yoksun bırakılmamış olmaları gerekiyor.
2024 yılında ilk kez, yurt dışında yaşayan Rumen vatandaşlarının, 2014 cumhurbaşkanlığı seçimlerinde yaşanan organizasyon sorunlarını önlemek amacıyla mektupla oy kullanmalarına izin verilmiştir.

Senato
Temsilciler Meclisi
Notlar
Kaynakça