Adnan Cemgil

Adnan Cemgil, (1909, İstanbul - 21 Kasım 2001, İstanbul), Türk öğretmen, yazar, çevirmen.

1942-1987 yılları arasında Türkçeye 50 kadar çeviri yapıt kazandırmıştır. Büyükbabası hayriye tüccarı (Avrupa tüccarı statüsünde dış ticaret yapan Osmanlı müslüman tüccar) Çankırılı Hacı Ali Efendi'dir. Çocukluk döneminde İstanbul’un işgali, Kurtuluş Savaşı ve Cumhuriyetin ilanı gibi önemli olaylara tanıklık etti.

Kadıköy Mekteb-i Sultanisi'nde öğrenim görürken İstanbul'un işgaliyle okulu kapandığı için eğitimine bir süre Yahudi mektebinde devam etti. Daha sonra Kadıköy Rüştiyesi'ni bitirdi ve lise eğitimini bugünkü Kabataş Lisesi'nde tamamladı.

Mezuniyetten sonra bir süre Yeni Adam dergisinde yazılar yayımladı. Yurt dışına gidip, Paris ve Moskova'da Fransızca ve Rusça öğrendi. 1938 yılında Türkiye'ye döndü.

1939'da Ankara'ya yerleşerek öğretmenlik yapmaya başladı. Meslekten istifa ettiği 21 Şubat 1947 tarihine kadar Ankara Erkek Sanat Okulu, Ankara Musiki Öğretmen Okulu ve Atatürk Lisesi gibi okullarda öğretmenlik mesleğini sürdürdü. 1941 yılında kendisi gibi sol görüşlere sahip öğretmen Nazife Hanım'la evlendi. Bu evlilikten Dumrul (1942) ve Sinan (1944) adında iki çoçuğu dünyaya geldi. 21. sayıdan itibaren Yurt ve Dünya dergisinin Neşriyat Müdürlüğünü üstlendi. Dergi; II. Dünya Savaşı yıllarında Türkiye'de siyasi tartışmaların şekillenmesinde etki oldu. Dergi, ülkedeki siyasi gerilimin ve basın üzerindeki denetimin artması sonucu kapandı. Yurt ve Dünya dergisinde ırkçılığa karşı şiddetli yazılar yazan Cemgil hiçbir ırkın bir diğerinden üstün olmadığını betimleyen bilimsel değerlendirmelere yer verdiği İlim Karşısında Irk Meseleleri a(1945) adlı bir kitap yayımlamıştır.

Cemgil, Behice Boran ile birlikte 1945 yılında Ant dergisini yayımladı. Cumhuriyet Halk Partisi'ne muhalif olan ve farklı eğilime sahip kimselerin bir araya geldiği ve tek bir sayı yayımlanabilen Görüşler dergisinin yazar kadrosunda yer aldı. Tan Matbaası Olayları sonrası Görüşler dergisinin dağıtıldı ve Adnan Cemil öğretmenlik görevinden alındı. Öğretim üyesi olan ve görevlerinden alınan arkadaşları Behice Boran, Pertev Naili Boratav, Niyazi Berkes ve Mediha Berkes ile birlikte verdiği hukuk mücadelesi sonunda Danıştay kararıyla görevine döndüler. 24 Saat adlı gazetede çalışmaya karar veren Cemgil, 1947'de devlet memurluğundan ayrıldı.

24 Saat gazetesinden yazı işlerini fiilen Adnan Cemgil idare etti. Gazete, 13 sayı çıktıktan sonra kapatıldı. İşsiz kalan Adnan Bey, İstanbul'a gidip Zekeriya Sertel'in reklam bürosunda çalıştı.

1950 yılında, kurucularından olduğu Türk Barışseverler Cemiyeti'nin genel sekreterliğini yaptı. Cemiyet, Menderes hükûmetinin, TBMM kararı olmadan Kore'ye asker gönderme kararını protesto eden bir bildiri bastırıp dağıttığı için kapatıldı ve yöneticileri hakkında dava açıldı. Adnan Cemgil 15 ay hüküm giydi. Cezasının altı ayını Ankara Askeri Cezaevi'nde, yedi ayını ise Nevşehir Cezaevi'nde geçirdi.

1951'de tahliye edilince Cemgil, Yozgat'ta öğretmenlik yapan Nazife Hanım ile çocuklarının yanında bir süre kaldıktan sonra çocukları ile İstanbula gitti. Emekli Sandığı Reklam Bölümü'nde çalışarak, takma adla şiir ve yazılar yazdı. Ailenin geçimini sağlamak için İstanbul Şehir Tiyatrosu'nda figüranlık ve tanıdıklarının su dağıtan kamyonunda evlere su taşıyıp sakalık gibi işler yaptı. Kısa ömürlü olan bir bakkal dükkanı açtı. 6-7 Eylül Olaylarından sonra Yozgat'taki görevinden istifa edip yanlarına gelen Nazife Hanım ile birlikte İstanbul'da yaşamını sürdüren Adnan Cemgil, Evren Yayınlarını kurdu; Evren Ansiklopedisi adl bir ansiklopedi yayınladı.

27 Mayıs Darbesi'nin ardından eşi ile birlikte Türkiye İşçi Partisi'ne girdi, sendikal çalışmalar yaptı. Adnan Cemgil 1965 genel seçimlerinde Bursa milletvekili adayı, 1968 senato seçimlerinde Zonguldak'tan senatör adayı oldu; seçilemedi. 1965 yılında Bursa'da Komünizmle Mücadele Derneği'nin yönlendirdiği bir grubun saldırısına uğradı. Parti, 12 Mart Muhtırası ile kapatıldı.

Adnan ve Nazife Cemgil'in aktif siyasetle uğraştığı bu yıllarda oğulları Sinan da ODTÜ'de üniversite eğitimine başlamış ve üniversite reformu talebiyle gerçekleştirilen boykot, işgal eylemlerine ve ABD Büyükelçisi Robert Komer'in arabasının yakılmasına önderlik etmiştir. Hakkında yakalama kararı çıkartılan Sinan Cemgil, Kahramanmaraş'ın Nurhak ilçesinde saklandığı sırada 31 Mayıs 1971'de emniyet güçleri ile girdiği çatışmada arkadaşları Kadir Manga ve Alpaslan Özdoğan ile birlikte öldürüldü.

Oğlunu kaybeden ve büyük bir acı yaşayan Cemgil, bu olayın da etkisi ile, TİP'in 12 Mart Muhtırası'ndan sonra kapatılması ile siyasi hayatını sonlandırdı. 3 Haziran 1971'de oğlu defnetti.

Sinan Cemgil'in ölümünden sonra gelini Şirin Cemgil'e torunları Taylan'ın yetişmesinde destek verdi. Fransızcadan Türkçeye çeviriler yapmaya devam etti. Balzac, Diderot, Emile Zola, Gramsci, Pirandello, Romain Rolland, Sillanpaa, Tagor gibi yazarlardan çeviriler yaptı. Kısa sürelerle Cumhuriyet ve Yeni Ortam gazetelerinde fıkralar ve yazılar yayımladı. Nazım Hikmet'in hayatının tartışma konusu olduğu bir dönemde, iddialara yanıt vermek için Nazım Hikmetin Yaşadığı Adalet Dramı ve Açlık Grevi Olayındaki Gerçekler (1993) adlı bir derlemek kitap yayımladı. 21 Kasım 2001 günü öldü.

Eserleri
Bazı çevirileri
Gün Doğarken, Romain Rolland
Jean-Christophe, Romain Rolland
Yaşama Sevinci, Romain Rolland
Taşra Kızı: Silja, Frans Emil Sillanpaa
Gecenin Çobanları, Jorge Amado
Aile Çevresi, Emile Salomon Wilhelm Herzog
Görenlerin Yararına Körler Hakkında Mektup, Denis Diderot
Kaderci Jacques ile Efendisi, Denis Diderot
Felsefe Konuşmaları, Denis Diderot
Rahibenin İsyanı, Denis Diderot
Rameau'nun Yeğeni, Denis Diderot
Jamaika Hanı, Daphne du Maurier
Adalet Tarihi, Marcel Rousselet
Nana, Emile Zola ISBN 978-975-379-183-0
Germinal, Emile Zola ISBN 978-975-379-121-2
Therese Raquin, Emile Zola
Bir Aşk Hikâyesi, Emile Zola , ISBN 978-975-379-016-1
Gece Uçuşu, Antoine de Exupéry
Mattia Pascal Sahiden Yaşadı mı Yaşamadı mı?, Luigi Pirandello
Gölgelenmiş Yıllar, Luigi Pirandello
Askerin Öyküsü, Guy Sajer (Guy Mouminoux)
Baharlar Açarken, Vivente Blasco Ibanez ISBN 978-975-379-118-2
Cesar Birotteau, Honoré de Balzac
Köylüler, Honoré de Balzac
Hapishane Defterleri Felsefe ve Politika Sorunları Seçmeler, Antonio Gramsci
Thibault'lar, Roger Martin du Gard
Aşk Çocuğu, Philippe Heriat
Gora, Rabindranath Tagore
Osmanlı İmparatorluğunda Yenileşme Hareketleri Türkiye'nin Meseleleri, Paul Imbert
1. Dünya Savaşı 1914-1918, Pierre Renouvin
Modern Basın, Pierre Denoyer
Menon, Platon
Epinomis, Platon
Diyaloglar, Platon (Teoman Aktürel, Metin Cevdet Anday, Tacettin Ünlü, Sabahattin Eyüboğlu ile)
Karl Marx'ın Fikir Dünyası, Roger Garaudy
Çağdaş Arap Düşüncesi: Bağımsızlık Sosyalizm -Müslüman Kardeşlerden Marksizm'e Kadar, Enver Abd-El Malik
Büyük Otel, Wicki Baum’dan
Problem Çocuklar Tembel, Yalancı, Sapık, Hırsız, Somurtkan, Pis, Solak, Tikli, Yaramaz...
Derleme
İlim Karşısında Irk Meseleleri, 1945
Nazım Hikmet'in Yaşadığı Adalet Dramı ve Açlık Grevi Olayındaki Gerçekler, 1993

Ayrıca bakınız
Sinan Cemgil

Notlar
Kaynakça