Filarmoni Bahçesi

Filarmoni Bahçesi, Bakü'nün merkezinde kale surlarının yakınında bulunan bir bahçedir.



Tarihçesi
19. yüzyılın başlarındayken Bakü komutanı R.R. Koven, İran'dan gelen tüm gemi sahiplerine bir çuval siyah toprak getirmeleri şartını koydu. Getirilen toprak kıyıya döküldü. Toprağın yayıldığı alan bitki çeşitliliğini zenginleştirdi ve böylece Filarmoni Bahçesi şehrin "yeşil adası" haline geldi.

"Gün Geçti" filminin kahramanları bu bahçede kartopu oynadılar, Gurban Said'in "Nino"su burada "Ali" ile bir buluşma ayarladı. Hatta eserde Ali, o dönemin Valisi'nin bugünkü Filarmoni Bahçesi'ni “Bakü'nün kumlu toprağı üzerinde büyük emekle oluşturulmuş bir bahçe” olarak nitelendirdiğini belirtir.

İlk açıldığında Bahçeye dut ağaçları, karaağaçlar, çamlar, akasyalar ve birçok çiçek dikilmişti. Daha sonra bu ağaçlara ek olarak başka ülkelerden de ağaçlar getirildi. 1960'-1970 yılları arasında bahçenin alanı önemli ölçüde genişletildi. Aradan geçen birkaç on yıllık süreç içinde bahçeye süs ağaçları ve çalılar dikildi, dans alanları, havuz, kameriyeler ve çeşitli meydancıklar yapıldı. Günden güne güzelleşen bahçeye, rivayete göre, sıradan şehir sakinlerinin girişi haftada yalnızca bir günle sınırlandırılmıştı. Buna karşılık yüksek rütbeli kişilerle petrol zenginlerine kapılar her zaman açıktı.

20. yüzyılın başlarında burada ahşap bir yaz kulübü bulunuyordu. Bu yapı bir yangın sonucu tamamen yanınca, yerine Filarmoniya binasının inşa edilmesi gündeme geldi. Ancak bu durum tartışmalara yol açtı; zira yeni bina için bahçedeki ağaçların kesilmesi gerekecekti. Bunun üzerine Şehir Duması, mevcut alan üzerinde bir yaz kulübünün yapılmasına karar verdi. Duma'nın kararıyla inşaat başlatıldı; 1910 yılında temeli atılan yaz kulübünün inşaası 1912'de tamamlandı. Rivayete göre binanın mimarı Monte Carlo'ya gönderilmiş, burada Avrupa'nın en görkemli filarmonilerinden birini inceleyerek Bakü için de benzer nitelikte bir proje hazırlamıştır.

Bazı kaynaklara göre, “Kavkazskoe Tovarishchestvo” petrol şirketinin yöneticisi, yazlık sahnenin kendi konutunun tam karşısına yapılmasını mimardan özellikle istemiştir. Amacı, balkonda oturarak müzisyenlerin konserlerini rahatça izleyebilmekti. Ayrıca evinin önüne kör bir duvar yapılmasını da istememiştir. Bu nedenle, normalde mimari kurallara göre sahnenin ana girişin tam karşısında yer alması gerekirken, Filarmoni bahçesindeki yazlık kulüpte bu kuralın dışına çıkılmış ve sahne alışılmışın dışında bir yönde inşa edilmiştir.

Sabahın erken saatlerinde, henüz bahçede insan sayısı azken, papağanlar gelip fıskiyenin üzerine konar; su içer ve yıkanırlar. Papağanların nereden veya nasıl geldiklerine dair kesin bir bilgi bulunmamakla birlikte, Filarmoni binasının onarımı sırasında uçup giden papağanlar, restorasyon çalışmaları tamamlandıktan sonra yeniden geri dönmüştür. Yüzölçümü 4,6 hektar olan bahçe 1830 yılında kurulmuş, daha sonraki dönemlerde ise ilk kapsamlı düzenleme çalışmaları geçen yüzyılın 1970'li yıllarında yapılmıştır. Uzun bir gelişim süreci geçiren bahçe, farklı dönemlerde bakımsızlık nedeniyle ciddi zararlar görmüştür.

Bahçenin kapsamlı bir şekilde yeniden düzenlemesi için çalışmalar 2009 yılında başlanmıştır. Bahçenin kendine özgü bitki örtüsü korunarak muhafaza edilmiş, yeşil alanların artırılmasına ise özellikle önem verilmiştir. 1865 yılında dikilen dekoratif bitkiler bugün de güzellikleriyle dikkat çekerken yeni ekilen ağaç ve çalılar yeşil kuşağa ve genel olarak parkın peyzaj dokusuna yeni renkler katmıştır. Yeniden yapılanma sürecinde meşe, sedir ve dişbudak gibi nadir ağaç türleri dikilmiş, modern bir sulama sistemi kurulmuş, alan çeşitli bitkilerle zenginleştirilmiş ve estetik peyzaj kompozisyonları oluşturulmuştur. Ayrıca Filarmoni Bahçesi'ndeki restorasyon çalışmaları sırasında eski bir yeraltı tünelinin ortaya çıkarıldığı da bildirilmektedir.

Kurulduğu günden bu yana bahçeye çeşitli isimler verilmiştir. İlk olarak Çar II. Nikolay’ın kardeşi Mihail'in adını taşımış, ancak şehir halkı buraya nadiren “Mihail Bahçesi” demiştir. Burası daha çok “Gubernator Bahçesi” adıyla anılmıştır. Bunun sebebi, Gubernator'un evinin bahçenin tam karşısında yer almasıydı. Gubernator her gün balkonda oturup çayını içerek bahçeyi seyredermiş. Sovyetler Birliği döneminde adı değiştirilerek “Pioner” yapılmıştır. Bahçeye şair Aliağa Vahid'in büstü dikildikten sonra ise halk burayı “Vahid Bahçesi” olarak adlandırmış ve bu isimle tanımıştır. En son yapılan yenileme çalışmalarının ardından bahçe, görkemli Filarmoni binasının adıyla anılmaya başlanmıştır.

İçindeki Bitkiler
Bahçede ağırlıklı olarak Türkiye ve İtalya'dan getirilen gül fidanları bulunur. Bu güller ağaçlara yakın dikilir ve ağacın gövdesine bağlanır. Böylece gül dalları ağaca sarılarak 7–8 metreye kadar uzar ve sarmaşığı andıran bir görünüm kazanır. Bu tür güllere yalnızca Filarmoni Bahçesi'nde rastlamak mümkündür. Güller mayıs ayında açar. Ağaçlara yakın dikilen krizantemler (kasım çiçekleri) ise ekim ayında çiçeklenir ve 2–3 ay boyunca solmadan kalır.

Filarmoni Bahçesi'nde yetişen zambak, gardenya ve palmiyelere kış aylarında özel bakım yapılır; soğuktan korunmaları için üzerleri örtülür. Bahçenin en dayanıklı ve bakım gerektirmeyen ağaçlarından biri aylanttır. Dut ağacı da burada eskiden beri yetişmektedir. Filarmoniya Bahçesi'nin yol kenarındaki bölümüne kamelyalar dikilmiştir; bunlar mart–nisan aylarında çiçek açar.

Bahçedeki en eski ağaçlardan biri de Han çınarıdır. Bunun yanı sıra burada göknar, dişbudak, karaağaç, taş meşe, sedir, manolya, yuka, oleander, sago palmiyesi, süs elması, söğüt ve daha birçok bitki türü bulunmaktadır.

Kaynakça