Bakhalar

Bakkhalar (Yunanca: Βάκχαι, Bakchai), Atinalı oyun yazarı Euripides'in son yıllarında, Makedonya kralı I. Archelaus'un sarayında yazdığı bir antik Yunan trajedisidir. İlk kez Euripides'in ölümündan sonra MÖ 405 yılında Dionysos Tiyatrosu'da sahnelendi. İphigenia Avlis'te ve Korint'te Alkmaeon adlı oyunları ile birlikte bir tetralojinin (dörtlü serinin) parçası olan oyunun, Euripides'in oğlu veya yeğeni tarafından yönetildiği düşünülmektedir. Oyun, Dionysia şehir festivali yarışmasında birincilik ödülünü kazandı.

Oyun ve analiz
Bakkhalar, insanın doğasının iki karşıt tarafını inceler: bir yandan Teb Kralı Pentheus karakteri ile temsil edilen rasyonel ve uygar taraf, diğer yandan da Dionysos ile temsil edilen içgüdüsel taraf vardır. Bu diğer taraf, analiz yapmadan şehvetlidir; insan ve hayvan arasında bir bağlantı hisseder; kutsal ve spritüel gücün potansiyel kaynağıdır. Euripides'in oyunlarında tanrılar, insanların çeşitli niteliklerini temsil eder ve seyircinin insan durumu hakkında düşüncelerle uğraşmasını sağlar. Oyunda, insanların Dionysos deneyimine olan arzusunu inkâr etmesinin veya görmezden gelmesinin tehlikeli olduğu anlatılır. Bu deneyime açık olanlar bunda manevi güç bulurken, kendilerinde veya başkalarında bu arzuyu bastıranlar ise bunu yıkıcı bir güç haline dönüştürebilirler.

Trajedi, Thebai Kralı Pentheus ve annesi Agave'nin, (Pentheus'un kuzeni) tanrı Dionysos tarafından cezalandırılmasını konu alan bir Yunan mitine dayalıdır. Tanrı Dionysos oyunun başında görünür ve Zeus'un oğlu olmadığına dair, teyzelerinin de tekrarladığı iftiranın intikamını almak için Thebai'ya geldiğini ilan eder. Bu iftiraya karşılık, şehre Dionysos ayinlerini tanıtmak ve Kral Pentheus ile Thebai halkına gerçekten bir tanrı olarak doğduğunu göstermek niyetindedir. Ancak oyun ilerledikçe Dionysos, öfkeli olmalarına sebebiyet veren yeni nedenlerle karşılaşır ve seyirci, Dionysos'un kaprisli haliyle intikamının orantısız boyuta büyümesini seyreder. Oyun, Kral Pentheus'un korkunç ve dehşet verici ölümü, iktidar partisinin yok edilmesi ile Thebai şehrinin yıkılması ve nüfusunun tamamının sürgüne gönderilmesiyle sona erir. Dionysos, diğer bazı şehirlerin yağmalanmasına da neden olacaktır.

Dinsel önemi
Bakkhalar, Antik Yunan tiyatrosunun dinsel işlevini en açık biçimde yansıtan eserlerden biridir. Oyun, Dionysos'un tanrılığının kabul edilişini sahneye taşırken tiyatroyu aynı zamanda bir ibadet ve ritüel alanı olarak sunar. Oyuncunun Dionysos'u canlandırması ve seyircinin onunla özdeşleşmesi, tanrının toplum tarafından yeniden kabul edilmesini simgeleyen ritüel bir deneyim olarak yorumlanmıştır.

Karşılaştırmalı analiz
Araştırmacılar, Dionysos'un Pentheus tarafından sorgulanması ile İncil'de İsa'nın Pontius Pilatus tarafından sorgulanması arasında dikkat çekici benzerlikler bulunduğunu öne sürmüştür. Hatta bazı akademisyenler, Yeni Ahit'teki kimi bölümlerin Bakkhalardan esinlendiğini veya doğrudan ona göndermeler içerdiğini savunmaktadır.

Dramatik Yapı
Oyunun merkezindeki Dionysos yalnızca başkahraman değildir; olayları yönlendiren, karakterleri yöneten ve adeta oyunun sahne yönetmenliği görevini üstlenen kişidir. Euripides, Dionysos aracılığıyla tanrı, insan, toplum ve trajedinin doğasını birlikte sorgular. Açılış bölümünde Dionysos'un konuşmasının, oyunun temel çatışması olan yeni bir dinin Yunan dünyasına girişi temasını ortaya koyduğu öne sürülmüştür.

Ayrıca bakınız
Apollon ve Dionysos

Kaynakça