kaan39/turkish-wikipedia-dataset-clean huggingface dataset:
Afgan mutfağı

Afgan mutfağı; büyük oranda Afganistan'da yetişen tarım ürünleriyle yapılan yemeklerden oluşur. Afganistan'ın üreticisi olduğu en popüler besinler; buğday, arpa, pirinç ve mısırdır. Ülke topraklarının geniş bir bölümü karasal iklim altında olduğu için, tahıl ürünlerinin tarımı ve kullanımı oldukça fazladır. Bunların yanı sıra yüksek kalitedeki narı, üzümü ve kavunuyla tanınan Afganistan'da süt ve süt ürünleri de yoğun olarak tüketilmektedir.

İçecekler
Doogh
Doogh ya da Shomleh; yoğurda su katılarak yapılan, orijinali bir Türk lezzeti olan ayrana dayanan Afgan içeceğidir. Genelde taze nane veya salatalık parçaları eklenerek sunulan doogh, Afganistan'da özellikle yaz aylarında en çok tüketilen içecektir. Marketlerden restoranlara kadar birçok yerde bulunabilir.

Kaynakça
Afganistan'ın Ankara Büyükelçiliği

Afganistan'ın Ankara Büyükelçiliği; Afganistan'ın, Türkiye'nin başkenti Ankara'da bulunan diplomatik elçiliğidir. Elçilik binası, Çankaya'daki Cinnah Caddesi üzerinde yer almaktadır. Afganistan'ın mevcut Ankara Büyükelçisi 2020 yılından beri Amir Mohammad Ramin'dır.

Ayrıca bakınız
Afganistan-Türkiye ilişkileri

Kaynakça
Afganistan'da COVID-19 pandemisi

COVID-19 pandemisinin Afganistan'a ulaştığı 24 Şubat 2020'de doğrulandı.

19 Mayıs 2020 tarihi itibarıyla ülkede 34 ilde 850 iyileşme ve 178 ölüm ile 7.653 pozitif vaka olmuştur. Kâbil ili 2231 vakayla Afganistan'daki en fazla COVID-19 vakasına sahip il olup, onu 1286 vakayla Herat, 636 vakayla Kandehar illeri izlemektedir.

Arka plan
12 Ocak 2020'de Dünya Sağlık Örgütü (WHO), 31 Aralık 2019'da Vuhan şehrindeki bir grup insanda yeni bir koronavirüsün solunum hastalıklarına neden olduğunu doğruladı.

Ölüm oranı COVID-19 için SARS'a göre daha düşüktür. Ancak bulaş oranı çok daha büyüktür.

Kaynakça
Afganistan'daki siyasi partiler listesi

Bu makale Afganistan'daki siyasi partileri listeler.

Afganistan İslam Cumhuriyeti, çok sayıda siyasi partinin bulunduğu, tek bir partinin genellikle tek başına iktidarı kazanma şansının olmadığı ve partilerin koalisyon hükümetleri oluşturmak için birbirleriyle birlikte çalışması gereken çok partili bir sisteme sahipti. İslam ahlakına aykırı olduğu düşünülen bir şeyi savunan hiçbir siyasi partinin var olmasına izin verilmezdi.

Siyasi partilerin oluşumunu düzenleyen mevcut kanun 2009 yılında yürürlüğe girdi ve partilerin en az 10.000 üyeye sahip olmasını gerektirmekteydi (önceden sadece 700 üyeye ihtiyaç duyulurdu). Afganistan Adalet Bakanlığı, yeni yasanın yürürlüğe girmesinden bu yana 84 parti kaydetti.

15 Ağustos 2021'de Kabil'in Düşüşü'nden sonra, Taliban Afganistan'ı de facto kontrol ediyor. Afganistan İslam Emirliği yeniden kuruldu ve siyasi partilerin çoğu yasaklandı veya sürgüne gönderildi.

Başlıca partiler
Aşağıdaki partilerin Afganistan İslam Cumhuriyeti'nde önde gelen partiler olduğu ve şimdi Afganistan İslam Emirliği yeniden kurulduğu için bu partilerin yasaklandığını veya sürgüne gönderildiği unutulmamalıdır.


Küçük partiler
Afganistan Refah Partisi (Hizb-e-Refah e Afganistan)
Besic-i Milli (Basej-e Milli)
Afganistan Demokratik Partisi
Afganistan Uyum ve Mutasyon Partisi (Majma e Haqiqat e Afghan)
Afganistan Ulusal Kongresi Partisi (Hezb-e-Congra-e-Mili Afganistan)
Ulusal İslami Cephe (Hezb-e-Mahaz-e-Mili Islami)
Afganistan Ulusal Hareketi (Hezb-e-Nuhzhat-e-Mili Afganistan)
Ulusal Dayanışma Hareketi (Hezb-e-Nahzat-e-Hambastagee Mili)
Ulusal Egemenlik Partisi (Hezb-e-Eqtedar-e-Mili)
Afganistan Ulusal İslami Birlik Partisi (Hezb-e-Wahdat-e-Mili Islami)
Ulusal Dayanışma Partisi (Hezb-e-Paiwand Mili)
Yeni Afganistan Partisi (Hezb-e Afganistan Naween)
Peştunların Sosyal Demokrat Partisi (De Pashtano Tolaneez Wolaswaleez Gwand)
Halkın İslamcı Hareketi (Harakat-e Islami-yi)
Afganistan Halk Partisi (Hizb-e Mardum-e Afganistan)
Afganistan İlerici Demokratik Partisi
Hakikat ve Adalet Partisi (Hezb-e-Haq-wa-Edalat)
Birim Partisi
Doktor Fahim Tokhi liderliğindeki Afganistan Gençlik Dayanışma Partisi (Hezb-e-Hambastagee Mili Jawanan)
Afgan Liberal Partisi (Hizbe Azadikhwai Afganistan)
Afganistan Vatan Partisi

Eski, yasaklı ve tanınmayan partiler
1973'teki darbeden bu yana Afganistan'da birçok farklı siyasi parti var oldu. Bunlar arasında Muhammed Davud Han'ın Afganistan Ulusal Devrim Partisi, Komünist dönemden Demokratik Halk Partisi, Afganistan Demokratik Vatan Partisi ve Nisan 1992'de Kabil'in Düşüşü'nden sonra iktidarı ele geçiren ve Taliban'ın 1996'daki darbesine kadar ülkeyi yöneten Kuzey İttifakı yer alıyor.


Kaynakça
Dış bağlantılar
د افغانستان متحد ملت ګوند Afganistan Birleşmiş Millet Partisi Web Sitesi
Lisanslı siyasi partiler (Afganistan Adalet Bakanlığı'ndan)
Afganistan'ın solcu partileri
Kriz Grubu Asya Brifingi N ° 39, Afganistan'daki Siyasi Partiler, 5 Haziran 2005
Afganistan Analistleri Ağı Afgan siyasi partileriyle ilgili serisi (2012'de başladı)
Afganistan'daki Siyasi Partiler Birleşik Devletler Barış Enstitüsü

Ayrıca bakınız
Ülkelere göre siyasi partilerin listesi
Afgan mücahitler

Afganistan Mücahitleri İslam Birliği, Afganistan İşgali sırasında Sovyetler Birliği ve Afganistan Demokratik Cumhuriyeti'ne karşı savaşan Mücahid grupların kurduğu koalisyon.

Birliğin temel amacı Afganistan topraklarından işgalci güçleri çıkarmaktır. Birlik, İşgal devam ederken Mücahid grupların tek bir çatı altında toplanması için 1988 yılında kurulmuştur. Afgan İç Savaşı'nı kazanana kadar faaliyet göstermiştir. İç Savaşın kazanılması sonrası Mücahid gruplar kendi aralarında bölündü ve ülke yeni bir iç savaşa sürüklendi.

Birliğin üyeleri
Kaynakça
Afganistan-Pakistan ilişkileri

Afganistan ve Pakistan birbirleriyle sınır komşusudur ve her ikisi de Güney Asya Bölgesel İşbirliği Teşkilatı üyesidir. İki ülke arasındaki ilişkiler, Pakistan'ın bağımsızlığını kazandığı ve Afganistan'ın Pakistan'ın BM'ye kabulüne karşı oy kullanan tek ülke olduğu 1947'den beri gergin durumda. Afganistan, doğmakta olan Pakistan'daki ayrılıkçı hareketleri derhal silahlandırdı ve Pakistan topraklarının büyük bir bölümü üzerinde irredantist iddialarda bulundu; bu da iki ülke arasında normalleştirilmiş bağların ortaya çıkmasını engelledi. Afganistan'daki Savaş ve bu savaşın başlangıcından bu yana Pakistan'a sığınan milyonlarca Afgan mülteci, su hakları, Hindistan ve Afganistan'ın büyüyen ilişkileri ile ilgili çeşitli konularda daha fazla gerilim ortaya çıktı.

Ülkeler arasındaki ikili ilişkiler, Pakistan'ın Ağustos 1947'de bağımsızlığını kazanmasından hemen sonra başlayarak zayıftı. Afganistan, Durand Hattı'nın kalıcılığından Afganların hoşnutsuzluğu nedeniyle 1947'de Pakistan'ın Birleşmiş Milletler'e kabulüne karşı tek oyu aldı.

Konfederasyon önerisi
2002-2007 yılları arasında Pakistan Dışişleri Bakanı olarak görev yapan bir diplomat olan Hurşid Mahmud Kesuri, esas olarak Durand Hattı'yla ilgili sınırlar meselesi etrafında odaklanan anlaşmazlıkları çözmek için, "bir zamanlar ciddi çabalar sarf edildi" diyor. Hükûmet düzeyinde bir Pak-Afgan Konfederasyonu için yapıldı" diyerek, bu girişimlerin Peştunistan meselesini canlandırdığı için genellikle Pakistan karşıtı olarak kabul edilen Başkan Muhammed Davud Han döneminde yapıldığını kesin olarak belirtti. Afganistan'da büyükelçi olarak da görev yapan siyasetçi Aslam Khattak, A Pathan Odyssey adlı kitabında bu süreçten söz ederek, Başbakan Firoz Han Noon ve Cumhurbaşkanı İskender Mirza'nın hem planlara katıldığını hem de birincisinin de kabul ettiğini söylüyor. Kral Zahir Şah "anayasal Devlet Başkanı olarak", "ne de olsa bağımsızlıktan sonra bir süre için bir Kraliçe 2.Elizabeth olduğunu ilan etti. Projenin başarısızlığını Davud Han'ın suikastına ve 1978'de Sovyet yanlısı DHP partisinin ve Nur Muhammed Taraki'nin gelişine bağlıyor.

Kaynakça
Afganistan'daki Türkler

Afganistan'daki Türkler, günümüz Afganistan'ında yaşayan Türk halkıdır. Başlıca etnik kökenler Afganistan Kızılbaşları, Özbekler, Kırgızlar, Türkmenler ve Hazaralardır. Kızılbaşlar, Afganistan'daki Afşar ve Dürrani yönetimi sırasında yüksek devlet işlerinde çalıştıkları için Afganistan'a geldiler. Ama aynı zamanda, özellikle Timur Şah Dürrani Peştun aşiretlerine bağımlılıktan kurtulmak istediğinde ordunun bir bölümünü Kızılbaşlardan oluşturdu ve ordusunu 12.000 Kızılbaş askeri kadar genişletti. 12.000 Kızılbaş askeri tarafından. Zaman Şah Dürrani'nin süvarileri, çoğunluğu Kızılbaş olan 100.000 kişiden oluşuyordu. Bugün Kabil, Mezar-ı Şerif ve Kandehar gibi büyük şehirlerde yaşıyorlar. Şu anda dil olarak çoğunlukla Farsça konuşuyorlar, ancak bazı bölgelerde Kandehar'da olduğu gibi Peştuca da konuşuyorlar. yaşıyordu. Hâlâ göçebe bir hayat sürdürüyorlar ve bir han veya tegin tarafından yönetiliyorlar. Kuzey Afganistan'da Türkiye ile Özbek halkı arasında bazı ekonomik bağlar var ve ülkenin doğusunda, Vardak'ta Türk polis eğitmenleri var.

Ayrıca bakınız
Afganistan-Türkiye ilişkileri

Kaynakça
Afgan vatandaşlık yasası

Afgan vatandaşlığı, Afganistan devletinin yasalarına tabi olan bir bireyin hukuksal statüsünü ifade eder.

Afgan vatandaşları, devletin verdiği haklara ve yükümlülüklere sahiptir. Afganistan vatandaşı olmanın gereklilikleri ve hakları, ülkenin yasalarına ve düzenlemelerine dayanır. Bu, seyahat, çalışma, eğitim ve diğer birçok alanda vatandaşların haklarını ve sorumluluklarını belirler.

Vatandaşlık hakları
Afgan vatandaşları ülkenin anayasasından kaynaklanan temel haklara sahiptir.
İş ve istihdam konularında eşit fırsatlar ve korumalar sağlanır.
Afgan filozoflar listesi

Bu, önemli Afgan filozoflar listesidir:



C
Cemaleddin Efganî (1838–1897) - İslami Modernizm'in kurucularından biri

F
Farabi (872–951) - "İslami Yeni-Platonculuğun babası"

N
Nazzâm (760 - 835) - Mu'tezile ilahiyatçısı ve Kur'an literalisti

R
İbnü'r-Râvendî (827 - 911) - Erken dönem Müslüman skeptik

S
Sediq Afghan (1958–) - Kabil'deki Dünya Felsefi Matematik Araştırma Merkezi'nin kurucusu
Saifuddin Jalal (1958–)
Sayed Hassan Akhlaq (1976–)
Afganistan'da insan hakları

Afganistan'da insan hakları, Taliban rejimi altında ciddi biçimde kısıtlanmakta ve uluslararası endekslerde en alt sıralarda yer almaktadır. Freedom House'un 2024 raporuna göre ülke, siyasî haklar kategorisinde 40 üzerinden 1, sivil özgürlükler kategorisinde 60 üzerinden 5 puan aldı ve kadın hakları, LGBTQ+ hakları, etnik azınlıkların durumu, işkence iddiaları ve ifade özgürlüğüne yönelik sınırlamalar gibi ölçütler nedeniyle toplamda 100 üzerinden 6 puanla "özgür değil" olarak sınıflandırıldı. Kadınların kamusal alana katılımı ve istihdamı büyük ölçüde yasaklandı; Afganistan, 11 yaşın üzerindeki kız çocuklarının eğitimini yasaklayan tek ülke olarak kayda geçti. Taliban'ın kadınlara yönelik uygulamaları uluslararası çevrelerce cinsiyete dayalı ayrımcılık olarak nitelendirilmektedir. Hazaralar, Özbekler, Türkmenler ve Tacikler gibi etnik azınlık gruplarının ayrımcılık, zorla yerinden edilme ve şiddetle karşı karşıya kaldığına dair raporlar bulunmaktadır. Yetkililerin fiziksel şiddet, ev baskınları, keyfî gözaltı ve tutuklamalar, işkence ile aktivistlerin ve siyasî muhaliflerin zorla kaybedilmesi gibi yöntemlere başvurduğu bildirilmektedir. Medya ise sıkı denetim altında tutulmakta ve bağımsız gazetecilik faaliyetleri ağır kısıtlamalara tabi olmaktadır.

Ayrıca bakınız
Afganistan'da kadın
Taliban yönetiminde kadın hakları
Afganistan Devrimci Kadın Birliği

Kaynakça
Afganistan Devrimci Kadın Birliği

Afganistan Devrimci Kadın Birliği veya kısaca RAWA (Farsça: جمعیت انقلابی زنان افغانستان, İngilizce: Revolutionary Association of the Women of Afghanistan), 1977 yılında Afganistan’ın başkenti olan Kâbil’de Meena Keshwar Kamal liderliğinde kurulmuştur. RAWA, feminist, köktendincilik karşıtı, seküler demokrasi için çalışan ve laiklik yanlısı bir organizasyondur.

Amacı
Meena Keshwar Kamal, ifade özgürlüğü ve siyasi faaliyetler yürütme hakkını kazanmak için 1977 yılında RAWA’nın temelini atmıştır. Taliban yanlısı gruplar tarafından kız öğrencilere ve öğretmenlere çeşitli saldırılar düzenlenmiş, kadın hakları savunucuları tehdit edilerek sindirilmiş ve birçok kadın katledilmiştir. Taliban dönemi Afganistan'ında adalet, hukuk düzeni ve özgürlükler konusunda büyük ölçekte ihlaller gerçekleşmiştir.

Kaynakça
Dış bağlantılar
Afganistan Amerikan Üniversitesi

Afganistan Amerikan Üniversitesi (İngilizce: American University of Afghanistan, Farsça: دانشگاه امریکایی افغانستان), Kabil, Afganistan'da bulunan ülkenin ilk özel üniversitesidir. Üniversite 2004 yılında kurulmuş olup, lisans düzeyinde eğitim, yoğunlaştırılmış İngilizce kursları ve profesyonel gelişim eğitimi verilmektedir. Üniversitenin yaklaşık 300 öğrencisi bulunmaktadır.

Dış bağlantılar
Üniversiteye ait resmi site
Afganistan Gurelig

Afganistan Gurelig ( ), Afganistan'daki en üst düzey futbol ligiydi. 2021'de Lîg-i Kahramânân-i Afganistan düzenlenmeye başladı.

Takımlar
Shaheen Asmayee FC
Toofaan Harirood FC
Simorgh Alborz FC
Oqaban Hindukush FC
Mawjhai Amu FC
De Maiwand Atalan FC
De Spin Ghar Bazan FC
De Abasin Sape FC

Şampiyonlar
Takım Performansları
Dış bağlantılar
Afganistan Cumhuriyeti

Afganistan Cumhuriyeti ( ), 1973-1978 yılları arasında varlığını sürdüren, tarihteki ilk Afgan cumhuriyetidir.

Tarihçe
16-17 Temmuz 1973 günlerinde, kralın yeğeni ve kayınbiraderi olan eski başbakan Muhammed Davud Han, solcu subayların yanı sıra Afganistan Demokratik Halk Partisi'nin (ADHP) Perçem kanadının desteklediği kansız bir askerî darbeyle, Roma'da tedavi görmekte olan Kral Muhammed Zahir Şah'ı devirdi. Darbenin ardından cumhuriyet ilan edilirken kral Roma'da sürgün hayatına başladı. Pakistan başbakanı Zülfikar Ali Butto ile, Peştu sorunuyla ilgili bir deneme anlaşması imzaladı. Davud Han'ın hazırladığı ve 1977'de Ayan Meclisi'nce kabul edilen anayasa, tek partili bir yapıyı öngörmekteydi.

1975 yılında komünistleri yönetimden uzaklaştırmak için aldığı birtakım önlemler kapsamında, aralarında Perçem Cephesi'nden Babrak Karmal ve Nur Muhammed Terakki gibi ileri gelen parti yöneticilerinin de yer aldığı kişiler tutuklanarak cezaevine gönderildi.

Nisan 1978'de, Afganistan Demokratik Halk Partisi'nin Halk kanadının düzenlediği darbeyle Davud Han devrilirken kendisi ve aile üyelerinin çoğu öldürüldü. 27 Nisan 1978'de Afganistan Demokratik Cumhuriyeti kurularak Afganistan Demokratik Halk Partisi Genel Sekreteri Nur Muhammed Terakki, Devrim Konseyi Başkanı sıfatıyla iktidara geldi.

Kaynakça
Afganistan Türkmenleri

Afganistan Türkmenleri (Türkmence: اوغانستان تركمنلرى, Owganystan Türkmenleri, Овганыстан Түркменлери), Afganistan'da Afgan Türkistanı ya da Güney Türkistan denen kısmında, çoğu Türkmenistan sınırına yakın, bir kısmı da İran (Meşhed) sınırında yaşayan Türkmenlerin bir kolu olan Türk halkı. Sünni Müslüman olup Afganistan Özbeklerinden sonra Afganistan Türklerini oluşturan ikinci büyük halktır. Özbeklerin aksine yerleşik değil göçebedirler ve hayvancılıkla geçinirler. 1885 yılında Rusya ve Afganistan arasında yapılan sınır tespitinden sonra Türkmenistan Türkmenleri ile Horasan Türkmenlerinden ayrılmışlardır. Afganistan Türkmenlerinin başlıca urukları Ersarı, Çavdır, Yomut, Göklen, Teke, Sarık, Salur ve Abdal uruklarıdır. En büyükleri Ersarı uruğudur.

Nüfus
1990 lardaki nüfusu 200.000 kişidir. Nüfusları hakkında 600.000'den 1.000.000'a kadar varan tahminler vardır.

Grupları
İsveçli diplomat ve Türkolog Gunnar Jarring Afganistan Türkmenlerini beş gruba ayırır:

Salur Ogurcik'in neslinden gelenler: 140 kola ayrılan Yomutlar, 110 kola ayrılan Salurlar, Sarıklar ve Tekeler.
Oğuz Kağan'ın neslinden gelenler: 78 kola ayrılan Göklenler, 50 kola ayrılan Çavdurlar, Hataplar, Mukriler, Karkınlar, Ersarılar, Bayatlar, Agarlar, Ogurcaliler.
Türkmenleşmiş olanlar: Bu gruptakiler 55 kola ayrılmaktadır.
Sunçı, Nuhurlı, Anaulı, Murça aşiretleri.
Oğuz menşeinden gelmeyen yeni teşekkül etmiş aşiretler.

1930'lu yıllarda Sovyetler Birliği'nden göç eden Türkmenler ise Andhoy'a yerleşmişlerdir, ticaret ve işçilikle geçinirler.

Dil
Türkmenistan'dan sonra Türkmence ile en fazla yazılı eser Afganistan'da verilmektedir. Ancak Afganistan'da verilen bu eserlerde standart Türkmenistan Türkmencesinde görülmeyen birçok şekil bilgisi (fiil çekim ekleri ve fiilimsiler ile isim çekim ekleri) özelliği kullanılmaktadır. Bu şekillerin çoğu Oğuz grubu Türk yazı dillerinde görülmeyen şekiller olup, Çağatay-Özbek yazı dili koluna ait özelliklerdir.

Kaynakça
Afganistan Futbol Federasyonu

Afganistan Futbol Federasyonu, Afganistan'da futbolun en üst yönetim birimidir. 1922 yılında kurulan federasyon, 1948'den beri FIFA'nın ve 1954'ten beri Asya Futbol Konfederasyonu'nun üyesidir.

Afganistan milli futbol takımı, ilk uluslararası futbol kupaları olan 2013 Güney Asya Futbol Federasyonu Şampiyonasını kazandı. 2014'ün başlarında, FIFA Ballon d'Or töreninde Afganistan Futbol Federasyonu, 2013 FIFA Fair Play Ödülü'ne layık görüldü.

AFF, 2021'de Taliban'ın Afganistan'ı ele geçirmesinden önce bir kadın milli takımı kurdu.

Ödüller
FIFA Fair Play Ödülü: 2013

Kaynakça
Afganistan Demokratik Halk Partisi

Afganistan Demokratik Halk Partisi ( , ), Afganistan'da faaliyet göstermiş eski siyasi parti. Nisan 1978'de gerçekleştirdiği Sevr Devrimi ile var olan hükûmeti devirerek yönetimi ele geçirmiş ve Afganistan Demokratik Cumhuriyeti'nin kurulmasına yol açmıştır. Afganistan Demokratik Cumhuriyeti yıkıldıktan sonra parti kapatılmıştır. Fakat Afganistan Vatan Partisi olarak devam etmiştir.

Ayrıca bakınız
Sovyetler Birliği'nin Afganistan'a müdahalesi
1979 Afganistan Ayaklanmaları

Kaynakça
Afganistan Halkının İslami Birlik Partisi

Afganistan Halkının İslami Birlik Partisi (Farsça: حزب وحدت اسلامی مردم افغانستان‎, Hizb-e Wahdat Islami Mardum-e Afganistan) Afganistan'da Afganistan İslami Birlik Partisi'nde yaşanan ayrılıklardan sonra kurulan bir siyasi partidir. Liderliğini Muhammed Mohaqiq yapmaktadır. Parti 2004'te Mohaqiq, Planlama Bakanlığı'ndaki görevinden istifa ettikten sonra kuruldu. Hükûmetten ve Afganistan İslami Birlik Partisi'nden istifa ettiğini açıkladıktan sonra Mohaqiq, Afganistan Halkının İslami Birlik Partisi'nin kuruluşunu ve 2004 başkanlık seçimlerinde aday olduğunu duyurdu. Partiyi kurmasına rağmen Mohaqiq Hazara milliyetçi platformunda bağımsız olarak seçim kampanyaları düzenledi. Diğer birçok aday gibi Mohaqiq'da "halkın adamı" imajını vurguladı ve halkın çıkarı için savaşacağına dair söz verdi. Başkan Karzai'nin yanında başkan yardımcısı olarak görev yapan Afganistan İslami Birlik Partisi lideri Karim Khalili'ye rağmen Mohaqiq Hazara halkının oylarının büyük çoğunluğunu aldı.

Mohaqiq ve parti, bir kadının kocasıyla sevişmeyi reddemeyeceği ve reddederse sonuçlarına katlanmak zorunda kalacağı 2009 Aile Yasası'na karşı çıktı.

Kaynakça
Afganistan Emirliği

Afganistan Emirliği (Peştu: د افغانستان امارت Da Afghānistān Amārat, Farsça: امارت افغانستان Amārat-i Afghānistān), Orta ve Güney Asya'nın arasında yer alan, 1823-1926 yılları arasında hüküm sürmüş, bugünkü Afganistan ve Pakistan'ın bir kısmını oluşturan sınırlar içinde yer alan eski bir tarihi devlet ve emirliktir. Söz konusu devlet Kabil'deki Barakzay Hanedanı'nın kurucusu Dost Muhammed Han'ın Dürrânîler'i ortadan kaldırılmasıyla kuruldu. Emirliğin tarihinde; Orta Asya'da süper güç olma yarışı içinde olan Britanya İmparatorluğu ve Rus İmparatorluğu'nun arasındaki Gölgeler Turnuvası etkili olmuştur. Bu dönem, Afganistan'daki Avrupa etkisi olarak da nitelendirilmiştir. Afganistan Emirliği, daha sonra İngiliz güçleri tarafından Birinci İngiliz-Afgan Savaşı'na yol açan Sih İmparatorluğu ile olan savaşa devam etti. Savaş, İngilizlerin geri çekilip Dost Muhammed Han'ın yeniden tahta geçmesiyle sonuçlandı. Ancak İkinci İngiliz-Afgan Savaşı sırasında Britanyalılar bu sefer Afganları mağlup etmeyi başararak bugün modern Pakistan sınırları içinde yer alan Afgan topraklarını işgal etti ve Afgan dış ilişkilerini kendi himayesine aldı. Bu durum Afganların Üçüncü İngiliz Afgan Savaşını (stratejik ve politik anlamda) kazandıktan sonra Ravalpindi Antlaşması'nın imzalanması sonucu Emanullah Han'ın kontrolü geri kazanmasıyla son buldu.

14 Mart 1823 tarihinde Emirlik, Peşaver Vadisi'ndeki eski Afgan kalesinin kontrolünü Nowshera Savaşı'nda Ranjit Singh'in Sih Khalsa Ordusu'na kaptırdı. Savaşta Afgan güçlerine Dost Muhammed Han'ın aynı babadan ayrı anadan doğma yarı kardeşi Azim Han da destek vermiştir. Bugün Peşaver de, Nowshera da Pakistan sınırları içinde yer alan yerleşim bölgeleridir.

Tarihi
Emirliğin kurulmasından birkaç yıl sonra bölgeye artan Rus ve İngiliz ilgisi, İranlı Muhammed Şah ile Dost Muhammed Han arasında bir çıkar çatışmasındaydı ve bu da Birinci İngiliz-Afgan Savaşı'na (1839-1842) yol açtı. Savaş sırasında İngiltere, Afganistan'ın Rus kontrolüne girmesini önlemek ve Rus yayılmasını engellemek amacıyla ülkeyi işgal etti. Savaş, Birleşik Krallık'ın için geçici zaferiyle sona ermişi, Britanya daha sonra Dost Muhammed'in tekrar iktidara gelmesi için geri çekilmek zorunda kalacaktı.

Dost Muhammed'in 1863'te ölümü üzerine yerine oğlu Şer Ali Han tahta geçti. Ancak üç yıl sonra ağabeyi Muhammed Afzal Han, Şer Ali Han'ı devirdi.

Kaynakça
Afganistan Dayanışma Partisi

Afganistan Dayanışma Partisi, Afganistan'da küçük, sol kanat bir siyasi partidir. Parti, yozlaşmış, köktendinci ve savaş ağalarının egemen olduğu Afgan hükûmetini şiddetle eleştiriyor.

SPA, 2004, 2009 ve 2014 başkanlık seçimlerini boykot etti. Parti, Afganistan Cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ABD hükûmetinin onayı olmadan gerçekleşemeyeceğini söyledi. Ancak parti il seçimlerinde yer ald. Parti, bazı adayları desteklemesine rağmen, 2013 il seçiminde hiçbir SPA üyesi yoktu.

Kaynakça
Afganistan Liberal Demokrat Partisi

Afganistan Liberal Demokrat Partisi Afganistan'da küçük bir siyasi partidir. 2001-2002 yılında Almanya'da yaşayan Afgan sürgünleri tarafından kuruldu. Parti ideolojide bazı sosyal liberal özelliklerle pragmatik ve merkezci olarak tanımlıyor. Parti, aşırılıktan kaçınmak ve insan hakları savunmak ve Afganistan'ın tüm vatandaşları için eşitliği savunmak istediğini belirtti. Liberal demokrasi konusundaki birçok klasik düşünceyi destekler ve nispeten sekülerdir.

Dış bağlantılar
Afganistan Liberal Demokrat Partisi'nin resmi web sitesi
Afganistan-Özbekistan sınırı

Afganistan-Özbekistan sınırı, Özbekistan'ın yabancı ülkelerle olan 144 kilometrelik (89 mil) sınırının en kısasıdır. Türkmenistan sınırından Tacikistan sınırına kadar Amu Derya Nehri boyunca uzanır.

Tanımlama
Sınır, batıda Türkmen sınır kavşağından doğuda Tacik kavşağına kadar tamamen Amu Derya Nehri boyunca uzanıyor. Sınır, Özbek tarafından karayolu ve demiryolu ile geçilmektedir ve ana kontrol noktası Özbek şehri Termez'in doğusunda yer almaktadır.

Özbekistan, sınır boyunca iki çit kurdu: biri dikenli telden, diğeri ise daha yüksek, elektrikli dikenli teller (380 volt), mayınlar ve silahlı Özbek askerleri tarafından devriyelerle korunuyor.

Tarih
Eski Sovyetler Birliği ile Afganistan arasındaki sınırdan sonra sınır değişmedi. Sınır, bugünkü şeklini 19. yüzyılda Orta Asya'da Büyük Oyun olarak bilinen Anglo-Rus rekabeti sırasında almıştır. Hiva Hanlığı ve Buhara Emirliği'nin Rus İmparatorluğu tarafından fethinden ve İngiliz İmparatorluğu'nun İngiliz Hindistan'ı üzerindeki egemenliğinden sonra, iki ülke Afganistan'ı aralarında bağımsız bir tampon devlet olarak tutmaya karar verdi.

1873'te İngiltere ve Rusya sınırın çizilmesi konusunda anlaştılar: Amu Darya Hvaja Salar köyünden Zorku Gölü'ne kadar olan doğu sınırı ilan edildi ve Wahan Koridoru Afganistan'da kaldı. Sınırın batı kısmı (yani günümüz Afganistan-Türkmenistan sınırının çoğu) daha sonra bir sınır komisyonu tarafından belirlenecekti. Daha sonra 1982'de resmen açılan Dostluk Köprüsü'nü inşa ettiler, ancak stratejik önemi onu Mücahid isyancıları için bir hedef haline getirdi. Sovyet ordusu 1989'da Afganistan'ı bu köprüyü kullanarak terk etmiştir.

1997'den 2001'e kadar Özbeklerin Taliban ayaklanmasıyla ilgili endişeleri nedeniyle kapatılan köprü, 2001'de Taliban'ın yenilmesinden sonra yardım için yeniden açıldı. 2018 için Özbekistan ve Afganistan arasındaki tek istikrarlı bağlantı olmaya devam ediyor.

Kaynakça