Coprates Nehri Muharebesi

Coprates Nehri Savaşı veya Coprates Muharebesi, günümüz İran'ında, Susa antik kenti yakınlarında meydana gelen askeri bir çatışmaydı. MÖ 316 yılının yazında (Haziran/Temmuz) gerçekleşti. İkinci Diadokhoi Savaşı'ndaki bir çatışma olarak geçen bu muharebe, Büyük İskender'in MÖ 323'teki ölümünü takip eden Diadokhoi Çağı'ndaki tarihi olaylardan biridir. Komutan Eumenes, en büyük rakibi Antigonos Monophthalmos'a karşı askeri bir zafer elde eder, ancak bunu kendi lehine kullanamaz.

Arka Plan
İskender'in MÖ 323'teki ölümünden sonra, generalleri, "halefleri" (Diadokhoi olarak adlandırılır) imparatorluğunda hakimiyet kurmak için aralarında bir mücadeleye girişirler. MÖ 319'dan itibaren, Kassandros ve I. Antigonos Monophthalmos arasındaki koalisyonun, imparatorluk naibi Poliperhon ile krallığın savunucusu Eumenes'in koalisyonuna karşı olduğu Diadokhoilerin İkinci Savaşı'nı yürütürler. Kassandros ve Poliperhon Avrupa'da savaşırken, Antigonos ve Eumenes Asya topraklarında iktidar için mücadele ediyorlardı. Bu süreçte Antigonos, rakibini Küçük Asya'dan, Suriye'den, Filistin'den ve Mezopotamya'dan Orta Pers'e, yani günümüz İran'ına kadar takip eder.

Eumenes, Fenike'yi (günümüz Lübnan'ı) doğuya doğru ilerleyerek terk etmek zorunda kaldıktan sonra, MÖ 317 kışında Mezopotamya'ya ulaşır ve burada yerel Satrap Amphimachos tarafından kabul edilir. Babil ve Medya satrapları I. Seleukos ve Peithon'u kendi tarafına çekmek için boşuna çabalar, ancak onlar Antigonos'a katılirlar. Fırat ve Dicle'yi geçerek, Eumenes MÖ 316 ilkbaharında Susa'ya doğru ilerler ve burada "yukarı eyaletlerin" (Pers ve Orta Asya) satraplarının koalisyonuyla karşılaşır. Bunlar zaten Medya satrapı Peithon'a karşı ittifak kurmuşlardı ve Peithon Antigonos ile ittifak kurduğu için şimdi Eumenes'e katıldılar.

Muharebe
Kısa bir süre sonra Antigonos da Dicle'yi geçer ve Susa'ya doğru ilerler. Eumenes, şehrin kalesine güçlü bir garnizon yerleştirir, ancak ordusuyla ilerlemeye devam eder ve Susa'dan bir günlük mesafede bulunan, Dicle'nin bir kolu olan Pasitigris'i (bugün Karun Nehri) bir duba köprüsü üzerinden geçerek, ordusunu doğu kıyısında konumlandırır. Antigonos, Seleukos'a emanet ettiği Susa'yı kuşatmakla vakit kaybetmez, bunun yerine ordusuyla Eumenes'in peşine düşer. "Köpek Yıldızı"nın (Sirius) gökyüzünde belirdiği dönemde (MÖ 316'nın Haziran sonu ile Temmuz başı), Pasitigris'in bir kolu olan Coprates Nehri'ne ( , bugün Dez Nehri), Eumenes'in kampından seksen stadion uzaklıkta ulaşır. Ordusunun bir öncü birliğini teknelerle karşıya geçirir ve bu birliğin, ordunun geri kalanının geçişini güvence altına almak için diğer kıyıda bir kazıklı siper inşa etmesini emreder. Eumenes, bu durumdan keşifçileri aracılığıyla haberdar olur, bunun üzerine 4000 piyade ve 1300 süvari ile yeniden Pasitigris'i geçer ve Coprates'a doğru ilerler. Bu arada Antigonos'un 3000 zırhlı ve 6000 zırhsız piyadesi ile 400 süvarisi nehrin bu yakasına ulaşmıştır.

Eumenes Coprates'a ulaşır ulaşmaz, birliklerini henüz düzensiz ve şaşırmış olan düşman askerlerinin üzerine saldırtır. Kısa süren bir çatışmada Antigonos'un adamları nehre geri püskürtülür ve bu sırada birçok zırhlı asker boğulur. Antigonos'un kendisi ise kendi kıyısından olup biteni izlemekten başka bir şey yapamaz ve müdahale edemez. Çok sayıda ölüye ek olarak, Eumenes'e 4000'den fazla askerini esir olarak kaptırır.

Sonuçları
Coprates'taki yenilgi, Antigonos'u Eumenes'e karşı saldırısını geçici olarak durdurmaya zorlar. Ordusuna dinlenme imkanı vermek için Ekbatan'ya doğru yola çıkar. Ancak yüksek dağ geçitleri üzerinden yapılan yürüyüş kayıplarla doluydu, çünkü hava koşulları ve yerel dağ kabilelerinin saldırıları onu yıprattı.

Ancak Eumenes de zaferini kendi lehine kullanamadı. Antigonos'un geri çekilmesiyle, Küçük Asya'ya geri dönmesinin yolu açılmıştı ve oradan müttefiki Poliperhon'a Avrupa'da Kassandros'a karşı destek için ulaşabilirdi. Onunla ittifak kuran yukarı eyaletlerin satrapları, ordularıyla onu takip etmek istemediler, aksi takdirde eyaletlerini Antigonos'a karşı savunmasız bırakmış olacaklardı. İç bütünlüğü korumak için Eumenes, batıya doğru bir yürüyüşten vazgeçmek zorunda kalır ve bunun yerine ordusuyla Persepolis'e doğru ilerleyerek orada Antigonos ile bir sonraki çatışmaya hazırlanmaya başlar.

MÖ 316 sonbaharında ve kışında Paraitakene ve Gabiene muharebeleri gerçekleşir; her ikisi de sonuçsuz kalsa da, Eumenes ihanete uğrayarak Antigonos'a teslim edilir ve idam cezasına çarptırılır.

Literatür
Leonard C. Smith: The Chronology of Books XVIII-XX of Diodorus Siculus, in: The American Journal of Philology Vol. 82, No. 3 (1961), 283–290
Edward M. Anson: The Chronology of the Third Diadoch War, in: Phoenix Vol. 60, No. 3/4 (2006), S. 226–235

Notlar ve kaynakça