kaan39/turkish-wikipedia-dataset-clean huggingface dataset:
Adesa

Adesa (Gürcüce:; ადესა; okunuşu: "adesa"), Amerika kökenli siyah asma cinsidir. Doğal hibrit üzüm olarak bilinir. "İzabela" (იზაბელა) olarak da bilinir.

Adesa veya Izabel üzümü, Gürcistan'ın batı kesimlerinde nemli yerlerde ve Artvin bölgesinde yetişmektedir. Kırım'da, Karsnodar bölgesinde ve Azerbaycan'da da yetişen Adesa'nın adı, Odesa'dan gelir. Filoksera ve mantar hastalıklarına karşı dayanıklıdır. Geç olgunlaşan üzümün kendine özgü bir tadı vardır. Sofralık üzüm olarak tüketildiği gibi şarap da yapılmaktadır.

İzabela üzümü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından tarihsel Gürcü topraklarından Rus idaresi sırasında Osmanlı ülkesine göç eden Gürcüler tarafından götürülüp yetiştirilmiştir.

Kaynakça
Aderidae

Aderidae Tenebrionoidea üstfamilyasına bağlı bir hayvan familyasıdır.

Taksonomi
Aderidae familyasına bağlı cinsler:

Aderus
Agacinosia
Agenjosia
Anidorus
Ariotus
Axylophilus
Beltranosia
Candidosia
Carinatophilus
Cnopus
Cobososia
Dasytomorphus
Dusmetosia
Elonus
Emelinus
Escalerosia
Euglenes
Ganascus
Gompelia
Gonzalosia
Gymnoganascus
Hintonosia
Megaxenus
Menorosia
Mixaderus
Phytobaenus
Picemelinus
Pseudananca
Pseudanidorus
Pseudariotus
Pseudolotelus
Pseudozena
Saegerosia
Scraptogetus
Syzeton
Syzetonellus
Syzetoninus
Tokiophilus
Transrenus
Vanonus
Zarcosia
Zenascus
Zonantes


Kaynakça
Dış bağlantılar
Adenorhynchinae

Adenorhynchinae, Promesostomidae familyasına bağlı bir hayvan altfamilyasıdır.

Taksonomi
Adenorhynchinae altfamilyasına bağlı cinsler (2022):

Adenorhynchus - Meixner, 1938
Listea - Ax and Heller, 1970
Litucivis - Ax and Heller, 1970
Scoliopharyngia - Ehlers, Mueller and Franke, 1994


Kaynakça
Dış bağlantılar
Adenovirüs serotipi 36

İnsan adenovirüsü 36 (HAdV-36) veya Ad-36 veya Adv36, insanları enfekte ettiği bilinen 52 tip adenovirüsten biridir. İlk olarak 1978'de diyabet ve enteritten muzdarip bir kızın dışkısından izole edilen AD-36, insanlarda solunum ve göz enfeksiyonlarının bir nedeni olarak uzun süredir kabul edilmektedir. Tavuklarda obezite ile ilişkili olduğu ilk kez Dr. Nikhil Dhurandhar tarafından gösterildi.

AD-36 enfeksiyonu, insan adipoz dokusundan türetilen 3T3-L1 preadipositlerin ve kök hücrelerin hücresel farklılaşmasına sebep olabilir.

Obezitedeki rolü
Vücut yağı ile kanda AD-36 antikorlarının varlığı arasında pozitif bir ilişki vardır. Önceki yapılan araştırmalar, benzer virüs türleri enjekte edilen tavukların veya farelerin istatistiksel olarak önemli bir kilo artışı yaşadığını gösterdi. Ek olarak, obez Amerikalılar üzerinde yapılan bir araştırma, obez bireylerin yaklaşık %30'unun ve obez olmayan bireylerin yalnızca %5'inin Ad-36'ya karşı antikorlara sahip olduğunu göstermektedir. AD-36 ayrıca tavuklarda, farelerde, sıçanlarda ve maymunlarda obeziteye neden olmaktadır.

Kaynakça
Adenovirüs aşısı

Adenovirüs aşısı, adenovirüs enfeksiyonuna karşı geliştirilen bir aşıdır.

1971'den 1999'a kadar Amerika Birleşik Devletleri ordusu tarafından kullanılmış ancak tek üreticinin üretimi durdurması üzerine üretime son verilmiştir. Bu aşı, sıklıkla akut solunum yolu hastalıklarıyla ilişkilendirilen adenovirüs serotipleri 4 ve 7'ye karşı bağışıklık sağlamıştır. 16 Mart 2011'de ABD Gıda ve İlaç İdaresi, Teva Pharmaceuticals tarafından ABD Ordusu ile sözleşme kapsamında üretilen bir adenovirüs aşısını onaylamıştır. Bu aşı esas olarak 1971'den 1999'a kadar kullanılanla aynı aşıdır. 24 Ekim 2011'de askeri servisler, temel eğitim sırasında yeni adenovirüs aşısını acemi askerlere uygulamaya başlamıştır.

Aşı ağızdan uygulanır ve canlı (zayıflatılmamış) virüsten oluşur.

Kaynakça
Aderbar Melo dos Santos Neto

Aderbar Melo dos Santos Neto (d. 17 Mart 1990), Brezilyalı profesyonel futbolcu. Kaleci mevkiinde görev almaktadır. Série A (Brezilya) ekiplerinden CA Paranaense'de forma giymektedir.

Başarıları
Athletico Paranaense
Copa Sudamericana: 2018, 2021
J.League Cup / Copa Sudamericana Championship: 2019
Copa do Brasil: 2019
Campeonato Paranaense: 2016, 2018, 2020
Flamengo
Copa Libertadores: 2022
Copa do Brasil: 2022
Fortaleza
Copa do Nordeste: 2024
Brezilya
Yaz Olimpiyatları: 2020
Adenízia da Silva

Adenízia Ferreira da Silva veya bilinen adıyla Adenízia (d. 18 Aralık 1986, Ibiaí), Brezilya Kadınlar Voleybol Ligi ekiplerinden Praia Clube'da orta oyuncu olarak oynayan Brezilyalı voleybolcudur. Brezilya kadın millî voleybol takımıyla 2012 Yaz Olimpiyatları'nda altın, 2010 Dünya Kadınlar Voleybol Şampiyonası'nda gümüş ve 2014 Dünya Kadınlar Voleybol Şampiyonası'nda bronz madalya kazandı.

Voleybola çocukluk döneminde başlayan Adenízia, 13 yaşında Osasco'nun altyapısına katıldı.

Kariyeri
Osasco VC (1999-2016)
Sesi Vôlei Bauru (2020-22)
Osasco VC (2022-23)
Praia Clube (2023-günümüz)

Başarıları
Kulüpleri
Osasco VC
2009 Güney Amerika Kulüpler Şampiyonası - Şampiyonluk
2009-10 Brezilya Ligi - Şampiyonluk
2010 Güney Amerika Kulüpler Şampiyonası - Şampiyonluk
2010 Dünya Kulüpler Şampiyonası - İkincilik
2011 Güney Amerika Kulüpler Şampiyonası - Şampiyonluk
2011 Dünya Kulüpler Şampiyonası - Üçüncülük
2011-12 Brezilya Ligi - Şampiyonluk
2012 Güney Amerika Kulüpler Şampiyonası - Şampiyonluk
2012 Dünya Kulüpler Şampiyonası - Şampiyonluk
2007 São Paulo Şampiyonası - Şampiyonluk
2008 São Paulo Şampiyonası - Şampiyonluk
2012 São Paulo Şampiyonası - Şampiyonluk
2013 São Paulo Şampiyonası - Şampiyonluk
2014 São Paulo Şampiyonası - Şampiyonluk
2015 São Paulo Şampiyonası - Şampiyonluk
2023-24 Brezilya Kupası - Şampiyonluk
2023-24 Brezilya Ligi - İkincilik
2025 Güney Amerika Kulüpler Şampiyonası - Şampiyonluk
2025-26 Brezilya Ligi - Şampiyonluk

Millî takım
2009 FIVB Dünya Grand Prix - Şampiyonluk
2009 Güney Amerika Kadınlar Voleybol Şampiyonası - Şampiyonluk
2009 Kadınlar World Grand Champions Cup - İkincilik
2010 Dünya Kadınlar Voleybol Şampiyonası - İkincilik
2011 FIVB Dünya Grand Prix - İkincilik
2011 Güney Amerika Kadınlar Voleybol Şampiyonası - Şampiyonluk
2011 Panamerikan Oyunları'nda voleybol - Şampiyonluk
2012 Yaz Olimpiyatları - Şampiyonluk
2021 FIVB Kadınlar Voleybol Milletler Ligi - İkincilik

Bireysel başarıları
2010 Güney Amerika Kulüpler Şampiyonası - En değerli oyuncu
2011 FIVB Kadınlar Dünya Kulüpler Şampiyonası - En iyi blok yapan oyuncu
2011-12 Brezilya Ligi - En iyi blok yapan oyuncu
2012 Güney Amerika Kulüpler Şampiyonası - En iyi hücumcu
2025-26 Brezilya Ligi - En değerli oyuncu
2025-26 Brezilya Ligi - En iyi orta oyuncu

Kaynakça
Adi Granth

Adi Granth (Pencapça: "ilk kitap"), Sihizm'in mukaddes metinlerinin ilk derlemesi. Sıklıkla Sihizm'in kutsal kitabı Guru Granth Sahib ile karıştırılır. Guru Arjan tarafından bir araya getirilmiştir. Eser Nanak'ın hayatı, konuşmaları, onun ardından gelen üç gurunun hazırladığı ilahiler ve diğer çeşitli şiir ve ilahiler ihtiva eder.

Adi Granth'ın orijinal kopyası hâlâ Kartarpur'un Sodhi Ailesi'ndedir ve Kartarpur Bir'i olarak da bilinir. Kalınlığı 20,32 cm olan ve 1.948 sayfa olan kitabın bazı sayfaları boş bırakılmıştır. Sonradan ortaya çıkacak Guru'ların tamamlaması için.

Granth'ın orijinali Guru Hargobind'in torunu Dhir Mal tarafından çalındı. Sonrasında zorla dokuz gurunun çiçekleriyle kaplanmıştır. Guru Teg Bahadur'a sonrasında Granth'ı Dhir Mal'a geri vermesi söylenmiştir. Çok az kişi Granth'i yakından inceleyebildiler. Yalnız birkaç Sikh bilgini dikkatle gözden geçirip, bunun özgün Grant olduğunu doğrulamıştır. Şimdileri yılda bir kez olmak üzere Vaisakhi'de gösteriliyor.

Dış bağlantılar
A version of Adi Granth, İngilizce ve Rusça
The Sikhism Home Page: History of Sri Guru Granth Sahib
BookRags.com - Ādi Granth Summary
Year-long Adi Granth anniversary celebrations
Adewale Akinnuoye-Agbaje

Adewale Akinnuoye-Agbaje (d. 22 Ağustos 1967), Nijerya asıllı İngiliz aktör ve model.

Televizyonlarda yayınlanan Oz adlı dizide Adebisi rolüyle ve Lost adlı dizide Mr. Eko rolüyle tanınır.

Hayatı ve kariyeri
Akinnuoye-Agbaje Islington, Londra'da doğdu. Kendisi Yoruba etnik kökeninden Nijeryalı bir ailenin üyesidir. King College London'dan Hukuk diploması; Londra Üniversitesi Hukuk yüksek lisansı diploması vardır. Yoruba, İtalyanca ve Swahili dahil olmak üzere birçok dili akıcı olarak, Fransızca dahil diğer birkaç dili de orta derece de konuşabilmektedir.

Asıl olarak televizon dizisi Oz'daki Adebisi karakteri ile tanınmakla birlikte daha kısa dönemli dahil olduğu Lost dizisi ile de tanınır. Bunların dışında Geçmişi Olmayan Adam'da Afrikalı Diktatör, Budala Dedektif 2'de polis memuru Hitu, Mumya'nın Dönüşü'nde Lock-Nah ve G.I. Joe: Kobra'nın Yükselişi'da Heavy Duty rollerini canlandırmıştır.

Kişisel yaşamı
Akinnuoye-Agbaje Niçiren Budistidir ve Soka Gakkai Uluslararası Budist derneğinin bir üyesidir.

Londra'ya ailesinin yanına dönerek, film yönetmenliği yapmak oyuncunun kariyer planları arasındadır. Ayrıca hiç evlenmemiş ve çocuğu olmamıştır.

Filmografi
Film
Tv dizileri
Kaynakça
Dış bağlantılar
Adewale Akinnuoye-Agbaje interview on the Tavis Smiley show
Mr. Eko no pain in the neck-o explains 'difficult' tag at the New York Post
Adi Nes

Adi Nes, ( 1966, Kiryat Gat) İran Yahudisi kökenli İsrailli fotoğrafçıdır. Eserleri dikkat çekmiş ve Tel Aviv Sanat Müzesi, Legion of Honor, Wexner Center for the Arts, San Diego ve Amsterdam Melkweg Galerisi'nde çektiği fotoğrafları gösterilen Adi Nes, çektiği fotoğraflarında sık sık homoerotizm ve cinsiyet ayrımcılığına dikkat çekmek için koyu tenli İsrail modellerin kullanımıştır. Yine fotoğrafları New York Times ve Financial Times'ta yayınlanmıştır.

2005 yılında İsrail Kültür Mükemmellik Vakfı tarafından seçkin bir sanatçı olarak ödüllendirilen Adi Nes'in fotoğrafları arasında Leonardo da Vinci'nin Son Akşam Yemeği adlı tablosuna atıfla İsrailli askerler tarafından yeniden bir masa etrafında çektiği bir resmi bir açıkarttırma da yüksek fiyata satılmıştır.

Dış bağlantılar
Fotoğraftaki Asker ve Homoerotizm
Adi Nes koleksiyonları
Adhokrasi

Adhokrasi, bürokratik rutinin aksine anlık görevler konusunda uzmanlaşmış son derece esnek örgütsel yapıları ifade eder.

Giriş
Kelime kökeni “Ad hoc” olan kavram, “geçici”, “bu seferlik” anlamına gelmektedir. Kavram bazen de standart prosedürlerin yerine kullanılan metotları eleştirmek için kullanılmaktadır. Adhokratik örgüt yapıları, geleneksel örgüt yapılarından ayrı olarak hiyerarşinin, katı yazılı kuralların ve makamdan kaynaklanan gücün yerine uzmanlığın ve yenilikçiliğin esas olduğu yapılardır. Adhokrasi kavramını ilk kullanan isim 1968'de yayınlanan “The Temporary Society” ile Warren G. Bennis olmuştur.

Adhokrasilerin başlıca amacı belirsizliğin, muğlaklığın ve bilgi bombardımanın olduğu bir çevrede uyum yeteneğini, esnekliği ve yaratıcılığı teşvik etmektir. Adhokratik örgütler bu nedenle, dinamik, girişimci ve yaratıcı özellikler gösterirler. Örgütü bir arada tutan yeniliğe ve deneyime olan bağlılıktır. Değişime ve yeni meydan okumalara hazır olmak önemlidir. Bu örgütlerin uzun vadede amacı hızlı büyümek ve yeni kaynaklar elde etmektir.

Gelecekteki yönelimler
Günümüzde yaygınlaşmaya başlayan ve gelecekte daha sık görüleceği düşünülen post-bürokratik esnek örgütsel biçimlerden biri de adhokratik yapılardır. Esnek yapılı ve sık sık değişime uğrayan bu yapıların sadece özel sektörde değil kamu sektöründe de yaygınlaşacağı öngörülmektedir.

Adem-i merkeziyetçi yönelimlerin yönetimde artması ile birlikte yeni yapılanma biçimleri ortaya çıkmaktadır. Bunlardan biri de yatay örgütlerdir. Yatay örgütler unvanın, kıdemin, yönetici- üst yöneticinin olmadığı tüm çalı şanların eşit olduğu “kendi kendini yöneten” örgütlerdir. Diğer bir yapılanma holakrasidir (holacracy). Adem-i merkeziyetçi yönetimlerde kullanılan bu yapılanma, gücün ve karar verme yetkisi bir hiyerarşiye bağlı olmadan, kendi kendini örgütleyebilen ekiplere eşit olarak dağıtılmaktadır. Benzer yapılanmaların, beklentilere cevap verebilmek adına çeşitleneceği ve giderek hiyerarşik yapıların yerini alacağı söylenebilir.

Kaynakça
Adhémar Jean Claude Barré de Saint-Venant

Adhémar Jean Claude Barré de Saint-Venant (23 Ağustos 1797, Villiers-en-Bière, Département Seine-et-Marne - 6 Ocak 1886, Saint-Ouen, Département Loir-et-Cher), Fransız bir fizikçi, matematikçi ve mühendistir.

Yaşam
Barré de Saint-Venant 1813 ve 1816 yılları arasında École polytechnique yüksekokulunda okudu. Mezun olduktan sonra 1845 yılına kadar mühendis olarak önce Patlayıcı Madde Üretim Ofisinde (Service de Poudre et Salpetre) daha sonra ise Yol İnşaat Ofisi'nde (Corps des Ponts et Chaussées) inşaat mühendisi olarak çalıştı. Yaşadığı yıllarda Fransa'da mekanik konusunda başlıca otoritelerden biri olarak kabul görmekteydi. 1843 yılında, daha George Gabriel Stokes yayımlamadan iki yıl öncesinde Navier-Stokes denklemlerinin sağlamasını yayımladı. Navier'in kiriş teorisini 1864'te genişletti ve elastik silindir şekillerin burulmasını ele aldı. Kapalı kanallarda sabit su akımını inceledi. Alfred Clebsch'in "Elastiklik" teorisini Almanca dan Fransızcaya tercüme etti.

1868 yılında Jean-Victor Poncelet yerine/varisi olarak mekanik alanında Fransız Bilimler Akademisine üye seçildi.

Günümüzde ismi Saint-Venant's ilkesi ve Reolojik Modeliyle anılmaktadır. Ek olarak kendi ismiyle anılan ve düzensiz akımlı kanal sistemlerindeki su seviyesini ve su akımını hesaplamayı sağlayan Saint-Venant Denklemlerini formüle dökmüştür.

Kaynakça
Karl-Eugen Kurrer: Accueil fait à la théorie de la torsion de Saint-Venant dans la littérature technique allemande jusqu’en 1950. In: Construction Métallique. Bd. 39 (2002), H. 1, S. 5 f.
Karl-Eugen Kurrer: The History of the Theory of Structures. Searching for Equilibrium, Ernst & Sohn 2018, S. 541ff, S. 549f, 950f und S. 1056 (Biografie), .
Adhuoljok Malual

Adhuoljok Malual (d. 14 Kasım 2000, Roma) İtalya kadın millî voleybol takımı ve Sultanlar Ligi takımlarından Zeren'de pasör çaprazı olarak oynayan İtalyan voleybolcu. Daha öncesinde; Argentario Progetto Vollei, Club Italia, Volley Academy Sassuolo, Teksas Üniversitesi, Volleyball Casalmaggiore, Vero Volley Milano, Il Bisonte Firenze, Monviso Volley ve VakıfBank kulüplerinde forma giydi.

Malual, Güney Sudan asıllı bir ailenin çocuğu olarak İtalya'da doğdu. Kendisi gibi voleybolcu olan kız kardeşleri Ajack Malual ile Mary Malual ve ağabeyi John Malual da voleybol oynamaktadır.

Kariyeri
Argentario Progetto Vollei (2016-17)
Club Italia (2017-19)
Volley Academy Sassuolo (2019-20)
Teksas Üniversitesi (2020-21)
Volleyball Casalmaggiore (2021-23)
Vero Volley Milano (2023-24)
Il Bisonte Firenze (2024-25)
Monviso Volley (2025-26)
VakıfBank (2025-26)
Zeren (2026-günümüz)

Başarıları
Kulüpleri
Vakıfbank
2025-26 Kupa Voley - Şampiyonluk
2025-26 Sultanlar Ligi - Şampiyonluk
2025-26 CEV Kadınlar Şampiyonlar Ligi - Şampiyonluk

Kaynakça
Dış bağlantılar
Adeyze Camii

Adeyze Camii veya Atize Camii, Afyonkarahisar il merkezinde, Hacı Aftal Mahallesi'ndeki Adeyze Sokak üzerinde bulunan tarihî bir camidir. Osmanlı dönemine ait yapı, Hacı Mustafa Ağa tarafından yaptırılmıştır. Kitabesine göre cami, 1911 yılında inşa edilmiştir.

Tarihi
Adeyze Camii, 20. yüzyıl başlarında inşa edilmiş geç Osmanlı dönemi camilerindendir. Yapının banisi Hacı Mustafa Ağa'dır. Caminin giriş kapısı üzerindeki kitabede 1911 tarihi yer almaktadır. 1955 yılında tavanı yenilenmiş, pencereleri daha yüksek seviyeye alınmıştır. 1984 yılında ise çatısı onarılmış, olukları yenilenmiş ve tavan üzerindeki toprak tabaka kaldırılarak yerine yalıtım malzemesi uygulanmıştır.

Mimari
Cami, kesme taş duvarlı, ahşap tavanlı ve kırma çatılı bir yapıdır. Çatısı Marsilya kiremitleriyle kaplıdır. Dikdörtgene yakın, hafif yamuk planlı olan iç mekân yaklaşık 7,40 × 10,50 metre ölçülerindedir. Son cemaat mahalliyle birlikte yapının uzunluğu yaklaşık 12,90 metreye ulaşır. Ana giriş batı cephesindedir. Batıda çift kanatlı demir doğrama bir kapı bulunur. Kapı basık kemerlidir ve söve kısımlarında kesme taş ile mermer kullanılmıştır. Kemerin orta bölümünde çıkıntılı bir kilit taşı yer alır. Bu bölümdeki stilize bitkisel süsleme, pencere kemerlerinde de tekrar edilmiştir. Yapının güney cephesinde iki, batı cephesinde bir büyük pencere bulunur. Kuzeybatı duvarında ise üst seviyede küçük dikdörtgen bir pencere yer alır. Büyük pencereler kesme taş söveli ve basık taş kemerlidir.

Caminin iç mekânı ahşap tekne tavanla örtülüdür. Tavanın merkezinde kare biçimli bir göbek yer alır. Bu bölümde oyma süsleme ve köşelerde sarkıt şeklinde ahşap bezemeler bulunur. Mihrap, yanlarda yarım sütuncelerle çevrelenmiş nişli bir düzenlemeye sahiptir. Ahşap minber güneybatı köşede yer alır. Kadınlar mahfili kuzeyde, son cemaat mahalli üzerinde bulunur ve buraya kuzeybatıdaki kapıdan ulaşılan ahşap merdivenle çıkılır. Mahfil beş ahşap direk ve duvarlar üzerine oturtulmuş olup ön kısmı ahşap kafeslidir.

Minare, caminin güneybatı köşesinde yer alır ve çatı seviyesinden itibaren yükselir. Küçük kesme taşlardan oluşan pabuç kısmından silindirik tuğla gövdeye geçilir. Şerefe altında taş ve niş motifleri bulunur. Şerefe korkuluğu kesme taştan, petek kısmı tuğladan, külahı ise kesme taştan yapılmıştır.

Kaynakça
Adi ceviz

Adi ceviz (Juglans regia), Juglandaceae (cevizgiller) familyasından 25 m'ye kadar boylanabilen geniş tepeli bir ceviz türü.

Morfolojik özellikleri
Gövde kabuğu gümüşi-gri renkte, parlak ve çatlaksız olup uzun yıllar çatlamadan kalır. Uç tomurcuğu terminaldir.Tomurcuklar pullu ve sapsızdır. Çoğunlukla yaprak koltuğunda yedek ikinci bir tomurcuk vardır; kalın silindirik, gri-kahverengi, çıplak olan sürgünler üzerinde gözle görülebilecek büyüklükte ve çok sayıda beyaz lentiselleri bulunur; sürgün özü bölmelidir.

Yaprak sapı izi üzerinde 3 adet iletim demeti izi görülür; tek tüysü olan yapraklar 22–35 cm uzunluğundadır.5-9 yaprakçığa ayrılmıştır; aromatik kokulu yaprakçılar eliptik ters yumurta biçiminde yumurta şeklindedir, ucu küt veya hafif sivricedir, kenarı tamdır, her iki yüzü de çıplaktır, yalnız yaprakçıkların alt yüzünde damarların birleştiği yerde tüy demetleri mevcuttur. Yaprakçıklar orta damara karşılıklı dizilmiş olup 6–12 cm uzunluktadır.

Meyvesi çekirdekli sulu meyve olup, ekzokarp yeşil renkli ve çıplaktır, 4–5 cm çapındadır, takriben küre şeklindedir.

Dağılımı
Türkiye'de Doğu Anadolu Bölgesi'nde doğal olarak yetişmekle beraber, hemen her tarafta kültüre alınmıştır. İngiliz cevizi, aynı zamanda genel ceviz veya İran cevizi olarak bilinen ceviz türünün bir çeşidi; doğal olarak Balkan'lardan Güneydoğu Avrupa'ya, Orta Asya'ya, Himalaya'dan, güney batı Çin'e uzanır. En geniş ormanlar Kırgizistan'dadır. Burada yaygınca bulunur. Hemen hemen saf ceviz ormanları 1000-2000 metre yükseklikte özellikle Kırgızistan'ın Jalal-Abad bölgesindeki Arslanbob'dadır.

Yetiştirme ve kullanım
Adi ceviz, batı ve kuzey Avrupa'da Roma İmparatorluğu ve öncesine göre daha önceleri sunuldu. Amerika'da (tüm kıta) 17. yüzyılda.

Önemli yetiştirme bölgeleri:

Avrupa'da Fransa, Sırbistan, Yunanistan, Bulgaristan ve Romanya. Asya'da Çin, Kuzey Amerika'da Kaliforniya, Güney Amerika'da Şili'dir.

Yaygın şekilde yüksek kalitedeki kabukları için yetiştirilir. Tazesi ve preslenmiş şeklinin her ikisi de değerli yağı için yenir. Ağacı aynı zamanda çok yüksek kalitelidir (Amerikan siyah ceviziyle eşdeğerdir). Mobilya ve tüfek kabzası yapımında kullanılır.

Gıda değeri
100 gram kabuklu cevizin içerdikleri:
15,2 g protein
65,2 g yağ
13,7 g karbonhidrat
0,34 mg tiyamin (B1 vitamini)
0,54 mg B6 vitamini
3,4 mg manganez
1,6 mg bakır
158 mg magnezyum
346 mg fosfor
3,1 mg çinko

Etimoloji
Juglans regia nın bilimsel ismi olarak Juglans Latincede Jovis Glans
"Jupiter'in fındık, cevizi" ve regia "krala ait" kelimelerinden gelir. Onun ortak
ismi İran cevizi, orijininin güney batı Asya (İran) olduğunu gösterir.
Adi dişbudak

Adi dişbudak (Fraxinus excelsior), zeytingiller (Oleaceae) familyasından anavatanı Avrupa ve Türkiye olan dişbudak türü.

Adi dişbudak ağacı zengin toprak gerektirir ve pH'ı 4,5 kadar düşük olan mevsimsel taşkınlara ve asitli toprağa karşı oldukça dayanıklıdır. Bol güneş ışığı alan serin iklimlerde gelişir, ormanlık alanlardaki nemli, iyi drene edilmiş toprakları tercih eder. Genellikle akçaağaç ve karaağaç gibi diğer karakteristik türlerle ilişki kurar ve çeşitli mantar ve böceklere ev sahipliği yapar.Bataklık kurutma ağacı olarak da dikilebilir. 800 yaşını aşkın örnekleri bulunmaktadır.


40 m kadar boylanır. Gövde kabuğu soluk sarı renklidir. Tomurcuklar siyah renkli, tüysü yaprakları, 7-11 yaprakçıktan meydana gelmiştir. Yaprakçıklar 5–10 cm uzunlukta, kenarları testere dişli, üst yüzü koyu yeşil renkli, meyvesi 3–4 cm uzunluktadır. Yaprakları sonbaharda sarı renge döner.





Kaynakça
Adi huş

Adi huş (Betula pendula), huşgiller (Betulaceae) familyasından 30 m'ye kadar boylanabilen ağaç veya ağaççık formunda bir huş türü.

Morfolojik özellikleri
Gövde beyaz renklidir. Kabukta yırtılmalar görülür ve ileri yaşlarda karamsı bir renk alır ve sertleşir. Genç dallar ince, uzun ve dolayısıyla sarkıktır. Yaprakları üç köşeli,
yürek biçiminde, sivri uçlu, 3–7 cm uzunlukta, 2,5–4 cm genişliktedir. Yaprak sapı 2–3 cm'dir. Kenarları kaba ve katlı dişlidir. Yeni yaprak ve sürgünler elde oğuşturulunca güzel bir koku çıkar.

Erkek çiçekler uzunca silindir biçiminde ve sürgün ucunda bulunur. Dişi çiçekler 2–4 cm uzunlukta gene uzunca silindir biçiminde erkek çiçekler gibi başak kuruluşunda toplanmış olup, yan sürgünlerde bulunur. Meyveler yumurta biçiminde ve geniş kanatlıdır.

Ekolojik özellikleri
Işık ağacıdır. Yüksek nemden hoşlanır. Zengin ve fakir topraklarda yetişebilir. İlk 5 yılda büyümesi ağırdır, sonra hızlı büyür ve 50 yaşından sonra büyüme durur. Çiçekler Mart-Mayıs aylarında açar, meyveler aynı yılın Haziran-Ağustos aylarında olgunlaşır. Olgunlaşan kozalaklar ağaç üzerinde açılır ve tohumlar etrafa saçılır. 150 yıla kadar yaşayabilir.Fakir topraklara ve çok çeşitli iklimlere dayanıkldır fakat kuraklığa karşı hassastır.

Yayılışı
Daha çok Avrupa'nın Kuzey bölgelerinde, İsveç, Norveç, Finlandiya, Rusya, Alpler, Asya'da Kafkasya'da Türkiye'nin Doğu ve kuzey Anadolu bölgelerinde görülür.






Kaynakça
Adi diferansiyel denklem

Matematikte adi diferansiyel denklem (İngilizce ODE - Ordinary Differential Equation), tek değişkenli fonksiyonların türevlerini ilişkilendiren diferansiyel denklem çeşididir. Adi diferansiyel denklemler adı daha yaygındır. Teorik tanımı aşağıda verilmiştir.

bir açık aralık, bir açık küme ve sürekli bir fonksiyon olsun. Aşağıdaki formdaki her denkleme birinci mertebeden skaler diferansiyel denklem denir:



Bu tür denklemlerin çözümü açık aralığı üzerinde tanımlı her fonksiyonudur:



Bu denklem türüne basit bir örnek Newton'un ikinci yasası olan hareketin diferansiyel eşitliği şöyledir;

m kütle parçasının hareketi için F kuvveti x(t) parçasının t anındaki fonksiyonu olan x(t) eşitliğin her iki tarafında diferansiyel denklem uygulanarak F(t, x(t)) elde edilir.

Adi diferansiyel denklemler birkaç bağımsız değişken içerebilen Kısmi diferansiyel denklemlerden ayırt edilmelidir.

Kısmi diferansiyel denklemler birçok farklı içeriği olan geometrik, mekanik, astronomik gibi alanları içerir. Newton, Leibniz, Bernoulli, Riccati, Clairaut, d'Alembert, Laplace ve Euler gibi birçok tanınmış matematikçi bu alanlara katkıda bulunmak için diferansiyel denklemler üzerinde çalışmalar yaptı.

Çalışmaların çoğu kısmi diferansiyel denklemlerin çözümü için yapıldı. Bunun sonucunda lineer eşitlikler analitik metotlarla çözülebildi. Günümüzde mevcut olan diferansiyel denklemlerin çoğu lineer olmayandır ve birkaç özel metotla çözümü tam olarak mümkün değildir. Yaklaşık çözümlere bilgisayar yaklaşımları ve sayısal analiz kullanılarak ulaşılır. (bkz. numerik adi diferansiyel denklemler).


Denklemler yapılarına göre doğrusal veya doğrusal olmayan şeklinde sınıflandırılabilirler. Eğer doğrusal bir denklemde eşitliğin sağ tarafındaki f(x) sıfıra eşitse, homojen diferansiyel denklem, değilse homojen olmayan difransiyel denklem olarak ikiye ayrılırlar. Lineer olmayan denklemlerin homojenliğinden söz edilemez.

Bir diferansiyel denklemin çözümü sonsuz sayıdadır, çünkü bu denklemlerin çözümünde o denklemi sağlayan bir fonksiyon ailesi elde edilir. Ancak başlangıç koşulları veya sınır değerleri verilerek çözümde teklik sağlanır. Bir diferansiyel denklemi sağlayan fonksiyon ailesine, o denklemin genel çözümü denir. Başlangıç veya sınır değerleriyle elde edilen çözüme ise özel çözüm denir. Diferansiyel denklemleri çözmek için çeşitli yöntemler geliştirilmiştir.

Açıklamalar
Adi diferansiyel denklem