Cumhuriyet Halk Fırkası 3. Olağan Kongresi

Cumhuriyet Halk Fırkası (Partisi) 3. Olağan Kongresi, 10-18 Mayıs 1931 tarihlerinde Ankara'da bulunan II. TBMM Binasında toplanmış CHF (günümüzdeki adıyla CHP) kongresidir. Birleşimlerini Genel Başkan Vekili sıfatıyla İsmet Paşa'nın yönettiği kongrede (kurultayda), fırkanın nizamnamesi (tüzüğü) bir kez daha değiştirilmiş ve Dokuz umdenin ardından ilk kez fırkanın programı hazırlanmıştır. Kongreye gidilen dönemde; 1929 Büyük Buhranı, Türkiye'nin ikinci çok partili yaşam denemesi olan Serbest Cumhuriyet Fırkası süreci, Kubilay Olayı ve Türk Ocakları'nın kapatılması olayları yaşanmıştır. Yaşanan tüm bu olaylar, CHF'nin kongresini etkilemiştir.

Kongrenin başlangıcı ve yapılan konuşmalar
Kongrenin açılış konuşmasında genel başkan Gazi Mustafa Kemal; fırkanın ilk kongresi olarak nitelendirdiği Sivas Kongresinden ve o dönemin şartlarından bahsetmiş, pek çok engele karşı fırkanın başarılı olduğunu söylemiştir. Türk milletine, CHF'ye verdiği destek ve duyduğu güven dolayısıyla şükranlarını sunmuştur. 1931 kongresiyle birlikte bu ilkeler fırka nizamnamesinden çıkarılıp bu kongrede kabul edilen yeni programa eklenmiştirler. 1927'de adı verilmeden tarif edilen laiklik 1931 programında doğrudan zikredilmiştir. Ayrıca bu kongreyle birlikte devletçilik ve inkılapçılık (devrimcilik) ilkeleri de fırka programına eklenmiş ve böylece Altı İlke tamamlanmıştır. İlerleyen maddelerde bu ilkelerin anlam ve amaçları da tarif edilmiştir. Buna ek olarak fırka programında vatandaşların siyasi hakları konusunda cinsiyet ayrımı yapılamayacağı belirtilmiştir. Nizamname ile alakalı görüşmeler 17 Mayıs 1931 tarihinde tamamlanmış ve yeni nizamname kabul edilmiştir. Bunun ardından Türk Ocakları'nın feshi kararı kongre tarafından incelenmiş ve mal varlıklarının Cumhuriyet Halk Fırkası'na devredilmesine dair karar yine kongre tarafından alınmıştır.

Umumî İdare Heyeti (Genel İdare Kurulu) ve Umumî Reislik Divanı (Genel Başkanlık Divanı) Seçimleri sonuçları
Umumî İdare Heyeti, fırkanın kongresinin toplanmadığı dönemlerde genel merkezde bulunan ve fırkayı idare eden bir kuruldu. 1927 Kongresinde alınan kararlarla ihdas edilmiş olan bu heyetin içerisinden fırkanın umumî katibi (genel sekreter) seçiliyordu. Umumî Katip, fırkanın en yüksek organı olan Umumî Reislik divanına da üye oluyordu. Bu divanın diğer üyeleri ise Umumî Reis (Genel Başkan) ve yine onun atadığı Umumî Reis Vekili (Genel Başkan Vekili) idi. Kongrenin delegesi tarafından hazırlanan ve yine delegelerin oylarıyla kabul edilen Umumî İdare Heyeti üyeleri şunlar oldu:


Değerlendirme
CHF (CHP) 1931 Kongresi, modern Türkiye'nin inşasında baskın rol oynayan ve bugün Türkiye Cumhuriyeti Anayasası içerisinde bulunan Atatürk İlkelerinin tamamlandığı kongre olmuştur. Altı ilkenin oluşumunun tamamlanması, ileride fırkanın amblemini ve bayrağını teşkil edecek olan Altı Okun Köy enstitülerinin mimarlarından İsmail Hakkı Tonguç tarafından 1933'te hazırlanmasına vesile olmuştur. Fırkanın hep tartışmalı bir konusu olan ve önceki zamanlarda bir türlü mutabakata varılamayan ekonomi modeli konusu; bu kongrede ilke olarak kabul edilen ve fertlerle devletin ekonomide birlikte bulunmasını öngören Devletçilik ile çözülmüştür. Ekonomik kalkınma modeli olarak Karma ekonomi seçilmiştir. 1931 kongresinde Devletçiliğin kabul edilmesi, ilerleyen yıllarda CHP genel başkanı olan İsmet İnönü'nün başlatacağı ve Bülent Ecevit'in taşıyacağı Ortanın solu hareketiyle CHP'nin siyasi yelpazenin Merkez sol kısmında konumlanmasına meşruiyet kaynağı olmuştur. Gazi Mustafa Kemal'in (Atatürk) harekete geçmesiyle kongreden hemen önce kendini fesheden Türk Ocakları'nın mal varlığının CHF'ye kongrenin kararıyla geçirilmesi ilerleyen süreç içerisinde Halkevlerinin kurulmasına zemin ve kaynak hazırlamıştır.

Kaynakça
Dış Bağlantılar
CHF 1931 Nizamnamesi, TBMM Açık Erişim Kütüphanesi
Necdet AYSAL—Sezai Kürşat ÖKTE .TEK PARTİ DÖNEMİNDE CUMHURİYET HALK PARTİSİ ÜÇÜNCÜ BÜYÜK KONGRESİ (10-18 Mayıs 1931). The Journal of Academic Social Science (2016)
CHF 1931 Fırka Programı, TBMM Açık Erişim Kütüphanesi