Don Carlos

Bu madde ismi Giuseppe Verdi tarafından bestelenmiş olan operanın, asıl Fransızca metnine uygun olarak, ismi Don Carlos olarak verilmiştir. Eğer sonraki İtalyanca çeviri versiyonu sahnelenirse operanın ismi İtalyancaya uygun olarak Don Carlo olması gerekir.

Don Carlos İtalyan besteci Guiseppe Verdi tarafından, "Camille du Locle" ve "Joseph Mery"'nin hazırladıkları Fransızca libretto kullanılarak bestelenen 5-perdelik bir grand operadır. Liberetto Friedrich Schiller tarafından Almanca yazılan "Don Carlos, Infant von Spanien" dramatik oyunundan uyarlanmıştır. Operanın ilk prömiyeri 11 Mart 1867'de Paris, Fransa'da Théâtre Impérial de l’Opéra sahnelenmiştir. Ondan sonraki yirmi yılda operaya ekler ve değişiklikler yapılarak birkaç versiyonu geliştirilmiş ve böylece opera evi idarecileri, yapımcıları ve orkestra şefleri için hangi versiyonu seçecekleri hakkında bir seçim imkânı ortaya çıkmıştır. Verdi'nin opera eserleri arasında başka hiçbirinin bu kadar çok çeşit versiyonu bulunmamaktadır. Bu opera eserinin özel baleyi ve ilk sahnelenmeden önceki kesintileri de içine alan tüm uzunluktaki versiyonu 4 saat süreli müzik gerektirmektedir ve bu şekliyle bu eser Verdi'nin en uzun opera eseri olmaktadır.

Operanın ana konusu İspanya veliahtı olan Carlos, Asturias Prensi'nin (d. 1545- ö. 1568) hayatında Valois'lı Elisabeth'e nişanlanmışken "1551-1559 İtalya Savaşı"'nı sona erdiren ve Habsburg Hanedanı ile Valois Hanedanı'nı birleştirmek hedefi olan barış anlaşması sonucunda nişanlısının babası İspanya Kralı ve Kutsal Roma Germen İmparatoru II. Felipe ile evlendirilmesi gereği ile ortaya çıkan siyasal ve psikolojik tezatları incelemektedir.

Revizyonlar ve İtalyanca'ya çeviri
Prömiyerden önceki provalarda kesintiler ve ilk yayınlanan versiyon
1866'da Verdi operayı besteleyip bitirdikten sonra, ama daha bale için müziği bestelemeden önce, eserinde bazı kesintiler yapmak gereğini duydu, çünkü bu eser çok uzun olmaktaydı.
I. Perde'ye girişte oduncular ve karılarının korosu ve Elisabeth'in ilk defa sahnede görünüşü için müzik;
II. Perde 1. Sahnede Posa için kısa bir giriş solosu ("J'étais en Flandres");
II. Perde 2. Sahnenin sonundaki Kral ve Posa arasındaki konuşmanın bir kısmı.

Operanın prömiyeri ile birlikte basılan libretto versiyonu Verdi'nin kurguladığı bütün orijinal müziksel pasajları ve baleyi de kapsamakta, fakat yukarıda adı verilen kesintileri ihtiva etmektedir.

Sonraki izinli ve izinsiz Paris kesintileri
Prömiyer sahnelendikten sonra Paris'ten ayrılmadan Verdi Paris opera otoritelerine eğer gerekli görürlerse IV. Perde'nin 2. Sahnesini Posa'nın ölümüne kadar elimine etmelerine (yani isyan sahnesinin elimine edilmesine) izin vermiştir. Bunu yanında, Paris Opera otoriteleri verilen diğer temsillerde, Paris'ten ayrılmış olan Verdi'ye hiç haber bile vermeden, eserden bazı diğer kesintiler de yapmışlardır.

İtalyancaya birinci çeviri
Don Carlos librettosunun İtalyancaya çevirisinin ilk hazırlıkları "Achille de Lauzières" tarafından 1866 sonbaharında başlanmıştı. Verdi, o zaman hâlâ "Don Carlos" adı ile anılan operanın, aynı Paris Operası'nda sahnelendiği gibi 5 perdeden oluşmasını ve bir bale kısmını da kapsamasında ısrar etmekteydi. Bu 5-perdelik İtalyanca çeviri hiç kesintisiz olarak 4 Haziran 1867'de Londra'da (şimdi Royal Opera House olarak anılan) Covent Garden Krallık İtalyan Opera Evi'nde ("Michael Costa"'nın orkestra şefliği altında) sunuldu. Yine hiç kesintisiz 5-perdelik ilk İtalyanca çevirinin aynı yıl 27 Ekimde İtalya'da Bologna "Teatro Communale"de prömiyeri yapıldı.

Müziğin ve metnin sonraki revizyonları
Bu eserin 1871'de başarısız olan Napoli'deki yapımından sonra, Verdi 1872-73 yılı içinde eserin sahnelenmesi için bu şehri ziyaret etmeye ikna edildi. Bu ziyaretinde eserde iki daha değişiklik yaptı:
Posa ve Kral'ın birlikte bulunduğu II. Perde 2. Sahneye daha önce yapmış olduğu kesintileri ("Antonio Ghislanzoni" nin şiirlerini) tekrar ekledi ve notalarda da değişiklikler yaptı.
V. Perde'de bulunan Carlos ve Elisabeth ikilisini elimine etti.

Don Carlos un ölçeğini ve kapsamını değiştirme fikri 1875'te Verdi tarafından ortaya atıldı.
Bu kısmen daha önceki yapımlarda elde edilen tecrübeler hakkında gelen haberlere bağlıydı' Örneğin Costa yapımında I. Perde ve bale kısmı temsil edilmemiş ve eserin diğer kısımlarında da kesintiler yapılmıştı. Nisan 1882'de Verdi Paris'e gelmiş iken değişiklikler yapmaya hazır bulunuyordu. Zaten daha önce Verdi'nin bestelemiş olduğu Macbeth, Kaderin gücü (Forza del destino) ve Aida eserlerini Fransızcaya tercüme eden "Charles Louis-Etienne Nutter" ve "du Locle"un çalışmalarını bilmekteydi. Verdi Paris'te iken üçü bir araya gelerek ve 9 ay birlikte uğraş vererek Don Carlos eserinin Fransızca metninde ve eserin müziksel bestesinde çok büyük değişikler yaparak sanki yeni 4 perdelik bir Don Carlos operası ortaya çıkardılar (1882 Versiyonu). Özellikle I. Perde ve bale parçası tamamıyla dışarıda bırakıldı. Bu çalışma Mart 1883'te bitirildi.

İtalyancaya çevirisi revizyonları
Bu yeni Fransızca revizyonun metni, de Lauzieres'in 1866 çevirisi esas alınarak, "Angelo Zamardini" tarafından İtalyancaya çevrildi. Bu yeni İtalyanca versiyon için eserin ismi Don Calo olarak kabul edildi. Bu revizyonlu İtalyanca eserin prömiyer sahnelenmesi 10 Ocak 1884'te Milano'da La Scala tiyatrosunda yapıldı.

Verdi eserinin ilk versiyonundaki I. Perde'yi elimine etmeye razı olmuşken, sonradan fikrini değiştirmiş olduğu sanılmaktadır. Çünkü 29 Aralık 1886'da Modena'da sahneye konulan Don Carlo yeni revize edilmiş 4-perdelik versiyonun metnini kullanmakla beraber, daha önceki elimine edilmiş olan eski I. Perde'deki şarkılar kısım da başa eklenmiştir ve buna Verdi izin vermiştir. Bu son versiyon genellikle Verdi eserlerinin editörü olan "Guilo Ricordi" tarafından "balesiz 5 perdelik yeni edisyon" adı altında basılıp yayınlanmıştır.

Sonraki sahnelenme tarihçesi
20. yüzyılın ilk yarısında Don Carlos/Don Carlo operası çok nadir olarak sahnelenmiştir. Fakat İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra, özellikle 1883 'Milano' versiyonu şeklinde, muntazaman olarak dünya opera evlerinde sahnelenmiştir. Bu versiyon birçok kere de ses kaydına alınıp, birkaç değişik yapımın diskleri hâlâ satılmaktadır.

Sonra da orijinal 5-perdelik Fransızca versiyonunun sahnelenmesi ve ses kayıtlarının satışları başlamıştır. 1970'te Placido Domingo'nun baş roldeki Teatro de Scala bu trende yol açıcı olmuştur. Bunu takip eden önemli yapımlar arasında 1996'da Paris'te Théâtre du Châteletdeki yapımı ve bunun audio ve DVD kayıtları, 2003'te San Francisco'da yapımı, 2006'da Viyana'da Staatsoper yapımı ve aynı yıl Barselona'da Liceu yapımı sayılabilir.

Roller
Don Carlo (İtalyanca çeviri versiyonu)
Not: Kat": ses kayıt şirketinin kendi katalog numarası; "ASIN" : amazon.com urun referans sayısı.

Dipnotlar
Dış bağlantılar
"Opera Türkiye" websitesinde Verdi'nin "Don Carlos" operası konu özeti (Erişim: 18.5.2010)
Don Carlos operasının ses kayıtları listesi (Erişim: 1.3.2009)
Don Carlos operasının librettosu (Erişim: 1.3.2009)
Budden, Julian, The Operas of Verdi, Volume III, London: Cassell, Ltd, 1984 ISBN 0-304-31060-3