Akakios

Akakios (Yunanca : Ἀκάκιος; ö. 26 Kasım 489) 472'den 489'a kadar Konstantinopolis Patriği olarak görev yaptı. O, Doğu'nun ilk piskoposuydu ve Kalkedon tartışmasındaki iddialı katılımıyla tanınıyordu. Teolojik bölünmeleri iyileştirme yönündeki tartışmalı girişimleri, Akacian şizmine ve Kalkedon kiliseleri tarafından kınanmasına yol açtı. Doğu Ortodoksluğunda bir aziz olarak kabul edilir.

Akakios, Bizans imparatoru Zeno'ya 482'de Nestorius ve Eutyches'i kınayan, İskenderiyeli Kiril'in Oniki Bölümünü kabul eden ve Kalkedon Tanımını görmezden gelen Henotikon Fermanı'nı yayınlamasını tavsiye etti. Henotikon, Kalkedon konseyinin ortodoksluğu etrafındaki anlaşmazlığı çözmeyi amaçlamışsa da sonuçta başarısız olmuştur. Papa III. Felix, Akakios'un Kalkedon'a ve selefi Papa I. Leo'ya yönelik küçümsemesinin, kendi Kutsal Makam'ının itibarına yönelik bir hakaret olduğunu düşündü. Akakios, III. Felix tarafından kınandı ve tahttan indirildi; bu eylem Akakios tarafından küçümsendi ve iki piskoposluk arasında Akakios'un ölümünden sonra da devam eden bir bölünmeye yol açtı. Bölünme, Bizans imparatoru Anastasius I'in çalkantılı saltanatı boyunca devam etti ve ancak 519'da Papa Hormisdas yönetimindeki I. Justinus tarafından çözüldü.

Kıptî Ortodoks Kilisesi, Kıpti takvimine göre Hathor ayının 30'unda Konstantinopolis Patriği Aziz Akakios'un ayrılışını kutlar.

Erken yaşam ve piskoposluk
Akakios, gerçek tarihte ilk kez Konstantinopolis Kilisesi'nde yetim çocukların bakımıyla görevli bir memur veya orphanotrophos olarak ortaya çıkar ve kiliseyi büyük bir başarıyla yönetmiştir. Suda onu muhteşem, cömert, nazik, asil, zarif ve gösterişli olarak tanımlıyor.

Roma İmparatoru I. Leo, onun yeteneklerini fark etti ve yetenekli bir saray mensubunun becerilerini kullanarak onun üzerinde önemli bir etki kazandı ve bu da 471'de Konstantinopolisli Gennadius'un ölümünden sonra Patrik olarak tahta çıkmasına yol açtı. Piskoposluğunun ilk beş-altı yılı kayda değer bir şey göstermemiştir. Ancak kısa süre sonra patrikliği boyunca sürecek ve Doğu ile Batı kiliseleri arasında otuz beş yıllık (484-519) bir ayrışmaya yol açacak tartışmalara karışmıştır.

İlk olarak, Eutyches ihtilafının yol açtığı bölünmelerle parçalanmış olan Kilise'nin birliğini yeniden sağlamayı; ikinci olarak da piskoposluğunun Roma'dan bağımsızlığını ilan ederek ve İskenderiye ve Antakya üzerindeki etkisini genişleterek yetkisini artırmayı amaçlamıştır. Davranışları açısından bakıldığında bir ilahiyatçıdan çok bir devlet adamı gibi davrandığı anlaşılmaktadır. Bu noktada Zeno, Akakios ve Simplicius arasındaki ilişkilerin dostça olduğu anlaşılıyor. Kalkedon Konseyi'nin kararlarını teyit etmek için güçlü önlemler alınması gerektiği konusunda anlaştılar ve bir süre birlikte hareket ettiler.

İskenderiyeli III. Petrus ve John Talaia ile ilgili anlaşmazlıklar
479 yılında Akakios, Antakya patriğini kutsayarak yargı yetkisinin uygun sınırlarını aştı. Buna rağmen Papa Simplicius, zorunluluğu gerekçe göstererek atamayı kabul etti.

482 yılında İskenderiye'deki Kalkedonlu olmayan hizbin Yannis Talaia yerine İskenderiyeli III. Petrus'u patrik olarak atamaya çalışmasıyla sorunlar başladı. Simplicus, İskenderiye'deki Kalkedonlu olmayan hizip ile bağlantısı nedeniyle İskenderiyeli III. Petrus'un atanmasına itiraz etti ve John Talaia'ya desteğini açıkladı.

Her iki adayın da dikkate değer dezavantajları vardı. III. Petrus, Kalkedonlu olmayan biriydi ve Talaia, İmparator'a Patrikhane'yi aramayacağına veya (görünüşe göre) kabul etmeyeceğine dair ciddi bir sözle bağlıydı. Talaia hemen Simplicius'un desteğini aradı ve aldı ve Akakios'u gücendirdi. III. Petrus, Akakios'a görevinde onaylanması halinde anlaşmazlığın yol açtığı bölünmeleri giderebileceğine dair güvence verdi.

Bu durum, Akakios'a Doğu'nun tamamı üzerinde onur ve yargı yetkisi talep etme ve başkent piskoposlarını İskenderiye, Antakya, Kudüs ve Roma Papası'na karşı sorumluluktan kurtarma konusunda uzun zamandır beklediği fırsatı verdi. Zeno'nun desteğini tamamen kazanan Akakios, Simplicius'un güçlü muhalefetine rağmen imparatora İskenderiye patriği III. Petrus'u desteklemesini tavsiye etti. Daha sonra Akakios, Doğu'daki tüm kiliselerin birleşme şartlarını görüşmek üzere elçiler gönderdi.

Henotikon Fermanı ve Akakios bölünmesi
Kısa bir süre sonra Akakios, Doğu'nun tamamı üzerinde yargı yetkisi talep etme yolu olarak, hem bir inanç hem de bir birleşme aracı olan bir belge veya maddeler dizisi hazırladı. Teologlar arasında Henotikon olarak bilinen bu belge, başlangıçta Mısır'daki muhalif gruplara yönelikti ve itidal ve uzlaşma temelinde yeniden birleşme çağrısıydı.

482 tarihli Henotikon fermanı, İznik-Konstantinopolis İnancını (yani Konstantinopolis'te tamamlanan İznik İnancı'nı) ortak, kesin ve birleşik inanç sembolü veya ifadesi olarak teyit etmiştir. Diğer tüm semboller veya mathematalar reddedilmiş; Eutyches ve Nestorius açıkça lanetlenmiş, İskenderiyeli Kiril'in Oniki Bölümü ise kabul edilmiştir. Kalkedon öğretileri reddedilmedi, aksine basitçe görmezden gelindi; İsa Mesih "Tanrı'nın biricik Oğlu ... bir ve iki değil" olarak tanımlandı ve ikili doğaya dair açık bir atıf yapılmadı.

İskenderiye patriği III. Petrus, Henotikon'u kabul ederek görevinin onaylanmasını sağladı. John Talaia bunu kabul etmeyi reddetti ve Roma'ya çekildi; burada Papa Simplicius'un, sapkınlığın başka yerlerde ve İskenderiye'de yayılmasını kontrol altına alması için Akakios'a yazdığı mektuplarla büyük bir coşkuyla desteklendi. Mektuplar boşunaydı ve Simplicius kısa bir süre sonra öldü.

Halefi III. Felix, Talaia'nın davasını hararetle savundu ve iki piskopos Vitalis ve Misenus'u Konstantinopolis'e göndererek Zeno ve Akakios'a mektuplar gönderdi ve Akakios'un Talaia tarafından kendisine yöneltilen suçlamalara cevap vermek üzere Roma'ya dönmesini talep etti (Felix, Epp. 1, 2). Görev tamamen başarısızlıkla sonuçlandı. Vitalis ve Misenus, Akakios ve III. Peter'in temsilcileriyle halka açık iletişim kurmaya (yani Kutsal Komünyon almaya) ikna edildi. Utanç içinde 484 yılında İtalya'ya geri döndüler.

Roma'ya vardıklarında bir sinod toplandı ve onların eylemlerini şiddetle kınadı. Daha sonra görevden alındılar ve aforoz edildiler. Ayrıca, III. Petrus'a karşı yeni bir aforoz çıkarıldı ve Akakios, III. Pierre ile ilişkisi, yargı yetkisinin sınırlarını aşması ve Roma'da Talaia'nın suçlamalarına cevap vermeyi reddetmesi nedeniyle geri dönülmez bir şekilde aforoz edildi; ancak kendisine karşı doğrudan bir sapkın görüş kanıtlanmadı veya ileri sürülmedi. Akakios, Papa Felix tarafından Kutsal Ruh'a ve havarisel otoriteye karşı bir günah işlediği için kınandı (Habe ergo cum his ... porsiyonem S. Spiritus judicio et apostolica auctoritate Damnatus). Daha sonra sürekli olarak aforoz edildi (nunquamque anathematis vinculis exuendus).

Felix, hükmü Akakios'a gönderdi ve aynı zamanda Zeno'ya ve Konstantinopolis Kilisesi'ne, herkesin görevden alınan Patrik'ten ayrılmasını ve aforoz edilme tehlikesiyle karşı karşıya kalmasını emretti. Bu arada, Tutus adında ek bir elçi, çift aforoz kararını bizzat Akakios'a iletmek üzere görevlendirildi. Akakios, Tutus'un sunduğu belgeleri kabul etmeyi reddetti ve kendisini mahkûm eden Roma makamı ve Sinod'un otoritesine meydan okuduğunu, diptiklerden Papa Felix'in adını silerek gösterdi. Felix'in tehditlerine rağmen, Doğu Hristiyanlarının çoğunluğu Akakios ile iletişimde kalmaya devam ettiği için pratikte pek fazla sonuç elde edilemedi.

Talaia, Nola Piskoposu olmayı kabul ederek yenilgiyi fiilen kabul etti; bu arada Zeno ve Akakios, Henotikon'un Doğu genelinde yaygın bir şekilde benimsenmesini aktif olarak sürdürdüler. Bazı (muhtemelen taraflı) kaynaklar, Akakios'un Zeno ile birlikte, Henotikon'un genel kabul görmesini sağlamak amacıyla, esas olarak eski muhalifleri olan rahiplere yönelik acımasız bir şiddet ve zulüm politikası başlattığını söyler. Papa adına yapılan Akakios kınaması, Kalkedon Konsili adına tekrarlandı ve bölünme 485 yılında tamamlandı. Akakios, 489'daki ölümüne kadar bu cezayı görmezden geldi, bunu 490'da Mongus ve 491'de Zeno izledi.

Halefi Konstantinopolisli Fravitta, çok kısa süren patrikliği sırasında Felix ile müzakerelere girişti, ancak sonuç alamadı.Akakios'un politikası artık uygulanamadığında başarısızlığa uğradı. Kısa yıllar içinde bütün çabaları boşa çıktı. Henotikon Doğu'da birliği yeniden sağlamada başarısız oldu ve 519'da Bizans imparatoru I. Justinus, Papa Hormisdas'a başvurdu ve Akakios'un kınanması Konstantinopolis Kilisesi tarafından tanındı.

Kaynakça
Özel


Genel
Dietmar W. Winkler: Acacius of Constantinople, David G. Hunter, Paul J. J. van Geest, Bert Jan Lietaert Peerbolte (eds.): Brill Encyclopedia of Early Christianity Online Acacius of Constantinople