Azerbaycan Millî Bilimler Akademisi

Azerbaycan Millî İlimler Akademisi veya Azerbaycan Ulusal Bilimler Akademisi (Azerice: Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası), Azerbaycan'ın ulusal bilimler akademisi, ana bilimsel kurumudur. 1945'te Bakü'de kurulmuştur.

Tarihi
1920'lerden önce Azerbaycan'daki bilimsel araştırmalar başlıca Azerbaycan Devlet Üniversitesi'nde merkezleşmişti. 1920 ile 1922 yılları arası, burada insan bilimleri, tıp ve doğa bölümlerinden ibaret bilimsel dernek oluşmuş ve etkinlik göstermiştir.

1925 yılında Dernek Azerbaycan hükûmetinin tasarrufuna aktarıldı.

1923-1929 yılları arasında Azerbaycan'ı Tetkik ve Araştırma Derneği faaliyet göstermişti. Derneğin kalbi her zaman Abdürrahim bey Hakverdiyev, üyelerinden biri de Mehemmedhasan bey Velili-Baharlı olmuştu.1929'da bu dernek yeniden teşkil edilerek Azerbaycan Devlet İlmî-Tetkikat Enstitüsü olarak adlandırılmıştı. Enstitünün doğa, biyoloji, tarih ve etnografya, dilbilim, edebiyat ve güzel sanatlar, felsefe, devlet ve hukuk bölümleri vardı.

1932'de Azerbaycan DETİ temelde SSC Bilimler Akademisi Zakafkasya Şubesinin Azerbaycan kolu kuruldu. Şubeye R. Ahundov rehberlik ediyordu. Şubede 11 bölüm ve birtakım komisyonlar etkinlik gösteriyordu. Bir ara ünlü bilim adamları – F.Y.Levinson-Lessing, İ.M.Gubkin, A.A.Grossheym, N.Y.Marr, İ.İ.Meşşanov, A.N, Derjavin, İ.Q, Yesman, ilk Azerbaycan bilginlerinden B.Çobanzade, V. Huluflu, M. Efendiyev, A. Tağızade, S.Mümtaz, A.S.Məmmədov ve diğerleri burada bilimsel araştırmalar yapmışlardır.

Ekim 1935'te şube SSC BA Azerbaycan Şubesine çevrildi. Şubedeki mevcut bölümler başta Kimya, Bitkibilim, Hayvanbilim ve Tarih, Etnografya ve Arkeoloji, Dil ve Edebiyat Bilimsel Araştırma enstitüleri, ayrıca Enerji bilimi, Fizik, Jeoloji, Agroloji branşları oluşturuldu. Şubenin ilk heyet başkanı akd. İ.M.Gubkin, daha sonraysa akd. S.S.Namyotkin oldu.

SSCB Halk Komiteleri Birliğinin 23 Ocak 1945 tarihli kararıyla şube Azerbaycan BA'ne çevrildi. Bu dönemde akademinin 4 bölümü, 16 bilimsel araştırma enstitüsü, bilimsel araştırma şubesi, 3 müzesi, merkezî bilim kütüphanesi, Nahçıvan, Gence, Hankendi ve Kuba'da bilimsel üsleri vardı. Her yıl Azerbaycan BA'ne 15 asil üye seçilmekte. İlk heyette Ü. Hacıbeyov, S.Vurgun, M.İbrahimov, Y.Məmmədəliyev, M.Kaşkay, A.A.Grossheym, S.Dadaşov, İ.Q.Yesman, M.Mirkasımov, Ş.Azizbeyov, Ə. Alizade, M. Topçubaşov, M. Hüseynov, H. Hüseynov ve İ.İ.Şirogorov dâhil edilmişti. 31 Mart 1945'te akademinin asil üyelerinin ilk genel toplantısında Mir Esedullah Mirkasımov başkan seçildi. Sonraki yıllarda Yusif Memmedeliyev (1947-1950, 1958-1961), Musa Aliyev (1950-1958), Zahid Halilov (1961-1967), Rüstem İsmayılov (1967-1970), Hasan Abdullayev (1970-1983), Eldar Salayev (1983-1997), Feramez Maksudov (1997-2000), Mahmud Kerimov (2001-2013), Akif Alizade (2013-2019, Ramiz Mehdiyev (2019-2022) Akademi'nin diğer başkanları olmuşlardır.

2022'den itibaren AMİA'nin başkanı akademisyen İsa Habibbeyli'dir.

Azerbaycan Bakanlar Kurulunun 21 Mayıs 2002 tarihli 81 sayılı kararına dayanarak AMİA'nde yapısal değişikliğe gidilmiştir.

Bilişim Telekomünikasyon (Uziletişim) Bilimsel Merkezi bazında Bilişim Teknolojileri Enstitüsü, Radyasyon Araştırmaları Bölümünün temelinde Radiasyon Problemleri Enstitüsü oluşturulmuştur. İTİ'nun temel faaliyet alanları yeni bilişim teknolojileri esasında muhtelif sahaların bilgisayar sistemine aktarılması, entelektüel bilgisayar şebekeleri ve sistemlerinin yaratılması, bilişim tehlikesizliğinin temin edilmesidir. Radiasyon Problemleri Enstitüsünün asıl faaliyet alanları radyasyon teknolojisi, radyasyon tehlikesizliği, alışılmadık enerji dönüştürme sorunları, ekoloji, radioekolojidir.

Yapısı
Fizik-Matematik ve Teknik Bilimler Bölümü
Azerbaycan Millî İlimler Akademisi Fizik Enstitüsü
AMİA Merkezî İlmî Kütüphane
Akd. Ə. Hüseynov onuruna Sibernetik Enstitüsü
Matematik ve Mekanik Enstitüsü
Nasreddin Tusi onuruna Şamahı Astrofizik Gözlemevi
Radyasyon Problemleri Enstitüsü
Bilişim Teknolojileri Enstitüsü

Kimya Bilimleri Bölümü
Akd. Y. H. Məmmədəliyev adına Petrokimya Oluşumu Enstitüsü
Kimya Problemleri Enstitüsü
Akd.Ə. Kuluyev onuruna Aşkarlar Kimyası Enstitüsü
Polimer Materialleri Enstitüsü
Petrokimya Oluşum Enstitüsünün Deney-Sanayi Fabrikası

Toprak Bilimleri Bölümü
Jeoloji Enstitüsü
Akd. H. Aliyev onuruna Coğrafya Enstitüsü

Bioloji Bilimleri Bölümü
Botanik Enstitüsü
Zooloji Enstitüsü
Genetik Önlemler Enstitüsü
A. İ. Karayev onuruna Fizioloji Enstitüsü
Agroloji ve Agrokimya Enstitüsü
Mikrobiyoloji Enstitüsü
Merkezî Bitki Bağı
Mardakan Arboretumu

İnsani ve Toplumsal Bilimler Bölümü
A. Bakıhanov onuruna Tarih Enstitüsü
Arkeoloji ve Etnografi Enstitüsü
İktisat Enstitüsü
Felsefe ve Sosyoloji Enstitüsü
Akademik Z. M. Bünyadov onuruna Doğu bilimleri Enstitüsü
Hukuk ve İnsan Hakları Enstitüsü
Nizami onuruna Edebiyat Enstitüsü
Nəsimi onuruna Dilcilik Enstitüsü
M. Fuzulî onuruna Azerbaycan Millî İlimler Akademisi El yazmaları Enstitüsü
Mimarlık ve Güzel Sanatlar Enstitüsü
Azerbaycan Tarih Müzesi
Folklor Enstitüsü
N. Gencevi onuruna Azerbaycan edebiyatı müzesi
Hüseyin Cavid'in ev müzesi

Dış ilişkileri
Kafkasya Üniversiteler Birliği'nin üyesidir.

Ayrıca bakınız
Hasan bey Zerdabi Doğa Tarihi Müzesi

Kaynakça
Dış bağlantılar
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının N İ Z A M N A M Ə S İ
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası marşı