1948 Türkiye İktisat Kongresi

1948 Türkiye İktisat Kongresi, 22-27 Kasım 1948'de, Ahmet Hamdi Başar (Limancı Hamdi) 'ın kurduğu İstanbul Tüccar Derneği'nin girişimiyle İstanbul, Taksim Belediye Gazinosu'nda yapılmış; irtibat merkezi olarak, Galata Yolcu Salonu'nun 3. katındaki tarihi Liman Lokantası, sabahtan gece yarısına kadar, kongre üyelerinin emrine amade kılınmıştır.

Atatürk'ün 1923 yılında düzenlediği İzmir İktisat Kongresi'nden sonra 2. defa düzenlenen, Cumhuriyetin en önemli ve özellikli kongresidir. 1923 İzmir İktisat Kongresi Atatürk tarafından düzenlenip, ilk Kongre olma özelliğini taşırken; bu defa bu ikinci Kongre halk kuruluşları tarafından, tamamen halkın, İnönü'nün ekonomi politikalarına karşı demokratik bir kalkışma niteliği taşıması daha da büyük bir önem arz etmektedir. Öyle ki, 27 yıllık ilk Cumhuriyet hükûmetinin değişerek, 1950 seçimlerinde Demokrat Parti'nin ezici çoğunluğuyla iktidara gelmesi, Millî Şef'liğin sona ermesi ve dolaylı olarak da 1960 Darbesi'ne yol açan etkenlerden biri olması özelliğine de sahiptir. Kongreye CHP yönetimi sıcak bakmamıştır.

İnönü Hükûmeti'nin, özel teşebbüse baskıcı ekonomik politikalarına karşı bir tepki olarak düzenlenmiştir. Özetle, Türk sanayici ve iş adamlarının da ülke ekonomisinde söz sahibi olmak istemeleri; Muamele Vergisi gibi sanayileşmeye engel teşkil eden vergilerin kaldırılması veya yeniden gözden geçirilmesi talep edilmektedir. Ülke çapında 1300'den fazla iş insanı ve sanayiciye davetiye gönderilmiş, 1100 kadar katılımcı yurdun her köşesinden gelerek Kongreye katılmıştır.

Kongrenin devamı süresince Galata Yolcu Salonu'nda bir irtibat (bağlantı) bürosu kurulmuş ve bu büro 4 Aralık 1948 Cumartesi akşamına kadar çalışmıştır.

1948 Türkiye İktisat Kongresinin kanuni ve idari mesuliyeti İstanbul Tüccar Derneği'ne aittir.

İstanbul Tüccar Derneği Yönetim Kurulu, 29 Haziran 1948 Salı günü yaptığı toplantıda, memleketin güncel iktisadi sorunlarını memleket ölçüsünde bir inceleme ve müzakere (fikir alışverişinde bulunma, oylama) konusu yapmak üzere İstanbul'da bir Türkiye Ticaret ve İktisat Kongresi akdini kabul ve bu hususta (konuda) hazırlanan yönetmeliği onaylayarak, Kongrenin düzenlenme ve idaresi için İstanbul Ticaret ve Sanayi Odası, Bölge Sanayi Birliği, Türkiye İktisatçılar Derneğiyle İstanbul Tüccar Derneği temsilcilerinden müteşekkil bir Tertip Komitesi oluşturulmasını karar altına almıştır.

Bu karar üzerine kurulan Tertip Komitesi, ilk toplantısını 3 Ağustos 1948 Salı günü saat 17:00'de İstanbul Ticaret ve Sanayi Odası'nda yapmış ve Kongre Yönetmeliğini onaylama ve gündemini tespit ederek faaliyete başlamıştır.

Kongrenin toplanmasını ve idaresini sağlamak için İstanbul Ticaret ve Sanayi Odası, İstanbul Bölge Sanayi Birliği, Türkiye İktisatçılar Derneği ve İstanbul Tüccar Derneği'nden yollanmış üçer temsilci ile Türk Ekonomi Kurumu'nun temsilcilerinden oluşan bir Tertip Komitesi (düzenleme alt kurulu) oluşturulmuştur.

Kongreye; zamanın milletvekilleri, devlet teşekkülleri mensupları (kamu kuruluşları yetkilileri), profesör ve akademisyenler, gazeteciler, tüccarlar, sanayiciler ve iş adamları katılmışlardır.

Basın, Kongre görüşmelerini uzun süre gündemde tutmuştur.

MADDE 4'te belirtildiği üzere gündemi
a) Devletçilik ve devlet müdahalesi,
b) Dış ticaret rejimi,
c) Vergi reformu

bakımlarından incelenmesidir.

Açılış konuşmaları
Tertip Komitesi Başkanı İzzet Akosman,
İstanbul Tüccar Derneği Genel Sekreteri Ahmet Hamdi Başar,
İstanbul Ticaret ve Sanayi Odası adına Hüsnü Arsan,
İstanbul Bölgesi Sanayi Birliği adına Dr. Cudi Birtek,
Türkiye İktisatçılar Derneği adına Prof.Refii Suvla,
Türk Ekonomi Kurumu adına Prof.Mehmet Muhlis Ete

tarafından yapılmıştır.

Tertip Komitesi
Başkan: İzzet Akosman İstanbul Tüccar Derneği Başkanı
Başkan Vekili: Hüsnü Arsan İstanbul Ticaret ve Sanayi Odası
İdare Hey'eti Azasından
Başkan Vekili: Cudi Birkek İstanbul Sanayi Birliği Başkanı
Başkan Vekili: Prof. R. Şükrü Sulva Türkiye İktisatçılarDerneği Başkanı
Başkan Vekili: Prof. Muhlis Ete Türk Ekonomi Kurumu Başkanı
Aza: Bedri Nedim Göknil İstanbul Tüccar Derneğinden
Aza: Muhlis Erdener İstanbul Tüccar Derneğinden
Aza: Hüsnü Himmetoğlu Sanayi Birliğinden
Aza: Halid Güleryüz Sanayi Birliğinden
Aza: Prof. Reşat Nalbantoğlu Türkiye İktisatçılar Derneğinden
Aza: Neumark Türkiye İktisatçılar Derneğinden
Kongre Genel Sekreteri: Ahmet Hamdi Başar

Kongre Başkanlık Divanı
Başkan: İzzet Akosman İstanbul Tüccar Derneği Başkanı
Başkan Vekili: Hüsnü Ersan İstanbul Ticaret ve Sanayi Odası
İdare Heyeti Azasından
Başkan Vekili: Salahattin Sanver İzmir Tic.ve San.Odası Başkanı
Başkan Vekili: Mümtaz Yağcıoğlu Ankara Tic.ve San.Od.İkinci Bşk.
Başkan Vekili: Prof. R. Şükrü Sulva Türkiye İkt.Derneği Başkanı
Başkan Vekili: Kazım Taşkent Türkiye Ekonomi Kurumundan
Katipler:
Nafiz Tekinkaya
Nejat Muhsinoğlu
Fevzi Kızıklı
Nuri Erkanlı
Ali Eral
Mahmut Tekin
Nuri Günay
Osman Kibar
Kemal Tosun
Baki Canlısoy
Osman Nebioğlu
Mustafa Elmalı

Devletçilik Komisyonu



Dış Ticaret Komisyonu



Vergi Reformu Komisyonu



Bu kongreyi diğerlerinden farklı kılan unsurlar
Kongrenin, İzmir'de 1923'te toplanan Tarihî İktisat Kongresinden sonra, bu ismi taşıyan ilk İktisat Kongresi oluşu,
Tamamen hususi inisiyatif ile toplanışı,
İktisadın nazariyatıyla (teorisiyle) meşgul olan kurumlarla, tatbikatıyla (uygulamasıyla) uğraşan dernek ve teşekküllerin (kuruluşların) işbirliği yaparak vücuda getirilmiş (meydana getirilmiş) olması,
Kongreye, iktisatla alakadar (ilgili) hususi (özel) ve resmi, şahıs ve müesseselerin (kurumların) davet edilmiş ve her birine tebliğ yapma ve konuşma hakkı verilmiş olması,
Kongrenin siyasi bir karakter taşımamasıdır.

Kaynakça
Dış bağlantılar
TBMM Kütüphanesi
Eski Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer'in 5 Mayıs 2004 İzmir İktisat Kongresindeki konuşması (Son erişim: 30 Haziran 2015)