Beykaynak, Şenkaya

Beykaynak, Erzurum ilinin Şenkaya ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.

Tarihçe
Beykaynak mahallesinin eski adı Pertevan'dır. Bu isim, Gürcüce renkler anlamındaki "perta" (ფერთა) ile ev veya barınak anlamındaki "vani" (ვანი) kelimelerinden oluşmuş olabilir. 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde Pertavan (پرتوان) olarak geçer.

Pertevan köyü, Orta Çağ Gürcistan'ını oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alır. Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köyün bugünkü sınırları içinde bulunan kale ile yıkılmış kilise bu dönemden kalmış olmalıdır.

Pertevan köyü, 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı mufassal defterine göre Gürcistan Vilayeti içinde Penek livasının Kamhis nahiyesine bağlıydı. Bu tarihte köyün nüfusu, 8'i Müslüman ve 21'i Hristiyan olmak üzere, 29 haneden oluşuyordu. Köyde buğday, arpa ve yonca tarımı ile arıcılık yapılıyor ve domuz besleniyordu. Köyün mezrası "Norasor" (نوراصور), iki yaylası ise "Ak Gölü" (اق كولی) ve "Ak Pınar" (اق پیكار) adıyla kaydedilmiştir.1574 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı mufassal defterde ise köyde 25 Hristiyan hane kaydedilmiştir. Köyün sınırları içinde ayrıca "Gürcî" lakabıyla kaydedilmiş birine ait bir çiftilik bulunuyordu ve burada 5 Hristiyan hane yaşıyordu. 1595 tarihli defterde ise çiftlikteki hane sayısı üçe düşmüştü. Osmanlı idaresinin 1835 yılında vergi belirleme ve askere alma amacıyla gerçekleştirdiği nüfus tespitinde köyde 11 hanede 32 erkek tespit edilmiştir. Erkek sayısı kadar kadın eklenince köyün toplam nüfusunun yaklaşık 64 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.

93 Harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması'yla Pertevan köyü Osmanlı Devleti tarafından Çarlık Rusya'sına savaş tazminatının bir parçası olarak bırakıldı. 1886 nüfus sayımında Rus idaresince Pertevan (Пертеванъ) biçiminde kaydedilmiş olan köy Oltu sancağının Oltu kazasına bağlı Tecerek nahiyesinin dokuz köyünden biriydi. Köydeki 11 hanede, 68'i erkek ve 52'si kadın olmak üzere 120 kişi yaşıyordu. Bu nüfusun tamamı Türk olarak kaydedilmişti.

Pertevan köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesine göre, Erzurum vilayetinin Oltu kazasına bağlı Kosor nahiyesinin bir köyüydü. 1940 genel nüfusu sayımında "Pertuvan" olarak kaydedilmiş olan köy, aynı kazanın Kömürlü nahiyesine bağlıydı ve nüfusu 338 kişiden oluşuyordu. 1946 yılında Şenkaya kazası kurulunca Kömürlü nahiyesi ile birlikte yerleşimde bu kazaya bağlandı. Pertevan adı Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında Beykaynak olarak değiştirilmiştir. Beykaynak köyünde 1965 yılında 463 kişi yaşıyor ve sadece 155 kişi okuma yazma biliyordu. 1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Şenkaya Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.

Beykaynak mahallesinde bir kale ile bir kilisenin varlığı bilinmektedir. Kale, ulaşımı zor bir kayanın üzerinde yer alır. Kalenin günümüze ulaşan duvarlarının yüksekliği 3 metreyi bulur. Eskiden köyün Hristiyan nüfusunun ibadet yeri olan kilise yıkılmış yerinde köyün camisi inşa edilmiştir. Kiliseden günümüze bir iz kalmamıştır. Mahalle, Şenkaya'nın kuzeybatısında olup, numaralı Erzurum-Ardahan (Oltu-Göle) devlet yoluna, Uğurlu, Susuz ve Deliktaş mahalleleri üzerinden Paşalı Mahallesi'nde 15,5 km.lik bir köy yoluyla ulaşmaktadır

Nüfus
Kaynakça
Dış bağlantılar