Batman (il)

{
"type" : "ExternalData",
"service" : "geoshape",
"ids" : "Q159835",
"özellikler" : {
"title" : "Batman",
"description" : " ",
" strok " : " # 125123 ",
"vuruş genişliği" : 3,
"dolgu" : "# 2aaf4d"
}
}

Batman, Türkiye'nin bir ilidir. Türkiye Cumhuriyetinin Güneydoğu Anadolu Bölgesinde yer alır.

İlin nüfusu 654.528'dir. Bu nüfusun %84,27'i şehirlerde yaşamaktadır. İlde km²'ye 139 kişi düşmektedir (Bu sayı merkez ilçede 722'dir). İl merkezinin denizden yüksekliği 560 metredir.

2020 yılında TÜİK verilerine göre merkez ilçeyle beraber toplam 6 ilçe, 11 belediye, bu belediyelerde 136 mahalle ve 283 köy vardır.

1990 yılına kadar Siirt ilinin bir ilçesi olan Batman, 16 Mayıs 1990 tarih ve 3647 sayılı kanunla Beşiri, Kozluk ve Sason ilçeleri Siirt'ten, Hasankeyf ve Gercüş ilçeleri ise Mardin'den alınıp Merkez'e bağlanarak Türkiye'nin 72. ili olmuştur.

Batman'ın trafik plaka kodu 72'dir.

Tarihçe
Batman tarihi itibarıyla yeni bir şehir olmasına karşın, yerleşim alanındaki şehirleşme tarihi Sümerlere kadar uzanır. İluh Tepesi'nin bulunduğu alanda bir Sümer şehir yerleşiminin bulunduğu, ancak bataklık bir arazi üzerine kurulu olduğundan şehrin zaman içerisinde yeraltına göçtüğü ifade edilmektedir. Ayrıca yapılan araştırmalar sonucunda İluh Tepesi olarak adlandırılan arazinin doğal olmadığı ve yapay bir tepe olduğu kanıtlanmıştır. Batman'ın adını "batmak" teriminden bu nedenle almış olabileceği düşünülmektedir. 1940 yılında Batman civarında petrol bulunmuştur.

Batman Saat Kulesi
Batman Saat Kulesi, Batman ilinin Merkez ilçesinde bulunan saat kulesidir. Batman-Sanat Sokağı ile Edip Solmaz bulvarının kesiştiği noktada yer alan kule Batman'ın simgelerinden biridir. İki katlı kulenin giriş katında dairesel kemerler yer almakta, üst katta dairesel kemerlerle çevrili dairesel kadranlar yer almaktadır. Kule 2003 yılında dikilmiştir.

Coğrafya
İklim
Batman'ın iklim özellikleri Güneydoğu Anadolu Bölgesinde oluşundan dolayı genel anlamda Uzak Akdeniz İklimi kapsamındadır. Yıllık ortalama yağış miktarı 750–1000 mm civarındadır. Kışlar bazen sert ve soğuk geçmektedir. 1 Ocak 2007 tarihinde termometreler -24 dereceyi göstermiştir. İlkbahar aylarında Beşiri ve Batman ovalarında bol otluk olup İç Anadolu Bölgesi ve Doğu Anadolu Bölgesinden mevsimlik Küçükbaş ve Büyükbaş Hayvan besiciliği göçü almaktadır. Ölçülen en yüksek sıcaklık 48.8 derece ile 10 Temmuz 1962'de kayda geçmiştir.

Yazlar sıcak geçmektedir. Yaz aylarında bazen şiddetli yağışlarda görülmektedir.

Dağlar
Sason Dağları (Aydınlık Dağları) - 2500 m
Mereto - 2967 m
Kuşaklı Dağı - 1947 m
Avcı Dağı - 2121 m
Meydanok Tepesi - 2042 m
Kortepe - 2082 m
Raman Dağı - 1288 m

Akarsular ve göller
Batman Çayı
Dicle Nehri
Garzan Çayı
Kırkat Göleti
Kozluk Ceffan Göleti

Türkiye'nin ilk petrol çıkarılan şehri olan Batman'da Batman Rafinerisi bulunmakta ve burada da 400'ü aşkın kişi çalışmaktadır.

TÜİK verilerine göre, yüzde 30,9 ile Türkiye'de işsizliğin en yüksek olduğu bölgede yer alan şehirler Mardin, Batman, Şırnak, Siirt'tir.

Yönetim
İllerde protokolde ilk sırada yer alan vali, merkezi yönetimi temsil eder ve cumhurbaşkanı tarafından atanır. Büyükşehir dışındaki illerde yerel yönetim, şehirler düzeyindedir. Belediye başkanı, belediye sınırları içinde kalan seçmenin oy çokluğu ile seçilir. Aynı seçmen İlçe Belediye Meclisi için de oy kullanarak ilçelerin belediye meclisleri oluşturur. İldeki bütün seçmenler ayrıca il genel meclisi için de oy kullanarak, il genel meclisinin oluşumunu sağlarlar.

İl genel meclisi ve belediye meclisi üyelikleri için yapılan seçimlerde, onda birlik baraj uygulamalı nispi temsil sistemi, belediye başkanlığı seçiminde ise çoğunluk sistemi uygulanır İl genel meclisi ve belediye meclisi üye sayıları ilçe nüfusuna göre, kontenjandan kalan sayıların partilere dağılımı ise D'Hondt Sistemine göre belirlenir (Kanun:2972-Madde:23)

İl Genel Meclisi, İl Özel İdaresinin karar organıdır, başkanını üyeleri arasından gizli oyla seçer. Ayrıca İl Genel Meclisi, bir yıl görev yapmak üzere kendi üyeleri arasından gizli oyla beş kişilik il encümenini seçer.

Merkezi yönetim, vali ve il müdürlerinden oluşur. İl Özel İdaresi (İl Genel Meclisi ve İl Encümeni) seçilmişlerden oluşur, ancak vali başkanlığında görev yapar. Yerel yönetim ise belediye başkanları ve belediye meclislerinden oluşur.

Batman Valisi, Ekrem CANALP'tir. 12.5.2022/209 sayılı kararla Edirne Valisi iken bu göreve atanmıştır. Terör soruşturması kapsamında İçişleri Bakanlığı tarafından görevden alınan Mehmet Demir'in yerine Batman Belediyesi Başkan Vekili olarak da görev yapacaktır.

2019 Türkiye yerel seçimleri sonuçlarına göre Batman İl Genel Meclisi üye sayısı, 11'i AK Parti ve 11'i HDP'den olmak üzere 22'dir.

31 Mart 2024 yerel seçimlerinde Batman Belediye Başkanlığı'nı DEM Parti adayı Gülüstan Sönük, %64,52 oy oranıyla kazanmıştır.

2018 Türkiye genel seçimleri sonucuna göre Batman'ın Türkiye Büyük Millet Meclisindeki üyelerinin siyasi partilere dağılımı: 1 AK Parti ve 4 HDP.

2023 Türkiye Genel Seçimleri’ne göre Batman’dan TBMM’ye 5 milletvekili gönderilmiştir: AK Parti – Ferhat Nasıroğlu ve YSP – Keskin Bayındır, Zeynep Oduncu, Mehmet Rüştü Tiryaki, Nurten Ertuğrul.

Valiler
Nüfus
Güncel Nüfus Değerleri (TÜİK 9 Şubat 2026 verileri )

Batman ilinin nüfusu 662.626'dir. Bu nüfusun %86,88'i şehirlerde yaşamaktadır (2025 sonu). İlin yüzölçümü 4.477 km2dir. İlde km2ye 148 kişi düşmektedir. (Bu sayı merkez ilçede 793'dür.) İlde yıllık nüfus artış oranı %1,24 olmuştur. Nüfus artış oranı en yüksek ve en düşük ilçeler: Merkez (%2,26), Gercüş (%-4,55)

09 Şubat 2026 TÜİK verilerine göre merkez ilçeyle beraber 6 ilçe, 11 belediye, bu belediyelerde 137 mahalle ve ayrıca 293 köy vardır.



İlin yıllara göre nüfusları
Konum
Yemek kültürü
Batman ve yöresinde genellikle Güneydoğuya has bütün yemekler bulunmakta ve tüketilmektedir. Kebap ve sulu yemekler tüketim fazla olan yemeklerdir. Güveç (tirşik), mehîr, imam bayıldı (babağannûç), içli köfte (kutilk), şam böreği (şamborek), yeşil mercimek çorbası (şorbenîsk), kuru dolma (dolmê hışk), mirtoxe, gebol, avşork yörenin kendine has yemekleridir. Merkezde ünlü ciğerci, büryancı ve kavurmacılar bulunmaktadır. Tatlı olarak kadayıf, baklava gibi tatlılar tüketilmektedir. Hamur işleri olarak lahmacun tüketimi fazladır. Yöreye has yemeklerin sayısı oldukça fazladır.

Ulaşım
Batman'a Türkiye'nin her bölgesinden ulaşım mümkündür. Bölgenin birçok yerel otobüs firması ilk kalkış olarak Batman merkezi seçmekte bundan dolayı birçok firmayla ulaşım mümkündür. Batman Merkez ulaşımda bölgesine açılan bir noktadır. Havalimanı sayesinde hem batı illerine olan sefer artmış hem de fiyatlar azalmış durumda, hava yolu direkt bağlantı ile İstanbul, Ankara, İzmir ve yaz aylarında Antalya'ya ulaşım mevcuttur. Demiryolları bakımından meşhur Kurtalan Ekspresi'nin Kurtalan'dan önceki son durağıdır.

Spor
2021-2022 Sezonu sonunda, Futbol takımı Batman Petrolspor A.Ş., 2.Ligdedir. Hentbol erkekler süper liginde 1955 Batman Bld. GSK, 4.olmuştur. Futbol kadınlar 3.lig takımı 1955 Batman Bld.spor 2.lige çıkmıştır. Yine Batman Gençlikspor bölgesel ligden 2.lige çıkmıştır. BAL ve Kadın futbol 3.liginde birer takım yer almıştır. Bölgesel liglere katılan takım sayısı 4'tür. Batman BESYO, voleybol erkekler 3.liginde küme düşmüştür.

Ziraat Türkiye Kupası'nda 1955 Batman Bld.spor, ilk turda elenirken, Batman Petrolspor 4.turda Kasımpaşa'ya elenmiştir. Kadınlar Türkiye Kupası (kadınlar)'nda 1955 Batman Bld. GSK, yarı finalde Selka Eskişehir'e yenilerek Kupa 3.sü olmuştur.

Batman'ın önemli spor tesisleri: Yeni Batman Stadyumu (15.715), 19 Mayıs Kapalı Spor Salonu (2.000) ve Batman Atletizm Pisti (750)

Galeri
Ayrıca bakınız
Batman ilindeki yerleşim yerleri listesi

Kaynakça
Dış bağlantılar
Batman Valiliği
Batman İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü