Ankorit

Ankorit ( , anachōrētḗs; "geri çekilen", "ayrılan"), Hristiyan manastır geleneğinde, dini sebeplerle toplumdan tamamen koparak ıssız bir yerde veya bir hücrede münzevi bir hayat süren kişidir.

Ankoritler, bir topluluk içinde yaşayan "Senobitik" (Manastır) keşişlerden ve yer değiştirebilen hermitlerden (gezgin münzevilerden) farklı olarak, genellikle "yerleşiklik yemini" (vow of stability of place) ederek belirli bir mekana (bir mağara veya kiliseye bitişik bir hücre) ömür boyu kapanan kişilerdir. Hermitlerden farklı olarak ankoritler, piskoposlar haricinde hiçbir kilise otoritesine karşı sorumlu değillerdi. Bu yaşam biçimi, Hristiyanlığın en eski ve en katı inziva formlarından biri kabul edilir.

Kapanma ritüeli genellikle bir cenaze törenine benzer şekilde gerçekleştirilir, bu ritüelden sonra ankorit "dünya için ölü", ancak Tanrı ile yaşayan bir tür "yaşayan aziz" olarak kabul edilirdi.

Etimoloji
Kelime, Eski Yunanca'da "geri çekilmek", "bir yerden ayrılmak" anlamına gelen anachōreō (ἀναχωρέω) fiilinden türetilmiştir. Türkçede sıklıkla **Münzevi** kelimesi ile karşılansa da, dini terminolojide "Ankorit" terimi, sabit bir yere (ankorj/hücre) bağlı kalanları tanımlamak için spesifik olarak kullanılır.

Tarihçe
Ankorit yaşam tarzı, 3. ve 4. yüzyıllarda Roma İmparatorluğu'nun Hristiyanlara uyguladığı zulümden kaçan veya dünyevi yozlaşmadan uzaklaşmak isteyen inananların Mısır ve Suriye çöllerine çekilmesiyle başlamıştır. Bu dönemin öncüleri "Çöl Babaları" olarak bilinir.

**Mısır ve Anadolu:** Bilinen ilk ve en ünlü ankorit, Büyük Antonios'tur. Anadolu'da, özellikle Kapadokya bölgesinde (bugünkü Göreme civarı), tüf kayalara oyulmuş hücrelerde yaşayan ankoritler yaygındı. 4. yüzyılda Kayseri Piskoposu Büyük Basil, bu dağınık ve denetimsiz münzevi yaşamı disipline etmek için kurallar getirmiş ve manastır yaşamına yönlendirmiştir.
**Orta Çağ İngilteresi:** Ankoritlik geleneği İngiltere'de oldukça yaygındı. Kaydedilen en eski ankoritler 11. yüzyılda yaşamıştır. 12. yüzyıldan 16. yüzyıla kadar, kadın ankoritlerin (ankores) sayısı erkeklerden sürekli olarak daha fazlaydı; 13. yüzyılda bu oran bazen dörde bir şeklindeydi.
**Geleneğin Sonu:** İngiltere'de bu gelenek, 1536-1539 yılları arasında Kral VIII. Henry'nin emriyle gerçekleşen Manastırların Feshi ile büyük ölçüde sona ermiştir.

Yaşam Tarzı ve "Ankorj" (Hücre)
Orta Çağ Avrupa'sında ankoritler, genellikle bir kilisenin duvarına bitişik inşa edilen ve **"Ankorj"** (Anchorhold) adı verilen küçük hücrelerde yaşarlardı. Bu hücreler genellikle 3-4 metre kare büyüklüğündeydi.
Kapanma Ayini:** Aday hücreye girerken piskopos tarafından "Ölüler Ofisi" (Office of the Dead) duaları okunurdu. Bu, ankoritin dünyaya ölüşünü ve Tanrı ile yalnız bir manevi yaşama yeniden doğuşunu simgelerdi. Bazen piskopos, otoritesini göstermek için hücresi duvarla örülen ankoritin duvarına kendi mührünü basardı.
Hücrenin dış dünyayla bağlantısı genellikle üç küçük pencereden ibaretti:
**Kutsal Pencere (Hagioscope/Squint):** Kiliseye bakan, ankoritin ayini izleyip komünyon (ekmek-şarap) almasını sağlayan pencere.
**Hizmet Penceresi:** Dışarıdan yiyecek ve su verilmesi ve atıkların alınması için kullanılan pencere.
**Işık Penceresi:** Gün ışığı alması için bırakılan, genellikle yarı saydam bir bezle örtülü açıklık.

Ankoritlerin günlük yaşamı katı kurallara bağlıydı. Örneğin, 13. yüzyılda yazılan Ancrene Wisse, kadın ankoritler için yazılmış en ünlü rehber kitaptır ve günlük ibadetlerin yanı sıra hizmetçilerle ilişkileri düzenler.

Önemli Ankoritler
**Büyük Antonios:** (Mısır, 3. yy) Hristiyan manastır sisteminin babası kabul edilir.
**Hilarion:** (Gazze, 291-371) Filistin bölgesindeki ankorit yaşamın kurucusu olarak bilinir.
**Norwichli Julian:** (İngiltere, 1342-1416) Norwich'teki St. Julian Kilisesi'ndeki hücresinde yaşayan ünlü kadın ankorit. İngiliz dilinde bir kadın tarafından yazılan bilinen ilk kitap olan Revelations of Divine Love (İlahi Sevginin Vahiyleri) eserini kaleme almıştır.
**Christina Carpenter:** 1329'da Shere Kilisesi'nde (Surrey) ankorit olmak için izin almıştır. Bir süre sonra hücresini terk etse de, 1332'de pişman olup tekrar hücreye kapatılmak (re-enclosed) için başvurmuş ve kabul edilmiştir.

Ayrıca bakınız
Çöl Babaları
İnziva
Kapadokya
Manastır


Kaynakça