Celâl Âl-i Ahmed

Seyyid Celâlüddîn Sâdât Âl-i Ahmed (Farsça: ; 2 Aralık 1923 - 9 Eylül 1969), İranlı yazar, edebiyat eleştirmeni, düşünür, sosyolog, çevirmen ve aynı zamanda "çağdaş İranlı etnografların en eski ve en önde gelenlerinden biri" olan bir antropologdu.

Âl-i Ahmed 1960'larda ün kazandı ve İran entelektüel ve edebiyat çevrelerinde önemli bir etki yarattı. Frantz Fanon ve Marx'ın güçlü temalarını bir araya getirerek Batı'ya yönelik bütüncül bir ideolojik eleştiri üretti. En önemli eseri olan "Garbzedegi" adlı kitabında "Garbzede" terimini irdeleyerek, günümüze kadar süregelen İran siyasi hareketlerinin düşünce yapısını büyük ölçüde etkilemiştir.

Celal, Tahran'da dindar bir ailede doğdu; babası bir din adamı olan Seyyid Ahmed Tâlekanî'ydi. Tanınmış din adamı Mahmud Talekani kuzeniydi. İlkokuldan sonra Al-i Ahmed, geçimini sağlamak için Tahran'a gönderildi, ancak aynı zamanda dini eğitim için Mervi Medresesi'ne gitti ve eğitim görmesini istemeyen babasının izni olmadan Darülfünun'da gece derslerine katıldı. Yirmi yaşında, babasının isteği üzerine teoloji eğitimi almak ve bir anlamda babasının yolunu takip etmek için Necef'e abisinin yanına gitti ancak çok kısa süre sonra geri döndü.

Lise son sınıfta Ahmed Kesrevi ve Sangalaji ile tanıştı ve bu da onun Tudeh Partisi'ne katılmasının başlangıcı oldu. Kesrevi ile tanışınca babasının ve abisinin umduğu din adamlığı kariyerine kendisini adayamadı ve bunu "bir pelerin ve bir aba kılığında bir tuzak" olarak nitelendirdi.

1946'da Tahran Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yüksek Öğretmen Okulu’ndan Fars edebiyatı alanında yüksek lisans derecesi aldı ve öğretmen oldu, aynı zamanda onu "tamamen kendi kaynaklarıyla baş başa bırakan" dindar ailesiyle de keskin bir kopuş yaşadı. Akademik çalışmalarına devam etti ve Tahran Üniversitesinde Fars edebiyatı doktora programına kaydoldu, ancak 1951'de tezini savunmadan önce okulu bıraktı. 1950'de tanınmış İranlı romancı Simin Danişver ile evlendi.

İran'ın kuzeyindeki kırsal bir bölge olan Asalem'de, neredeyse tamamen kendi elleriyle inşa ettiği bir kulübenin içinde öldü. İran'ın Rey kentindeki Firuzabadi Camii'ne defnedildi. Söylentilere göre Savak tarafından zehirlenmişti, ancak bu iddia karısı tarafından şiddetle yalanlandı ve resmi ölüm nedeninin alkol ve nikotin bağımlılığına bağlı akciğer embolisi olduğunu doğrulandı.

2010 yılında Tahran Kültürel Miras, Turizm ve El Sanatları Dairesi, Celal Âl-i Ahmed ve kardeşi Şems'in doğduğu ve yaşadığı evi satın aldı.

Eserleri
Hikâye ve romanları
Ziyâret
Dîd ü Bâzdîd
Ez Rencî ki Mîberîm
Se Târ
Zen-i Ziyâdî
Sergüzeşt-i Kendûhâ
Müdîr-i Medrese
Nûn ve’l-ḳalem
Nifrîn-i Zemîn
Penc Dâstân
Sengî ber Gûrî

Gezi Kitapları
Ḫasî der Mîḳāt
Sefer be Vilâyet-i
Sefer be Rûs

Monografileri
Ovrâzân
Tât-nişînhâ-yi Bolûk-i Zehrâ
Hârk, Dürr-i Yetîm-i Ḫalîc-i Fârs

Denemeleri
Heft Maḳāle
Se Maḳāle-yi Dîger
Ġarbzedegî
Kâr-nâme-yi Se Sâle
Erzyâbî-yi Şitâb-zede
Yek Çâh u Dû Çâle ve Mes̱elen Şerḥ-i Aḥvâlât
Der Ḫidmet ve Ḫıyânet-i Rûşen-fikrân

Çevirileri
Ḳumarbaz, Dostoyevski
Bîgâne, Albert Camus
Sû-i Tefâhüm, Albert Camus
Desthâ-yi Âlûde, Jean-Paul Sartre
Bâz-geşt-i Şûrevî, André Gide
Mâyidehâ-yi Zemînî, André Gide
Ubûr ez Ḫaṭ, Ernest Junger
Kergeden, Eugène Ionesco
Teşnegî ve Goşnegî, Eugène Ionesco

Kaynakça