Fatma Müge Göçek

Fatma Müge Göçek, (d. 2 Kasım 1956, İstanbul) Türk-Amerikan sosyolog ve akademisyendir. Michigan Üniversitesi'nde profesör olarak görev yapmaktadır.

Akademik yaşam
Lise öğrenimini 1975 yılında Robert Kolej'de tamamladı. Lisans ve yüksek lisans derecelerini Boğaziçi Üniversitesi Sosyoloji Bölümü'nden aldı. Doktora çalışmalarını Amerika Birleşik Devletleri'nde sürdüren Göçek, 1988 yılında Princeton Üniversitesi Sosyoloji Bölümü'nden "Osmanlı Batılılaşması" üzerine yazdığı tez ile doktora derecesini elde etti. 1988 yılından itibaren Michigan Üniversitesi'nde öğretim üyesi olarak çalışmaya başladı. 2012 yılında profesör unvanını aldı. Sosyoloji bölümündeki görevinin yanı sıra Kadın Araştırmaları programında da dersler vermektedir.

Araştırmaları, karşılaştırmalı tarihsel sosyoloji perspektifiyle Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemi ve Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş yıllarındaki dönüşümlere odaklanır. Çalışmalarının merkezinde, Osmanlı İmparatorluğu'ndaki Batılılaşma hareketlerinin toplumsal yapı üzerindeki etkileri ve bu sürecin Cumhuriyet dönemine yansımaları yer alır. Göçek, bu tarihsel aralıkta Osmanlı burjuvazisinin oluşumunu, ticari hayattaki değişimleri ve bu sınıfların devlet yapısıyla olan ilişkilerini inceler. Ayrıca imparatorluktan ulus devlete geçiş sürecinde farklı etnik ve dini toplulukların yaşadığı süreçleri, göçleri ve tarihsel olayların toplumsal hafızadaki yerini araştırmaktadır.

Eleştiriler
Metodolojik ve Teorik Eleştiriler
Rise of the Bourgeoisie adlı kitabındaki sınıf analizi yaklaşımı sosyologlar tarafından eleştirilmiştir. Misagh Parsa, Göçek’in Osmanlı bürokratlarını burjuvazi olarak tanımlamasını hatalı bulmuş; üretim araçlarına sahip olmayan ve devlet gücüyle geçinen bir sınıfın burjuva olarak nitelendirilemeyeceğini savunmuştur. Ayrıca kültürel değişim (Batılılaşma) ile ekonomik sınıf oluşumunu birbirine karıştırdığını iddia etmiştir.

Denial of Violence eserinde ise devlet arşivleri yerine 300’den fazla hatıratı birincil kaynak olarak kullanması, tarihçiler tarafından sorgulanmıştır. Joanne Laycock ve Andrekos Varnava gibi tarihçiler, hatıratların sübjektif doğasının tarihsel gerçekliği kanıtlamakta yetersiz kalabileceğini ve bu yöntemin olayların "nasıl" olduğundan ziyade "nasıl hatırlandığına" odaklandığını belirtmişlerdir.

"Sevr Sendromu" ve Devlet Analizine Yönelik Eleştiriler
Göçek’in, Türkiye'nin davranışlarını "Sevr Sendromu" (bölünme korkusu ve paranoya) kavramıyla açıklaması, Türk siyaset bilimciler tarafından eleştirilmiştir. Metin Heper, bu yaklaşımın devletin güvenlik kaygılarını "psikolojik bir rahatsızlığa" indirgediğini ve Türkiye'nin karşılaştığı somut güvenlik tehditlerini göz ardı ederek devleti irrasyonel bir aktör gibi sunduğunu savunmuştur. Heper’in eleştirisi, uluslararası ilişkilerdeki realist ekole dayanır. Ona göre, Türkiye Cumhuriyeti’nin güvenlik kaygılarını bir "sendrom" olarak nitelemek analitik açıdan hatalıdır. Heper, Türkiye’nin karşı karşıya kaldığı tehditlerin (örneğin 1970’lerde ASALA eylemleri, PKK terörü, Soğuk Savaş dönemindeki Sovyet tehdidi veya Ortadoğu’daki sınır istikrarsızlıkları) "hayali" veya "paranoyak" kurgular değil, somut ve gerçek güvenlik sorunları olduğunu savunur. Eleştiriye göre Göçek, devletin bu tehditlere verdiği tepkileri psikolojize ederek, rasyonel ulusal çıkarları göz ardı etmektedir.

Siyasi Tartışmalar
"Özür Diliyorum" ve "Barış İçin Akademisyenler" kampanyaları
1915 olayları için başlatılan internet tabanlı imza kampanyası olan Özür Diliyorum ve Barış İçin Akademisyenler bildirisi imzacısıdır. Bu kampanyalar nedeniyle, dönemin Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan'da dahil olmak üzere siyasi yetkililer ve toplum tarafından; "milleti suçlamak", "hain" veya "ihanet" gibi söylemlerle ağır itham ve eleştilere maruz kalmıştır.

Özcülük Suçlaması
Şiddeti, Türk modernleşmesinin kurucu bir unsuru olarak analiz etmesi, bazı çevreler tarafından Türk toplumuna yönelik özcü bir yaklaşım olarak yorumlanmış ve "Türkleri kültürel olarak şiddet yanlısı göstermekle" suçlanmıştır.

Tek Yanlılık Eleştirisi
Bazı akademisyenler, Göçek'in analizlerinde Balkan Savaşları ve I. Dünya Savaşı sırasında Müslüman nüfusun yaşadığı travmaları ve kayıpları, Ermeni toplumunun yaşadıklarıyla dengeli bir bağlamda ele almadığını, bunun da tarihsel anlatıda bir seçicilik yarattığını öne sürmüşlerdir.

Ödüller
2017 Üstün Fakülte Başarı Ödülü
2016 Mary Douglas En İyi Kitap Ödülü
2010 MESA Akademik Özgürlük Ödülü

Yayımladığı kitaplar
Kaynakça