Aydınlar, Çatalca

Aydınlar, İstanbul ilinin Çatalca ilçesinde bulunan bir mahalledir. Istranca Ormanları içinde yer almakta olup, D020 kara yolu üzerinde bulunur.
Etimoloji
Aydınlar'ın eski yer adı, Alaton'dur. Alaton'un Yunanca'da "taş ocağı" anlamına geldiği, Türkçe çalışmalarda belirtilmiştir. Lakin Yunanca'da taş ocağı Latomeio (Λατομείο) olarak kullanılmaktadır. L ünsüzünün düşmesi ve son eklerin düşmesiyle birlikte Latomeio ses uyumu geçirerek Latom'a dönüşmüştür. Avusturya-Macaristan Askeri Haritası'nın Çatalca paftasının arazi araştırmasını yapan Subay K. Ginzkey, Yaylacık ve Danamandıra arasında kalan mevkiye Domuzdamları dendiğini yazmıştır. İlgili haritada köy, "Latum" ismiyle anılmıştır. Madencilik terminolojisi, yörenin 19. yüzyıldaki durumunu betimlemektedir ve birçok toponime etki etmiştir. Trabzon ve Rize'de bulunan Latom Kebir (Büyük Latom) ve Latom Sagir (Küçük Latom) yer adlarının orijini de Latomeio'dur ve aynı dönüşümü geçirerek 16. yüzyıl tapu-tahrir defterlerine Latom olarak geçmişlerdir. Latomeio'nun galat hali Alaton tesmiyesi, 1963 öncesinde Aydınlar olarak değiştirildi.

Tarihçe
Bölgedeki bilinen en eski yerleşim, Aydınlar meskun alanının birkaç kilometre kuzeyinde, Binkılıç Deresi havzasının bir parçası olan Bobadar/Babadar Dere yakınlarındaki Bobadar Mağarası'ndadır. Cineviz (Alaton) Dere ile Elmalı Dere arasında kalan mağara girişi kapalıdır. Bobadar Mağarası'ndaki yerleşimin tarihlendirilmesi henüz yapılmamıştır. Roma İmparatoru Hadrian'ın inşa ettirdiği su isale hattı, Konstantin döneminde Istranca Ormanları'na kadar genişletilmiştir. Valens ve Theodosius dönemlerinde su yolu hattı genişletilmiştir. Aydınlar Mahallesi sınırları içinde su kemeri bölümleri bulunmaktadır. İsale hattını koruması üzere birçok Romalı, ellerine damgalar vurularak görevlendirilmiştir. Hydrophylacae denen, bekçi ve bakım sorumlusu bu kişiler, su yolunun muntazam halde kalmasını sağlamaktaydı. Aydınlar civarındaki çalışanların, birkaç kilometre uzaktaki Binkılıç Kalesi'nde bulunduğu düşünülebilir.

Aydınlar'daki ilk daimi yerleşim, 93 Harbi'nden etkilenen 15 hanenin Tırnova'dan yola çıkarak, o dönem iskana yasak olan Istranca Vakıf Ormanları içine yerleşmesiyle oluşmuştur. Koca Çeşme yakınlarına yerleşen ilk nüfus, Koca Dere izleği boyunca yayılmıştır. İlk iskanla ilgili fikirlerden biri de, Tırnova'dan yola çıkan hanelerin önce Silivri'de bulunan Büyük Çeltik (Vakıf Çeltikçi) Çiftliği'ne yerleştiği, buradaki şartları beğenmeyip 1883 yılında Aydınlar'ı oluşturdukları yönündedir. 1895 yılında Aydınlar'da 195 muhacir yaşamaktaydı . 1935 yılında köyde 524 kişi yaşamaktaydı. 1963 yılında, İstanbul ilinin komitelerinden olan Köy Kalkınma Komitesi, Aydınlar köyünü "örnek köy" olarak seçip, birkaç yıl boyunca çeşitli yatırımlarla köyü geliştirmiştir. Lakin bu sarfiyatlar sürdürülmemiş, proje sonrasında iptal edilmiştir. Rumeli muhacirlerinin iskan ederek genişlettiği Aydınlar, 1980 yılında 1,176 kişinin, 1990 yılındaysa 1,169 kişinin yaşadığı bir köydü. 1990 yılından sonra nüfusu düşmeye başlayan köyün 2024 yılı nüfusu 858'dir.

2024 yılında Aydınlar Mahallesi'nde 16 ruhsatlı işyeri bulunmaktaydı.

Coğrafya
İstanbul iline 91 km, Çatalca ilçe merkezine 41 km uzaklıktadır. Rodop-Istranca Masifi tektonik kuşağının güneydoğu bölümünde bulunur. Istranca Ormanları içinde bulunan bu yer, Binkılıç Deresi havzasıyla hidrografik varlığını kazanır. Bu dere, Binkılıç ve Aydınlar köyü sakinlerince "Koca Dere" olarak anılmaktadır. Eski Kırklareli-İstanbul yolu olarak bilinen D020 kara yolu üzerinde bulunur. Anastasios Surları'nın 13 kilometre batısında/dışında kalır.

Nüfus
Kaynakça
Dış bağlantılar