Fikret Emirov

Fikret Meşhedi Cemil oğlu Emirov ( , 22 Kasım 1922, Gence - 20 Şubat 1984, Bakü), Azerbaycan'da Sovyet döneminin bestecisi.

Hayatı
1922'de Gence şehrinde doğmuş Fikret Emirov, Azerbaycan halk müziği çevresinde büyümüştür. Babası Meşhedi Cemil Amirov, Şuşa kökenli tanınmış muğam şarkıcısı ( ) ve tar ustası olmuştur. Genç yaşlarındayken, Fikret piano için parçalar bestelemeye başlamıştır. Gence'de müzik okulunu bitirdikten sonra Fikret Emirov, Azerbaycan Devlet Konservatuvarı'nda (günümüzdeki Bakü Müzik Akademisinde) yüksek eğitime başlamıştır. Burada Boris Zeydman ve Üzeyir Hacıbeyov'un öğrencisi olmuştur.

1941'de Nazi Almanyası SSCB'ye saldırdıktan sonra, 19 yaşındaki Emirov Sovyet ordusunda hizmete başlamıştır. Amma Voronej şehri yakınlarında yaralanarak hastaneye alınmış ve askeri hizmetten terhis edilmiştir. Daha sonra Bakü'ye dönmüş ve Azerbaycan Devlet Konservatuvarı'nda eğitimine devam etmiştir.

En önemli çalışmalarından birisi öğrencilik yıllarında yazmış olduğu "Nizami'nin Hatırasına"dır. 1948 yılında konservatuvardan mezun oldu. Senfonik Mugam başardığı yaratıcı bir çalışmadır. Amirov'un "Sevil" operası (1953), "Şur" Semfonik muğamı (1948) dünyanın her yerinde ünlü besteler arasında takdir edilen bir eserdir. Diğer önemli bir çalışması da fortepiano eserleridir. 1980'de "1001 Gece" balesinin yazdı. Bu esere göre SSCB Devlet Ödülü aldı. Bestecinin simfonik muğamları, müzik poemleri ve diğer eserleri bu gün de değerini korumaktadır.

Fikret Emirov 1984 Şubat ayında Bakü'de ölmüştür.

İlk yılları ve eğitimi
Aslen Şuşa'dan olan Fikret Emirov, 22 Kasım 1922'de Meşedi Cemil Emirov ve Dürdane Hanım'ın ailesinde Gence şehrinde doğdu. Fikret, ailenin ikinci çocuğuydu. Küçüklüğünden itibaren babası tarzen Meşedi Cemil Emirov'un eserlerine, özellikle de müziklerine ilgi duyardı. Emirov, besteci olarak şekillenmesinde o dönemin sanatçılarının ve yaşadığı çevrenin etkisi olduğunu belirtir. Kendi hatıralarında "Beni besteci yapan Azerbaycan tarıdır." der ve ekler: "Azerbaycan müzik aletlerinin en değerlisi tardır. Tar, ahengi, tınısı, genişliği ve gücüyle sadece bir enstrüman değil, adeta bir orkestrayı temsil eder."

Fikret, Gence'de ablası ile birlikte Çocuk Yaratıcılık Olimpiyatlarına katılmaya başlar. Bu olimpiyatlarda Yahşı hanım Azerbaycan halk şarkılarını söyler, Fikret ise ona tar ile eşlik ederdi. Yeteneğiyle dikkat çeken Üzeyir Hacıbeyov, burada Meşhed Cemil Emirov'un çocuklarının yetenekleriyle tanışır. Yahşı hanım, Gence'deki olimpiyatlarda birinci olur ve Bakü'deki olimpiyatta da kardeşi ile birlikte birinciler arasına girer. YahşıHanım, şarkıcılığa büyük bir heves duyarken, Fikret ona şarkıcı olmayı tavsiye etmediği için Tıp Üniversitesi'ne girer ve doktorluk mesleğini seçer. Aynı zamanda Bakü'ye gelirler. Fikret burada konservatuvara girer. Öğrencilik yıllarında da birlikte konserlere katılarak performanslar sergilerler. Fikret Emirov, okuduğu Maksim Gorki adına okuldaki öğretmenler ve öğrenciler tarafından seviliyordu. Okulda üstün başarılar elde ediyor, tar çalgısında başarılar kazanıyor ve birçok tiyatro kulübünde aktif olarak yer alıyordu. Fikret, 1939 yılında hem genel eğitim okulunu hem de orta müzik okulunu üstün başarılarla tamamladıktan sonra Bakü'ye getirilmiştir.

Bakü'ye geldiğinde, gelecekteki mesleğini seçme konusunda çok düşünüyor, ancak annesi Dürdane hanımın tavsiyesi ile konservatuvara gitmeye karar veriyor. Bir yıl önce Dürdane hanım Bakü'ye giderken ünlü Azerbaycanlı sanatçı Bülbül ile karşılaşmış ve Bülbül, Fikret'in konservatuvarda okumasını tavsiye etmişti. Fikret, hatıralarında şöyle yazar: "Yaratıcılığım ve hayatım daha çok Bülbül ile bağlantılıdır. 1938 yılında Bülbül, annemi Bakü'de görüp ısrarla Fikret'i gönder gelsin, onu müzik okuluna yerleştireyim demişti."

Genç Fikret, Bakü'ye Bülbül'ün yanına gelir ve Bülbül onu Üzeyir Hacıbeyov ile tanıştırır. Üzeyir Bey, Fikret'i sıcak bir şekilde karşılayarak onun yeteneğini değerlendirir ve ona konservatuvara girmesini tavsiye eder. Böylece, Fikret Emirov'un Üzeyir Hacıbeyov ve Bülbül ile geçen öğrencilik yılları başlar.

Fikret Emirov, Bakü'ye ilk geldiği yıllarda kız kardeşi Yakşı hanım ile akrabalarının evinde kalıyordu. Daha sonra ise kemancı arkadaşı ile Dmitrov Sokağı'nda bir evde yaşamaya başlar. Arkadaşı askere çağrıldıktan sonra bu evde tek başına yaşamaya başlar. O yılları, Fikret'in kız kardeşi Şefike hanım şöyle hatırlıyor: "Fikret'in yaşadığı eve geldiğimde dehşete kapıldım. Ev koşulları oldukça zorluydu. Boş ve soğuk bir odada basit bir tahta masa, iki sandalye ve demir bir yatak vardı. Yağmur yağdığında evin içine su sızıyordu ve o, her defasında yatağını değiştirmek zorunda kalıyordu. Tüm bu zorluklara rağmen, Fikret büyük bir azimle okuyor ve yaratıyordu."

O, Üzeyir Hacıbeyov'un sınıfında "Azerbaycan Halk Müziğinin Esasları" dersini öğrenir ve bu tarzda ilk eserlerini yazmaya başlar. 1930 yılından itibaren Üzeyir Hacıbeyov'un tavsiyesi ve Bülbül'ün liderliği ile halk şarkıları ve danslarını toplamak ve notaya geçirmek amacıyla konservatuvarda "Halk Müziği Kabinesi" kurulmuştur. Bu kabineyi yöneten Bülbül, genç besteci ve müzikologları bu işe dahil eder. Onlar, ülkenin çeşitli bölgelerine ekspedisyonlar düzenleyerek oradan folklor örnekleri toplar, bunları kaydeder, kabineye sunar ve bu örnekleri notaya geçirirler. Dönemin usta hanendeleri — Cabbar Karyağdıoğlu, Seyid Şuşinski, Han Şuşinski ve diğerlerinin de söyledikleri halk şarkılarını ve tasniflerini notaya alırlardı. Bu işte Asef Zeynallı, Zakir Bağırov, Kara Karayev, Süleyman Elesgerov, Seid Rüstemov, Eşref Abbasov, Midhet Ahmedov, Memmedsaleh İsmayılov gibi isimlerle birlikte, Fikret Emirov'un da büyük hizmetleri olmuştur. O, henüz öğrenci iken bu işe dahil olduğundan daha da heveslenir ve kendi eserlerini de halk müziği tarzında yazar.

1940 yılında Bakü'nün müzik ortamı zengindi. Azerbaycan Devlet Filarmonisi'nde sık sık müzikli geceler ve konserler düzenlenirdi. Fikret Emirov bu konserlerde yer alarak, Batı ve Rus bestecilerinin eserleriyle yakından tanış olur ve onların müzik dilinden faydalanırdı. Ayrıca, senfonik orkestra provalarına da katılırdı. Besteci, hatıralarında Nikolay Pavloviç Anasov ile karşılaşmasını şöyle anlatır: "1939-40 yıllarıydı. Bir gün N. P. Anasov beni konservatuvarda görüp durdurdu: 'Genç adam, gel tanış olalım.' Öncelikle çok şaşırdım ve heyecanlandım. Çünkü ben besteciliğe yeni başlamış bir amatördüm, N. P. Anasov ise ünlü bir şef. Ancak bu dikkatli şef, beni kendi provalarında görmüş. Bunu kendisi itiraf ederek dedi: 'Sizi sık sık orkestra provalarında görüyorum. Bu günden itibaren benim tüm orkestra provalarıma ve konserlerime gelebilirsiniz. Sizi davet ediyorum.' Bu sözleri duyduğumda çok sevindim, çünkü bu benim büyük bir sanatçı ile ilk çalışmamdı."

Fikret Emirov'un bestecilik sanatına olan ilgisini teşvik eden kişi Üzeyir Hacıbeyli idi. Öğrencilik yıllarında, o Üzeyir beyden müzik hakkında bilgiler öğrendi. Bestecinin bu konudaki hatıraları mevcuttur. Bestecinin gelişiminde Boris Zeydman'ın da büyük rolü oldu. 1930'lu yıllarda Üzeyir beyin davetiyle çeşitli şehirlerden gelen öğretmenler arasında Boris İshakoviç Zeydman'ın hizmetleri büyük önem taşıyordu. O, Soltan Hacıbeyov, Süleyman elesgerov, eşref Abbasov, Cahangir Cahangirov, edile Hüseynzade, Şefike Ahundova ve daha birçok bestecinin öğretmeni olmuştu, ki bunlardan biri de Fikret Emirov'dur."

"Bazı kaynaklardan öğrenildiğine göre, o dönemlerde, yani hastanede iken Fikret Emirov ağır mide yarasından dolayı oldukça sıkıntı çekerek cerrahi operasyona maruz kalmış, ancak iyileştikten sonra orada birkaç müzisyenden oluşan bir ansambl kurmuştur. Kendisi hem ansambla liderlik etmiş hem de Rus halk çalgısı olan mandolin çalmayı öğrenmiştir. Bu ansamblın repertuarına Azerbaycan halk şarkı ve danslarını da dahil eden genç müzisyenin bu hizmetleri çok beğenilmiştir. Çünkü o, bu ansambl ile hastanede sık sık konserler düzenliyordu. Bu da insanların manevi gücünü artırarak onları daha da mücadeleci olmaya teşvik ediyordu.

Bestecinin durumu 1984 yılı 20 Şubat'ta aniden değişir ve böylece 62 yaşındaki Fikret Emirov vefat eder. Bakü'de vefat eden besteci, I. Fahri Hiyabanda Mezarlığı defnedilir.

Yakın dostunun ölümünden sarsılan Mirze İbrahimov, "Kommunist" gazetesinin 21 Şubat 1984 tarihli "Sanat zirvesinde" adlı makalesinde şöyle belirtir: "Büyük bestecimiz Fikret Emirov'u kırk yıldan fazla bir süredir tanıyorum... Onun kalbi artık atmamaktadır. Bu, bütün halkımız ve müzik dünyası için büyük bir kayıptır. Çünkü Fikret Emirov'un müziği hem ulusal hem de evrenseldir. Onun sanatının hayranları dünyanın her yerindedir. Fikret Emirov'un büyülü müziği sevgili bestecimizin yaşamını sonsuz kılacak... Onun ünü yüzyıllardan yüzyıllara taşınacaktır."

Şahsi Hayatı
Fikret Emirov'un babası Meşhed Cemil Emirov, annesi ise Dürdane hanım Emirova'dır. Bestecinin babası tarzen, besteci ve müzik insanıdır. Meşhed Cemil Emirov, 1875 yılında Yelizavetpol guberniyası Şuşa'da doğmuş, 1928 yılında hastalıktan vefat etmiştir. O, 19.-20. yüzyıl Azerbaycan müziğine katkılarda bulunmuş, aynı zamanda operetleri ve birçok eseriyle hatırlanmıştır.

Fikret Emirov'un kendisi dışında 5 kardeşi daha vardı. 1928 yılında Meşhed Cemil Emirov'un vefatından sonra, evin yükü 6 yaşındaki Fikret'in üzerine düşer. Dürdane Hanım, 6 çocuğunu tek başına büyütmek zorunda kalır. Fikret, ailede kendisinden 1 yaş büyük olan ablası Yahşı Hanımla çalışırdı. Yahşı Hanımın seslendirdiği şarkıları Fikret, tar ile eşlik ederdi. 1947 yılında Bakü'de ortaokulu altın madalya ile bitirdikten sonra aynı yıl Azerbaycan Devlet Tıp Üniversitesi'ne girmiştir. 1952 yılında bu üniversitenin tedavi-profilaktika fakültesini tedavi işi uzmanlığı ile onur diplomasıyla bitirmiştir. Aynı yıl besteciyle evlenmişlerdir. Bu evlilikten Cemil ve Sevil adlı çocukları dünyaya gelmiştir. Aide Emirova, 1 Eylül 1983 tarihinde vefat etmiştir.

Fikret Emirov, 1979 yılında yazdığı "Binbir Gece" balesini hayat arkadaşı Aide hanıma ithaf etmişti. Besteci, balenin partisyonunun başlık sayfasına "Hayat arkadaşım - Aide'ye" sözlerini yazmıştı.

Bestecinin ilk çocuğu Sevil Emirova, 4 Kasım 1953 tarihinde Bakü şehrinde ünlü besteci Fikret Emirov'un ailesinde doğmuştur. 1961-1972 yıllarında Bülbül adını taşıyan orta ihtisas müzik okulunda eğitim almıştır. 1978 yılında Üzeyir Hacıbeyov adını taşıyan Azerbaycan Devlet Konservatuvarı'nı profesör Zöhrab Adıgözelzade'nin sınıfında piyano dalında onur diploması ile bitirmiştir. Sevil Emirova, Mir-Hemze efendiyev ile evlenmiştir. Bu evlilikten Nezrin ve Ömer adında çocukları vardır.

Fikret Emirov'un ikinci çocuğu Cemil Emirov, 3 May 1957 tarihinde doğmuştur. 1990-2001 yıllarında çeşitli enstrümantal ansambllar için caz kompozisyonları bestelemiştir. Cumhurbaşkanlığı bursiyeridir. 2018 yılında halk sanatçısı unvanına layık görülmüştür.

Bestecinin torunu Nezrin Efendiyeva, 1 Ocak 1979 tarihinde doğmuştur. efendiyeva, piyanist ve bestecidir. O, birçok onursal ödüle layık görülmüştür. Aynı zamanda Bakü'de defalarca konser vermiştir. Yaratıcılığında çeşitli müzik janrlarında 20'den fazla şarkının, birçok kompozisyonun ve aranjmanın hem yazarı hem de icracısı olarak yer almıştır. Nezrin Efendiyeva, 1995 yılından beri Belçika'da yaşamaktadır ve orada Kevin adında bir tiyatro oyuncusu ile evlidir. Bu evlilikten Hemze adında bir çocuğu vardır.

Yaratıcılığı
Operaları
Besteci yaratıcılığının ilk dönemlerinde, 1948 yılında opera türüne yönelmiştir. [26] Konservatuvarı bitirirken diploma tezi olarak tek perdelik "Ulduz"(Yıldız) operasını yazmıştır. Bu opera yalnız el yazması şeklinde saklanmış ve yayımlanmamıştır. Fikret Emirov bu eseri yazarak belirli deneyimler kazanmıştır. Besteci, opera türünün belirli üslup özelliklerini ve ifade araçlarını öğrenebilmiştir. Tek perdelik operanın librettosu Azerbaycan halk sanatçısı İsmayıl Hidayetzade'ye aittir.

1953 yılında Fikret Emirov "Sevil" operasını yazdı. Fikret Emirov, operanın üzerinde çalışmaya 1949 yılında başlamıştır. Cafer Cabbarlı'nın hikâyesine dayanan bir opera oluşturma isteği, bestecinin içsel arzusu ve bu yazarın yaratıcılığına olan hayranlığından kaynaklanmakla birlikte, aynı zamanda yazar Mirze İbrahimov'un bu konuyu önermesiyle ilgilidir. Operanın librettosunu yazan şair Telet eyyubov, oyunun temel dramatik özünü, eserinin figüratif dilini ve karakterlerin kesin tanımlarını korumaya çalışmıştır. Librettoya çok özlü bir şekilde işlenmiş Azerbaycan kadınının acıklı durumu ve hukuksuzluğunu tasvir eden bir prolog sahnesi eklenmiştir. Opera türünün gereklilikleri nedeniyle oyunun bazı perdeleri birleştirilmiş ve eser daha kompakt hale getirilmiştir. Operanın her düzenlemesinde belirli değişiklikler yapılarak bazı sahneler eklenmiş, bazıları çıkarılmış ve karakterlerin bazı konuşmalarının yerleri değiştirilmiştir.

Operada dramatik çatışmanın temelini ilerici karakterler grubu (Sevil ve onun arkadaşları) ve ölüp giden dünya (Balaş ve onun çevresi) ile temsil edilen iki karşıt sosyal gücün birbirine karşı koyulması oluşturur. Karakterlerin sosyal ve psikolojik özelliklerinin birbirine zıt olması, operada figüratif-tematik ve kompozisyonel- yapısal çelişkileri belirler. Karakterlerin özelliklerinden oluşan iki müzikal tema kompleksi de zıtlık gösterir. Olayın gelişimi sürecinde Sevil ve onun arkadaşlarını temsil eden temalar zenginleşir, Sevil'e karşı konulan karakterlerle ilgili diğer tema grubu ise birinci grup tarafından ortadan kaldırılır.

Operanın dramaturjisinde gerilimin ve dinamizmin ardışık gelişimi ve artışı ilkesi büyük rol oynar. "Sevil" operasının dramaturjisinde yazar tarafından geniş şekilde kullanılan ve operanın müziğinde önemli rol oynayan leitmotivler, leittemalar, kısa motif-karakteristikalar ve motif-hatırlatmalar, operanın ana fikrinin açılmasına yardımcı olur.

Operada Sevil'in karakteristikaları ile ilgili olan leitmotivler özellikle önemlidir. Operanın kahramanının müziksel ifadesinde ilk kez prologda dile getirilen Sevil'in ana leitmotivi önemli bir rol oynar. Leitmotiv iki bölümden oluşur: başlangıç ve ana bölüm. Ana bölüm, büyük içsel güç ve ilk melodiden doğan zıt ve tamamlayıcı bir melodi ile zenginleşir.

Operada Sevil'i uyanmaya çağıran leitmotive büyük önem verilir. İlk kez Gülüş'ün Sevil'e hitaben söylediği ariozada duyulan bu leitmotiv, operanın dramaturjik gelişiminde ve ana fikrinin açılmasında önemli bir rol oynar. Operada Sevil ve Balaş'ın "kişisel trajedi" leitmotivi, hüzünlü, dramatik dolgun ve uyumlu bir tema olarak önemli bir rol oynar. Başlangıçta her iki karakterin duygularını tanımlayan bu leitmotiv, zamanla Sevil'in temasından uzaklaşır ve sadece Balaş'ın hissiyatında kalır. Operanın diğer karakterleri de leitmotivlerle tanımlanır. Operanın kahramanları, leitmotiv karakteristikalarının yanı sıra aryalar, ariozolar ve ansambl numaraları ile de tanıtılırlar.

Modern konuya hitap eden besteci, opera sanatına şehir yaşamını, yeni ifade araçlarını gerektiren yeni bir ortam getirdi. Fikret Emirov'un yaratıcılığının temel ifade aracı olan melodi, operanın müziğinde duygusal başlangıç rolünü oynar. Operanın müzik dolgunluğu, zengin harmonik dili, orkestral renkliliği, simfonikleşme eğilimleriyle dikkat çeker. Besteci, operada çeşitli müzik formlarını - aryayı, aryozoyu, reçitatifleri, ansambl ve koro bölümlerini büyük bir özgürlük ve ustalıkla kullanmıştır. Operanın müziğinde önemli rol oynayan leitmotifler, karakterlerin seviyesinde büyük önem taşır. İlk gösterime kadar iki kez halk önünde sunulmuştur. 9 Ekim 1953'te - operanın ilk halk gösterisinde bir dizi eleştirel görüş ifade edilmiş, besteci eser üzerinde ek çalışmalar yapmıştır. Aynı yılın 21 Aralık tarihinde operaya ikinci halk gösterisi düzenlenmiştir. Sonunda, operanın ilk gösterisi büyük bir başarı kazanmıştır. Gösterinin yönetmenliğini SSCB Halk Sanatçısı Mehdi Memmedov yapmıştır. Şef ise Emektar Sanat İşçisi Efrasiyab Bedelbeyli idi."

Operanın üçüncü redaksiyonu 1959 yılının Mart ayının 21'inde gerçekleştirildi. Gösterinin müzik direktörlüğünü Efrasiyab Bedelbeyli üstlendi.

"Sevil" operası, 1959 yılının Mayıs ayında Moskova'da Azerbaycan edebiyatı ve sanat günlerinde sahnelendi. Moskova'daki bu gösteri için Fikret Emirov üçüncü redaksiyonu hazırlamıştı. Operanın müzik direktörlüğünü Niyazi üstlendi. Bu gösteride Sovyetler Birliği radyosu ve televizyonunun senfonik orkestrası da yer aldı. 1977 yılında opera, Niyazi'nin yönetimiyle Semerkant'ta sahnelendi. 1980 yılında opera, Mirza Fetali Ahundov adına Azerbaycan Devlet Opera ve Balet Teatrında farklı bir düzenlemeyle sahnelendi. 1998 yılının Kasım ayında "Sevil" operası tamamen yeni bir redaksiyonla sahnelendi.

Fikret Emirov'un "Sevil" operası, Üzeyir Hacıbeyli'nin "Koroğlu" operasından sonra yaratılmış en başarılı ve bugüne kadar en iyi eserlerden biri olarak kabul edilir. Operanın müzik direktörü besteci Efrasiyab Bedelbeyli, 1953 yılında şunları yazdı: "Opera tiyatrosunun kolektifi büyük heyecan ve yaratıcılık duygusuyla 'Sevil' operası üzerinde çalıştı. Bu, Cafer Cabbarlı'nın piyesi için inandırıcı müzik çözümünü bulmuş bestecinin büyük yaratıcılığı başarısıdır. O, yüksek profesyonellik seviyesinde operalar yaratmıştır. Operanın değerli tarafı, bestecinin kahramanların kişisel trajedisini değil, tam da yüksek vatandaşlık gururuyla sosyal dramlarını öne çıkarmış olmasıdır."

"Muzikalnaya jizn" dergisi 1959 yılında şunları yazdı: "Fikret Emirov'un 'Sevil' operası, sadece Azerbaycan değil, aynı zamanda tüm çok uluslu Sovyet müziğinin bir başarısıdır."

Baletleri
Fikret Emirov'un balet janrında ilk eseri "Şur" baletidir. Bu eser, 1968 yılında yazılmış olup klasik bir tarzda yazılmasının yanı sıra koreografik novella olarak da bilinir.

"Şur" baleti prolog ile başlar, uzakta birbirlerine kavuşmak isteyen gibi donmuş Genç Adam ve Kız figürleri görünür.

Baletin sahnede ilk gösterimi 1968 yılında Azerbaycan Devlett Akademik Opera ve Balet Tiyatrosu'nda gerçekleşmiştir.

Eserin libretto yazarı ve balet ustasıKemer Almaszade, baletle ilgili olarak şunları söyler: Azerbaycan bestekarının güçlü ve orijinal simfonizmi, dans kökenini açıkça sergiler. 'Şur', simfonik makamın parlak ve bütünlüklü sahne kompozisyonu tasavvuru yaratma özelliği beni cezbetti ve biz hem yerli hem de yabancı izleyicilerin ilgisini çeken mükemmel ve uyumlu bir gösteri ortaya koyduk. AzerbaycanDevlet Akademik Opera ve Bale Teatrı'nın Fransa turnesi sırasında, Fikret Emirov'un 'Şur' balesi seyircilerden büyük bir ilgi gördü.'

Fikret Emirov, 1973 yılında şair İmadeddin Nesimi'nin 600. yıl dönümüne ithaf edilen 'Nesimi Dastanı' balesini meydana getirmiştir. Bale librettosu yazarı Anara, koreografisi ise balet ustası Naile Nezirovaya aittir.

Bale gösterisinin konsepti genelleştirilmiş imgelerde kendini bulur: Bahar – saflık, neşe, adaletin sembolü; sevgili – şairin hayatının anlamı; kara kargalar – şairi izleyen kötü güçlerdir.

Poema, idam sahnesiyle başlar - Nesimi hapiste tutulmuştur. Sahneye büyük bir darağacı yerleştirilir. Zincirlenmiş şairin etrafında kırmızı kıyafetli cellatlar dans ederek hüküm icra ederler. İnfaz tamamlanırken sahnede tüm ışıklar söner ve sadece Nesimi'nin yüzüne ışık tutulur. Nesimi'nin monoloğunda zamanın ağırlığı, mutluluğun kaybı, ancak bununla birlikte aydınlık arzuların dünyası yansıtılır. Dar ağaç kaybolur ve baharın sembolü olan yeşil panonun fonunda şairin ve sevgilisinin düeti seslendirilir.

Şur makamı üzerine kurulu 'Nesimi'nin monoloğu' bölümü, karakter olarak melodik dansa yakındır. Besteci, bu lirik monologda halk dansının ritm ve tonlamalarını kendi yaratıcılığıyla birleştirerek, sevgi ve güzellik şair Nesimi'nin - yaşam sevincini, hüznünü, zarif duygularını yüksek şiirsel ifadelerle yansıtan bir portre oluşturur.

Eserde Nesimi'nin karakteri genelleştirilmiş bir şekilde yansıtılır. Diğer karakterler şairin felsefi-poetik idealarının sembolik önemini taşır. Nesimi'nin tüm yaratıcılığı boyunca kırmızı çizgiyle geçen yenilmez insan kişiliğinin sembolü olarak şairin karakteri sunulur. Şairin sevgilisi ve kızların karakterleri ise güzelliğin sembolüdür.

Fikret Emirov'un bu balesinin diğer müzik parçalarında da halk çalgı aletleri ile orkestrin tınısı hem tezatlı, hem de karşılıklı uyum içinde verilir. Bu da karakterlerin doğasından kaynaklanarak sanatsal içeriğin zengin bir şekilde açılmasını sağlar.

Nesimi'nin sevgilisinden ayrıldığı sahnede seslendirilen düet ise makam ruhlu vokal reçitatif ve kadınların koro okuması eşliğinde sunulur. Bale, on bir koreografik bölümden oluşur:

Celladların reksi
Nesiminin monoloku
Nesimi ve sevgilisinin ilk düeti
Kızların Nesimi ve sevgilisi ile dansı
Hücum
Kızların kederi
Nesimi ve sevgilisinin ikinci düeti
Nesimi'nin isyanı
Savaş
Ebedilik.

Eser, 1977 yılında Büyük Simfonik Orkestra için "Nesimi hakkında dastan" adıyla sunulmuştur. 1973 yılında ilk kez Azerbaycan Devlet Akademik Opera ve Bale Tiyatrosu'nda sahnelenmiştir. Naile Nezirova'nın büyük çabası sayesinde eser profesyonelce tiyatro sahnesinde gösterilmiştir. 1977 yılında "Nesimi hakkında dastan" – facia müziği: Büyük Simfonik Orkestra için partisyon yayımlanmıştır. Eser, Gennadi Rojdestvenski'nin yönetiminde Stockholm Filarmoni Orkestrası tarafından seslendirilmiştir.

1976 yılında besteci, bale türünde yeni eserini – "Hazar'ı Fethedenler" vokal koreografik poemasını yaratır. Poema ilk kez 1976 yılında Sovyetler Birliği Komünist Partisi'nin hhV. kongresinin katılımcılarına sunulmuştur.

Deniz petrol işçilerinin fedakar emeğini yücelten bu eserin sahnelenmesini sınanmış yaratıcı kolektif – bale ustası Naile Nezirova, libretto yazarı Anar, ressam Toğrul Nerimanbeyov, orkestra şefi Nazim Rzayev gerçekleştirmiştir. Poemanın partisyonuna senfonik bölümlerle birlikte vokal ve koro sahneleri de eklenmiştir. Teymur Elçin'in sözlerine yazılmış koro bölümleri Devlet Koro Topluluğu ve "kaya" dörtlüsü tarafından icra edilmiştir.[67]

1979 yılında besteci kendini tekrar bale türünde dener. Böylece "Binbir Gece" balesi ortaya çıkar. "Binbir Gece" balesi Fikret Emirov'un yaratıcılığında özel bir dönemi temsil eder. Genellikle eserlerinin sanatsal içeriğini halka yakın konulardan alan Fikret Emirov, "Binbir Gece" balesini yazarken de geleneğine sadık kalarak halkın çok sevdiği masallara başvurmuştur. Seadet Tehmirazkızı belirtir ki, "besteci bu epik türün diliyle adeta kendi düşüncelerini, aşk ve sadakat fikirlerini yüceltiyor."

Fikret Emirov'un balesinin ana konusunu eski bir tarihe sahip olan "Binbir Gece" masalları, zalim Şehriyar ve bilge Şehrazad, Doğu kadınının zekası, cesareti ve iyiliği, tüm bu özelliklerin gücüyle zafer kazanması oluşturur. Balede birçok çatışmalar ve çelişkili anlar yaşanır. Gösterinin duygusal paleti çok zengindir: burada zalimlik ve incelik, nefret ve aşk, ölüm ve şenlik karşı karşıya gelir. Libretto yazarları Maksud ve Rüstem İbrahimbeyovlar masalın ana temasını alarak, esasen felsefi özünü açmayı başarmışlardır. Orkestrın ilk notaları dinleyiciyi adeta büyülü masallar dünyasına götürür. Arp ve piyanonun yüksek kayıtta vurmalı çalgılarla birleşmesi güzel bir uyum yaratır.

Birinci perde esasen tezatlar üzerine kuruludur. Şehriyar ve Nuride'nin sahneye gelişinin başında vurmalı çalgıların tınısı duyulur. Bu lirik sahne kantilen melodi üzerinde kurulur. Birinci perdenin karakterleri olan Şehriyar, Şehrazad, cellatlar, geceyi temsil eden parlak mavi giysili kadınlar ikinci perdede de yer alırlar. Bu karakterler balede bütünlük ve tamlık yaratarak, çeşitli parçalardan oluşan bale özelliğini ortadan kaldırırlar. Birinci perde geleneksel bale formlarından finale doğru amaçlı bir şekilde yönelir, müzik ve konu gelişimiyle tamamlanır.

İkinci perdedeki her üç masala giriş, güney gecesinin tasviridir. Her masalın sonu ise cellatların ritmi ve Şehrazad'ı öldürmeye hazırlanan Şehriyar'ın öfkesiyle biter.

Balenin konusu gereği besteci, Yakın Doğu bölgesinin müziğinin renklerini balede büyük ustalıkla yaratır. Burada vurmalı çalgılar grubuna geniş yer verilir. Öyle ki, balede geleneksel vurmalı çalgıların yanı sıra, spesifik ve nadir enstrümanlar da kullanılır. Hatta öyle sahneler vardır ki, besteci yalnızca vurmalı çalgıları uygular.

Baletin partiturasında rastlanılan geleneksel olmayan 8/8, 10/8, 12/8 metrik sistemleri, Yakın Doğu halklarının müzikal düşüncesi için karakteristik olup orkestr paletine özel bir renk katmaktadır.

Baletin ilk prömiyeri 1979 yılında Azerbaycan Opera ve Bale Tiyatrosu'nda gerçekleşmiştir. "Binbir Gece" balesi sadece Azerbaycan'da değil, çeşitli ülkelerde de sahnelenmiş ve her zaman beğeniyle karşılanmıştır. Öyle ki, 1981 yılında eser üç gün üst üste Moskova seyircilerine sunulmuştur. 1981 yılında Tiflis Akademik Opera ve Bale Tiyatrosu'nda balenin Gürcistan prömiyeri gerçekleşmiştir. 1982 yılında bale Novosibirsk Opera ve Bale Tiyatrosu'nun sahnesinde gösterilmiştir. Baleyi Rusya Federasyonu ve Azerbaycan'ın sanat ustaları birlikte sahnelemişlerdir.

1982 yılında "Binbir Gece" balesi Fas ve Bulgaristan'da sahnelenmiştir. Aynı yıl besteci, Sovyet müziğinin gelişimine katkılarından dolayı Sosyalist Emek Kahramanı unvanına layık görülmüştür. Aynı zamanda "Lenin" nişanı ve "Orak ve Çekiç" madalyası ile ödüllendirilmiştir. 1983 yılında bale, Ukrayna'nın Donetsk Opera ve Bale Tiyatrosu'nda sahnelenmiştir. 15 Ekim 1983 tarihinde "Binbir Gece" balesi, Azerbaycan Devlet Akademik Opera ve Bale Tiyatrosu'nun performansıyla Moskova'nın Kremlin Sarayı sahnesinde gösterilmiştir. 1985 yılında İstanbul Devlet Opera ve Bale Tiyatrosu'nun siparişiyle bale ilk kez Türkiye'de sahnelenmiştir. 25 Ekim 2010'da Kremlin Sarayı sahnesinde Kremlin Bale Tiyatrosu'nun, 14 Şubat 2014'te ise Belarus Devlet Müzikal Tiyatrosu'nun performansıyla bale izleyicilere sunulmuştur.

1980 yılında "Binbir Gece" balesinin başarısından dolayı besteci SSCB Devlet Ödülü'ne layık görülmüştür.

Fikret Emirov'un son eseri "Nizami" balesidir. Besteci bu baleyi 1984 yılında tamamlamıştır. Bale, Nizami'nin kendisinin ve kahramanlarının genelleştirilmiş çok yönlü görüntülerinin yansımasıdır. Bu, bestecinin şairin kişiliğine üçüncü kez başvurmasıydı.

Libretto yazarları A. Memmedov ve N. Nezirova, Nizami ve onun kahramanlarının biyografilerini açığa çıkarmayı değil, taşıdıkları fikirleri açıklamayı amaçlayarak, şairin hayatından çeşitli olayları ve eserlerinden alınan kesitleri kullanarak ilginç bir olay örgüsüne sahip bir eser yaratmışlardır. Balenin başında ve sonunda Nizami, bilge ve olgun bir insan olarak tasvir edilir. Seyircilerin önünde şairin gençliği ve şiirsel kahramanlarının görüntüleri belirir.

Birinci perdede balenin dramatik anlamının iki hattı verilir: Şairin iktidar temsilcileriyle ilişkisi ve şairin Afaka olan sevgisi. İkinci perde, Nizami'nin hayallerini konu alır. Nizami'nin şiirlerinin kahramanlarıyla ilgili sahneler yer alır.

Nizami'nin monoloğu ve Afak'ın muhafızlarla sahnelerinde kahramanların ana teması bu leitmotif üzerine kurulmuştur. Ayrıca, "Aşk" şarkısında bestecinin "Men seni araram" şarkısının intonasyonları, "Duet" ve "Düğün" sahnelerinde "Vağzalı" halk dansından yararlanılmıştır. Bale, Nizami'nin yaşadığı dönemi anlatan bir girişle başlar. Bu dönemi, pes sesli yaylı çalgılarda çello ve kontrabasın çaldığı tema tasvir eder. Bu tema, bestecinin "Gülüstan-Bayatı-Şiraz" senfonik şiirinden bir alıntıdır. Karanlık tema, yavaşça aydınlanır ve girişin ortasında doğaçlama karakterli lirik bir tema yerini alır. Girişten sonra çalan "Göygöl'ün Doğuşu" sahnesi çok ilginç bir şekilde yorumlanır. Burada koro, yaylı çalgıların fonunda sözsüz coşkulu bir temayı seslendirir. Adajio'dan sonra, "Vağzalı" halk dansının intonasyonları üzerine kurulu düğün sahnesi verilir.

Baletin ikinci perdesi, Nizami'nin yaratıcılığının ölmezliğini doğrular. İyinin kötü üzerindeki zaferi, ışığın karanlık üzerindeki üstünlüğü, ebedi humanist ideallerin doğruluğu - bu evrensel sorular burada kendi doğruluklarını bulurlar. Sonraki bölüm, "Yeddi güzel" poemasından Bahram Şah'ın karakteri ile ilgilidir. Bahram Şah'ın yeddi güzelin etrafında yaptığı vals, "Nizami" senfonisinden gelen skeso temalarının intonasyonlarını duyurur. Besteci, triptiksin üçüncü bölümünde "Nizami" senfonisinden yararlanarak şaire duyduğu sevgiyi ifade eder.

Baletin finalinde, yeniden kendi düşüncelerine dönen Nizami'nin mutlu çağı tasvir edilir. Nizami'nin gözleri önünde yine sevgilisi Afaka'nın görüntüsü belirir. Nizami ve Afaka'nın düeti, sözsüz bir şekilde, mugam tarzında solo kadın sesi eşliğinde seslendirilir. Bestecinin son eserinin prömiyerini görmemiş olmasına rağmen, bu balet Musa Mirzayev tarafından önce piyano için düzenlenmiş, sonra da orkestrasyonu yapılmıştır. Baletin koreografisi Kazım Aliverdiyev'e aittir ve Fikret Emirov esere insan sesi de eklemiştir.

Simfonizm
"Fikret Emirov'un simfonik eserleri çeşitli konuları kendi içinde yansıtır. Bu yüzden, eserlerinin janrı ve karakteri açısından çeşitlilik gösterir, ancak buna rağmen Fikret Emirov'un simfonik tarzı kişisel ve kendine özgüdür ki, bu da onun sadece simfonik eserlerinde değil, tüm yaratıcılığında kendini açıkça gösterir.

Bestecinin simfonik eserleri adeta yaşam olaylarının toplamı gibidir. Bu eserlerde epiklik, felsefi düşünce tarzı, dramatizm - gerilim, aydınlık ve içten yaşam amacı birbirini tamamlar ve birbirini izler.

Nizami konusu bestecinin yaratıcılığında önemli bir yer tutar. O, Nizami'nin şiiriyle birçok muhteşem eser ortaya koymuştur. Fikret Emirov, Nizami Gencevi'nin şiiri ve mirasıyla ilgili düşüncelerini şu şekilde ifade etmiştir: "Nizami'nin şiiri beni güzellikleriyle, onun manevi derinliği ve mahiyeti, imgelerinin açıklığı, yüksek manevi-etik idealleri, tutkuların çatışması, ve en önemlisi - dramatizmi ve bazen trajik gerilimiyle çeker. Şairin hayatında ve kahramanlarının hayatında çok ağır etkiler olmuş - bunlara kayıtsız kalamazdım. Nizami Gencevi'nin şiiri müzik gerektirir, bu şiirin kendine özgü tonalitesi, kendi mugamı vardır."

Besteci, bu eserde Nizami'nin karakterini başarılı bir şekilde oluşturmanın mantıksal yolunu şairin mısralarıyla resmederek başarı elde eder. Her bölümün başlangıcında şairin şiirinden örnekler seslendirilerek bestecinin müziğiyle bütünsel bir şekilde birleşir ve dinleyiciyi Nizami'nin dünyasına taşır.

Senfoni'nin ilk bölümü bir girişle başlar. Senfoni, mısraların epigraf rolünü oynayarak kendine özgü duygusal ve derin hisleri birleştiren müzikle, şairin karakteriyle ilişki kurar.

Üçüncü bölüm derin lirik düşüncelerden oluşur. Nizami'nin gazelinden epigraf olarak alınmış mısralar bu bölümün temel anlamını açıklar.

Senfoni'nin bu bölümünde kalpleri fetheden şiirsel, yüce aşk, derin felsefi düşünce, fedakarlık betimlenir. Dinamikleştirilmiş reprizda, esas karakterin onayı olarak tezahür eden Nizami'nin leitmotivi yeniden seslendirilir.

Senfoni ilk kez 15 Eylül 1947'de Moskova'da Pyotr İliç Çaykovski salonunda Nizami'nin 800. doğum yıl dönümüne adanmış gecede seslendirilmiştir. Senfoninin şefi Nikolay Anosov olmuştur.

"Nizami" senfonisi sadece ülkede değil, birçok ülkenin konser salonlarında seslendirilerek ünlü müzisyenler tarafından başarıyla karşılanmıştır. Bu senfoni hakkında besteciye özel bir mektup da gönderilmiştir. Şöyle ki, 1963 yılında Leipzig radyosunun senfoni orkestrası "Nizami" senfonisini bestecinin doğum gününe hediye olarak çalma kararı alırlar. Şef Hans Roden'in yönetiminde eser Almanya'da icra edilir ve bu topluluk Fikret Emirov'a özel bir mektup gönderir.

"Nizami" Senfonisi, 1965 yılının 6 Mayıs'ında İngiltere'nin Royal Festival Hall salonunda RSFSR'nin Emektar Sanatçısı Gennadi Rojdestvenski yönetiminde icra edilmiştir. Bu konserde bestecinin kendisi de bulunmuştur. 1964 yılının Mart ayında senfoni, Tüm Birlik Radyo ve Televizyonu Büyük Senfoni Orkestrası tarafından son düzenlemede Gennadi Rojdestvenski'nin yönetimiyle seslendirilmiştir. Gennadi Rojdestvenski eser hakkında şöyle yazmıştır: "Senfoni, yeni yazar düzenlemesinde mükemmelleştirilmiştir; lirik renkler daha yumuşak ve ince, trajik epizodlar daha belirgin ve ciddi olmuştur. Eser, dıştan gösterişli, timbre çeşitliliği ile değil, sanatsal imgeler dünyasına eğilimi, insan kaderi üzerine derin düşüncelere dalması ile beğeni kazanır."

Türk yazar Tarih Kyuven, 1968 tarihli "Ulus" gazetesinde eserle ilgili şöyle yazmıştı: "Fikret Emirov'un "Nizami" senfonisinden sarsılmıştım... Bartok'tan sonra insanı heyecanlandıran, ruhlandıran hisleri telli müzikle ifade eden bestecileri parmakla saymak mümkündür. Bütün tonlarda güzel seslenen, her an yeni söylenmemiş bir şeyi açmayı vadeden, çağlayan bir volkan akışına benzeyen bu eser, büyük bestecimiz 'Nizami' senfonisidir...".

Fikret Emirov'un senfonik eserleri arasında "Senfonik Portreler" adlı eseri de bulunmaktadır. 1970'lerde yazılan bu eserde besteci, Azerbaycan'ın önemli kültür ve sanat insanları olan Üzeyir Hacıbeyov, Cafer Cabbarlı, Bülbül, Samed Vurgun, Hüseyin Cavid ve Niyazi gibi kişiliklerin portrelerini müziğiyle sunmaya çalışmıştır.

Fikret Emirov'un "Senfonik Portreler" eseri 7 bölümden oluşmaktadır. Bu portrelerin anlatımı için şair Teymur Elçinin metinlerinden de yararlanmıştır. "Senfonik Portreler" eserinin birinci bölümü, Azerbaycan vokal sanatının önde gelen temsilcisi Bülbül'e ithaf edilmiştir. Besteci burada Bülbül'ün repertuarından Asef Zeynallı'nın Cafer Cabbarlı'nın sözlerine bestelediği "Ölkem" romansının intonasyonlarından da faydalanmaktadır. Orkestra, bu intonasyona ek olarak Teymur Elçinin Azerbaycan'a adadığı şiirinin dizelerini özel bir coşkuyla okur.

Eserin ikinci bölümü Cefer Cabbarlı'ya adanmıştır. Eserin bu bölümü monolog şeklinde yazılmıştır. Burada orkestraya mezzo-soprano sesi eşlik eder. O, bestecinin "Cefer Cabbarlı'nın Portresi" vokal eserinden bazı parçaları seslendirir. Daha sonra Teymur Elçinin şaire adadığı şiir okunur.

Eserin dördüncü bölümü Üzeyir Hacıbeyov'a adanmıştır. Besteci, Üzeyir Hacıbeyov'a olan sevgisini müzik diliyle ifade etmeye çalışmıştır. Bu bölümde, Üzeyir Hacıbeyov'un "Leyli ve Mecnun" operasından bazı müzik parçalarına atıfta bulunarak Fikret Emirov tarafından orkestral düzenlemeler yapılmıştır. Burada Teymur Elçinin şiiri de okunur.
Ayrıca bakınız
Azerbaycan müziği

Kaynakça
Dış bağlantılar
Görkəmli musiqi xadimləri - Fikrət Əmirov