Akşehir

Akşehir, Konya ilinin bir ilçesidir. Tarihte Filomilion adıyla bilinir.

İlçenin yüzölçümü 895 km²dir. Akşehir ilçe merkezinin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 1.025 metredir. Konya-Afyon kara yolu üzerinde olup Konya iline 135 km, Afyonkarahisar iline 90 kilometre mesafededir. Akşehir ilçesinde 55 mahalle bulunmaktadır.

Tarihçe
Tarih boyunca hep önemli bir yerleşim, ticaret, kültür merkezi olan Akşehir'e ait ilk arkeolojik bulgular Neolitik Dönem'e kadar uzanır. Hititler zamanında Akşehir'in adı Thymbrion'dur. Zamanla Frigya devletine daha sonra Anadolu'da egemenlik kuran Lidyalılar'ın yönetiminde kalan Akşehir'in önemi daha da artmıştır. "Krallar Yolu" Akşehir'den geçmektedir. Akşehir, milattan önce 3. yüzyılda, "Bal Sevenler" adıyla anılmaya başlanmıştır. Pers ve Hellenistik dönemlerden sonra kent, Roma, daha sonra da Bizans egemenliğine geçmiştir.

Filomilion (veya Filomelium; Φιλομήλιον, Philomelion) muhtemelen Efes'ten doğuya uzanan büyük Greko-Romen Yolu üzerindeki bir Bergama kuruluşuydu ve Kilikya'ya giden Cicero, günümüze ulaşan yazışmalarının bir kısmını buraya tarihlemiştir. Elçi Pavlus 1. yüzyıldaki ikinci ve üçüncü müjdeleme yolculuğunda kentten geçmiştir ve etkisi bölgedeki çok sayıda Hristiyan yazıtından izlenebilmektedir. Smirnililer, Polikarp'ın şehit edilişini anlatan mektubu Filomilion kasabası halkına yazmıştır. Kasaba bir noktada piskoposluk merkezi haline gelmiş ve Katolik Kilisesi'nin bir unvan piskoposluğu olarak kalmıştır.

Araplar Akşehir'i, beyaz çiçek açmış elma ve erik ağaçlarının görüntüsünden dolayı "Belde-i Beyza" (Beyaz Şehir) olarak anmışlardır. Ancak sonra Anadolu'ya yayılan Türkler, Kutalmışoğlu Süleyman Şah komutasında kenti almışlardır. Haçlı Seferleri, Selçuklu taht kavgaları, Moğol istilası sıralarında sürekli savaşlar yaşayan Akşehir (Akşar) büyük yıkımlar yaşamıştır. 1381 yılında Padişah I. Murad'a (Hüdavendigâr) satılarak Osmanlı egemenliğine girse de (Yıldırım) I. Bayezid'in Timur'a yenilmesi ile Moğollar'ın, Fetret Dönemi'nden sonra Karamanoğulları'nın eline geçer. Yıldırım Bayezid 8 Mart 1403 tarihinde Akşehir'de ölmüştür. Bu olaydan sonra Akşehir'de Oğuzların Avşar boyuna ait Türklerin oranı artmıştır. Fatih Sultan Mehmet 1467 yılında Akşehir'i fethederek Osmanlı topraklarına katar. 19. yüzyıl sonlarında Akşehir'de kaymakamlık yapan Bereketzade İsmail Hakkı'nın hatıralarında verdiği bilgilere göre; Akşehir'in çevre kasabalarıyla birlikte 100.000'den fazla nüfusu vardır. Akşehir sosyal ve ekonomik bakımdan canlı bir merkezî yerleşim birimidir.

Türk Kurtuluş Savaşı'nın dönüm noktası Sakarya Meydan Muharebesi'nden sonra, 18 Kasım 1921 tarihinden itibaren Garp (Batı) Cephesi Karargâhı Akşehir'e yerleşir. Kumandan İsmet Paşa TBMM'den ve Başkomutan Mustafa Kemal Paşa'dan aldığı emirlerle Büyük Taarruz'un hazırlıklarını 9 ay boyunca Akşehir'de yapar. Akşehir, bir anlamda sinesinde Büyük Taarruz'u doğuma hazırlar. Mustafa Kemal Paşa'nın da katılımıyla son hazırlıklar tamamlanır ve 24 Ağustos 1922 tarihinde, Batı Cephesi Karargahı ve bağlı kuvvetlerimiz Büyük Taarruz için Akşehir'den Afyon'a doğru hareket ederler. Ünlü yazar, Tarık Buğra, Küçük Ağa romanında işte o günlerin Akşehir'ini anlatmıştır.


20. yüzyılın ilk çeyreğinde I. Dünya Savaşı'nın başlaması sonucunda Anadolu'daki diğer birçok yerleşim yeri gibi Akşehir'de savaştan etkilenmiştir. Savaş sırasında birçok Ermeni, Tehcir Kanunu uyarınca şehri terk etmiştir. Kurtuluş Savaşı'ndan sonra başta Bermende (Savaş köyü) olmak üzere Akşehir ve çevresinde yaşayan Rum nüfustan 799 kişi, mübadele ile Yunanistan'a gönderilmiştir. II. Abdülhamid döneminde Çarlık Rusyası'ndan gelip Akşehir Gölü çevresine yerleşen ve balıkçılıkla uğraşan Ortodoks Don Kazakları 1960'ların sonlarına kadar ABD'ye göç etmiştir. Akşehir'in gayrimüslim nüfusu bu göçler sonucunda yok olmuş, şehrin çok kültürlü yapısı baltalanmış ve homojenleşmiştir.

Akşehir tarihi boyunca nüfusu gittikçe artan bir ilçe olmuştur.




Kültür
Nasreddin Hoca gençliğinden itibaren burada yaşamıştır. Nasreddin Hoca Türbesi Akşehir'de bulunmaktadır. 2007 yılında Nasreddin Hoca Derneği, Türk Patent ve Marka Kurumu'ndan Markaların Korunması Hakkında 556 Sayılı Kanun Hükmündeki Kararname'ye göre, "Dünyanın Ortası Akşehir" şeklindeki tescil belgesini almıştır.




24 Ağustos her yıl Akşehir Onur Günü olarak kutlanır. Türkiye'de Lady Diana'nın yediği söylentileriyle bilinen ve Akşehir-Eber Gölleri arasında oluşan mikroklima etkisiyle aromasını kazanan Napolyon kirazı meşhurdur. Bu kiraz 2004 yılında Akşehir kirazı adıyla tescil ettirilmiştir.

İlçede bulunan Nasreddin Hoca'nın maya çaldığı Akşehir Gölü harita üzerinde yüz ölçümü olarak Türkiye'nin en büyük 5. gölüdür (353 km²). Akşehir Gölü, bilinçsiz sulama ve küresel ısınmanın etkisiyle her yıl yok olmaya bir adım daha yaklaşmaktadır. Toplam 350 km² sulak alan, 2004 yılında 95, 2005'te ise 35 km²ye 2009'da ise 5 km²ye daha gerileyerek 30 km²ye ulaşmıştır. Gün geçtikçe iyice düşen su seviyesi, gölde yaşayan canlı türlerini de olumsuz etkilemektedir. Uzmanlar tarafından 1970'li yıllarda 30 çeşit olduğu belirtilen balık türünün sayısı 3'e kadar düşmüştür. İlçede yerel televizyon bulunmamakta, 1953 yılında kurulan Pervasız gazetesi en eski yerel gazete olarak yayın hayatına devam etmektedir. Bunun yanı sıra İstasyon gazetesi 2002'den, Akşehir Postası gazetesi ise 2011 yılından beri yayımlanmaktadır.

Nüfus
Akşehir'in mahalleleri
Altunkalem
Altuntaş
Anıt
Atakent
Bozlağan
Cankurtaran
Çakıllar
Çamlı
Çay
Çimendere
Çimenli
Değirmenköy
Doğrugöz
Engili
Eskikale
Gazi
Gedil
Gölçayır
Gözpınarı
Ilıcak
İstasyon
Karabulut
Karahüyük
Kızılca
Kileci
Kozağaç
Kuruçay
Kuşçu
Meydan
Nasreddin
Ortaca
Ortaköy
Reis
Saray
Savaş
Selçuk
Seyran
Sorkun
Söğütlü
Tekkeköy
Tipi
Tipiköy
Ulupınar
Üçhüyük
Yarenler
Yaşarlar
Yaylabelen
Yazla
Yeni
Yeniköy
Yeşilköy
Yıldırım

Uluslararası Akşehir Nasreddin Hoca Şenliği
5-10 Temmuz tarihleri arasında her yıl düzenli olarak gerçekleştirilen etkinliklere dünyadan, farklı alanlarda çalışmaları olan sanatçılar, yazarlar, bilim adamları ve basın mensupları katılmaktadır. 4 Temmuz günü temsili Nasreddin Hoca'nın türbeden şenliğe davet edilmesiyle şenlik başlar, ardından Akşehir Gölü'ne maya çalmaya gidilir. Şenlik 10 Temmuz gecesine kadar sürer.

Her yıl sevilen, mizahi karakteri bulunan bir sanatçı temsili Nasreddin Hoca olur. Şehrin ve Nasreddin Hoca'nın tanıtımı için yapılan bir uygulamadır.

Şimdiye kadar temsili Nasreddin Hoca olan sanatçılardan bazıları Lütfi Ökeşli, Osman Ongun, Zafer Özbakır, Levent Kırca, Abdullah Şahin, Erol Günaydın, Sevim Güvendik, Behzat Uygur, Şoray Uzun, Ahmet Yenilmez, Hüseyin Goncagül, Hasan Kaçan ve Kadir Çöpdemir'dir.

Sağlık
Akşehir Devlet Hastanesi

Akşehir'de 1953 yılından bu yana eski binasında hizmet veren Akşehir Devlet Hastanesi, yeni hizmet binasına 200 yataklı tescil edilerek taşınan Akşehir Devlet Hastanesi, kısa sürede büyüdü ve 276 yatağa ulaşarak Konya'nın en büyük ilçe hastanesi haline geldi. Bölgenin hastanesidir.

Özel Akşehir PARKHAYAT Hastanesi

Özel Akşehir PARKHAYAT Hastanesi, 11.500 m² kapalı alana ve 34'ü yoğun bakım yatağı olmak üzere toplam 103 yatak kapasitesine sahiptir. Hastanede 4 ameliyathane, ağız ve diş sağlığı merkezi, güzellik merkezi ve 120 kişilik konferans salonu bulunmaktadır. Bölgenin tek özel hastanesi olan Özel Akşehir PARKHAYAT hastanesinde 21 branşta 28 hekim ve toplam 300 personel ile sağlık hizmeti sunulmaktadır.

Özel FMC Konya Akşehir Diyaliz Merkezi

Özel FMC Konya Akşehir Diyaliz Merkezi 43 yataklı olarak Akşehir'de hizmet vermektedir.

Eğitim
Akşehir'de Selçuk Üniversitesine bağlı 2 fakülte 1 yüksek okul ve 1 meslek yüksek okulu vardır.
Selçuk Üniversitesi Akşehir İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi
Selçuk Üniversitesi Akşehir Mühendislik ve Mimarlık Fakültesi
Selçuk Üniversitesi Akşehir Kadir Yallagöz Sağlık Yüksek Okulu
Selçuk Üniversitesi Akşehir Meslek Yüksek Okulu
Ayrıca Akşehir'de üniversite açılması gündeme gelmiştir. Anadolu Selçukluları döneminde Hortu ile Akşehir ve çevresinde yaşayan efsanevi kişi olan Nasreddin Hoca adında bir üniversite 2010'lu yıllarda yapılacağı söylenmiştir fakat herhangi bir gelişme yaşanmamıştır.

Spor
Akşehir'de futbol, basketbol, voleybol, halter, boks, masa tenisi, binicilik, atıcılık, hentbol vb. spor faaliyetleriyle ilgilenen spor kulüpleri vardır. Akşehirspor, 1922 Akşehirspor, AK-Nasreddin SK. Akşehir Selçukluspor, Akşehir Belediyespor, Akşehir Gençlik Spor, Akşehir Endüstri Spor; spor kulüpleri amatör küme olarak mücadele etmektedir. Bu spor faaliyetlerine ilaveten Akşehir'de 2013 yılından beri "Akşehir XC Open" adıyla yamaç paraşütü mesafe dalı yarışması düzenlenmektedir.

Tarihi ve turistik mekanları
Nasreddin Hoca Türbesi
Batı Cephesi Karargâhı Müzesi (18 Kasım 1921)
Hıdırlık
Akşehir Evi
Nasreddin Hoca Etnoğrafya Müzesi (1914-Rüştü Bey)
Ulu Camii (1213)
Hasan Paşa İmaret Camii (1510-11)
Taş Medrese (1250-Fahreddin Ali Sahip Ata)
Gülmece Anıtı
Seydi Mahmut Hayrani Türbesi (1224)
Eski Kilise (19.Y.Y.)
Gavur Hamamı (?)
Meydan (Şifa) Hamamı (1329-30)
Kızılca Mescidi (1476-77)
Kileci Mescidi (13. yy.)
Ferruhşah Mescidi (1224)
Güdük Minare Mescidi (1227)
İplikçi Camii (1337)
Hacı İbrahim Veli Türbesi (1370)
Nimetullah Nahçivani Türbesi - Akşehir Kent Ormanı


Türküleri
Karadır Kaşların
Entarisi Aktandır
Karanfilsin Bibersin
Emmiler Emmiler
Kıcılar Kavak Kıcılar
Durnam Gelir Yata Kalka
Bir Sabahtan Yolum Düştü Gedil'e
Yasiyan'a Varamadım Yalınız
Karşıdan Gel Göreyim
Gadifem Gara Gatlı
Garip Çoban
Üç Türkoğlu
Yüz Dirhemdir
Kartal Kuşun Kanadında Al Olur
Ay Oğlan
Tahiroğlu
Bermende Zeybeği
Gedil Zeybeği


Yemekleri
Zülbiye (Soğan Aşı)
Herse
Nasreddin Hoca Peynir Baklavası
Kaymak Baklavası
Ergörmez Aşi
Toğga çorbası
Sakala sarkan
Etli Ekmek


Notlar
Kaynakça
Dış bağlantılar
Akşehir Belediyesi
Akşehir Kaymakamlığı
Akşehir Televizyonu