Cemal Şakar

Cemal ŞAKAR
Balıkesir-Gönen'de dünyaya geldi. Annesi Emine Hanım, babası esnaflık yapan Kemal Bey'dir. Sırasıyla; Karesi İlkokulu (1973), Atatürk Ortaokulu (1976) ve Muharrem Hasbi Lisesi (1979)'ni bitirdi. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesinden 1983 yılında mezun oldu. Bir müddet Balıkesir’de aile şirketinde çalıştı. 1980'li yıllarda edebiyat hayatına başladı ve hikâye ile yakından ilgilendi. Bir grup arkadaşıyla birlikte Kayıtlar (45 sayı, 1999-1995), Hece ve Hece Öykü dergilerinin çıkarılmasına öncülük etti. Cemal Şakar; Esenlik Zamanları (1999) adlı hikâye kitabıyla Türkiye Yazarlar Birliği 1999 Hikâye Ödülü, 2012'de yayımlanan kitaplar üzerine yapılan değerlendirmede Mürekkep (2012) adlı hikâye kitabıyla; Edebiyat Sanat ve Kültür Araştırmaları Derneği (ESKADER) ve Ömer Seyfettin Hikâye Ödülü, 2016 Bayburt Üniversitesi Dede Korkut Edebiyat Ödülü ve 2019 Necip Fazıl Hikaye-Roman Ödülü gibi çeşitli ödüllere layık görüldü. Hâlen e-edebiyat dergisi "www.edebistan.com"un yayın yönetmenliğini ve Muhayyel dergisinin yayın danışmanlığını yürütmektedir. Evli ve iki çocuk babası olan Şakar, İstanbul'da bir kamu kuruluşunda çalışmakta ve yazı çalışmalarını sürdürmektedir.
.

Cemal Şakar (d. 2 Şubat 1962, Gönen, Balıkesir), Türk öykü yazarıdır.

Kariyer
Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi’ni bitirdi (1983). Edebiyat hayatına, 1982’de Güldeste Dergisi'nde yayımlanan "Beyaz Gömlek" adlı öyküsüyle başladı. Bir grup arkadaşıyla birlikte Kayıtlar, Hece ve Hece Öykü ve Muhayyel'in çıkışında yer aldı. Portakal Bahçeleri ve Pencere adlı öykü kitapları Arnavutçaya, Utanç ve Pencere Farsçaya; bazı öyküleri de Korece ve Azericeye çevrildi. e-edebiyat dergisi Edebistan'ın yayın yönetmenliğini yürütüyor.
İlk öykü kitabı Gidenler Gidenler adıyla Yedi İklim Yayınları tarafından basıldı. "Esenlik Zamanları"yla Türkiye Yazarlar Birliği 1999 Hikâye Ödülü’nü kazandı. 2012'de çıkan kitaplar içinden yapılan değerlendirmede "Mürekkep" adlı öykü kitabı; Edebiyat Sanat ve Kültür Araştırmaları Derneği (ESKADER) ve Ömer Seyfettin Hikâye ödülünü aldı. 2016 yılında Dede Korkut Edebiyat Ödülüne; 2019 yılında da Necip Fazıl Hikâye-Roman ödülüne layık görüldü.

Öykü kitapları
Gidenler Gidenler, Yedi İklim Yayınevi, İstanbul, 1990.
Yol Düşleri, YediGece Kitapları Yayınevi, İstanbul 1996.
Esenlik Zamanları, YediGece Kitapları Yayınevi, İstanbul 1999.

Pencere, Hece Yayınevi, Ankara 2003.
Cemal Şakar yeni öykü kitabı Pencere'de anlatısına konu ettiği özel zaman ve mekânı bize, bir sırını dostuyla paylaşan insan örneği samimi bir şekilde sunmayı başarmış Onun öykülerinde aklımızda kalanlar, büyük ölçüde kahramanların yaşamından sunduğu görüntülerdir. Bu görüntüler son derece canlı aktarılmış ve inandırıcı bir yaşam öyküsel bakış açısı oluşturacak şekilde, büyük bir incelikle birbirlerine bağlanmış abartısız anlatıyı işlerken dahi okuyucunun ciddiyetini diri tutuyor. Şakar, estetik gereklerle göndergesel gerekleri aynı anda anlatının içinde barındıran nadir öykücülerden. Estetik anlatıya bir mânâ yükleyerek göndermenin aşırıya kaçmasının önüne geçer. Kurgusunu, üslûbunun yapısal gerekleriyle yönlendiriyor ve yeri geldiği zaman ki bu zaman çoğu zaman, betimlemeleri kesmeyi biliyor. Betimlemelerindeki görüntü öyküyü tüketen cinsten değil. Bunun tek nedeni, bu görüntülerin estetik ve retorik bir kalemle çizilmiş olmasıdır. Şakar öyküsünün tarzı veya genel mantığı; gerçeğin bu gerçek olağanüstü olmasa da kendi kendine yettiği, öykünün her türlü işlev fikrinden tecerrüd edecek kadar büyük bir güce sahip olduğu ve nesnenin "oralarda bir yerlerde olmuş"luğunun kurgu açısından yeterli sayılacağı bir tarzdır. Nitekim yazarımız bunu bir öyküsünde şöyle dile getiriyor: "Her şeyin öyküsünün yazılabileceğini düşünüyorum" (Esenlik Zamanları s.51) Yine aynı öykünün devamında: "Kültablasını parmaklarıyla döndürürken: Bunun öyküsünü yazabilirim. Görüyor musunuz, kenarındaki şu kırığın öyküsünü bile yazabilirim." Şakar’ın diğer öykülerinin ardından Pencere okununca bir güzellik keyfiyetinden sonra kendimizi özel bir duyumsama tarzına hevesli buluyoruz. Pencere öykülerinde bu duyumsama tarzını bize yaşatan ve bu havayı evdeki diğer fertlere ulaştıran misafir oluyor. Bizim bahsettiğimiz bu hevesi ve duyum tarzını Şakar ortak dil olarak adlandırmış. Ortak dilin yazarımızdaki karşılığını kendisinden dinleyelim. "Öykü yazarken kendimden de yola çıksam tamamen bir hayale de yaslansam mutlaka okuyucularda bir karşılık oluşturacak ortak bir dil bulmalıyım. Bu ortaklığı kuramazsam eğer, bu öykü sadece serencamımı anlatan, dostlarıma yazılmış mektuplara dönüşür." İlginçtir ki Şakar'ın hemen hemen bütün kahramanlarıyla çabucak haşır neşir olamıyoruz. Yazar kahramanlarıyla okuyucu arasına bir sınır koymuş âdeta. Bu belki olumsuz gibi görülebilir ama bizce bu sayede okuyucu eser içerisinde özgür kalıyor. Sanatçının sihir çemberinden saf bir şekilde çıkıyor.

Hayalperdesi, Selis Yayınevi, İstanbul 2008.
Cemal Şakar yepyeni on iki öyküyü Hayal Perdesi çatısı altında toplayarak edebiyat dünyasına yeni bir kitapla merhaba dedi. Kitapta on iki öyküden farklı olarak öne çıkan öyküler; Ateşböceği, Mevlid, Bağdat Kudüs Kabil adlı öyküleridir. Masmavi Bir Gök adlı öykü ise artistik kurgu diyebileceğimiz tarzda oluşturulmuş bir öyküdür. Bu öykülerde kahramanlarımız bazen yazı masasının başında bir yazar, bazen sınav kağıtlarını okumaya çalışan bir öğretmen, bazen ölen kocasının ardından yas tutan matemli bir kadın, bazen bir vapurda sıra dışı bir hayatı koşturan yolcudur. Hayal Perdesindeki öyküler iki ana damardan dallanıp budaklanıyor. Böylece öyküler tematik olarak iki ana tema çevresinde şekilleniyor diyebiliriz. Birinci temada sürekli yazmakla yazamamak arasında gidip gelen bir yazar karakterin bu hal üzerine yaşadığı gerilimlere yer verilir. (Küp, Anlatabilmeliydim, Masmavi Bir Gök adlı öykülerde bu sınıflandırma içerisindedir.) Bu öyküler yazmakla yazmamak arasında gidip gelen, yazdığı üç-beş kelimeyi sorgulayan bir gerilimin öyküleridir. İkinci türden öyküler de ise kahramanlarımız mazi sevdalısı kişilerdir. Bu öykülerde, Şakar’ın önceki öykülerindeki eskil atmosfer vardır. Şakar’ın önce ki öykülerinde de olan bu atmosfer kimi zaman mistikleşiyor kimi zamansa maziperest bir hal alıyor. Bazen hem mistik hem maziperest oluyor. Küllenmiş hatıraların, süresiz dostlukların, sebepli sebebsiz ayrılıkların, belli belirsiz hüzünlerin iç ısıtan öyküleridir bu öyküler. Maziye özlem dolu bakışlar atan bu öykülerde okuyucu bazen kendini, kendi mazisini bulur. Maziye bu kadar düşkün olan kahramanlarımız modern bir dünyada hayat sürmeyi ihmal etmezler. Bu bağlamda Şakar’ın kahramanları tekniği, teknolojinin içerisindedir. Öyküler içerisinde kahramanlarımız cep telefonuna gelen mesajla irkilir veya internetten kitap siparişleri verir. Kısacası kahramanlarımız günlük hayattan uzak, ucube tiplerden değildir. Şakar’ın öykülerinde keskin virajlar yok. Yatay bir düzlemde başlayıp biten olayları anlatır. Aslında olay da değildir anlattıkları. Yazar, önce ki öykülerinde olduğu gibi anlattığı hayatı, hayatları baştan sona hikaye etmiyor. Hayal Perdesi için sürükleyici öykü diyemeyiz ama inişsiz çıkışsız bir melankoliyi sürükleyen öykülerdir diyebiliriz.
Hikâyât, Ferfir Yayınevi, İstanbul 2010.
Sular Tutuştuğunda, Hece Yayınları, Ankara 2010.
Sel ve Kum, Okur Kitaplığı, İstanbul 2011.
Mürekkep, Okur Kitaplığı, İstanbul 2012.
Sessiz Harfler, Okur Kitaplığı, İstanbul 2013,
Portakal Bahçeleri, İz Yayıncılık, İstanbul 2014.
Kara, İz Yayıncılık, İstanbul 2016.
Adı Leyla Olsun, İz Yayıncılık, İstanbul 2018.
Utanç, Ketebe Yayınları, İstanbul 2020.
Bir Avuç Dünya, (toplu öyküler) Ketebe Yayınları, İstanbul 2022.
Eriyen Karlar, Ketebe Yayınları, İstanbul 2026.

Deneme kitapları
Yazı Bilinci, Hece Yayınları, Ankara 2006.
Cemal Şakar son yıllarda öykü dışı metinler yazarak dikkatleri üzerine toplayan Cemal Şakar bu yazılarda günümüzün daha çok sanat ve edebiyat sorunlarına değinir. Sanat ve edebiyattan yola çıkarak oluşturduğu bu metinler aslında tek yönlü, sığ metinler olarak kalmıyor. Çok yönlü okumaları bu metinleri zenginleştiriyor. Şakar bunu yaparken kendi dünya görüşünü açıkça ortaya koyuyor. Hatta bu metinlerin büyük oranda ideolojik olduğu söylenebilir. Basmakalıp düşüncelerden hareket etmeyen Cemal Şakar, bazı metinlerde çağdaşı yazarları, öykücüleri eleştirirken aslında zaman zaman çuvaldızı kendine de batırıyor. Günümüz edebiyatının, sinirlerini aldırmış, ya da her daim totel anestezi mantığıyla uyuşturulmuş, hormonlu duygularla şişirilmiş metinler yığınına doğru gittiğinin farkındadır. Şakar böylesi ‘metinlerin künhüne varılmaz, esrarına hürmetkar bir sessizlikle’ olan biteni izlemek yerine yazdığı yazılarla bu sorunlara eğilmek gereksinimi hissediyor. Zaman içerisinde duyarsızlığı git gide artan yazar takımına karşı oldukça katı, asabi ve ideolojik bir dil geliştiriyor. Bir yazar sürekli çiçeklerden, böceklerden bahsediyorsa onun derdi tabiattır. Ya da sürekli beşeri aşkı anlatan bir yazar kendini tekrara düşer. Onun asabiyetinin altında kendinin de içinde olduğu bir sanatçı topluluğunun daha özelde söyleyecek olursa İslami duyarlılığı ön planda olan yazarların modernizmle birlikte yavaş yavaş edebiyatın sırça köşküne çekilmesi yatmaktadır. Şakar sanatın bütünüyle fikirden koparılmasına, toplumun sorunlarında soyutlanmasına karşıdır. Şakar edebiyatın kendi toplum sorunlarından soyutlanmasını ironik bir şekilde eleştirmenin yanı sıra, sanata, sanatçıya ve daha özelde kendi kuşağının yazarlarına yüklenir. Onlara sorumluluklarını hatırlatır. Şakar, özünü unutan, küreselleşmeyle birlikte bütün sivrilikleri törpüledikçe törpüleyen, gittikçe değirmileşen dünyada yaşayan soykırımlara, adaletsizliklere gözünü kapayan, kulağını tıkayan kendi değerlerinde taviz veren, her şeyden önce kişiliğinden, insanlığından taviz veren, verdikçe veren, verdikçe de yitiren, mezhepleri genişleyen aydın ve sanatçılara karşı büyük bir asabiyeti bilemektedir.

Yazının Gizledikleri, Okur Kitaplığı, İstanbul 2010.
Cemal Şakar, sadece çağdaşı yazarları uyarmakla kalmaz aynı zamanda günümüz edebiyat dergilerine de bu gibi konularda tavsiyelerde bulunur. Sözgelimi Müslüman coğrafyasındaki zulümler katliamlar konusunda dosyalar, özel sayılar yapılmamasını eleştirir. Eğer bu doğrultuda dosyalar, özel sayılar yapmayacaklarsa, yapamayacaklarsa yayınlarına ara vermelerini salık verir. Günümüz ediplerinin yazamamalarını, sürekli yazmakla yazamamak arasında bocalamalarını, konu bulamayınca da kâğıda kaleme sarılıp bu yazamama halini yazmalarının kökeninde özünden uzaklaşmaları yatmaktadır. Hålbuki dış dünyanın gerçekleri bütün rasyonelliğiyle sanatçıya bakmaktadır. Dolayısıyla kendi cemiyetinin mizacından, ruhundan uzaklaşan sanatçı, anlatılabilecek konuları fark edememekte, anlatılması elzem konuları atlamakta, bir bocalamayı yaşamakta, sonra da sanatı küçük kırgınlıklar, kırılmalar mesabesine indirgemektedir. Tüm bunları gören, yaşayan Şakar bu caddenin çıkmaz sokak olduğunu çağdaşı yazarlara söylemeye çalışıyor. Yarım asrı aşkın bir süredir ideolojinin sonunu haber veren metinlere rağmen Şakar yıllardır değişmeyen bilakis gitgide sivrileşen üslubuyla ideolojinin sonu söylemlerini unutmaya, unutturmaya çalışıyor. Şakar bu caddenin çıkmaz sokak olduğunu çağdaşı yazarlara söylemeye çalışıyor. Şakar'ın metinlerine bakarak Müslüman bir toplumda yaşanan değişimlere tepkisiz kalmayan birkaç aydın olduğunu göreceklerdir. Şakar'ın bu metinlerinde eleştirel söylem gelişerek devam edecek gibi görünüyor.
Edebiyatın Sırça Kulesi, Okur Kitaplığı, İstanbul 2011.
İmge, Gerçeklik ve Kültür, Okur Kitaplığı, İstanbul 2012.
Edebiyat Ne Söyler?, İz Yayıncılık, İstanbul 2014.
Hasan Aycın'ın Çizgi'si, İz Yayıncılık, İstanbul 2016.
Dile Kolay, İz Yayıncılık 2017.
40 Soruda Türk Öyküsü, Ketebe Yayınları, İstanbul 2018.
Edebiyatın Doğası, İz Yayıncılık, İstanbul 2019.
Satır Arasındaki Anlam, İz Yayıncılık İstanbul 2020.
Dilsiz'in Dile Gelişi, Albaraka Yayınları, İstanbul 2021.
Kurmacanın Grameri, Ketebe Yayıncılık, İstanbul 2021.
Fragmanlar-Gerçeklikten Koparılmış İmge, Ketebe Yayıncılık 2022.
Sanatın Kendiliği, Ketebe Yayıncılık, İstanbul 2024.
Sanata Teoriyle Bakmak, Ketebe Yayıncılık, İstanbul 2024.

Hakkında yazılanlar
"Eğer dünya hikâyeciliği hep tespit edildiği gibi iki ana damar üzerinde, bu demektir ki, Poe ve Çehov ana damarlarını izleyerek gelişmesini sürdürüyorsa, Cemal Şakar'ın ana hatlarıyla Çehov yolunu izlediğini söyleyebiliriz. Şu özelliğini öne çıkartmalıyız ki, Çehov metinlerinin sadeliklerine dokunmazken, Şakar yer yer metinlerle oyun oynamaktan hoşlanıyor: bu da ona yakışıyor." (Rasim Özdenören)
"Öykünün beş bakıştan yeniden kurulması, bazı tekrarları kaçınılmaz kılmış. Zaman zaman “suskunluk”, “göz”, “duruş” vurgusunun öne çıkması, sözün gücünden kuşkuya düşürebilecek göndermeler taşıyor. Söylenilmeyeni görüntüde derinleştirmek için başvurulan bir yol olabilir ama bizce, işi yönetmene havale eden bir senarist tutumu da çağrıştırabilir." (Mehmet Narlı)
" “Pencere” öyküsü, yazarının, içeriğin suskuyla belirlendiği cümleler dizisinde, “Söylenmemiş sözler uçuşur güneşin aydınlığında.” cümlesiyle apaçık olanı açıklamaya, “Nasıl verilecekse!” sorusuyla da zeka gösterisine kalkışması dışında neredeyse kusursuz bir öyküdür." (Ömer Lekesiz)
" “Elleriyle taşları yokladı, bir insan sıcaklığı hissedebilmek; başka birine tutunabilmek için. Bir dal, bir tutamak… Gümrah bir ses… Kendi sesinin de katılabileceği.” Cemal Şakar'ın “Hayalperdesi”ni okurken, kendime en sık sorduğum soru bu oldu: Hangisi daha uzak ve yakın olan hangisi? Bir kuvantum fizikçisi gibi parçacıklar üzerinden tekrarladığı sürekli parçalanma, bölünme ve yarılma hadiseleriyle madde ve varlık hakkındaki kabullerimizi sarsalıyor. Cümleleri aracılığıyla okurun gözündeki lensleri maharetle değiştiren bir sihirbaz gibi, kah yakının içindeki dipsiz uzağı kah en ıraktaki en solgun hatıraların içinden en sıcak kalp atışlarını taşıyor size Hayalperdesi… Uzak ve yakın hakkındaki ezberlerimiz bozulunca madde ve varlık bilgimiz sarsılıyor, Hayalperdesi de zaten bunu amaçlıyor." (Sibel Eraslan)

Kaynakça