Amorium

Amorium veya Amorion ( ), Küçük Asya'daki Frigya'da, Hellenistik dönemde kurulmuş, Bizans İmparatorluğu döneminde gelişmiş ve 838 yılındaki Arap yağmasından sonra gerilemeye başlamış antik bir şehirdi. Kent, Konstantinopolis'ten Kilikya'ya uzanan Bizans askeri yolu üzerinde stratejik bir konumda bulunuyordu.

Günümüzdeki kalıntıları ve höyüğü, Afyonkarahisar İli'nin Emirdağ ilçesine 13 kilometre doğuda yer alan Hisar köyünün altında ve çevresinde bulunmaktadır.

Arap/İslam kaynaklarında şehir 'Ammūriye olarak geçer. Osmanlı İmparatorluğu döneminde ise burası bir daha önem kazanmamış ve Hergen Kale adıyla anılmıştır.

MÖ 333 : Büyük İskender'in Anadolu'dan geçişi
MÖ 133: Yeni kurulan Roma Asya eyaletine Amarium'un katılması
MÖ 133–27 (yak.) : Amorium'da bir tasra şehri darphanesinin kurulması ve Amorium damgalı sikkelerin bastırIlmaya başlanması.
MÖ 27 – MS 14: İlk Roma İmparatoru Augustus'un saltanat yilları. Amorium kentinin isminin belgelerde ve yazılarda ilk defa görülmesi.
211-217: Amoriom darphanesi damgalı, bilinen en son sikkeler.
330: İmparator I. Konstantin tarafından Konstantinopolis'in Roma İmparatorluğu merkezi olarak yeniden kurulup ilan edilmesi.
431: Amorium Piskoposu Ablabios'un Efes'te yapılan Birinci Efes Ekomenik Konsil'ine katılması.
451: Amorium Piskoposu Mysterios'un Kadıköy'de yapılan Kalkedon Konsili'ne katılması.
480 (yak.) : Amorium şehir surlarının Bizans İmparatoru Zeno döneminde yapılmaları.
600 (yak.) : Anastasiopol (Telmessos) Piskoposu ve sonradan Aziz olarak kabul edilen Skyeon'lu Theodore'un Amorium'u ziyaret ettiğinin müridi Yorgi tarafından yazılan bu azizin hayatını anlatan kitapta bahsedilmesi.
641: Anadolu'nun ilk defa Dört Halife'den Ömer döneminde Arap orduları tarafından hücuma uğraması.
644: Tarihe geçen Amorium kentine kadar gelen ilk Arap akını.
668: Amorium'un ilk Emeviler halifesi I. Muaviye döneminde akıncı Arap orduları tarafından ele geçirilmesi. Sonradan Bizans orduları tarafından geri alınmıştır.
692: Amorium Piskoposu Theodoros'un II. Justinianos tarafından Konstantinopolis'te toplanan ve sadece Doğu Roma İmparatorluğu'nda bulunan piskoposların hazır bulunduğu Trullo Konsili adı verilen konsil toplantılarına katılması.
717 : Emeviler Arap ordularının Mesleme bin Abdülmelik komutasında Konstantinopolis'i kuşatmaya giderken Amorium'u kuşatmaları. Çok geçmeden imparatorluğu gasp edecek olan general III. Leon tarafından çeşitli saibeli yollardan bu şehrin Araplar eline geçmesinin önlenmesi.
741/42: İmparator V. Konstantinos'un Artabasdos'un imparatorluk tahtını gaspı sırasında "putkıranların" büyük çoğunlukta olduğu Amorium'a sığınması.
787: Amorium Piskoposu Theodosios'un İkinci İznik Konsili'ne katılması.
796 : Abbasiler halifesi Harun Reşid ve Bizans İmparatoriçesi İrini döneminde yapılan Arap-Bizans savaşlarından birinde Abbasi ordularının Amarium kapılarına gelmeleri ama şehri ellerine geçirmeden geri dönmeleri.
820–829: Amorium'lu ve "Amoriyan Hanedanı" veya Frigya Hanedanı kurucusu II. Mikhail'in Bizans İmparatoru olarak saltanat dönemi.
820–829: II. Mikhail'in oğlu ve "Amoriyan veya Frigya Hanedanı"'ının ikinci imparatoru olan Theofilos'un Bizans İmparatoru olarak saltanat dönemi.
838: Abbasi Halifesi Mutasım'in büyük Anadolu seferinde şehrin iki hafta süren kuşatılması ve 23 Eylül'de Arapların eline geçerek talan edilip yakılması.
840: Abbasiler Halifesi Vasık döneminde, Tarsus'ta Araplar elindeki Hristiyan köleler (bunlar arasında Amarium fethinde alınan köleler) ile Bizanslılar elindeki müslüman kölelerin mübadele edilmesi.
842–867: Theofilos'un oğlu olan ve "Amoriyan veya Frigya Hanedanı"ndan üçüncü imparator III. Mihail'un Bizans İmparatoru olarak saltanat dönemi.
843 : İkonaların kullanılmasının ve bunların kutsal görülüp ikona resimlerine dini saygı gösterilmesinin tamamıyle serbest bırakılması.
845 : Abbasiler Halifesi Vasık döneminde, Ortodoks Kilisesi'nin "din şehitleri bilimi"'ne göre Abbasilerin 838de Amorium fethinden sonra köle olarak Irak'a Samarra'ya götürülen 42 Amorium şehri ileri geleninin Hristiyanlığı terk etmeyip İslam dinini kabul etmemeleri dolayısıyla idamı ve Ortodoks Kilisesi tarafından "Amorium'un 42 şehidi" adı anılıp sonradan aziz ilan edilmeleri.
859: Amorium Piskoposu Theofilos'un Roma'ya Papa I. Nicholas'a elçi olarak gönderilen Konstantinopolis Patriği Photios'a refekat etmesi.
931: Bizans İmparatoru VII. Konstantinos döneminde yapilan Arap akınlarından Tarsus Emiri tarafından yapılan akın Amerium kapılarina kadar geldi.
1071 : Malazgirt Meydan Muharebesi Selçuk Sultanı Alp Arslan'ın Bizans İmparatoru IV. Romanos Diogenes'e galip gelmesi ve Türklerin Anadolu'ya girmelerinde bir dönüm noktası.
1073 : Kutalmışoğlu Süleyman Şah'in Büyük Selçuklu Devleti hükümdarı Sultan Melikşah tarafından "Sultan-ı Rum" adı ile bağımlı bir devlet hükümdarı olmasının kabulu.
1077 : Kutalmışoğlu Süleyman Şah ülkesinin özerkliğini ilan edip İznik merkezli bağımsız bir devlet olarak Anadolu Selçuklu Devleti'ni kurması.
1097 : Birinci Haçlı Seferi ordularının Anadolu'dan geçmeleri.
1110 :Konya'nin Anadolu Selçuklu Devleti'nin başkenti olması.
1116: Amorium'un Selçuklu idaresi altında bulunduğuna dair bir kayıtın, hâlen incelenmiş olan tarihi belgelerde, ilk defa yazılı olarak bulunması.
1516: Osmanlı Devleti arşivlerindeki, günümüze kadar incelenmiş belgelerde ilk defa "Hisarcık" (Amorium'un yeni ismi) yerleşkesinin isminin bulunması.
1836 : William John Hamilton'un 20 Eylül'de Hisarcık veya Amarium Höyüğü'nü ziyareti
1892: Günümüzde Hisarköy olarak anılan yerleşkenin harp muhacirleri için kurulması.
1987 : Oxford Üniversitesi üyesi Prof. R.M. Harrison idaresindeki bir arkeoloji grubunun Amerium harabesinde kazılara başlamak önce ilk araştırmaya başlaması.
1988: İngiliz Arkeologları idaresinde Amarium harabelerinde sistematik kazıların başlaması.
1988-2010: Entegre Amerium arkeolojik kazılarının devam etmesi.

Kaynakça
Ayrıca bakınız
Pessinus-Ballıhisar
Dorlion- Şarhöyük
Gordion- Yassıhöyük
Midas City-Yazılıkaya

Dış bağlantılar
Lightfoot, Christopher ve Mucahide (2007) "Anadolu'da Bir Bizans Kenti: Amorium", İstanbul: Homer Kitabevi, ISBN 9758293818
Lightfoot, Christopher ve Mucahide (2007) "A Byzantine City in Anatolia. Amorium", İstanbul: Homer Kitabevi, ISBN 975829380X
Amorium kazıları resmî sitesi
Piskopos John Türk Amorion köklerini araştırıyor (Florida St. Augustine Record gazetesi haberi)