Boeing 737 MAX

Boeing 737 MAX, Boeing Commercial Airplanes tarafından Boeing 737'nin dördüncü nesli olarak geliştirilen dar gövdeli uçak serisidir. Boeing 737 Next Generation'ın halefi olan model, daha verimli CFM International LEAP motorları, bölünmüş uçlu kanatçıklar gibi aerodinamik iyileştirmeler ve yapısal değişiklikler içerir. Program Ağustos 2011'de duyuruldu, ilk uçuş Ocak 2016'da yapıldı ve Mart 2017'de Federal Havacılık İdaresi (FAA) tarafından sertifikalandırıldı. İlk teslimat olan MAX 8, Mayıs 2017'de Malindo Air'e yapıldı.

737 MAX serisi, gövde uzunluğu ve koltuk kapasitesi artan dört ana modelden oluşur: MAX 7, MAX 8, MAX 9 ve MAX 10. Boeing ayrıca Ryanair için yüksek yoğunluklu bir versiyon olan MAX 8-200'ü geliştirdi. Uçak, iki sınıflı düzenlemede genellikle 138 ila 204 yolcu kapasitesine sahiptir ve menzile ulaşabilir. Ağustos 2025 itibarıyla Boeing, 1.965 uçak teslim etti, 4.817 uçak için sipariş aldı ve en çok talep gören model MAX 8 oldu. Aynı tarih itibarıyla MAX 7 ve MAX 10 henüz FAA sertifikası almadı; kurum da onay için bir takvim açıklamadı. Serinin ana rakibi, benzer pazar segmentinde yer alan Airbus A320neo ailesidir.

2018'in Ekim ayında Lion Air 610 seferi ve 2019'un Mart ayında Ethiopian Airlines 302 seferinde yaşanan iki ölümcül kaza, 2019 Mart'ından 2020 Kasım'ına kadar 737 MAX filosunun dünya genelinde yere indirilmesine yol açtı. Kazalar, hatalı hücum açısı sensörü verileri nedeniyle yanlışlıkla devreye giren Manevra Özellikleri Artırma Sistemi (MCAS) ile ilişkilendirildi. Soruşturmalar, Boeing'in MCAS sistemini operatörlere yeterince tanıtmadığını ve FAA'nın sertifikasyon sürecinde eksiklikler bulunduğunu ortaya koydu. Bu gelişmeler, milyarlarca dolarlık yasal uzlaşmalar, para cezaları ve iptal edilen siparişlerle Boeing'in hem itibarına hem de mali yapısına ağır zarar verdi.

Gelişim
Arka Plan
Boeing yönetimi, ilk kez 2006 yılında 737 NG'nin halefi olacak bir uçak düşünseler de, bunun "sıfırdan" bir tasarım olmasını düşünüyorlardı. Ancak 2010 yılında Boeing'in rakibi Airbus'ın yeni motor varyantıyla sunduğu ve yakıt ekonomisinde avantaj sağlayan A320 modeline selef olarak geliştirilen A320neo'yu geliştireceğini açıklamasıyla beraber Boeing tarafı bir çıkmaza girdi. Boeing 737; eski, 1960'larda geliştirilmeye başlanmış, teknolojik açıdan geri kalmış bir uçaktı. Boeing yöneticileri 2011 yılı itibarıyla tam karar vermemiş olduklarını kamuoyuna açıklamışlardı. Ancak 30 Ağustos 2011 tarihinde Boeing yönetim kurulu, Boeing 737 uçağının bir kez daha (Boeing 737 programı boyunca 4.kez olmak üzere) yeniden motor seçeneğiyle donatılmasına ve yenilenmesine onay verdi.

Sertifikasyon Süreci
A320neo ile direkt rekabet içinde olan Boeing, ilk 737 Max üretimini 8 Aralık 2015'te tamamladı ve fabrikadan çıkardı. İlk uçuşunu ise 29 Ocak 2016'da yaptı. Bu tarihten sonra sertifikasyon sürecine başlayan Boeing, sertifikasyon başvurusunu Ek Tip Sertifikası (Supplemental type certificate) üzerinden yaptı. Bu, Boeing'in sertifikasyon için 15 Aralık 1967 yılında sertifikasını alan Boeing 737-100 modeli üzerinden "Ek Model" olarak başvuru yaptığı anlamına geliyordu. Ek Model Sertifikası olduğu için Boeing, normal bir sıfır uçağa göre daha kısa sürede 737 MAX'in sertifikasyon sürecini tamamladı ve 8 Mart 2017'de FAA Sertifikasını aldı.

Lion Air 610 ve Ethiopian Hava Yolları 302 Kazaları
29 Ekim 2018 tarihinde ve 10 Ocak 2019 yılında sırasıyla Lion Air ve Ethiopian Hava Yolları'na ait iki Boeing 737 Max 8'in kazaya karışması sonucu başta Çin olmak üzere çoğu ülke 737 Max uçakları için yere indirme kararı aldı ve 2023 yılında Çin Sivil Havacılık İdaresi'nin izni ile dünya üzerindeki MAX uçaklarının uçmasına izin verildi.

349 kişinin canına mâl olan kazalarda ana sebep olarak MCAS-Maneuvering Characteristics Augmentation System (Manevra Özellikleri Artırma Sistemi) belirlendi. Problem, Boeing'in 737 MAX uçaklarının altına daha verimli motorlar takmak için çapı fazla büyük motorlar takmasıydı. Boeing bu sorunun üstesinden gelebilmek için motorları azcık yukarı ve açılı şekilde konumlandırmıştı. Ancak bu uçağın karakteristik özelliğinin bozulmasına neden oluyordu. Bu durum uçağın diğer 737 ailesi uçaklarla ortak sertifika almasına ve diğer 737 ailesindeki pilotların 737 MAX uçaklarında uçmak için ekstra simülatör eğitimine tabiî tutulmalarına neden olabilirdi. Buna engel olmak için geliştirilen MCAS, uçağın kalkış anında burnunun fazla kalkması durumunda otomatik şekilde öne bastırmak üzere tasarlanmıştı. Ancak tasarlanırken sadece kaptan tarafındaki (sol) hücum açısı sensörünü dikkate almak üzere tasarlanmıştı.

Bahsedilen iki kazada hücum açısı sensörünün hatalı veri üretmesi sonucu MCAS yanlış veri alıp uçağa dalış komutu verdi, uçak kontrol edilemeyen bir dalışa girdi ve iki uçak da biri denize, biri karaya olmak üzere büyük bir hızla çakıldı.

Boeing başta sorumluluk kabul etmedi ancak daha sonra sorumluluğunu ve hatasını kabul etti ve MCAS'e yazılım güncellemesi yaptı. Uçak 2021 yılında yeniden sertifiye edildi.

Varyantları
737 MAX 7
737 MAX Ailesinin en küçüğü olan MAX 7, Ağustos 2025 itibarıyla sertifikasyon sürecini tamamlamamış 2 modelden biridir. Boeing 737-700'e göre 2 sıra daha fazla yolcu taşıma kapasitesine sahiptir. 35,2 metre uzunluğa ve 35,92 metre kanat açıklığı vardır. Boeing, bu varyantın sertifikasyonunu 2025 sonuna kadar yapmayı planlamaktadır.

737 MAX 8
Ailenin ilk sertifiye olan üyesidir, 737-800 modelinin halefi olarak geliştirilmiştir. Ailenin en popüler üyesidir. Yaklaşık 39 metre uzunluğa sahip olup, 3.500 deniz mili (6.500 km) menzile sahiptir. Tek sınıfta 189 yolcuya kadar taşıyabilmektedir.

Ryanair grubu dışında da hava yollarının uçak modeli için siparişi bulunmaktadır.

737 MAX 10
Ailenin selefi olmayan ve en uzun versiyonu olan MAX 10, Ağustos 2025 itibarıyla sertifikasyon sürecini tamamlamamıştır. 2025'in yıl sonuna kadar Boeing tarafından sertifikasyonun tamamlanması beklenmektedir. 43,8 metre uzunluğa sahiptir. Kanat açıklığı ise 35,9 metredir. Tek sınıfta 230 yolcuya kadar taşıyabilmektedir.

Boeing bu varyantta kalkış esnasında kuyruk çarpmasını önlemek için özel iniş takımı sistemi geliştirmiştir. İniş sırasında katlanan sistem, kalkarken açılacak ve uçağın kuyruk vurmasını engelleyecektir. Türkiye'den varyant için tek sipariş 100 kesin, 100 opsiyonel siparişi ile Pegasus Hava Yolları'na aittir.

Özellikler
Notlar
Kaynakça