Elmadüzü, Oltu

Elmadüzü, Erzurum ilinin Oltu ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.

Tarihçe
Elmadüzü'nün eski adı Kineposi'dir. Nitekim Gürcü tarihçi ve arkeolog Ekvtime Takaişvili 1907 yılında köyün adını bu şekilde yazmıştır. Kineposi (კინეპოსი), Gürcü dilinden Türkçeye Kinapos ve Kinebos (كنەبوص) olarak girmiştir. Nitekim 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde Penek livasında aynı adı taşıyan başka köy Kinapos (كناپوس) ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Kinebos (كنەبوص) olarak geçer.

Kineposi köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü, 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Orta Çağ'ın bölgedeki önemli dinsel yapılardan biri olan Kineposi Manastırı, Gürcü Krallığı döneminde, 9. yüzyılda inşa edilmiştir. Kineposi Kalesi de bu dönemden kalmış olmalıdır. Bu yapılar Kineposi köyünün eski bir yerleşim yeri olduğunu göstermektedir.

Kineposi köyü, 1574 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı mufassal defterine göre, Oltu sancağının Anzavi nahiyesine bağlıydı. Nüfusu 87 haneden oluşuyordu. Bu nüfus içinde 83 hane Hristiyan kalmış, 4 hane Müslüman olmuştu.

Kineposi köyü, Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan Osmanlı cebe defterinde Kinepos (قنەپوس) şeklinde geçer. Hicri 1135 (1722/1723) tarihinde aynı idari konuma sahip olan köyün hasılası 6.000 akçe idi.

1835 nüfus defterindeki kayda göre köyün nüfusu 18 haneye düşmüştü. Sadece erkek nüfusunun tespit edildiği bu tarihte köyde 48 erkek yaşıyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün toplam nüfusunun yaklaşık 96 kişiden oluştuğu söylenebilir.

Kineposi köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca, savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. 1886 nüfus sayımı sırasında Kinepos (Кинепосъ) şeklinde kaydedilen yerleşim, Oltu sancağının Oltu kazasına bağlı Erük-Anzov nahiyesinin yedi köyünden biriydi. Nüfusu, 28'i erkek ve 23'ü kadın olmak üzere, 10 hanede yaşayan 51 kişiden oluşuyordu. Köyün halkının tamamı Türk olarak kaydediliştir.

Oltu sancağında 1907 yılında araştırma gezisi düzenlemiş olan Gürcü tarihçi ve arkeolog Ekvtime Takaişvili, Kineposi köyünün, dar bir vadinin kayalık eteklerinde kurulmuş küçük bir köy olduğunu, çok sayıda kilise olmasına dayanarak köyde eski bir manastırın bulunduğunu, manastırın ana kilisesinin haç planlı ve kubbeli, dört apsisli bir yapı olduğunu yazmıştır. Kineposi veya Kinepos Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Elmadüzü olarak değiştirilmiştir. 1965 nüfus sayımına göre Elmadüzü köyünde 395 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 71 kişi okuma yazma biliyordu.

1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Oltu Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.

Coğrafya
Elmadüzü, Erzurum il merkezine 160 km, Oltu ilçe merkezine 40 km uzaklıktadır. Oltu'nun kuzeybatısında olup, numaralı Ardahan-Muş (Göle-Oltu) devlet yoluna, Güryaprak ve Gökçedere mahalleleri üzerinden 32,4 km'lik, numaralı Artvin- Kars (Yusufeli-Olur) devlet yoluna 6,3 km'lik köy yollarıyla bağlıdır.

Nüfus
Kaynakça
Dış bağlantılar