Cumhuriyet Halk Fırkası 2. Olağan Kongresi

Cumhuriyet Halk Fırkası (Partisi) 2. Olağan Kongresi, 15-23 Ekim 1927 tarihlerinde II. Meclis'te toplanmış CHF (günümüzdeki adıyla CHP) kongresidir. Kongrede; fırkanın (partinin) genel başkanı Gazi Mustafa Kemal (Atatürk); 1919-1927 yılları arasında yaşanan gelişmelerin hesabını millete vermek amacıyla hazırladığı Nutku okumuştur ve fırkanın 1923 tarihinde kabul edilmiş nizamnamesi (tüzüğü) değiştirilmiştir. Nutuk'un okunması altı gün (15-20 Ekim) sürmüş ve okunması bittikten sonra nizamname değişiklikleri yapılmıştır.

Yenilenen nizamnamedeki pek çok alt başlık ve konu, 1923 yılında hazırlanan nizamnameye göre farklılık göstermiştir. Kongrenin idaresi, umumî reis vekili (genel başkan vekili) sıfatıyla İsmet Paşa tarafından yürütülmüştür.

Gazi Mustafa Kemal'in (Atatürk) Nutku
Gazi Mustafa Kemal, kongrenin birinci gününde (15 Ekim) 19 Mayıs 1919'da Samsun'a ayak basmasından CHF'nin ilk kongresi olduğunu söylediği Sivas Kongresi'ne kadar olan bölümü, ikinci gününde Sivas Kongresiyle Son Osmanlı Mebusan Meclisi seçimlerine kadar olan aralığı, üçüncü gününde Son Osmanlı Meclisi ile Büyük Millet Meclisi'nin açılışını kapsayan aralığı, dördüncü gün 23 Nisan 1920'deki BMM açılışından İnönü zaferlerine kadar yaşanan askerî ve siyasî olayları, beşinci gün İnönü Savaşlarından Lozan Antlaşması'na kadar olan kısmı ve son gün (20 Ekim) Lozan Antlaşması sonrasından 2. Kongre gününe kadar yaşanan gelişmeler ve yapılmaya çalışılan kökten yenilikleri anlatmıştır. Laiklik ise yeni nizamnamenin 3. maddesinde ismi doğrudan zikredilmeksizin belirtilmekteydi. böylece Atatürk'ün Altı İlkesi oluşmuştur. Buradan yola çıkıldığında 1927 kongresinin ve bu kongrede hazırlanan nizamnamenin, Türkiye'nin kurucu ideolojisi olan Kemalizmin şekillenmesinde önemli bir kilometre taşı olduğu söylenebilir.

Kurultayda hazırlanıp kabul edilen yeni nizamnamenin getirdiği diğer bir önemli farklılık, kongrenin toplanması hakkındaki hükümlerde yapılan değişiklikler olmuştur. 9 Eylül 1923 tarihinde yürürlüğe giren nizamnamede fırkanın büyük kongresinin (kurultay), fırka divanı (parti meclisi) tarafından belirlenecek bir yerde ve her yılın 23 Nisanında toplanacağı belirtilmiştir. Yeni nizamnamedeyse bu kural dört yılda bir defa ve genel başkanın belirlediği yerde toplanma olarak değiştirilmiştir. Buna ek olarak genel başkanın istediği takdirde de kongrenin toplanabileceği maddesi eklenmiştir. 1923 nizamnamesinde bulunan genel başkanın seçilmesi ile alakalı hükümler kaldırılmış ve Gazi Mustafa Kemal'e doğrudan "fırkanın genel başkanı" sıfatı verilmiştir. Başkanlık divanındaki diğer iki yetkili makam, genel başkanın atamasına bırakılmıştır. Tüm bu yeni hükümlerde görüldüğü üzere Gazi Mustafa Kemal'in fırka içerisindeki gücü ve ağırlığı, 1927 Kongresinin hazırlayıp kabul etmiş olduğu bu nizamnameyle birlikte artmıştır.

Değerlendirme
Cumhuriyet Halk Fırkası (Partisi) 1927 kongresi, genel başkan Gazi Mustafa Kemal'in Nutuk'unu okumaya başlamadan önce yapmış olduğu kongre açılış konuşmasında belirttiği üzere fırkanın yapılan 2. kongresidir. Gazi Mustafa Kemal, bu açıklamasıyla fırkasına Kurtuluş Savaşı ve Anadolu ve Rumeli Müdâfaa-i Hukuk Cemiyeti'nin devamı vasfını vermiş ve ona meşruiyet kazandırmıştır. Nitekim Söylevini Samsun'a çıkışıyla başlatarak ve bu kongreyle bitirerek bu meşruiyeti perçinlemiştir. Kongrenin 20-23 Ekim tarihlerinde hazırlanarak nihayete erdirilen yeni nizamnamesiyle (tüzük) hem CHF'nin siyasal konumu belirlenmiş hem de genel başkan olarak Gazi Mustafa Kemal'in fırkadaki gücü ve ağırlığı artmıştır. Bu yön tayini ve Mustafa Kemal'in fırkadaki yerinin belirlenmesi süreçleri ise devam etmiş ve 1931'de düzenlenen kongrede hazırlanan fırka programında daha da netleşmiştir. Bu iki kongrede yapılan bu gibi değişiklik ve eklemeler sayesinde kurucu ideoloji Kemalizm'in ana hatlarının oluşumu tamamlanmıştır.

Dolayısıyla hem Cumhuriyet Halk Partisi hem de anayasasında Atatürk İlkeleri yer alan modern Türkiye için Cumhuriyet Halk Fırkası 2. Olağan Kongresi son derece önemli bir dönüm noktasıdır.

Kaynakça
Dış Bağlantılar
Uzun, Hakan. “Tek Parti Döneminde Yapılan Cumhuriyet Halk Partisi Kongreleri Temelinde Değişmez Genel Başkanlık, Kemalizm Ve Milli Şef Kavramları”. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi 9, sy. 20 (Haziran 2010): 233-71. (Dergipark)
Alacı, B. (2016). ATATÜRK DÖNEMİ CUMHURİYET HALK PARTİSİ KURULTAYLARINDA, NİZAMNAMELERİNDE VE PROGRAMLARINDA KADIN ALGISI. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14(3). (DergiPark)
Cumhuriyet Halk Fırkası Nizamnamesi, 1927, TBMM Kütüphanesi Açık Erişim Koleksiyonu
Cumhuriyet Halk Fırkası Nizamnamesi, 1923, (Osmanlı Türkçesi), TBMM Kütüphanesi Açık Erişim Koleksiyonu