Elektronik devre elemanları

Elektronik devre elemanları, elektrik devresinin çalışabilmesi için kullanılan yapısal parçalara denir. Aktif, pasif ve elektromekanik devre elemanları olarak üç gruba ayrılır.

Sınıflandırma
Elektronik devre elemanları; pasif, aktif veya elektromekanik olarak sınıflandırılabilirler. Fizik kurallarına göre, kendi kendilerine enerji sağlayamayan bileşenler pasif bileşenler olarak kabul edilir. Bu sebeple pil bir enerji kaynağı olduğu için aktif bileşen olarak görülür.

Ancak devre analizi yapan elektronik mühendisleri, pasiflik için daha sınırlayıcı bir tanım kullanır.

Aktif devre elemanları, çalışabilmeleri ve beklenen özelliklerini yerine getirebilmeleri için enerjiye ihtiyaç duyan devre elemanlarıdır. Tek başlarına kullanılsalar dahi (diyotlar gibi), verimli ve hesap edilebilir bir devre için pasif devre elemanlarına ihtiyaç duyarlar. Bu elemanlar, özel amaçlı elemanlardır. Kullanılacak devrenin özelliğine göre, aktif devre elemanlarının özellikleri ve türleri de değişmektedir. Örneğin; devre elemanları, triyot vakum tüpleri (valfler) ve tünel diyotları gibi amplifikatör bileşenleri aktif bileşenler arasındadır.

Pasif devre elemanları, görevini yerine getirirken herhangi bir enerjiye ihtiyaç duymayan ve tek tip maddeden yapılan elemanlardır. Bu elemanlar, genel amaçlı elemanlardır. Hemen hemen her elektronik devrede bulunurlar. Bu nedenle, bu elemanların genel yönleriyle tanınmaları, amaca uygun olarak kullanılmaları bakımından yeterlidir.
MMOS
TFT (İnce tabakalı transistör)
FeFET (Ferroelektrik alan etkili transistör)
CNTFET
JFET (Birleşik alan etkili transistör)
SIT
MESFET (Metal yarı iletken FET)
HEMT (Yüksek elektron hareketliliği olan transistör)
Kompozit Transistörler
BiCMOS (İki kutuplu CMOS)
IGBT (Yalıtımlı Kapı Bipolar Transistör)
Diğer Transistörler
Çift Kutuplu Bağlantı Transistör (Bipolar Jonksiyon Transistörü - BJT)
Foto Transistör
Darlington Transistörü
Foto Darlington Transistörü
Sziklai Transistör Çifti
Tristör
Silikon Kontrollü Doğrultucu (SCR)
Triyak
Tek Bağlantılı Transistör (UJT)
Programlanabilen Tek Eklemli Transistör (PUT)
SITh (Statik indüksiyon tristör)

Diyotlar
Diyot, akım için tek yönlü anahtar olarak hareket eden bir yarı iletken cihazdır. Akımın bir yönde kolayca akmasına olanak sağlar ancak zıt yönde akan akımı ciddi şekilde sınırlandırır.

Diyot, doğrultucu, diyot köprüsü
Schottky diyot: Sıcaklık taşıyıcı diyot.
Zener diyot: Ters polarma altında çalışan ve gerilim regülasyonunda kullanılan bir diyot türüdür.
Geçici voltaj bastırma diyotu (TVS): Tek kutuplu veya iki kutupludur. Yüksek voltaj yükselmelerini absorbe için kullanılır.
Varaktör
Lazer diyot
LED
Fotodiyot
Çığ Fotodiyot (APD): Optik sinyalleri elektrik sinyallerine dönüştüren oldukça hassas yarı iletken cihazlardır.
Güneş Hücresi
Diyak (DIAC): Genellikle bir tristör tetiklemek için kullanılır.
Akım Sınırlayıcı Diyot
Adım Kurtarma Diyot (SRD)
Tünel Diyot

Entegre devreler
Entegre devre
Hibrit Entegre Devre
MOS entegre devre
Karışık sinyalli entegre devreler
Üç boyutlu entegre devre
Dijital elektronik
Mantıksal kapı
Mikrodenetleyici
Analog elektronik
Hall Effect Sensör
Akım (Algılayıcı) Sensör

Programlanabilir cihazlar
Programlanabilir mantık cihazı
Alanda programlanabilir kapı dizisi (FPGA)
Programlanabilir Karmaşık Mantıksal Entegre (CPLD)
Alan Programlanabilir Analog Dizi (FPAA)

Optoelektronik Cihazlar
Optoelektronik
Optokuplör - Katı hal rölesi
Oluklu optik anahtar
Yedi segment LED görüntü modülü

Görüntü teknolojileri
Akım tabanlı:

Filament Ampul (Gösterge lambası)
Vakum Floresan Ekran (VFD)
Katot ışını tüpü (CRT) - (nokta vuruşlu tarama, radyal tarama (ör. radar), isteğe bağlı tarama (ör. osiloskop) (tek renkli ve renkli)
Sıvı kristal ekran (LCD)
Neon
LED
Bölünmüş Kanatlı Ekran (AEP)
Plazma ekran
OLED
Micro-LED

Modası geçmiş:

Elektrolüminesans
Nixie tüpü
Dekatron (kızdırma transfer tüpü)
Sihirli Göz Tüp Göstergesi
Penetron (2 renkli şeffaf CRT)

Güç kaynakları
Pil
Yakıt hücresi
Güç kaynağı
Fotovoltaik
Termoelektrik üreteç
Jeneratör
Piezoelektrik
Van de Graaff jeneratörü

Pasif devre elemanları
Devreye güç kazandıramayan bileşenlere pasif aygıtlar denir. Bu cihazlar devredeki akım (enerji) akışını kontrol edemez ve çalışması için aktif cihazların yardımına ihtiyaç duyar. Pasif cihazlar için bazı örnekler dirençler, indüktörler ve kapasitörlerdir.

Dirençler
Direnç, akımı devreye uygulanan gerilim ile doğru orantılı olarak geçirir veya akıma direnç gösterir (Ohm Kanunu’na göre).

Direnç (devre elemanı) - sabit değerli
Potansiyometre
Trimpot
Termistör
Entegre Direnç
Foto direnç
Memristor
Varistör: Uçlarına uygulanan voltaj değerine bağlı olarak, direnci değişen eleman.
Direnç Rezistans Teli
Isıtma elemanı

Kondansatör (Kapasitör)
Kondansatör
Seramik kondansatör
Plastik film kondansatör
Elektrolitik kondansatör
Süper kapasitör
Mikalı kondansatör
Vakum kondansatör
Elektrolüminesans (LEC)
Varaktör
Anahtarlı kapasite
Kristal osilatör

Elemanlar
Elektrik devresi: Elektrik devresi, elektrik akımının içinden geçtiği bir şerit veya yoldur.

Ampermetre: Bir elektrik devresinden geçen elektrik akımının şiddetini ölçen alettir. Devreye seri bağlanır.

Voltmetre: Devrenin herhangi iki noktası arasındaki potansiyel farkını (gerilimi) ölçmek için kullanılan araçtır. Voltmetre, potansiyel farkı ölçülecek iki nokta arasına paralel bağlanır.

Multimetre: Akım, voltaj (gerilim) ve direnç değerlerini ölçmeyi sağlayan alettir. Avometre de denmektedir.

Üreteç: Elektrikli devrede kullanılan; pil, akümülatör, batarya, güç kaynağı gibi elektrik kaynaklarıdır.

Direnç: Direnç; elektrik akımının akışına direnç gösteren, bu esnada Ohm kanununa göre uçları arasında gerilim düşümüne sebep olan devre elemanıdır.

Anahtar: Devreden geçen akımın kesilmesini veya açılmasını sağlayan devre elemanıdır.

Batarya (Pil): Devreye enerji sağlayan birimdir. Lorentz Karşılıklılık Teoremi

Bağlantı Kablosu: Devredeki elemanlar arasındaki bağlantıyı sağlayan, iletken madenlerden (bakır, demir, gümüş, altın, vb.) yapılan teldir.

Yarı iletkenli elektronik devre elemanları
Diyot
Zener Diyot
Tünel diyot
Varikap diyot
Şotki (Schottky) Diyot
LED
İnfraruj Led
Fotodiyot
Optokuplörler
Transistör
Triyak
Kondansatör
Diyak
Mosfet
Tristör
JFET


Kaynakça