Azerbaycanda kamança çalma sanatı

Azerbaycanda kamança çalma sanatı - Azerbaycana ait olan ve "kamança" adlı müzik aletinin icra geleneğini ifade eden bir sanat dalıdır.

Hakkında
Kamança, klasik ve halk muziğinin temel enstrümanlarından biri sayılır ve birçok kültürül etkinliklte onemli bir yere sahiptir.
Kamança Azerbaycan müzik kültürünün ayrılmaz ve bu enstrümanl çalan sanatçılar, kendi sanatlarını yaşadıkları toplulukların somut olmayan kültürel önemli bir bölümü olarak görmektedirler.
Üç müzisyenden oluşan Azerbaycan muğamının icrasında kamança vazgeçilmezdir. Bu bir kamança sanatçısı, bir tarzen ve def çalan bir hanendeden oluşur.
Günümüzde çoğunluqla dört telli kamança kullanılmaktadır. Bu çalğı, gövde kısmı ile alt kuyruğu kıllarından yapılan bir yaydan oluşur.
Kamança sanatı Azerbaycanda özellikle XIX yuzyılın ikinci yarısından itibaren fazla gelişmeye başlamıştdır. Böylece kamançanın müzik aleti olarak önemi de artmıştır. İlk kamança örneklerinin yapımında fildişi, kabak ve Hint cevizi kullanıldığı bilinmektedir. Zengin metodik özelliklere sahip olan kamançadan Nizami Gencevinin "Hosrov ve Şirin" adlı eserinde de söz edilir ve bu durum, enstrümanın o dönemde Azerbaycanda yayğın olduğunu göstermektedir. 1638 yılında Azerbaycana gelen Alman seyyah Engelbert Kaempfer de kamançayı üç telli bir çalğı olarak tanımlanmış ve halk çalğısı olarak hoş bir etki bırkatığını belirtmiştir.
Kamança icracılığı Azerbaycanda çok eski bir geçmişe sahiptir ve kuşaktan kuşağa aktarılaral günümüze kadar korunmuşdur. Bu sanat ozellikle Bakü,Karabağ, Şeki, Gence, Kuba, Nahçıvan ve Lenkeran bölgelerinde yayğındır. Çocuk muzik okullarında, konservatuvarlarında ve muzik kolejlerinde ogretilmektedir.
Kamançanın yapımında çoğunlukla dut veya ceviz ağacı kullanılır. Enstrümanın gövdesi küre şeklindedir ve ön kısımı balık derisi ya da özel bir zarla kaplanır. Güclü ve duyğusal sesi, Azerbaycan muöam muziginin temel ozelliklerinden biri kabul edilir.
2017 yılında "Kamança telli müzik aletinin ve icra sanatı", UNESCO tarafından Kültürel Mirası Temsilli Listesine dahil edilmiştir.

Azerbaycan Kamançasının Yapısı
Azerbaycan kamançası küresel biçimli bir çanak, silindirik ve dairesel bir sap, aşıklar olarak adlandırılan baş (kelle) bölümü ve şiş adı verilen metal bir milden oluşur. Çanak kısımı küresel bir yapıya sahiptir ve merkeze doğru hafifçe daralır. Enstrümanən toplam uzunluğu yaklaşık 700-800 mm arasındadır.
Çanağın açık kısmının çapı 100-110 mm, çevresinin çapı yaklaşık 660 mm, derinliği ise 165 mm-dir. Kamançanın sapı yaklaşık 450 mm uzunluğunda olup düz bir yüzüyü sahiptir ve aşağıya doğru incelir. Sap üzerinde perde ve ya işaret çizgileri bulunmaz. üst kısımda ise sap, genellikle küresel ya da kubbe biçiminde oyulmuş içi boş bir başlığa dönüşür.
XVII yüzyılın sonlarında Azerbaycan toprakalrını ziyaret eden Alman seyyah Engelbert Kaepmfer, kamançayı güzel tınılı, üz telli ve bazen dört telli bir çalğı olarak tamamlanmıştır. Kaempfere göre teller, at kuyruğu tellerinden yapılan bir yayla çalınıyordu. Avuç içi büyüklügündeki yuvarlak gövde deri ile kaplanmış, üzerinde de deri bir eşik yer almıştı. Bazı örnekler altın iplikler ve sedeflerle süslenmişti.
XIX yuzyılda üç, dört ve hetta beş telli kamança türleri kullanılmaktaydı. Azerbaycan müzelerinde bur farklı türlere ait örnekler korunmaktadır. Milli Azerbaycan Tarix Müzeyi koleksiyonunda 1881 yılında yapılmış dört telli bir kamança ile XIX yüzyıla ait beş telli kamançalar bulunmaktadır. Aynı müzede Azerbaycanlı besteci Zülfüqar Hacibeyova ait, gövdesi ve sapı doğal sedefle süslenmiş üç telli bir kamança da sergilenmektedir. Ayrıca Nizami Gencevia dına Milli Azerbaycan Edebiyyat Müzeyinde Azerbaycanlı yazar Celil Memmedquluzadeye ait başlanğıçta üç telli olup, daha sonra dördüncü teli eklenen bir kamança muhafaza edilmiştir. Nizami Gəncəvi adına Milli Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyində Azərbaycan yazıçısı Cəlil Məmmədquluzadənin 830 mm uzunluğunda, ilkin olaraq üç simli olan, sonradan dördüncü simi əlavə edilmiş kamançası saxlanılır.

Kaynakça