Boğmaca matı

Satrançta boğmaca matı, şahın yalnızca at tarafından mat edildiği ve mat edilen şahın kendi taşları tarafından tamamen çevrelendiği bir mat türüdür. Şahın kaçış kareleri kendi taşları tarafından kapatıldığı için şah hareket edemez ve bu nedenle "boğulmuş" durumdadır.

Bu mat türü en sık tahtanın köşelerinde görülür; çünkü köşe karelerinde şahı çevrelemek için daha az taşa ihtiyaç vardır. En yaygın örnekte f7'deki at, g8'deki kale ile g7 ve h7 piyonları tarafından kaçış kareleri kapatılmış olan h8'deki şahı mat eder. Benzer bir konumda beyaz şah da h1 köşesinde f2'deki at tarafından mat edilebilir. a1 ve a8 köşelerindeki örnekler ise daha nadirdir; zira kısa rok, uzun roka göre daha yaygındır ve şah genellikle h hattına daha yakın konumlanır.


Yöntemler
Boğmaca matının gerçekleşebilmesi için çoğu durumda şahı çevreleyecek taş düzenini zorlamak amacıyla materyal fedası yapılır. Oyuncuların kendi şahlarını bu tür bir matı mümkün kılacak biçimde bilinçli olarak sıkıştırmaları nadirdir.

Philidor matı
Philidor matı olarak bilinen kalıp, boğmaca matıyla sonuçlanan tipik bir kombinasyondur. Bu yöntemde önce at ile şah çekilerek rakip şah köşeye zorlanır. Ardından at geri çekilir ve vezir ile atın birlikte gerçekleştirdiği bir çifte şah ile şahın hareket alanı daha da daraltılır. Devamında vezir feda edilerek rakip şahın veziri almak zorunda kalması sağlanır ve son hamlede at ile boğmaca matı yapılır.

Bu kalıp adını François-André Danican Philidor'dan alır. Bununla birlikte, benzer bir mat düzeni Philidor'dan yüzyıllar önce Luis Ramírez de Lucena'nın 1497 tarihli Repetición de Amores e Arte de Axedrez adlı eserinde de tanımlanmıştır.

Bu kombinasyona örnek olarak 1990 Tilburg turnuvasında oynanan Jan Timman – Nigel Short karşılaşması gösterilebilir. Diyagramdaki konumdan oyun şu şekilde devam etmiştir:


Bazı varyantlarda beyazın farklı taş eksiklikleri bulunsa dahi temel fikir değişmez; vezir fedasının ardından atla yapılan son hamle yine boğmaca matıyla sonuçlanır.

Açılış tuzakları
Boğmaca matı bazı durumlarda açılış safhasında da ortaya çıkabilir. En bilinen örneklerden biri Budapeşte Gambiti'nde görülür:


Bu konumda e2 piyonu siyahın e7'deki veziri tarafından beyaz şaha karşı açmaza alınmıştır; bu nedenle d3'teki at alınamaz.



Bir diğer tanınmış örnek, "Blackburne Shilling Gambiti" olarak adlandırılan tuzaktır. Adını 19. yüzyıl İngiliz oyuncusu Joseph Henry Blackburne'den alır. Oyun şu şekilde ilerler:



Caro-Kann Savunması'nda da bilinen bir tuzak bulunmaktadır:


Bu tuzağın bilinen en eski örneklerinden biri muhtemelen Aleksandr Alehin'in 1935 yılında Palma de Mallorca'da gerçekleşen bir simultane oyunda görülmüştür.


Oyunlardan örnekler
Usta düzeyindeki bir oyunda boğmaca matına örnek olarak 1946 yılında New York'ta oynanan Edward Lasker – Israel Horowitz karşılaşması gösterilebilir:




Bir başka örnek, 1970 Siegen Olimpiyatı'nda oynanan Wolfgang Unzicker – Ortvin Sarapu oyunudur:


Siyah 19...Kxg8 20.Af7# varyantını öngörerek oyundan çekilmiştir.



Atın kullanıldığı dikkat çekici örneklerden biri de 1855 yılında Kalküta'da oynanan John Cochrane – Moheschunder "Brahmin" Bannerjee karşılaşmasıdır:



Ayrıca bakınız
Mat kalıbı

Kaynakça
Bibliyografya
Edward Winter tarafından yazılan "The Smothered Mate" adlı makale.