Datu Ali

Datu Ali,, 1899'dan 1905'e kadar Buayan Sultanı olarak kuzeni Datu Uto'nun yerini almadan önce, büyük ayrıcalıklara sahip önde gelen bir Moro Reisi ve Tinukop'un Rajahmuda'sıydı. O, Datu Djimbangan ve Kudarangan Sultanı Tambilawan'ın kardeşiydi ve yükselen bir lider olarak Datu Ali, Kudarangan'ı yönetmek için kardeşlerini yenip liderliğe yükseldi.

1886'da Datu Ali ve kuzeni Datu Uto, İspanyol Bayrağının ülkelerinde dalgalanmasını reddettiler ve Cotabato'da hiçbir İspanyol'u canlı bırakmayacaklarına yemin ettiler. Uto'nun kottalarından bazıları İspanyollar tarafından yok edildi, ancak İspanyol birlikleri Moro bölgesine girmeyi başaramadı. Datu Ali, İspanya'ya ait Bugcaon kalesi yakınlarındaki Lepanto kasabasına saldırdı, saldırıları sona erdiğinde on dört kişiyi öldürdü ve orayı yağmaladı. Ancak Datu Uto 1890'da İspanyol ilerlemelerine karşı koyamadı ve sürgüne gitmek zorunda kaldı. Bu, Buayan Sultanlığı'nda Datu Ali ve Amerikan düzenine ortak olan Datu Djimbangan ve Çin destekli Maguindanaw Mestizosu (Datusu) olan Datu Piang tarafından doldurulan bir boşluk yarattı, Ancak Datu Ali liderliğindeki Morolar Sar-Raya'da Amerikan düzenine direnişi sürdürdüler. Datu Piang Datu Uto'nun emrinde geçmişte "Arazi Bakanı" olarak hizmet etmiş biriydi ancak Piang'ın Datu Uto'ya karşı "görünen ihaneti", "kendisini Mindanao Sultanı ilan ederek, akrabalık ve şecere yoluyla en azından sultan ailesi ile akrabalığa sahip olduğu gerçeğine rağmen" ... Datu Uto'nun "savaşçılarının komutasını kuzeni Datu Ali'ye devretmesine" yol açtı.

Geniş verimli ovalara ve canlandırıcı bir iklime sahip olduğu bilinen Buluan'da, Kuzeyli Datu Ali'nin kulağına iyi haberler geldi ve o da hemen tüm bölgenin kontrolünü ele geçirmeye başladı. Öte yandan, Güney halkı, bu bereketli vadiyi Tupi ve Koronadal'daki sıradağların tepesinden, bu ıssız yeri keşfetmeye ve ele geçirmeye karar veren Taliç Sultanı'nın önderliğinde izlemişti. Datu Ali, Talıç Sultanı ve yandaşlarının Talıç'ta kamp kurduğunu öğrendiğinde, adamlarını toplayarak Talıç Sultanı'na savaş açtı ve onu kolayca kaçırttı. Datu Ali kazandığı zaferle Güney'de Koronadal ile Kuzey'de Maganoy arasındaki bölgenin en güçlü lideri haline geldi ve Cotabato'daki hakimiyetini Malabang civarından Sarangani Burnu'na kadar genişleterek tüm Magindanaw Morolarını egemenliği altına aldı.

Savaştaki tartışmasız cesareti ve Datular arasındaki asaleti nedeniyle Datu Ali, o zamanlar Cotabato Yukarı Vadisi'nin yetenekli hükümdarıydı ve 1900'lerde Maguindanao Sultanlığı'nın güçlü lideriydi. Meşru bir liderin tüm ayrıcalıklarını elde ederek, "Buayan Kralı" (Buayan Kralı) veya "Bwayan Krallığı" olarak tercüme edilen "Rajah Bwayan (Buayan/Bwayan rajası" unvanını talep etti. Datu Ali, özellikle Filipinler'in Amerikan işgaline uğraması sırasında tanınmaya başlandı.

Yine düşman olan Datu Ali, gençlik yıllarında ve İspanyollar tarafından Filipinler boşaltıldıktan hemen sonra komşu çevrede korku yaratmaktaydı. Ali, Amerikalılara kendi halkının Moroların bugüne kadar ki bağımsızlığının zerresini bile vermeyeceğini veya kölelerini özgürleştirmeyeceğini ilan etti ve peşine düşen herkesten intikam yemini etti. Kalıtsal Datu olarak vadinin sakinleri genellikle ona sempati duyuyordu. 1903'ten başlayarak yıl boyunca açık savaş ve gerilla savaşı yoluyla Amerikan hükûmetine karşı yaklaşık 3.000 takipçisiyle isyana öncülük etti. Amerikalılar onu teslim olmaya zorlamak için kardeşi Datu Djimbangan'ı Fort Sar-Raya'da yakaladılar, tuzak kurdular ancak o bu tuzağa kanmadı. 22 Ekim 1905'te, kendisi ve adamlarının çoğu Malalag Nehri Muharebesi'nde öldürülene kadar savaşmaya devam etti.

Datu Ali, Mindanao adasındaki Amerikan yönetimine karşı çıkan son ve en güçlü Moro reisiydi. Yaklaşık iki yıl boyunca, Ali'ye yönelik operasyonlar ABD Ordusu ve Filipin Polis Teşkilatı'nın çeşitli oluşumları tarafından yürütüldü.

Ali, General Leonard Wood'un Aide De Camp'i Yüzbaşı Frank R. McCoy liderliğindeki 22. Piyade Geçici Bölüğü tarafından nihayet bir baskınla pusuya düşürülüp öldürülene kadar tüm bu süre boyunca yakalanmaktan kurtuldu. Filipin Polis Teşkilatı'nda 15 yıl subay olarak görev yapan Albay John R. White, Ali'nin memleketi olan Mindanao'nun Cotabato Bölgesi'nde bu tuzağı hazırlayanlar arasındaydı

Savaş Bakanına Yıllık Rapor
Aşağıdaki pasajlar, ABD Ordusunun Datu Ali ile yaşadığı sorunları göstermektedir. Yıllık Raporlardan ABD Savaş Bakanına intikal eden ve sadece 1904 yılında Datu Ali ile yaşanan çatışma ve durumları gösteren olaylar şunlardır:

"5 Mart 1904 - Tümgeneral Leonard Wood, K ve M Bölükleri, Yirmi Üçüncü Piyade (Yüzbaşılar D.B. Devore ve W.H. Allaire), B ve F Bölükleri, On Yedinci Piyade (Yüzbaşılar Cochran ve R.O. Van Horn), B Bölüğü, On Dördüncü Süvari (Yüzbaşı G.G. Gatley) ve Komutan Coffin komutasındaki denizci ve denizcilerden oluşan küçük bir müfrezeyle Rio Grande Vadisi'ndeki Morolara karşı bir keşif gezisine çıktı; amaçları Datu Ali ve kardeşi Datu Djimbangan'ın sözde savaş ve düşmanca hazırlıklarını incelemekti.
7 Mart 1904 -Rio Grande Vadisi, Mindanao'da Morolara karşı operasyon düzenleyen General Wood'un kuvvetleri, iyi silahlanmış bir grup Moro ile karşılaştı, Morolar bu birliklere ateş açtı, ancak 2 ölü ve çok sayıda yaralı vererek hızla dağıldılar. General Wood'un birliklerinde kayıp yok.
10 Mart 1904 - ABD güdümlü (Filipin İzcileri denen) Filipinli Milislerin Kırk Sekizinci Bölüğünden 50 kişilik bir müfreze, Birinci Teğmen Thomas F. Loudon komutasındaki 50 kişilik Filipin İzci Müfrezesi, 1 subay ve 10 askerle birlikte 2 Moro katilini takip ederken katillerle birlikte bir Moro çetesini yanıltıcı bir baskında bulundular ve çıkan çatışmada 3 Moro öldürüldü ve birkaçı yaralandı; 7 karabina, 2 revolver ve 400 mermi ele geçirildi ve Morolara ait 7 tüfek, bıçak ve mızrak ele geçirildi. Kayıplar, 2 ölü ve 1 yaralı. Rio Grande Vadisi'nde faaliyet gösteren General Wood komutasındaki kuvvet, L ve I Bölükleri, Yirmi Üçüncü Piyade (Yüzbaşı M. C. Kerth ve Birinci Teğmen H.S. Howland) ve A Bölüğü, On Dördüncü Süvari (Birinci Teğmen W.B. Scales) tarafından takviye edildi ve Datu Ali kalesinin yeri tespit edilerek gün boyunca şiddetli bir bombardıman sürdürüldü.
11 Mart 1904 - Datu Ali'nin kalesi (cottası), General Wood'un gücü tarafından ele geçirildi, Morolar burayı gece terk etti. 19 demir ve 2 pirinç top, ayrıca 45 lantaka ve muazzam miktarda barut ve her türden askeri mermi ele geçirildi. Kale yıkıldı.
14 Mart 1904 - General Wood'un kuvveti, Rio Grande Vadisi'ne yaptığı keşif gezisinden Cotabato'ya döndü.
8 Mayıs 1904 - Tehdit mesajları gönderen ve ortalığı karıştırmaya çalışan Datu Ali'nin yerini tespit etmek için yapılan bir keşif sırasında, On Yedinci Piyade F Bölüğü'ne bağlı 39 erden oluşan bir müfreze Mindanao'daki Liguasan Gölü yakınlarında Moroların saldırısına uğradı ve 2 subay ve 13 er öldü, 6 er de yaralandı.
16 Mayıs 1904 - Tümgeneral Leonard Wood, 450 subay ve adamla birlikte, 8 Mayıs'ta Mindanao, Liguasan Gölü yakınlarında Morolar tarafından öldürülen adamların cesetlerini kurtarmak için bir sefer başlattı.
30 Mayıs 1904 - Tümgeneral Leonard Wood, Mindanao'daki Liguasan Gölü'ne yaptığı keşif gezisinden 8 Mayıs'ta çatışmada öldürülen subay ve askerlerin kalıntılarıyla döndü. Ali'nin küçük bir kanun kaçağı grubuyla birlikte saklandığını ve yakalanana ya da yok edilene kadar takip edileceğini bildirdi. Seferde hiç kayıp verilmedi.
14 Haziran 1904 - Mindanao'daki Buluan kampı, Datu Ali komutasındaki yaklaşık 120 kişilik bir Moro kuvveti tarafından saldırıya uğradı, kayıp vermeden geri püskürtüldü ve gece boyunca inşa edilmiş olan siperlerden sürüldü. Yirmi Üçüncü Piyade Birliği'nden Birinci Teğmen Frederick S. Young, bu alayın K Bölüğü ve On Dördüncü Süvari Birliği D'nin müfrezeleriyle birlikte takip için gönderildi ve Malangit'te düşmanla karşılaştı. Yaklaşık kırk beş dakika süren şiddetli bir çatışmanın ardından Morolar kaçarak dağıldılar ve yaklaşık 29 ölü ve yaralı verdi. Bizim (ABD kayıpları) kayıplarımız, 1 subay ve 2 er yaralı."

Kölelik üzerine Silahlı mücadele
Moro Eyaleti'nde 1903 yılının son aylarında kölelik karşıtı yasayı ilan ettiğinde, General Wood ve Taft Maguindanao'nun sömürgecilik programının izinden gitmeye devam edeceğini düşündü. Bunun yerine, köleliğin kaldırılması ilanı, Cotabato'daki Datu Piang aracılığıyla tüm vadide dolaylı olarak hüküm süren siyasi ve ekonomik sistemi yok etti. Sulu Sultanı ile bir Antlaşma yapılmıştı, Mindanao'da ise kendi bölgelerinde liderlik iddiasında bulunan farklı sultanlar vardı ve bunlardan biri de İspanyollarla uzun ve başarılı bir savaş yürüten Datu Ali'ydi. Amerikalılar için dağlı kabileler, Filipinli yerleşimler ve her biri birbirinden korkan ve nefret eden korsan Müslüman gruplar arasında kendilerine bağlı sivil bir hükûmet kurmak ABDliler için zor bir sorundu. Datu Piang ise siyasi becerisini ve Cotabato'daki Çinli tüccarlar aracılığıyla uzun mesafeli ticaretin kontrolünü kullanarak vadinin diğer büyük datularını ABD ile uzlaşmaya ikna etti. Datu Uto'nun gücünü kaybetmesi üzerine Buayan sultanlığının varisi Datu Ali, sa-raya bölgesinin baskın lideri olarak ortaya çıktı. Gerilla savaşında uzman en güçlü silahlı adamları bir araya getirdi ve Amerikan direnişine hazırlık olarak Mindanao'daki en büyük ve en ağır silahlı Cotta'yı (kaleyi) inşa etti. Cotabato Bölgesi Valisi, güvenilir istihbaratı sayesinde Maguindanao'nun son sultanı ve Talakuku sultanının oğlu Mastura'nın ve önemli Datu Ampatuan da dahil olmak üzere birçok müttefik datunun, kölelerinden vazgeçmek zorunda kalırlarsa savaşmayı ve Datu Ali'ye katılmayı tercih edeceklerine dair söz verdiklerini biliyordu. Datu Ali'nin Lanao Gölü Bölgesinden destek toplama çabalarıyla, birkaç bin takipçi Amerikalılara karşı ayaklanmak için Ali'nin Büyük Kota'sında toplanmıştı. Datu Ali, Datu Piang'ın kızıyla evlenerek ittifaklarını akrabalık bağlarıyla birleştirdi.

Datu Ali'nin Peşinde
İlk Sefer: Pulangi Nehri
Mart 1904'ün başlarında General Leonard Wood, Pulangi Nehri'nde Ali'ye karşı büyük bir askeri sefer düzenledi. Kudarangan'da General Wood, Datu Ali'nin savaş hazırlıklarını ve Maguindanao'da kölelik karşıtı yasanın uygulanmasına direnme niyetini açıklayan Datu Piang'a ("her iki tarafla" bilgi paylaşan etkili bir siyasi lider ve muhbir) danıştı. Datu Piang Sherif Tuan ile birlikte bir "Arap Rahip", "Moro Datuları'nın köle ticareti ve ellerinde tutmalarına yönelik herhangi bir müdahaleye boyun eğmeyeceklerine dair savaş ve itaat sözü verdiklerini de belirtti. Mayıs 1904'te Datu Ali, on yedinci piyadeyi pusuya düşürerek iki subay ve on yedi kişiyi öldürdü. Daha sonra, araziden ve yerel dilden habersiz bir subay tarafından yönetilen yaklaşık kırk asker, inançsız moro tarafından yönlendirildi. Adamlarını keşfedilmemiş bir bölgenin kalbine götüren izsiz bataklıklarda yürüdüler. Patika, yüksek Tigbao otları, siyah çamur ve ara sıra adamların bellerine kadar battıkları çukurlarla dolu bir patikadan geçiyordu. Şerif Ampatuan'ın ilk eşi Bai Idsad'dan olan oğlu Şerif Mangacop olarak da bilinen Datu Ali'nin en iyi generali "Bapa ni Manakup"un bölgesinin içerisine doğru yedi mil kadar ilerlediler. Subaylar ilerlerken, ani bir tüfek ateşiyle adamlar öldürüldü ve kokuşmuş çamurun içinde can verdiler. Muzaffer Morolar vahşi kris ve baronglarıyla ölmekte olan Amerikalıların kafalarını kesip bağırsaklarını deşerek işlerini tamamlarken, düzensizlik içinde geri çekildiler. Yine de Datu Ali o zaman bile asil bir savaşın kıvılcımlarını göstermişti. Esir alınan iki Amerikan askerinin bakımları yapıldı ve daha sonra serbest bırakılarak Cotabato'ya geri döndüler. Bu pusu daha sonra Amerikalılar tarafından "Simpetan Katliamı" olarak adlandırılmış ve bilinmiştir.

- Mindanao'nun bir bölümünde düşman Morolara karşı yürütülen küçük bir kan davası.

Zaman geçtikçe, askerler kaçak datuya isteksizce de olsa saygı duymaya başladı.Yakalanması zor Datu'yu yakalayamayan General Wood, Datu Ali'yi teslim olması için ikna etmeye çalıştı. Wood'un Yasama Konseyi'nin eski bir üyesi ve Ali'nin eski bir tanıdığı olan Dr. Najeeb Mitry Saleeby,, Datu Ali'yi teslim olmaya ikna edemedi. Bunun yerine Datu Ali, Wood'a hitaben meydan okuyan bir mektup yazdı "Senin için hangisi daha iyi, beni öldürmek mi, öldürmemek mi?... Ben ölene kadar tüm halk hükümete boyun eğmeyecek, çünkü Amerikalıların dostu olan insanları öldürmeye çalışacağım." General Wood'un Datu Ali ve takipçilerine karşı savaş ilan etmesinin nedeni köleliğe ve "kanunsuzluğa" karşı bir mücadeleydi. General Wood ertesi gün Datu Ali'nin ölü ya da diri yakalanması için 500 dolar ödül koyarak karşılık verdi. General Wood'un Ali'nin isyanına ilişkin analizi, Maguindanao'nun yakın tarihini, isyanın ortadan kaldırılmasını ilerleme, medeniyet ve sömürge otoritesiyle özdeşleştirmesine uygun şekilde yeniden yorumladı. Ali'nin cezalandırılmaması, Moroların Bölge Valisine ya da başka herhangi bir Otoriteye itaat etmelerinin önemine dair aşırı bir duyguya kapılmalarına yol açacaktır." Datu Ali ve takipçileri hala aktif olarak tepe kabileleri arasında köle avcılığı yaparken, General Wood, Ali ve takipçileri "Moroların" henüz tam olarak fethedilmemiş, disipline edilmemiş ve kendi dışlarında sömürgeleştirilmemiş vahşi insanlar olduğuna inanmaktadır. General Wood'un Moroları kınamasıyla birlikte, kölelik karşıtı yasanın Moro Datuları, özellikle de köle ticaretinden iyi para kazanan Datu Ali ve Datu Djimbangan arasında büyük bir muhalefete yol açacağını biliyordu. Kölelik karşıtı yasa onların Amerikan Otoritesine karşı genel bir nefret duymalarına yol açtı. General Wood ayrıca Datu Piang dışında tüm Datuların köle yasasının işletilmesi için Amerikan yönetimine direnmek üzere birleştiğini bildirdi. General Wood, Datu Ali'nin ölümünün "ilerlemenin" önündeki tek engelin ortadan kaldırılmasına hizmet edebileceğine inanıyordu. Amerikalılar, Datu Ali'yi öldürmek için yeğeni Datu Djimbangan'ın oğlunu kullanmak da dahil olmak üzere bir dizi suikast girişiminde bulundu ancak başarılı olamadı. 3. Süvari Birliği'nden Yüzbaşı Frank Ross McCoy ve General Wood'un yardımcısı, Mindanao adasındaki Amerikan egemenliğine karşı çıkan Son Büyük Şef olan Datu Ali adlı Moro reisinin peşinden gitme amaçlı 22. Piyade'den gönüllülerden oluşan bu Geçici Bölüğü kurdu. Datu Ali sürekli olarak yerel köylere baskınlar düzenledi, ABD kamplarına vur-kaç saldırıları düzenledi ve ayaklanmasında şiddet ve korku unsurlarını kullanmaya devam etti. Eylül 1905'te General Wood, Datu Ali'nin Malola (şimdi Malala/Malalag olarak biliniyor) Nehri boyunca dağların derinliklerindeki çiftliğinde kamp kurduğuna dair istihbarat aldı.

Datu Ali'nin Amerikalılara karşı inatçı direnişi nedeniyle Datu Piang, birçok Datu arkadaşını Datu Ali'ye verdikleri desteği sona erdirmeye ikna etti ve artık kendilerine yaşatılan sefalet ve yıkıma katlanmak istemiyorlardı. Ne yapacağı belli olmayan ve intikamcı ABDli General Wood'da aynı şekilde Morolar üzerinde korku,şiddet ve teröre neden olmuş olmakla, o geri dönmeden bu işe bir son vermek istiyorlardı. Piang, Yüzbaşı McCoy'a Datu Ali'nin Buluan Gölü yakınlarındaki bir kulübede geniş ailesiyle birlikte saklandığını ve adamlarının çoğunu köylerine geri gönderdiğini bildirmişti. Bu bilgi, kısa bir süre önce hastalığı nedeniyle kendisini ziyaret eden dini lider Şerif Afdal tarafından aktarılmıştı. Datu Ali'nin ezeli düşmanı Datu Inuk (Inog olarak da bilinir) ve Mindanao'daki Amerikalıların uzun süredir baş gözcüsü olan Tomas Torres de aynı derecede önemliydi ve Yüzbaşı McCoy'a Datu Ali'nin bulunduğu yere kadar eşlik etmek ve rehberlik etmek için gönüllü oldular, zira onu görür görmez tanıyabilecek birkaç Amerikalı artık Filipinler'de görev yapmıyordu.

Abd güçleri, Davao Körfezi kıyısındaki Digos'a tekneyle gitti. 16 Ekim'de karaya çıktıklarında, onlara 10 Filipinli İzci (milis) daha katıldı ve iç kısımlara doğru tehlikeli bir yolculuğa başladı. Ormanla kaplı dağları beş günde geçerek 22 Ekim sabahı erken saatlerde Datu Ali'nin kampına ulaştılar. Çabucak ve sessizce çiftlik binalarını çevrelediler ve beklediler. Güneş doğarken, Datu Ali ve bir düzine adamı hiçbir şeyden habersiz ve silahsız olarak saklandıkları evden çıktılar.

Teğmen Philip Remington bir mangayı evin önüne, diğerini evin arkasına gönderdi. Datu Ali durumu fark edip içeri koştu ve kendini silahlandırdı ve Amerikalılara ateş etmeye başladı. Bir mermi Teğmen Remington'ı ıskaladı ama ABDli er Bobbs'u vurdu ve öldürdü.

Datu Ali'nin ölümüyle büyük çaplı örgütlü ayaklanma sona erdi. Sözlü gelenek, Amerikalıların Piang'ın yardımını ancak ona işkence ederek elde ettiklerini ileri sürer. Datu Ali'ye karşı yürütülen sefer, kendi adamları tarafından ihanete uğrayan Maguindanao Şefinin ölümüyle sona erdi. Datu Piang daha sonra vadide hüküm sürmüş ve Amerikalı yetkilileri pirinç, tavuk ve yumurta hediyeleriyle uzlaştırmıştır. Fırsatçı tüccar şef refah içinde yaşamıştır. Silahlı direniş önümüzdeki altı yıl boyunca birkaç Moro Lideri tarafından sürdürülecek olsa da, ayaklanmanın büyük savaşları ve seferleri artık sona ermiş sayılabilirdi. Yine de, Maguindanao Moroları pirinç ekimi ya da hasadı için bir araya geldiklerinde, Maguindanao şeflerinin sonuncusu ve belki de en asili olmayan Datu Ali'nin şarkıları söylenir ve hikâyeleri anlatılır. O dönemde Filipinler Genel Valisi olan Amerikalı General Wood bile Rajamuda Datu Ali'nin cesaretini "Karşılaştığımız açık ara en yetenekli Moro" diyerek ifade etmiştir.

Ayrıca bakınız
Sünni Müslüman hanedanların listesi
Filipinler'in Amerikan İşgali
ABD'ye Bağlı Filipin Ada Hükümeti
ABD Filipin Adaları askeri hükümeti
Moro İsyanı (1899-1913)
Malalag Nehri Muharebesi

Kaynakça
notlar


Ayrıca bakınız
Malalag Nehri Muharebesi
Siranaya Savaşçısı
Datu Uto
Datu Djimbangan
Moro İsyanı
Vicente Álvarez
Maguindanao Halkı

Dış bağlantılar
Amerikan Moro Tarihi
Datu Ali Seferi -1905