Ebezâde Abdullah Efendi Çeşmesi

Ebezâde Abdullah Efendi Çeşmesi, Ebezâde Çeşmesi ya da Hatice Hanım Çeşmesi; İstanbul'un Fatih ilçesindeki bir çeşmedir. Ebezâde Abdullah Efendi adına 1722 ya da 1723 yılında, eşi Hatice Hanım tarafından yaptırıldı. 1882 ya da 1883'te, Köstenceli el-Hac İsmail Ağa adına onarılan çeşme, tuğladan yeniden inşa edildi. Bu onarım için yapım kitâbesinin üstüne bir de onarım kitâbesi eklendi. 1943'te yayımlanan bir eserde suyunun akmadığı kaydedilen çeşme, o tarihten beri işlevsizdir.

Atikali Mahallesi'nde konumlanır. Ayna taşının çoğunluğu, lülesi, teknesi ve oturma sekileri zemine gömülüdür. Her iki yanından birer pilasterle sınırlanan, ayna taşı ve yapım kitâbesi hariç tuğladan örülmüş bir duvardan ibarettir. Cephesindeki bazı tuğla sıraları, duvarın kalan kısmına göre çıkıntı yapar. Ayna taşının yukarısındaki mermer yapım kitâbesinin yanları ile üstü, günümüzde bir bölümünün varlığını sürdürdüğü çinilerden meydana gelen bir bordürle çevrelenir. Sekiz kartuş içine yazılan kitâbe metni, iki sütun dört satır şeklinde düzenlenmiştir. Bu kitâbenin yukarısındaki iki sıra bordürdeki çiniler ile alttaki bordürün yukarısında yer alan, iki dizelik metne sahip, dikdörtgen şeklindeki mermer onarım kitâbesi günümüzde mevcut değildir.

Tarihi
Ebezâde Abdullah Efendi adına 1722 ya da 1723 yılında, eşi Hatice Hanım tarafından yaptırıldı. İbrahim Hilmi Tanışık, 1943 tarihli eserinde kitâbesindeki inşa tarihini hatalı olarak 1725 ya da 1726 olarak verir. Kitâbesinin son dizesindeki ebced hesabı ise çeşmenin inşa tarihini 1723 ya da 1724 olarak gösterir. 1882 ya da 1883'te, Köstenceli el-Hac İsmail Ağa adına onarılan çeşme, tuğladan yeniden inşa edildi. Bu onarım için yapım kitâbesinin üstüne bir de onarım kitâbesi eklendi. Tanışık ise bu tarihi hatalı olarak 1891 ya da 1892 olarak verir.

2024'te Fatih Belediyesi Kültürel Miras Koruma Müdürlüğüne bağlı olarak faaliyet gösteren Miras Fatih birimi tarafından restorasyon projesi hazırlandı. Ağustos 2025'te çeşme restorasyonuna başlandı.

Konumu ve mimarisi
İstanbul'un Fatih ilçesinin Atikali Mahallesi'nde, Bakkalzade Sokağı'nın Fatih Caddesi ile kesiştiği noktada konumlanan bir duvar çeşmesidir.




Yapım kitâbesinin yukarısında, meander ve dört kollu geometrik motiflerin işlendiği ve beyaz, mavi ve sarı renklerin kullanıldığı çinilerle iki sıra bordür oluşturulmuşsa da bu çiniler günümüzde varlığını sürdürmez. Alttaki bordürün yukarısında yer alan, dalgalı bir kaş kemere sahip, 80 × 40 cm ölçülerindeki dikdörtgen şeklindeki mermer onarım kitâbesi günümüzde mevcut değildir. Talik hatla yazılan iki dizelik kitâbe metni şu şekildeydi:



Tuğla ile inşa edilmesi ve çini kullanılmasından ötürü çeşme, Lale Devri'ndeki diğer çeşmelerden mimari açıdan farklılık gösterir. Sanat tarihçisi Fazilet Koçyiğit, kullanıldığı renklerden ötürü çeşmedeki çinilerin Kütahya çinisi ile Tekfur Sarayı'ndaki çinilerin özelliklerini taşıdığını belirterek bu dönemde çini atölyelerini barındırmasından ötürü bunların Tekfur Sarayı'nda imal edilmiş olma ihtimalinden bahseder. Koçyiğit ayrıca, desenlerinde bir devamlılık olmamasından ötürü çinilerin başka bir yapıdan getirilmiş olabileceği ihtimaline de değinir.

Ayrıca bakınız
Fatih'teki çeşmeler listesi

Notlar
Kaynakça
Genel
Özel


Dış bağlantılar