Eski Grodno Kalesi

Belarus'un Grodno şehrinde yer alana Eski Grodno Kalesi (Belarusça: Стары замак, romanize edilmiş: Stary zamak; ayrıca Grodno Yukarı Kalesi ve Bathory Kalesi olarak da bilinir), 11. yüzyılda Kiev'li Bilge Yaroslav'ın küçük oğlundan gelen Siyah Ruten hükümdarlarının hanedanının merkezi olarak inşa edilmiştir.

Restorasyon
Grodno Devlet Tarih ve Arkeoloji Müzesi'nin modern tarih bölümü başkanı Andrei Vashkevich'e göre, Eski Kale hiçbir zaman tamamlanmış bir görünüme sahip olmamıştır. Defalarca restore edilip yeniden inşa edildiği için mimarisi birçok dönemin stillerini barındırmaktadır.

Kalenin yeniden inşası sorunu ilk olarak 1920'lerin ortalarında, Polonyalı askerlerin 1927'de kaleyi terk etmesiyle ortaya çıktı. 1928'de askeri kale "yönetimi" restorasyon hazırlıklarına başladı, ancak sonraki yıllarda Bayındırlık Bakanlığı çalışmaları desteklemeyi sürekli reddetti. 1933 yılında, Białystok voyvodasının girişimi ve Polonya Cumhurbaşkanı I. Mastycki ve Mareşal J. Pilsudski'nin himayesinde, Grodno'da Kral Stefan Batory'nin Anısını Yaşatma Voyvodalık Komitesi kuruldu. Komitenin amacı, Eski Kale'nin yeniden canlandırılması ve kale tepesinin korunması için fon toplamaktı. Kalenin restorasyonu, Profesör J. Wojciechowski'nin yeniden inşa planına göre ilerleyecekti. Ancak, II. Dünya Savaşı başlamadan önce yalnızca bazı koruma çalışmaları ve büyük ölçekli arkeolojik kazılar gerçekleştirilebildi.

Savaştan sonra, 1940'ların sonu ve 1950'lerin başında, kalenin cepheleri yenilendi. Kalede arkeolojik araştırmalar yürütülmüş olsa da, bu ciddi restorasyon projeleriyle sonuçlanmadı. Yeni Sovyet hükûmeti, aynı zamanda ulusal bir çağrışım da taşıyan "düşmanca" feodal mirası popülerleştirmeye çalışmadı. Kale, 20. yüzyıldaki son yenileme çalışmasını 1950'lerde yaptırılmış ve uzun bir süre kompleksin restorasyonu için tek bir plan geliştirmek mümkün olmamıştı.

1980'lerin sonu ve 1990'ların başında, Eski Kale için bir restorasyon projesi geliştirmek üzere fon bulundu. Arkeologlar ve mimarların katılımıyla yürütülen araştırma, 1993 yılında yayınlanan "Grodno'daki Eski Kale" adlı kolektif monografinin yanı sıra yenilenmiş kalenin bir maketinin de ortaya çıkmasıyla sonuçlandı. 1985'ten beri "Grodno Citizen Project" adlı restorasyon projesinin bilimsel direktörü olan mimar Vladimir Bachkov, yeniden inşa şemasını geliştirdi: 12. yüzyıl - Vytautas'ın Gotik dönemi, 16. yüzyıl - Stefan Batory'nin Rönesansı. Ancak Gotik fikir terk edildi ve geriye yalnızca Rönesans kaldı. 1994'ün sonunda, bir ön restorasyon projesi hazırdı, ancak daha sonra 1996'da inşaat belgelerinin hazırlanması için yapılan çalışmalara fon sağlanması durduruldu. Son olarak, 2007 yılının ortalarında, V. Bachkov'un projesi, uygulama için Grodno Vatandaş Proje Enstitüsü'ne devredildi. 6 Ocak 2012'de ise Belarus Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu, 2012-2018 yılları için "Belarus Kaleleri" Devlet Programını onayladı; buna göre Eski Kale'nin restorasyonunun finansmanı için 37,2 milyar ruble tahsis edildi.

U. Bachkov'un projesine göre, kalenin şu şekilde restore edilmesi planlandı: yarısı, iki kule ve ana bina ile birlikte - Stefan Báthory Sarayı şeklinde, diğer yarısı ise Aşağı Kilise'nin temelinin korunması ve sergilenmesi için bir koruma pavyonu şeklinde. Yeniden yapılanma sırasında, müze müdürü Y. Kiturka'ya göre tarihi değer taşımayan, 20. yüzyılın ilk yarısında inşa edilmiş birkaç tek katlı bina yıkılacak. Báthory Sarayı'nın üçüncü katı tamamlanacak, bir kule (barbakan), kapalı bir galeri, bir kapı, bir ölçüm evi, bir apartman, 16. yüzyıldan kalma bir ahşap köprü parçası ve 17.-19. yüzyıllardan kalma bir taş köprünün bir açıklığı ortaya çıkacak. Restore edilip tamamen yenilenen saray kompleksinin sergilere ev sahipliği yapması bekleniyor: "Barbican Galerisi", "Muhafız Odası", "Şapel", "Küçük Odalar", "Kraliyet Hamamı" ve diğerleri. Ayrıca, bilimsel forum ve konferans katılımcılarının konukları için otel odaları da planlanıyor. Sarayın bazı iç mekanları da tarihi açıklamalara göre yeniden inşa ediliyor. Proje, Belarus'un en eskisi olan 18. yüzyıldan kalma viyadük köprüsünün önemli bir yeniden inşasını içeriyor.

Restorasyon projesi kamuoyunda endişeye yol açtı; ülkede profesyonel restoratörlerin bulunmaması, onaylı bir projenin olmaması ve önerilen proje için yetersiz tarihsel gerekçelendirme yapılması endişeleri doğurdu. Yeniden inşa 2017 yılında başladı. 2020 yılında, Eski Kale'nin restorasyonunun ilk aşaması tamamlandı. Müze salonlarına ziyaretçilerin erişimi 6 Kasım 2021'den itibaren açıldı. Kalenin inşasının tarihini, eski şehrin yaşamını, Kral Stefan Báthory dönemini ve diğer konuları sunuyor. 2023'ün başlarında, kalede 16. yüzyıldan kalma üç yeni iç salon açıldı; şapel, kraliyet hamamı ve resmi odalar kapılarını açtı.

Kaynakça