Batı Felsefesi Tarihi

Batı Felsefesi Tarihi (İngilizce özgün adı: A History of Western Philosophy), İngiliz filozof, mantıkçı, matematikçi ve tarihçi Bertrand Russell'ın 1945 yılında yazdığı üç ciltlik eseridir.

Bu hacimli eserinde Russell, Sokrates öncesi düşünürlerden başlayarak 20. yüzyıl başlarına kadar gelen süreçte felsefenin tarihini geniş bir bakış açısıyla inceler. İlk yayımlandığı günden beri büyük ilgi gören bu eserin bütün dünyada, onlarca dilde halâ sayısız baskıları yapılmaktadır ve düşünürün "Matematiğin İlkeleri ve Mantığın İncelenmesi" adlı eseriyle birlikte önemli felsefe yapıtlarının en başında gelmektedir. Tam da bu nedenle bu kitabın geliri Russell'a ömrü boyunca parasal bir güvence de sağlamıştı. Bertrand Russell'ın 1950 yılında Nobel Edebiyat Ödülü'nü almasını sağlayan eserinin de ağırlıklı olarak "Batı Felsefesi Tarihi" olduğu söylenmektedir.

İlk önce 1945 yılında ABD, ertesi yıl da Birleşik Krallık'ta yayımlanan kitap Türkiye'de 1969 yılında Bilgi Yayınevi tarafından basılmıştır. Türkçe baskısının ikinci cildinde Albert Einstein'ın Bertrand Russell üzerine yazdığı ve 1943 yılında Princeton'da kaleme almış olduğu bir yazı yer almaktadır.

İçerik
1. Cilt: Antikçağ

Özgün adı Ancient Philosophy. Bu ciltte önce Thales, Pisagor, Herakleitos, Parmenides, Empedokles, Anaksimandros, Anaksimenes, Anaksagoras, Leukippos, Demokritos ve Protagoras gibi Sokrates öncesi düşünürler incelenmiş, sonra da Sokrates, Platon ve Aristoteles'e eğilinmiştir. Son olarak da Aristo sonrası antik felsefeye yön veren kinikler, Skeptikler, Epikürosçular, Stoacılar ve Plotinos'a yer verilmiştir.

2. Cilt: Orta Çağ, İslam Felsefesi - Hristiyan Felsefesi

Özgün adı Catholic Philosophy. Eserin bu cildinde Russell, Orta Çağ felsefesinin babaları Aziz Ambrosius, Aziz Hieronymus, Hippolu Aziz Augustinus, Aziz Benedictus ve Papa Büyük Gregorius'un yanı sıra Yahudi ve İslam felsefelerinin gelişimlerini de incelemiştir. Bertrand Russell kitapta İslam felsefesinden sürekli olarak "Muhammedian felsefe" şeklinde bahsetmiştir. Cildin son bölümünde de Johannes Scottus Erigena ve Aquinolu Thomas'a yer vermiştir.

3. Cilt: Modern Çağ-Yeni Çağ

Özgün adı Modern Philosophy. Bu son ciltte önce Rönesans'tan Hume'a kadar olan süreyi ele alarak Machiavelli, Erasmus, Thomas More, Bacon, Hobbes, Descartes, Spinoza, Leibniz, Locke, Berkeley ve Hume'u incelemiş, daha sonra da Rousseau'dan günümüze doğru gelerek Rousseau, Kant, Hegel, Byron, Schopenhauer, Nietzsche, Faydacılar, Marx, Bergson, William James ve John Dewey'e yer ayırmıştır. Bu son cildin "Mantıksal Analiz Felsefesi" adlı son bölümünde ise o zamana ait kendi felsefi düşüncelerini okurlara sunmuştur.

Kitabın Türkçe çevirisi üzerine
Bertrand Russell'ın "Batı Felsefesi Tarihi"ni Türkçeye ilk kez 1969 yılında Muammer Sencer çevirmişti. Bilgi Yayınevi'nin bastığı üç ciltlik eserin ilk cildinin başlarında, "Russell'ın Yaşantısı ve Düşünceleri" adlı uzun giriş bölümünün ardından çevirmen, "Çeviri Üzerine" adlı uzunca bir açıklama yazısı koymayı gerekli görmüştür. Bunun nedeni, o yıllarda toplumda Türk Dil Kurumu'nun da öncülüğünde bir Öz Türkçe kullanma akımının yaygınlaştırılmaya çalışılması ve toplumun bazı kesimlerinden bu çabaya karşı gösterilen tepkiydi. Bu tepkilere karşılık olarak çevirmen, kitabın 1972'de yapılan 2. baskısında, ikinci cildin başında "Çevirmenden Birkaç Söz" başlıklı yazısıyla da açıklamalarını sürdürmek zorunda kalmıştır. Bu yazısında sayıları az da olsa bazı okuyuculardan kullanılan Öz Türkçe sözcükler nedeniyle küfürlü mektuplar bile aldığını yazmıştır.

Çeviride kullanılan birçok Öz Türkçe sözcüğün yanında parantez içinde sözcüğün diğer anlamının da verilmiş olması, bu sözcüklerin henüz, o tarihlerde toplumun genelinde tam olarak kabul görmemiş olduğunun bir belirtisi sayılabilir. Ancak aradan geçen kırk küsur yıldan sonra bu sözcüklerden pek çoğunun çoktan gündelik kullanıma girmiş olduğunu da görüyoruz. O tarihlerde zorlamayla Türk diline kazandırılmış gibi gözüken ve herkesçe benimsenmeyen, ancak bugün yaygınca kullanılan sözcüklere örnek: Yadsımak (reddetmek), gizem (sır), davranış (muamele), düşün (idea), beğeni (zevk), öbek (grup), yıkım (felâket), us (akıl), evrensel (kozmik). Günümüzde bile kabul görmemiş veya yaygın kullanılmayanlara örnek ise: Görümsel (ampirik), özdek (madde), ergi (zihin), tüzün (adalet), nen (şey) ve ayrıl (istisna).

Bölüm başlıkları
Bilgi Yayınevi'nin 1969 tarihli çevirisindeki bölüm başlıkları şunlardır:

(Not: Bölüm başlıklarının imlâsı kitaptaki şekli korunarak buraya aktarılmıştır.)

----
----
1. Cilt: Antikçağ
----
----
Russell'in Yaşantısı ve Düşünceleri
Çeviri Üzerine
Önsöz
Giriş
I Grek Uygarlığının Yükselişi
II Miletos Okulu ve Thales
III Pythagoras
IV Herakleitos
V Anaxagoras
VI Parmenides
VII Empedokles
VIII Kültür Yönünden Atina
IX Atomcular
X Protagoras
XI Sokrates
XII Sparta'nın Etkisi
XIII Platon'un Düşünce Kaynakları
XIV Platon'un Ütopyası
XV Düşünler (İdealar Kuramı)
XVI Platon'un Ölümsüzlük Kuramı
XVII Platon'a Göre Evrenin Doğuşu
XVIII Platon'da Bilgi ve Algı
XIX Aristoteles Metafiziği
XX Aristoteles Ahlâk Sistemi
XXI Aristoteles'in Siyaset Görüşü
XXII Aristoteles Mantığı
XXIII Aristoteles'in Fizik Görüşü
XXIV Grek Matematiği ve Gök bilimi
XXV Ellenci Dünya
XXVI Köpeksiler (Kynikoslar) ve Kuşkucular (Spektikoslar)
XXVII Epikurosçular
XXVIII Sundurmacılık (Stoikçilik)
XXIX Ekin (Kültür) Açısından Roma İmparatorluğu
XXX Plotinos
----
----
2. Cilt: Orta Çağ, İslam Felsefesi - Hristiyan Felsefesi
----
----
Albert Einstein'in önsözü: «Bertrand Russell Üzerine»
Çevirmenden Birkaç Söz
Giriş
Yahudilerin Dinsel Gelişimi
İslâmlık ve Yahudilik
İlk Dört Yüzyılda Hristiyanlık
Muhammet'in İsa Hakkında Görüşü
İlâhi Adalet
Celsus'a Karşı
Hıristiyanlığın Gelişme Nedenleri
Üç Kilise Doktoru
Sanctus Ambrosius
Mektuplar
Yontu Kavgası
II Valentinianus'la Çatışma
Theodosius'la Anlaşmazlık
Jeromius
Sanctus Augustinus
İtiraflardan Bir Olay
İtiraflarda İlginç Bir Bölüm
Sanctus (Saint) Augustinus'un Felsefesi ve Teolojisi
I) Salt Felsefesi
Zaman Nedir?
II) Tanrı Kenti
Ayrıntıların Özeti
Sofu Bakireler
Cinsel Zevk
Tanrı Kentinin Önemli Yanı
III) Pelagiusçularla Savaş
Beşinci ve Altıncı Yüzyıllar
Cyrillus'la Nestorius'un Kavgası
Monophysis İtizali
Boethius
Sanctus Benedictus ve Büyük Gregorius
Sanctus Benedictus
Gregorius
Gregorius'un Mektupları
Karanlık Çağlarda Papalık
Papa - Kral Pazarlığı
Constantinus Vakfı
Sanctus Bonifacius
Alcuinus
Johannes Scotus
XI. Yüzyılda Kilise Reformu
XI. Yüzyılda Reform Devinisi
VI. Gregorius
VII. Gregorius
Canossa'ya Götüren Kavga
Tours'lu Berengar
Aziz Sanctus Anselmus
İslâm Kültürü ve Felsefesi
Arap Devletinin Yapısı
Ekonominin Temeli
Ekin
Al Kindi
İbnu Sina
İbnu Rüşd
Meymun
XII. Yüzyıl
İmparator - Papa Uyuşmazlığı
Lombard Kentlerinin Yükselişi
Haçlı Seferleri
Skolastikliğin Gelişmesi
Roscelinus
Abaelardus
Sanctus Bernardus
XIII. Yüzyıl 214
III. Innocentius
II. Frederich
Kathorosçular
Franciscus
Sanctus Dominicus
Aquino'lu Thomas
Thomas'ın Yapıtları
Tanrı Neyi Bilir
Summa'nm ikinci Kitabı
Üçüncü Kitap
İsteğe Bağlı Yoksulluk Üzerine
Dördüncü Kitap
Ölümden Sonra Dirilme
Franciscus Tarikatı Mensupları
Duns Scotus
Ockhamlı William
Ockhamlı'nın Felsefî Düşünceleri
Ockhamlı'nın Vecizesi
Ockhamlı'nın Tartışması
Papalığın Sönüşü
Jübile Devinisi
Templumcular
Halk Papa'sı
Rienzi
İki Papa
Wycliffe
Siyasal ve Ekinsel Değişme Nedenleri
----
----
3. Cilt: Modern Çağ-Yeni Çağ
----
----
Konu I: Genel Öz-Çizgiler (Karakteristikler)
Konu II: İtalyan Rönesansı
Politika
Medici Ailesi
Napoli ve Sicilya
Rönesans'ın Özellikleri
Din Adamlarının Aşağılığı
Konu III: Machiavelli
Borgia'nın Garip Macerası
Ordu
Söyleşiler
Siyasal Araçlar
Rousseau'yu öncelemek
Konu IV: Erasmus ve More
Eramus
«Deliliğe Övgü»
Sir Thomas More
Utopia
Konu V : Reform ve Karşı Reform
Üç Reform Adamı
Jesuitler
Konu VI : Bilimin Yükselişi
Coppernicus
Tycho Brahe
Johannes Kepler
Galileo
Newton
Başka Gelişmeler
Bilimsel Buluşların Felsefî Sonuçları
Konu VII : Francis Bacon
Yapıtları
Kıssadan Hisse
İdoller
Konu VIII: Hobbes'un Leviathan'ı
Leviathan
İkinci Bölüm
Despot Hükümdar
Uyrukların Özgürlüğü
III. ve IV. Bölümler
Sonuç
Konu IX: Descartes
Bir Günde Sistem
Ölüm
Çift Saat Kuramı
Boşluk Yoktur
Yapıtlar
Aritmetik ve Geometriden de Kuşku Edilebilir
Augustinus'un Cogito'su
Tanrısal Kanıtlar
Bilgi Kuramı
Descartes Felsefesinin Önemi
Konu X: Spinoza
Ethica
Metafizik Bölümü
Tanrı'yı Bilmek
Her Neni Saptamak
Konu XI: Leibniz
Uzay Monadların Sıralanmasıdır
Ontolojik Kanıt
Kozmolojik Kanıt
Tasarıdan Doğma Kanıt
Leibniz Felsefesinin Bir özelliği
Gizli Felsefe
Leibniz ve Mantık
İki Tür Doğruluk
Sonuç
Konu XII : Felsefî Liberallik
Doğruluk Nerede?
Liberalliğin Başlangıcı
İkinci Kanat
Locke'u Hazırlayan Koşullar
II. James
Konu XIII : Locke'un Bilgi Kuramı
Etkisinin Alanı
Birici, İkinci Nitelikler
Liberal Locke
Us'un Çözümü
Metafiziği Küçümsemek
Bilgi Deneyimden Gelir
Genel Terimler
Üç Tür Bilgi
Ahlaksal Öğretiler
Kişisel Çıkarla Kamu Çıkarı
Ahlâk Kuralları Neye Bağlı
Konu XIV : Locke'un Siyasal Felsefesi
A. Miras İlkesi
Evrensel Kral
Tanrısal Hak
Eleştiri
Konu XV : Locke'un Siyasal Felsefesi 213
B. Doğa Durumu ve Doğal Yasa
Hükümetlerin Yapısı
Komutanların Yetkisi
Konu XVI : Toplumsal Sözleşme
Birinci Kuram
İkinci Kuram
Doğal Durum
Özelgenin Korunması
Öldürme Hakkı
Konu XVII : Özelge (Mülkiyet)
Değer Kuramı
Konu XVIII : Denetimler-Dengeler
Denetimler Dengeler Tarihi
Konu XIX : Locke'un Etkisi
Etik Yönünden
Siyasette
Konu XX : Berkeley
Aytışımlar
Sese de Kurtuluş Yok
Eleştiri
Mantıksal Kanıtlar
Empirik Kanıtlar
Birinci Derece Nitelikler
Algılama
Anımsama
Dört Durum
Konu XXI: Hume
İnsan Yapısı Üzerine
Mantıksal Eksiklik
Tinbilimsel Eksiklik
«Kendi Düşüncesi»
Bilgi ve Belkilik (İhtimallik) Üzerine
Nesnel Bölüm
Öznel Bölüm
«Neden» Ne Demek?
Hume Felsefesi Neyi Temsil Eder
Genel Düşünceler
Tümevarım İlkesi

YENİ ÇAĞ
Konu I : Romantik Devini (Hareket)
XIX. Yüzyı l Başkaldırması
Estetik Ölçütler
Canavar Tipi
Yalnızlık
Konu II : Rousseau
Yaşam öyküsü
Verimli Çağ
Tanrı Bilimsel Bölüm
Genel İstem
Konu III : Kant ve Genellikle Alman İdealizmi
İdealistlerin Ortak Özellikleri
Konu IV : Kant Felsefesinin Ana Çizgileri
Ahlaksal Sistem
Konu V: Kant'ın Uzay ve Zaman Kuramı
Kuram'ın Açıklaması
Uzay Üzerine Metafizik Kanıtlar
Epistemolojik (Aşkın) Kanıtlar
Uzay Konusundaki Metafizik Kanıtlar
Zaman Hakkındaki Metafizik Kanıtlar
Prolegomena'daki Aşkın Kanıt
Kant'ın Uzay Görüşünden Çıkan Güçlükler
İki Uzay Görüşü
Fichte
Schelling
Konu VI : XIX. Yüzyıldaki Düşünce Akımları
Helvetius
Condorcet
Darwin Kuramı
Konu VII : Hegel
Genel Öz-Çizgiler (Karakterler)
Özne Yüklem Sorunu
Hegel Felsefesini Öbür «İdea»cılardan Ayıran Yanlar
Devlet Felsefesi
Hukuk Felsefesi
Savaş Kötü Değildir
Bütün ve Parça
Metafizik Sorun Mantık Sorunudur
Konu VIII : Byron
Konu IX : Schopenhauer
Yaşantısı
Schopenhauer İçtenli Değil
Tarihsel Açıdan Neler Önemli
Konu X: Nietzsche
Yaşantısı
Kadınları Küçük Görmek
Nietzsche'nin Öğretileri
Hakkında Neler Düşüneceğiz
Belli Başlı Ahlaksal Sorun
Nietzsche Ahlâkı
Buddho Tanrı'ya Ne Diyebilir
Nietzsche Tanrı'ya Ne Öğüt Verir
Konu XI : Yararcılar
James Mill
Konu XII: Karl Marx
Tarih Felsefesi
Marx'in Yanlışları
Tümeller
Özdekçilik (Materyalizm)
Eleştiri
Konu XIII : Bergson
Genel Çizgileriyle Bergsonculuk
Bergson Felsefesine Giriş
Zekâ - İçgüdü Ayrımı
Süre
Süre ve Bellek
Bergson'un Büyüsü
Konu XIV: Bergson'un Uzay ve Zaman Görüşü
Uzay Kuramı
Sayıların Esrarı
«Dinamik» Dünya Görüşü
Bergson ve Zenon'un Kanıtı
Süre Kuramı
Konu XV : William James
Deneyim (Experience) Nedir
İnanma İstemi
James'le Dewey Arasındaki Ayrım
James'in Kuramında Başka Bir Güçlük
James'in Dinsel Görüşü
Konu XVI : John Dewey
Dewey'nin Doğruluk Görüşü
Genelleştirme
Konu XVII: Mantıksal Çözümleme (Analiz) Felsefesi
Sentaks Sorunu
Fiziğin Kavramsal Gelişmesi
Tinbilimdeki (Psikolojideki) Değişme
Felsefe İki Bölümden Kuruludur
Felsefenin Görevi
Dizin
----
----

Ayrıca bakınız
Batı felsefesi
Felsefe tarihi
Bertrand Russell

Kaynakça
Kitabın 1969 baskısının arka kapak ve iç sayfalarındaki bilgiler