Avanos

Avanos, Nevşehir iline bağlı bir ilçedir. Nevşehir'in 18 km kuzeyinde olan yerleşiminin, dönemlerine göre adları Hititler döneminde "Zuwinasa", Asurlular döneminde "Nenansa", Bizanslılar döneminde "Venessa" ve Selçuklular döneminde de "Evenüz"dür. Osmanlı dönemindeyse "Uvenez, Evenez, Avanoz" olarak adlandırılmış zamanla da Avanos'a dönmüştür. Çok sayıda çanak çömlek atölyesi bulunan ilçede seramik yapım geleneği Hititlerden beri süregelmektedir. Merkez bucağına bağlı 3, Özkonak bucağına bağlı 10 ve Topaklı bucağına bağlı 5 köyü vardır.

İlçenin yüzölçümü 995 km²dir. Avanos ilçe merkezinin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 933 metredir.

Tarih
1926'da da dilbilimci Emil Forrer, Boğazköy Hitit Kraliyet Arşivleri'nde yaptığı araştırmalar sırasında bir tablette Zuwinasa şehrinin adını okudu Nenessa ve Zu-Winasa, Nicole Thierry'nin çalışmalarına göre, Venassa ve Avanos'a dönüşmüştür. Osmanlı belgelerinde Avanoz, Enes ve Evenez olarak geçer.

Avanos yakınlarında, Kızılırmak'ın hemen kenarındaki bir Roma mezarlığında ele geçen mermerden lahit, merkez Kapadokya bölgesinde bugüne kadar ele geçen tek lahit olması açısından ilginçtir. Lahit, 1971 yılında tesadüfen ortaya çıkmış.

Avanos'un Sarılar kasabası yakınlarındaki Prof. Gökberk'in başkanlığındaki Zank Höyük'te yapılan arkeolojik kazılarda Eski Tunç Çağı'ndan Geç Roma Dönemi'ne kadar değişik kültürlere ait kalıntılar açığa çıkarılmıştır. Avanos'ta 13. yüzyıl Selçuklu Dönemi'ne tarihlenen Sarıhan kervansarayı ve Alaaddin Camii, Alaaddin Hamamı, Şairler Sokağı, Bayramtepesi bulunmaktadır.

Avanos ilçesinde, Çeç Tümülüsü adında çapı 50 metre, yüksekliği 20 metre olan bir tümülüs bulunmaktadır bu tümülüs ayrıca Kapadokya'nın en büyük tümülüsüdür.

1954 yılına kadar Kırşehir iline bağlı idi, belediyesi 1884'te kurulmuştur. 1954'te Nevşehir ilinin kuruluşuna beraber ilçe olmuştur.

Çömlekçilik
Avanos'ta da Hititler'den beri çarkla çanak-çömlek yapıldığı bilinmektedir. Bu el sanatı kavimden kavime, babadan oğula geçerek günümüze kadar gelmiştir. Avanos'un dağlarından ve Kızılırmak'ın eski yataklarından yumuşak ve yağlı kil topraklar elenir ve iyice yoğurularak çamur haline getirilir. Çark adı verilen ve ayakla döndürülen tezgâh üzerindeki çamurun maharetle şekillendirilmesiyle istenilen çanak yapılmış olur. İşlik denilen atölyelerde üretilen çanaklar önce güneşte, daha sonra da gölgede kurutulduktan sonra, saman ve talaşla yakılan fırınlarda 800 dereceden başlayıp 1200 derece sıcaklık arasında özenle pişirilir.

Türkiye'nin en uzun nehri Kızılırmak, Avanos yakınlarında suladığı tüflü, killi topraklar nedeniyle eski zamanlarda adına yakışır bir kızıllığa bürünüyor. Barajlar yaptıktan sonra bu özelliği genelde yokolmuştur. Yörede yemek kapları, su testileri, kışlık yiyecek saklamak için çömlekler ve küpler, su küpleri tanınan çanak ürünleridir.

Avanos, geleneksel seramik üretimini yaşatmayı ve tanıtmayı amaçlayan Avrupa Seramik Rotası'na üye yerleşimler arasında bulunmaktadır.

Nüfus
Bağcılık ve tarım
İlçede önemli uğraşlardan biri de bağcılıktır. Elde edilen üzümler sofralık olarak kullandığı gibi, mağaralarda, doğal depolarda şarap üretiminde kullanılır. Üzümlerin şeker oranı çok yüksektir. Bu nedenle Özellikle el yapımı şarapları Dünyanın her yerinden rağbet görmektedir. Şarap üretiminin yanı sıra bölge kurutmalık üzümleri, kayısı, elma kışlık besin maddeleri üretimi yapılır. Ayrıca ilçe ve köylerinde üzümden elde edilen şıra ile pekmez, köftür gibi geleneksel yiyecek maddeleri üretilir Avanos merkeze bağlı Ayhanlar köyünde patlıcan üretimi yaygındır. Avanos ile çevresindeki bölgenin taze sebze ürünleri ihtiyacının büyük bölümü bu köyden sağlanmaktadır. Ayrıca Kızılırmak nehrinde yapılan balıkçılıkta da yaygındır. Daha çok sazan balığı bulunmakla beraber yayın, çapak, öksürük gibi balık türleri de mevcuttur.

Turistik yerler
Alaaddin Hamamı
Alaeddin Keykubad tarafından yaptırılan hamam, Selçuklu mimarisine sahiptir. Hamamın yapım tarihi tam olarak bilinmemekle birlikte, 17. yüzyılın sonları veya 18. yüzyılın başlarına tarihlendirilmektedir. Yapı, soyunmalık, ılıklık ve sıcaklık olmak üzere üç ana bölümden oluşur. Soyunmalık kısmının merkezinde bir fıskiye bulunur. Sıcaklık bölümü ise kubbeli bir yapıya sahiptir ve göbek taşı burada bulunur. Yapımında kesme taş ve tuğla kullanılmış, iç mekânda süslemeler ve geometrik desenler bulunmaktadır.

Şairler Sokağı
2018 yılında Avanos Kaymakamlığı ve Avanos Belediyesi tarafından hayata geçirilen bir sokaktır. Bu yol, eski Avanos bölgesinde yer alan Dr. Hacı Nuri Bey Konağı'ndan başlayarak Bayramtepe'ye kadar uzanır.

Sokakta, Türk edebiyatı ve şiirine yön vermiş 26 ünlü şairin heykel ve büstleri bulunmaktadır. Bu büstler, şairlerin eserlerinden alıntılarla süslenmiştir. Aynı zamanda, sokakta çeşitli oturma alanları ve eski Avanos evlerine giden ara yollar mevcuttur.


Sokakta Bulunan Şairler
Bedri Rahmi Eyüboğlu
Cemal Süreya
Ahmet Hamdi Tanpınar
Cahit Sıtkı Tarancı
Ahmed Arif
Tevfik Fikret
Orhan Veli Kanık
Turgut Uyar
Necip Fazıl Kısakürek
Ümit Yaşar Oğuzcan
Faruk Nafiz Çamlıbel
Edip Cansever
Refik Durbaş
Behçet Necatigil
Sabahattin Ali
Oktay Rifat Horozcu
Yahya Kemal Beyatlı
Melih Cevdet Anday
Abdurrahman Cahit Zarifoğlu
Ahmet Haşim
Attilâ İlhan
Gülten Akın
Ataol Behramoğlu
Can Yücel
Özdemir Asaf
Nâzım Hikmet Ran

Din
Kapadokya Kilisesi
Avanos'ta Hristiyanlık geleneğine bağlı olarak faaliyet gösteren Kapadokya Kilisesi (Kapadokya Protestan Kilisesi veya Kapadokya Kurtuluş Kilisesi olarak da anılır) adlı bir kilise bulunmaktadır. 2019 yılında kurulan kilise, Yukarı Mahalle'de 107. Sokak üzerinde yer almakta ve resmî internet sitesine göre Protestan teolojisi çerçevesinde Türkçe ibadet toplantıları düzenlemektedir. Kilise, Türkiye'deki Protestan kiliselerinin iletişim bilgilerinin yer aldığı bazı listelerde ve çevrimiçi gezi rehberlerinde Avanos'taki ibadet ve ziyaret noktalarından biri olarak gösterilmektedir.

Notlar
Kaynakça
Dış bağlantılar
Avanos Belediyesi
Avanos Kaymakamlığı