Babaderviş

Babaderviş, Azerbaycan'ın Kazah rayonunun batı kesiminde, Ağstafaçay nehrinin sol kıyısında, Hanlıklar köyü yakınlarında yer alan eski bir yerleşim yeridir. Yerleşim alanında 1958'den 1966'ya kadar yapılan arkeolojik kazılarda üç kültür katmanı ortaya çıkarılmıştır. Babaderviş, Azerbaycan hükûmeti tarafından dünya çapında öneme sahip arkeolojik anıtlar listesine dahil edilmiştir.

Babaderviş yerleşimi 5 tepelik bir diziden oluşmaktadır. Tarih Enstitüsü'nün yaptığı araştırma sonuçlarına göre MÖ III binyılın başlarından beri yerleşim görmektedir.

Arkeolojik kazılar
1958 yılında Tarih Enstitüsü Babaderviş yerleşimi alanında ilk kez araştırma yapmaya başladı. 1960 sonbaharında kazı alanı 60 metrekare ile sınırlıydı; 1961–1962'de kazı alanı 600 metrekareye kadar genişledi.

Alanda insan ve hayvan figürleri, kilden yapılmış tekerlek kalıntıları ve MÖ 2300-2200 yıllarına ait çok sayıda seramik eser bulunmuştur.

1966 yılında yeraltı mezarlığı tipi bir mezar bulunmuştur. Mezarda cesetle birlikte kil çömlekler, demir bıçak, tahta dokuma tezgahı parçası, bronz iğneler gibi eşyalar ortaya çıkarıldı.

Kültürel katmanlar
Alt kültür tabakası MÖ V. Binyıl'a kadar uzanmaktadır. Arkeolojik kazılarda bu tabakada yuvarlak yarı yeraltı evleri, tahıl öğütme taşları, iğne, bız, çeşitli hayvan kemikleri vb. bulunmuştur.

MÖ III. Binyıl'a tarihlenen orta tabakada ham tuğladan yapılmış yuvarlak evler, kuş şeklinde geometrik desenlere sahip çanak çömlekler, mangallar, hayvan figürleri, metal eritme ocakları, arpa ve buğday kalıntıları, önemli yapı kalıntıları, sıva parçaları vb. bulunmuştur.

Kazı alanının orta kısmında çift sarmal işlemeli bir taş stel bulunmuştur. Bu stelin, kutsal alan rolü oynayan ritüel ocaklı tek bir kompleksin parçası olması ihtimali bulunmaktadır.

Üst katman, MÖ II Binyıl'ın sonundan I. Binyıl'ın başına kadar uzanmaktadır ve bu katmanda dörtgen evler, ev kuyuları ve testiler, çeşitli ev eşyaları, kil mühürler, mangallar, bronz ok uçları, boğa heykelleri, demir nesneler vb. ortaya çıkarılmıştır.

Alt katman Şulaveri-Samu kültürü, orta katman Karaz kültürü ve üst katman Hocalı–Gebedey kültürü buluntuları ile temsil edilmektedir. Arkeolojik kazıların sonuçları, Babaderviş yerleşiminin nüfusunun büyükbaş hayvancılık ve tarım, çömlekçilik, dikiş ve metal işçiliği ile uğraştığını ortaya koymaktadır.

Ayrıca bakınız
Azerbaycan
Azerbaycan Tarihi
Azerbaycan'da Tunç ve Demir çağları

Kaynakça
Konuyla ilgili yayınlar
Alekperov A., Studies of Azerbaijan's archeology and ethnography, Baku, 1960.
Aliev V., The Painted Pottery Culture of the Bronze Age in Azerbaijan, Baku, 1977
Chernykh E. Ancient Metallurgy in the USSR: The Early Metal Age, Archive – 1992 – 335 p.
Idem, Archeology of Azerbaijan, Baku, 1986
Ismailov G. Archeological studies of the ancient Baba-Dervish settlement, Baku, 1977.
Kushnareva, K. The Southern Caucasus in Prehistory: Stages of Cultural and Socioeconomic Development from the Eighth to the Second Millennium B.C., Museum of Archaeology – 1997 – 279 p.
Lang D. The Ancient Caucasus. From the prehistoric settlements of Anatolia to the Christian kingdoms of the early middle Ages – 2016
Zardabli I. Ethnic and political history of Azerbaijan: from ancient times to the present day – 2018 – 572 p.