Bismillah (film)

Bismillah, yönetmenliğini Abbas Mirza Şerifzade'nin üstlendiği 1925 yapımı bir Azerbaycan filmidir. "Azerbaycanfilm" tarafından üretilmiştir.

Dini fanatizm karşıtı ajitasyon ve propaganda amacıyla çekilen film, sahte mollaların işlediği suçları konu almaktadır. Filmin başrollerinde Mirzağa Aliyev, K. Vyaznova, Mustafa Merdanov, T. Vişnevskaya ve İbrahim Azeri yer almaktadır.

Film, Sovyetler Birliği'nin ilk yıllarında dinle mücadele ve ateizmin teşviki amacıyla çekilen yapımlardan biridir.

Konu
Dini fanatizm karşıtı ajitasyon ve propaganda amacıyla çekilen film; sahte mollaların işlediği suçları, dilsiz ve yoksul köylülerin başına gelen oyunları ve kendi çıkarları için bu dolandırıcı mollalarla iş birliği yapan yerel beylerin eylemlerini konu almaktadır. Yapımda ayrıca, Azerbaycan kadınının eski gelenek ve göreneklere karşı gösterdiği aktif direniş de yer bulmaktadır.

Film Hakkında
Film, Azerbaycan'ın ilk milli sinema yönetmeni olan Abbas Mirza Şerifzade'nin yönetmen olarak kurmaca sinemadaki ilk çalışmasıdır.
Filmin yönetmeni Abbas Mirza Şerifzade "halk düşmanı" ilan edildikten sonra, adı filmin jeneriğinden çıkarılmıştır.
Filmde yer alan Muharrem ayı (matem merasimi) görüntüleri belgesel niteliğinde kronolojik kadrajlardır; yani Aşure gününde bizzat Bakü'de kaydedilmiştir. Oyuncu Mustafa Merdanov, ayin sırasında kendisini dövenlerin (zincir vuranların) arasına katılmış ve sinemanın o sahnesi bu şekilde kurgulanmıştır.
Moskova'daki Baş Sinemalaştırma İdaresi filmi yüksek bir puanla değerlendirmiş ve Sovyet ekranlarında gösterilmeye layık görmüştür.

Yapım ve Gösterim Süreci
2 Nisan 1925 tarihinde Bakinsky Rabochiy gazetesi, Pavel Blyakhin'in senaryosuna dayanan Bismillah filminin çekimlerinin Şerifzade'ye emanet edildiğini bildirdi. 27 Nisan'da Komünist gazetesi, filmin "Azerbaycanlı oyuncuların katılımıyla çekildiğini" yazdı. Aynı yılın 1 Haziran günü, Devlet Film Fabrikası bünyesinde bir film stüdyosu açıldı ve yönetmenlik bölümünün başına Abbas Mirza Şerifzade getirildi. Ejder Nejad, 31 Mayıs 1925'te Komünist gazetesinde yazdığı makalede; bir yıl önce belirsiz bir nedenle durdurulan Bismillah filminin bir aydır Şerifzade yönetiminde çekilmekte olduğunu ve Muharrem ayı onuruna en geç 25 Temmuz'da sunulacağını belirtTİ 13 Temmuz'da Bismillah filmi; öğrenciler, sanatçılar ve davetli izleyiciler için gösterildi. 24 Temmuz'da, İran'dan dönen ve Azerbaycan Foto-Sinematografi Departmanı'nı ziyaret eden Berlinli sinemacılar, bu filmi diğer bazı yapımlarla birlikte Berlin'e göndermek istediklerini belirttiler. "Sovkino", filmin 12 kopyasını sipariş etti. Ekim ayında film Moskova'da da gösterime girdi; Ukrayna için ise Harkov'dan 4 kopya sipariş edildi. Esad Tahir; "Müslüman Kadın", "İstanbul Dilencisi" ve "Bağdat Hırsızı" gibi Batı yapımı filmlerin, doğu temalarının sunumu açısından Bismillah ile rekabet edemeyeceğini, çünkü bu filmin bizzat "Doğu'da, bir 'Doğu yapımı' olarak ve doğulu oyuncularla çekildiğini" yazdı. Aziz Şerif ise Şerifzade'nin Bismillah filmini çekerek yetenekli bir yönetmen olduğunu kanıtladığını ifade etti. Sovyet hükûmeti, bu filmi aktif olarak İslam karşıtı propaganda amacıyla kullandı. Senarist Pavel Blyakhin, din karşıtı temasını 1930 yapımı Judas filmiyle sürdürdü. Bu türdeki benzer bir diğer yapım ise, yönetmenliğini Kazimir Gertel'in yaptığı ve Kamil Yarmatov'un başrolünde oynadığı 1928 yapımı Camii Kemerleri Altından (Iz-pod svodov mecheti) filmidir. Şerifzade'nin 1938'de idam edilmesinin ardından, yönettiği tüm filmlerin jeneriğinden adı kazınarak çıkarılmıştır.

Oyuncu Kadrosu
Mirzağa Aliyev - Molla Abdulrahim

K.Vyaznova - Zeyneb

İbrahim Azeri - Cafer

Mustafa Merdanov - Hizmetçi

Kaynakça