2024 Hizbullah karargâhı saldırısı

27 Eylül 2024 tarihinde İsrail Hava Kuvvetleri, Beyrut'un Dahiye banliyösünde Hizbullah'ın merkez karargahını hedef aldı. Hava Kuvvetleri'nin örgütün genel sekreteri Hasan Nasrallah'ı suikast amacıyla vurmayı hedeflediği bildirildi. Saldırıda, Dahiye'de yerin altında bulunduğu bildirilen karargahı yok etmek amacıyla Amerikan yapımı 5.000 poundluk bunker buster bombaları kullanıldı. Saldırı en az altı kişinin ölümüne ve 91'den fazla kişinin yaralanmasına neden oldu. Nasrallah'ın saldırıdan sonraki durumu belirsizliğini korumaktadır. 28 Eylül 2024 tarihinde İsrail Savunma Kuvvetleri, Hasan Nasrallah'ın üst düzey Hizbullah liderleri ve komutanlarıyla birlikte saldırıda öldürüldüğünü doğruladı. İsrail Savunma Kuvvetleri operasyona “Yeni Düzen” ( ) kod adını verdi.

Saldırı, İsrail başbakanı Binyamin Netanyahu'nun Birleşmiş Milletler'de yaptığı konuşmanın ardından gerçekleşti. Netanyahu, İsrail'in Hizbullah'a karşı yürüttüğü operasyonların devamını yeniden teyit ederek, İsrail'in "barış arzusunda" olduğunu belirtti. Eylül ayının başlarında, Hizbullah örgüt tarihinin en ciddi saldırılarından bazılarını yaşadı. 17 ve 18 Eylül'de gerçekleşen taşınabilir iletişim cihazlarının patlamaları ve Hizbullah komutanı İbrahim Aqil'in suikastı bunların arasında yer aldı. Temmuz ayının başlarında Hizbullah'ın bir diğer üst düzey askeri lideri Fuad Şükür de Beyrut'ta suikastta ölmüştü.

Arka plan
7 Ekim 2023'te Hamas'ın İsrail'e düzenlediği saldırılardan bir gün sonra, aralarında birçok ülke tarafından terör örgütü olarak tanımlanan Hizbullah da çatışmaya katılarak Hamas'a destek verdi ve İsrail'in kuzeyindeki kasabalara ve diğer İsrail mevzilerine roket saldırıları düzenledi. O dönemden beri Hizbullah ve İsrail, sınır ötesi askeri çatışmalara girmiş, bu durum İsrail ve Lübnan'da toplulukların yerlerinden edilmesine ve sınır boyunca binalara ve araziye önemli hasar verilmesine yol açmıştır. Hizbullah ve Hamas'ın yanı sıra, Yemen'deki Husiler ile Irak ve Suriye'deki Şii milisler de dâhil olmak üzere, İran'ın başını çektiği “Direniş Ekseni” olarak bilinen diğer militan gruplar da İsrail'e karşı saldırılar düzenledi.

2006'da sona eren Lübnan Savaşı'nın ardından hem İsrail hem de Hizbullah BM Güvenlik Konseyi'nin 1701 sayılı kararını ihlal etmekle suçlanmıştır. Hizbullah, Güney Lübnan'da devam eden İsrail “işgali” ve Lübnan ordusundaki zayıflıklar nedeniyle karara uymayı reddetmiştir. Lübnan hükûmeti bu görüşe destek verirken, BM her iki tarafı da sürekli olarak kararı ihlal etmekle suçladı. Sonuç olarak, hem İsrail Savunma Kuvvetleri hem de Hizbullah savaşın sona ermesinden bu yana sınır bölgelerini kontrol etmektedir. Hizbullah, İsrail Gazze'deki operasyonlarını durdurana kadar İsrail'e saldırmaya devam edeceğini belirtirken, İsrail Hizbullah'tan BMGK 1701'i uygulamasını ve güçlerini Litani Nehri'nin kuzeyine çekmesini talep ediyor. Haber ajanslarına göre birçok Lübnanlı, 2006'da İsrail ile yaşanan savaşa geri dönülmesinden ya da zaten çökmüş ve savaştan zarar görmüş ülkelerinde Gazze benzeri bir durumun yaşanmasından korkarak çatışmaya karşı çıkıyor. ABD elçisi Amos Hochstein ve Fransa'nın öncülüğünde yürütülen diplomatik çabalar şu ana kadar ihtilafın çözümünde başarısız oldu.

Aynı ay, İsrail Güvenlik Kabinesi yerinden edilmiş halkın kuzeye güvenli bir şekilde geri dönmesini yeni bir savaş hedefi olarak belirledi. Bu hedef mevcut şu iki hedefe eklenmiştir: Hamas'ı dağıtmak ve 7 Ekim saldırıları sırasında alınan rehinelerin serbest bırakılmasını sağlamak. Netanyahu ayrıca 21 günlük ateşkesi de reddederek “Hizbullah'ı tüm gücümüzle vurmaya devam ediyoruz” dedi. 23 Eylül 2024'ten bu yana İsrail, Kuzey Okları kod adını verdiği bir operasyonla Lübnan'daki Hizbullah mevzilerini hedef alan yüzlerce saldırı düzenlemiştir. İsrail Savunma Kuvvetleri, İsrail uçaklarının 1.600 Hizbullah mevzisini hedef aldığını, seyir füzelerinin yanı sıra uzun ve kısa menzilli roketleri ve saldırı dronlarını imha ettiğini bildirdi.

Hasan Nasrallah
Hasan Nasrallah 1992 yılından bu yana Hizbullah'ın genel sekreterliğini yürütmektedir. Yönetimindeki Şii militan ve siyasi örgütü olan Hizbullah önemli dönüşümlerden geçmiştir. 64 yaşındaki Nasrallah, yaklaşık kırk yıldır İran destekli olduğu iddia edilen grubun liderliğini yapıyor. Nasrallah'ın örgüte katılımı gençlik yıllarında Sur'da vaiz Muhammed Garavi ve daha sonra Necef'te Muhammed Bakır Sadr tarafından yönlendirilmesiyle başladı. Akıl hocası Abbas Musavi'nin öldürülmesinin ardından Nasrallah onun halefi olarak atandı.

İran'la yakın ilişki içinde olan Nasrallah, görev süresi boyunca Hizbullah'ı önemli ölçüde etkilemiştir.

ABC News'e konuşan ABD'li bir yetkili Nasrallah ve birkaç arkadaşının saldırı sırasında kısa bir ziyaret için Beyrut'ta olduğunu söyledi.

Saldırı
27 Eylül 2024 tarihinde İsrail Hava Kuvvetleri Beyrut'un Dahiye banliyösündeki Haret Hreik mahallesinde bulunan Hizbullah'ın merkez karargâhına önemli bir hava saldırısı düzenledi.

Saldırıda ölen ya da yaralanan olup olmadığına ilişkin henüz bir bilgi verilmedi. İsrail Savunma Kuvvetleri sözcüsü Tuğamiral Daniel Hagari hedefin Hizbullah'ın konutların altında bulunan ana karargâhı olduğunu belirtti. Hizbullah'a ait Al-Manar TV, Beyrut'un 30 kilometre kuzeyinde hissedilecek kadar güçlü olan patlama sonucunda dört binanın enkaza dönüştüğünü bildirdi. Ambulansların siren sesleri eşliğinde olay yerine doğru ilerlediği görüldü. Patlamadan kısa bir süre sonra çekilen görüntüler büyük bir krateri ortaya çıkardı.

Sonrası
Nasrallah'ın ölümünün doğrulanması
28 Eylül 2024 tarihinde Nasrallah'ın öldüğü İsrail Savunma Kuvvetleri tarafından duyuruldu. 29 Eylül 2024'te Nasrallah'ın cesedinde belirgin bir yara izine rastlanmadı; Reuters'a göre iki kaynak Nasrallah'ın saldırı sırasında aldığı künt travma nedeniyle öldüğünü öne sürdü.

Diğer kayıplar
İsrail tarafından vurulan bölgenin çok yoğun nüfuslu olduğu bilinmektedir. Etkilenen alan sivil apartmanlardan oluşmaktadır; birkaç yapı tamamen enkaza dönüştü ve saldırı sonrasında yaygın yıkım görülebiliyordu. İsrailli savunma yetkililerinin ilk tahminlerine göre, aralarında Hizbullah Genel Sekreteri Hasan Nasrallah ve kızının da bulunduğu yaklaşık 300 kişi öldürüldü. Lübnan Sağlık Bakanlığı'ndan gelen raporlar 28 Eylül itibarıyla en az altı ölü ve 91 yaralı olduğunu kaydetmiştir, ancak enkazın büyük bir kısmı henüz aranmamıştır ve bu sayının artacağı düşünülmektedir.

Tepkiler
New York Times'ın haberine göre, İran'ın Dini Lideri Ali Hamenei, Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi'ni konutunda acil olarak topladı.

Saldırıdan dört saat sonra Hizbullah olayla ilgili herhangi bir açıklama yapmadı. Örgüt bunun yerine İsrail'in kuzeyindeki Safed kentine roket yağdırdığını, İsrail Savunma Kuvvetleri raporlarına göre bir ev ve bir aracın isabet alındığını ve durumu hafif olan bir kadının yakındaki hastaneye kaldırıldığını duyurdu. İsrail'in Karmiel, Sakhnin ve Deir el-Asad kentleri ile Nehariya'da da roket alarmı verildi.

İsrail Savunma Kuvvetleri Genelkurmay Başkanı Herzi Halevi “Bu bizim alet çantamızın sonu değil” dedi ve ekledi: “İsrail Devleti vatandaşlarını tehdit edenlere kuzeyde, güneyde ve hatta daha uzak yerlerde nasıl ulaşacağımızı bileceğiz.”

Hizbullah yayınladığı mesajda İsrail'e karşı mücadeleye devam edeceğini belirtti. Nasrallah'ın ölümünün açıklanmasının ardından Hizbullah'a bağlı Al-Manar televizyonu Kur'an ayetleri yayınladı.

The New York Times, 27 Eylül'deki saldırının ardından Dini lider Ali Hamenei'nin Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi'ni konutunda acil olarak topladığını bildirdi. Reuters'a konuşan yetkililer Hamenei'nin İran'da güvenlik önlemlerinin arttırıldığı güvenli bir yere taşındığını söyledi.

28 Eylül'de İsrail Savunma Kuvvetleri'nin Nasrallah'ın öldürüldüğünü duyurmasına cevaben Hamenei, Müslümanları İsrail'in “kötü rejimi” karşısında Hizbullah'ı ve Lübnan halkını desteklemeye çağırdı. Hamenei Nasrallah için ülke genelinde beş günlük yas ilan etti. Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan saldırının sadece “direnişi güçlendireceğini” ve uluslararası toplumun “terörist saldırı” emrinin Netanyahu'nun saldırı sırasında bulunduğu New York'tan verildiğini unutmayacağını söyledi. İran'da bazıları Şii yas ritüellerini yerine getirmek için merkezi yerlerde toplandı, Hizbullah bayrakları sallandı ve türküler söylendi.

29 Eylül'de New York Times İranlı yetkililerin Nasrallah'ın ölümüne nasıl karşılık vereceklerini tartıştıklarını bildirdi. Üst düzey bir toplantıda aralarında Said Celili'nin de bulunduğu muhafazakâr üyeler caydırıcı olması için İsrail'e hızlı bir misilleme saldırısı yapılması çağrısında bulundu. Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan'ın daha büyük bir savaş için tuzağa düşülmemesi konusunda uyarıda bulunduğu bildirildi. Diğer ılımlı üyeler ise İsrail'e saldırmanın, ülkenin zor durumdaki ekonomisi göz önüne alındığında, İran'ın altyapısına yönelik yıkıcı saldırılara yol açabileceği uyarısında bulundu.

İran, Ekim 2024'te İsrail'e yönelik İran saldırılarının nedenlerinden biri olarak Hizbullah karargâhına yapılan saldırıyı gösterdi.

Diğer
: Dışişleri Bakanlığı, saldırıların ardından İsrail'in Lübnan'ın egemenliğini ihlal ettiğini söyledi.
: Dışişleri Bakanlığı, saldırının ardından daha fazla istikrarsızlık yaşanmaması için Lübnan makamlarıyla temasa geçtiklerini belirtti.
: Dışişleri Bakanı Annalena Baerbock, saldırının “son derece tehlikeli” olduğunu ve “tüm Lübnan için istikrarsızlık tehdidi oluşturduğunu” belirterek, “hiçbir şekilde İsrail'in güvenlik çıkarına olmadığını” ifade etti.
: Filistin devlet başkanı Mahmud Abbas saldırının ardından taziyelerini sunarken, FKÖ Yürütme Komitesi de bir açıklama yayınlayarak “Seyyid Hasan Nasrallah'ın şehadeti ve İsrail işgalinin saldırısı sonucu hayatını kaybeden sivil kurbanlar” için başsağlığı diledi.
: Başbakan Muhammed Şiya es-Sudani ve din adamı Mukteda es-Sadr ülke genelinde üç günlük yas ilan etti. Basra ve Kerbela vilayetleri ile Bağdat'ta Nasrallah'a destek gösterileri düzenlendi ve göstericiler Yeşil Bölge'ye giden yolları kapattı. Iraklı Şii dini lider Ali Sistani, Nasrallah'ın sadece Filistin direnişi için değil aynı zamanda IŞİD'e karşı mücadele için de önemli olduğunu söyleyerek cinayeti kınadı.
: Dışişleri Bakanlığı İsrail'in suikastını kınayarak bunun Lübnan ve Orta Doğu'da şiddeti tırmandırabileceği uyarısında bulundu ve çatışmaların derhal durdurulması çağrısında bulundu. Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, ülkesinin Nasrallah'ın öldürüldüğü İsrail hava saldırısından endişe duyduğunu söyledi.
: Dışişleri Bakanlığı “yargısız infazları” kınadı ve Lübnanlı yetkililerle dayanışma içinde olduğunu gösterdi.
: Dışişleri Bakanlığı saldırıyı kınadı. İdlib'de halk Nasrallah'ın ölümünü tezahüratlarla, alkışlarla, korna çalarak ve tatlı dağıtarak kutladı ve halk tarafından Suriye İç savaşı sırasındaki politikalarından dolayı kınandı. Suriye Sosyal Milliyetçi Partisi Nasrallah'ın yasını tutan bir açıklama yayınladı.
: Dışişleri Bakanı Hakan Fidan "Savaşın bölgeye yayılması konusunda İsrail'de, Netanyahu'da bir arzu var" dedi.
: Savunma Bakanı Lloyd Austin Yoav Galant'a İran'ın çatışmayı genişletmesini engellemeye kararlı olduğunu söyledi ve “İsrail'in İran destekli terörist gruplara karşı kendisini ve halkını savunma hakkına tam desteğimi ifade ettim” dedi. Temsilciler Meclisi Başkanı Mike Johnson, Temsilciler Meclisi çoğunluk lideri Steve Scalise ve Temsilciler Meclisi Cumhuriyetçi lideri Elise Stefanik ortak bir açıklama yayınlayarak “Hasan Nasrallah'ın kan dökme, baskı ve terör saltanatı sona ermiştir” ve “Dünya onsuz daha iyi” dedi. Başkan Yardımcısı Kamala Harris Nasrallah'ı “ellerinde Amerikan kanı olan bir terörist” olarak nitelendirdi.

Analiz
The Economist, “Nasrallah'ın ölümü Lübnan'ı ve bölgeyi bir yıl önce düşünülemeyecek şekilde yeniden şekillendirecek” yorumunu yaptı. Gazeteye göre, “Dizginleri kim ele alırsa alsın, Hizbullah'ın kırk yıllık tarihindeki en tehlikeli anı ile karşı karşıya kalacak. Mesele sadece İsrail'in Hizbullah'ın neredeyse tüm askeri liderliğini ortadan kaldırması ve yüzyılların deneyimini iki ay gibi kısa bir sürede silmesi değil. Aynı zamanda Hizbullah'ın, siyasete ağırlığını koyduğu için zaten kızgın olan Lübnan halkının gözünde küçük düşmesidir.”

The New York Times'ta yazan Farnaz Fassihi, Nasrallah'ın öldürülmesiyle İran dini lideri Ali Hamanei'nin yakın çevresinden kilit bir ismin ortadan kaldırıldığını, zira İran'ın kırk yıl boyunca Hizbullah'ı İsrail'e karşı bir ön cephe savunması olarak geliştirdiğini söyledi.

The Guardian, suikastın "kaçınılmaz olarak iki soruya dikkat çektiğini" belirtti: "İsrail'in uzun vadeli suikast politikası etkili mi ve Nasrallah ile diğer üst düzey Hizbullah komutanlarının öldürülmesi örgüt için ne anlama geliyor?" 1992'de Hizbullah Genel Sekreteri Abbas Musavi'nin öldürülmesinin yalnızca Hasan Nasrallah'ın yerine geçmesiyle sonuçlandığını vurgulayan gazete, "Hizbullah liderlerine yönelik suikastların örgüt üzerinde ne gibi, eğer varsa, önemli bir etkisinin olup olmadığını görmek aylar alabilir" diye ekledi.

The Washington Posta göre Nasrallah'ın öldürülmesi “Lübnan'da sarsıntı yarattı... militan grubun doldurmakta zorlanabileceği bir boşluk ve İsrail'le mücadelesi belirsiz ve muhtemelen daha şiddetli bir yola girdi.”

Ayrıca bakınız
Abbas Musavi suikastı
Salih el-Aruri suikastı
İsmail Haniye suikastı
Kasım Süleymani'nin öldürülmesi
Yahya Sinvar'ın öldürülmesi
Ali Hamenei suikastı

Notlar

Kaynakça