Brunei

Brunei, resmî adıyla Brunei Ülkesi, Barışın Ülkesi veya Bruney Darüsselam (Malayca: Negara Brunei Darussalam, Cavi: نڬارا بروني دارالسلام‎), Güneydoğu Asya'da, Borneo adasının kuzey kıyısında yer alan bir ülkedir. Güney Çin Denizi'ndeki kıyı şeridi dışında, tamamen Malezya'nın Sarawak eyaleti ile çevrilidir ve toprakları Sarawak'ın Limbang bölgesi tarafından ikiye bölünmüştür. Brunei, Borneo'da tamamen yer alan tek egemen devlettir; adanın geri kalanı, çok kara kütlesine sahip komşuları Malezya ve Endonezya arasında bölünmüştür. 2025 yılı itibariyle ülkenin nüfusu 466.330'dur ve bunların yaklaşık 64.409'u başkent ve en büyük şehir olan Bandar Seri Begawan'da yaşamaktadır. Resmi dili Malaycadır ve Sünni İslam ülkenin devlet dinidir, ancak diğer dinler nominal olarak hoşgörüyle karşılanmaktadır. Brunei hükümeti, Sultan tarafından yönetilen mutlak bir monarşidir ve İngiliz ortak hukuku ile şeriat da dahil olmak üzere İslam'dan ilham alan hukuk anlayışının bir karışımını uygulamaktadır.

Brunei Sultanlığı'nın Sultan Bolkiah'ın (1485–1528) hükümdarlığı dönemindeki zirve noktasında, devletin modern Sarawak ve Sabah'ın yanı sıra Sulu takımadaları ve Borneo'nun kuzeybatı ucundaki adalar da dahil olmak üzere Borneo'nun büyük bir bölümünü kontrol ettiği iddia edilmektedir. Ayrıca, bilim adamlarının Endonezya'daki Selurong Dağı veya Doğu Sabah'taki Serudong Nehri olduğuna inandığı Seludong üzerindeki tarihi kontrolüne dair iddialar da vardır. Denizci devlet Brunei, 1521'de Magellan Seferi'nin hayatta kalan mürettebatı tarafından ziyaret edilmiş ve 1578'de Kastilya Savaşı'nda İspanya'ya karşı savaşmıştır.

19. yüzyılda Brunei İmparatorluğu gerilemeye başladı. Sultanlık, Kuching'i James Brooke'a devretti ve onu Beyaz Rajah olarak atadı; Sabah'ı ise İngiliz Kuzey Borneo İmtiyazlı Şirketi'ne devretti. 1888'de Brunei, İngiliz himayesi altına girdi ve 1906'da sömürge yöneticisi olarak bir İngiliz temsilcisi atandı. II. Dünya Savaşı sırasında Japon işgalinden sonra, 1959'da yeni bir anayasa yazıldı. 1962'de, dolaylı olarak Endonezya-Malezya çatışmasıyla ilgili olan monarşiye karşı küçük bir silahlı isyan, İngiliz yardımıyla bastırıldı ve bağımsızlık yanlısı Brunei Halk Partisi'nin yasaklanmasına yol açtı. İsyan ayrıca Sultan'ın Malezya Federasyonu kurulurken ona katılmama kararını da etkiledi. Brunei'nin tam bağımsız bir devlet haline geldiği 1 Ocak 1984'te İngiltere'nin Brunei üzerindeki himayesi sona erdi.

Brunei, 1967'den beri Sultan Hassanal Bolkiah tarafından yönetilmektedir. Ülkenin tek meclisli yasama organı olan Yasama Konseyi, sadece istişare niteliğindedir ve tüm üyeleri Sultan tarafından atanır. Ülkenin zenginliği, geniş petrol ve doğal gaz yataklarından kaynaklanmaktadır. 1990'lar ve 2000'lerdeki ekonomik büyüme, Brunei'yi sanayileşmiş bir ülke haline getirmiş ve gayri safi yurtiçi hasılası (GSYİH) 1999 ile 2008 yılları arasında %56 artmıştır. Siyasi istikrar, Bolkiah Hanedanı tarafından vatandaşlarına konut, sağlık ve eğitim konularında ücretsiz veya önemli sübvansiyonlar sağlayarak bir refah devleti oluşturulmasıyla korunmaktadır. İnsan Gelişme Endeksi'nde (İGE) "çok yüksek" sırada yer almaktadır ve Güneydoğu Asya ülkeleri arasında Singapur'dan sonra ikinci sıradadır; Singapur ile yakın ilişkiler sürdürmekte ve bir Para Değiştirilebilirlik Anlaşması imzalamıştır. Uluslararası Para Fonu'na (IMF) göre, Brunei, satın alma gücü paritesine göre kişi başına düşen gayri safi yurtiçi hasıla bakımından dünyada yedinci sırada yer almaktadır. Brunei, Birleşmiş Milletler, Dünya Ticaret Örgütü, Doğu Asya Zirvesi, İslam İşbirliği Teşkilatı, Bağlantısızlar Hareketi, İngiliz Milletler Topluluğu ve Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği'nin (ASEAN) üyesidir.

Coğrafya
Brunei Güneydoğu Asya'da yer alan Borneo adasında konumlanmıştır. Ülkenin toplam yüzölçümü 5.765 km2 olup birbirleriyle kara bağlantısı olmayan 2 adet parçadan oluşur. Nüfusun büyük kısmı batıdaki parçada yaşamaktadır. Güney Çin Denizi'ne 161 km kıyısı bulunan ülkenin tek kara komşusu 381 km'lik sınırı ile Malezya'dır. Brunei yaklaşık 500 km2 karasal suya sahiptir, münhasır ekonomik bölgesinin büyüklüğü ise olmaktadır.

Demografi
2014 verilerine göre etnik açıdan ülke nüfusunun %65,7'si Malay, %10,3'ü Çinli, %3,4'ü yerli halk, %20,6'sı ise diğer küçük etnik gruplara mensuptur. Malay terimi ülkede yer alan Brunei, Tutong, Belait, Dusun, Murut, Kedayan ve Bisaya adlı yerli grupları kapsamakta olup Bumiputera olarak adlandırılan bu gruplara devlet tarafından özel ayrıcalıklar tanınmaktadır. Ülkede yabancı göçmen sayısı fazladır.

Resmî din olan İslam, özellikle de Sünni Şafii İslam %80'i aşkın inanan oranıyla ülkedeki baskın dindir. Budizm ve Hristiyanlık her biri için yaklaşık %7 olmak üzere ülkedeki diğer büyük dinlerdir. Yerli dinler gibi diğer dinlere inananlar veya dinsiz kişiler toplumun %5'ini oluşturmaktadır.

Ayrıca bakınız
Brunei'nin idari bölümleri

Kaynakça
Dış bağlantılar
Yönetim
Government of Brunei Darussalam website
Chief of State and Cabinet Members

Genel bilgi
Brunei from UCB Libraries GovPubs
İş
Brunei Business Directory

Gezi
Brunei Tourism website
Brunei Attractions website
Brunei information on globalEDGE