Basra Körfezi Boğazı İdaresi

Basra Körfezi Boğaz İdaresi (BKBİ),Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleştirilen deniz ulaşımını yetkilendirmek ve düzenlemekle görevli bir İran hükûmet kurumudur. Kurum, devam eden 2026 Hürmüz Boğazı Krizi sırasında 5 Mayıs 2026'da kurulmuştur.

Arka Plan
Mart 2026'da İran, gemilerin daha önce döşenmiş deniz mayınlarından kaçınmak veya İran askeri gemileriyle karşılaşmamak amacıyla Hürmüz Boğazı'ndan güvenli geçiş için ücret ödemesinin gerekeceğini açıkladı. İran, söz konusu açıklamanın kısa süre içerisinde, kripto para ödemeleri karşılığında sahte geçiş belgeleri sunan dolandırıcılar tarafından istismar edildiğini bildirdi. Bu sorunu gidermek ve deniz trafiğine ilişkin prosedürleri açıklığa kavuşturmak amacıyla İran, resmî bir e-posta iletişim adresine sahip Basra Körfezi Boğaz Otoritesini (BKBİ) kurdu. Bu sistem kapsamında gemi sahipleri, doğrulanabilir bilgilendirmelere ulaşabilmekte ve geçiş izinleri için doğrudan BKBİ'nin resmî prosedürü üzerinden başvurabilmektedir. Böylece Hürmüz Boğazı'ndan geçişlerin İran Devrim Muhafızları Ordusu ile koordinasyonunu sağlayan merkezi ve şeffaf bir mekanizma oluşturulmuştur. İslam Devrim Muhafızları Ordusu, uluslararası su yolundan geçiş için ücret tahsil ederek gemilerin açık bir saldırıya uğramamasını garanti etmektedir.

İran'ın bildirdiğine göre 4 Haziran 2026 itibarıyla 300'den fazla denizcilik şirketi geçiş izni için başvuruda bulunmuş, başvuruların çoğunluğu başta Çin ve Hindistan olmak üzere Asya'daki destinasyonlara yönelik olmuştur. Gemilerin başlıca varış noktası ise Birleşik Arap Emirlikleri olmuştur.

Hukuki statü
1982 Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi, kıyı devletlerinin karasularını güvenlik ve çevresel gerekçelerle düzenlemesine, şeffaf ve ayrımcı olmayan ücretler uygulamasına ve geçen gemilere sağlanan belirli hizmetler karşılığında, bu ücretlerin şeffaf ve ayrımcı olmayan biçimde uygulanması koşuluyla ücret tahsil etmesine izin vermektedir. Bu ilke, halen devam eden 2026 Hürmüz Boğazı Krizi'nin merkezindeki konulardan biri olmuştur. İran, Hürmüz Boğazı'nda bir yönetim rejimi uygulamaya çalışırken ABD bu girişime karşı çıkmış ve İran'ın denetim kapasitesini sekteye uğratmak amacıyla radar tesislerini hedef almıştır. Bu tür ödemelere aracılık eden ABD dışındaki şirketler, ABD finans sistemine erişimlerinin kısıtlanması da dahil olmak üzere ikincil yaptırımlarla karşı karşıya kalabilecekleri konusunda uyarılmıştır.

Sektör analistleri, BKBİ'nin izin sürecine uyulmasının, geçiş ücretlerinin ödenmesini gerektirdiği durumlarda, denizcilik şirketleri açısından yaptırım riski doğurabileceğini belirtmiştir. Richard Meade, CNN'e yaptığı açıklamada, yeni sistemin İran'ın boğazdan gerçekleştirilen geçişler üzerindeki yetkisini "resmileştirmeyi" amaçlıyor gibi göründüğünü ifade etmiştir.

Çin, ABD yaptırımlarını etkileyebilecek bir karşı yaptırım rejimine ilişkin yasal düzenlemeler yapmış ve ilgili listeleri yayımlamıştır.

Umman ise İran ile olan bağlarını kesmesi yönündeki ABD baskısına direnmiş ve Hürmüz Boğazı'nın gelecekteki yönetim sistemine ilişkin görüşmelerini yalnızca uluslararası hukuka uygun bir düzenleme oluşturulması amacıyla İran ile yürüttüğünü belirtmiştir.

Kaynakça