Etnosembolizm

Etnosembolizm, modern ulus devletin oluşumunda ve devamlılığında sembollerin, mitlerin, değerlerin ve geleneklerin önemini vurgulayan, milliyetçilik araştırmalarında yer alan bir düşünce okuludur.

Modernist milliyetçilik teorilerinin bir eleştirisi olarak geliştirilen etnosembolizm, daha önceki çağlardan miras alınan etnik semboller, mitler, değerler ve geleneklerden yararlanarak ulusların tarihsel kökenlerine vurgu yapar. Modernistler gibi ve ilkelcilerin aksine, etnosembolcü akademisyenler milliyetçiliğin belirgin bir şekilde modern bir olgu olduğu konusunda hemfikirdir.

Terim ilk kez Smith'in London School of Economics'teki eski öğrencisi Daniele Conversi'nin bir makalesinde "etno-sembolist yaklaşım" olarak kullanıldı. Bununla birlikte, Conversi biraz eleştireldi ve şunu ileri sürüyordu: "Eğer yalnızca geçmişin gücüne ve onun sembollerine odaklanırsak, milliyetçiliğin; siyasi iktidarla, özellikle de devletle olan ilişkisini; ikincisi, milliyetçiliğin çok önemli sınır oluşturma işlevini gözden kaçırırız".

John A. Armstrong, Anthony D. Smith ve John Hutchinson genellikle etnosembolizmin temel teorisyenleri olarak kabul edilir.

Önemli teorisyenler
John A. Armstrong
Armstrong'un etnosembolizme katkısı, Anthony D. Smith'den önce Longue durée'nin öneminin altını çizen Milliyetcilikten Önce Milletler'deki (1982) mit-sembol kompleksleridir. Armstrong, etnik bilincin Mısır gibi eski medeniyetlere kadar uzanabileceğine ve milliyetçiliğin yalnızca "kolektif örgütlenmenin en eski biçimlerine kadar uzanan daha geniş bir etnik bilinç döngüsünün son aşaması" olduğuna inanıyor. Bu nedenle Armstrong'a göre Annales Okulu'nun Longue durée'sine benzer şekilde etnik kimliğin oluşumunun da yüzyıllara yayılan bir zaman diliminde incelenmesi gerekmektedir.

Fredrik Barth'ın çalışmalarından yararlanan Armstrong, "grupların kendilerini kendi özelliklerine göre değil, dışlayıcı, yani 'yabancılarla' kıyaslayarak tanımlama eğiliminde olduklarını" savunuyor. Başka bir deyişle, bir grubun karakteri hiçbir zaman sabit değildir ve grup üyelerinin bireysel algılarına göre kimliklerin sınırları değişmektedir. Armstrong bunu, "insan kimliği için sınırların temel ancak değişken önemini kabul etmek yerine ulusal karakterin kalıcı "özlerini" arayan" modern milliyetçi düşünceyle karşılaştırıyor. Bu arayışlara rağmen Armstrong, tarihsel olarak "kalıcı grup kimliğinin normalde yönetim biçimi oluşumunun öncelikli meşrulaştırılmasını oluşturmadığını" savunuyor.

Bununla birlikte, Armstrong'a göre "efsane, sembol, iletişim ve ilişkili tutumsal faktörler kümesi genellikle tamamen maddi faktörlerden daha kalıcıdır", bu da onun sembolik sınır mekanizmalarının kalıcılığına vurgu yaptığını gösterir. Böyle bir kalıcılığı sağlayan çeşitli faktörleri belirledi ve analiz etti.

Bunlardan ilki ve aynı zamanda en genel olanı, yaşam tarzları ve bunlarla ilişkili deneyimlerdir. Temelde iki farklı yaşam biçimi vardır: göçebe ve yerleşik. İkinci faktör ise, her ikisi de farklı medeniyetlerin ve mitlerin/sembollerin doğuşu olan Hristiyanlık ve İslam'ın örnek aldığı dindir. Üçüncü faktör, etnik kimlik üzerindeki etkisi, şehir planlamasının etkisinden, başta Lübeck ve Magdeburg kanunu olmak üzere çeşitli yasal kanunların merkezkaç etkilerinin birleştirilmesine kadar bir dizi faktörün incelenmesini gerektiren şehir oluşumudur. Dördüncü faktör, dağınık coğrafi alanlarda mit-sembol bileşimlerinin sürdürülmesinde imparatorluk politikalarının oynadığı roldür. Son faktör dildir. Benzersiz bir şekilde Armstrong, modern öncesi çağda "etnik kimlik için dilin öneminin son derece olumsal olduğu" sonucuna varıyor. Önemi yüzyıllar boyunca siyasi ve dini güce ve bağlılıklara dayanıyordu.

Daha sonraki çalışmalarında Armstrong, ulusal kimliğin bir icat olduğu konusunda Benedict Anderson ve Eric Hobsbawm gibi modernistlerle daha açık örtüşme içerisinde olsa da yine de, "icatları mümkün kılan önceden var olan grup özelliklerinin repertuarına" vurgu yapmayı sürdürdü.

Anthony D. Smith
Önde gelen modernist Ernest Gellner'in eski bir öğrencisi olan Anthony D. Smith, öğretmeninden farklı bir bakış açısı geliştirdi; bu bakış açısının en iyi örneği, milliyetçilik üzerine sözde "LSE tartışması"nda (adını Gellner vermiştir) vermiştir. Smith, "modern devletin, önceden var olan etnik bileşenler dikkate alınmadan anlaşılamayacağını, bunların yokluğunun muhtemelen 'ulus inşası'na ciddi bir engel yaratacağını" savunuyor. Smith, hem modernizm hem de ilkelcilik tarafından sunulan "ulus" ve "milliyetçilik" tanımlarının sınırlı olduğuna inanıyordu. Ona göre modernizmin sorunu esas olarak modernistlerin ulusu 18. ve 19. yüzyıl Avrupa uluslarının karakterlerini taşıyan "modern ulus" olarak tanımlamaları ve tanımlarını Avrupa merkezli ve taraflı hale getirmeleridir. Bunun yerine Smith, ulusun "ideal-tipik" bir tanımını öneriyor: "Tarihi bir bölgeyi, ortak mitleri ve tarihi anıları, bir kitleyi, kamusal kültürü, ortak bir ekonomiyi ve tüm üyeler için ortak yasal hak ve görevleri paylaşan adlandırılmış bir insan nüfusu".

Smith ayrıca modern öncesi etnik toplulukları tanımlamak için kullanılan, "etnik grup" anlamına gelen önemli bir terim olan ethnie'yi de tanıtıyor. Etnilerin altı ana özelliği vardır:

toplu bir özel ad
ortak ata efsanesi
paylaşılan tarihi anılar
ortak kültürün bir veya daha fazla farklılaştırıcı unsuru
belirli bir "vatan" ile olan ilişki
nüfusun önemli kesimleri için bir dayanışma duygusu.

Smith'e göre etnik kendini yenilemenin dört ana mekanizması vardır:
Yahudilerin tarihinde örneklendiği gibi dini reform,
Yahudi ve Yunan kültürlerinin karşılaşmasıyla örneklendirdiği kültürel etkileşim,
5. yüzyıl Sasani İran'ında Mazdakitlerin sosyo-dini halk hareketinin Sasani devletinin temellerini baltalaması ile örneklendirdiği halk katılımı,
Asur, Fenike ve Filistlilerin etnik varlıklarının ortadan kalkmasıyla örneklendirdiği etnik seçim mitleri.

Bir ulusun neden ve nasıl ortaya çıktığını anlamak için Smith iki tür etnik topluluk öne sürer: yatay (aristokratik) ve dikey (demotik) ethnie. Daha sonraki çalışmalarında Smith üçüncü bir türü ekledi: Amerika Birleşik Devletleri ve Avustralya gibi diğer etnilerin parçalarından oluşan göçmen uluslar.

Smith'e göre geçmişin ulusal bugünü etkilemesinin üç yolu vardır:
Ulus formunun tekrarı yoluyla: Smith'in bize söylediğine göre ulus kavramı, insanlık tarihinin tüm dönemlerinde potansiyel olarak mevcut olan bir tür kültürel kaynağı ve insan birlikteliğini ifade eder.
Yerleşik süreklilikler aracılığıyla: Süreklilik, "bağlı oldukları topluluk tamamen ortadan kalktıktan sonra bile varlığını sürdüren kolektif özel isimlerde, dil kodlarında ve etnik manzaralarda" bulunabilir. Bu bileşenler aynı zamanda topluluğun yeni bir biçimde yeniden canlandırılması için de bir çerçeve sağlayabilir. Smith, isimlerin, dilin ve manzaraların sürekliliği yoluyla bu canlanmanın güzel bir örneği olarak Yunanlardan söz ediyor.
Yeniden yorumlama yoluyla: Sonraki nesillerin 'kendi' etnik geçmişleri olarak gördükleri şeyin yönlerini yeniden keşfetme, doğrulama ve sahiplenme eğiliminde örnek olarak verilebilir.

John Hutchinson
John Hutchinson, Smith'in London School of Economics'te doktora öğrencisiydi. Hutchinson'un etnosembolizme birincil katkısı, Kültürel Milliyetçiliğin Dinamikleri'nde (1987) geliştirilen kültürel milliyetçilik teorisidir.

Hutchinson, milliyetçiliği, farklı, hatta rakip ulus anlayışları olan ve "keskin biçimde farklı siyasi stratejilere sahip" olan "siyasi milliyetçilik" ve "kültürel milliyetçilik" olarak ayırıyor. Siyasi milliyetçiler, esasen, ulus anlayışı "kültürel farklılıkları aşan ortak bir insanlığı dört gözle bekleyen" kozmopolit rasyonalistlerdir. Dünyanın birden fazla siyasi topluluğa bölünmüş olması onları mevcut sınırlar içinde çalışmaya zorlamış olsa da, siyasi milliyetçilerin hedefleri "toplulukları için temsili bir devlet sağlamak ve böylece gelişen kozmopolit rasyonalist medeniyete eşit olarak katılabilmektir".

Buna karşılık kültürel milliyetçiler, insanlığın doğaya benzer şekilde "her şeye bir bireysellik kazandıran yaratıcı bir güçle aşılandığına" inanırlar. Devleti rastlantısal bir olay olarak görüyorlar, çünkü onlara göre bir ulus esasen kendine özgü bir medeniyet, "kendi eşsiz tarihinin, kültürünün ve coğrafi profilinin ürünü"dür. Milletler organik varlıklar ve yaşayan kişiliklerdir.

Daha önceki çalışmalarında yalnızca modernizme meydan okumakla kalmamış, aynı zamanda daha yeni çalışmalarında, özellikle de Çatışma Bölgeleri Olarak Milletler (2005) adlı eserinde postmodernizmle de ilgilenmiştir.

Kaynakça