Bar Kohba İsyanı

Bar Kohba Ayaklanması (132-136) (veya Bar Kokhba Ayaklanması) (İbranice: מרד בר כוכבא mered bar kokhba), Yahudiye topraklarında Roma İmparatorluğu'na karşı düzenlenen üçüncü büyük isyan ve Yahudi-Roma savaşlarının sonuncusudur. Bu ayaklanma 115-117 yılları arasında gerçekleşen Kitos Savaşı dikkate alındığında Yahudi-Roma savaşlarının üçüncü büyük çatışması olarak da adlandırılır.

Dönemin Yahudilerince "mesihvari özellikleri bulunduğu inanılan" Simon Bar Kohba bu ayaklanmanın lideriydi. Ayaklanma sonucunda Yahudiye'nin bazı bölümlerinde iki yıl süreyle bağımsız bir ülke kurulması başarılmasına rağmen en nihayetinde Roma 12 lejyondan oluşan kuvvetleriyle bu devleti yıktı. Roma, Yahudilerin (9 Av bayramı hariç) Kudüs'e girmesini yasakladı.

İsa'yı mesih olarak kabul eden Yahudiler (İlk Hristiyanlar) Bar Kohba ayaklanmasını desteklemedi; buna rağmen bu Yahudilerin de Kudüs'e girişi yasaklandı. Savaşın sonunda Hristiyanlıkla Yahudilik arasında belirgin farklılıklar oluşmaya başladı.

Öncesi
70'te gerçekleşen Büyük İsyan'ın ardından, Roma İmparatorluğu bölgedeki fazla kuvvetlerini geri çekip ayaklanmanın bastırılmasında rol oynayan 'e (Onuncu Fretensis Lejyonu) bağlı birlikleri bölgenin kontrolünü sağlamak amacıyla kalıcı olarak burada konuşlandırdı.

İmparator Hadrianus’un 117 yılında tahta çıkmasının ardından eyalete ayrıca (İkinci Traiana Fortis Lejyonu) konuşlandırılmıştır. 120lerde (Altıncı “Demir” Lejyonu) takviye birliği olarak bölgeye gönderildi.

130'da Hadrianus, Kudüs'ü ziyaret ettikten sonra Yahudilere sıcak davranıp şehri tekrar kurma sözü verdi. Önceleri bu duruma sevinen bölgedeki Yahudiler, İmparatorun kutsal tapınağın olduğu yere Jüpiter tapınağını inşa etmek istediğini öğrenince ihanete uğradıklarını hissettiler.

131'de bölgenin valisi , Kudüs'ün bulunduğu yere Aelia Capitolina isimli şehri kurma projesine başladı. Tapınak alanının pagan amaçlarla kullanılması planı, Yahudiler tarafından kutsal değerlere saygısızlık olarak görülmüş ve Roma’ya karşı tepkiyi artırmıştır. Bunun üzerine Helenistik felsefeye göre vücudu bozmak yanlış olduğundan Romalılar sünneti de yasaklayınca Yahudilerle Roma İmparatorluğu arasındaki gerginlik daha da arttı.

Ayaklanma
Yahudi bilge Rabbi Akiva Sayılar 24:17'ye dayanarak ("Yakup'un soyundan yıldız gelsin" ) Simon Bar Kohba'nın mesih olabileceğini savundu. ("Bar Kohba", Aramice "Yıldız'in oğlu" demektir.)

Bar Kohba yerine İsa'yı kendilerine mesih seçen Yahudilerin bu dönemde (dini açıdan) Yahudilerden kopup Hristiyanlığı başlattıkları düşünülür.

Yahudi liderler Birinci Yahudi-Roma savaşında yapılan hataları tekrarlamamak için bu ayaklanmayı özenle tasarladı. 132'de Bar Kohba önderliğinde Modi'in'de başlayan ayaklanma tüm yurtta yayıldı ve Kudüs'teki Roma garnizonu püskürtüldü.

"İsrail'in kurtuluş çağı"
İki buçuk yıl bağımsız bir devlet olmayı başaran bu devletin hükümdarlığını Simon Bar Kohba yaptı ve devlet başkanı unvanına sahip oldu. "İsrail'in kurtuluş çağı" ilan edildi, belgeler imzalanıp yüklü miktarda gümüş ve bakır paralar basıldı.

Bu dönemde Sanhedrin'in başkanlığını Rabbi Akiva yapıyordu ve Tanrı'ya kurban adakları tekrar başladı.

Roma Tepkisi
Bu ayaklanma Roma'yı hazırlıksız yakaladı. Hadrianus, Roma Britanyası'ndan general ve ordularını bölgeye çağırttı. Bu kuvvet, yaklaşık 60 yıl önceki ayaklanmaları bastıran Titus'un ordusundan çok daha büyüktü. Roma ayaklanmanın bastırılması sırasında ağır kayıplar verdi. Bu dönemde (Yirmi İkinci Deiotariana Lejyonu) tarihsel kayıtlardan kaybolur. Birçok araştırmacı, lejyonun Simon bar Kokhba önderliğindeki isyancı Yahudi güçleri tarafından ayaklanmanın erken safhalarında imha edilmiş olabileceğini düşünmektedir.

Üç senelik bir mücadelenin ardından Kudüs'ü Roma'ya kaybeden Bar Kohba Betar kalesine çekildi ve kısa bir zaman sonra bu kale de kuşatma altına alındı. Kudüs Talmud'unda anlatıldığına göre can kaybı yüklü miktardaydı: "kanlar atlarının burunlarına yükselene kadar öldürmeye devam ettiler". Ayrıca Talmud'da Roma'nın Yahudilerin ölülerini Betar'a gömme yasağının 17 sene sürdüğünü anlatır.

Sonrası
Cassius Dio'ya göre 580.000 Yahudi öldürülüp 50 kale ve 985 köy yerle bir edildi. Talmud ise ölüleri milyonlarla açıklar. Talmud'da adı geçen rakamlar zamanında o kadar Yahudi olmadığı için gerçekçi değildir. Cassius Dio ayrıca birçok Romalı askerden haber alınamadığını belirtip Hadrianus'un senato açılışında her zaman söylediği "Siz ve çocuklarınız sağlıklıysa, ben ve ordumuz da sağlıklıdır" cümlesini sarf etmediğinden bahseder. Tora kanunlarını ve İbrani takvimini yasakladı ve dini liderleri öldürttü. Yahudilerin kutsal yazıtlarını Tapınak Dağı'nda törenlerle yaktı. Tapınağın olduğu yere biri kendisi ve biri Jüpiter olmak üzere iki heykel diktirdi. Yahudiliği hafızalardan silmek için bölgenin adını haritadan sildi. Bölgenin adını Yahudiye'den, zamanında Yahudilerin azılı düşmanları olan Filistlerden esinlenerek Suriye Filistini koydu, ve Filistin adı bugüne kadar devam etti. Kudüs'ü pagan şehrine çevirip Yahudilerin girmesini yasakladı.

Uzun vadede etkileri ve Tarihi önemi
I. Konstantin savaşın yasını Ağlama Duvarı'nda tutmak için senede bir defaya mahsus olmak üzere (9 Av'da) Kudüs'ün kapılarını Yahudilere açtı. Yahudiler, yaklaşık 2000 yıl dağınık halde yaşarken, bölgedeki Yahudi nüfusu dönemden döneme farklılıklar gösterdi.

Modern tarihçilere göre, Bar Kohba isyanı, Yahudi tarihini etkileyen önemli bir unsurdur; büyük kayıplar yüzünden bu yıldan başlayarak Yahudi diasporası başlamıştır. Aynı tarihçiler, Birinci Yahudi-Roma savaşı'na kıyasla bu ayaklanma sonrasında daha çok Yahudi'nin öldürüldüğünü, sürüldüğünü veya köle olarak satıldığını belirtilir. Bu olaylardan sonra Yahudiliğin dini merkezi bu bölgeden Babil'e kaydı. Celile'de 2-4. yy arasında Kudüs Talmudu derlendi ve Safed Yahudiliğin (özellikle 15. yüzyılda Kabbala konusunda) dini merkezlerinden biri oldu.

Ayaklanmadan yenilgiyle çıkan Yahudilerin dini öğretilerinde değişiklikler görülmeye başlandı. Daha tutucu olmaya başlayan Yahudiler mesihlik kavramını daha soyut ve ruhani algılamaya başladılar. Talmud çağlarında Bar Kohba için sahte mesih deyip aşağılamalarına rağmen modern çağda Bar Kohba gelenekçilik ve milliyetçilikte önemli ikonlardan biri haline geldi.

Sonraki Roma'ya karşı ayaklanmalar
351'de ayaklanan Yahudiler ağır hasarla yenilgiye uğradılar.
438'de İmparatoriçe Eudocia Yahudilerin tapınak bölgesine girmesini yasaklayınca, Celile'deki Yahudi cemaati Yahudileri sürgün hayatına son vermeye çağırdı.
Yahudiler, Sasani İmparatorluğu ile birlik olup 614'te Kudüs'ü beş yıl süreyle Bizans İmparatorluğu'ndan geri aldılar.

Ayrıca Bakınız
Yahudi-Roma savaşları
İkinci Tapınak döneminde Kudüs

Kaynakça
Ayrıca bakınız
Yahudi-Roma savaşları
Birinci Yahudi-Roma savaşı
Kitos Savaşı
Tarihteki Yahudi devletleri