Ataol Behramoğlu

Ataol Behramoğlu (d. 13 Nisan 1942, Çatalca), Türk şair, yazar, çevirmen, akademisyen ve edebiyatçı.

Hayatı
1942'de babasının askerlik görevini yaptığı Çatalca'da dünyaya geldi. Azerbaycan kökenli olan ailesinin soyadı Gürus idi. İlk şiirlerinde de takma adı olan Ataol Gürus'u kullanmıştır. Aile, soyadını daha sonra Behramoğlu olarak değiştirmiştir. Babası yüksek ziraat mühendisi Haydar Behramoğlu, annesi İsmet Hanım'dır. “Nihat Behram” olarak tanınan gazeteci ve şair Mustafa Nihat Behramoğlu, Diş hekimi Yusuf Turan Behramoğlu ve avukat Namık Kemal Behramoğlu'nun ağabeyidir.

İlkokul üçüncü sınıfa kadar Kars'ta öğrenim gördükten sonra; ilk, orta ve lise öğrenimini babasının Ziraat Müdürü olarak görev yaptığı Çankırı’da tamamladı. İlk şiirleri "Ataol Gürus" adıyla Yeni Çankırı, Yeşil Ilgaz, Çağrı gibi yerel gazete ve dergilerde yayınlandı.

1960 yılında lise öğrenimini tamamlayan Ataol Behramoğlu, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’nde Rus Dili ve Edebiyatı Bölümünden 1966 yılında mezun oldu. 1962'de üyesi olduğu Türkiye İşçi Partisi'nin (TiP) örgütlenme çalışmalarına katıldı. Yükseköğrenimi sırasında Yapraklar, Dost, Evrim, Ataç gibi dergilerde çıkan şiirleriyle dikkat çekti. Bu dönemin şiirlerini bir araya getiren ilk şiir kitabı Bir Ermeni General, 1965'te Ankara'da Toplum Yayınevi'nce basıldı. Gençlik dönemi şiirlerinde Orhan Veli, Attilâ İlhan ve İkinci Yeni şiirinin ortak özellikleri etkindir.

Gerçek şiir kimliği 1965-1971 arasında Papirüs, Şiir Sanatı, Yeni Gerçek, Yeni Dergi ve Halkın Dostları nda çıkan şiirleriyle oluştu. Halkın Dostları nı İsmet Özel ve Murat Belge ile birlikte çıkarmaya başlamışlardır. Fakat dergi 12 Mart askeri muhtırasının ardından kapatılmıştır. Behramoğlu'nun 1960'lar ve 1970'lerin ilk yılları boyunca Özel'le yakın bir dostluğu olmuştur. Behramoğlu'nun bu dönemde yazdığı şiirlerinde toplumcu, etkin bir edebiyat anlayışının örnekleri yer aldı. 1965'te yayımlanan “Bir Gün Mutlaka” adlı kitabı 60'lı yıllar toplumcu kuşağının manifestosu niteliğindeki şiirlerden oluşmaktaydı. Bu dönemde Ataol Behramoğlu’nun "Ne Yağmur…Ne Şiirler…(1976)", “Kuşatmada (1978)”, “Mustafa Suphi Destanı" (1979), "Dörtlükler" (1980) adlı kitapları yayımlandı.

1979'da Türkiye Yazarlar Sendikası genel sekreteri oldu. Rus aslıllı Ludmila Denisenko ile evliliğinden kızı Barış o yıl dünyaya geldi.

1980 darbesi sonrasında dramaturgluk görevinden ayrılmak zorunda kaldı. "Ne Yağmur…Ne Şiirler…"'in yeni basımının mahkemece “toplatılması ve imhası”na karar verilen Ataol Behramoğlu bir hafta göz hapsinde tutuldu; kitap daha sonra beraat etti.

2016 yılında Beşiktaş Belediyesi, Ataol Behramoğlu'nun heykelini Beşiktaş'taki Şairler Sofası'na dikti.

Eserleri
Şiir
Her Şey Şiirdir (1955)
Bir Ermeni General (1965)
Bir Gün Mutlaka (1970)
Yolculuk Özlem Cesaret ve Kavga Şiirleri (1974)
Ne Yağmur... Ne Şiirler... (1976)
Kuşatmada (1978)
Mustafa Suphi Destanı (1979)
Dörtlükler (1983)
İyi Bir Yurttaş Aranıyor (1983, Ankara Sanat Tiyatrosu tarafından oyunlaştırılmıştır.)
Türkiye Üzgün Yurdum, Güzel Yurdum (1985)
Kızıma Mektuplar (1985)
Şiirler 1959-1982 (1983)
Eski Nisan (1987)
Bebeklerin Ulusu Yok (1988)
Bir Gün Mutlaka-Toplu Şiirler I (1991)
Yaşadıklarımdan Öğrendiğim Bir Şey Var-Toplu Şiirler II (1991)
Kızıma Mektuplar-Toplu Şiirler III (1992)
Sevgilimsin (1993)
Aşk İki Kişiliktir (1999)
Yeni Aşka Gazel (2002)
İki Ağıt (2007)
Beyaz İpek Gibi Yağdı Kar (2008)
Okyanusla İlk Karşılaşma (2008)
Hayata Uzun Veda (2008)
Ne Çok Hain (2017)
Bir Çocuğa Layık Olmak (2018)

Deneme-İnceleme
Yaşayan Bir Şiir (1986, eklerle yeni basım 2007)
Şiirin Dili-Anadil (1995, eklerle yeni basım 2007)
Utanıyorum (1996)
Mekanik Gözyaşları (1997)
Nazım'a Bir Güz Çelengi (1997, eklerle yeni basım: Nazım Hikmet-Tabu ve Efsane (2008))
İki Ateş Arasında (1998)
Kimliğim İnsan (1999)
Başka Bir Açı (2000)
Gerçeklik Duygusunun Kaybolması(2001)
Rus Edebiyatı Yazıları (2001)
Rus Edebiyatında Puşkin Gerçekçiliği (2001)
Kendin Olmak ya da Olmamak (2003)
Yeni Orta Çağın Saldırısı (2004)
Biriciktir Aşk (2005)
Rus Edebiyatının Öğrettiği (2008)
Sivil Darbe (2009)
Benim Prens Adalarım (2010)
Yolculuk, cesaret ve kavga şiirleri

Anı
Aziz Nesinli Anılar (2008)

Gezi
Başka Gökler Altında (1996, eklerle yeni basım 2010)
Yurdu Teninde Duymak (2008)

Oyun
Lozan (1993)

Mektup
Genç Bir Şairden Genç Bir Şaire Mektuplar (İ.Özel'le mektupları, 1995)
Şiirin Kanadında Mektuplar (M.Demirtaş'la mektupları, 1997)

Çocuk
Yiğitler Yiğiti ve Uçan At Masalı (şiir-masal)
Dünya Halk Masalları (çeviri-uyarlama)
Düşler Kuruyorum (kitapta bölüm)
M.Zoşçenko-Lastik Papuçlar (çeviri)

Antoloji
Büyük Türk Şiiri Antolojisi (2 cilt, 1987, eklerle yeni basım)
Dünya Şiiri Antolojisi (4 cilt, 1997 Ataol Behramoğlu-Özdemir İnce)
Çağdaş Bulgar Şiiri Antolojisi (1983, Özdemir İnce-Ataol Behramoğlu, eklerle yeni basım 2008)
Çağdaş Rus Şiiri Antolojisi (eklerle yeni basım, 2008)
Uçur Diye, Ey Aşk (Tematik Aşk Şiirleri, 2007)

Çeviri
Anton Çehov-Büyük Oyunlar (İvanov-Orman Cini-Vanya Dayı-Martı-Üç Kızkardeş-Vişne Bahçesi)
Aleksandr Puşkin-Bütün Öyküler, Bütün Romanlar
Aleksandr Puşkin-Seviyordum Sizi (şiirler)
Aleksandr Puşkin-Erzurum Yolculuğu
Maksim Gorki-Yaşanmış Hikâyeler
Maksim Gorki-Bozkırda
İvan Turgenev-Arefe
Mihail Lermontov-Hançer (şiirler)
Jose Marti-Göklerde Eriyip Gitmek İsterdim (şiirler)
E. Babayev-Nâzım Hikmet
V. Tulyakova-Nâzımla Son Söyleşimiz
A. Fevralski-Nâzım'dan Anılar
S. Viladimirov, D. Moldvaski-Mayakovski
A. M. Şamsuddinov-Türkiye Ulusal Kurtuluş Savaşı Tarihi
Fyodor Dostoyevski-Puşkin Üzerine Söylev

Şiir Kitapları
Aşk İki Kişiliktir
Yarım Yüzyıldan Şiirler
Bir Gün Mutlaka
Kızıma Mektuplar
Şiir Hayatın Neresinde?

Ödülleri
1981 - Asya-Afrika Yazarlar Birliği Lotus Ödülü
2002 - PEN Yazarlar Derneği Dünya Şiir Günü Büyük Ödülü
2008 - Rusya Federasyonunca Uluslararası Puşkin Nişanı
2010 - Kabataşlılar Derneği Yılın En İyileri Ödülü
2011 - 14. Altın Portakal Şiir Sempozyumu Onur Ödülü
2014 - Yeni Kuşak Köy Enstitülüler Derneği, Aydınlanma Onur Ödülü
2016 - Avrupa Homeros Şiir ve Sanat Madalyası Ödülü
2016 - Eminescu Uluslararası Akademisi tarafından düzenlenen Uluslararası Şiir Festivali'nde Mihai Eminescu Nişanı ve Opera Omnia Ödülü
2021 - ADD Yılın Atatürkçüsü Ödülü (edebiyat dalında)
2024 - Yüzyılın Aydınlık Yüzleri


Kaynakça
Dış bağlantılar
14 Şubat 2015 tarihinde Sputnik ile yaptığı röportaj