Afşar İmparatorluğu'nun bölünmesi

1747'de Nadir Şah'ın suikasta uğramasının ardından, yeğeni Ali Kulu (suikast planına karışmış olabilir) tahtı ele geçirdi ve kendini Adil Şah ilan etti. Nadir'in tüm oğullarının ve torunlarının idamını emretti, ancak Rzagulu Mirza Afşar'ın 13 yaşındaki oğlu Şahruh Afşar'ı hariç tuttu.

Bu arada, Nadir'in eski hazinedarı Ahmed Şah Dürrânî, Dürrânî İmparatorluğu'nu kurarak bağımsızlığını ilan etmişti. Bu süreçte doğu toprakları kaybedildi ve sonraki on yıllarda Dürrânî İmparatorluğu'nun halefi devlet olan Afganistan'ın bir parçası oldu. Osmanlılar Doğu Anadolu ve Mezopotamya'da kaybettikleri toprakları geri kazandılar. İran'ın en bütünleşik bölgeleri olan kuzey topraklarının kaderi farklıydı. 1744'te sadakatlerinden dolayı Nadir tarafından sırasıyla Kaheti ve Kartli kralları yapılan II. Erekle ve II. Teymuraz, istikrarsızlığın patlamasından yararlanarak fiili bağımsızlıklarını ilan ettiler. II. Erekle, II. Teimuraz'ın ölümünden sonra Kartli'nin kontrolünü ele geçirdi ve böylece ikisini Kartli-Kakheti Krallığı olarak birleştirerek, üç yüzyıldan beri siyasi olarak birleşmiş bir doğu Gürcistan'a hükmeden eden ilk Gürcü hükümdarı oldu.

İran anakarasındaki olayların çılgınlığı nedeniyle Zend dönemi boyunca fiilen özerk kalmayı başardı. Ardıl Kaçar Hanedanı döneminde İran, 19. yüzyıl boyunca komşu Rus İmparatorluğu'na geri dönülmez bir şekilde kaybedilene kadar Gürcistan bölgeleri üzerindeki Krtzanisi Muharebesi ile İran egemenliğini yeniden kurmayı başardı.

Bu arada, Nadir Şah'ın ordusunun bir üyesi olan ve Hindistan seferine katılan Azad Han Afgan, 1750 yılına kadar Aras Nehri ile Urmiye Gölü arasındaki toprakları kontrol altına almayı başarmıştır. Azad Han daha sonra İsfahan'ı ele geçirecek ve Şiraz'ı işgal edecek, ancak 1758'de tüm topraklarını Kerim Han Zend'e kaybedecekti. Bahtiyari ve Zend kabileleri anavatanlarına geri döndüler ve Batı İran'ın kontrolü için komşu savaş ağalarıyla çekiştiler. Bu arada, Bakü Hanlığı Abşeron Yarımadası ve çevresindeki topraklarını, Avar Hanlığı günümüz Dağıstan'ının kontrolünü ele geçirdi. Doğu Gürcistan ile birlikte bu toprakların tamamı İran'a yeniden dahil edilecek, ancak sonunda 19. yüzyıl boyunca, yüzyılın iki Rus-İran Savaşı ile komşu İmparatorluk Rusya'sına kalıcı ve geri dönülmez bir şekilde kaybedileceklerdi.

En dikkat çekici rakipler arasında Bender Rig'den Mir Muhanna, Buşehr'den Şeyh I. Nasır, Keşm ve Hürmüz'deki Banu Ma'in'den Abdül Şeyh ve Bender Kengan'dan Bender Lenge'ye kadar olan bölgeyi kontrol eden Huwala Arapları vardı. Son olarak, Umman ve Buhara ile Hive Özbek hanlıkları bağımsızlıklarını yeniden kazandı.

Afşar hanedanı, Meşhed'i başkent olarak kullanarak Horasan'ın bazı bölgelerinde varlığını sürdürdü. Zend İmparatorluğu hızla genişlediğinde, Kerim Han, Nadir Şah'a duyduğu saygıyı göstermek için Afşarilerin Horasan'da hüküm sürmesine izin verdi. Sonunda Kaçar hanedanının tahta çıkmasıyla birlikte bu hanedanlık dağıldı.

Afşar İmparatorluğu'nun ardıl devletlerinin listesi
Zend İmparatorluğu
Dürrânîler
Kartli-Kaheti Krallığı
Azerbaycan hanlıkları
Gilan Hanlığı
Bakhtiyari
III. İsmail
Meymene
Bircend
Nişabur Hanlığı

Ayrıca bakınız
Nadir Şah
Afşar İmparatorluğu

Kaynakça
Özel


Genel