Ahmet Bican Ercilasun

Ahmet Bican Ercilasun (d. 8 Şubat 1943, İzmir), Türk dil bilimci, Türkolog ve yazardır.

Hayatı
8 Şubat 1943 tarihinde İzmir'de dünyaya gelmiştir. Babası Kıbrıslı Mehmet Bey, annesi Kastamonulu Cemile Hanımdır. 1946 yılında Kıbrıs'ın Gazimağusa şehrindeki Büyükkonuk Köyü'nde başladığı ilkokul hayatına İzmir Topaltı İlkokulu'nda devam etmiştir.

1955-1962 yılları arasında ortaokul ve lise eğitimini İzmir İmam-Hatip Lisesi'nde tamamlamış ve ardından 1963 yılında fark imtihanını verdiği Edremit Lisesi'nden de mezun olmuştur. 1963'te İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı bölümüne kaydoldu. Kayıt yaptırdığı Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümünde Ahmet Caferoğlu, Reşid Rahmeti Arat, Ali Nihat Tarlan, Mehmet Kaplan, Faruk Kadri Timurtaş, Muharrem Ergin, Ömer Faruk Akün gibi Türkoloji hocalarından ders almıştır. Tarih bölümünde Zeki Velidi Togan ve İbrahim Kafesoğlu'nun da derslerini takip etmiş ve 1967 yılında Umumî Türk Tarihi sertifikasını da alarak mezun olmuştur.

Ercilasun, çalışma hayatına üniversite öğrencisiyken aynı üniversitenin Türk İktisat Tarihi Enstitüsünde Ömer Lütfi Barkan'ın yanında uzman olarak başlamıştır (1965-67). Aynı yıl Atatürk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesine asistan olarak girdi. Hocası Prof. Dr. Selâhattin Olcay'ın yönlendirmesiyle Kars ili ağızlarını tespit etmek için derlemeler yapmış (1969) ve “Kars İli Ağızları -Ses Bilgisi-” başlıklı teziyle doktora eğitimini tamamlayıp doktor ünvanını almıştır. (1971). 1971 yılında Hacettepe Üniversitesi Sosyal ve İdari Bilimler Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümünde öğretim görevlisi olan Ercilasun, Haziran 1976 ile Ağustos 1977 tarihleri arasında Amerika Birleşik Devletleri'nin Seattle şehrinde University of Washington'da misafir araştırmacı olarak bulundu.

1979 yılında “Kutadgu Bilig’de Fiil” başlıklı teziyle doçent unvanını almıştır. Ercilasun, 1983-1985 yılları arasında Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Eğitimi Bölümü Başkanlığı yapmıştır.1986'da Gazi Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesine profesör olarak tayin edildi ve bu fakültede Türk Dili ve Edebiyatı Bölümünü kurdu. Daha sonra 1986-1991 yılları arasında Gazi Üniversitesi Basın-Yayın Yüksek Okulunda müdürlük yapmıştır. 1991 yılında Kültür Bakanı Namık Kemal Zeybek'in isteği üzerine hazırlanacak olan Karşılaştırmalı Türk Lehçeleri Sözlüğü'nü hazırlayan heyetin başkanı olmuş ve müdürlük görevinden ayrılmıştır.

1992 yılında Gazi Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi'nde Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Bölümü'nü de kuran Ercilasun bu bölümün başkanlığına getirilmiş ve ertesi yıl Yüksek Öğretim Kurulunda Türk Dünyası Müşavirliği görevinde bulunmuştur. Ercilasun, 1993 yılında vekâleten atandığı Türk Dil Kurumu Başkanlığına 1994'te asaleten atanmış; 2000 yılında kendi isteği ile bu görevinden ayrılmıştır.

2001 yılında Türkiye-Kırgızistan Manas Üniversitesinde misafir profesör olarak çalışan Ercilasun, burada Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü başkanlığı ve Edebiyat Fakültesi dekan vekilliğini de yürütmüştür. 15 Aralık 2002 tarihinde Aydınlık Türkiye Partisi Genel Başkanı seçilmiştir. 2004 yerel seçimlerinden sonra bu görevi bırakarak aktif siyasetten çekildi. Ercilasun, 2002-2004 yılları arasında Gazi Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümüne dönmüştür. 2004-2005 ders yılında KKTC Girne Amerikan Üniversitesi'nde bir yıl süreyle çalışmıştır.

2008 yılında Ziyat Akkoyunlu ile yirmi yıl önce başladıkları Dîvânu Lugâti't-Türk tercümesine yeniden dönerek çalışmalarını 2011 yılında tamamlamışlardır. Hacettepe Üniversitesinde Yeni Türk Edebiyatı profesörü olarak görev yapan Bilge Ercilasun'la evlidir, iki çocuğu vardır. 2010 yılında Gazi Üniversitesinden emekli olan Ercilasun, uzun zamandan beri devam eden “Perşembe Seminerleri”ni ve lisansüstü derslerini devam ettirmektedir.

Türk Diline ait önemli çalışmalara imza atmakla birlikte, bu alanda Gazi Üniversitesine iki bölüm kazandırmış olan Ahmet Bican Ercilasun kurduğu bölümlerde değerli Türkologların yetişmesine vesile olmuştur. Türk Dilinin özellikle Eski Türkçe dönemi üzerinde uzmandır. Prof. Dr. Ahmet Bican Ercilasun'un Türk dili, edebiyatı, Çağdaş Türk Lehçe ve şiveleri konusunda pek çok eseri ve makalesi bulunmaktadır. 2016 yılında "Türk Kağanlığı ve Türk Bengü Taşları" isimli çalışması ile araştırma dalında Edebiyat Sanat ve Kültür Araştırmaları Derneği (ESKADER) tarafından ödüle layık görülmüştür. 2013 yılında doğumunun 70. yılına özel olarak Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü tarafından "Bengü Beläk Ahmet Bican Ercilasun Armağanı" adlı bir kitap yayımlanmıştır. 2023 yılında doğumunun 80. yılına özel olarak Türk Dil Kurumu tarafından bir armağan kitabı yayımlanmıştır. Yine aynı yıl Ercilasun'a “Türk dünyası ve Türklükbilimi alanında yaptığı çalışmalar, yetiştirdiği öğrenciler ve eserleriyle bilim âlemine katkılarından dolayı” Kazakistan Uluslararası Türkoloji Merkezi ve Uluslararası Kazak Dili Akademisi tarafından ödül verilmiştir. 2024 yılında Buğra Yayınevi tarafından "Ses Bayrağımız Türkçenin Sancaktarı Ahmet Bican Ercilasun Kitabı" yayımlanmıştır. 3 Mayıs 2024 tarihinde Ahde Vefa Turan Birliği Derneği tarafından Prof. Dr. Ahmet Bican Ercilasun'a Saygı Gecesi gerçekleştirilmiştir.

Çeşitli gazete ve dergilerde yayınlanan mülâkatları ve konuşmaları da bulunmaktadır. Bunların dışında Orta Doğu, Tercüman, Yeni Sözcü, Yeni Düşünce, Türk Eli, Ayyıldız gibi gazetelerde 70'li yıllardan günümüze kadar belirli aralıklarla devam eden yazıları bulunmaktadır. Ercilasun 2008 yılında Yeniçağ gazetesinde haftalık yazılar yazmaya başlamıştır ve burada yazmaya hâlen devam etmektedir. 2011 yılından beri Millî Düşünce Merkezi isimli sitede köşe yazarlığı yapmaktadır. Akademik yazıları dışında üç romanı, çok sayıda hikâye ve şiiri bulunmaktadır. “Altaylar” adlı on iki bölümlük televizyon dizisinin danışmanlık ve metin yazarlığını yapmıştır. Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü, Türk Ocağı, Aydınlar Ocağı ve Azerbaycan Kültür Derneği üyesidir. Türk Cumhuriyetleri'ni, ata dede Türk yurtlarını araştırma, inceleme, belgeleme ve görüntüleme amacıyla defalarca dolaşan Ercilasun, İngilizce ve Türk lehçelerinin birçoğunu bilmektedir.

Eserleri
Roman
Gülnar, Ötüken Yayınları, İstanbul, 1998, 158 s.
2BA Beden Beyin Akımı, Akçağ Yayınları, 2006, 204 s.
Türk'ün Kayıp Kitabı-Ulu Han Ata, Akçağ Yayınları, Ankara, 2016, 263 s.
Bozkır Hikayeleri, Bilge Kültür Sanat, 2025, 112 s.
Çağrı Candar: Altın Taç, Akçağ Yayınları, 2025, 70 s.

Biyografi
Atsız: Türkçülüğün Mistik Önderi, Panama Yayınları, 2018, 768 s.

Gezi Yazısı
Moğolistan ve Çin Günlüğü, Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları, Ankara, 1991, 144 s.
Günlük - Deneme
Meseleler Defteri - Bir Bilim Adamının Zihin Yolculuğu -, Ötüken Neşriyat, 2025, 312 s.

Derleme
Uygur Halk Masalları (Sekur Turan'la birlikte Türkiye Türkçesine aktarılmıştır.), Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara, 1989.

Araştırma
Arpaçay Köylerinden Derlemeler, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara, 1976 (Prof. Dr. Selâhattin Olcay ve Dr. Ensar Aslan'la birlikte), 398 s.
Bugünkü Türk Alfabeleri, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara, 1977, 1. Cilt: 8+249 s., 2. Cilt: 8+266 s.
Kars İli Ağızları - Ses Bilgisi, Gazi Üniversitesi Yayınları, Ankara, 1983, VIII+386 s.
Kutadgu Bilig Grameri: Fiil, Gazi Üniversitesi Yayınları, Ankara, 1984, XII+196 s.
Dilde Birlik, Conk Yayınları, İstanbul, 1984, 160 s., ilâveli ikinci baskı, Ecdâd Yayınları, Ankara 1993, 262 s.
Örneklerle Bugünkü Türk Alfabeleri, Kültür Bakanlığı Yayınları, 2. baskı; Ankara 1989; 3. baskı: Ankara 1990; 4. baskı: Ankara 1993; 5. baskı: Ankara 1996, 6. baskı: Ankara 2024, XVII+301 s.
Türk Dili ve Kompozisyon Bilgileri (ortak), YÖK Yayınları, Ankara, 1990, X+364 s.
Karşılaştırmalı Türk Lehçeleri Sözlüğü (ortak), Kültür Bakanlığı Yayınları, 1. Cilt: Kılavuz Kitap, Ankara, 1991, XIV+1183 s.; 2. Cilt: Dizin, Ankara, 1992, 502 s.
Türk Dünyası Üzerine İncelemeler, Akçağ Yayınları, Ankara, 1993; 311 s., ilaveli ikinci baskı, Anka
Türk Dili I-II-III-IV (Leylâ Karahan ile birlikte), Deniz Yayınevi, İstanbul, 1994-1996
Türk Dili Tarihi / Başlangıçtan Yirminci Yüzyıla, Akçağ Yayınları, Ankara, 2004; 488 s.
Karşılaştırmalı Türk Lehçeleri Grameri-I: Fiil - Basit Çekim (Editör), Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara, 2006, 802 s.
Türk Lehçeleri Grameri (editör), Akçağ Yayınları, Ankara, 2007, 1.340 s.
Tanzimat Edebiyatı (Tanzimat Gramerlerine Göre Tanzimat Döneminin Dili bölümü), Akçağ Yayınları, Ankara, 2011, 701 s.
Kâşgarlı Mahmud - Dîvânu Lugâti't-Türk: Giriş-Metin-Çeviri-Notlar-Dizin (Ziyat Akkoyunlu ile birlikte), Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara 2014, 995 s.
Türk Kağanlığı ve Türk Bengü Taşları, Dergâh Yayınları, İstanbul, 2016, 758 s.
Bahaeddin Yediyıldız Armağanı (editör), Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü, Ankara, 2018, 380 s.
Mitolojinin Elçisi Kama Abdulla Armağanı (editör), Türk Edebiyatı Vakfı, Ankara, 2020, 592 s.
Divanu Lugati't-Türk'teki Şiirler ve Atasözleri, Bilge Kültür Sanat, Ankara, 2020, 224 s.
Bengü İl Tuta Olurtaçı Sen: Köl Tigin-Bilge Kağan-Tonyukuk Anıtları, Dergâh Yayınları, Ankara, 2021, 269 s.
Türk Dilinde Çekirdek Ekler, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara, 2022, 95 s.
Kaynaklarda Türk ve Türkçe, Bilge Kültür Sanat, Ankara, 2022, 160 s.
Kara Kam Türk Bitig (Türk Destanı), Ötüken Neşriyat, Ankara, 2022, 332 s.
Nehir Destan Oğuzname (Oguz Bitig), Dergah Yayınları, Ankara, 2022, 696 s.
Türk Dili Temel Kitabı: Herkes İçin Türk Dili, Bilge Kültür Sanat, Ankara, 2023, 176 s.
Köklere Doğru (Türk Dilinin Dokuz Bin Yıllık Macerası), Ötüken Neşriyat, Ankara, 2023, 278 s.
Kaşgarlı Mahmut ve Divanu Lugati't Türk, Bilge Kültür Sanat, 2025, 120 s.
Herkes İçin Çağdaş Türk Lehçeleri Türk Açar (Türk Lehçeleri Açarı) (editör), Akçağ Yayınları, 2025, 1042 s.
Atsız Yazıları, Bilge Kültür Sanat, 2026, 248 s.

Makale
Batı Türkçesi'nin Doğuşu
Tarihten Geleceğe Türk Dili
Yirmi Birinci Yüzyıla Girerken Milli Kimlik Oluşturmada Dilin Önemi
Türk Dil Kurumu ve Dil Konusunda Tartışmalar
Dede Korkut Mirası
Resimlerle Uyarı
Tarihi Akışı İçinde ve Cumhuriyet Döneminde Türk Dili
Atatürk ve Dil
Kazakçanın Lâtin Alfabesiyle Yazılması Konusunda Düşünceler
Ağız Çalışmalarına Toplu Bir Bakış
Bir Kişi Yañılsar Oguşı Bodunı Bişükiñe Tegi Kıdmaz Ermiş (KT, G, 6 = BK, K, 4) İbaresi Üzerine
Köl Tigin Yazıtı Bir Nutuk Metni midir?
L, N, R'den Sonra Niçin T?
Some Remarks on the Oğuz Kağan Epic [=Oğuz Kağan Destanı Üzerine Bazı Düşünceler]
Türk Dilinde Ek-Ses İlişkisi
Zikredilen Şahıslara Dayanılarak Dede Korkut Boylarının Kronolojik Sıralanması
Dîvânü Lügati't-Türk ve Uygurlar
Oğuz Kağan Destanı Üzerine Bazı Düşünceler
Oğuz-Türkmen Dil Kaynakları
Türk Dünyası Dil ve Edebiyatı Üzerine Türkiye'deki Çalışmalar
Türkiye Türkçesinde Yardımcı Ses
Türkçede Benzerlik Bildiren +m Morfemi
La Enklitiği ve Türkçede Bir "Pekiştirme Enklitiği" Teorisi
Gülensoy, Tuncer Köken Bilgisi Sözlüğü
Dede Korkut Kitabı İle Oğuz Destanı Arasındaki Münasebetler
Alp Er Tunga'ya Ait Bazı Sözler
Türk Dünyasının Entegrasyonunda Dilin Rolü
Deli Dumrul ile Kazakların Korkut Atası Arasında Bir Mukayese
"Kat" Kelimesinin Coğrafi ve Semantik Yolculuğu Üzerine
Salur Kazan Kimdir?
Muallim Cevdet ve Oğuzname
Türk Kültürüne Eleştiri
Türkçenin Dünya Dilleri Arasındaki Yeri
Türk Dili Araştırmalarının Bugünkü Durumu ve Sorunlar
Başlangıcından XIII. Yüzyıla Kadar Türk Nazım ve Nesri
Makaleler Dil Destan Tarih Edebiyat (Yayına hazırlayan: Ekrem Arıkoğlu), Akçağ Yayınları, Ankara, 2007, 751 s.
Türkçülük Yazıları, Bilge Kültür Sanat, Ankara, 2020, 256 s.
Türklük Bilimi Yazıları, Bilge Kültür Sanat, Ankara, 2020, 240 s.
Makaleleler Dil Destan Tarih 2 (Yayına hazırlayan: Ekrem Arıkoğlu), Akçağ Yayınları, Ankara, 2021, 834 s.
Kaynama (Misak Yazıları), Ötüken Neşriyat, Ankara, 2023, 440 s.

Kaynakça
Özel

Genel
Ercilasun, Ahmet Bican, Türk Kağanlığı ve Türk Bengü Taşları, Dergah Yayınları, İstanbul, 2016, s.4
Dış bağlantılar
Ercilasun'un Millî Düşünce Merkezi'nde yapmış olduğu konuşmaların videoları