Derbe

Derbe, Dervi ( ) veya Derveia ( ) Anadolu'da Galatya'nın ve daha sonra Likaonya'nın ve daha sonra İsaurya ve Kapadokya'nın bir şehriydi. Elçilerin İşleri'nde , , ve bahsedilmiştir. Derbe, İncil'in sakinleri tarafından en baştan kabul edildiği Yeni Ahit'te adı geçen tek şehir olması nedeniyle dikkate değerdir.

Tarihçe
Antik döneme ait bir kent merkezi olarak Derbe'den ilk defa Roma Geç Cumhuriyet Döneminin ünlü siyasetçisi, devlet adamı, düşünürü ve yazarı olarak tarihte önemli bir yer tutan, hatta Kilikya Bölgesi eyalet valiliği de yapan (İ.Ö. 51-53), Marcus Tullius Cicero'nun “Epistulae ad Familiares, XIII, 73” adlı yapıtında bahsedilmektedir. Cicero'nun bir arkadaşı olan Derbe'nin Antipateri, Derbe'nin hükümdarıdır, ancak Derbe'yi fetheden Galatyalı Amyntas tarafından öldürülür.

Claudioderbe, Roma İmparatoru Claudius döneminde Derbe'ye verilen özel bir unvandı; 2. yüzyıla ait Derbe sikkelerinde görülmektedir.

Havariler Pavlus ve Barnabas, Iconium'daki bir kargaşadan kaçıp yaklaşık 120 km. mesafedeki Derbe'ye geldiler ve taşlanmaktan kurtuldular.

Derbe Piskoposluğu, Konya'nın (Iconium) suffragan (yardımcı piskoposluk) makamı haline gelmiştir. Ancak daha sonraki Notitiae Episcopatuum'da (piskoposluk listeleri) adı geçmemektedir. Bilinen sadece dört piskoposu vardır ve bunlar 381 ile 672 yılları arasına tarihlendirilmektedir. Derbe, Katolik Kilisesi'nin titular piskoposluk listesinde yer almaktadır.

Aziz Timoteos, Derbe (veya Kilistra) kökenliydi. Derbe, aynı zamanda Konya'dan gelen, Derviş (kelimenin tam anlamıyla dilenci, 'kapı kapı dolaşan' anlamına gelir) adı verilen tasavvufi bir zümre ile de bağlantılı olabilir. Bu zümrenin en yaygın pratiği olan Sema, 13. yüzyıl Fars mistiği Mevlânâ Celaleddin Rumi ile doğrudan ilişkilidir. Mevlânâ'nın ilk doğan oğlu Veled'in Derbe yakınlarında mucizevi bir şekilde ölümden kurtulduğu bildirilmektedir (bazı diğer kaynaklar ise Mevlânâ'nın ikinci oğlunun mucizevi bir şekilde ölümden kurtulduğunu belirtir). Bu mucizenin gerçekleştiği yer, Meyers Reisebücher'de "Paul'ün mağarası" olarak anılmaktadır. Belki de Sema töreninden önce yapılan devr-i veledi adlı dans da Derbe ile ilişkilidir. Bazı söylentilere göre, sünnet törenlerinde icra edilen Devr-i veledi, Mevlânâ'nın babası Bahaeddin Veled'ın hac sırasında sünnet edilmesine de atıfta bulunmaktadır ve bu eylem, Aziz Timoteos'un Havarilerin İşleri 'teki sünnetiyle bir şekilde ilişkilendirilmektedir.

Etimoloji
Derbe adı, Farsça "Darband" ( , "kapı" anlamına gelen "dar" ve "engel" anlamına gelen "band" kelimelerinin birleşimiyle "kapalı kapı" demektir) kelimesinden türetilen Derbent'ten gelmektedir. Bu isim, bitişiğindeki bir geçide, dar bir kapı girişine atıfta bulunmaktadır.

Konum
Derbe (dar kapı veya giriş anlamına geldiği için) çoğunlukla coğrafi bir yer adı olduğundan, bu ismi taşıyan çeşitli şehirler bulunmaktadır. (Bknz. Derbent)

Strabon, Derbe'yi İsauria'nın "yan taraflarında" ve neredeyse Kapadokya'da konumlandırır. Başka bir yerde ise, onun Kapadokya'nın on birinci idari bölgesinde olduğunu belirtir. Havariler Pavlus ve Barnabas Derbe'yi ziyaret ettiklerinde ise burası Likaonya'daydı. Bizanslı Stephanus, Derbe'yi İsauria'da gösterir.

1956 yılında, MS. 157 yılına ait bir yazıta dayanarak Michael Ballance, Derbe'nin yerini Karaman'ın (antik Laranda) yaklaşık 24 km kuzeydoğusunda, günümüz Karaman ilinin merkez ilçesine bağlı Ekinözü köyü yakınlarındaki Kerti Höyük adlı bir höyük olarak belirlemiştir. Tartışmalara konu olsa da, bu konum en olası yer olarak kabul edilmektedir.

Bizanslı Stephanus, Derbe'nin bir limana (λιμήν, limēn) sahip olacağını söyler, ancak şehrin karada yer alması nedeniyle bu açık bir hatadır. Bu ifade, yakınlarda bazı göller bulunması nedeniyle (biraz daha uzakta olsalar da) limnē (λίμνη, 'göl') şeklinde düzeltilmiştir. Günümüzde bu isimde bir göl ve Konya şehrinin yakınında Derbent adında bir köy bulunmaktadır. Ayrıca, Konya ilinde Derbent adında bir ilçe de mevcuttur.

Kaynakça