Amratian kültürü

Amratian kültürü, ayrıca Naqada I olarak da adlandırılır, MÖ 4000-3500 yılları arasına tarihlenen tarih öncesi Yukarı Mısır kültürüdür. Amratian kültürü adını, el-Badari'nin yaklaşık 120 km güneyindeki arkeolojik kazı alanı el-Amrah'dan almaktadır.

Genel bakış
Bu döneme ait bilgiler genellikle nekropol alanlarından gelmektedir. İlk Naqada dönemi, Amratian kültürü, genel olarak önceki Badari kültürüne benzerlikler göstermekte, devamı olarak da anılmaktadır. Yaklaşık MÖ 3600'e tarihlenen çok sayıda yerleşim yeri kazılmış ve Badari kültürüne benzer ancak gelişmiş beceri ve tekniklere sahip bir tarımsal yaşam biçimi ortaya çıkmıştır. Badari kültürüyle gömme ritüelleri ve cenaze törenleri de oldukça benzerlik göstermiş, ölüler oval çukurlara gömülmüştür. Yapılan kazılarda bulunan nesneler, bu dönemde Yukarı Mısır ve Aşağı Mısır arasındaki ticaretin arttığını göstermektedir.

Mısırlıların atası olarak da adlandırılabilecek Amratianlılar özerk köylerde yaşadılar. Her köyün kendine ait hayvan tanrısı vardı. Her kabilenin kendisini temsil eden totemlerle bölgelere bölünmesi nom sisteminin temelini oluşturur. Amratianlılar kölelere ve mülklere sahip olmuşlardı fakat dönemde krallık ve derebeylik benzeri oluşumlara dair herhangi bir işaret bulunmamaktadır.

Amratianlılar bu dönemde, uzaktaki ülkelerle de ticaret yapmışlardır. Etiyopya'dan ince kesici alet ve yonga aletlerin yapımında kullanmak için obsidyen ithal etmekte, obsidyen nesneler üretmekteydiler. Buna ek olarak; Nubya'dan altın, Biblos'tan sedir ağacı, Paros'tan mermer ve Nakşa'dan zımpara taşı ithal etmişlerdir. Bu dönemde, taşları yontabildikleri gibi bakırı da işlemişlerdir fakat bunu yaparken çekiç veya eritme gibi yöntemleri kullanmamışlardır.

Bu dönemde, sıklıkla siyah tepeli kırmızı çanak çömleğe rastlanmaktadır. Bu kaplar, Nil vadisinin alüvyon birikintileri olan siyah ila kırmızı renkli Nil siltinden yapılmıştır. Siyah tepeli çanak çömleğe ek olarak, kendine özgü birçok dikkat çekici çanak çömlek türüne sahiptir. Amratian'ın en karakteristik özelliği, "beyaz çapraz çizgili" olarak bilinen stil; mat beyaz boya ile süslenmiş kırmızı cilalı çanak çömlekten oluşur. Sadece granit ve bazalt gibi sert çeşitlerin değil, aynı zamanda sabuntaşı ve kaymak taşı gibi daha yumuşak çeşitlerin kullanıldığı vazolar da sık görülür.

Amratian kültürü ile birlikte insan figürlerinin arttığı görülür. MÖ 4. binyılın ilk yarısında tanrıça ve kadın figürleri yaygınlık kazanmıştır. Aynı dönemde sakallı erkek figürleri de görülebilir. Naqada mezarlarında ölüye öbür yaşamda eşlik etmesi için ölen kişinin heykelcikler ile gömülmüş olduğu görülür. Bunlar, uşabti figürlerinin öncüleridir. Heykelcikler mezar sahibinin toplumsal statüsü hakkında da fikir verebilmektedir. Bu nedenle heykelciklerin rahip, kral ya da tanrıyı temsil ettiği de söylenmektedir. Bu figürlere ek olarak ölen kişi yemek, tılsımlar, silahlar, süs eşyaları, vazolar ve paletlerle gömülmüştür. Dönemde, çoğu alanda toplumsal ve politik dönüşüm yaşandığı söylenebilir fakat avcı-toplayıcı gelenek varlığını korumuştur.

Kronoloji
Mısır Keşif Fonu için 1890'lı yıllarda Mısırbilimci William Flinders Petrie üç sitte; 1894-1895'te Naqada ve Ballos (ya da Abadiya), 1898-1899 yılında ise Diospolis Parva'da kazılarda bulundu. Prehistorik tarihlemede hepsi önemli bir yer teşkil etse de bunların arasında en önemlisi Mısır arkeolojisinde hanedan öncesi dönemin kronolojisine adını veren Naqada'ydı. Naqada'da yapılan kazılarda 2.000'den fazla mezarı ihtiva eden tarih öncesi mezarlık ortaya çıktı. Mezarlarda ölen kişiye seramikler, taş aletler, kişisel aksesurlar gibi mezar eşyaları eşlik ediyordu. Arkeolojik site konumundan veya insan kalıntılarından ziyade önemini veren bu eserlerdi. Flinders Petrie; Naqada, Ballos ve Diospolis Parva'daki mezarlıkladan çıkan 900 çanak çömleğin üzerinde özel bir çalışma yürüttü ve bunu Neolitik Mısır için yeni bir tarihleme yöntemi ve kronoloji oluşturmak için kullandı.

Flinders Petrie, Naqada dönemini üç alt döneme ayırdı:
Naqada I: Amratian (yakınındaki mezarlık El-Amrah'dan dolayı)
Naqada II: Gerzean (yakınındaki mezarlık Gerzeh'den dolayı)
Naqada III: Semainean (yakınındaki mezarlık Es-Semaina'dan dolayı)

Ayrıca bakınız
Arkeolojik kültür
Antik Mısır
Naqada kültürü
Hanedan Öncesi Mısır

Kaynakça