Galen

Klaudios Galenos ( ; ; , Calinus), Bergamalı Galen veya Aelius Galenus , MS Eylül 129 – , Romalı ve Yunan bir hekim, cerrah ve filozoftur.

Antik dönemin en başarılı tıp araştırmacılarından biri olarak kabul edilen Galen, anatomi, fizyoloji, patoloji, farmakoloji, nöroloji ile birlikte felsefe ve mantık gibi birçok bilim dalının gelişimine katkıda bulunmuştur.

Zengin bir Yunan mimarı ve bilimsel ilgi alanlarına sahip olan Aelius Nikon’un oğlu olan Galen, kendisini başarılı bir hekim ve filozof kariyerine hazırlayan kapsamlı bir eğitim almıştır. Eski Pergamon (Grekçe: Πέργαμον) (günümüzde Bergama, Türkiye) şehrinde doğmuş olan Galen, Roma'ya yerleşmeden önce tıbbi teoriler ve keşifler hakkında geniş bir bilgi birikimi edinmek amacıyla çeşitli seyahatler yapmıştır.

Antik Roma'nın en önemli hekimlerindendir. Roma'da, hem Roma toplumunun önde gelen üyelerine hizmet etmiş hem de birkaç imparatorun özel hekimi olarak atanmıştır.

Deneysel fizyolojinin kurucusu ve Roma dünyasının ilk spor hekimi olarak kabul edilmiş ve Hekimlerin İmparatoru, Şeyhû’s Seyadile (hekimlerin babası) gibi ünvanlarla anılmıştır. Galen'in tıbbi görüşleri “Galenizm” olarak adlandırılır ve yüzyıllar boyunca tıpta etkisini sürdürmüştür.

Öte yandan Galen'in İslam tıp dünyası üzerinde büyük etkisi olduğu bilinmektedir. Mevlana C. Rumi: "Ey bizim kibir ve azametimizin ilâcı, ey bizim Eflâtun'umuz. Ey bizim Calinus'umuz." (Mesnevi 24. beyit) diye söz etmiştir.

Galen'in anatomi ve tıp anlayışı esas olarak, Hipokrat Külliyatı ].
Almanca, İngilizce ve İtalyanca çevirilerle baskılar [arşiv], Corpus Medicorum Graecorum, Leipzig-Berlin.
Çevrimiçi olarak erişilebilen eski baskılar:



Yayımlanan eserler
Felsefi ve Mantıksal İncelemeler, Pierre Pellegrin tarafından çevrilmiş, Garnier-Flammarion, 1998, 308 s. Beş inceleme: Yeni Başlayanlar için Ekoller, Ampirik Taslak, Tıbbi Deneyim Üzerine, Sözel Sofizmalar Üzerine, Mantıksal Kurum.
Ruh ve Tutkuları: Ruhun Tutkuları ve Hataları. Ruhun Yetenekleri Vücut Denge Durumlarını İzler. Belles Lettres, V. Barras, T. Birchier ve A.-F. Morand tarafından çevrilmiş, 1995, LVIII-158 s. İki inceleme.
Galien, Les Belles Lettres, “Fransa Üniversiteleri Koleksiyonu”, Paris.
Cilt I: Kendi Kitaplarının Sırası Üzerine Genel Giriş, Kendi Kitapları Üzerine, çeviren: V. Boudon-Millot, 2007, CCXXXVIII-402 s.
Cilt II: Tıp Çalışmalarına Teşvik, Tıbbi Sanat, çeviren: Véronique Boudon, 2000, 464 s.
Cilt III: Hekim, Giriş, çeviren: C. Petit, 2009, CXL-488 s.
Cilt IV: Üzülmemek Üzerine, çeviren: V. Boudon-Millot ve J. Jouanna, 2010, LXXX-320 s.
Cilt V: Gıdaların Yetenekleri Üzerine, John Wilkins tarafından düzenlenmiş ve çevrilmiş, 2013, XLIV-260 s.
Cilt VI: Pison’a Teriyak, V. Boudon-Millot tarafından düzenlenmiş ve çevrilmiş, 2016, CCXLIV-672 s.
Cilt VII: Başlangıç Seviyesi İçin Kemikler, Kasların Anatomisi, çeviren: I. Garofalo ve A. Debru, 2005, XII-350 s.
Cilt VIII: Sinirlerin Anatomisi, Damarların ve Arterlerin Anatomisi, çeviren: I. Garofalo ve A. Debru, 2008, 224 s.
Cilt IX: Hipokrat’ın Akut Hastalıkların Tedavisi Üzerine Rejim Kitabına Yorumlar. Kitap I, çeviren: A. Pietrobelli, 2019.
Cilt X: Pamphilianos’a Teriyak, düzenleyen: Véronique Boudon-Millot, 2021.

Charles Daremberg tarafından çevrilmiş Galen eserleri
Galen’in eski baskıları, Bibliothèque Interuniversitaire de Médecine (BIUM) sitesinde çevrimiçi olarak erişilebilir.
Galen'in anatomik, fizyolojik ve tıbbi eserleri, Dr. Ch. Daremberg tarafından çevrilmiş, Baillière, 2 cilt, 11 inceleme çevrilmiş.
Cilt I, 1854: BIUM dijitalleştirme, Google Kitaplar, çift dilli html sürümü (Yunanca ve Fransızca).
Cilt II, 1856: BIUM dijitalleştirme, Google Kitaplar.
Galen'in Seçilmiş Tıbbi Eserleri (Œuvres anatomiques...), Charles Daremberg çevirisi, Gallimard, “Tel” koleksiyonu.
Cilt 1, 1994: İnsan Vücudunun Bölümlerinin Yararlılığı Üzerine, 420 s.
Cilt 2, 1994: Doğal Yetenekler Üzerine; Etkilenen Yerler Üzerine; Terapötik Metot Üzerine; Glaucon’a, 350 s.
Galen (Ch. Daremberg çevirisi), İyi Hekim Filozof Olmalıdır, J. B. Baillière, Paris, 1854: BIUM dijitalleştirme, Google Kitaplar.
Galen (Ch. Daremberg çevirisi), Sanatların İncelenmesine Teşvik, J. B. Baillière, Paris, 1854: BIUM dijitalleştirme, Google Kitaplar
Galen (Ch. Daremberg çevirisi), Ruhun Huylarının Vücut Denge Durumlarının Bir Sonucu Olduğu Üzerine, J. B. Baillière, Paris, 1854: BIUM dijitalleştirme, Google Kitaplar, çift dilli HTML sürümü (Yunanca ve Fransızca yan yana).
Galen (Ch. Daremberg çevirisi), Alışkanlıklar Üzerine, J. B. Baillière, Paris, 1854: BIUM dijitalleştirme, Google Kitaplar.
Galen (Ch. Daremberg çevirisi), İnsan Vücudunun Bölümlerinin Yararlılığı Üzerine (Kitaplar I'den XI'e), J. B. Baillière, Paris, 1854: BIUM dijitalleştirme, Google Kitaplar.
Galen (Ch. Daremberg çevirisi), İnsan Vücudunun Bölümlerinin Yararlılığı Üzerine (Kitaplar XII'den XVII'ye), J. B. Baillière, Paris, 1856: BIUM dijitalleştirme, Google Kitaplar.
Galen (Ch. Daremberg çevirisi), Doğal Yetenekler Üzerine, J. B. Baillière, Paris, 1856: BIUM dijitalleştirme, Google Kitaplar.
Galen (Ch. Daremberg çevirisi), Kasların Hareketi Üzerine, J. B. Baillière, Paris, 1856: BIUM dijitalleştirme, Google Kitaplar.
Galen (Ch. Daremberg çevirisi), Öğrenciler İçin Ekoller Üzerine, J. B. Baillière, Paris, 1856: BIUM dijitalleştirme, Google Kitaplar.
Galen (Ch. Daremberg çevirisi), En İyi Ekol Üzerine, Thrasybule’a, J. B. Baillière, Paris, 1856: BIUM dijitalleştirme, Google Kitaplar.
Galen (Ch. Daremberg çevirisi), Etkilenen Yerler Üzerine, J. B. Baillière, Paris, 1856: BIUM dijitalleştirme, Google Kitaplar.
Galen (Ch. Daremberg çevirisi), Terapötik Metot Üzerine, Glaucon’a, J. B. Baillière, Paris, 1856: BIUM dijitalleştirme, Google Kitaplar.

Sözde-Galen eserleri
Galen'e atfedilen 83 incelemeden 45'i apokrif olarak kabul edilir. Bunlardan bazıları:
Tıbbi Tanımlar.
Felsefecilerin Tarihi (De historia philosophica), H. Diels, Doxographi Graeci.
Huylar.
Tıbbi Giriş (Introductio sive medicus).
Thériaque Kitabı ya da Antidotlar Kitabı (Kitâb al-Diryâq), Mezopotamya, 1199.
Matematiksel Bilimden Çıkarılan Kehanetler (tıbbi astroloji).

Galen üzerine çalışmalar
Acıduman, A. "Bergamalı Galenus'un Tıbbi Sistemine Kısa Bir Bakış". Anadolu Tıbbı Dergisi1(1), 2022, s. 1-7.
Armelle Debru: Nefes Alan Vücut. Galen’de Fizyolojik Düşünce, Brill, 1996.
A. Verbanck-Plérard, V. Boudon-Millot, D. Gourevitch (ed.), Galen Zamanında: Roma İmparatorluğu’nda Bir Yunan Hekimi, Somogy, 2018.
Daniel Béguin, De Optima doctrina’da Galen’de Bilgi Problemi, Revue des études grecques, c. 108, Ocak-Haziran 1995, s.107-127 (çevrimiçi oku).
Jacques Jouanna, Rasyonel Tıp ve Büyü: Galen’de Tılsımlar ve Büyülü Söylemlerin Durumu, Revue des Études Grecques, c. 124, no. 1, Ocak-Haziran 2011, s. 47-77 (çevrimiçi oku).
Paul Moraux, Bergamalı Galen. Bir Hekimin Anıları, Belles Lettres, “Antik Yunan Çalışmaları” koleksiyonu, Paris, 1985 (ASIN 2251326278).
Uzel, İ. "Galen ve Deneysel Tıp". Erdem, 9(25), 1996, s. 435-442.
Véronique Boudon-Millot ve diğerleri, Galen ve Felsefe, Droz, 2003.
Véronique Boudon-Millot, Bergama’dan Galen: Roma’da Bir Yunan Hekimi, Paris, Les Belles Lettres, 2012 ( ).
Vivian Nutton, Antik Tıp (Galen’in Hayatı ve Kariyeri üzerine 15. bölüm), Paris, Les Belles Lettres, 2016 ( ).
Ayrıca bakınız
Andreas Vesalius
Dioskurides
Erasistratos
Hipokrat
Tıp tarihi

Dış bağlantılar
Galen'in çalışmaları, Gutenberg Projesi.
Galen, Britannica Ansiklopedisi.
Galen, Encyclopædia Iranica.
Galen, Enciclopedia italiana.
Galen, On the Natural Faculties.
Galen'in çalışmaları, Internet Archive.
Claudius Galenus'un çalışmaları, Internet Archive.
Galen, the Internet Encyclopedia of Philosophy.
Singer, P. N. "Galen", Stanford Encyclopedia of Philosophy.
Digital Versyonu: Galeni septima Classis (1550), University and State Library Düsseldorf.
Galen'in Çalışmaları, BIUM (Bibliothèque interuniversitaire de médecine et d'odontologie, Paris), Fransızca.

Kaynakça