Dört Aslan

Dört Aslan (İngilizce özgün adıyla Four Lions veya We Are Four Lions), yönetmenliğini Chris Morris'in, senaristliğini Sam Bain ve Jesse Armstrong'un üstlendiği siyasi hiciv ve kara mizah türlerindeki 2010 çıkışlı bir İngiliz filmidir. Başlıca rollerinde Riz Ahmed, Kayvan Novak, Nigel Lindsay, Arsher Ali ve Adeel Akhtar'ın yer aldığı film; dört arkadaşın İngiltere'de kalkıştıkları cihat mücadelesi sırasında gerçekleşen trajikomik durumları konu alır.

Dört Aslan, Chris Morris'in ilk uzun metrajlı filmidir. İlk gösterimi 23 Ocak 2010'da Sundance Film Festivali'nde gerçekleşmiştir. 7 Mayıs 2010 itibarıyla Birleşik Krallık genelinde gösterime giren film,

Konu
Sheffield'de yaşayan, üçü İngiliz Pakistanlı, dört radikalleşmiş İngiliz Müslüman, canlı bomba olmak istemektedir. Bu kişilerden ilki Omar (Riz Ahmed), Batı medeniyetini ve müdaheleciliği şiddetli bir biçimde eleştirmektedir; bunlardan diğeri, onun alık ve kaygılı kuzeni Waj (Kayvan Novak); bir diğeri, huysuz Barry (Nigel Lindsay); sonuncusu ise kargaları intihar bombacısı olarak eğitmeye çalışan Faisal (Adeel Akhtar)'dır. Omar ve Waj, Pakistan'daki El Kaide bağlantılı bir eğitim kampına giderken Barry, bir konferansta tanıdığı Hassan'ı (Arsher Ali) beşinci üye olarak aralarına alır. Bu sırada, Omar ve Waj'ın Pakistan'daki eğitimi, Omar'ın ABD Hava Kuvvetleri'ne ait bir insansız hava aracını düşürmeye çalışırken kazara eğitim kampını vurmasıyla sonuçlanır, ikili kaçmak zorunda kalır, İngiltere'ye geri dönerler.

Eylemler planlayan grup, hedefin ne olması gerektiği konusunda anlaşmazlık içindedir. Barry, "ılımlıları radikalleştirmek" için sahte bayrak operasyonu olarak yerel bir camiyi bombalamak istemektedir. Aynı zamanda Faisal, doğum kontrol yöntemleri ve tampon sattığı gerekçesiyle Boots eczanesini patlatmayı önermektedir. Omar'ın muhafazakâr ama pasifist kardeşi onu ziyarete gelir ve şiddet içeren bir şey yapmaktan vazgeçirmeye çalışır. Ancak Omar ve eşi; eşini küçük bir odada kapalı tuttuğu gerekçesiyle onunla alay eder ve onu su tabancalarıyla ıslatır, böylece onu kaçırırlar.

Grup patlayıcıların üretimine başladıktan sonra Barry, Waj ve Faisal; test patlaması için bir yere giderken Hassan evde kalır. Grup, test amacıyla küçük bir miktar TATP'yi Omar'ın mikrodalga fırınında patlatarak yanı başlarındaki havai fişekle sesi örtmeye çalışırlar. Döndüklerinde, Hassan'ı evde komşu (Julia Davis) ile dans ederken bulurlar. Grup, tehlikenin farkında varır ve patlayıcıların evde bulunmasının tehlikeli olduğu gerekçesiyle başka bir yere saklama kararı alır. Faisal, tarlada elinde patlayıcılar ile koşuştururken tökezler ve patlar. Bu durum, Omar'ı sinirlendirir ve diğerlerine de kızararak gruptan ayrılır. Bu arada Faisal'ın kafası tarlada bulunur, durum gündem olur ve yetkililer harekete geçer. Omar, grubu bularak onlara bu durumu anlatır. Böylece grup yeniden bir araya gelir ve canlı bomba hedefi olarak Londra Maratonu'nu seçer. Üzerlerindeki bombaları gizlemek için kostüm giyerler. Bu arada, bir grup polis Omar'ın kardeşinin evine baskın yapar.

Grup, saldırı yapmak üzere kostümleriyle Londra'ya gider. Waj, planlarının ahlaki açıdan doğru olup olmadığı konusunda şüphelerini dile getirir, ancak Omar onu ikna eder. Bu esnada bir polis memuru gruba yaklaşır, ancak kısa bir sorgunun ardından ayrılır. Hassan cesaretini kaybeder ve memuru uyarmaya çalışır ancak Barry, Hassan'ın bombasını uzaktan patlatır ve Hassan ölür. Geriye kalan üç kişi paniğe kapılır ve kaçar, polis de peşlerine düşer.

Olanlardan vicdan azabı duyan Omar, kolayca etkilenen Waj'ı anlamadığı bir amaç uğruna ölüme sürüklediği için suçluluk hisseder ve saldırıyı engellemeye çalışır. İki keskin nişancı polis Omar'ın eşkalini alır ve Omar, maraton koşucuları arasına karışmaya çalışırken nişancı ateş eder, ancak polis yanlışlıkla Wookiee kostümlü bir koşucuyu öldürür. Waj, bir kebapçıda polis tarafından köşeye sıkıştırılır ve kebapçıda çalışanları rehin alır. Omar, telefondan Waj ile iletişime geçer ve ona bir kişi dışında diğer rehineleri bırakmasını söyler. Barry, Omar'ı, Waj'la telefonla konuştuğu sırada bulur, telefonu alır ve SIM kartını yutar. Ancak Barry boğulur, oradan geçen birisi ona Heimlich manevrası yapmaya çalışır ve bu da Barry'nin bombalarının kazara patlamasına neden olur. Omar oradan uzaklaşır.

Omar, Waj ile iletişim kurmak için yakındaki bir cep telefonu mağazasına koşar, ancak sinir bozucu derecede yavaş çalışan personel ve karmaşık kayıt işlemi nedeniyle eli boş döner. Omar, yolda işyerinden bir arkadaşıyla (Craig Parkinson) rastlaşır ve onun telefonunu ödünç alır. Telefondan Waj'ı arayarak onu sakinleştirmeye çalışır, ancak polisler gelir ve Waj zannederek rehin alınan kişiyi öldürür. Şaşkın olan Waj, bombasını patlatır ve kebapçıdaki herkesi öldürür.

Üzgün olan Omar, yakındaki bir Boots eczanesine girer ve bombasını patlatır. Epilogda, polisin sonradan Omar'ın kardeşini terörist olarak tutukladığı, polisin bir rehineyi ve bir koşucuyu vurduğu için sorumluluğu üstlenmediği ve Omar'ın Pakistan'da roketini yanlışlıkla ateşleyerek bilmeden Usame bin Ladin'i öldürdüğü ortaya çıkar.

Oyuncu kadrosu
Riz Ahmed - Omar
Kayvan Novak - Waj
Nigel Lindsay - Barry
Adeel Akhtar - Faisal
Arsher Ali - Hassan Malik
Craig Parkinson - Matt
Preeya Kalidas - Sofia
Julia Davis - Alice
Benedict Cumberbatch - Ed
Alex Macqueen - Malcolm Storge
Kevin Eldon (keskin nişancı)
Darren Boyd (keskin nişancı)
Muhammed Aqil - Mahmood
Wazim Takir - Ahmed
William El-Gardi - Halid

Yapım aşaması
Chris Morris projeyi araştırmaya üç yılını verdi; terör uzmanlarıyla, polisle, gizli servisle ve imamların yanı sıra sıradan Müslümanlarla konuştu ve 2007'de senaryoyu kaleme aldı. Morris, farklı bir röportajında ise araştırmasının öncüllerinin 7 Temmuz 2005 Londra saldırılarına dayandığını söylemektedir.

Morris, Jesse Armstrong ve Sam Bain'i "erkek psikolojisi konusunda uzman olmalarının yanı sıra komedi diyaloğu konusunda teknik uzmanlığa ve deneyime sahip oldukları" gerekçesiyle projeye dâhil ettiğini açıkladı. Armstrong ve Bain, Morris'in daha sonra yeniden yazıp düzenlediği ilk senaryoyu kaleme aldı.

Morris filmi "Dad's Army'nin teröristçesi" olarak nitelendirdi. Morris, filmin yapımı sırasında senaryoyu eski Guantanamo Kampı tutuklusu Moazzam Begg'e gönderdiğini belirtti. Begg, senaryoda İngiliz Müslümanları rahatsız edecek hiçbir şey bulamadığını söyledi. Film tamamlandığında Begg'e özel bir gösterim yapıldı ve çok beğendiğini söyledi.

Filmin müzik süpervizörü Phil Canning'dir. Filmin kapanış jeneriğinde Aphex Twin'in "Avril 14th" şarkısı çalmaktadır.

Yayımlanması
Filmin ilk gösterimi, 23 Ocak 2010'da Sundance Film Festivali'nde yapıldı ve film, Dünya Sineması Dramatik Film Yarışması'nda finale kalan adaylar arasındaydı. Filmin ilk gösteriminde Morris şunları söyledi: "Garip bir biçimde bu filmin iyi niyetli olduğunu hissediyorum. Bu bir nefret filmi değil, bu nedenle umuyorum ki bu yönü belirgindir."

Filmin Birleşik Krallık'ta ilk gösterimi, 25 Mart 2010'da Bradford Uluslararası Film Festivali'nin bir parçası olarak Ulusal Medya Müzesi'nde gerçekleşti ve 7 Mayıs 2010'da Birleşik Krallık genelinde gösterime girdi. Bradford'da Ulusal Medya Müzesi'ndeki Birleşik Krallık ilk gösterimini; Chris Morris, Jesse Armstrong, Sam Bain, üç başrol ve iki yapımcının katıldığı bir soru-cevap oturumu izledi. Morris, filmi hiç de tartışmalı bulmadığını ve tartışma yaratmaya çalışmanın "yapabileceğiniz en sıkıcı şeylerden biri" olduğunu belirtti. Morris ayrıca 2010 yazında Suffolk'taki Latitude Festivali'nde yapılan gösterimde filmi tanıtan bir konuşma yaptı.

Dört Aslan, Sundance Film Festivali'ndeki başarısına rağmen, ABD'de bir dağıtıcı bulamadı ve yeni kurulan Drafthouse Films tarafından dokuz ay sonra satın alındı. Film, ABD'de 5 Kasım 2010'da sınırlı olarak gösterime girdi. 25 Mart 2011'de Türkiye'de gösterime giren filmin dağıtımını Medyavizyon üslenmiştir.

Tepkiler
Eleştiriler
Dört Aslan, 139 incelemenin değerlendirildiği Rotten Tomatoes'ta %83'lük bir ortalama yakaladı. Sitede, filmin eleştirilerindeki ortak kanı "Ön kabul olarak açıkça tatsız bir mizahı çağrıştırsa da, Dört Aslan esasen, gerçeklikle iç içe zeki bir kara mizah barındırıyor." şeklinde ifade edilmişti. 28 eleştirinin değerlendirildiği Metacritic'te ise 100 üzerinden 68 puan aldı.

The Daily Telegraph, "[Chris Morris] Müslümanların yaşamlarındaki klostrofobik dünyeviliğin çağrışımlarını, onların şekvacı atışmalarını, acı verici ve zayıf bir şekilde Kur'an'a dair seç beğen al yaklaşımlarını; zekice ve gerçekçi bir biçimde ortaya koyuyor." ifadelerini kullandı. Daily Express ise filme beş üzerinden dört puan verdi ve özellikle performansları överek, "tüm oyuncuların mizahı tam dozunda sergilediği harika bir ekip, hem [Riz] Ahmed hem de [Kayvan] Novak, karakterlerinin dokunaklı insaniliğini de ortaya çıkarıyor" sözlerini kullandı. Time Out film için, "'Four Lions' hızlı akan, zeki bir komedi, İslam adına yapılan terör üzerine hicivli bir inceleme ve insan davranışlarının temellerini araştıran güçlü bir dram. Terörist dediklerimizi insanlaştırıyor bu film." sözlerini kullandı.

Film, Sundance'deki gösteriminin ardından Los Angeles Times ve The Hollywood Reporter tarafından olumlu eleştiriler aldı. The Hollywood Reporter filmi "fanatizmin saçmalığına yönelik parlak bir eleştiri" olarak tanımladı ve filmi This Is Spinal Tap (1984) ve The Three Stooges ile karşılaştırdı.

Film hakkında olumsuz ve karışık eleştiriler yapan eleştirmenler arasında Financial Times'dan Nigel Andrews ve The Guardian'dan Jeremy Kay bulunmaktadır. Andrews filmi "olağanüstü bir başarısızlık" olarak nitelendirdi, Kay ise "terör üzerine bir hiciv olarak, Dört Aslan bir fırsatı kaçırmış gibi görünüyor" ifadelerini kullandı. The Guardian'dan Andrew Pulver ise filme daha olumlu bir eleştiri yaparak, "Chris Morris, hâlâ İngiliz eğlence endüstrisinde çalışan en kışkırtıcı figürdür" ifadesini kullandı.

Hasılat
Birleşik Krallık'ta yalnızca 115 salonda gösterime giren film, açılış haftasında gişede başarılı oldu. Yeni çıkan filmlerin arasında en yüksek ortalama geliri elde etti (£5.292) ve toplamda £609.000 hasılat elde etti. Popülerliği nedeniyle Optimum Releasing, filmin gösterildiği salon sayısını 200'e çıkardı. Dört Aslan, Türkiye'de ilk haftada ₺1.385, toplamda (20 hafta) ise ₺8.487 hasılat elde etti.

Aday gösterildiği ve kazandığı ödüller
Time dergisi filmi 2010'un en iyi 10 filmi arasında listeledi.

Başrol oyuncuları Kayvan Novak ve Nigel Lindsay, 2010 İngiliz Komedi Ödülleri'nde En İyi Film Komedi Performansı dalında aday gösterildi. Kayvan Novak ödülü kazandı ve Dört Aslan'taki rol arkadaşlarına atıfta bulunarak tüm "kardeşler"ine teşekkür etti.

BAFTA 2011'de Chris Morris, Bir İngiliz Yazar / Yönetmen ya da Yapımcının En İyi Çıkış Filmi ödülünü kazandı.



Notlar

Kaynakça
Dış bağlantılar