Cevizlik, Yusufeli

Cevizlik, Artvin ilinin Yusufeli ilçesine bağlı bir köydür.

Tarihçe
Cevizlik köyünün eski adı Çilçim veya Cilcim'dir. Osmanlıların Gürcülerden ele geçirdiği Tao bölgesinde yer alan köyün bu adı, Gürcüce Çimçimi'den (ჭიმჭიმი) Türkçeye girmiş olabilir. 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde Cilcim (جلجم) ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Çilçim (چلچم) biçiminde yazılmıştır.

Çimçimi, Orta Çağ'da Gürcü devletlerin yönetimindeki Tao bölgesinin bir köyüdür. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirmiştir. Akmeşe mahallesindeki Bedazori Kalesi de buranın eski bir yerleşme olduğunu göstermektedir. 11-12. yüzyıllarda yaşamış olan Yeni Platoncu Gürcü filozof İoane Petritsi'nin "Çimçimeli" lakabından dolayı bu köyden olduğu kabul edilmektedir.

Çimçimi, 1835 Osmanlı Müslim nüfus defterinde "Cilcim" adıyla Çıldır Eyaleti'ne bağlı Livane-i Ulya sancağının köylerinden biriydi. Osmanlı idaresinin vergi ve askere alma amacıyla sadece erkek nüfusunu tespit ettiği bu tarihte köyde 57 hanede 158 erkek yaşıyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün toplam nüfusunun yaklaşık 316 kişiden oluştuğu ortaya çıkar. Bugün Varlık adıyla Cevizlik köyünün bir mahallesi olan Keda, bu nüfus tespiti sırasında ayrı bir köydü ve Keda'daki 8 hanede 23 erkek tespit edilmişti. Gürcücede "tepe" anlamına gelen Keda köyünün toplam nüfusunun yaklaşık 46 kişiden oluştuğu söylenebilir.

Çimçimi, 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesine göre, Trabzon Vilayeti'nin Lazistan Sancağı'na bağlı Livana kazasının bir köyüydü. Köyün nüfusu 42 hanede yaşayan 190 kişi olarak kaydedilmiştir. 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde ise, Artvin vilayetinin Yusufeli kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1935 nüfusu sayımında "Cilcim" olarak kaydedilmiş olan köy, Yusufeli kazasının bir köyü olarak Erzurum vilyetine bağlanmıştı. Bu tarihte köyün nüfusu 497 kişiden oluluyordu.

Türkçe kaynaklarda Çilçim ve Cilcim olarak geçem Çimçimi adı, "yabancı kökten geldiği" için 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Cevizlik olarak değiştirilmiştir. Bununla birlikte köyün eski adı yeni adıyla birlikte "Cevizlik (Cilcim)" biçiminde resmî kayıtlarda kullanılmıştır.

Önemli bir tarihi yerleşim yeri olan Bezdazor, günümüzde Akmeşe adıyla Cevizlik köyünün bir mahallesidir. Günümüze büyük ölçüde sağlam ulaşan Bedazori Kalesi bu mahallededir. Eskiden önemli bir yerleşim yeri olan Keda ise, günümüzde Varlık adıyla Cevizlik köyünün bir mahallesidir.

Akmeşe
Akmeşe mahallesinin eski adı olan Bedazor veya Bedazori (ბედაზორი) adının Petrazori ‘den (პეტრაზორი) değişime uğradığı tahmin edilmektedir. Gürcü dilindeki “petra” (პეტრა), Yunancadan girmiş olup kaya anlamına gelir. Gürcüce yer adlarında sıkça rastlanan “zori / დzori” (ზორი / ძორი) ise, dere veya vadi anlamında Ermenice bir kelimedir. Bu yer adı Türkçe kaynaklarda Bedazor (بداذور) şeklinde geçer.

Bedazor köyü, 1835 tarihli Müslim nüfus defterinde “Bedazor” (بداذور) adıyla Çıldır Eyaleti’ne bağlı Livane-i Ulya sancağının köylerinden biriydi. Osmanlı idaresinin vergi salma ve askere alma amacıyla sadece erkek nüfusunu tespit ettiği bu tarihte köyde 14 hanede 34 erkek yaşıyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, Bedazori’nin toplam nüfusunun yaklaşık 68 kişiden oluştuğu ortaya çıkar. Bu sırada Bedazor bir nahiyenin de adıydı ve bu nahiyenin idari merkezi Bedazor köyüydü.

Bedazor daha sonra Trabzon vilayetine bağlandı. Nitekim 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde Bedazor (بدازور) olarak kaydedilmiş olan yerleşim, Lazistan sancağına bağlı Livana kazasının köylerinden biriydi. Köyün nüfusu 11 hane ve 31 kişi olarak kaydedilmiştir. 1835 tarihli nüfusuyla kıyaslandığında sadece erkek nüfusunun kaydedildiği görülebilir. Buna dayanarak Bedazori’nin toplam nüfusunun yaklaşık 62 kişiden oluştuğu söylenebilir.

Bedazori, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Artvin vilayetinin Yusufeli ilçesinin merkez nahiyesine bağlı bir köydü. 1935 genel nüfus sayımında bir köy olarak geçmemesi, bu iki tarih arasında Çilçim (Çimçimi) köyüne bir mahalle olarak bağlandığını göstermektedir. Bedazori Türkçe olmadığı için köyün adı Akmeşe olarak değiştirilmiştir.

Bedazor köyünde bilinen tek tarihsel yapı, Orta Çağ'da Gürcülerden kalma Bedazori Kalesi’dir. Kale, ulaşımı zor bir kayalık tepede yer alır ve günümüze ulaşan duvarlarının yüksekliği 8 metreyi bulur. Burada geleneksel Gürcü şarap yapımında kullanılan ve kvevri denilen on kadar şarap küpü tespit edilmiştir.

Varlık
Varlık mahallesinin eski adı Keda'dır. Keda (ქედა), Gürcüce bir yer adı olup "kedi" (ქედი) kelimesine dayanır ve
"tepe" anlamına gelir. Gürcistan'ın Acara bölgesinde de Keda adını taşıyan bir kasaba bulunmaktadır. Keda adı Türkçeye de aynı şekilde girmiştir. Nitekim bu yerleşim 1835 tarihli nüfus defterinde ve 1876 tarihli Trabzon vileyeti salnamesinde Keda (كدا) olarak geçer.

Keda, 1835 tarihli Osmanlı Müslim nüfus defterinde aynı adla Çıldır Eyaleti’nin Livane-i Ulya sancağına bağlı köylerden biriydi. Osmanlı idaresinin vergi salma ve askere alma amacıyla sadece erkek nüfusunu tespit ettiği bu tarihte köyde 8 hanede 23 erkek yaşıyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, Keda’nın toplam nüfusunun yaklaşık 46 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.

Keda köyü, daha sonra Trabzon vilayetine bağlandı. Nitekim 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesine göre, bu vilayetin Lazistan sancağına bağlı Livana kazasının köylerinden biriydi. Köyün nüfusu 6 hane 23 kişi olarak kaydedilmişti. 1835 tarihli nüfus defterindeki erkek sayısının bu salnamede toplam nüfus olarak verildiği anlaşılmaktadır. Vergiye tabi hayvan varlığı olarak sadece 4 öküz ve 4 inek kaydedilmiştir.

1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Keda’nın bir köy olarak geçmemesi, bu tarihten önce Çilçim köyüne bir mahalle olarak bağlandığını göstermektedir. Keda Türkçe olmadığı için köyün adı Varlık olarak değiştirilmiştir. Varlık, günümüzde Cevizlik köyünün bir mahallesidir ve eski adı da kullanılmaktadır.

Coğrafya
Cevizlik köyü, Artvin il merkezine 52 km, Yusufeli ilçe merkezine 53 km uzaklıktadır.

Nüfus
Kaynakça
Dış bağlantılar