Charax Spasinu

Charax Spasinu, aynı zamanda Charax Spasinou, Charax Pasinu, Spasinu Charax ( ) olarak da bilini), İskenderiye (Grekçe: Ἀλεξάνδρεια) veya Susiana'daki Antiochia (Grekçe: Ἀντιόχεια τῆς Σουσιανῆς), günümüz Irak'ında Basra Körfezi'nin başında bulunan antik bir liman ve antik Harakini krallığının başkentidir.

Etimoloji
Muhtemelen Grekçe Χάραξ kelimesinden gelen Charax ismi tam anlamıyla "palisad kale" anlamına gelir ve birkaç müstahkem Selefkî kasabasının isminde kullanılmıştır. Charax, Büyük İskender'e ithafen aslen İskenderiye adını almış ve muhtemelen bizzat onun tarafından kurulmuştur. Sel felaketi sonucu tahrip olan kent, MÖ 175-164 yılları arasında yaşamış olan IV. Antiohos tarafından yeniden inşa ettirilerek Antiochia adını almıştır. Bu dönemde Antiohos'un valisi Hyspaosines tarafından yaklaşık 4½ km uzunluğunda büyük bir sel önleyici set oluşturuldu ve "Hyspaosines'in Charax'ı" olarak yeniden adlandırılmıştır.

Charax isminin Aramice'de 'kale' anlamına gelen Karkâ kelimesinden türediği yönünde bir teori de mevcuttur; ancak Charax ismi birçok başka Selefkî kasabasında da palisad anlamına gelen kelimeyle anılmıştır.

Charax'ın yeri
Plinius'un kayıtlarına göre Charax, Eulæus/Karkheh ve Dicle'nin birleştiği noktaya yakın Naysān'da Cebel Huyabir olarak bilinen büyük bir höyüğün üzerinde bulunuyordu.

Plinius'a göre:

Plinius'un tasviri, Tabula Peutingeriana'daki tasviri ile örtüşmektedir.

Cebel Huyabir höyüğü artık Eulæus/Karkheh ve Dicle'nin birleştiği noktanın 1 km güneyinde yer almaktadır; nehrin yatağı, 1837'de iyi belgelenmiş bir fırtına sırasında değişmiştir.

Naysān, erken İslam döneminde Harakini'nin adı olan Maysān'ın günlük Arapçada bozulmuş hali olabilir. İlk kazı ve araştırmalar 2016 yılında başlamıştır.

Arkeoloji
2016 yılında başlatılan kazı çalışmaları sonucunda kentin, 185x85m²'lik konut bloklarından oluşan bir ızgara düzeninde planlandığı ortaya çıkarılmıştır. Bunlar antik dünyanın en büyük bloklarındandır. İki büyük kamu binası tespit edilmiş, ancak henüz kazılmamıştır. çünkü şehrin kendisi hiçbir zaman düzgün bir şekilde kazılmamıştır.

Şehir, MÖ 324 yılında Büyük İskender tarafından küçük bir Pers yerleşim yeri olan Durine'nin yerine kurulmuştur. Burası İskender'in MÖ 323'teki ölümünden önceki son şehirlerinden birisidir. Burada, İskender, doğduğu kasabanın adını taşıyan Pella adlı limanın bir mahalle (dēmē) kurdu ve buraya Makedonya gazilerini yerleştirdi.

Şehir, İskender'in ölümünden bir tarihte sel nedeniyle yıkılana kadarSelefkî İmparatorluğu'nun elinde kaldı. Partların Selefkî İmparatorluğu'nun büyük bölümünü fethetmesinin ardından ortaya çıkan siyasi istikrarsızlık, Hyspaosines'in MÖ 127'de Harakini adında bağımsız bir devlet kurmasına olanak sağlamıştır. Şehre kendi adını vermiştir.

Charax, 282 yıl boyunca küçük devletin başkenti olarak kalmış; nümismatik bulgular, buranın geniş ticaret bağlantılarına sahip, çok etnikli Helenleşmiş bir şehir olduğunu göstermektedir. Trajan komutasındaki Romalılar MS 116 yılında şehri ilhak etmişlerdir. Harakini bağımsızlığı, Part tahtı için yapılan iç savaş sırasında Part Kralı Pakorus'un oğlu Mithridatis'in yönetimi altında 15 yıl sonra yeniden sağlanmıştır. Bu tarihten itibaren Charax'tan gelen sikkeler daha çok Part kültürüne işaret etmektedir.

MS 221-222'de Fars satrapı olan etnik bir Pers olan Erdeşîr, Partlara karşı bir isyan başlatarak Sasani İmparatorluğu'nu kurmuştur. Daha sonraki Arap tarihlerine göre, Harakini kuvvetlerini yenmiş, son Part hükümdarını öldürmüş, şehri yeniden inşa ettirmiş ve adını Astarābād-Ardašīr olarak değiştirmiştir. Charax çevresindeki Harakini devleti olan bölge, daha sonra Arap fatihler tarafından benimsenen Aramice /Süryanice Maysān ismiyle bilinmektedir.

Charax, Maysan ismiyle varlığını sürdürmüştür; Farsça metinlerde beşinci yüzyıla kadar çeşitli valilerden bahsedilimektedir ayrıca altıncı yüzyılda burada bir Nesturi Kilisesi'nin varlığından söz edilmektedir. Charax darphanesinin Sasani İmparatorluğu boyunca ve Emevi İmparatorluğu'nda da varlığını sürdürdüğü ve MS 715'e kadar sikke basmaya devam ettiği anlaşılmaktadır. Burada yapılan kazılarda bulunan Grek sikkelerinin yığınları, geç antik çağın önemli bir ticaret merkezi olduğunu kanıtlamaktadır.

Her ne kadar ismen Selefkî İmparatorluğu ve daha sonra Part İmparatorluğu'nun vasalı olsa da, zaman zaman önemli ölçüde özerkliğini korumuş gibi görünmektedir. MS 106'da Romalılar tarafından asimile edilene kadar büyük ölçüde Nabatîler tarafından kontrol edilen Arap ticaretinin merkezi haline gelmiştir.

Charax, Gerrha, Mısır, Hindistan ve daha uzak yerlerden gelen gemilerin düzenli olarak geldiği zengin bir limandır. Trajan, ziyareti sırasında Hindistan'a giden gemileri gözlemlerken, Strabon şehri bir ticaret merkezi olarak adlandırı ve Plinius şehrin nadir parfümlerin ticaretinin merkezi olduğunu ve ayrıca inci dalgıçlığının merkezi olduğunu belirtir. Ayrıca Basra Körfezi'nden Petra ve Palmira'ya ve ayrıca Part İmparatorluğu'na giden kara ticaret yolunun başlangıcıydı.

Sikkeler
Trajan'ın işgalinden önce Charax Helenistik tipte sikkeler basıyordu, işgalden sonra ise sikkeler daha çok Part karakterindeydi. Charax, MS 715'e kadar Sasani İmparatorluğu'nda ve Emevi Halifeliği'nde para basmaya devam etmiştir.

Önemli kişiler
MS 97'de Mısır üzerinden Roma İmparatorluğu'na ulaşmaya çalışan ancak Basra Körfezi'ne ulaştıktan sonra Partlar tarafından geri dönmeye ikna edilen Çin elçisi Gan Ying 甘英 tarafından ziyaret edilmiş ve buraya 干羅 (Pinyin: Gànluò; yeniden yapılandırılmış antik telaffuz * ka-ra ) adını vermiştir.

MS 116 yılında Roma imparatoru Trajan, en son, en doğudaki ve en kısa ömürlü toprakları olan Charax Spasinu'yu ziyaret etmiştir. Hindistan'a doğru yola çıkan birçok gemiyi görmüş ve İskender gibi daha genç olmayı ve oraya kendisi gidebilmeyi dilemiştir.

1. yüzyıl coğrafyacısı olan Isidoros o Charakinos, buralıdır.

Robert Eisenman, Pavlus'un ilk kilisesini daha iyi bilinen Antakya'da değil, bu şehirde kurduğunu ileri sürmektedir.

Kaynakça
Özel


Genel
Dış bağlantılar