Cavit Mehtaş

Cavit Mehtaş — Siyasetçi, Azerbaycan Milli Hükümeti döneminde Tarım Bakanı ve Tebriz şehrinin valisi. Azerbaycan Milli Hükûmeti'nin dağılmasının ardından tutuklandı. Sonraki yaşamı hakkında bilgi yoktur.

Hayatı
Cavit Mehtaş 1914 yılında Tebriz'de doğdu. 1933 yılında Tahran Üniversitesi'ne girdi. 1938 yılında üniversiteden mezun olduktan sonra Birinci Ostana'nın Veterinerlik İdaresi'nin başkanı oldu. Daha sonra ise Üçüncü Ostana'nın Tarım ve Hayvancılık İdaresi'ne başkan olarak atandı.

Öncelikle Tudeh Partisi'ne, daha sonra ise Azerbaycan Demokrat Partisi'ne üye oldu. 1945 yılının 20 Kasım'ında Tebriz Erk Tiyatrosu binasında Azerbaycan Halk Kongresi faaliyete geçti. 21 Kasım'da kongre delegelerinden, seçimler bitip hükûmet kuruluncaya kadar, kararların uygulanmasını sağlamak amacıyla Milli Heyet oluşturuldu. Cavid Mehtaş da Milli Heyet'e seçilen 39 kişiden biri oldu.

12 Aralık 1945'te Azerbaycan Milli Hükümeti kuruldu. Cavid Mehtaş, kurulan hükûmette Tarım Bakanı olarak atandı. 15 Ocak 1946'da Azerbaycan Milli Hükûmeti Anayasası'nı hazırlamak üzere 15 üyeli bir komisyon kuruldu. Bu komisyona Cavid Mehtaş da dahil edildi. Bakan olduğu dönemde Milli Meclis tarafından 1946 yılının 27 Şubat'ında devlet topraklarının köylüler arasında dağıtılmasıyla ilgili bir kararname kabul edildi. Bu karara göre, Rıza Şah dönemi boyunca miras yoluyla alınan ya da gasp edilen topraklar, nehirler, ormanlar, yoksul köylülere bedelsiz olarak verildi. Reform sonucunda yaklaşık 1 milyon köylüye toprak verildi. Birçok vergi kaldırıldı. 1946 yılında Tebriz'de tarım, hayvancılık, arıcılık, bağcılık ve ipekçilik üzerine eğitim veren bir teknik okul açıldı. Bu okula ilk yıl 250 öğrenci kabul edildi.

1946 yılının 13 Haziran'ında İran ve Azerbaycan Milli Hükümeti arasında yapılan anlaşmaya göre Tebriz şehrinin valisi olarak atandı.

5 Aralık 1946'da Miyane yönünde saldıran Şah ordusu, Gulam Yahya'nın liderlik ettiği fedailer tarafından durduruldu. Azerbaycan'ın farklı bölgelerinden insanlar silahlanmak ve Şah ordusuna karşı mücadele etmek için Milli Hükûmet'e başvurdu. Bunun üzerine Mir Cafer Pişeveri'nin liderliğinde bir Savunma Komitesi kuruldu. Komitenin ilk işi Tebriz'de sıkıyönetim ilan etmek ve "Babek" adlı gönüllü birlikler oluşturmaktı. Gönüllü birliklere ilk etapta 600 kişi katıldı. Daha sonra Pişeveri, yeniden askeri destek almak için Sovyetler Birliği'ne başvurdu. Ancak bu isteği cevapsız kaldı.

11 Aralık 1946'da, Azerbaycan Eyalet Encümeni, kan dökülmesini önlemek amacıyla Kızılbaş Halk Ordusu ve fedai kuvvetlerine, Şah ordusuna karşı direnmemeleri ve savaş alanlarını terk etmeleri emrini verdi. O günden itibaren, İran ordusu büyük şehirlere girmeden önce, bu şehirlerde toprak ağalarının silahlı çeteleri ve sivil kıyafetli jandarmalar katliamlar yapmaya başladı. Bu gruplar, Tahran Radyosu tarafından "İran vatanseverleri" olarak adlandırılıyordu. Çetelerin temel amacı, demokratları ortadan kaldırmak ve Şah ordusunun şehirlere girişini sağlamaktı. Tebriz ve Azerbaycan'ın diğer şehirleri yağmalanarak katliamlara maruz kaldı. Azerbaycan Milli Hükümeti düştü. 14 Aralık 1946'da, ABD ve Büyük Britanya tarafından desteklenen İran ordusu Tebriz'e girdi. Bundan sonra da katliamlar ve yağmalar devam etti. Binlerce insan tutuklandı ve sürgüne gönderildi. Gerçekleşen katliamlarda ADF üyeleri, fedailer ve tanınmış şairlerden Ali Fitret, Sedi Yüzbendi, Cafer Kaşif ve Muhammedbağir Niknam öldürüldü. Cavit Mehtaş, iki gün sonra Şah'ın birlikleri tarafından tutuklandı. Sonraki yaşamı hakkında bilgi yoktur.

Kaynakça
Özel
Genel