1919 Osmanlı genel seçimleri

1919 Osmanlı genel seçimleri, Mütareke yıllarında ve İstanbul, İzmir, Batı Anadolu, Trakya başta olmak üzere ülkenin pek çok bölgesinin işgal altında olduğu bir dönemde gerçekleştirilmiştir.

1919 Genel Seçimleri, 1876 Anayasası, 1908 seçim kanunu ve 1919 tarihli seçim kararnamesi ile seçim talimatı hükümleri esas alınarak iki dereceli olarak gerçekleştirilmiştir.

Meclis-i Mebûsan'ın feshi
I. Dünya Savaşı; 1918 yılının sonlarında İtilaf Devletleri'nin yenik çıkan devletler ile imzaladığı ateşkes ve barış anlaşmaları ile son bulmuştu. Osmanlı devletinin savaşta yenilmesi, hükûmetin 30 Ekim 1918'de ağır hükümler içeren Mondros Mütarekesi'ni imzalaması ve Kasım 1918'de Osmanlı topraklarının işgali ile mevcut meclisin yenilenmesi gerekliliği ortaya çıktı.

1918 Osmanlı Meclis-i Mebûsan'ı 21 Aralık 1918 tarihinde “Meclis-i Mebusan'ın Feshini Mübeyyin İrade-i Seniyye” adıyla yayımlananbir ferman ile feshedilmiştir. Padişah VI. Mehmed, Meclisin fesih gerekçesi ve dayanağı bu fermanda, “Siyasi zorunluluklar nedenleriyle Meclis-i Mebusan'ın feshi gerektiğinden, Kanun-i Esasimizin tadil edilmiş yedinci maddesinin hususi fıkrası gereğince gerektiği zaman, Heyet-i Mebusan'ın feshi, şahsi haklarımdan bulunmasından dolayı, bahsi geçen meclisin bugünden itibaren kanun gereğince feshini irade eyledim” şeklinde ifade etmiştir.

Ancak ülkenin içinde bulunduğu savaş sonrası durum, mevcut seferberlik hali ile askere alınmış çok sayıda erkeğin henüz terhis edilmemiş olması ve işgal hali yüzünden anayasa hükmüne göre 4 ay içinde seçimlerin gerçekleştirilmesi mümkün olmamış, Meclis-i Vükelâ durumu açıklığa kavuşturmak için 4 Ocak 1919 tarihinde bir karar alarak, işgal edilen bölgeleri ve mevcut seferberlik halini gerekçe göstererek seçimleri süre belirtmeden ertelediğini ilan etmiştir.

Ancak işgallere karşı direniş hareketinin başlaması, Erzurum Kongresi ve ardından Sivas Kongresi'nin toplanması, Anadolu ve Rumeli Müdâfaa-i Hukuk Cemiyeti'nin geçici bir hükûmet gibi faaliyetlere başlaması İstanbul'daki Padişah Vahdettin ve çevresini zor durumda bırakmıştı. Sivas Kongresi'nin hemen sonrasında 3 Ekim 1919'da İstanbul'daki Ali Rıza Paşa hükûmeti seçim kararı almış ve 7 Ekim 1919'da seçim kararnamesini vilayetlere göndermiştir.

Bir süre Meclis'in fiilen işgal altındaki İstanbul'da toplanmasına karşı çıkan ARMH, nihayetinde "sakıncalarına rağmen yurdun sarsıntıya uğramaması için İstanbul'da toplanacak olan Meclis'e katılma kararı almıştır." Ayrıca üyelerinin mecliste ulusal bir grup kurmaları, sivil örgüt liderleriyle görüşüp desteklerini almaları ve bu üyelerin güvenliklerini temine yönelik birtakım önlemlerin alınması kararlaştırılmıştır.

Mondros Ateşkesinin ardından Osmanlı ile İtilaf Devletleri arasından imzalanacak barış anlaşması için düzenlenen Paris Barış Konferansı'ndan millet için olumsuz bir karar çıkması halinde milli iradeye başvurulacağı kararının Meclis-i Mebusan'da alınmasını talep eden ARMH Cemiyeti İstanbul'a mebus olarak gidecek üyelerine, İtilaf devletlerinin ateşkes kurallarını bozarak millet haklarını zedeleyici işler yapabilecekleri, bunlara karşı durulması ihtimalinde meclisin dağıtılabileceği, mebusların tutuklanabileceği ve sürgüne gönderilebileceği konularında uyarılar da yapmıştır.

Seçimin sonuçları
168 mebuslu Son Osmanlı Meclis-i Mebusanı Fındıklı'daki sahil sarayında 12 Ocak 1920'de padişahın Hatt-ı Hümayun'u ile açılmıştır. Seçilen mebusların çoğunluğunun ARMH destekçisi olduğunu ve içlerindeki tek gayrimüslimin Musevi cemaatinden İstanbul mebusu Prof. Mişon Ventura Efendidir.

Meclisin açılış konuşmasında Ahmet Ferid Bey olağanüstü koşullara rağmen toplanan meclis için: “Türk ölmemiştir, ölmeye de niyeti yoktur. Toplanan meclis bunun semeresidir, veni vidi vici. İstedim Toplandım Çalışıyorum demiştir” ifadelerini kullanmıştır.

Meclis üyelerin 60 tanesinin İttihatçı, 6 tanesi liberal, 2 tanesi sosyalist ve geri kalan yüz tanesinin ise diğer ideolojik yaklaşımlara sahiptir.

Meclis'in Misak-ı Milli'yi kabulünün ardından 16 Mart 1920'de İstanbul İtilaf Devletleri tarafından resmen işgal edilmiş ve Meclis-i Mebusan basılmıştır. Mebusların bir kısmı tutuklanmış ve ertesi gün Malta adasına sürülmüşlerdir. 18 Mart tarihinde toplanan bir kısım mebuslar olayı Anayasa ve insan haklarına aykırı bularak protesto etmişler ve ittifakla toplantılarına son vermişlerdir. Durum Meclis-i Ayan'a bildirilince, Âyan bunu hukuki bulmamış ve lüzumsuz bir karar olduğunu açıklamıştır. 5 Nisan 1920 tarihli bir toplantıda da "müzakere edilecek bir şey olmadığını" söyleyerek dağılmıştır ve bir daha da toplanmamıştır. Mebusan Meclisi ise Anayasanın hükümleri dairesinde 4 ay zarfında yeniden seçim yapılarak toplanmak üzere zaruri sebeplerden dolayı feshedilmiştir (11 Nisan 1920).

Ayrıca bakınız
Meclis-i Mebûsan 6. dönem mebusları listesi
Mîsâk-ı Millî

Kaynakça