Alerjik rinit

Alerjik rinit ya da saman nezlesi, burun solunum yollarında meydana gelen alerjik bir iltihaptır. Polen, toz ve hayvan tüyü (dökülen cilt ve saç parçacıkları) gibi nesneler bunlara alerjisi olan kişiler tarafından solunduğu zaman ortaya çıkar. Rinit genel anlamıyla burun mukozası iltihabıdır. Klasik semptomları burun tıkanıklığı, burun kaşıntı, burun akıntısı ve hapşırmadır. Ülkemizdeki sıklığı %11.8 ile 36.4 arasında bildirilmiştir.

Alerjik rinit, semptomların süresine göre ‘intermittant’ ve ‘persistan’ olarak iki kategoriye ayrılır. Semptomların haftada 4 günden daha az ya da toplamda 4 haftadan daha kısa sürdüğü durumlar intermittant olarak tanımlanırken, bu süreyi aşan durumlar ‘persistan’ olarak sınıflandırılır. Ayrıca, belirtiler şiddet düzeyine göre hafif, orta ve ağır olmak üzere üç grupta değerlendirilir .

Risk Faktörleri
1) Genetik Yatkınlık

Alerjik rinitin gelişiminde genetik faktörler önemli bir rol oynar . Alerjiye yatkın (atopik) bireylerde, bağışıklık sisteminin alerjenlere karşı aşırı duyarlılığı nedeniyle bu hastalıkların görülme sıklığı daha yüksektir. Bunun yanı sıra, bazı genetik varyasyonlar alerjik rinitin gelişiminde rol oynayabilir . Eğer çocukların ebeveynlerinde alerjik hastalıklar varsa, bu durum çocuklarda da alerjik rinit geliştirme olasılığını artırır. Ebeveynlerde alerji öyküsü bulunmayan bir çocukta alerjik rinit geliştirme riski yaklaşık %0-10 arasındayken, sadece bir ebeveynde alerji öyküsü varsa bu oran %30-40'a çıkar. Her iki ebeveyninde alerjik hastalık geçmişi bulunan bir çocuğun ise alerjik rinit geliştirme riski çok daha yüksektir ve %60-70 arasında olabilir . Alerjik rinitin tetikleyicileri arasında açık hava polenleri de önemli bir yer tutar. Ağaç, çimen ve yabani ot polenleri gibi açık hava alerjenleri, genellikle belirli mevsimlerde alerjik reaksiyonlara yol açar. Ancak bazı kişiler, sadece polenlerin bulunduğu dönemde semptom gösterirken, bazıları yıl boyu süren alerjik reaksiyonlar yaşayabilir. Ev tozu akarlarına duyarlı olanlar, alerjik rinitin daha uzun süreli, hafif ya da orta şiddette aralıklı alerjik döneme neden olabilir. Diğer yandan, birçok hasta birden fazla alerjene karşı duyarlıdır. Bu da yıl boyunca devam eden semptomlara sebep olabilir. Özellikle hem polenlere hem de küf sporlarına karşı alerjisi olanlar, polen mevsiminin net bir şekilde tanımlanmasında zorlanabilir ve semptomları yılın farklı zamanlarında devam edebilir . Tüylü evcil hayvanlar, özellikle kediler ve köpekler, alerjik riniti tetikleyen yaygın etkenler arasındadır. Bu hayvanların tüyleri, deri döküntüleri ve tükürüklerinde bulunan alerjenler, havada uzun süre asılı kalabilir. Evcil hayvanlardan kaynaklanan alerjenlerin giysilere ve yüzeylere tutunması, evcil hayvanların bulunmadığı ortamlarda bile alerjik semptomların ortaya çıkmasına neden olabilir. Tüylü evcil hayvanlarına karşı hassasiyeti olan ve alerjik astımı bulunan kişilerde, evcil hayvanların ev ortamından uzaklaştırılması, alerjen maruziyetini azaltmada en etkili çözüm olarak öne çıkmaktadır .
Hava kirliliği: Hava kirliliği, çeşitli kaynaklardan havaya yayılan zararlı maddelerden oluşur. Bu maddeler, araç egzozlarından, fabrikalardan, elektrik jeneratörlerinden veya tarımsal atıklardan kaynaklanabilir. Alerjik hastalıkların, özellikle de alerjik rinitin yaygınlaşmasında hava kirliliği önemli bir rol oynar . Havadaki zararlı gazlar ve partiküller, burun tıkanıklığı, hapşırma ve kaşıntı gibi alerji semptomlarını daha da kötüleştirebilir. Özellikle kirli hava soluyan kişilerde, bu semptomlar daha sık ve daha yoğun şekilde görülebilir. Bunun nedeni, hava kirliliği ve alerjene eş zamanlı maruz kalma sonucunda solunum yollarındaki iltihaplanmanın artışıdır. Bu durum, alerjenlere karşı hassasiyeti artırabilir .

Hastanın yaşam tarzı, iş ve ev ortamı, alerjenlere maruziyet düzeyi ve sigara kullanımı gibi faktörlerin de tanı sürecinde değerlendirilmesi gerekir. Özellikle bazı ilaçlar, alerjik rinit belirtilerine benzer reaksiyonlarına neden olabilir. Bu nedenle ayrıntılı bir ilaç öyküsü alınması önemlidir .

2) Ağızdan alınan antihistaminikler: Antihistaminikler, alerjik rinit tedavisinde sıkça kullanılan ilaçlardır. Birinci kuşak antihistaminikler, 1940'lı yıllardan itibaren kullanılmaya başlanmıştır. Ancak bu ilaçlar uyku hali, dikkat dağınıklığı ve koordinasyon sorunları gibi yan etkilere yol açabilir. Bu durum, günlük yaşamı olumsuz etkileyebilir ve kullanımda bazı kısıtlamalar yaratabilir .

Daha sonraki yıllarda geliştirilen ikinci kuşak antihistaminikler, merkezi sinir sistemi üzerindeki etkileri azaltacak şekilde tasarlanmıştır. Bu ilaçlar, birinci kuşaklara kıyasla daha az uyku yapıcıdır ve günlük aktiviteleri genellikle etkilemez

Bu ilaçlar, alerjiye yol açan maddelerin salınımını azaltır ve burun tıkanıklığı, akıntı, hapşırma gibi belirtileri hafifletir. Etkisi 7 saat içinde başlar ve 2 hafta içinde en yüksek seviyeye ulaşır. Burun tıkanıklığı başta olmak üzere, gözlerde kaşıntı ve sulanma gibi alerjik belirtileri de azaltır .

Kaynakça