Faik Paşa Camii

Faik Paşa Camii ( ) veya Narda İmareti (Ιμαρέτ της Άρτας), Yunanistan'ın Narda kentinde bulunan bir camidir. Cami, 15. yüzyılda Osmanlı döneminde inşa edilmiş olup adını 1449'da bölgeyi fetheden Faik Paşa'dan almaktadır. Camide tadilat çalışmaları devam etmekte olup günümüzde ibadete açık değildir.

Faik Paşa Camii, Maratovuni köyü yakınındaki antik Marati mevkiinde, Arahtos Nehri'nin sağ kıyısında ve Narda Köprüsü'nün yaklaşık 1,5 km kuzeyinde yer almaktadır. Osmanlı döneminde yapıyı çevreleyen alan, Arta kalesinin top menzili içindeki sektör olan Top-Altı'nin genel adını taşıyordu. Daha spesifik olarak seyyah Evliya Çelebi, Yunanca Marati toponiminin türediği Müslüman köyü Karye-i İmaret'ten bahsetmektedir.

Tarihçe
Osmanlı dönemi
Faik Paşa Camii'nin muhtemelen Yahya'ya adanmış eski bir Bizans kilisesinin yerine inşa edildiği düşünülmektedir. Camiyi finansörü şehrin fetheden Osmanlı veziri Faik Paşa olduğundan caminin adı da buradan gelmektedir. İki tarihleme hipotezi mevcuttur; Bizans Metropoliti Arta Seraphim tarafından formüle edilen ilki, binanın 1455 civarına tarihlendiğini gösteriyor. 18. yüzyılın ortalarında bir Osmanlı sakininden derlenen sözlü geleneğe göre, Faik Paşa camiye bir imam atamış ancak onun ölümü üzerine camiye bir imam atamış. Yerine layık birini bulamayan paşa, ordudan emekli olmaya ve imamlık görevini kendisi üstlenmeye karar verdi. Faik Paşa'nın 1499'daki vefatına kadar yaklaşık kırk yıl imamlık yaptığı söylenmektedir. Arta Metropoliti bu bilgiye dayanarak caminin yapımını II. Mehmed dönemine tarihlendiriyor.

İkinci hipotez ise caminin 1492-1493 yılları arasında, II. Bayezid döneminde yapıldığı yönündedir. Osmanlı tarihçisi Âşıkpaşazâde'nin caminin taslak halindeki tarihini 1478 civarında belirttiği ve Faik Paşa'nın imaret ve medreseyi de içeren kurucu vakfının 1493 yılına dayandığı dikkate alındığında, bu tarih önceki varsayımdan daha makul görünmektedir.

Kurum, gelirini, Epir'un Osmanlı yönetimi öncesinde Rodya Panaya Manastırı'na ait olan Vigla ve Marati köylerindeki tarım arazilerinin yanı sıra Selanik ve Yenice Vardar şehirleri yakınındaki mülklerden elde ediyordu.

1821 yılındaki Yunan İsyanı sırasında Narda'nın kuşatılması sırasında bölge çatışmalara sahne olmuştur. Cami, 12 Kasım 1821'de Osmanlı garnizonunun saldırılarına direnen Yannis Makriyannis, Markos Boçaris ve birkaç yüz adam için bir siper kampıydı. Birkaç yıl sonra burayı ziyaret eden François Pouqueville, burada İran sazlıkları, zeytin ağaçları, limon ağaçları ve portakal ağaçları bulunduğunu belirtirken , 1835 yılında William Martin Leake burayı fındık ağaçları açısından zengin olarak tanımlamıştır.

1897 Osmanlı-Yunan Savaşı sırasında caminin çevresi, Albay Trasivulos Manos'un kuvvetleri ile Ahmed Hıfzi Paşa'nın Osmanlı kuvvetleri arasında bir kez daha savaş alanı haline geldi.

Yunanistan dönemi
İstanbul Sözleşmesi'nin ardından 1881'de Narda'nın Yunanistan Krallığı tarafından ilhak edilmesinin ardından cami, kısa bir süreliğine Rus Aziz Yahya'ya adanmış bir Hristiyan kilisesine dönüştürüldü.

1938 yılında bina, kraliyet kararnamesi ile korunan tarihi bir anıt ilan edildi. 1994 yılında yapılan kazılarda sundurmanın çeşitli mimari bölümleri keşfedildi ve restorasyon çalışmaları taş döşeli zemini ortaya çıkardı. 2019 yılı sonu itibarıyla anıtın genel restorasyonuna yönelik çalışmalar Merkezi Arkeoloji Konseyi tarafından onaylandı ve eser nihayet 2022 yazında müzayedeye sunuldu. Cami, günümüzde Yunanistan Kültür ve Spor Bakanlığı'na bağlı 8. Bizans Eski Eserler Dairesi'nin sorumluluğu altındadır.

Mimarisi
Faik Paşa Camii, dış boyutları 11,5 m olan, kasnağı "Türk üçgenleri" ile süslenmiş bir kubbe Şimdi çökmüş olan verandanın malzemeleri, 13. yüzyılın ortalarında II. Mihail Dukas tarafından kurulan yakınlardaki Panaya Pantanassa manastırından gelmiştir. Kuzeybatı köşesinde, şerefeye kadar korunmuş, muhtemelen 19. yüzyılda son kez yeniden inşa edilmiş, tuğladan yapılmış silindirik minare yer almaktadır. İçeride anıt, hem cami hem de kilise olarak ikili kullanımının izlerini taşımaktadır. Mihrap güney duvarının ortasında yer alırken, ikonostasisin kalıntıları doğu duvarında görülebiliyor.

Cami dışında birkaç düzine metre kuzeybatıda yer alan hamam kalıntıları, Faik Paşa'nın anıtsal külliyesinden günümüze ulaşan tek izdir.

Galeri
Kaynakça
Bibliyografi