Galip Akay

Galip Akay, (d. 1945, Şarkışla, Sivas) Türk asıllı İngiliz vatandaşı kimya mühendisi, akademisyen, mucit. İngiltere'deki Crandfield, Nothingham, Newcastle ve Sydmouth üniversitelerinde görev yaptı. Akay Katalizörü ve İşlem Yoğunlaştırma ( ) teknolojisi alanındaki çalışmalarıyla 1998-2017 yılları arasında 20 buluşa, 300'e yakın makaleye imza attı. Buluşları 'nce onanıp koruma altına alındı.

Hayatı
Sivas'ın Şarkışla İlçesi'ne bağlı Sevran köyünden altı çocuklu bir demiryolu işçisinin oğludur. Sivas'taki Kongre Lisesi'nden mezun oldu. 17 yaşında ODTÜ'nün Fizik Mühendisliği bölümünü kazandı. Kızılay'ın bursuyla eğitimine başladı. Milli Eğitim Bakanlığı'nın sınavını kazanıp, Ereğli Demir Çelik İşletmeleri'nin bursuyla İngiltere'de kimya öğrenimine gönderildi.

Londra Üniversitesi'nde hazırlık öğrenimi gördükten sonra Manchester Üniversitesi'nde lisans ve lisansüstü eğitimini tamamladı. Üniversitenin yönlendirmesiyle matematik alanında doktora yaptı. Bu sürede asistan olarak çalıştı.

1972'de askerlik görevi için Türkiye'ye döndü. 1974'te ODTÜ Kimya Mühendisliği Fakültesi'nde doçent olarak çalışmaya başladı. Tüm Öğretim Elemanları Derneği (TÜMOD ) Genelsekreterliği yaptı. 12 Eylül 1980 Darbesi sonrası İngiltere'ye yerleşti. Üç yıl Crandfield Üniversitesi'nde çalıştı. Unilever firmasının Liverpool yakınlarındaki 'nda 10 yıl görev yaptı. 2000 – 2015 yılları arasında Newcastle Üniversitesi'nde ders verdi, araştırma yaptı.

2015'te davet üzerine Türkiye'ye gelip Samsun Ondokuz Mayıs Üniversitesi'nde misafir öğretim üyesi olarak çalışmaya başladı, Karadeniz İleri Teknolojiler Araştırma Merkezi'nde (KİTAM) görev aldı. Üniversitenin rektörünün değişmesi ve kurduğu birimin işlevini yitirmesi üzerine İngiltere'ye döndü. 2019 sonrasında katalizör, enerji, tarım, gübre konularındaki araştırmalarını misafir profesör statüsüyle çalıştığı ABD'deki Cleveland Case Western Reserve Üniversitesi'nde sürdürdü.

Buluşları
Unilever firmasının ARGE bölümünde çalıştığı dönemde kimyasal üretimde donanım ölçeğini, enerji tüketimini, maliyetleri azaltan, üretim hızını ve miktarını artıran İşlem Yoğunlaştırma teknolojisi alanında çalıştı. Yeni geliştirilen Polymer maddesinin nükleer enerji üretimi, tarım, tıp gibi farklı alanlarda kullanımını araştırdı.

Firma politikası doğrultusunda yönlendirilmeden özgür araştırma yapmak arzusuyla tekrar üniversiteye döndü.

1998'de Newcastle Üniversitesi Kimya Mühendisliği Bölümü başkanlığını üstlendi. Bu dönemde, endüstriyel üretimde küresel iklim değişikliğine sebep olan çıktıları azaltacak teknolojiler geliştirmeye yöneldi.

Tarımsal üretimde kullanılmak üzere geliştirdiği SRS aktif maddesi, bitki köklerini kaplayan, ağırlığının 30 katı su tutan, su tüketimini yüzde 50-70 arasında azaltan, mineralleri çeken yapısıyla verimliliği yüzde 50 ila 300 arasında artırmayı başardı.

SRS'nin tıp alanındaki uygulaması, kemik kaybı vakalarında, yapay kemik dolgusu alternatif maddesi olarak kullanım imkanı sağladı.

Uranyum zenginleştiren firmasınca kullanılmaya başlayan SRS, üretim sürecindeki tıkanmaları engelleyip, atık maddelerin toplanıp depolanması açısından fayda sağladı.

İşlem Yoğunlaştırma teknolojisiyle çalışıp çöpten enerji üreten ilk tesisi 2006'da İstanbul Kemerburgaz'da kurdu. 2018'de Ondokuz Mayıs Üniversitesi KİTAM bünyesinde, özel sektörün desteğiyle işlem yoğunlaştırma teknolojisini farklı alanlara uygulayacak dört pilot ünite kurmak üzere harekete geçti. Bu kapsamda kimyasal işlemleri hızlandıran katalizör, tarım üretimine yönelik kök süngeri, gübre ve yakıt üretimine yönelik amonyak, tepkime kabı tesisleri projeleri hazırlandı. 2020 sonrasında ABD, Avrupa, Avustralya'dan üç üniversiteden araştırmacılarla, entegre edilmiş gıda, enerji, su üretim teknolojilerinin hayata geçirilebilmesi amacıyla çalışmalarını sürdürüyor.

Patent tartışmaları
Galip Akay, fosil yakıt tüketiminin ve atmosfere salınan gazların azaltılması alanındaki çalışmaları sürecinde, 2010 yılından sonra bir dizi yeni buluşa imza attı. Petrol kuyularında yakılan atık gazı sıvılaştıracak küçük üniteler geliştirdi. 2012 yılında Umman Hükûmeti'nin başvurusu üzerine Newcastle Üniversitesi'ni temsilen Umman'a gitti. Bir kısmının henüz patenti alınmamış buluşlarının endüstriye uyarlanması konusunda çalışmalar yaptı. Bir süre sonra üniversite yönetiminin buluşlarının Umman'da kullanılması konusunda isteksiz davranması üzerine tepki gösterdi. Üniversite yönetimine mobing, ayrımcılık ve ardından iş aktinin haksız feshi davası açtı. 2015'te, Newcastle Üniversitesi uzlaşmaya giderek 65 bin sterlin tazminat ödemeyi kabul etti.

Akay, bu süreçte, görev yaptığı dönemdeki buluşlarının İngiltere'de üniversitenin döner sermaye şirketi adına tescillenmesinin de adaletsiz olduğunu gündeme getirdi.

2016'da Newcastle Üniversitesi, kadrolu personel olarak çalıştığı dönemde yaptığı bazı buluşların şahsına değil, kuruma ait olduğu iddiasıyla 'ne başvurdu. Üç buluşun patent hakkı üniversiteye geçti.

Kaynakça