Darıca

Darıca, Marmara Bölgesi'nde, Kocaeli iline bağlı bir ilçedir. İzmit Körfezi'nin kuzeybatı kıyısında yer alan ilçe, Kocaeli Yarımadası'nın güney ucunda konumlanmaktadır.

Tarihçe
Antik Çağ ve Bizans Dönemi
Bölgenin bilinen en eski yerleşimcileri, Trakya üzerinden Anadolu'ya göç eden Frigler ve Misyalılardır. MÖ 378'de bölgeye hâkim olan Bithynler, Kocaeli Yarımadası'nda bağımsız bir krallık kurmuşlardır. Roma ve Bizans imparatorlukları döneminde deniz ticaret yollarının güvenliğini sağlamak amacıyla bölgeye özel önem verilmiştir. Günümüzde yalnızca tek bir burcu ayakta kalan Darıca Kalesi, bu dönemde limanı koruyan bir karakol kalesi olarak inşa edilmiş ve tarihi kayıtlarda Tararion veya Toricion isimleriyle anılmıştır. Bizans'ın antik yol örgütü listelerinde ise yerleşimden Kalos Agros (Güzel Arazi) olarak bahsedilmiştir.

Osmanlı Dönemi
Orhan Gazi döneminde, 1329 yılında Bizans İmparatoru III. Andronikos ile yapılan Pelekanon Muharebesi sonrasında bölge Osmanlı topraklarına dahil olmuştur. Fetret Devri'nde (1403-1420) kısa bir süreliğine yeniden Bizans hâkimiyetine girmişse de, Çelebi Mehmed'in komutanlarından Gazi Timurtaşoğlu Umurbey tarafından kesin olarak Osmanlı idaresine alınmıştır.

Bölgenin Osmanlı siyasi hâkimiyetine geçişi, yerel halkın kendi rızasıyla silahlı çatışmaya girmeden ("ahd u eman" suretiyle) teslim olmasıyla gerçekleşmiştir. Bu hukuki statü, Darıca'daki gayrimüslim nüfusun Cumhuriyet'in ilk yıllarına kadar kültürel dokusunu sürdürmesine zemin hazırlamıştır. 17. yüzyılda bölgeyi ziyaret eden Evliya Çelebi, Seyahatnamesinde yerleşimden Dar Uca olarak bahsetmiş ve kalede sivil halkın yaşadığını aktarmıştır. Çelebi Mehmed, bölgeyi Bursa'da inşa ettirdiği Yeşil Cami, medrese ve imaretine tahsisat kabilinden vakfetmiştir. Vakfedilen Darıca köyü Osmanlı maliyesinde "mukataa" haline getirilerek uzun yıllar iltizam yöntemiyle işletilmiştir.

Cumhuriyet Dönemi
I. Dünya Savaşı ve Millî Mücadele yıllarında, 1920-1921 tarihleri arasında bölge kısa süreli işgale maruz kalmış, yerel milis kuvvetlerinin (Kuvâ-yi Milliye) direnişi sonucunda işgal kuvvetleri 26 Haziran 1921'de bölgeden çekilmiştir. 1923 yılında imzalanan Türkiye-Yunanistan nüfus mübadelesi ile Darıca'daki Rum Ortodoks nüfus Yunanistan'a göç etmiş; yerlerine Selanik, Yanya, Manastır, Drama, Kavala ve Girit'ten gelen tahmini 1.800 Müslüman Türk mübadil yerleştirilmiştir.

Yönetim
İdari olarak yüzyıllar boyunca Gebze'ye bağlı bir köy ve nahiye olarak idare edilen Darıca, 1886 yılında resmi olarak nahiye statüsüne yükseltilmiştir. Arşiv belgelerine göre 1915 yılında faal bir belediye teşkilatı denetimden geçmiş, 1919-1920 yıllarında ise nahiye belediye reisliğini Osman Ağa yürütmüştür. Cumhuriyet döneminde uzun süre bucak statüsünde kalan yerleşim, 22 Mart 2008 tarihli T.C. Resmî Gazete'de yayımlanan 5747 sayılı kanun uyarınca Gebze'den ayrılarak müstakil ilçe statüsü kazanmıştır.

Belediye başkanları
Kaynak: Yüksek Seçim Kurulu (YSK) Yerel Seçim Arşivleri

Coğrafya
Darıca, Kocaeli Penepleni'nin güney ucunda konumlanmıştır. Doğusunda Gebze'ye bağlı Eskihisar, batısında İstanbul'un Tuzla ilçesi, kuzeyinde ise Gebze yer almaktadır. Ortalama deniz seviyesinden yüksekliği (rakım) 104 metredir. Yüzölçümü 23 km² olan ilçe, Kocaeli Penepleni'nin genel yapısına uygun olarak dolomitik-kalkerli (kireçtaşı) formasyonlara sahiptir ve birinci derece deprem kuşağında yer almaktadır. Arazi, sahilden kuzeye doğru hafif eğimlerle yükselmekte ancak en yüksek noktaları 200 metreyi aşmamaktadır. Sahil şeridi yaklaşık 16 kilometre uzunluğundadır.

Nüfus ve demografi
Osmanlı vergi tahrir defterlerine göre 16. ve 18. yüzyıllar arasında bölgenin nüfusu durağan bir seyir izlemiştir. 1530 yılı kayıtlarında 164 gayrimüslim ve 2 Müslüman vergi hanesi bulunurken, tahmini nüfus 856 kişi civarındadır. 19. yüzyıl ortalarına gelindiğinde nüfusta belirgin bir artış yaşanmış, 1844-1845 yılları Temettuat sayımlarında 85'i Müslüman, 437'si gayrimüslim olmak üzere toplam 522 vergi hanesi (tahmini 2.610 kişi) tespit edilmiştir. 17 Kasım 1910'da meydana gelen ve 815 hanenin yanmasına sebep olan büyük yangın ile savaş yılları, nüfusun 1924'te 400'e kadar gerilemesine neden olmuştur.

Bölge, 1960'lı yıllarda Romanya ve Bulgaristan'dan gelen göçmenlerin katılımı ve 1970 sonrasında Kocaeli havzasındaki sanayi yatırımlarının etkisiyle Anadolu'nun çeşitli illerinden yoğun göç almış; günümüzde çok kültürlü bir nüfus yapısına ve işçi kenti karakterine sahip olmuştur.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre ilçenin yıllara göre nüfus gelişimi şöyledir:


Ekonomi ve sanayi
Tarihsel süreçte Darıca ekonomisi ağırlıklı olarak hububat tarımı, bağcılık, zeytincilik ve balıkçılığa dayanmıştır. Liman ve iskelelerin varlığı deniz taşımacılığını da geliştirmiştir. 16. yüzyıldan itibaren İstanbul'un kireç ihtiyacını karşılayan kireçhaneler, bölgenin bilinen en eski sınai tesisleri arasında yer almıştır.

Modern sanayi kuruluşları 20. yüzyılın başlarında faaliyet göstermeye başlamıştır. 1904 yılında İstirati Vozvoni tarafından Büyükliman mevkiinde buharla çalışan bir un fabrikası kurulmuştur. Bölgedeki sanayileşme açısından önemli bir aşama ise 1910 yılında yaşanmıştır. Taş Liman mevkiinde "Arslan Osmanlı Anonim Şirketi" adı altında bir çimento ve su kireci fabrikası tesis edilmiştir. 1911'de üretime başlayan tesis, 1989'da Lafarge Grubu'na geçmiş, 2009 yılında ise OYAK Çimento bünyesine katılarak günümüze kadar varlığını sürdürmüştür. Sanayileşme tarım arazilerinin azalmasına neden olsa da, coğrafi işaret başvurusu da olan bir ürün olan Darıca Enginarı ilçede sembolik olarak üretilmeye devam etmektedir.

Sağlık ve eğitim
Cumhuriyet döneminde Darıca'da ilk resmi sağlık kurumu, 1950 yılında Sağlık Bakanlığına bağlı Darıca Bucak Müdürlüğü bünyesinde kurulan Darıca Hükûmet Tabipliği'dir. Bu kurum başlangıçta bir doktor, bir ebe ve bir sağlık memuru ile hizmet vermiştir. 1987 yılında sağlık ocağı binasına taşınan kurum, günümüzde yerini ilçe sınırları içerisinde faaliyet gösteren çok sayıda aile sağlığı merkezi ve büyük ölçekli devlet hastanelerine bırakmıştır.

Kültür, turizm ve spor
Marmara Denizi'ne kıyısı olan ilçe, çeşitli rekreasyon ve turizm alanlarına ev sahipliği yapmaktadır.
Faruk Yalçın Hayvanat Bahçesi ve Botanik Parkı: 1993 yılında iş insanı Faruk Yalçın'ın girişimleriyle kurulan ve zamanla 200.000 metrekare alana yayılan park, 200'ü aşkın hayvan türü ve geniş botanik çeşitliliği ile Türkiye'nin en büyük özel hayvanat bahçelerinden biridir.
Bayramoğlu Yarımadası: Körfez şeridinde yer alan ve üç burundan oluşan yarımada, yaz aylarında turistik tesisleri ve plajlarıyla öne çıkmaktadır.
Darıca Kalesi ve Deniz Feneri: Bizans döneminden kalma tarihi kale kalıntısı ve 1896 yılında inşa edilen, 20 metre yüksekliğindeki Darıca Deniz Feneri ilçenin tarihi simgelerindendir.

İlçenin profesyonel spor faaliyetleri, 1934 yılında kurulan Darıca Gençlerbirliği SK etrafında şekillenmektedir. Takım, iç saha maçlarını ilçede bulunan 2.610 seyirci kapasiteli Darıca İlçe Stadyumu'nda oynamaktadır.

Ulaşım
Darıca, İstanbul ile Anadolu arasındaki ana geçiş güzergâhında yer alması sebebiyle gelişmiş bir ulaşım ağına sahiptir. TCDD'ye ait olan Darıca Tren İstasyonu, Marmaray projesi kapsamında modernize edilerek 12 Mart 2019'da hizmete girmiş ve B1 (Halkalı - Gebze) banliyö hattına entegre edilmiştir. Kocaeli Büyükşehir Belediyesi tarafından inşasına başlanan ve sonrasında Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığına devredilen 15,4 km uzunluğundaki M1 (Darıca Sahil - Gebze OSB) metro hattının 2026 yılının ikinci yarısında hizmete girmesi planlanmaktadır. Ayrıca yaz sezonlarında Büyükada ile Darıca arasında tarifeli vapur seferleri düzenlenmektedir.

Kaynakça
Dış bağlantılar
Darıca Belediyesi
Darıca Kaymakamlığı