Bayrakbilim

Bayrakbilim ya da veksilloloji, bayrakların tarihini, renklerini, sembollerini ve kullanımını araştıran bilimsel alandır. Sözcüğün kökeni Latince "bayrak" anlamına gelen vexillum ile Yunancadaki "araştırma, çalışma" eki olan -loji'ye dayanmaktadır. Bayrak tasarımlarında altın oran kullanılabilir.

Tarihçesi
Bayraklar bilimi veya veksilloloji çalışması, ABD'li akademisyen ve bayrak öğrencisi Whitney Smith tarafından 1961'de The Flag Bulletin'in yayınlanmasıyla resmîleştirildi. Smith, yaşamı boyunca, birinci Uluslararası Veksilloloji Kongresi (ICV), Kuzey Amerika Veksilloloji Derneği ve Uluslararası Veksilloloji Dernekler Federasyonu (FIAV) dahil olmak üzere çeşitli önemli organizasyonlar ve toplantılar düzenledi. 1957'de "veksilloloji" terimini tasarladığı kabul edilen Smith, "bayrakların kullanımı insan uygarlığının en eski günlerine kadar uzansa da, bu kullanımın ciddi bir şekilde incelenmesi o kadar yeni ki terim çünkü 1959'a kadar basılmadı." Önceden, bayrakların incelenmesi genellikle arma incelenmesi olan Arma Bilimi armalarının bir parçası olarak kabul ediliyordu.

Veksilloloji; sosyoloji, tarih veya tasarım, profesyonel veya başka alanlardaki akademik çalışmaları, bayrak endüstrisinden katkıları ve bayraklar konusunda tutkulu olanların ilgisini içerir. ICV ve yerel veksilloloji toplantılar genellikle bayraklarla ilgili geniş bir ilgi alanını kapsar. 1969'dan beri FIAV'ın himayesinde iki yılda bir Uluslararası Veksilloloji Kongresi toplantısı düzenleniyor; ICV'de sunulan bildiriler daha sonra Kongre Bildiri Kitabı olarak yayınlanır. Reddit'te konuya adanmış bir topluluk ve popüler hale geldi ve veksilloloji genç nesillere aktarılmıştır. Bayrağın sembolize ettiği varlık tarafından var olan bir şeyin sembolü olarak sürekli yinelenmesi, bayrağın bir varlığın resmi olarak onaylanmış ve/veya kesin sembolü olarak geçerliliğini teyit eder; bu nedenle, mikroulusal iddiaları meşrulaştırıyor gibi görünen görsel semboller yaratmada veksilloloji/veksillojik hayal gücü arasında yakın bir ilişki olmuştur.

Semiyotik yaklaşım
Veksillolojideki güncel çalışmalar, alanı yalnızca bayrakların sınıflandırılması ve tarihiyle sınırlı tutmayıp semiyotik, coğrafya, psikoloji ve iletişim çalışmalarıyla ilişkilendirmeyi önerir. Bu yaklaşımda bayraklar, sabit bir anlamı doğrudan taşıyan nesneler değil; renk, biçim, malzeme, hareket, mekân ve kullanım bağlamının bir araya gelmesiyle anlam kazanan iletişim araçları olarak ele alınır.

Araştırmacı Steven A. Knowlton, göstergebilimci Thomas Sebeok'un işaret tipolojisini bayrak incelemesine uygulayarak bir figürün aynı anda bir nesneye benzeyebileceğini (ikonik), bir olay ya da yere işaret edebileceğini (indeksik) ve toplumsal uzlaşıyla belirlenmiş bir değeri temsil edebileceğini (sembolik) öne sürer. Kumaşın rüzgârla hareketi veya bedene sarılması gibi maddi özelliklerin, bayrağı durağan bir grafikten ayırarak ona bir tür eyleyicilik izlenimi kazandırdığı ileri sürülmüştür.

Bayrakların anlamı yalnızca resmî törenlerle sınırlı değildir; kentsel mekânlarda, tabelalarda ve giysilerdeki ulusal göndermeler ulusu gündelik hayatın sıradan bir arka planı hâline getirebilir. Dört şehirde yapılan bir görsel inceleme, ulusal işaretlerin ticari markalaşma ve turizmle iç içe geçtiğini; bu işaretlerin bazı ulusları çekici ve tüketilebilir, bazılarını ise göç veya güvenlik sorunlarıyla ilişkili gösterebildiğini ortaya koymuştur.

Bayrakların toplumsal ve psikolojik işlevi
Deneysel psikoloji çalışmaları, ortak bir sembole sahip grupların katılımcılar tarafından daha bütünlüklü ve etkili algılandığını göstermiştir. Bir çalışmada, İsrail bayrağına eşik altı düzeyde maruz kalmanın katılımcıların siyasal tutumlarını merkeze yaklaştırdığı ve bir deneyde oy verme davranışındaki grup farkını azalttığı bildirilmiştir; ancak yazarlar bu etkinin bayrağın özgül siyasal bağlamına bağlı olabileceğini belirtmiştir. Amerikan bayrağı üzerine yapılan iki deneyde ise bayrağa maruz kalmanın vatanseverlikten çok milliyetçiliği güçlendirdiği, yani ulusun diğerlerine üstünlüğünü vurgulayan tutumları artırdığı bulunmuştur. Bu bulgular, ulusal sembollere maruz kalmanın etkisinin bağlama göre değiştiğini ve aynı sembolün farklı durumlarda ortaklık ya da dışlama söylemi üretebildiğini göstermektedir.

Bayrak tasarımı ilkeleri
"Good Flag, Bad Flag" ilkesi ve eleştirisi
Kuzey Amerika Veksilloloji Derneği (NAVA) çevresinde yaygınlaşan "Good Flag, Bad Flag" yaklaşımı, bayrakların sade, az renkli, metinsiz ve uzaktan tanınabilir olmasını önerir; bu ilkeler özellikle belediye bayrakları için yaygın bir tasarım standardı hâline gelmiştir. Tasarım eleştirmeni Perry Dane, bu ilkelerin evrensel estetik yasalar olarak değil, 20. yüzyılın ikinci yarısında güçlenen belirli bir modern bayrak geleneğinin kodlanması olarak okunması gerektiğini savunur; heraldik gelenekler, devrimci semboller ve dinî standartlar gibi farklı bayrak aileleri kendi estetik ölçütlerini geliştirmiştir. Amerikan belediye bayrakları üzerine yapılan bir araştırmada, halkın genellikle metinsiz ve sade tasarımları tercih ettiği; ancak dışa dönük "yer markalaşması" amacıyla hazırlanan tasarımların toplumsal tepki yaratabildiği bulunmuştur.

Kaynakça