Celûlâ Muharebesi

Celûlâ Muharebesi, Tizpon Kuşatması'ndan kısa bir süre sonra Sasani İmparatorluğu ile Hulefâ-yi Râşidîn arasında gerçekleşti.

Kuşatma sonucu Tizpon düştükten sonra, Bizans İmparatorluğu sınırındaki kaleler olan Karakiezya ve Heet'i ele geçirmek için hemen batıya birkaç birlik gönderildi. Tizpon'un kuzeydoğusunda, Celûlâ'da ve Dicle'nin kuzeyinde, Tikrit ve Musul'da hâlâ birkaç güçlü Sasani ordusu aktifti. En büyük tehdit ise Celûlâ'daki Sasani yoğunlaşmasıydı. Tizpon'dan çekildikten sonra, Sasani orduları Tizpon'un kuzeydoğusunda, Irak, Horasan ve Azerbaycan'a giden yolların bulunduğu stratejik öneme sahip bir yer olan Celûlâ'da toplandı. Celûlâ 'daki Sasani kuvvetlerine General Mihran komuta ediyordu. Yardımcısı ise Kadisiye Muharebesi'nde Sasani kuvvetlerine komuta etmiş olan General Rüstem Ferruhzâd'ın kardeşi General Ferruhzâd idi. Halife Ömer'in talimatı üzerine Sa'd bin Ebû Vakkas her şeyi Ömer'e bildirdi. Halife önce Celûlâ ile ilgilenmeye karar verdi; Planı, Tikrit ve Musul'a karşı kesin bir eylemde bulunmadan önce kuzeye giden yolu temizlemekti. Ömer, Haşim ibn Utba'yı Celûlâ seferine atadı. Nisan 637'de bir ara Haşim, 12.000 kişilik bir ordunun başında Tizpon'dan yola çıktı ve Celûlâ Muharebesi'nde Persleri yendikten sonra, Celûlâ 'yı yedi ay boyunca kuşattı ve sonunda şehir, olağan cizye şartlarıyla teslim oldu.

Giriş
Tizpon'un ele geçirilmesinin ardından, Bizans İmparatorluğu sınırındaki kaleler olan Karakiesya ve Heet'i ele geçirmek için hemen batıya birkaç birlik gönderildi. Tizpon'un kuzeydoğusundaki Celûlâ 'da ve Dicle'nin kuzeyindeki Tikrit ve Musul'da bulunan güçlü Sasani garnizonları, Müslüman istilacılar için bir tehdit oluşturuyordu.

En büyük tehdit ise stratejik Celûlâ kalesindeki Sasani yoğunlaşmasıydı. Bağdat’ın bir nahiyesi olan Celûlâ, Dicle'nin doğu tarafında aynı adı taşıyan ırmağın kenarında, Sevad ile İran arasında ve Horasan yolu üzerinde kurulmuştur. Hanekin'den yaklaşık 40 km., Medâin’den de 180 km. uzaklıktadır.

Celûlâ 'daki Sasani kuvvetlerine General Mihran Razi komuta ediyordu. Yardımcısı ise Kadisiye Muharebesi'nde Sasani kuvvetlerine komuta eden General Rüstem Ferruhzâd'ın kardeşi General Ferruhzâd idi.

Celûlâ, Kuzey Irak'a açılan bir geçit noktası ve büyük stratejik öneme sahip bir şehirdi. Celûlâ 'yı yönetmek, Kuzey Irak'a açılan kapıyı kontrol etmek anlamına geliyordu. Bu nedenle Sasaniler Celûlâ 'ya bir saldırı bekliyorlardı. Celûlâ 'nın savunması, imparatorluğun gücü ve Pers İmparatorluğu'nun uzak sınır bölgelerinde düzenin sağlanması için de çok önemliydi.

Halife Ömer'in talimatı üzerine, Sasani cephesindeki Müslüman başkomutan Sa'd bin Ebû Vakkas, tüm stratejik durumu Ömer'e bildirdi ve Ömer önce Celûlâ ile ilgilenmeye karar verdi. Planı, Tikrit ve Musul'a karşı daha kuzeyde kesin bir eylemde bulunmadan önce önce arka cephesini temizlemekti. Ömer, Celûlâ seferine Hâşim bin Utbe'yi atadı. Nisan 637'de bir ara Haşim, 12.000 kişilik bir ordunun başında Tizpon'dan yola çıktı ve Celûlâ kalesinin dışında Perslerle temas kurdu.

İbn A'sem El-Kûfî, Taberî'nin derlemesinden biraz farklı bir versiyon sunmaktadır:
Jarir bin Abdullah el Bajali, ordunun sağ kanadına komuta ediyor.
Hujr bin Abdullah al-Kindi, ordunun sol kanadına komuta ediyordu.
Makshuh al Muradi, ordunun kanat birliklerinin gizli konuşlandırılmasını yönetiyor.
Amr bin Murra el Juhani merkezdeki süvari birliklerine komuta ediyor.
Piyadelerin komutanı Tuleyha. Muharebeden sonra Haşim, Celûlâ'yı kuşattı. İran İmparatoru III. Yezdicerd, Celûlâ'ya yardım kuvveti gönderecek durumda değildi ve kale, yedi ay sonra yıllık cizye (haraç) ödemesi şartıyla Müslümanlara teslim oldu. Celûlâ'yı ele geçirdikten sonra Müslümanlar Tikrit ve Musul'u da ele geçirerek Irak'ı fethetmeyi tamamladılar.

Irak'ın (Zagros Dağları'nın batısındaki bölge) fethinden sonra Ömer, fethedilen toprakları sağlamlaştırmaya karar verdi. Görünüşe göre o an için daha fazla fetih istemiyordu. Irak'taki sürekli Sasani baskınları onu Sasani İmparatorluğu'na büyük ölçekli bir işgal başlatmaya zorlayana kadar neredeyse savunmada kalmıştı.

Ayrıca bakınız
Müslümanların İran'ı fethi
İslam'ın yayılışı
Sasani İmparatorluğu

Kaynakça