Bofors

AB Bofors, bugün İngiliz silah üreticisi BAE Systems'in bir parçası olan eski bir İsveçli silah üreticisidir. Bu isim 350 yılı aşkın bir süredir demir endüstrisi ve ağır silah üretimi ile ilişkilendirilmektedir.

Tarihçe
İsveç'in Bofors kentinin Karlskoga mahallesinde bulunan şirketin kökeni, 1646 yılında P. L. Hosman'ın bölgede bir demirhane kurmasına izin verilmesiyle kraliyet devletine ait bir şirket olarak kurulan “Boofors” çekiçli değirmenine dayanmaktadır. Boås-Beata olarak da bilinen ve 1640'lardan 1700'lere kadar yaşamış olan Sigrid Ekehielm, bir noktada buranın sahibiydi.

Bofors Works 1762 yılında Johan Eberhard Geijer (1733-1796) tarafından satın alındı. Daha sonra Geijer'in kardeşi Emanuel af Geijerstam tarafından satın alındı.

İsveç'te modern kurumsal yapı, 1873 yılında AB Bofors-Gullspång'ın kurulmasıyla şekillendi. Şirket, çelik üretiminden silah üretimine genişleyerek Alfred Nobel'in liderliğinde dönüştü.

1911 yılına gelindiğinde AB Bofors-Gullspång top üretiminde İsveçli rakibi Finspång'ı geride bırakmış, satın almış ve kapatmıştı. Şirketin adı 1919'da AB Bofors olarak kısaltıldı.

Versay Barış Antlaşması Almanya'nın yeni toplar geliştirmesini ciddi şekilde kısıtlayıp ihracatını yasaklayınca, Alman askeri şirketleri Ar-Ge faaliyetlerini yurtdışına kaydırmaya başladı. 17 cm kalibrenin altında top geliştirmesi yasaklanan Krupp, daha 1919'da gizlice silah tasarımı ve üretimi yapmak üzere Bofors ile işbirliği yapmaya başladı:Savaşın sona ermesinden sonra, Krupp için silah üretiminin tamamen duracağı kesinleştiğinde, Krupp bir İsveç firması olan Aktiebolaget Bofors ile bir anlaşma imzaladı ve Bofors'a Krupp'un belirli alanlardaki çelik ve özellikle de silah üretimi için çelik üretimine ilişkin deneyimleri hakkında bilgi verdi; ayrıca Bofors'un, Reich tarafından gizli olarak sınıflandırılmadıkları sürece Krupp'un topçu tasarımlarının bazı türlerini çoğaltma yetkisine sahip olduğu bir lisans anlaşması imzaladı. Krupp, bu amaçla edinilen deneyimden yararlanma niyetini de bununla birleştirdi. Bofors, Krupp'un talebi üzerine, Krupp çalışanlarının her zaman tesislerine girmesine izin vereceğini ve onlara istenen tüm bilgileri sağlayacağını taahhüt etti. Bofors ayrıca Eylül 1919'da Krupp'un savaş öncesi Hollanda ve Danimarka sözleşmelerini devralmayı başardı. 1921 yılında yapılan bir anlaşma uyarınca şirket, Birinci Dünya Savaşı'nın galipleri olan İngiltere, ABD, Fransa, İtalya ve Japonya'ya Krupp türevi hiçbir malzeme ihraç etmemeyi kabul etti. İsveç hükûmeti tüm bu faaliyetleri tamamen onayladı. Ayrıca 1920'den beri Krupp, yabancıların İsveç'teki bir işletmede %20'den fazla hisseye sahip olmasını yasaklayan 1916 tarihli yasaya rağmen İsveç'teki iştiraki AB Boforsintressenter aracılığıyla Bofors hisselerinin %31,8'ine sahipti. Böyle bir işbirliğinin sonucu olarak Bofors zenginleşti ve 1930'ların başında ~2800 kişiyi istihdam etti (tedarik iştiraklerini saymazsak).

Adolf Hitler'in iktidara yükselişinden sonra Alman tekrar silahlanması alenileşti ve ölçeği büyüdü, böylece yurtdışındaki paravan şirketleri kullanmaya gerek kalmadı, dolayısıyla Alman silahlanma firmaları Ar-Ge'lerini anavatana geri döndürdü. İsveç parlamentosu da 1935 yılında askeri sanayilerde yabancı mülkiyeti yasaklayınca Krupp, Boforsintressenter'ı tasfiye etmek ve Bofors hisselerini uzun süredir Krupp ile iyi bağlantıları olan İsveçli girişimci Axel Wenner-Gren'e satmak zorunda kaldı.

Karlskoga, 1970 yılına kadar yaklaşık 10.000 kişiye istihdam sağlayan Bofors Works'ün etrafında büyümüştür. Silah endüstrisi 1900'lerde çok sayıda iş fırsatı yaratarak şehrin nüfus patlamasına katkıda bulundu.

Eser, tarihi boyunca Robsahm, Liljeström, Flygge ve Ekehjelm gibi birçok etkili İsveçli aileyle bağlantılı olmuştur. Eylül 2000'de Amerika Birleşik Devletleri'nden United Defense Industries (UDI) Bofors Weapons Systems'ı (ağır silahlar bölümü) satın alırken Saab füze bölümünü elinde tuttu.

İngiliz BAE Systems şirketi 2005 yılında UDI ve Bofors iştirakini satın aldı ve BAE Systems Bofors şu anda İsveçli BAE Systems AB'nin bir iş birimi iken İsveçli Saab Bofors Dynamics birimi Saab AB'nin bir parçasıdır.

Ürünler
Bofors adı, II. Dünya Savaşı sırasında her iki tarafça da kullanılan Bofors 40 mm L/60 topuyla güçlü bir şekilde ilişkilendirilmektedir. Bu otomatik top genellikle basitçe Bofors topu olarak adlandırılır ve hem karada hem de denizde hizmet görmüştür. O kadar yaygın bir şekilde tanındı ki, genel olarak uçaksavar silahları Bofors silahları olarak anılmaya başlandı. Şirket tarafından üretilen bir diğer tanınmış silah, 1930'ların ortalarından İkinci Dünya Savaşı boyunca çeşitli ordular tarafından kullanılan standart bir tanksavar silahı olan Bofors 37 mm Tanksavar Topu L/45 idi. Finlandiya, Hollanda ve Polonya gibi çeşitli ülkelerde lisans altında üretilmiş ve diğerlerinin yanı sıra Vickers 6-Ton, M39 Pantserwagen ve 7TP gibi çeşitli tank ve zırhlı araçlarda kullanılmıştır.

Hindistan'da Skandal
1986 yılında Hindistan hükûmeti ile Bofors arasında 410 adet 155 mm'lik sahra obüsü tedariki için 285 milyon ABD$ tutarında bir sözleşme imzalandı. 1987 yılında İsveç Radyosu, Bofors'un anlaşmayı imzalamak için üst düzey Hint politikacılara, üst düzey Hindistan Ulusal Kongresi üyelerine ve kilit savunma yetkililerine 600 milyon Hindistan rupisi (2023 yılında 7,5 milyar ₹ veya 89 milyon ABD dolarına eşdeğer) yasadışı komisyon ödediğini iddia etti. Skandal, Rajiv Gandhi hükûmetinin üç yıl sonraki seçimlerde yenilgiye uğramasına katkıda bulundu.

Kaynakça
Dış bağlantılar
BAE Systems Bofors
Saab Bofors Dynamics