Boğazgören, Olur

Boğazgören, Erzurum ilinin Olur ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.

Tarihçe
Boğazgören'in eski adı Ureki'dir. Gürcüce bir yer adı olan Ureki (ურეკი), balta girmemiş orman anlamına gelir. Gürcistan'ın Karadeniz kıyısındaki bir tatil köyü de Ureki (ურეკი) adını taşımaktadır. Bu yer adı 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde Urek (اورك) şeklinde yazılmıştır.

Ureki, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'daki yerleşim yerlerinden biriydi. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılda, 1549 tarihli Gürcistan seferini izleyen dönemde Gürcülerden ele geçirmiştir. Köyde tamamen yıkılmış olan kiliseler bu dönemden kalmış olmalıdır.

Ureki, 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı mufassal defterinde Urek (اورك) olarak kaydedilmiştir. Gürcistan Vilayeti içinde Penek livasının Panaskerti nahiyesine bağlı köylerden biriydi ve 48 Hristiyan haneden oluşan büyük bir yerleşimdi. Köyde buğday, arpa ve darı tarımı ile şarapçılık ve arıcılık yapılıyor, koyun ve domuz besleniyordu. Dört adet su değirmeni bulunuyordu.

Ureki köyü, Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan Osmanlı cebe defterinde de Urek (اورك) şeklinde kaydedilmiştir. Bu yerleşim Hicri 1118 (1706/1707) yılında Penek livasının Panaskerti nahiyesine bağlıydı ve gelirleri 12.000 akçe olarak yazılmıştı. Hicri 1126 (1714/1715) tarihinde ise, Ardanuç livasının İşhani nahiyesine bağlıydı ve hasılası sadece 3.000 akçe idi. Aynı yıl Penek livasının Panaskerti nahiyesine bağlanmış ve geliri 10.999 akçe olarak belirlenmişti.

Osmanlı idaresinin askere alma amacıyla sadece erkek nüfusunu tespit etti 1835 yılında Ureki köyünde 25 hanede 64 erkek kaydedilmiştir. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün toplam nüfusunun yaklaşık 128 kişiden oluştuğu söylenebilir. 1595 tarihli hane sayısıyla kıyaslandığında Ureki köyünün nüfusunun büyük ölçüde azalmış olduğu görülmektedir.

Ureki, 1877-1878 savaşının ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. 1886 tarihli nüfus sayımında Rus idaresinin Urek (Урекъ) olarak kaydettiği yerleşim merkezi, Oltu sancağının Oltu kazasına (uçastok) bağlı Olur nahiyesinin 18 köyünden biriydi. Nüfusu, 56'sı erkek ve 55'i kadın olmak üzere, 24 hanede yaşayan 111 kişiden oluşuyordu. Bu nüfus içinde 23 hane Türk, 1 hane Kürt olarak yazılmıştır. Ureki köyünün nüfusu 1896 yılında 160 kişiye, 1906 yılında 156 kişi olarak tespit edilmiştir.

Ureki köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Urek (اورەك) olarak geçer. Bu sırada köy Erzurum vilayetinin Oltu kazasının Olur nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında "Ürek" biçiminde yazılmış olan köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 154 kişiden oluşuyordu. Ureki veya Ürek "yabancı kökten geldiği" için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Boğazgören olarak değiştirilmiştir. Boğazgören köyünün nüfusu 1965 yılında 316 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 80 kişi okuma yazma biliyordu.

1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Olur Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.

Ureki köyünde dört kilise bulunmaktadır. İkisi köyün doğu kısmında yer alır. Bu kiliselerden geriye yıkıntılar kalmıştır. Diğer iki kiliseden biri köyün merkezinin 2 km güneydoğusunda yer alır ve tamamen yıkılmıştır. Köyün merkezinin 1,5 km kuzeyinde yer alan diğer kilisenin yıkıntıları günümüze ulaşmıştır.

Coğrafya
Boğazgören, Erzurum il merkezine 182 km, Olur ilçe merkezine 10 km uzaklıktadır. Olur kasabasının doğusunda yer alır ve numaralı karayoluna 7,4 km'lik köy yoluyla bağlanır.

Nüfus
Kaynakça
Dış bağlantılar