Ebû Kâmil

AEbû Kâmil Şücâ‘ b. Eslem b. Muhammed b. Şücâ‘ (Latince Auoquamel olarak, ) Ayrıca Al-ḥāsib al-miṣrī (Mısırlı Hesap Makinesi) olarak da bilinir, (yaklaşık 850 – yaklaşık 930), İslam'ın Altın Çağı'nda öne çıkan bir Mısırlı matematikçidir. İrrasyonel sayıları denklemlerin çözümleri ve katsayıları olarak sistematik bir şekilde kullanan ve kabul eden ilk matematikçi olarak kabul edilir. ile kolaylıkla çalışabilen ilk İslam matematikçisidir. Çarpma işleminin açılımı için işaret kurallarını açıklamıştır. Problemlerin hepsini retorik bir dille yazmış ve kitaplarının bazılarında tam sayılar dışında hiçbir matematiksel gösterim bulunmamıştır. Örneğin, Arapça "māl māl shayʾ" ("kare-kare-şey") ifadesini şu amaçla kullanıyor: ( gibi). Eserlerinin dikkat çekici özelliklerinden biri, verilen bir denklemin tüm olası çözümlerini saymasıdır.

Hayatı
Ebû Kâmil'in hayatı ve kariyeri hakkında, şahsen hiç tanışmadığı Hârizmî'nin halefi olduğu dışında neredeyse hiçbir şey bilinmemektedir.

Eserleri
Cebir Kitabı (Kitâbü’l-Cebr ve’l-muḳābele)
Cebir, belki de Ebû Kâmil'in en etkili eseridir ve bu eseri, Hârizmî'nin eserinin yerini almayı ve onu genişletmeyi amaçlamıştır.

Birinci bölüm, genellikle bilinmeyen bir değişken ve karekök içeren, geometriye uygulanabilir problemler çözerek cebir öğretir. İkinci bölüm, Hârizmî'nin kitabında bulunan altı tür problemi ele almaktadır Ancak her iki tefsir de günümüze ulaşmamıştır. Aynı zamanda, Diofantos'un Arithmetica eserinde bulunan belirsiz denklemler türüne çözümler aranan bilinen en eski Arapça eserdir. Ancak Ebû Kâmil, Arithmetica'nın mevcut hiçbir kopyasında bulunmayan bazı yöntemleri açıklamaktadır. Hesaplamalarının bir kısmında altın oranı da kullanıyor. Fibonacci bu incelemeyi biliyordu ve Practica geometriae adlı eserinde bundan geniş ölçüde yararlanmıştır.

Jacques Sesiano'ya göre, Ebû Kâmil, Orta Çağ boyunca sorunlarının tümüne olası çözümler bulmaya çalışmakta emsalsiz kalmış gibi görünüyordu.

Ölçme ve Geometri Üzerine (Kitâbü’l-Misâḥa ve’l-hendese)
Arazi ölçümcüler ve diğer devlet memurları gibi matematikçi olmayanlar için hazırlanmış, katı cisimlerin (esas olarak dikdörtgen prizmalar, dik dairesel prizmalar, kare piramitler ve dairesel koniler) hacim ve yüzey alanlarını hesaplamak için bir dizi kural sunan bir geometri el kitabıdır. İlk birkaç bölüm, farklı üçgen, dikdörtgen ve kare türleri için alan, köşegen, çevre ve diğer parametrelerin belirlenmesine ilişkin kuralları içermektedir.
Tarihçi Franz Woepcke'nin onu anonim bir Latin eseri olan Liber augmenti et diminutionis ile ilişkilendirmesinden sonra daha fazla ilgi gören Artırma ve Azaltma Kitabı (Kitāb al-jamʿ wa al-tafrīq). Örneklerinin ve cebirsel tekniklerinin çoğu daha sonra Fibonacci tarafından Practica geometriae ve diğer eserlerinde kopyalandı.

Ebû Kâmil, cebire Hârizmî’den daha teorik, Öklid’den ise daha pratik bir yön vermiştir. Bu sayede, eski Bâbil-Hârizmî pratik geleneği ile Yunan teorik geleneğini birleştirerek şeklî cebirin büyümesine büyük katkı sağlamıştır.

Hârizmî üzerine
Ebû Kâmil, Hârizmî'nin cebire yaptığı katkıları kabul eden ilk matematikçilerden biriydi ve cebirdeki otorite ve önceliği dedesi Abdülhamîd bin Vâsi bin Türk'e atfeden İbn Barza'ya karşı onu savundu. Ebû Kâmil, Cebir adlı eserinin girişinde şöyle yazmıştır:

Matematikçilerin yazılarını büyük bir dikkatle inceledim, iddialarını araştırdım ve eserlerinde açıkladıkları konuları titizlikle ele aldım; böylece Muhammed ibn Musa Hârizmî'nin Cebir adlı kitabının, ilkesinin doğruluğu ve argümanlarının kesinliği bakımından üstün olduğunu gözlemledim. Dolayısıyla, matematikçiler topluluğu olarak, onun önceliğini tanımak ve bilgisini ve üstünlüğünü kabul etmek bizim sorumluluğumuzdur; zira cebir üzerine yazdığı kitapla bu alanın öncüsü ve ilkelerinin keşfedicisi olmuştur. ...

Kaynakça
Özel


Genel
Konuyla ilgili yayınlar
Djebbar, Ahmed. Une histoire de la science arabe: Entretiens avec Jean Rosmorduc. Seuil (2001)