Dawei Limanı Projesi

Dawei Limanı Projesi, Myanmar'da geliştirilen bir altyapı projesidir. Proje kapsamında özel ekonomik bölgede öngörülmektedir. 2011'de inşaatı başlamasına rağmen 2013'te proje askıya alındı. İnşaata devam etme planları Ağustos 2015'te açıklandı. Proje, Tanintharyi bölgesi'nin başkenti Dawei'yi Myanmar'ın ve Güneydoğu Asya'nın en büyük sanayi ve ticaret bölgesine dönüştürmeyi ve yerel işletmeleri geliştirmeyi, yerel istihdam olanakları sağlamayı ve altyapı inşaatını teşvik etmeyi amaçlamaktadır. Projenin tarihi boyunca birçok mali ve insan hakları ihlali meydana geldiğinden, çalkantılı tarihi ile dikkat çekiyor. Proje tamamlandığında Güneydoğu Asya'nın en büyük sanayi bölgesi olacak.

Dawei Özel Ekonomik Bölge kanunu
Resmi olarak 17 Sayılı Devlet Barış ve Kalkınma Konseyi Yasası olarak bilinen Dawei Özel Ekonomik Bölge Yasası, 27 Ocak 2011'de kabul edildi. Yasa, bölgede yatırımları teşvik etmek amacıyla yatırımcılar ve geliştiriciler için bir dizi dikkate değer vergi indirimini kapsar. Kanun, promosyon bölgesi ve muaf bölge olmak üzere iki bölgenin özel ekonomik bölgenin kendi içinde bulunmasını şart koşuyor. İki bölge vergi indirimlerinde farklılık gösterir.

Gelir vergisi indirimleri
Projedeki yatırımcılar, muaf bölgede faaliyet gösterdikleri ilk yedi yıl ve promosyon bölgesinde faaliyet gösterdikleri ilk beş yıl için işletmelerinin gelir vergisinden muaftır. Her iki bölgede de, yatırımcılar ikinci beş yıllık faaliyet döneminde %50 ve üçüncü faaliyet yılındaki tüm karlar üzerinden %50 indirim alırlar. Geliştiriciler, faaliyetlerinin ilk sekiz yılında gelir vergisinden muaf tutulmaları dışında, aynı koşulların tümüne sahiptir.

Gümrük vergileri
Geliştiriciler, inşaat malzemeleri, makine, ekipman, ağır makine ve araçlar için gümrük vergilerinden muaftır. Yatırımcılar muaf bölgede aynı muafiyete sahiptir, ancak promosyon bölgesinde Dawei'ye ilk beş yıl boyunca normal vergilerin %50'sini öderler.

İş ve yatırımcı hakları
Dawei liman projesindeki işletmelere, Myanmar'ın başka yerlerinde yaygın olmayan bir takım haklar verilmiştir. İşletmelere yabancı banka hesapları açma hakkı verilir ve döviz bozdurma kısıtlamaları gevşetilir. Ek olarak, yabancı şirketler ve yatırımcıların projeye yatırım yapmasına izin verilir ve hükûmet ürün fiyatlandırmasını düzenlemez. Yasa ayrıca hükûmetin bölgedeki işletmelere el koymamasını veya kamulaştırmamasını şart koşuyor.

Önerilen bölgeler
Dawei Özel Ekonomik Bölge Yasası'nın öngördüğü proje, birçok farklılaştırılmış bölge inşa etmeyi hedefliyor. Yüksek teknoloji sanayi bölgeleri, bilgi teknolojisi bölgeleri, ihracat bölgeleri, liman bölgeleri, ulaşım bölgeleri, teknolojik araştırma ve geliştirme bölgeleri, hizmet iş bölgeleri, alt ticaret bölgeleri ve hükûmet bölgeleri inşaat projesinin bir parçasıdır. Kanun, bu bölgelerin inşasında yatırımcıların ve müteahhitlerin yerel işçi çalıştırmasını da şart koşuyor. İşletmelerin bu işçileri işçi bulma aracıları aracılığıyla bulması gerekiyor. Uzman olmayan işgücünün yüzde yirmi beşinin ilk beş yılında, %50'sinin ikinci beş yılında ve %75'inin üçüncü beş yılında Myanmar vatandaşları tarafından istihdam edilmesi gerekmektedir. İşletmelerin ayrıca tüm çalışanları için yeterli eğitimi sağlamaları gerekmektedir. Proje ayrıca bölgeyi Tayland-Myanmar sınırına bağlayan 160 kilometre uzunluğunda iki şeritli bir otoyolu da içerecek şekilde ayarlandı. Ayrıca büyük miktarda altyapı inşa edilmesi gerekiyor, bu nedenle yüksek hızlı bir demiryolu, bir elektrik şebekesi, bir tersane, bir derin deniz limanı ve petrol ve gaz boru hatlarının inşası planlanıyor. Özel ekonomik bölgenin tamamının 196 kilometrekare olması planlanıyor ve Tayland'ın en büyük sanayi bölgesinden on kat daha büyük olacak.

İnşaat zaman çizelgesi
İlk plan ve proje askıya alma
Tayland ve Myanmar, 2008 yılında Dawei Özel Ekonomik Bölgesi'ni (ထားဝယ်အထူးစီးပွားရေးဇုန်) geliştirmek için bir Mutabakat Zaptı imzaladılar. Temmuz 2012'de başka bir Mutabakat Zaptı imzalandı. Kasım 2012'de Tayland ve Myanmar hükûmetleri, projeyi 2015 yılına kadar bir ASEAN zirvesinde tamamlamayı kabul ettiler. Projenin tahmini toplam maliyeti 8,6 milyar ABD Doları idi, ancak bu tahminler o zamandan beri 10,7 milyar ABD Dolarına yükseldi.

ASEAN-PT
Myanmar, ilk mutabakat anlaşmasının bir parçası olarak projeyi inşa etmek ve yatırım çekmek için 2008 yılında İtalyan-Tay Kalkınma PCL'sine (ITD) 75 yıllık bir imtiyaz verdi. O zaman bölgeyi geliştirmek için gereken yatırımın toplam 8,6 milyar ABD Doları olduğu ve 1.000 işçi gerektirdiği tahmin ediliyordu. İlerleme, fon eksikliği nedeniyle yavaşladı, ancak Tayland ve Myanmar hükûmeti buna rağmen inşaata devam etmeyi seçti. 2012 yılında, Max Burma Conglomerate projedeki %25 hissesinden vazgeçerek çekileceğini açıkladı. 2013 yılında, yeterli yatırımı çekmeyi ve bir güç kaynağına bağlanmayı başaramayan ITD vazgeçme sinyalleri vermeye başladı. Tayland ve Myanmar hükûmetleri, bocalayan projeyi kurtarmak için geçici olarak sorumluluğu ITD'den devraldı. Dawei Özel Ekonomik Bölge Yönetim Komitesi Başkanı Han Sein gazetecilere verdiği demeçte, "Bu ekonomik bölgede çok sayıda yatırımcı olması gerekiyor" ifadelerini kullandı. Daha sonra ITD'nin faaliyetleri durdurması istendi, böylece üç uluslararası denetim şirketi Ernst & Young, PricewaterhouseCoopers ve Deloitte, projenin uluslararası standartlarda inşa edilip edilmediğini kontrol edebildi. 2013 yılında inşaatın askıya alınmasına kadar, ITD proje için 189 milyon ABD Dolar harcamıştı.

Askıya alma ve Max Burma Conglomerate'in çekilmesinin ardından, Tayland ve Myanmar hükûmetleri projede %50 hisse aldı ve uluslararası yatırımcıları cezbetmeye çalıştı. Tayland ve Myanmar, Japonya'yı üçüncü taraf bir yatırımcı olarak dahil etmeyi önerdi, ancak Japon hükûmeti projeye yatırım yapmayı reddetti. Tayland hükûmetinin sürekli baskısına rağmen, Japon yatırımcılardan önemli miktarda fon sağlanamadı. 2013 yılında, Tayland'ın Ulaştırma ve Trafik Politikası ve Planlama Ofisi, Japonya'nın İtalya-Tay grubu tarafından yapılan plana katılmaması nedeniyle bölgenin altyapısıyla ilgili yeni bir fizibilite çalışması yaptı. Tayland bankaları, projeyi devam ettirmek amacıyla bu sorunları takiben 4 milyar ABD doları taahhüt etti.

Yeniden başlatma
15 Mayıs 2014'te inşaatın yeniden başlaması öngörüldü, ancak her iki hükûmet de yatırımcı aradığı için ertelendi. Ek olarak, iki inşaat aşamasını, ilk aşamayı ve tam teşekküllü aşamayı içeren yeni bir plan oluşturdular. Yeni plan, bölgenin 204,5 kilometrekare yerine 196 kilometrekarelik bir alanı kaplamasını da içeriyordu. Birçok uzman, Dawei Özel Ekonomik Bölgesi'nin başarısızlığa mahkûm olduğunu düşündü. Birleşmiş Milletler Asya ve Pasifik Ekonomik ve Sosyal Komisyonu Ekonomik İşler Görevlisi, Kalargote Adası'nın daha umut verici ve daha uygulanabilir bir fırsat gibi göründüğünü ve lojistik açıdan sağlam bir derin deniz limanının Burma'nın bir sonraki adımının tek odak noktası olması gerektiğini belirtti. 2014 yılında Tayland ve Myanmar hükûmetleri, son iki yıldır atıl durumda olan projeyi yeniden canlandırmayı planladıklarını resmen açıkladılar. ITD'nin yanında Rojana Industrial Park PLC'nin katılımı da planlandı.

30 Ocak 2015'te Japonya projeye katılmayı kabul etti. Dawei Özel Ekonomik Bölge Geliştirme A.Ş.'de Tayland ve Myanmar ile eşit ortaklık yapacakları ve projeye teknik ve finansal destek sağlamayı planladıkları ortaya çıktı. Aynı gün, Rojana ve ITD, 1,7 milyar ABD Dolarına mal olacağı tahmin edilen proje.t'nin ilk aşamasını geliştirmek için Mart 2015'te bir anlaşma imzalayacaklarını duyurdular. Yeni plan, önce Tayland-Myanmar sınırına giden 160 kilometrelik yolun 119 milyon ABD doları bütçeyle inşa edileceğini öngörüyor. Tayland hükûmeti, gerekli sermayeyi sağlamaya yardımcı olmak için Myanmar'ya yumuşak krediler sağlayacak. Tayland Başbakan Yardımcısı Pridiyathorn Devakula, inşaatın bu ilk aşamasında, önümüzdeki beş yıl içinde küçük bir liman, bir rezervuar, bir telekom ağı ve diğer temel altyapı projelerini tamamlamayı hedeflediklerini söyledi. Bu ilk aşama, planlanan 196 kilometrekarelik sanayi kompleksinin 27 kilometrekaresini kapsayacak şekilde ayarlandı. Burma Başkan Yardımcısı Nyan Tun, Japonya'nın da yardımıyla bu projenin artık hızla ilerleyebileceğini söyledi.

2011 tarihli Dawei Özel Ekonomik Bölge Kanununda yer alan hükümlerden uzaklaşılarak, bölge için bir ana planın yeniden geliştirilmesi için Komşu Ülkeler Ekonomik Kalkınma İşbirliği Ajansı'nın görevlendirildiği de açıklandı.

Tartışma ve insan hakları sorunları
Dawei Geliştirme Derneği
Bu özel ekonomik bölge projesi, yerel köylülere yönelik insan hakları ihlalleri nedeniyle yoğun bir şekilde eleştirildi. Yerel halktan, iddia edilen arazilere el koyma, zorla tahliyeler, el konulan tarım arazileri için yetersiz tazminat ve yeterli gıda ve yeterli barınma haklarının verilmemesi nedeniyle önemli bir muhalefet var. Ek olarak, büyük sanayi kompleksi çevreyi kirletecek olmasından dolayı önemli bir sağlık sorunu korkusu vardır. Bir sivil toplum grupları koalisyonu olan Dawei Kalkınma Derneği, projeyi incelemek ve farkındalık yaratmak için Dawei sakinleri tarafından kuruldu.

Derin Deniz Limanı ve Özel Ekonomik Bölge için Destek Grubu Başkanı U Tin Maung Swe, medyaya verdiği demeçte endişelere yanıt verdi: "İnsanlar bu projeyi kimya endüstrileri ve çevre üzerindeki etkilerinden korkuları nedeniyle eleştirdiler. Toplumsal yapıyı olumsuz etkileyebilecek hiçbir yatırımı kabul etmeyeceğiz. Katma değerli yerel ürünler üretebilen emek yoğun sektörler istiyoruz. Her zaman kamu yararını düşünüyoruz." Sosyal Refah, Yardım ve Yeniden Yerleşim Bakan Yardımcısı U Phone Shwe'ye göre, şimdiye kadar projeye toplamda 6.000 dönümden fazla arazi kaybeden bölge sakinleri 33 milyon ABD Doları tazminat aldı. Proje, ileride köylülere 307 milyon ABD doları verilmesini öngörüyor.

Bölgedeki köylere ve Dawei Kalkınma Derneği'ne (DDA) göre, köylülere projeden ya eksik ödeme yapıldı ya da hiç ödeme yapılmadı. Köylülere ödeme yapıldığında, yeni tarım arazileri satın almak için yeterli para verilmedi, bu da onların yaşam standartlarını düşürdü. 22.000 ila 43.000 kişinin yaşadığı 20 ila 36 köyün projeden etkileneceğini tahmin ediyorlar. DDA, insan hakları ihlallerine müdahale edilmeden geniş çapta devam etmesini önlemek umuduyla 2014 yılında özel ekonomik bölgenin dondurulması çağrısında bulundu. DDA ayrıca Tayland ve Myanmar Ulusal İnsan Hakları Komisyonlarını yayınladıkları bir raporun parçası olarak mega projedeki insan hakları ihlalleri hakkında tam bir soruşturma yürütmeye çağırdı. Rapora göre, hanelerin üçte ikisi ITD'den veya hükûmetten proje hakkında bilgi almamış. Hanelerin yalnızca %15'i kaybedilen araziler için herhangi bir şekilde tazminat aldı ve birçok aile zorla yer değiştirmeye zorlandı veya kandırıldı. Ek olarak, ankete katılan sakinlerin yalnızca %27'si istişare toplantılarına davet edildi. Bu toplantıların çoğu zaman tek yönlü ve pazarlıksız olduğun da belirtildi. 2013 yılında faaliyetlerin durmasına rağmen, proje için arazinin çoğuna el konuldu ve temizlendi ve bölgedeki hanelerin %71'inin arazilerini projeye kaptırması bekleniyor. Raporu aldıktan sonra, Taylandlı yetkililer suçu, kendi Ulusal İnsan Hakları Komisyonu DDA'ya bir görüşme teklif etmeyen Myanmar hükûmetine attılar.

Tavoyan Kadınlar Birliği
Dawei'deki yerel bir haklar STK'sı olan Tavoyan Kadınlar Birliği, 2014 yılında Hayatlarımız Satılık Değil başlıklı bir rapor yayınladı ve projenin yerel ekonomiyi yok ettiğini iddia etti. Rapor, Dawei Özel Ekonomik Bölgesi projesi kapsamında araziye el konulması, kıyı erişiminin kısıtlanması ve tarım arazilerinin tahrip edilmesi yoluyla yerel tarım ve balıkçılık geçim kaynaklarını nasıl baltaladığını anlatıyor. Rapor ayrıca Dawei'deki köylülerin artık gıda güvencesizliği ile karşı karşıya olduğunu ve ankete katılanların dörtte üçünün çocuklarını maddi nedenlerle okuldan almak zorunda kaldıklarını bildirdi. Başka bir raporda, önerilen sitenin yakınındaki kişilerin gelirlerinde bir kayıp olduğunu ve bu kişilerin birçoğunu aile üyelerini çalışmak için Tayland'a göndermeye zorladığını ifade ediyor. Hayatlarımız Satılık Değil'in yayınlanmasından beş hafta sonra, Tanintharyi Bölgesel Hükûmeti Bakan Yardımcısı U Phone Swe, özel ekonomik bölgeyi desteklemek için bir halk gösterisi düzenledi. 300 gösterici, Tavoyan Kadınlar Birliği'nin ve projeyi desteklemeyen herkesin düşmanları olduğunu haykırdı. Tavoyan Kadınlar Birliği ayrıca hükûmet yetkililerinin öğretmenleri "siyaset öğrettikleri" için öğrencilere kömürün zararları konusunda ders vermemeleri konusunda uyardılar.

Kaynakça