Diego Garcia

Diego Garcia ( ), Chagos Takımadaları'nın en büyük adasıdır. 1970'lerden bu yana, Birleşik Krallık hükûmetinin Chagosluları adadan sürmesinin ardından, ada Birleşik Krallık ve Amerika Birleşik Devletleri'nin ortak askerî üssü olarak kullanılmaktadır. Chagos Adaları, Britanya Denizaşırı Toprağı olarak kabul edilir; ancak 22 Mayıs 2025'te, adanın egemenliğinin Birleşik Krallık'tan Mauritius'a devrini öngören bir antlaşma imzalandı. Antlaşmaya göre adadaki askerî üs en az 99 yıl boyunca Britanya kontrolünde kalacaktır. İlk 99 yıllık dönemin ardından bu süre 40 yıl daha uzatılabilir ve sonrasında ek süreler de sağlanabilir. Birleşik Krallık hükûmeti, antlaşmanın 2026 yılında onaylanmasını beklemektedir. Birleşmiş Milletler Irk Ayrımcılığının Ortadan Kaldırılması Komitesi, anlaşmanın koşulları konusunda "derin endişe" duyduklarını dile getirdi.

Ekvatorun hemen güneyinde, Hint Okyanusu'nun ortasında yer alan Diego Garcia, Tanzanya'nın doğusunda, Somali'nin doğu-güneydoğusunda, Maldivler'in güneyinde, Hindistan'ın güneybatısında, Sumatra'nın batı-güneybatısında, Avustralya'nın kuzeybatısında ve Mauritius Adası'nın kuzeydoğusundadır. Diego Garcia, Lakşadvip, Maldivler ve Chagos Takımadaları'ndaki diğer 60 küçük adayı kapsayan Chagos-Lakşadvid Sırtı adı verilen deniz altı sıradağının bir parçasıdır. Ada, yıl boyunca UTC+06.00 saat dilimini kullanır.

Diego Garcia, 1512 yılında Portekizli denizciler tarafından keşfedildi ve 18. yüzyıl sonlarına kadar yerleşim görmedi. Bu dönemde Fransızlar, adayı cüzzamlılar kolonisinde ve hindistan cevizi plantasyonlarında kullanmaya başladı. Napolyon Savaşları'nın ardından ada, Britanya kontrolüne geçti ve 1965 yılına kadar Mauritius'un bir parçası olarak kaldı. O yıl, ada yeni kurulan Britanya Hint Okyanusu Toprakları'nın bir parçası oldu. 1966'da Diego Garcia'nın nüfusu 924 kişiydi ve çoğunluğu hindistan cevizi plantasyonlarında çalışan sözleşmeli işçilerden oluşuyordu. Ancak 1968-1973 yılları arasında Chagoslular, askerî üs kurulabilmesi için zorla adadan çıkarıldı. 2019'da Uluslararası Adalet Divanı, Mauritius'un 1968'de bağımsızlığını kazandığında sömürgecilikten tam olarak kurtulmadığına dair bağlayıcı olmayan bir görüş yayımladı ve Birleşik Krallık'ın Chagos Takımadaları üzerindeki yönetimini mümkün olan en kısa sürede sonlandırma yükümlülüğü bulunduğunu belirtti. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu da bu görüşü destekleyen ve Birleşik Krallık'ı yönetimi sona erdirmeye çağıran bir kararı büyük çoğunlukla kabul etti; ancak Birleşik Krallık, kararı bağlayıcı olmadığı gerekçesiyle reddetti.

Tarihi
İlk olarak Avrupalılar tarafından keşfedilmiş ve Portekizliler tarafından isimlendirilmiş, 1790'larda Fransızlar tarafından yerleştirilmiş ve Napolyon Savaşlarından sonra İngiliz yönetimine geçmiştir. Bu, Mauritius'taki Britanya Kolonisinin "Bağımlılıkları"ndan biriydi, ta ki Chagos Adaları, 1965'te yeni oluşturulan Britanya Hint Okyanusu Bölgesi'ne (BIOT) dâhil edilmek üzere ayrılana kadar.

1966'da, adanın nüfusu 924'tü. Bu kişiler, Chagos-Agalega şirketine ait ağırlıklı olarak hindistan cevizi tarlalarında sözleşmeli çiftlik işçileri olarak istihdam ediliyordu. Yerel plantasyon yöneticilerinin emeklilerin ve engellilerin adalarda kalmasına izin vermesi ve hafif iş karşılığında barınma ve yiyecek almaya devam etmesine izin vermesi yaygın olmasına rağmen, 12 yaşından sonra çocukların çalışması gerekiyordu. 1964'te 963 kişilik bir nüfusun sadece 3'ü işsizdi. Nisan 1967'de BIOT İdaresi Chagos-Agalega'yı £600.000 karşılığında satın alarak BIOT'un tek mülk sahibi oldu. Crown, mülkleri derhal Chagos-Agalega'ya geri kiraladı, ancak şirket 1967'nin sonunda kira sözleşmesini feshetti.

1968 ile 1973 arasında, şu anda işsiz olan çiftlik işçileri, Birleşik Krallık hükûmeti tarafından Diego Garcia'dan zorla çıkarıldı, böylece adada ortak bir ABD / Birleşik Krallık askerî üssü kurulabilirdi. Birçoğu Mauritius ve Seyşeller'e sürüldü ve ardından Amerika Birleşik Devletleri o zamandan beri sürekli operasyonda olan büyük bir deniz ve askerî üs inşa etti. Ağustos 2018 itibarıyla Diego Garcia, BIOT'un yerleşik tek adasıdır; nüfus askerî personel ve destekleyici yüklenicilerden oluşmaktadır. Bu, Pasifik Okyanusu, Guam'daki Andersen Hava Kuvvetleri Üssü ile birlikte Asya Pasifik bölgesindeki iki kritik ABD bombardıman üssünden biridir.

Ekim 2024'te Birleşik Krallık Dışişleri Bakanı David Lammy yaptığı açıklamada, Diego Garcia da dâhil Chagos Takımadaları üzerindeki egemenliğin Mauritius'a devredilmesi konusunda anlaşmaya varıldığını duyurdu. Açıklamada Diego Garcia adası üzerinde bulunan üssün konumunda ve statüsünde bir değişiklik olmayacağı bildirildi. Bu anlaşma ile birlikte Mauritius, Chagos adasına da daha önce Birleşik Krallık tarafından adadan sürülen yerliler olmak üzere yeniden nüfus konumlandırabilecek.

Coğrafya
Atol, Tanzanya kıyılarının 3.535 km (2.197 mil) doğusunda, Hindistan'ın güney ucunun 1.796 km (1.116 mil) güney-güneybatısında (Kanyakumari'de) ve batı sahilinin 4.723 km (2.935 mil) batı-kuzeybatısında yer almaktadır. Avustralya (Cape Range Ulusal Parkı, Batı Avustralya). Diego Garcia, Lakşadvip, Maldivler ve Chagos Takımadalarını kapsayan mercan resifleri, atoller ve adalardan oluşan tepelere sahip geniş bir su altı sıradağları olan Chagos-Laccadive Sırtı'nın en güney ucunda yer almaktadır. Yerel saat UTC + 6 yıl boyunca (ve o zamandan beri kalıcı DST'de).

Kaynakça