Can Atalay

Şerafettin Can Atalay (d. 24 Mart 1976, İstanbul), Türk avukat, aktivist, siyasetçi.

Soma Faciası, Ermenek maden kazası, Adana öğrenci yurdu yangını, Çorlu tren kazası gibi Türkiye'deki birçok toplumsal dava ile gazeteci ve yazarların düşünce özgürlüğü davalarında avukatlık yaptı. Gezi Parkı'na AVM yapılması girişimine karşı kurulan Taksim Dayanışmasının avukatlığını yürüttü. Gezi Parkı davasında yargılandı, 2022'de 18 yıl hapis cezasına çarptırıldı.

2023 genel seçimlerinde Türkiye İşçi Partisinden Hatay milletvekili seçildi ama seçilmesinden sonra tahliye edilmedi. Tutukluluğu nedeniyle Mecliste bulunamadı; milletvekili yemini edemedi ve milletvekilliği haklarından yararlanamadı.

Atalay'ın tutukluluğu hakkında Anayasa Mahkemesi (AYM) tarafından üç kez hak ihlâli kararı verilmiş; Yargıtay 3. Ceza Dairesi'nin "AYM kararına uyulmaması" kararı alması ve Atalay'ın tahliye edilmemesi Türkiye'de bir anayasa krizini başlatmıştır.

Atalay'ın milletvekilliği, 30 Ocak 2024'te Yargıtay kararının meclis genel kurulunda okutulmasıyla düşürüldü. Anayasa Mahkemesi, Atalay'ın milletvekilliğini düşürülmesi kararının yok hükmünde olduğuna karar vermiş; bu karar 16 Nisan 2025 tarihinde TBMM'de okunmuştur.

Atalay hâlen Marmara (Silivri) Cezaevi'nde tutulmaktadır.

Yaşamı
Ailesi, gençliği ve eğitimi
1976'da İstanbul'da doğdu. Bankacı bir anne ile muhasebeci bir babanın tek çocuğudur. Türkiye İşçi Partisi (TİP) Amasya İl Başkanıyken 1971'de siyasi bir suikastle öldürülen Şerafettin Atalay'ın yeğenidir. "Şerafettin" olan ilk ismini amcasından aldı.

İstanbul merkezli Sosyal Haklar Derneği'nin yönetim kurulunda yer aldı. 2014'te 301 madencinin ölümüyle sonuçlanan Soma Faciası'ndan sonra Soma davasının ve ardından Ermenek maden kazasının avukatlığını; 2016 yılında 11 çocuğun öldüğü 24 çocuğun yaralandığı Adana öğrenci yurdu yangınında mağdur ailelerin avukatlığını, 8 Temmuz 2018 tarihinde meydana gelen Çorlu tren kazasıyla ilgili davada hayatını yitirenlerin yakınlarının avukatlığını; 2020'de yedi işçinin ölümü, 127 işçinin yaralanmasına neden olan Hendek havai fişek fabrikası patlamasında işçi ailelerinin avukatlığını üstlendi. Mimarlar Odası'nın avukatı olarak İstanbul'da Validebağ Korusu'ndaki yapılaşma ile mücadele eden Validebağ gönüllülerini savundu. Danıştay'da Gezi Parkı planlarını iptal ettirdi.

Gezi Parkı'nda ağaçların kesilmesine karşı kurulan Taksim Dayanışması'nın avukatlığını yürüttü. Gezi Davası'nda sanık olarak davaya dahil edilip gözaltına alındı; yargılandığı iki davadan beraat etti. "Türkiye Cumhuriyeti Hükümetini ortadan kaldırmaya teşebbüs" suçlamasıyla yargılandığı davanın 25 Nisan 2022'de Silivri, İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi'nde görülen duruşmasında 18 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Yargıtay tarafından cezası 28 Eylül 2023 tarihinde onandı.

Atalay, Silivri ilçesindeki Marmara Cezaevi'nde tutukluluğu devam etmekte iken 2023 Türkiye genel seçimlerinde Türkiye İşçi Partisi'nden (TİP) Hatay milletvekili seçildi. Milletvekili seçilmesinin ardından tahliye edilmesine yönelik başvurusu 13 Temmuz 2023 tarihinde Yargıtay 3. Ceza Dairesi tarafından oy birliğiyle, bu karara yapılan itiraz 17 Temmuz 2023 tarihinde Yargıtay 4. Ceza Dairesi tarafından oy çokluğuyla reddedildi. Bunun üzerine Atalay; adil yargılanma, seçme, seçilme ve siyasi faaliyette bulunma ve kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği gerekçesiyle 20 Temmuz 2023 tarihinde Anayasa Mahkemesine başvurdu.

25 Ekim 2023 tarihinde AYM, Can Atalay'ın "seçilme ve siyasi faaliyette bulunma" ve "kişi hürriyeti ve güvenliği" haklarının ihlal edildiğine karar verdi. Karar, beşe karşı dokuz oyla alındı.

Can Atalay'ın avukatları, Atalay hakkında AYM'nin verdiği hak ihlali kararına uyulmadığı gerekçesi ile ikinci kez AYM'ye başvurdu. AYM Genel Kurulu Can Atalay hakkında yapılan ikinci başvuruyu 21 Aralık 2023'te inceledi. AYM, anayasanın 67. maddesinde güvence altına alınan "seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkı” ile 19. maddesinde güvence altına alınan “kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı”nın ihlal edildiğine bu kez 3'e karşı 11 oyla karar verdi. Anayasanın 148. maddesinde güvence altına alınan "bireysel başvuru hakkı”nın ihlâl edildiğine ise oy birliğiyle karar verdi. AYM ayrıca hak ihlallerinin ortadan kaldırılması, yeniden yargılanmasına başlanması, infazın durdurulması, tahliyesinin sağlanması ve yeniden yapılacak yargılamada durma kararı verilmesi için kararın İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesine gönderilmesine oy birliğiyle karar verdi ve Can Atalay'a 100 bin lira tazminat ödenmesine de hükmetti. İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi heyeti ise AYM'nin Can Atalay hakkındaki kararını uygulamayarak, dosyayı bir kez daha Yargıtay'a gönderdi. Yargıtay kararı, Atalay'ın vekilliğinin düşürülmesi için TBMM'ye gönderildi.

Milletvekilliği konusu
30 Ocak 2024 tarihinde Can Atalay'ın milletvekilliğinin düşürülmesine yönelik Yargıtay kararı TBMM Genel Kurulunda meclis başkanvekili Bekir Bozdağ tarafından okundu ve Atalay'ın vekilliği bu Yargıtay kararına istinaden düşürüldü. Birçok siyasi parti genel başkanı, milletvekilli ve muhalefet partilerinin üst düzey yöneticisi, belediye başkanı, toplumsal örgüt ve binlerce seçmen, Anayasa Mahkemesinin verdiği hak ihlâli kararına rağmen verilen vekilliğin düşürülmesi kararının yok hükmünde olduğunu ifade etti.

AYM, Atalay'ın vekilliğinin düşürülmesine ilişkin Atalay'ın avukatları ile TİP, CHP ve DEM Parti'nin yaptığı itirazları 22 Şubat 2024'te değerlendirdi ve 4'e karşı 10 oyla, Yargıtay 3. Ceza Dairesi'nin Atalay'la ilgili hak ihlali kararını uygulamamasının hukuki değerden yoksun olduğuna; Yargıtay kararının TBMM Genel Kurulunda okunmasıyla, Atalay'ın milletvekilliğinin düşmüş sayılamayacağına hükmetti. Bu karar, 1 Ağustos 2024 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlandı. Mahkeme ayrıca TBMM'ye gönderilen Yargıtay kararının kesinleşmiş bir karar olmadığını, asli kararın Anayasa Mahkemesi kararı olduğunu ve Anayasa Mahkemesi kararlarının uygulanmasının anayasal bir zorunluluk olduğunu vurguladı. Ayrıca kararda Anayasa Mahkemesinin yol gösterici ve tavsiye niteliğinde karar vermediği, bütün yargı organlarını ve kamu kurumlarını bağlayıcı karar verdiğini ve karar hakkında hiçbir yargı organının veya kamu kurumunun takdir hakkı bulunmadığı belirtilmiştir. Görüşmede milletvekilleri arasında yumruklaşma yaşandı. Kurtulmuş, CHP'nin 3 Eylül 2024 tarihli Can Atalay gündemiyle ikinci kez toplanma başvurusunu, 8 Eylül 2024 tarihinde reddetti. 16 Nisan 2025 tarihinde CHP'li Meclis Başkan Vekili Gülizar Biçer Karaca, Anayasa Mahkemesi'nin Can Atalay hakkında verdiği hak ihlâli ve tahliye edilmesine dair kararını Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde okuttu.

Ayrıca bakınız
Mücella Yapıcı
Gezi davası
2023 Türkiye anayasa krizi

Kaynakça
Dış bağlantılar
Can Atalay'ın savunması: Gezi, Bu Memleketin Eşitlik, Özgürlük ve Adalet Umududur