Akademi

Akademi, (Eski Yunanca Ἀκαδήμεια [Akadḗmeia] veya Antik Yunan kahramanı nispeten daha eski hali "Eκαδήμεια"[Hekadḗmeia]’dan gelir) , bilimsel bir cemiyeti ifade eder ve ayrıca en geniş anlamıyla kamu kaynaklarıyla ve/veya özel sermayeyle desteklenen araştırma, eğitim ve öğretim kurumlarının tümünü kapsar.

“Akademi” isminin yerine daha yaygın olarak kullanılan "akademik" sıfatı, yükseköğretim kurumlarıyla ilgili her şeyi ifade eder; ayrıca bu sıfattan türetilen ve "yükseköğretim mezunu" yan anlamında kullanılan "akademisyen” tâbiri de vardır.



Tarihçe
Çoğu zaman köklü bir geleneğe sahip olan akademilerin çekirdeğinde, düzenli olarak bilimsel paylaşım amacıyla bir araya gelen üst düzey akademisyenlerden oluşan bir cemiyet yer alır. Akademiler, Antik Yunan filozof Platon tarafından kurulan ve tarihteki ilk akademilerden biri olan Atina’daki Platon Akademisi’nden adını almıştır. Rivâyete göre; Platon, akademisi için satın aldığı zeytinlikte gömülü olan Antik Yunan kahramanı Akademos'un onuruna, buraya “Akademi” adını vermiştir.

Platon'un akademi geleneğini, onun ölümünden sonra öğrencileri ve felsefesini benimseyenler sürdürdüler. Akademiye devam eden öğretmen ve öğrencilerin en çok ilgi gösterdikleri konular bilim, sanat, edebiyat ve müzikti. MS 529'da, Bizans İmparatoru I. Justinianus, akademinin çalışmalarına son verdi.

Bilim akademileri ya özel (bir başka deyişle “bağımsız akademiler”) ya da devlet tarafından desteklenen kurumlardır. Üniversitelerden, genellikle bilimsel öğretim yapmamalarıyla ayrılırlar. Bunun bir istisnası, örneğin, 2013 yılında Salzburg'da Avrupa Bilim ve Sanat Akademisi'nin bilimsel kurumu olarak faaliyete geçen Alma mater Europae (Türkçe: Avrupa Liderlik Üniversitesi)'dir.

Günümüz
Bugün birçok ülkede akademi adını taşıyan kurum vardır. Paris'teki Fransız Akademisi (Académie Française) bunların en ünlüsüdür. Günümüzde de Fransız dili konusunda tek yetkili kurum sayılan Fransız Akademisi, 1635'te Kardinal Richelieu tarafından kurulmuştur. Bu akademinin üye sayısı tarihi boyunca hep 40 olarak kalmıştır.

ABD'deki Sinema Sanat ve Bilimleri Akademisi de dünyanın ünlü akademilerinden biridir. Bu kurum 1929'dan bu yana her yıl “Akademi Ödülleri” adı altında, sanat değeri taşıyan sinema filmlerinin yönetmen, oyuncu, görüntü yönetmeni ve öbür yaratıcılarına ödüller verir. Ödül, “Oscar” adlı bir heykelcikle simgelendiği için Akademi Ödülü'ne Oscar Ödülü de denir.

Londra'daki Kraliyet Sanat Akademisi (1768) ile Kraliyet Müzik Akademisi (1822), İngiltere'nin en ünlü akademileridir. Gene Londra'daki Kraliyet Tiyatro Sanatı Akademisi (1904) ile bilimsel çalışmalar yapmak üzere 1662'de kurulmuş olan Kraliyet Derneği (Royal Society) de ünlü akademiler arasında sayılır.

Rusya'daki Bilimler Akademisi de yeryüzündeki saygın akademilerden biri sayılır. 1725'te Rus Çarı I. Petro tarafından Petersburg Bilimler Akademisi adıyla kurulan bu kurum, Sovyet döneminde SSCB Bilimler Akademisi adını taşıyordu.

Türkiye'de yakın zamana kadar akademi adını taşıyan birçok yükseköğretim kurumu vardı. Bunların en ünlüsü olan ve pek çok ünlü sanatçının yetiştiği İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi, sonradan Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi'ne dönüştü. Günümüzde akademi adını koruyan eğitim kurumları olarak yalnızca Harp Akademileri ile Gülhane Askeri Tıp Akademisi ve Polis Akademisi kalmıştır. Ayrıca akademi adını taşıyan özel öğretim kurumları vardır. Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA) ise 1993'te kurulmuştur.

Ayrıca bakınız
Akademik veritabanları ve arama motorları listesi
Akademik disiplinler listesi
Akademik sahtekarlık
Yayımla ya da yok ol
Bilimler akademisi
Akademisyen
Araştırma

Kaynakça