Fanconi sendromu

Fanconi sendromu, böbreklerin proksimal nefronlarında yetersiz geri emilim sonucu gelişen bir sendromdur. Doğuştan gelen veya sonradan edinilmiş hastalıklar, toksisite (örneğin, toksik ağır metaller) ya da ilaç reaksiyonları nedeniyle ortaya çıkabilmektedir. Yetersiz geri emilim sonucu glukoz, amino asitler, ürik asit, fosfat ve bikarbonat gibi düşük moleküler ağırlıklı metabolitler tübüler sıvıdan geri emilemediği için idrarla vücuttan atılır. Fanconi sendromu, glomerulustan filtre edilen sıvının işlendiği proksimal kıvrımlı tübülü (PCT) ve Henle kulbunun inen koluna bağlanan proksimal düz tübülü (pars recta) etkiler.

Fanconi sendromunun çeşitli formları, proksimal tübülde farklı fonksiyon bozukluklarına ve buna bağlı olarak farklı komplikasyonlara neden olur. Örneğin, bikarbonat kaybı tip 2 ya da proksimal renal tübüler asidoza yol açarken, fosfat kaybı ise raşitizm ve osteomalazi gibi kemik hastalıklarına sebep olabilir. Bu durum, kişide D vitamini veya kalsiyum eksikliği olmamasına rağmen ortaya çıkar; çünkü fosfat, çocuklarda kemik gelişimi ve yetişkinlerde kemik metabolizmasında anahtar bir rol oynar.

Klinik tablo
Proksimal renal tübüler asidozun klinik bulguları şu şekildedir:

• Poliüri, polidipsi ve dehidrasyon
• Çocuklarda hipofosfatemik raşitizm ve yetişkinlerde osteomalazi
• Büyüme geriliği
• Asidoz
• Hipokalemi
• Hiperkloremi

Fanconi sendromunda görülen diğer proksimal tübüler işlev bozukluğuna ait bulgular ise şunlardır:

• Hipofosfatemi/hiperfosfatüri
• Glukozüri
• Proteinüri/aminoasidüri
• Hiperürikozüri

Nedenleri
Hartnup hastalığı ve buna bağlı tübüler bozukluklara zıt olarak, Fanconi sendromu belirli bir taşıyıcı kanalın bozukluğundan ziyade, birçok farklı maddenin taşınmasını etkileyen proksimal tübüllerin genel işlev kaybı olarak değerlendirilir.

Fanconi sendromunun altında yatan nedenler; kalıtsal, doğuştan gelen veya sonradan edinilmiş hastalıklar olabilir.

Kalıtsal
Fanconi sendromunun çocuklarda görülen en yaygın nedeni sistinozistir.

Diğer belirlenmiş nedenler ise Wilson hastalığı (bakır metabolizmasını etkileyen kalıtsal bir bozukluk), Lowe sendromu, tip 1 tirozinemi, galaktozemi, glikojen depo hastalıkları ve kalıtsal fruktoz intoleransıdır.

İki çeşidi olan Dent hastalığı ve Lowe sendromu, X bağlantılı kalıtıma sahiptir.

Yakın zamanda tanımlanan bir varyantı ise, EHHADH adlı peroksizomal proteindeki bir mutasyondan kaynaklanır. Bu mutasyon, proteini hatalı bir şekilde mitokondriye yönlendirir. Bu durum, solunum kompleksi I ve yağ asitlerinin beta oksidasyonunu etkileyerek mitokondrinin ATP üretme kapasitesini azaltır.

Bir transkripsiyon faktörünü kodlayan HNF4A genindeki spesifik bir mutasyonun (R76W), insanlarda Fanconi sendromuna neden olduğu belirlenmiştir. HNF4A geni, böbreklerde özellikle proksimal tübüllerde eksprese edilir. Gelişmekte olan farelerin böbreklerinde bu genin delesyonu, poliüri, polidipsi, glikozüri ve fosfatüri gibi Fanconi sendromu fenotiplerine yol açmıştır. Bu mutasyon, böbreklerde proksimal tübüllerin tam olarak gelişememesine neden olmuştur. HIV taşıyıcılarında, tenofovir ve didanozin içeren antiretroviral tedaviler sonrasında bu sendrom ikincil olarak gelişebilmektedir. Kurşun zehirlenmesi de hastalığın olası nedenleri arasındadır.

Multipl miyelom ve belirsiz öneme sahip monoklonal gammopati de bu sendroma neden olabilmektedir.

Fanconi sendromu ayrıca bazı otoimmün hastalıklara ikincil ya da üçüncül olarak da ortaya çıkabilir.

Tanısı
Rutin idrar tahlilleri, tamamen güvenilir olmasa da tanı sürecinde önemli bir yer tutar.

Tedavi
Çocuklarda Fanconi sendromunun tedavisi, idrarla kaybedilen sıvı ve bikarbonat gibi hayati maddelerin yerine konmasıyla sağlanır.

Eponim
Sendrom, adını İsviçreli pediatrist Guido Fanconi'den almıştır; ancak George Lignac da dahil olmak üzere, başka bilim insanları da hastalığın araştırılmasına katkıda bulunmuştur. Fanconi sendromu, Fanconi anemisiyle karıştırılmamalıdır.

Ayrıca bakınız
Basenji köpeklerinde görülen Fanconi sendromu için, Hayvanlarda ailesel böbrek hastalığı maddesine bakınız.

Kaynakça