Alaska sınır anlaşmazlığı

Alaska Sınır Anlaşmazlığı, o dönemde Kanada'nın dış ilişkilerini kontrol eden Büyük Britanya ve İrlanda Birleşik Krallığı ile Amerika Birleşik Devletleri arasında yaşanan bir toprak anlaşmazlığıydı. Rus İmparatorluğu ile Büyük Britanya arasındaki anlaşmazlık 1821'den beri mevcuttu ve 1867'deki Alaska Satın Alımı sonucunda bu anlaşmazlık Amerika Birleşik Devletleri'ne miras kaldı. Bu sorun 1903 yılında tahkim yoluyla çözüldü. Kanada'nın Yukon altın madenlerinden denize erişiminin engellenmesi nedeniyle varılan nihai anlaşma Amerikan tezlerini destekledi. Kanada'daki hayal kırıklığı ve memnuniyetsizlik, Amerika Birleşik Devletleri'nden ziyade, daha sağlıklı Anglo-Amerikan ilişkileri lehine Kanada çıkarlarını ihmâl ettiği düşünülen Britanya hükûmetine yöneltildi.

Arka plan
1825 tarihli İngiliz-Rus Sözleşmesi ile Rusya ve Birleşik Krallık, Kuzeybatı Amerika'daki sömürge topraklarının sınırlarını belirlemek üzere bir antlaşma imzaladılar. Ancak bu antlaşmada (günümüzdeki) Alaska Panhandle bölgesi için kullanılan ifadeler oldukça belirsizdi, zira kesin olarak tanımlanmış bir çizgi yerine, bir sınırın nasıl belirlenmesi gerektiğine dair ilkeler ortaya konmuştu.

1839'da imzalanan bir başka antlaşma, Rus-Amerikan Şirketi ile Hudson's Bay Şirketi arasında bir anlaşma sağladı. Cross Boğazı'ndan 54° 40′'e uzanan ve lisière (kenar) olarak adlandırılan Alaska Panhandle'ın bir bölümü, HBC'ye, iştiraki Puget Sound Agricultural Company tarafından üretilen tarım ve hayvancılık ürünleri ve yıllık bir kürk kotası karşılığında kürk ticareti tekeli olarak verildi. Kira sözleşmesi Rus Amerikası'nın varlığı sona erene kadar uzatıldı. Bu kira sözleşmesi daha sonra Britanya Kolumbiyası tarafından bölgedeki kendi toprak çıkarlarıyla bağlantılı olarak ileri sürülse de Ottawa ve Londra tarafından bir argüman olarak göz ardı edildi.

Amerika Birleşik Devletleri, Alaska'yı 1867 yılında Rusya'dan satın aldı, ancak Alaska Panhandle boyunca sınırlar belirsiz kaldı. 1871'de, 1858'de kurulan Britanya Kolombiyası ve 1849'da kurulan Vancouver Adası kolonilerinden 1866'da oluşturulan Britanya Kolombiyası kolonisi, yeni kurulan Kanada Dominyonu'na bir eyalet olarak katıldı. Kanada hükûmeti sınırın haritalandırılmasını istese de Amerika Birleşik Devletleri bu durumun çok maliyetli olduğu gerekçesiyle teklifi reddetti. ABD gerekçe olarak sınır bölgesinin çok uzak ve seyrek nüfuslu olup ekonomik veya stratejik bir öneme sahip olmadığını iddia etti. 1898'de ulusal hükûmetler bir uzlaşmaya vardı, ancak bu uzlaşma Britanya Kolombiyası hükûmeti tarafından kabul görmedi. ABD Başkanı McKinley ayrıca Haines yakınlarında bir liman için Kanada'ya kalıcı bir kiralama teklif etse de Kanada bu uzlaşmayı reddetti.

Altın Madeni Arama

1897-1898 yılları arasında Yukon'da (Kanada) yaşanan Klondike Altın Madeni Arama Akını, bölgenin nüfusunu büyük ölçüde artırdı. Bu süreçte bölgeye altın aramaya gelenlerin çoğu Amerika Birleşik Devletleri'nden gelmişti.

Altın yataklarının varlığı ve büyük nüfus artışı, bölgenin önemini ve kesin bir sınır belirleme aciliyetini artırdı. Kanada, altın yataklarından bir limana kadar tamamen Kanada'ya ait bir rota oluşturma arzusundaydı.

Lynn Kanalı başının Yukon'a ana giriş kapısı olması nedeniyle, Kuzeybatı Atlı Polisi (NWMP), Kanada adına bölgeyi güvence altına almak için bir birlik gönderdi. Bu, Kanada'nın bölgenin denizden 10 deniz milinden fazla uzakta olduğu iddiasına dayanıyordu; bu nokta 1825 sınır tanımında yer alıyordu. Ancak, Skagway üzerinden gelen çok sayıda Amerikalı altın arayıcısı, Kanada polisinin geri çekilmesine neden oldu. Chilkoot ve White Geçitleri'nin ücra zirvelerinde karakollar kurdular. Bu bölge hâlâ tartışmalı bir bölgeydi, çünkü birçok Amerikalı, yaklaşık 19 km daha kuzeydeki Bennett Gölü'nün başının sınırın gerçek yeri olduğuna inanıyordu. Polisin egemenlik iddiasını desteklemek için Kanada hükûmeti de bölgeye 200 kişilik bir ordu birliği olan Yukon Saha Kuvveti'ni gönderdi. Askerler, kıyı geçitlerinde veya 141. batı meridyeninde (1825 antlaşmasında tanımlanan Alaska ve Yukon Bölgesi arasındaki sınır) ortaya çıkabilecek sorunlara hızlı bir şekilde müdahale edebilmek için Fort Selkirk'te bir kamp kurdular.

Arabuluculuk/Anlaşma
Kuzeybatı Atlı Polisi tarafından geçitlere kurulan karakollar kısa vadede etkili oldu, zira geçici sınır isteksizce de olsa kabul edildi. Amerika Birleşik Devletleri ve Kanada arasında sınırın belirlenmesi için ciddi müzakereler Eylül 1898'de başladı, ancak bu görüşmeler başarısızlıkla sonuçlandı.

1825 antlaşması Fransızca yazılmıştı ve 1903'teki İngiliz temsilcileri "côte/kıyı", "lisière/şerit" ve "crête/sırt" gibi kelimelerin kesin anlamı üzerinde tartıştılar. 1825 komisyonu tarafından referans çizgisi olarak kullanılan George Vancouver'ın haritaları, kıyıya paralel sürekli bir dağ hattı gösteriyordu; ancak dağ sırası ne kıyıya paralel ne de sürekliydi.

1903'te Amerika Birleşik Devletleri ve Birleşik Krallık arasında sonuç olarak Hay-Herbert Antlaşması imzalandı ve karar, altı üyeden oluşan karma bir mahkemenin tahkimine bırakıldı. Bu tahkimde üç Amerikalı (Savaş Bakanı Elihu Root ; Massachusetts Senatörü Henry Cabot Lodge ; ve Washington'dan eski Senatör George Turner ), iki Kanadalı (Quebec Vali Yardımcısı Sir Louis-Amable Jetté ; ve Toronto'dan Allen B. Aylesworth, KC ) ve bir İngiliz (Baron Alverstone, KC ve siyasetçi) yer alıyordu. Aylesworth, 11 Temmuz 1903'te Londra'da Sınır Komisyonu'nda çalışırken ölen Ontario Baş Yargıcı John Douglas Armour'un yerine geçmişti.

Mahkeme altı ana noktayı değerlendirdi:

Sınırın başladığı yer.
"Portland Kanalı"nın anlamı ve bu kanal üzerinden sınırın nasıl çizilmesi gerektiği tartışıldı. Dört ada ihtilaflıydı.
" Galler Prensi Adası'nın en güney noktasından Portland Kanalı'na uzanan çizginin" tanımı, önceki sorunun cevabına bağlıydı.
Portland Kanalı'ndan kuzey yönünde 56. paralel'e uzanan hat.
Lisière'nin (kenar veya şerit) genişliği ve nasıl ölçüleceği.
Bölgede dağ sıralarının olup olmadığı ve tam olarak nerede bulundukları.

İngiliz temsilcisi Lord Alverstone, bu temel konularda Amerika Birleşik Devletleri'nin görüşüne katıldı. Kabul edilen sınır çizgisi, kabaca ABD ve Kanada'nın azami hak iddiaları arasında yer alan bir uzlaşmaydı. "BC Panhandle" (Tatshenshini-Alsek bölgesi), sınırın bu bölgeyle bağlantı kuracak kadar güneyde yer alması nedeniyle Britanya Kolumbiyası'nın geri kalanından tamamen ayrılmış değildir (daha kuzeyde olsaydı, Yukon Bölgesi'nin güney sınırını çoktan kesmiş ve Britanya Kolombiyası'nın o kısmını izole etmiş olurdu).

Tahkim sonucunda elde edilen karar, Büyük Britanya'nın Amerika Birleşik Devletleri'ne verdiği çeşitli tavizlerden biriydi (diğerleri balıkçılık hakları ve Panama Kanalı ile ilgiliydi). Bu karar, Büyük Britanya ile ABD arasındaki gergin ilişkileri sona erdirmek, yakınlaşmayı sağlamak, Amerikan desteğini kazanmak ve çözülmemiş anlaşmazlıkları gidermek için izlenen genel politikanın bir parçasıydı ( olarak ifade edilir).

Sonuç
Hugh L.L. Keenlyside ve Gerald S. Brown şunları yazdı:

"Eğer Amerika Birleşik Devletleri, Kanada'nın talep ettiği gibi davasını Lahey'deki Adalet Divanı'na veya tarafsız bir yargı heyetine sunmaya istekli olsaydı, sonuç büyük olasılıkla esasen aynı olurdu, ancak Kanadalılar kendilerine haksızlık yapıldığını hissetmezlerdi. [...] Eğer iki senatör yerine Amerika Birleşik Devletleri Yüksek Mahkemesi yargıçları mahkemeye atanmış olsaydı, karara ilişkin hiçbir Kanada eleştirisi olmazdı."

Kanadalı delegeler arasında Lord Alverstone'un oy kullanmasıyla ortaya çıkan bir anlaşmazlık nedeniyle, Kanadalı yargıçlar kararı imzalamayı reddetti ve karar 20 Ekim 1903'te yayımlandı. Kanadalılar, kararın kendisinden ziyade, Amerikalıların mahkeme için avukatlar yerine politikacıları seçmesinden ve Britanyalıların Kanada'ya ihanet ederek kendi çıkarlarına hizmet etmesinden dolayı sonucu protesto ettiler. Bu durum, Kanada genelinde Britanya karşıtı duygulara ve Kanada milliyetçiliğinin yükselişine yol açtı.

Kararın yarattığı Amerika Birleşik Devletleri'ne karşı güvensizlik, 1911 Karşılıklılık Seçiminde Amerika Birleşik Devletleri ile serbest ticaretin reddedilmesine katkıda bulunmuş olsa da, tarihçi F.W. Gibson, Kanadalıların öfkelerini Amerika Birleşik Devletleri'nden ziyade "Amerikan saldırganlığına bu kadar zayıf bir direniş göstermiş olan Büyük Britanya'ya çok daha fazla yönelttiklerini" belirtmiştir. Anlaşmazlığın çözümüyle ilgili koşullar, Kanada'nın Britanya İmparatorluğu'ndaki konumundan ciddi bir memnuniyetsizliğe yol açmıştır.

Çoğu Kanadalı gibi bu duruma öfkelenen başbakan Wilfrid Laurier, mecliste "Kanada İngiliz Krallığı'na bağımlı kaldığı sürece, sahip olduğumuz mevcut yetkiler haklarımızı korumak için yetersizdir." ifadelerini kullanmıştır.

Kanada'nın öfkesi yavaş yavaş dindi, ancak Kanada'nın kendi dış politikasını kontrol etmesi gerektiği düşüncesi Westminster Tüzüğü'ne katkıda bulunmuş olabilir.

Kaynakça
Edebiyat
Bailey, Thomas A. "Theodore Roosevelt ve Alaska Sınır Anlaşması", Kanada Tarih İncelemesi (1937) 18#2 ss: 123-130.
Callahan, James Morton. Amerikan Dış Politikası Kanada İlişkilerinde (Macmillan, 1937), s. 465–492.
Carroll, FM “Robert Lansing ve Alaska Sınır Anlaşması.” Uluslararası Tarih İncelemesi 1987 9(2): 271–290. JSTOR'da
Cranny, Michael "Ufuklar: Kanada Batıya Doğru İlerliyor" sayfa 256 1999 Prentice Hall Ginn Kanada
Gelber, Lionel M. Anglo-Amerikan dostluğunun yükselişi: 1898-1906 dünya siyaseti üzerine bir çalışma (1938)
Gibson, F. W. "Alaska Sınır Anlaşmazlığı", Kanada Tarih Derneği Raporu (1945) s. 25–40
Haglund, David G. ve Tudor Onea, "Zafer Olmadan Kazanılan Zafer: Theodore Roosevelt, Onur ve Alaska Panhandle Sınır Anlaşmazlığı", Diplomasi ve Devlet Yönetimi (Mart 2008) 19#1 s. 20-41
Kohn, Edward P. Bu Akraba İnsanlar: Kanada-Amerika İlişkileri ve Anglo-Sakson Düşüncesi, 1895-1903 (2005)
Munro, John A. "İngiliz-Kanadalıcılık ve Kanada Özerkliği Talebi: Ontario'nun Alaska Sınır Kararına Cevabı, 1903". Ontario Tarihi 1965 57(4): 189–203. ISSN 0030-2953
Munro, John A., ed. Alaska Sınır Anlaşmazlığı (Copp Clark Publishing Company, 1970), birincil ve ikincil kaynaklar
Neary, Peter. "Grey, Bryce ve Kanada-Amerika Arasındaki Anlaşmazlıkların Çözümü, 1905-1911" Kanada Tarih İncelemesi (1968) 49#4 s. 357-380.
Penlington, Norman. Alaska Sınır Anlaşmazlığı: Kritik Bir Yeniden Değerlendirme. (McGraw-Hill Ryerson, 1972). 120 sayfa.

Tansill, Charles C. Kanada-Amerika İlişkileri, 1875-1911 (Yale Üniversitesi Yayınları, 1943), s. 121-265.

Konuyla ilgili yayınlar
Alexander Begg, Alaska Sınır Sorunu ile ilgili Rapor, Sayın JH Turner'a, Maliye Bakanı vb. vb.'ye sunulmuştur, 15 Ağustos 1896., Victoria, Britanya Kolombiyası: R. Wolfenden, 1896.
Alexander Begg, Alaska sınır sorununun incelenmesi, Victoria, Britanya Kolombiyası, yayın tarihi bilinmiyor, 1900.
Alexander Begg, Alaska sınır sorunuyla ilgili gerçeklerin özeti, Victoria, Britanya Kolombiyası, R. Wolfenden tarafından yayınlandı, 1902, Britanya Kolombiyası Başsavcısı David McEwen Eberts'e sunulan rapor.
Alaska ve Britanya Kolombiyası arasındaki sınır hattının incelenmesi Hazine Bakan Vekili'nden gelen mektup, Dışişleri Bakanı'ndan gelen bir iletiyi iletiyor ve Alaska ile Britanya Kolombiyası arasındaki sınır hattının ölçümü için bir ödenek tahmini sunuyor, R.Wike, ABD Dışişleri Bakanlığı, yayın numarası: sn, 1895.
Britanya Kolombiyası, En Eski Zamanlardan Günümüze, Cilt 2, Bölüm XXXI - Alaska Sınır Anlaşmazlığı, EOS Scholefield & Frederic William Howay, SJ Clarke Yayıncılık Şirketi, Vancouver, Britanya Kolombiyası, 1914
Kanada Biyografi Sözlüğü'nde Alaska sınır anlaşmazlığı