Ermenistan'da atık yönetimi

Ermenistan, atık yönetimi ve geri dönüşüm alanlarında yeterince gelişmiş değildir.
Ermenistan İstatistik Komitesi'ne göre, 2016 yılında ülkedeki kuruluşlar, maden atıkları da dâhil olmak üzere, toplam 55,2 milyon metrik ton atık üretmiştir. Bu rakam, kişi başına yaklaşık 18,5 tona denk gelmektedir. Waste Atlas verilerine göre ise Ermenistan'da yılda 368.618 ton çöp oluşmakta, bu da kişi başına günde yaklaşık 1,198 kilogram (2,641 lb) atık anlamına gelmektedir.

4 Mayıs 2018 tarihinde hükûmet, atıkların doğru şekilde yönetilmesini sağlamak amacıyla ilgili yasalarda sorumluluğu artıran değişiklikler yapmıştır.

Düzenli depolama sahaları
Ermenistan genelinde 60 çöp döküm sahası bulunmaktadır. Bu sahalarda atık ayrıştırma, geri dönüşüm ya da yeniden kullanım yapılmamaktadır. Çöpler doğrudan alana boşaltılmakta, ardından buldozerlerle ezilerek 300 santimetre (120 inç) kalınlığında bir çöp tabakası hâline getirilmektedir.

Başkent Erivan yakınlarında bulunan Nubarashen sahası (), ülkenin en büyük atık depolama alanıdır. Erivan ve çevresindeki banliyölerde oluşan katı atığın neredeyse tamamı bu sahaya taşınmakta, günde yaklaşık 340 ton, yılda ise 102.000 ton çöp burada toplanmaktadır. Sahada, 50 yıl boyunca biriken evsel atık miktarı 7,5 milyon tonu aşmıştır.

Yeniden kullanım ve geri dönüşüm
Mayıs 2017'den itibaren, “Sürdürülebilir Kalkınma için Yenilikçi Çözümler” (ISSD) adlı sivil toplum kuruluşu, Ermenistan'da atık yönetimi projeleri yürütmeye başlamıştır. Bu projeler, katılımcı topluluklarda çöğlerin toplanması ve geri dönüştürülmesini sağlamaktadır. Kuruluşun en kapsamlı projesi olan “Recycle it”, başkent Erivan'ı da kapsamaktadır ve 500'den fazla kurum, bu proje kapsamında atıklarını geri dönüştürmektedir. Kuruluş bugüne kadar 120'den fazla temizlik etkinliği düzenlemiş, 300.000'in üzerinde kişiye ulaşmıştır. Son yıllarda, bireysel aktivistlerin öncülüğünde bazı farkındalık kampanyaları da hayata geçirilmiştir. Bunlardan biri olan Toprak Petk Çi (“Poşete İhtiyacım Yok”, 2016), tek kullanımlık plastik poşetlerin kullanımını azaltmayı amaçlamıştır.

Ayrıca, bazı geri dönüşüm girişimleri de ortaya çıkmaya başlamıştır. Bunlardan biri olan Apaga (ApagaCommunity CJSC), ücretli atık toplama hizmeti sunmakta ve gelişmiş ülkelerdeki benzer uygulamalara benzemektedir. Ancak bu ülkelerde geri dönüşüm genellikle kamu kaynaklarıyla desteklenirken, Apaga gönüllülük esasına dayalı çalışmaktadır. Atıklarını sorumlu bir şekilde yönetmek isteyen birey ve kurumlar bu hizmete katılarak karşılığında bireysel kullanıcılar için indirim, kurumlar içinse çevre dostu bir imaj elde edebilmektedir.

Apaga, herkesin geri dönüşümden faydalanabilmesi amacıyla “SmartApaga” adlı akıllı geri dönüşüm konteynerlerini de hizmete sunmuştur. Kullanıcılar, kişisel QR kodlarını kullanarak bu konteynerlere plastik atık bırakmakta ve karşılığında uygulama içi para birimi olan ApagaCoin kazanmaktadır. Bu dijital para, iş birliği yapılan kuruluşlardan ödüller almak için kullanılabilmektedir.

Erivan'da atık yönetimi
Erivan Belediyesi, kentin atık sorununu çözmek amacıyla uzun vadeli bir kalkınma planı hazırlamıştır. Plan, üç ana aşamadan oluşmaktadır:

2014 yılında, çöp toplama hizmeti için uluslararası ihale açılmıştır. İhaleyi kazanan firmalar, Lübnan merkezli Sanitek (CEO'su Nicholas Tawil) ile Ermeni-İsveç ortaklığı olan Ecogroup ve LL Miliconsult'tur. Ancak Ecogroup'un yaşadığı mali sorunlar nedeniyle Sanitek, Erivan'ın 12 bölgesinde 10 yıllık tek yetkili hizmet sağlayıcısı olmuştur. Ekim 2019'da ise Belediye Başkanı Hayk Marutyan, Sanitek'in hizmet kusurları ve Ağustos 2019'dan bu yana tamamen faaliyetlerini durdurmuş olması gerekçesiyle firmanın sözleşmesini tek taraflı olarak feshetmiştir.
2016 yılında, Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD) ile imzalanan 8 milyon euroluk kredi anlaşması, Ermenistan Parlamentosu tarafından onaylanmıştır. Bu kaynak, AB standartlarına uygun bir katı atık depolama tesisi inşasında kullanılacaktır.
2019 yılında, Erivan Belediyesi, atık ayrıştırma ve geri dönüşüm uygulamalarını AB standartlarına uygun şekilde hayata geçirmek için yeni projeler başlatmıştır. Nisan ayında Sanitek'in yerine geçmek üzere kamuya bağlı yeni bir kurum kurulmuş, Eylül 2019'da yeni çöp kamyonlarının hizmete alınmasıyla birlikte bu değişim fiilen tamamlanmıştır.

Kaynakça