kaan39/turkish-wikipedia-dataset-clean huggingface dataset:
Dikyar, Uzundere

Dikyar, Erzurum ilinin Uzundere ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.

Tarihçe
Dikyar mahallesinin eski adı Üngüzek'tir. Nitekim 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Unguzek / Ungüzek (اونكوزك) şeklinde yazılmıştır. Gürcüce kaynaklarda Unguzeki (უნგუზექი) olarak geçer.

Üngüzek köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ın bir parçası olan Tao bölgesinde yer alıyordu. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarına doğru Gürcülerden ele geçirmiştir. Köydeki kaleler ve kilise de bu dönemden kalmıştır.

Üngüzek köyü, 1574 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı mufassal defterine göre, Oltu sancağının Haho (Hahuli) nayihesine bağlıydı. Köyün nüfusu 142 haneden oluşuyordu. 139 hane Hristiyan, 3 hane Müslüman olarak kaydedilmişti. Osmanlı idaresinin askere alma ve vergi belirleme amacıyla 1835 yılında yaptığı nüfus tespitinde köyde 56 hanede 185 erkek yaşıyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, Unguzek köyünün nüfusunun yaklaşık 370 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.

Üngüzek, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Erzurum vilayetinin Tortum kazasına bağlı Azort nahiyesinde yer alıyordu. Üngüzek, Engüzek, Öngöcek gibi değişik biçimlerde yazılan Unguzek Türkçe olmadığı için köyün adı 1950'lerin ilk yarısında "Dikkale" olarak değiştirildi. Nitekim köyü adı 1955 genel nüfus sayımında "Dikkale (Üngüzek)" biçimde yazılmıştır. 1960 genel nüfus sayımında adının "Dikyar (Üngüzek)" olarak kaydedilmesi, köyün adının 1959 yılında bir kez daha değiştirildiğini göstermektedir. 1965 genel nüfus sayımında Dikyar köyünün nüfusu 1.338 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 288 kişi okuma yazma biliyordu. Bu tarihte köy Tortum kazasının Uzundere bucağına bağlıydı. Uzundere 1987 yılında ilçe olunca, Dikyar da bu ilçenin merkez nahiyesinin köyü haline geldi.

Daha önceleri Erzurum ili Tortum ilçesine bağlı olan köy, 1987 yılında, yeni kurulan Erzurum ili Uzundere ilçesine bağlanmıştır. 1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Uzundere Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.

Dikyar köyünde iki eski kale bulunmaktadır. Bunlardan biri olan Engüzek Kalesi oldukça sağlam biçimde günümüze ulaşmıştır. Ağca Kale olarak da bilinen bu kalenin içinde kilise, sarnıç, depolar, su kaynağına ulaşan tünel ve başka yapı kalıntıları bulunmaktadır. Dikyar sınırları içinde kalıp terk edilmiş bir köy olan Karoti'deki Karoti Kalesi'nin günümüze ulaşan duvarlarının yüksekliği 2,5 metreyi bulur. Kale içinde yapı izleri tespit edilmiştir. Dikyar köyünde ayrıca kilise mevkiinde bir kilise bulunuyordu. Bu kilise yıkılmış, taşları Yukarı mahalledeki eski caminin inşasında kullanılmıştır. Mahalle, Uzundere'nin batısında olup, numaralı Artvin-Erzurum (Uzundere-Tortum) devlet yoluna, Üngüzek Kapı'da, 3,1 km.lik bir köy yoluyla bağlıdır. .

Nüfus
Kaynakça
Dış bağlantılar
Dikyamaç, Arhavi

Dikyamaç, Artvin ilinin Arhavi ilçesine bağlı bir köydür. Köyde 2012 yılında kurulan Dikyamaç Köyü ve Çevresi Yaşam Tarzı Müzesi, Artvin ilinin ilk müzesidir.

Tarihçe
Dikyamaç köyünün eski adı, Kamparona'dır. 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde Kanbarona (قانبارونە) ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Kanparona (قانپارونە) olarak geçer. Kamparona (კამპარონა), Laz coğrafyasında yaygın bir yer adıdır ve "mürver yeri, mürverlik" anlamına gelir.

Kamparona'nın bulunduğu bölge, antik çağda Kolheti Krallığı'nın bir parçasıydı. Osmanlılar bu bölgeyi, 1461 yılında Trabzon İmparatorluğu'nu oradan kaldırdıktan sonra ele geçirdi. Kamparona'nın yer aldığı Arhavi, Osmanlı döneminde Lazistan olarak adlandırılan bölgede bulunuyordu. Erken Osmanlı kayıtlarında Trabzon sancağına bağlı Arhavi kazası olarak geçer. Arhavi kazası, 1486 tahriri sırasında Arhavi-Laz nahiyesinden, 16. yüzyılda ise, Arhavi-Laz, Gonio, Vilayet-i İskele ve Vilayet-i Bağobit nahiyelerinden oluşuyordu.

Kamparona, Osmanlı idaresinin 1835 yılında askere alma ve vergi toplama amacıyla yaptığı nüfus tespitinde Orçi bölgesinin köyü olarak "Orçi-Kamparna" olarak kaydedilmiştir. 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde ise, "Kanbarona" adıyla Trabzon vilayetinin sancaklarından biri olan Lazistan sancağında Hopa kazasının Arhavi nahiyesine bağlı bir köydü. Nüfusu 143 hanede yaşayan 342 kişiden oluşuyordu. Hane başına yaklaşık 2,4 kişi düşmesi, sadece erkek nüfusun tespit edildiğini göstermektedir. Bu durumda erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün nüfusunun yaklaşık 684 kişiden oluştuğu ortaya çıkar. Nitekim 1935 yılında köyde tespit edilen nüfus (664 kişi) da bu ihtimali desteklemektedir. Tarımla geçinen köyde hayvan varlığı olarak 630 inek ve 5 öküz tespit edilmiştir.

Kamparona, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesine göre Rize vilayetinin Hopa kazasının Arhavi nahiyesine bağlıydı. Nitekim köyün adı 1955 genel nüfus sayımında "Kamparna", 1960 genel nüfusu sayımında da "Dikyamaç" olarak geçer. Köyün nüfusu 1955 yılında 729 kişiden, 1960 yılında da 402 kişiden oluşuyordu. Adının değişmesine rağmen köyün eski adı yeni adıyla birlikte bir süre daha resmi kayıtlarda "Dikyamaç (Kamparna)" biçiminde kullanılmıştır.

Köyde 1894 yılında inşa edilmiş, 1908 yılında onarılmış ve 1990'lı yıllarda restore edilmiş bir cami bulunmaktadır.

Coğrafya
Dikyamaç köyü, Artvin il merkezine 89 km, Arhavi ilçesine 13 km uzaklıktadır.

Nüfus
Kaynakça
Dış bağlantılar
Dil Se

Dil Se.. (Hintçe: दिल से, Türkçe: Gönülden), 1998 yapımı Bollywood filmi. Yönetmeni Mani Ratnam'dır. Preity Zinta'nın oynadığı ilk film olan Dil Se.. özellikle Shah Rukh Khan ile misafir oyuncu Malaika Arora'nın hareket halindeki tren üzerinde yaptıkları etkileyici dans ve o sırada çalan Chaiyya Chaiyya adlı parçayla tanınır.

Oyuncular
Shahrukh Khan - Amarkanth Varma
Manisha Koirala - Meghna
Preity Zinta - Preeti Nair

Müzik
Besteleri A. R. Rahman tarafından yapılan şarkıların sözleri Gulzar'a aittir.

"Dil Se Re" (6:54) – A. R. Rahman, Anuradha, Anupama
"Jiya Jale" (4:12) – Lata Mangeshkar, M.G. Sreekumar
"Chaiyya Chaiyya" (6:52) – Sukhwinder Singh, Sapna Awasti
"E Ajnabi" (5:32) – Udit Narayan, Mahalakshmi
"Satrangi Re" (7:12) – Sonu Nigam
Dil Cemiyetleri

17. yüzyılda Alman dili Böhme gibi mistiklerin eserleriyle dil hazinesi bakımından gelişmiştir. Bu dönemlerde kurulan Dil Cemiyetlerinin (Almanca: Sprachgesellschaften) amacı da Almancayı yabancı tesirinden kurtarmak ve arılaştırmaktı. Almanya'daki dil kurumlarının bir örneği de Fransa'da Richelieu'nun 1635'te kurduğu Académie française'dir. Prens Ludwig von Anhalt-Köthen, Floransa'daki Accademia Della Crusca (1602) adlı dil akademisini destekleyip, 1617'de de Almanya'da İtalyan örneğine göre yapılandırılmış olan Fruchtbringende Gesellschaft adlı dil kurumunu açmıştır. Palmenorden adlı başka bir dil kurumunun da açılmasının amacı yalnızca Almancanın Alamode Wesen yani Fransız tesirinden kurtulması değil, sınıf ve mezhep farkı gütmeyen bir kültür faaliyetinin gerçekleşmesini sağlamaktı. Üyelerinden de kültür seviyesini bakımlı bir dille yükseltmek istiyordu. Bu kurumun faaliyetleri arasında yabancı dillerden yapılan tercümeler, poetik çalışmaları, yani dile hizmet verebilecek eserler vardı. Bunun yanı sıra Zesen, 1642'de Hamburg'da Deutschgesinnte Genossenschaft'ı, Löwenhalt, 1633'te Strassburg'da Aufrichtige Tannengesellschaft'ı, Harsdörffer ise 1644'te Nürnberg'de Pegnitzschhæfer'ı kurmuştur. Heidelberger Dichterkreis, Königsberger Kreis, Elbschwanenorden Sprachgesellschaft'lar arasındadır. Barok döneminin diğer önemli karakteristiği de poetikle ilgili çalışmalardır. Edebiyat sanatının tekniğini saptayıp bunları da bir ders kitabı şeklinde hizmete sunan bazı poetikçiler ve eserleri ise; Harsdörffer'in 1647'daki Poetischer Trichter, Zesen'in 1641'deki Hochdeutscher Helikon, Büchner'in 1636'daki Verskunst, Schottel'in 1641'deki Teutsche Sprachkunst eseridir ve tesiri 18. yüzyıla kadar gelmiş olan Martin Opitz ve eseri 1624'teki Buch von der deutschen Poetereidır.
Diktiyozom

Diktiyozom (Fransızca: Dictyosome), golgi aygıtının meydana getirdiği yeni ay biçimindeki tanecik.

Her diktiyozom boya tutar bir dış bölge ile boya tutmaz bir iç bölgeden meydana gelir. Diktiyozomlar lipit, holoprotein ve nükleoproteinlerden oluşur. Diktiyozomlu golgi aygıtı tekhücreli hayvanlarda, ilkel bitkilerde, omurgasızların doku hücrelerinde ve genellikle eşey hücresinde bulunur. Elektron mikroskobuyla bakıldığında, her diktiyozomunun üst üste yığılı 5-10 tane yassı kesecikten oluştuğu görülür. Bunlar çoğu zaman kubbe biçiminde, bazen de iç içe girmiş şekilde bulunur. Her kesecik açık renkte dar bir aralıkla birbirinden ayrılan iki çeperden oluşur ve osmik asitle boyanabilen kabarcıklı kenarlarından parçalanmaya elverişlidir.
Dil Gölü

Dil Gölü veya Karine Lagünü, Dilek Yarımadası - Büyük Menderes Deltası Millî Parkı sınırları içinde, Dilek Dağı'nın güneyinde kalan toplam 2100 hektar alana sahip bir göldür. Büyük Menderes nehrinin denize ulaşma mücadelesi sırasında oluşturduğu kordonla denizi bölmesi sonucu meydana gelmiş lagün sınıfından bir göl olan Dil Gölü'nün eski ismi Karinadır.

Türkiye'nin önemli kuş alanları içinde bulunan Büyük Menderes Deltası'nda yer alan Dil Gölü, bir kuş gölü olarak biliniyor. Tepeli pelikan, flamingo, cüce karabatak ve daha birçok kuş türüne bu gölde rastlamak mümkündür.

Ayrıca bakınız
Oluşumlarına göre Türkiye'nin gölleri listesi
Türkiye'deki göller

Kaynakça
Dış bağlantılar
Dil Yarası

Dil Yarası, Orhan Gencebay'ın 1984'te Kervan Plak firması etiketiyle piyasaya sunulan stüdyo albümüdür. Albümde toplam 10 şarkı bulunmakla beraber, müzik yönetmenliği ve yapımcılığını Orhan Gencebay kendisi üstlenmiştir.

Şarkı listesi
Künye
Yapımcı: Orhan Gencebay
Yönetmen: Orhan Gencebay
Tonmaister: Mehmet Günay
Stüdyo: İstanbul Ses Kayıt
Fotoğraflar: Stüdyo Sedat
Arka Kapak: Stüdyo Yaşar
Kaynakça
Dikyamaç, Kemah

Dikyamaç, Erzincan ilinin Kemah ilçesine bağlı bir köydür.

Tarihçe
Köyün eski adı Kargop olup Ermenicede "Taşocağı" anlamına gelmektedir. Eskiden Bozoğlak Köyünün bir mezrası iken, daha sonra ayrı bir köy olan Dikyamaç, adını Kına Taşı ile Kara Taşın çok dik olan yamacına kurulmuş olmasından ötürü almıştır.

Coğrafya
Köy, Erzincan iline 84 km, Kemah ilçesine 34 km mesafededir.

Nüfus
Kaynakça
Dış bağlantılar
Dil Yarası (film)

Dil Yarası, Yaşar Seriner'in yönettiği 1984 yapımı Türk filmidir. Senaryosunu Suphi Tekniker'in yazdığı filmin başrollerinde Orhan Gencebay ve Yaprak Özdemiroğlu oynamaktadır. Filmin yapımcılığını ise Mahmut Hekimoğlu üstlenmiştir.

Konusu
Orhan babası ile pazarda ayakkabı alırken kan davası neticesinde babası gözlerinin önünde öldürülür. Orhan büyür ve İstanbul' a kan davalıları bulmaya gider. Bu şehirde bir kızla tanışır. Tam evlenecekleri sırada katilin, sevdiği kızın babası olduğunu öğrenir.

Oyuncular
Orhan Gencebay - Orhan
Yaprak Özdemiroğlu - Hülya
Hayati Hamzaoğlu - Rıfat / Kemal
Tuncer Necmioğlu - İbrahim
Hülya Tuğlu - Şarkıcı
Nuran Aksoy - Orhan'ın annesi
Menderes Samancılar - Amcaoğlu Arif
Talat Gözbak
Bülent Polat
Ali Karagöz
İbrahim Kurt


Dış bağlantılar
Dil ailesi

Dil ailesi, birbiriyle aynı kökten gelen ve soysal açıdan akraba dil topluluğuna verilen ad. Aynı dil ailesine mensup dillerin, ortak bir proto dilden türediği kabul edilir. Ethnologue'a göre dünyada 7.000'i aşkın yaşayan dili kapsayan 142 farklı dil ailesi bulunmaktadır.

Dil aileleri, bir filogenetik ağaç şeması olarak gösterildikleri için kendilerine dil ağacı da denir. Bu sebeple alt bölümlerine de dil kolları denir. Bazı diller bulundukları aile içindeki bir alt grubun tek temsilcisi olarak soyutlanmış (izole) olabilirler. Örneğin Yunanca, Hint-Avrupa dil ailesi içerisinde soyutlanmış bir dildir. Bazı dillerin ise bilinen hiçbir yaşayan akrabası bulunmamaktadır ve bu yüzden bütün dünya dilleri içinde soyutlanmışlardır. Örneğin bir izole dil olan Baskça, çağdaşı diğer dillerden tamamen soyutlanmıştır.

Çoğu dilin yazılı tarihi çok kısa olduğu için, çok az dilin kesin kökeni bilinmektedir. Dil ailelerinin belirlenmesi, karşılaştırmalı dilbilimin ele aldığı bir konudur.

Liste
Ayrıca bakınız
Proto dil
İzole dil
Lehçe sürekliliği
Dil birliği
Kreol
Ön insan dili
Dilin kökeni

Kaynakça
Dikyamaç Köyü ve Çevresi Yaşam Tarzı Müzesi

Dikyamaç Köyü ve Çevresi Yaşam Tarzı Müzesi, kısaca Dikyamaç Müzesi, Türkiye'nin kuzeydoğusundaki Artvin ilinde bulunan bir etnografya müzesidir.

Müze, Artvin'e bağlı Arhavi ilçesindeki Dikyamaç (eski adıyla Kamparna) köyünde kurulmuştur. Artvin şehrindeki ilk müzedir.

Müze, iş insanı Naim Özkazanç ve Profesör Maksut Coşkun tarafından 2012 yılında kurulmuştur. Müzede, eskiden kullanılmış ve günümüzde kullanılan ev eşyaları ve kıyafetler sergilenmektedir.

Tarihi Çifteköprü'nün bulunduğu Çifteköprü Köyü Dikyamaç Köyü you üzerinde bulunur.
Galeri
Kaynakça
Dil balığı

Dil balıkları, aşırı yassı, oval vücutlu, asimetrik minik ağızlı balıklardır. Genellikle açık kahverengi tonlarında olan bu balıkların üzerlerinde siyah, beyaz benekler vardır.

Bu balıklar çok fazla hareket eden canlılar değillerdir. Bu sebeple çok fazla göç yapmamaktadırlar. Genelde suyun diplerinde yaşarlar ve boyları 20 ila 25 cm arasındadır.

Solidae familyasına mensup olan bu canlılar, Ege ve Akdeniz kıyılarında bolca bulunmaktadır. Eti yenebilir. Özellikle Kasım – Şubat ayları en lezzetli zamanlarıdır.

Bu balıklar Haziran – Temmuz aylarında üremektedir. Adeti ortalama 350 Gram ağırlıktadır.

Dil balıkları kamuflaj yeteneğine sahiptir.

Dil Balıkları beslenme usulleri olarak denizin dibinde yaşayan omurgasız canlıları yiyerek hayatta kalır. Aynı zamanda kendinden ufak balıkları ve böcekleri de yiyebilir.

Omega 3 açısından son derece zengin olan dil balıkları, minimum 10 metre derinlikteki sularda yaşamakla birlikte bu derinlik miktarı 500 metreye kadar bile çıkabilir. Genellikle daha çok 100-500 metre arasındaki derinliklerde, dip sularda yaşamaktadır.

Dil balığının insan sağlığı açısından şaşırtıcı faydaları vardır. Bu balıkların fırında pişirilip yendiğinde sesi güzelleştirdiği iddia edilir.
Dil ayrılıkçılığı

Dil ayrılıkçılığı veya dilsel ayrılıkçılık, bir dilin bir dilden ayrı olarak incelenebilmesi için o dilden ayrılmasını destekleyen tutumdur. Bu olgu ilk kez Katalan toplumdilbiliminde gözlemlenmiştir. Dünyada buna benzer çeşitli örnekler vardır.

Katalanca örnekleri
Katalancada üç durum söz konusudur:

Valensiyaca: Franco İspanyasının sona ermesinden sonraki demokratik dönemde ortaya çıkmıştır. Valensiya'daki muhafazakar kesim tarafından desteklenmektedir. Kimileri Valensiyacanın ayrı bir dil olduğunu savunurken kimileri Katalancanın bölgedeki adı olduğunu düşünmektedir.
Balear Adaları dili: Marjinaldir ve çok küçük bir kesim tarafından desteklenir.
Aragonca: 2000'de ortaya çıkan marjinal bir hareketin sonucudur. Aragon soyunu ve kültürünü abartan bir kesim tarafından desteklenir.

Sırp-Hırvatça örnekleri
Sırp-Hırvatça, Slav dilleri üzerinde uzmanlaşmış dilbilimcilerin büyük çoğunluğuna göre, güçlü bir yapısal birliğe sahiptir. Ancak, dili konuşan uluslar Sırp-Hırvatçayı kendi kimliğiyle Boşnakça, Hırvatça, Karadağca veya Sırpça olarak adlandırmaktadır.

1991'de Yugoslavya'nın dağılmasından sonra kendi ülkelerini kuran ulusların konuştuğu diller de dörde ayrılmış oldu. Ancak hâlâ bunları tek bir dil halinde inceleyen akademisyenler de vardır.

Kaynakça
Dış bağlantılar
Página web oficial de S'Acadèmi de sa Llengo Baléà
Wiki en balear
Diccionario de lengua balear
Dil Efendim

Dil Efendim, Türk halk müziği sanatçısı Güler Duman'ın Hakan Çakmak ile birlikte 31 Ocak 2024 tarihinde yayınladığı teklisi.

ASC Prodüksiyon etiketiyle yayınlanan teklinin söz ve müziği Hakan Çakmak'a aittir. Aranjesini, mix ve masteringini, altyapısını Ahmet Özgül'ün yaptı. Ayrıca gitarlarda da yer aldı. İskender Kar'ın bas gitarda yer aldığı parça Stüdyo ASC'de kaydedildi. Parçanın vide klibini ise Özcan İşbil çekti.

Şarkı listesi
Dijital indirme
"Dil Efendim" - 2:39

Yapım görevlileri
Vokal - Güler Duman, Hakan Çakmak
Söz-müzik ve bağlama: Hakan Çakmak
Yapım - ASC Prodüksiyon
Aranje, mix, mastering, altyapı ve gitarlar - Ahmet Özgül
Stüdyo - Stüdyo ASC (Ankara)
Bas gitar - İskender Kar
Klip Yönetmeni - Özcan İşbil

Kaynakça
Dil alanı

Dil alanı, ortak bir anadilin konuşulduğu, lehçe çeşitlerinin bulunduğu veya dil gruplarının yer aldığı coğrafi bir bölgedir. Birçok dil alanı ulusal sınırlarla, diğerleri ise okyanuslar veya etnolinguistik sınırlarla ayrılmıştır.

Batı'nın konuşan sayısı bakımından en büyük beş dil alanı İngilizce, İspanyolca, Fransızca, Portekizce ve Almancadır.

Ek okuma
Joachim Born, Sylvia Dickgießer: Deutschsprachige Minderheiten. Ein Überblick über den Stand der Forschung für 27 Länder. Institut für deutsche Sprache, Mannheim 1989, .
dtv-Atlas Deutsche Sprache. 15., durchgesehene und aktualisierte Auflage. Deutscher Taschenbuch Verlag, München 2005, .
Alfred Lameli: Strukturen im Sprachraum. Analysen zur arealtypologischen Komplexität der Dialekte in Deutschland. Berlin, Boston 2013, .
Wolfgang Viereck, Karin Viereck, Heinrich Ramisch: dtv-Atlas Englische Sprache. Deutscher Taschenbuch Verlag, München 2002, , pp. 95–99.
Dil kemiği

Dil kemiği ya da hiyoid kemik (os hyoideum), alt çenenin alt arkasında bununan oldukça küçük bir kemiktir. Kafatasında oynar ekleme sahip iki kemikten biridir. Os hyoideum, yassı ya da yuvarlak fibrokartilaginöz ve kemiksel parçalardan meydana gelmiştir. Hyoid kemiğinin görevi dilin kafatası içinde sabitlenmesidir. Bu kemik şakak kemiğinin (os temporale) processus styloideus'una bağlanır. Evcil memeli hayvanlardan etçillerde bu kemik temporal kemiğin processus mastoideus'una bağlanır.

Anatomisi
U harfi şeklinde olan kemik, insanlarda diğer bir başka kemikle eklem yapmaz. Asıl kısım ve asıcı kısım olarak iki kısımdır. Kemiğin U şeklindeki kollarını oluşturan büyük boynuzlarına "cornu majus", U harfinin üzerinde olan küçük boynuzlarına "cornu minus" adı verilir. Boynuzlar arasında kalan kısım kemiğin cismi yani corpusu olarak adlandırılır.

Asıl kısım
Basihyoideum (corpus): Dil kemiğinin gövdesidir, tektir ve ortada yer alır. Hemen önünde processus lingualis denilen ve dile uzanan bir çıkıntı bulunur. Bu çıkıntı ruminantlarda küt ve kısadır, atgillerde uzun ve sivridir.


Üst
Orta yutak konstriktör kası
Hyoglossus kası
Genioglossus
Dilin intrinsik kasları
Suprahyoid kaslar
Digastrik kas
Stylohyoid kas
Geniohyoid kas
Milohiyoid kas

Alt
İnfrahyoid kaslar (Sternothyroid kas hariç)
Thyrohyoid kas
Omohyoid kas
Sternohyoid kas


Ek görseller
Kaynakça
Dil oyunları

Dil oyunu (gizli dil de denir), bir dili değiştirerek, kulağa yabancı gelecek ve anlaşılmayacak şekilde kullanma sistemidir. Dil oyunları genellikle konuşmalarını diğerlerinin anlamasını istemeyenler tarafından kullanılır. Örnek olarak tüm dünyada kullanılan Kuş Dili verilebilir.

Tüm dil oyunları genellikle basit, standart bir şekilde konuşmayı değiştirmek, böylece onu kodlamaktır. Dil, yetenekli ve deneyimli bir konuşmacı tarafından kolayca akılda kodlanıp, normal bir şekilde anlanabilir. Fakat deneyimli veya yetenekli olmayanlar sadece abuk sabuk sözler duyarlar.

Dil oyunlarının en zor tarafı sözlü olmasıdır. Yazılı çevirmeler yapılabilir, fakat genellikle kusurlu olurlar ve böylece yazım çok değişebilir. Bazı insanlar kelimelerin okunduğu biçimde yazılmasında ısrar ederken, bazıları değişimin kâğıt üzerinde çok kolay fark edileceğini savunmaktadır. İki tarafın dediklerine rağmen, dil oyunlarının belli bir yazımı yoktur. Daha çok konuşmaya bağlıdır.

Kullanım
Dil oyunları genellikle çocuklar tarafından, konuşmaların anlaşılmaması için kullanılır. Kuş Dili gibi bazı dil oyunlarında ise çok yaygın olmalarından dolayı, gizlilik neredeyse imkânsızdır; çünkü çoğu insan ne olduğunu, kendileri konuşamasalar dahi bilir. Dil oyunları günlük dilde kullanılmasalar da yine de bazı kelimeler günlük hayata geçmiştir. Örnek olarak ixnay kelimesi İngilizce dur anlamına gelir ve Pig Latin diline nixten geçmiştir. Bu kelime de dur anlamına gelmektedir.

Sınıflandırma
Dil oyunlarını sınıflandırmanın bir yolu dile göre sınıflandırmadır. Örneğin, Pig Latin, Ubbi Dubbi ve Tutnese "İngilizce" olarak sınıflandırılabilirken Jeringonza "İspanyolca" olarak sınıflandırılır.

Başka bir sınıflandırma yöntemi ise fonksiyonlarına göre sınıflandırmadır. Mesela Ubbi Dubbi, Bicycle ve Allspråket'da her hecede sesliden önce belli bir hece koyularak yapılır. Böylece "Gibberish" ailesine konabilirler. Ayrıca "Double Talk(çift konuşma)" olarak Kuş Dili, Língua do Pê, Jeringonza ve B-Sprache verilebilir. Bunda her hecede sesliden sonra belli bir harf koyup sesliyi tekrar etmek vardır.

Bir de hecelerin yerini değiştirmek vardır. (Mesela kumve tuz yerine tum ve kuz demek gibi). Bunda hecelerin yeri değiştirilerek belli bir kelime veya hece eklenir. Mesela Fincede "kontinkieli"de her sözcüğe "kontti" kelimesi eklenir. Örneğin masaya kosamatti, ağaça koğaçatti denir. Eğer sessizler yan yana gelirse araya belli bir sesli konur.

Bazı dil oyunlarının listesi
Dil imleyicisi

Dil imleyicisi, çağdaş dilbilimde; bir cümle, deyim ya da belirli bir kelimenin dilbilimsel işlevlerini gösteren serbest ya da bağlı morfemlere denir. Daha açık bir ifade ile, dil imleri çekim ekleri veya ekleşmiş yapılar (klitikler) olarak ortaya çıkar. Analitik ve eklemeli dillerde, dil imleri genel olarak kolaylıkla ayırt edilebilir. Bu duruma kaynaşmalı (füzyonel) ve çok bileşimli (polisentetik) dillerde oldukça az rastlanır. Örneğin, yüksek kaynaşmalı bir dil olan Latincede, bildirme kipi, etken yapı, birinci şahıs ve şimdiki zaman “amo” (seviyorum) ifadesinde -o son ekiyle işaretlenir. Analitik dillerdeki dil imleyicileri, nispeten sınırlı sayıda olma eğilimindedir.

İmleyiciler, lingustik işaretlilik kavramından ayrılmalıdır. Bir işaretsiz biçimleme, bir kelimenin değerlendirildiği alandaki nötr hâlidir. Yalın bir ismi teklik-çokluk açısından değerlendirirsek, örnek olarak “kedi” sözcüğünün işaretsiz biçimi kedi, bunun karşıtı ise “kediler” olur. İşaretsiz biçimler, dil imleyicisi kullanmama eğiliminde olsa da bu tüm diller için geçerli değildir. Örneğin Latincede, fonsiyonsuz eklere sahip olan işaretli yapılar vardır. Rusçadaki bazı isimlerin çokluk genitif (sahiplik) yapıları da böyledir. Türkçede birisi yapısındaki ek yığılması nedeniyle ilk ekin "iyelik bakımından" bir imleyiciliği yoktur. Bazı dillerde, bir dil iminin aynı biçimleri, birden çok işleve sahiptir. Örneğin Latincedeki -is eki, değişik kiplerde ve çekimlemelerde kullanılabilir.

Ayrıca bakınız
Ek
Belirteç

Kaynakça
Maddieson, Ian. "Locus of Marking: Whole-Language Typology", in Martin Haspelmath et al. (eds.) The World Atlas of Language Structures, pp. 106–109. Oxford: Oxford University Press, 2005. ISBN 0-19-925591-1.
Chomsky, N. 1965. Aspects of the theory of syntax. Cambridge, MA: MIT Press.
Schiering, R. Morphologization in Turkish: Implications for Phonology in Grammaticalization, ICTL.