Aziz Aliyev

Aziz Mammad Karim oğlu Aliyev ( ; 20 Aralık 1896 – 27 Temmuz 1962) Azerbaycanlı, Dağıstanlı ve Sovyetler Birliği'nde siyasetçi, bilim insanı ve Sovyetler Birliği Yüksek Sovyeti üyesiydi. Azerbaycan Cumhurbaşkanı Haydar Aliyev'in kayınpederiydi; Haydar Aliyev, 1948'de kızı Zarifa Aliyeva ile evlenmişti. Azerbaycan'ın mevcut Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in anne tarafından dedesi ve doktor olan Şamama Alasgarova'nın kardeşidir.

Erken Yaşamı
Aziz Aliyev, yüksek akademik başarısı nedeniyle, maddi sıkıntı içinde olan ailesi için şanslı bir şekilde, eğitim masraflarından muaf tutuldu. Onur derecesiyle mezun olduktan sonra, hayırsever Zeynalabdin Taghiyev tarafından 1917'de Saint Petersburg'daki Rus Askeri Tıp Akademisi'ne girmesi için desteklendi. Ekim Devrimi ve Güney Kafkasya'daki siyasi istikrarsızlık ve etnik temizliklerle damgalanan iç karışıklıklar nedeniyle Aliyev, 1918'de Ermenistan'a dönmek zorunda kaldı ve ailesiyle birlikte önce Şahtakhti'ya (Nahçivan'da bir kasaba) ve ardından kuzey İran'a kaçtı. 1920'lerin başlarında Erivan, Nahçıvan ve Aras Nehri'nin güney kıyısındaki yardım merkezlerinde çalıştı. 1923'te Azerbaycan Bakanlar Kurulu'nun idari bölümünde çalışmak ve tıp alanındaki lisans eğitimini tamamlamak için Bakü'ye geldi. 1937'de tıp alanında doktora derecesi aldı.

Tıp Kariyeri
1928'de Aziz Aliyev, Azerbaycan Halk Sağlık Bakanlığı'nın tıp bölümü başkanı olarak görev yaptı. 1929'da sağlık bakan yardımcılığına ve Azerbaycan Devlet Klinik Enstitüsü müdürlüğüne terfi etti. 1934'te Bakü Sağlık Dairesi başkanı oldu. 1935'te Azerbaycan Tıp Üniversitesi'nin başına getirildi. Bu yıllarda birçok makale ve ders kitabı yayınladı ve "Azerbaycan Tıp Dergisi"nin editörlüğünü yaptı. Ocak-Mayıs 1937 tarihleri arasında Aliyev aynı zamanda Azerbaycan Devlet Üniversitesi'nin rektörüydü.

Siyasi Kariyer
1938'de Aziz Aliyev, Azerbaycan SSR Yüksek Sovyet'nin sekreteri seçildi. 1939-1941 yılları arasında Azerbaycan Sağlık Bakanı olarak görev yaptı. 1941'de, İran Azerbaycanı ve İran Kürdistanı'nın Sovyet işgali'nden sonra Aliyev, siyasi bir görevle Tebriz'e gönderildi. Konseyinin (daha sonra "Aziz Aliyev Grubu" olarak bilinen) amacı, yerel Komünistlerle bağ kurmak ve Komünizmi siyasi, sosyal ve kültürel düzeylerde yaymaktı.

Dağıstan
16 Eylül 1942'de Joseph Stalin, Aliyev'i Sovyetler Birliği Komünist Partisi Dağıstan Bölge Komitesi Sekreteri olarak atadı; bu, Dağıstan Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'ndeki en yüksek otoriteydi. Bu görevde altı yıl boyunca hizmet veren Aliyev, yerel halkın merkezi hükûmete karşı duyduğu düşmanlığa son vermeyi başardı. Büyük Vatanseverlik Savaşı'nın doruk noktasında, Sovyet yetkilileri ile Kafkas halkları arasındaki karşılıklı güvensizlikten kaynaklanan firar, büyük bir sorundu (1944'te bu durum, Kuzey Kafkasya'nın 600.000'den fazla sakininin Orta Asya'ya sürülmesine yol açacaktı, ancak Dağıstanlıları etkilemedi). Kasım 1942'de Aliyev, aul liderleriyle bir toplantı yaparak onları Komünist hükûmetle uzlaştırmayı amaçladı. Dağıstanlılar tarafından büyük saygı gören, ancak o dönemde Kremlin tarafından dini ve milliyetçi doğası nedeniyle hoş karşılanmayan ve reddedilen, 19. yüzyıl Müslüman Rus karşıtı direniş lideri İmam Şamil'in mirasını açıkça destekledi.

Aziz Aliyev'in Dağıstan'daki parti liderliği, tıp, eğitim ve kültür alanlarında önemli gelişmelerle damgasını vurdu. SSCB Bilimler Akademisi'nin Dağıstan şubesi, Dağıstan Devlet Pedagoji Üniversitesi (Dağıstan Kadın Öğretmenler Enstitüsü olarak kuruldu), bir dizi tiyatro ve bu özerk cumhuriyetin profesyonel tıp okulları Aliyev'in döneminde kuruldu. Sovyetler Birliği'nin en yüksek ulusal nişanı olan Lenin Nişanı'nı iki kez aldı.

Azerbaycan
Aziz Aliyev'in başarılı kariyeri, Azerbaycan'daki hükûmet yetkilileri, özellikle Stalinist dönemde Azerbaycan SSC'nin komünist lideri Mir Cafer Bağhirov arasında spekülasyon konusu oldu. Aliyev'in görevden alınacağına dair söylentilerden endişelenen Baghirov, Aliyev'in Dağıstan'daki yürütme gücünden azledilmesini ve Sovyetler Birliği Komünist Partisi Merkez Komitesi'nde müfettiş olarak çalışmak üzere Moskova'ya gönderilmesini sağladı. 1950'de Aliyev, Azerbaycan SSR Yüksek Sovyeti Başkan Yardımcılığına atandı. 1951'de hükûmetten azledildi ve Ortopedi Enstitüsü müdürü oldu. 1952'de Bakü banliyösündeki bir hastanede hekimliğe düşürüldü. Bu baskının resmi nedeni, Aliyev'in ebeveynlerinin sosyal kökenini asla bildirmemesi ve kız kardeşinin İran'da yaşamasıydı. Stalin'in ölümünden ve Baghirov'un 1953'te tutuklanmasından sonra Aliyev, Ortopedi Enstitüsü müdürü ve Yüksek Sovyet sekreteri olarak yeniden atandı ve 1962'deki ölümüne kadar burada çalıştı.

Aile
1920'de Aziz Aliyev, Leyla Abbasova ile evlendi. Çocuklarından üçü—Tamerlan, Zarifa, Zarifa ve Jamil—tıp alanında kariyer yaptı. Diğer kızı Gulara Aliyeva ise besteci ve konser şefi oldu. 1948'de kızı Zarifa, gelecekte Azerbaycan Komünist Partisi Birinci Sekreteri ve 1993-2003 yılları arasında Azerbaycan Cumhurbaşkanı olan Haydar Aliyev ile evlendi ve 1955'te kızları Sevil Aliyeva'yı, 1961'de ise babasının yerine 2003 yılında Azerbaycan Cumhurbaşkanı olan oğulları İlham Aliyev'i dünyaya getirdi.

Onur ve ödüller
İki Lenin Nişanı
Kızıl Bayrak İşçi Nişanı
Birinci sınıf Vatanseverlik Savaşı Nişanı
Azerbaycan SSC Onursal Doktoru

Kaynakça