Afonso Gonçalves Baldaia

Afonso Gonçalves Baldaia 15. yüzyılda yaşamış Portekizli bir deniz kâşifidir. 1435-1436 yıllarında Portekiz prensi Gemici Henrique adına Batı Sahra kıyılarının büyük bölümünü keşfetmiştir. Daha sonra Azorlar'daki Terceira Adası'nın ilk kolonicilerinden biri olmuştur.

Arka plan
Afonso Gonçalves Baldaia'nın geçmişi ve kökenleri hakkında neredeyse hiçbir şey bilinmemektedir. Portekiz kayıtlarında bu soyadını taşıyan ilk kişi olduğu ve dolayısıyla yabancı kökenli bir aileden olma ihtimalinin yüksek olduğu rivayet edilir. Portekiz Prensi Gemici Henrique'nin sarayında şarapçı (kopeiro) olarak görev yaptığı bilinmektedir.

İlk sefer
1434'te (veya 1433'te) Prens Henrique'in saray erkanından Gil Eanes, Avrupalı denizcilerin uzun zamandır denizciliğin en uç noktası olarak kabul ettiği fiziksel ve psikolojik bariyer olan, günümüzde Batı Sahra'da bulunan Cape Bojador'dan geçmiştir. 1435'teki takip gezisinde Henrique, Eanes'i bu sefer Afonso Gonçalves Baldaia komutasındaki bir Barinel adlı ikinci bir gemi eşliğinde tekrar göndermiş ve ona Bojador'un ötesindeki kıyıları keşfetmesi talimatını vermiştir.

Barinel hakkında, Eanes'in tek direkli barcasından daha büyük, derin gövdeli, iki direkli, yelken ve kürekle çalışan yeni bir gemi olduğu ve özellikle kıyı keşifleri için tasarlandığı rivayet edilir ve bu nedenle mizzen direğinde zaten bir latin yelkeni bulunmuş olabilir. Eanes'in aksine Baldaia'nın daha önce denizcilik deneyimi olduğuna dair bir belirti mevcut değildir.

Eanes ve Baldaia, yaklaşık 50 fersah (250 km) Cape Bojador'un güneyinde, orada buldukları deniz kızılgerdanı sürülerinden (ruivo) dolayı bu ismin verildiği Angra dos Ruivos'a (Garnet Koyu) kadar yelken açtılar Eanes ve Baldaia, çoğunlukla Batı Sahra'nın ıssız kıyıları boyunca yelken açarken, bazı insan varlığı izlerine -insan ve deve ayak izlerine- rastladılar, ancak bu seferde kimseye rastlamadılar.

Angra dos Ruivos (Garnet Bay)

İkinci sefer
1436'da Baldaia, bu kez kendi başına, yerel bir sakini bulup geri getirme talimatıyla barineliyle tekrar yola çıkmıştır. Kovalamak zorunda kalmaları durumunda kullanılmak üzere bir çift at da gemiye alınmıştır.

Angra dos Cavallos'ta (Point Elbow civarı) demirleyen Baldaia'nın keşif heyeti, uzaktan bir yerli grubu görmüş ve ardından bir grup daha göndermiş, ancak başarılı olamamıştır. Güney yönünde ilerleyen Baldaia, Rio do Ouro adını verdiği bir kıyı koyu keşfetmiş (bugünkü Dahile, Batı Sahra civarı), burasının Trans-Sahra tüccarlarının sözünü ettiği efsanevi 'Altın Nehri'nin ağzı olduğunu hayal etmiştir (muhtemelen Mali İmparatorluğu'nun derinliklerine ulaşan Sénégal Nehri'ne bir gönderme).

Rio do Ouro'da demir atmış olan Baldaia'nın mürettebatı, kıyının o kesiminde güneşlenen keşiş foklarını avlamak için bir mola vermiş ve gemiyi fok postları ve yağdan oluşan bir kargo yüklemişlerdir.

Baldaia oradan daha güneye doğru ilerledi, Yengeç Dönencesi'ni geçmiş (muhtemelen bir Avrupalı tarafından bu enlemin ilk geçişi) ve Pedra da Galé'ye (Galha Noktası, Cape Barbas açıklarında kadırga biçimli bir kaya adası) ulaşmıştır. Orada terk edilmiş balık ağlarından başka bir şey bulamayan Baldaia geri dönmüştür. Baldaia, önceki yılki en uzak noktadan toplam 125 mil daha güneye yelken açmıştır.

Baldaia'nın bildirdiği kıyı şeridinin seyrekliğinden hayal kırıklığına uğrayan Prens Henry, sonraki birkaç yıl boyunca başka bir keşif gezisi göndermedi. Henry nihayet 1441'de bu isteğini yerine getirdi ve yeni Latin yelkenli karavelinin prototipleri olan iki gemi gönderdi; biri Antão Gonçalves komutasında Rio do Ouro'ya dönüp başka bir fok avına çıkmak üzere, diğeri ise Nuno Tristão komutasında Baldaia'nın en uzak noktası Pedra da Galé'nin ötesini keşfetmek üzere.

Angra dos Cavallos (Point Elbow)
Rio do Ouro
Pedra da Galé (Galha Point)

Sonraki yıllar: Porto, Azorlar
Baldaia Portekiz'e döndükten sonra kendisinden pek haber alınamıyor. Baldaia'nın, Prens Henrique'in isteği üzerine Portekiz Kralı Edward tarafından Porto şehrine almoxarife (gümrük memuru) göreviyle atandığını bilinmektedir. Onun 13 Ekim 1442'ye kadar bu görevi sürdürdüğü teyit edilmektedir. Onun bu makamdaki halefinin adını ancak 1451 yılında duyulmaktadır.

Genellikle Henrican kâşifi Afonso Gonçalves Baldaia'nın, Azorlu bir sömürgeci olan Afonso Gonçalves de Antona Baldaia ile aynı kişi olduğu varsayılır, ancak bunu doğrulayan herhangi bir belge yoktur. İkinci Baldaia, 1450 civarında, yakın zamanda dul kalmış Baldaia'yı Terceira Adası'nın ilk yerleşimcilerinden biri olarak Azor Adaları'na taşınmaya ikna eden Flaman sömürgeci Bruges'lü Jacob ile bağlantılı olarak ortaya çıkmıştır. Baldaia, Angra do Heroísmo'da bir konut ve şapel inşa etmiştir. 1474 yılında Baldaia, Praia da Vitória'ya çekilmiş ve Angra topraklarını Fransisken Tarikatı'na bağışlamıştır. Malikane binası bir Fransisken bölüm evi ve daha sonra bir lise olarak hizmet verecekti; şapeli ise Nossa Senhora da Guia kilisesi haline getirilecekti. Kolonici Baldaia 1481 yılında ölmüştür. Baldaia'nın torunları Azor toplumunda önemli figürler olarak varlığını sürdürmüşlerdir.

Afonso Gonçalves Baldaia, Lizbon'daki 1960 Padrão dos Descobrimentos'ta (Portekiz Keşifleri Anıtı) tasvir edilen denizcilerden birisidir.

Ayrıca bakınız
Portekiz tarihi
Seyir
Denizciler

Kaynakça
Özel


Genel
João de Barros (1552–59) Décadas da Ásia: Dos feitos, que os Portuguezes fizeram no descubrimento, e conquista, dos mares, e terras do Oriente.. Vol. 1 (Dec I, Lib.1-5).
Gomes Eanes de Zurara (1453) Crónica dos feitos notáveis que se passaram na Conquista da Guiné por mandado do Infante D. Henrique or Chronica do descobrimento e conquista da Guiné. [Trans. 1896-99 by C.R. Beazley and E. Prestage, The Chronicle of the Discovery and Conquest of Guinea, London: Halyut, v.1, v.2
Diffie, Bailey W., and George D. Winius (1977) Foundations of the Portuguese empire, 1415-1580 Minneapolis, MN: University of Minnesota Press
Quintella, Ignaco da Costa (1839–40) Annaes da Marinha Portugueza, 2 vols, Lisbon: Academia Real das Sciencias. vol. 1
Russell, P.E. (2001) Prince Henry 'the Navigator': a life New Haven, Conn: Yale University Press.