Elmalı Hazinesi

Elmalı Hazinesi (Elmalı Sikkeleri), M.Ö. 5. yüzyılda Attik-Delos Deniz Birliği için dönemin şehir devletleri tarafından basılmış, yaklaşık 1900 adet bilimsel ve ekonomik olarak değerli sikkeden oluşan, 1984'te Antalya'nın Elmalı ilçesinde kaçak kazılar sırasında bulunmuş hazine.

Hazine, nadir bir sikke türü olan Attika Dekadrahmisi içermesi nedeniyle "Dekadrahmi Hazinesi" olarak, içerdiği sikkelerin sanatsal özellikleri nedeniyle "Yüzyılın Hazinesi” olarak anılmaktadır. Defineciler tarafından yurt dışına kaçırılan ve değişik yerlere dağılan hazinenin büyük bölümü, gazeteci Özgen Acar'ın ısrarlı yazılarıyla bir kamuoyu oluşturmasının etkisiyle ve Türk hükûmetinin 15 yıl süren hukuk mücadelesinin sonucunda 1999'da Türkiye'ye geri getirilmiştir. Antalya Müzesi'nde sergilenir.

Hazinenin oluşumu
Attika-Delos Birliği, Perslerin Yunanistan'ı istila girişimine karşı, devrin en güçlü şehir devleti Attika'nın önderliğinde çeşitli şehir devletlerinin katılımıyla M.Ö. 478/477'de kurulan, merkezi kutsal Yunan adası Delos olan bir siyasi birliktir. Her üye devlet, Birliğe ya asker vermek veya ekonomik gücüne göre vergi vermek zorundaydı. Toplanan vergiler, Delos Adası'ndaki Artemis ve Apolon tapınaklarında saklanıyordu. Elmalı Hazinesi, bu Birlik içindeki pek çok şehri temsil eden sikkelerden oluşur.

Bir nevi hatıra sikke olan ve çok nadir bulunan Attika dekaddrahmilerinden Hazinede 14 adet bulunmaktadır. Böyle nadir sikkelerin varlığı, hazinedeki sikkelerin bir zaferin anısına basılmış olabileceği ihtimalini akla getirmiştir. Attika- Delos Birliği'nin ilk büyük zaferi, M.Ö. 466'da Pers donanmasını Eurimedon Irmağı ağzında kesin yenilgiye uğratmasıdır. Elmalı Hazinesi'nin bu savaş için toplandığı ve zaferin sonunda toprağa gömüldüğü düşünülür.

Hazinede bulunan Attika drahmileri, dönemin en ünlü sikkeleridir. Attika Drahmileri 4,3 gr. ağırlığındadır; ön yüzlerinde Atina'nın koruyucusu Athena’nın miğferli başı, arka yüzünde ise zeytin dalı ve baykuş atribüsü bulunur.

Atina sikkeleri arasında en önemli örnekler, "onluk drahmi” demek olan ve çok nadir bulunan dekadrahmilerdir. Dekadrahmiler, 43 gr ağırlığında gümüş alaşımlı bir nevi hatıra sikkedir. Arka yüzdeki baykuş, drahmidekinden farklı olarak kanatları açık ve cephedendir. Definede 14 adet dekadrahmi bulunmuştur. O güne kadar dünyada sadece 13 adet dekadrahminin varlığı biliniyordu, Bu hazinenin bulunması ile yeryüzünde bilinen dekadrahmi sayısı iki katına çıktı.

Hazinenin bulunması, yurt dışına kaçırılması
Hazine, 1984'te yapılan bir kaçak kazıda tesadüfen bulundu. Elmalı'daki üç defineci, içlerinden televizyon tamircisi olanın ürettiği metal dedektörü denemek üzere 18 Nisan gecesi Bayındır Köyü civarında bir tarlada hazineyi bulmuş ve kaçak kazı yaparak çıkarmıştır. Defineciler, ruhsatsız kazıda 14 adedi dekadrahmi olan 1900 adet antik gümüş sikke elde etti.

Defineciler, sikkelerin bir kısmını İstanbul'da ünlü bir antika kaçakçısına sattılar. Aracılar, bu sikkeleri İsviçre'ye götürmeyi başardı. Definecilerin elinde tuttuğu diğer bir sikke grubu ise yine İsviçre üzerinden ABD'ye kaçırıldı. Sikkelerin ABD'ye götürülebilmesi için William Koch, James Spier ve Jonathan Kagan adlı işadamları OKS Partners isminde üçlü bir ortaklık kurdu. Şirkete toplam 1810 sikke satıldı.

Yurtdışına çıkarılan sikkelerin bir kısmı müzelerde sergilenmeye başladı, bir kısmı müzayedelerde satılarak dünyaya yayıldı. 1900 sikkeden geriye kalanın bir bölümü dönemin belediye başkanı Hasan Sarıbaş'ın eline geçmişti ve o da elindeki sikkeleri İsviçre ve ABD'deki alıcılara sattı.

Bayındır köyünde definecilerin hazine bulduğu ihbarı sonucu suçlulular yakalandı. Sikkelerin yurtdışına kaçırıldığını Antalya Valiliği 3 Ekim 1984 tarihli yazıyla kamuoyuna duyurdu.

Kayıp sikkeler
Kayıp Elmalı sikkelerinden 7 adedi 2014'te Ankara polisi tarafından yapılan bir operasyonla ele geçirilmiştir.
2021 sonunda New York'ta bir müzayede evine getirilen 17 adet sikkenin kayıp Elmalı sikkelerinden olduğu tespit edilmiş ve eserler 2022'de Türkiye'ye iade edilmiş; bakım ve temizlik çalışmalarından sonra Antalya Müzesi'nde ziyarete sunulmuştur.

Ayrıca bakınız
Sion Hazinesi

Kaynakça
Dış bağlantılar
Yüzyılın Definesi Elmalı Hazinesinin Bulunuş Öyküsü, NTV Belgesel