Birinci Göktürk-Sasani Savaşı

Birinci Göktürk-Sasani Savaşı, Batı Göktürk Kağanlığı ile Sasaniler arasında 588-589 yılları arasında yapılan savaştır.

Savaş
M.S. 587-588 yıllarının kışında Doğu Göktürk Hükümdarı Baga Kağan, Batı Göktürkler üzerine bir sefer düzenlemiştir. Baga Kağan bu sefer sırasında ok ile alnından vurularak hayatını kaybetmiştir. Batı Göktürk Kağanı Tardu, Doğu Göktürkler tarafından gerçekleştirilen taarruzu püskürtmeyi başarmıştır. Bu gelişmenin ardından Tardu, oğlu Yang-su Tegin'i 12.000 kişilik bir askerî birlik ile Sasani topraklarına sevk etmiştir. Göktürk kuvvetlerinin yaklaşmakta olduğunu öğrenen yaklaşık 70.000 kişilik Sasani ordusu ise bölgeden geri çekilmiştir. Bunun üzerine Göktürk ordusu ciddi bir direnişle karşılaşmadan Herat ve Badgis bölgelerini ele geçirmiştir. Savaşın devamında Göktürkler ile Sasani İmparatorluğu arasında barış müzakereleri başlatılmıştır. Ancak müzakereler sürerken Sasani İmparatorluğu, Ermenistan genel valiliğini yürüten Mihranîler hanedanına mensup Behram Çubin komutasında 12.000 kişilik bir orduyu harekete geçirmiştir. Bu gelişme üzerine öfkeye kapılan Yang-su Tegin, emrindeki 12.000 kişilik süvari birliğiyle Sasani kuvvetlerine karşı taarruza geçmiştir. Ancak Sasani komutanı Behram Çubin, Göktürk ordusunu Baroron Geçidi olarak bilinen dar bir bölgede pusuya düşürerek kuşatma altına almıştır. Yaklaşık 12 kilometrelik bir alana yayılan savaş sahası, dağlarla çevrili ve oldukça dardı; bu durum her iki taraf için de geri çekilme imkânını ortadan kaldırmış, manevra kabiliyetini sınırlamıştır. Göktürk birliklerinin savaş tecrübesinin sınırlı olması da bu çarpışmada önemli bir dezavantaj oluşturmuştur. Türk ordusundaki kişilerin daha savaş başlamadan ölüme hazır olduğunu haykırması, Sasani ordusunda bir panik havası yaşanmasına neden olduysa da Behram, tam zamanında müdahale ederek bir bozgunu önleyebilmiştir. Behram kaçmaya çalışmışsa da Herat Vadisi sadece Türkler için değil, Sasaniler için dahi bir kapan oluşturmuştur. Bu denemenin ardından Behram, elit askerleri de dahil olmak üzere tüm gücüyle karşı saldırıya geçmiştir. Neticede Behram'ın karşı saldırısı yoğun uğraşlar sonucu başarılı olmuş, Yang-su Tegin savaşta Behram'ın attığı bir okla öldürülünce Türklerin düzeni bozulmuş ve artık yenilgi kaçınılmaz hale gelmiştir. Nihayetinde Sasaniler çok zorlu da olsa bir zafer kazanmışlardır ancak savaş henüz orada bitmemiştir. Yel Tegin sürekli Behram'ın ordusuna karşı vurkaç yapmış, hatta bir defasında da Behram'ı ele geçirmeye yaklaşmıştır. Behram Yel Tegin'den çekinmiştir ve onunla savaşmak istememiştir. Bu yüzden de Behram, Yel Tegin'e bir mektup göndererek:

"Şüphesiz, sizin Hakanlılar (yani Eftalitler) ile yakınlığınız vardır. Siz, hükümdarımız Firuz'u öldürünce, kan davasında bulunmamış, barış yapmayı tercih etmiştik. Şimdi siz de bizim daha önce yaptığımız gibi yapın." demiştir. Ancak yine de iki tarafın karşı karşıya gelmesi kaçınılmaz hale gelmiş, Yel Tegin bir gece çarpışmasında mağlup olmuş ve Paykend kalesine sığınmıştır. Fakat Behram bu kaleyi kuşatınca teslim olmuş, Sasani Şahı Hürmüz de onu nezaketle karşılamıştır. Teslim olan Yel Tegin, barış anlaşması karşılığıyla serbest bırakılmış ve ülkesine dönmüştür. Barış anlaşmasının ardından ise iki ülke arasında 603 yılına kadar herhangi bir çatışma olmamıştır.

Ordu
Yang-su Tegin'in ordusu Taberi'ye göre; 300.000, Firdevsî'ye göre; 400.000
Ayrıca bakınız
İkinci Göktürk-Sasani Savaşı
Üçüncü Göktürk-Sasani Savaşı
Göktürk-Sasani Savaşları

Notlar
Kaynakça
Özel

Genel
Kaveh Farroukh, Sassanian Elite Cavalry AD 224-642
Timur, Tüzükât-ı Timur