Beşir Göğüş

Beşir Göğüş (12 Şubat 1915, Gaziantep - 17 Ağustos 1999, Yalova), dilci, eğitimci, yazar.

Öğrencilere ana dilinde konuşma ve yazma becerisi kazandırmak üzere çalışmış; yazdığı çok sayıda dilbilgisi ve Türkçe kitabıyla Türkçe eğitimine katkı vermiştir. İlkokullar için yazdığı Türkçe kitabı, 1980'lerin ortasına kadar Türkiye'deki tüm ilkokullarda okutulmuştur.

Yaşamı
1915 yılında Gaziantep'te doğdu. İlkokul ve ortaokulu Gaziantep'te okuduktan sonra 1933'te Gaziantep Muallim Mektebi'nden mezun oldu. 1938'de Ankara'da Gazi Eğitim Enstitüsünün Dil ve Edebiyat Bölümü'nü bitirdi ve aynı yıl Ankara Devlet Konservatuvarı'nda Fonetik ve Diksiyon Asistanı olarak çalışma yaşamına atıldı.

Asistan olarak çalışırken bir yandan da Müzik Öğretmen Okulu'nda Müdür Yardımcısı ve Türkçe öğretmeni olarak yaptı. Asistanlık kadrosunun kadırılması üzerine 1939-1950 yılları arasında Ankara’da çeşitli ortaokul ve liselerde Türkçe öğretmenliği ve müdür yardımcılığı görevlerini sürdürdü. 1942 yılında evlenen Beşir Göğüş iki kız çocuk babası ve iki kız torun sahibi oldu.

1944’te Milli Eğitim Bakanlığı'nın açtığı bir yarışma ile ortaokullar için kitap yazmaya başladı. Eğitimci-yazar Kemal Demiray ile hazırladıkları Türkçe kitapları ile ödül aldı.

1950 yılında, Ankara'nın Saraçoğlu mahallesinde, Gazi Eğitim Enstitüsü'nün uygulama okulu işlevini görecek Namık Kemal İlk ve Orta Okulu'nun kurucu müdürü oldu. 1954 yılında Milli Eğitim Bakanlığı Talim ve Terbiye Dairesi raportörlüğüne atandı.

1959 ve 1960 yılları arasında, Milli Eğitim Bakanlığı'nın görevlendirmesiyle Amerika Birleşik Devletleri’ne giderek lise dengi okul programlarını incelemeler yaptı. Bu incelemeleri sırasında, ana dili eğitimi üzerine yazılmış yayınları toplayarak ülkeye dönünce bir süre bu konu üzerinde çalıştı; sonraki yıllarda bu kaynaklardan yararlanarak "İlkokullarda Türkçe Öğretim Kılavuzu" (1968) ve Orta Dereceli Okullarda Türkçe ve Yazın Eğitimi "(1978) adlı kitapları yazdı. çalışmalarına katıldı. 1982 yılından itibaren bu örgütün Türkiye temsilcisi oldu ve bu örgütün isteği üzerine "Türkiye’de Türkçe’nin Anadili Olarak Öğretimi" ve "Türkiye’de Anadili Eğitimi Bibliyografyası" başlıklı araştırmaları hazırladı.

17 Ağustos 1999 depreminde, Yalova'daki yazlık evinde, eşi ve kızı ile birlikte öldü.

Dil üzerine çalışmaları
Göğüş, anadili eğitiminin edilgin “oku anlat” geleneğinden kurtarılıp etkin ve verimli bir yöntem kazanmasına çalışmış, bunun için Batı toplumlarında uygulanan “anlama ve anlatma”nın bütün alanlarıyla, çok yönlü uygulanmasını hem savunmuş, hem de bunu sağlayacak ders kitapları yazmıştır. Öğrencileri anadili metinleri üzerinde anlama, kuruluş, tür, dilbilgisi, sözcük incelemeleri ve kompozisyon yönlerinden çalışmaya yönlendirmek üzere hazırladığı ders kitapları, 1945 yılından itibaren uzun yıllar okullarda okutulmuştur.

Göğüş'ün eserleri arasında Türkçe, dilbilgisi kitapları ve sözlükler içeren on takim kitap bulunur. Göğüş, öğretmenler için de bu yöntemleri açıklayan ve uygulama yollarını gösteren biri çeviri olmak üzere yedi kitap yayınladı. Ayrıca eğitim, dil, edebiyat üzerine yazı ve araştırmaları yayınlandı. “Ziya Gökalp ve Dil Devrimi ” ve Osmanlılardan beri Türkçe öğretimini analiz eden “Anadili Olarak Türkçe’nin Öğretilmesine Tarihsel Bakış ” TDK yayınları arasında çıktı.

Ana dili programlarıyla ilgili uluslararası toplantılara Türkiye'yi temsilen katıldı. Başka uluslarının ana dili çalışmalarını inceleyip öğrendiklerini Türkiye'deki ana dili eğitim programlarına yerleştirdi. Uluslararası Anadili Eğitimi Örgütü'nün çalışmaları kapsamında Türkiye'eki ana dili eğitimi uygulamalarını inceleyen araştırmalar yaptı. Sevim Yücesan ile birlikte "Uluslararası Anadili Eğitim Örgütü Çalışmaları Çerçevesinde Türkiye’de Bir Türkçe Portresi” (1984) adlı bir kitap yayımladı.

Çalışmalarında, Atatürk'ün gösterdiği yolda Dil Devrimi'nin gerçekleşmesini ilke edindi ve yaşamı boyunca Türk çocuklarına etkili ve yararlı bir Türkçe ve edebiyat dersi verilmesinin yollarını aradı.

Kurucularından olduğu Dil Derneği'nde Terim Kolu Başkanı olarak görev yaptı..

Ödülleri
Millî Eğitim Bakanlığı ilkokullar için en iyi Türkçe kitabı ödülü (1981),
TÖMER Ödülü (1984)
Türk Eğitim Derneği (TED) Eğitimde Hizmet ödülü (1992)

Yapıtları
Seçme Yazılar, Seçme Kitaplar, Ortaokul I, II ve III. sınıflar için (1950, Nurullah Ataç ile),
Bireysel Öğretim ve Grup Çalışmaları (F. Mory'den çeviri, 1956),
Faydalı Dilbilgisi, Ortaokullar I, II ve III. sınıflar için (1959),
İlkokullarda Türkçe Öğretimi Kılavuzu (1968),
Türkçe Sözlük (1968, Hamdi Olcay ile),
Anadili Olarak Türkçenin Öğretilmesine Tarihsel Bakış (1970),
Resimli Çocuk Sözlüğü (1971),
Ziya Gökalp ve Dil Devrimi (1975),
Orta Dereceli Okullarımızda Türkçe ve Yazın Eğitimi (1978),
Türkçe, İlkokul I, II, III, IV, V. sınıflar için (1981),
İlkokullar İçin Türkçe Kitapları Öğretmen Kılavuzları (1982),
Türkçe Dilbilgisi, Okuma, Dinleme, Anlatım, İlkokul IV, V. sınıflar için (1989),
Türkçe Öğretmenin Kitabı (1990),
Sözlü ve Yazılı Anlatım (Anadolu Üniversitesi Açık Öğretim Fakültesi ders kitabı, 1991),
Ortaokullar İçin Türkçe Öğretmen Kılavuzu (1992),
Meslek Liseleri İçin Türkçe, I, II, III. sınıflar için (1992, H. Saral-E. Saral ile),
Anlatım Terimleri Sözlüğü (1998),
Yazın Terimleri Sözlüğü (1998, F. Oğuzkan, O. Önertoy, M. Ünlü, S. Koçak ile)
Ardında Kalan Belgeler (2018, Yazıları, denemeleri, konuşma metinleri – ölümünden sonra Dil Derneği Yayınları arasında çıktı),
Düğümler Düşünceler Anılar (2019, ölümünden sonra Dil Derneği Yayınları arasında çıktı).

Anısına
Dil Derneği kurucu üyesi olan Beşir Göğüş'ün eğitimci ve dilci çalışmalarını yarınlara taşımak ve unutturmamak amacıyla, Dil Derneği tarafından 2000 yılından bu yana Beşir Göğüş Ödülü yarışması düzenlenmektedir. Ödül, her yıl Göğüş'ün doğum günü olan 12 Şubat'ta sahibine teslim edilri.

Kaynakça
Dış bağlantılar
Beşir Göğüş'ün Yaşamöyküsü