Demirdöven, Yusufeli

Demirdöven, Artvin ilinin Yusufeli ilçesine bağlı bir köydür.

Tarihçe
Demirdöven köyünün eski adı Zemvan/Zemevan'dır. Bu adın Gürcüce yer adı olan Zemvani Zemovani'den (ზემოვანი) veya Zemo Ubani'den (ზემო უბანი) değişime uğramıştır. Her iki yer adı da “yukarı mahalle, yukarı köy” gibi bir anlama gelir. Nitekim köy, Parhali vadisinin yukarı (ზემო / zemo: yukarı) kesiminde yer alan köylerden biridir. Demirdöven köyünden sonra daha üst kesimde sadece bir köy, Yaylalar köyü bulunmaktadır.

Yerleşim, Orta Çağ Gürcistan'ının bir parçası olan Tao bölgesinin köylerinden biriydi. Osmanlı kayıtlarında Zemvan (زمون) olarak geçen köyü Osmanlılar 1549 yılındaki Gürcistan seferinde ele geçirdi. Köy, önce Livane sancağına, sonra Çıldır Eyaleti'ne bağlandı. 1835 yılında askerlik ve vergi amaçlı yapılan nüfus sayımında Çıldır Eyaleti'nin Livane kazasına bağlı bir vakıf köyüydü. Köyde, 63'ü Kldistavi mahallesinde olmak üzere, 96 hane bulunuyordu ve toplam 373 Müslüman erkek yaşıyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün nüfusunun yaklaşık 746 kişiden oluştuğu ortaya çıkar. 93 Harbi (1877-1878) sonrasında Livana kazasının büyük bölümü Rusların eline geçince, köyde Erzurum vilayetinin Kiskim kazasına bağlandı.

Yerleşim, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Zemvan / Zemevan" (زموان) adıyla Artvin vilayetinin Yusufeli kazasının merkez nahiyesine bağlı bir köydü. 1940 genel nüfusu Çoruh vilayeti bağlı Yusufeli kazasının merkez nahiyesine bağlıydı ve adı "Zemevan" olarak kaydedilmişti. Bu sırada köyün nüfusu 1.134 kişiden oluluyordu. Zemovani / Zemevan "yabancı kökten geldiği" için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Demirdöven olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Demirdöven köyünün nüfusu 1.281 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde sadece 183 kişi okuma yazma biliyordu.

Bugün Verimli adını taşıyan Kldistavi, günümüzde Demirdöven köyünün bir mahallesidir.

Verimli
Verimli mahallesinin eski adı olan Kldistavi (კლდისთავი), Gürcüce bir yer adı olup "klde" (კლდე) ile "tavi" (თავი) kelimelerinden oluşur ve "kaya başı" anlamına gelir. Bu yer adı Türkçede "Kildistav", "Kıldıztav" gibi farklı biçimlerde yazılmıştır.

Kldistavi, Osmanlı idaresinin vergi belirleme ve askere alma amacıyla sadece erkek nüfusu tespit ettiği 1835 yılında Zemovan köyünün bir mahallesiydi. Zemovan ise, Çıldır Eyaleti'nin Livane-i Ulya sancağında Livane kazasına bağlı bir vakıf köyüydü. Bu defterdeki adı farklı yayınlarda "Keldesa", "Kildista" (კილდისთა), "Kelirsa" şeklinde okunmuş olan Kldistavi mahallesi 63 haneden oluşuyordu. Başka mahalleleri de kapsayan Zemovan köyünün tamamında ise, 96 hanede 373 Müslüman erkek tespit edilmiştir. Türkçe yaygın biçimde "Kildistav" şeklinde yazılan Kldistavi, günümüzde Verimli adıyla Demirdöven köyünün mahallelerinden biri olma statüsünü korumaktadır.

Demirdöven köyünde 2009 ve 2010 yılında yapılan saha çalışmasında köylüler arasında artık Gürcü dilinin konuşulmadığı, ancak köylülerin bir Gürcü geçmişe sahip olduğu tespit edilmiştir. Bununla birlikte, köyün mezraları, yaylaları, ormanları ve otlakları günümüzde de Gürcüce adlara sahiptir.

Coğrafya
Artvin il merkezine 143 km, Yusufeli ilçe merkezine ise 38 km uzaklıktadır.

Nüfus
Kaynakça
Dış bağlantılar