Delilleri değiştirme

Delilleri değiştirme
Tampering with evidence, bir kişinin bir soruşturmayı etkilemek amacıyla delilleri değiştirmesi, gizlemesi, sahteleştirmesi veya yok etmesi şeklinde gerçekleştirilen hukuka aykırı eylemleri ifade eder. Bu tür davranışlar genellikle kolluk kuvvetleri, devlet kurumları veya düzenleyici otoriteler tarafından yürütülen bir soruşturmayı engelleme kastıyla yapılır ve birçok hukuk sisteminde suç olarak düzenlenmiştir.

Delillerin karartılması, sivil hukuk bağlamında “Spoliation of evidence” kavramıyla yakından ilişkilidir. Bununla birlikte, ceza hukuku ve usul hukuku çerçevesinde bu kavramın karşılığı çoğu zaman daha geniş bir çerçevede değerlendirilen “Obstruction of justice” veya “Perverting the course of justice” suçlarıyla birlikte ele alınmaktadır. Bu suç tipleri çoğu yargı sisteminde birlikte isnat edilebilmektedir.

Temel olarak bu fiillerin amacı, ya işlenmiş bir suçu gizlemek ya da bir şüpheliyi veya sanığı hukuki süreçte zarar görecek şekilde etkilemektir.

Delilin yok edilmesi
Spoliation of evidence, bir hukuki yargılama süreciyle ilgili olarak delillerin kasıtlı, ağır ihmalkâr ya da dikkatsiz bir şekilde saklanması, gizlenmesi, değiştirilmesi, uydurulması veya yok edilmesi anlamına gelir. Tarihsel olarak bu kavram, zaman zaman “delillerin bozulması” anlamında da kullanılmıştır.

“Spoliation inference” ise, bir tarafın delilleri yok etmesi durumunda hâkimin veya karar vericinin aleyhe yorum yapmasına imkân tanıyan olumsuz bir delil çıkarımıdır. Bu durumda mahkeme, yok edilen delilleri, delili yok eden taraf aleyhine ve karşı taraf lehine olacak şekilde değerlendirebilir.

Bununla birlikte, Amerika Birleşik Devletleri federal mahkemelerinde 2015 yılında Federal Medeni Usul Kuralları’nda yapılan değişiklikler sonucunda, spoliation nedeniyle uygulanan yaptırımların önemli ölçüde azaldığı ifade edilmektedir.

Teori
Spoliation inference teorisine göre, bir tarafın delilleri yok etmesi durumunda, bu davranıştan hareketle söz konusu tarafın “suçluluk bilinci” taşıdığı veya delillerin ortaya çıkmasını engellemeye yönelik bir motivasyonla hareket ettiği yönünde makul bir çıkarım yapılabilir. Bu nedenle hâkim veya karar verici makam, yok edilen delillerin ilgili taraf aleyhine olabilecek nitelikte olduğu sonucuna ulaşabilir.

Bunun yanı sıra bazı hukuk sistemlerinde, delillerin yok edilmesi fiili bağımsız bir haksız fiil (tort) olarak kabul edilmekte ve “Spoliation tort” kapsamında değerlendirilmektedir. Bu yaklaşım, delillerin yok edilmesi nedeniyle zarar gören kişinin, delili yok eden tarafa karşı ayrı bir tazminat davası açabilmesine imkân tanımaktadır.

Hukuki Sonuçları
Tampering with evidence nedeniyle verilen cezalar ülkeden ülkeye ve eyaletten eyalete önemli ölçüde değişiklik göstermektedir. Ayrıca cezanın ağırlığı, olayın niteliğine ve somut durumun ciddiyetine bağlıdır.

Genel olarak bu fiil çoğu hukuk sisteminde bir suç olarak kabul edilir ve para cezası, denetimli serbestlik (probation) veya hapis cezası gibi yaptırımlarla karşılık bulabilir. Özellikle delil karartma eylemi ağır bir suçla, ciddi bir ceza soruşturmasıyla veya önemli bir adli süreçle bağlantılıysa, uygulanan cezalar da daha ağır olmaktadır.

Kaynakça