Batman (film, 1989)

Batman, 1989 yapımı bir Amerikan süper kahraman filmidir. Tim Burton tarafından yönetilen filmin senaryosu Sam Hamm ve Warren Skaaren tarafından yazıldı. DC Comics'in Batman karakterinden uyarlanan yapım, Warner Bros.'un ilk Batman film serisinin başlangıç filmi oldu. Başrollerinde Michael Keaton, Jack Nicholson, Kim Basinger ve Robert Wuhl yer almaktadır. Filmin müzikleri Danny Elfman tarafından bestelendi, şarkıları ise Prince tarafından hazırlandı. Hikâye, Batman'in suçla mücadelesinin ilk dönemlerinde geçmekte ve onun başdüşmanı Joker ile yaşadığı çatışmayı konu almaktadır.

Burton, 1986 yılında yönetmen olarak işe alındıktan sonra, Steve Englehart ve Julie Hickson ilk senaryo taslaklarını yazdı, ardından Sam Hamm ilk senaryoyu kaleme aldı. Batman, Burton'ın Beterböcek (1988) filminin başarısından sonra ancak yapım onayı aldı. Filmin tonu ve temaları, Alan Moore ve Brian Bolland'ın ve Kara Şövalye Dönüyor eserlerinden kısmen etkilendi. Film, Joker'in “Red Hood” köken hikâyesini temel alır ve buradan kısmen saparak ilerler; Batman, gangster Jack Napier'ın Axis Chemical tesisinde asit dolu bir kazana düşmesine istemeden neden olur ve bu olay onun Joker'e dönüşümünü başlatır. Ayrıca Batman'in yaratıcılarından Bob Kane de filmde danışman olarak görev yaptı.

Batman rolü için Michael Keaton seçilmeden önce birçok başrol oyuncusu değerlendirildi. Keaton'ın seçimi tartışmalıydı çünkü 1988 itibarıyla daha çok komedi rolleriyle özdeşleşmişti ve birçok kişi onun ciddi bir karakteri canlandırabileceğinden şüphe duyuyordu. Joker rolü için Jack Nicholson, filmin en üst sırada yer alması, filmin gelirlerinden pay alması ve kendi çekim programını belirlemesi gibi katı koşullarla rolü kabul etti. Çekimler, Ekim 1988 ile Ocak 1989 arasında Pinewood Stüdyoları'nda gerçekleştirildi. Bütçe, 30 milyon dolardan 48 milyon dolara yükseldi ve 1988 Amerika Yazarlar Birliği grevi nedeniyle Hamm projeden ayrılmak zorunda kaldı. Senaryo revizyonlarını Warren Skaaren yaptı; ayrıca Charles McKeown ve Jonathan Gems tarafından kredilendirilmeyen ek taslaklar yazıldı.

Batman filmi, hem eleştirmenler hem de gişe açısından büyük bir başarı elde etti ve dünya çapında 400 milyon doların üzerinde hasılat yaptı. Eleştirmenler ve izleyiciler, özellikle Jack Nicholson ve Michael Keaton’ın performanslarını, Tim Burton'ın yönetimini, yapım tasarımını ve Danny Elfman'ın müziklerini övgüyle karşıladı. Film, gösterime girdiği dönemde tüm zamanların en yüksek gişe yapan altıncı filmi oldu. Birçok Saturn Ödülü adaylığı aldı, Jack Nicholson'ın performansı için Altın Küre adaylığı kazandı ve En İyi Sanat Yönetimi dalında Akademi Ödülü'nü elde etti.

Özet
Küçük bir çocuk olan Bruce Wayne, anne ve babasının bir suçlu tarafından öldürülüşüne tanık olur. Kendini Gotham şehrini suçtan arıtmaya adar. Wayne Şirketinin başındazengin iş adamı geceleri Batman kostümünü giyip suçluları yakalar. Birkaç yıl sonra Gotham yeraltı suç dünyasının başına Carl Grissom geçer. Yeni bölge savcısı Harvey Dent, Polis Komiseri James Gordon ve tüm polis teşkilatının çablarına rağmen suç dünyası çökertilemez. Gazeteci Alexander Knox ve fotoğrafçı Vicki Vale, geceleri ortaya çıkıp suçluları öldüren ve şehre korku yayan yarasa kılığında kişinin peşine düşer. Vicki ve Knox, milyarder Bruce Wayne'in köşkünde düzenlediği partiye araştırma amaçlı katılırlar. Knox, Bruce Wayne ve Vicki Vale arasında oluşan kimyayı kıskanır. Aynı gece Carl Grissom sağ kolu Jack Napier'ı Axis kimya fabrikasına gönderir. Polis bunu haber alıp oraya gider. Jack bunun kendisine patronu Grissom tarafında düzenlenmiş bir komplo olduğunu anlar.

Jack ve ekibi polisler ile çatışmaya girer. Fabrikadaki durumdan haberdar olan Batman oraya gider. Jack'in yüzü bir kaza sonucu yara alır ve o bilinmeyen bir kimyasal maddenin içine düşmek üzereyken Batman onun elini tutar. Ancak Jack'in eli kayar ve kimyasal maddenin içine düşer. Polisin peşine düştüğü Batman farikadan çıkar. Jack kısa sürede kurtulur. Ancak yüzünde ve vücudunda kalıcı olarak izler kalır. Yüzü bembeyaz, saçları yeşil olur ve kendine has bir gülümseme kazanır. Kendisine Joker adını verir.

Grissom'ı öldürdükten sonra, birçok temel ürünün içine öldürücü kimyasal maddeler koyar. Gotham halkı temel ihtiyaçlarını karşılayamaz. En sonunda Batman, hangi ihtiyaçların içine kimyasal koyulmadığını bulur ve bunu Vicki Vale'e verir. Joker, Viki Vale'e romantik bir yakınlık hissetmeye başlar. Bruce Wayne, çocukluğunda anne ve babasını öldüren kişinin Joker olduğunu anlar. Joker, Gotham halkını öldürmek için bir parti düzenler. Bu partide insanlara para dağıtacağını söyler. Ancak yanında getirdiği balonların içinde halkı öldürecek olan bir gaz vardır. Batman, Joker'in planını bozar. Joker, Vicki Vale'i yanına alıp bir katedralin en üst katına çıkar. Joker, Batman ile mücadele ettikten sonra çan kulesinden düşer ve ölür. Batman, Gotham halkının yanında olacağını yazdığı bir mesaj bırakır ve polis teşkilatını kendisine ihtiyaçları olduğu anda çağırmaları için Yarasa Sinyalini bırakır.

Karakterler
Michael Keaton, Bruce Wayne / Batman rolünde: Küçük yaşta anne ve babasının öldürülüşüne tanık olan ve geceleri yarasa kılığına girip suç ile mücadele eden zengin iş adamı. Batman'i araştıran fotoğrafçı Vicki Vale ile arasında romantik bir bağ oluşur. Delirdikten sonra Gotham'daki insanları öldürmek için plan yapan Joker'i durdurmaya çalışır.
Jack Nicholson, Joker rolünde: Bir kimya fabrikasında patronu Carl Grissom'ın ihanetine uğradıktan sonra bilinmeyen kimyasal maddelerin içine düşerek deformasyona uğrayan suçlu. Jack Napier kimliğinden çıkıp kendine Joker adını verir ve şehirde kaos yaratmaya çalışır. Filmdeki flashback sahnesinde Jack Napier'ı Hugo Blick canlandırdı.

Kim Basinger, Vicki Vale rolünde: Batman'i kim olduğunu bulma amacıyla Gotham şehrine gelen fotoğrafçı. Batman'a karşı takıntısı olan gazeteci Alexander Knox ile işbirliği yapar. Bruce Wayne ile arasında bir ilişki yaşanır. Ancak Joker'in de ilgi alanına girer.
Robert Wuhl, Alexander Knox rolünde: Batman'e takıntısı olan, bu yüzden de iş arkadaşları tarafından alay edilen gazeteci. Batman'i araştırmak için şehre gelen fotoğrafçı Vicki Vale ile ortaklık yapar.
Michael Gough, Alfred Pennyworth rolünde: Bruce Wayne'in sadık hizmetkarı ve sırdaşı. Ailesi öldürüldükten sonra Brue Wayne'i o yetiştirmiştir.
Pat Hingle, James Gordon rolünde: Gotham şehrinin polis müdürü. En başta Batman'in kötü niyetli olduğunu varsaysa da, sonradan onunla işbirliğine gider.
Billy Dee Williams, Harvey Dent rolünde: Gotham'daki suç oranını azaltmaya çalışan Bölge Savcısı.
Jack Palance, Carl Grissom rolünde: Sevgilisi Alicia ile beraber olmasına çok kızdığı ve sağ kolu olarak gördüğü Jack Napier'e komplo düzenleyen mafyababası. Deformasyona uğrayan Jack Naier, Joker kimliğine bürünerek Grissom'ın yanına gider ve ondan intikamını alır.
William Hootkins, Teğmen Eckhardt rolünde: Carl Grissom'ın emrindeki kirlenmiş polis teğmeni.
Jerry Hall, Alicia Hunt: Jack Napier ile ilişki yaşayan Carl Grissom'ım sevgilisi. Grissom, sevgilisini elinden alan Jack'e onun yüzünden komplo düzenler.

Yapım
Geliştirme
Pee-wee's Big Adventure (1985) filminin finansal başarısından sonra, Warner Bros. Batman filmini yönetmesi için Tim Burton'u kiraladı. Burton, o zamanki kız arkadaşı Julie Hickson ile Tom Mankiewicz'in yazdığı önceki camp metinden esinlenerek 30 sayfalık yeni bir taslak yazdı. The Dark Knight Returns ve çizgi romanlarının başarısı, Warner Bros. şirketini daha ciddi bir olay örgüsü olan karanlık bir film yapmaya itti. Burton her ne kadar bir çizgi roman hayranı olmasa da, Öldüren Şaka ya hayran kalmıştı. Onun ilk taslağında Joker ve Rupert Thorne ana düşmanlardı ve Penguen de küçük bir roldeydi. Silver St. Cloud ve Dick Grayson yardımcı anahtar rollerdeydi. Englehart'ın sınırlı serisi Strange Apparitions ta (ISBN 1-56389-500-5) benzer bir olay örgüsü izlendi. Warner Bros. etkilenmişti fakat Englehart çok fazla karakter olduğunu düşündü. Penguen ve Dick Grayson'ı çıkardığı ikinci taslağı 1986 yılının Mayıs ayında bitirdi. Hamm, hikâyenin gizem parçası için hikâyenin kökenini kullanmamayı ve flashback sahnesi yazmamayı tercih etti. "Eğer Bruce Wayne'in Batman'e dönüşümünün bütün sürecini aktarırlarsa, hikâyeinin inanırlılığını kaybedeceğini" düşündü. Hamm, Silver St. Cloud'u Vicki Vale ile, Rupert Thorne'u da kendi yarattığı bir karakter olan Carl Grissiom ile değiştirdi. Hamm, Dick Grayson'ın yardımcı bir karakter yerine küçük bir rolde göründüğü senaryoyu 1986'nın Ocak ayında bitirdi.

Oyuncu kadrosu
Batman rolü için Mel Gibson, Kevin Costner, Charlie Sheen, Daniel Day-Lewis, Pierce Brosnan, Tom Selleck ve Bill Murray düşünülmüştü. Tim Buton'a bir aksiyon film yıldızı seçmesi için baskı yapıldı. Bob Kane, Sam Hamm ve Michael Uslan da yavaşça oyuncu kadrosunu oluşturmaya çalışırken Michael Keaton ilham için The Dark Knight Returns çizgi romanını okudu.

Tim Curry, Willem Dafoe, David Bowie ve James Woods, Joker rolü için düşünülüyordu. Robin Williams'ın adı da rol için geçmişti. Jon Peters, Nicholson ile 1986'da Eastwick Cadıları (The Witches of Eastwick) filminin çekimleri sırasında tanıştı. Nicholson, 6 milyon dolar ücret ve kâardan büyük bir yüzde aldı. Nicholson'un 50 milyon dolardan fazla ücret aldığı rapor edildi. Robert Wuhl da gazetei olan Alexander Knox'u canlandırdı. Aslında başlangıçta onun karakteri Joker'in zehirli gazından dolayı ölüyordu. Ancak film yapımcıları karakteri sevdi. Wuhl "Benim karakterimi çok beğendiler. Bu yüzden yaşamama izin vermeyi kararlaştırdılar" dedi. Filmde Harvey Dent'i canlandıran Billy Dee Williams'ın devam filmlerinde de Two-Face'i canlandırması planlanıyordu. Ama 1995 tarihli Batman Daima (Batman Forever) filminin kadrosunda bu rol ile Tommy Lee Jones yer aldı. Williams, kendisini seçen kişiler için hayal kırıklığı oldu. Gerçek hayatta, Nicholson ve Walter yakın arkadaşlardı. Oyuncu kadrosunun geri kalanı da James Gordon'u canlandıran Pat Hingle'dan, Carl Grissom'ı canlandıran Jack Palance'den, Alicia Hunt'ı canladıran Jerry Hall'dan ve Max Eckhardt'ı canlandıran William Hootkins'ten oluştu.

Çekimler
Film ekibi çekimlerin tamamen Hollywood, Kaliforniya'da gerçekleştirileceğini planlamıştı. Ancak medya film yapımıyla ilgilenmeye başlayınca İngiltere'ye geçildi. Orijinal yapım bütçesi 30 milyon dolardan 48 milyon dolara çıktı. Film çekimi sırasında çeşitli sorunlarla karşılaşan Tim Burton "Bir işkenceydi. Hayatımın en kötü dönemiydi!" dedi.

Tasarım
Yapılan eleştirilerin bir kısmı Batman in çok karanlık olduğu yönündeydi. Burton'ın Batman'in karakterizasyonu yerine daha çok Joker'in portresi ile ilgilendiği yazıldı.

Prince'in yazdığı şarkılar, filmin konusu ile "uyumsuz" olduğu için eleştirildi. Metacritic sitesinde ise yapılan 17 eleştirinin ortalama notu 66 puan oldu.

Burton biyografı Alison McMahan "Hayranlar Michael Keaton'ın filmin oyuncu kadrosunda yer almasıdan dolayı şikayet ediyorlardı. Ama, onun performansını izleyen hiç kimse şikayet edemedi" diye yazdı. Variety dergisi "Jack Nicholson her sahneyi çalıyor" diye yazdı. Roger Ebert filmin yapım tasarımından etkilendiğini ama "Batman etrafta dikkat etmeyeceğiniz kadar çok şeylerle uğraşılmış yapım tasarımının hikâyenin önüne geçtiği bir zaferdir" dedi. Onun eleştirmen ortağı Gene Siskel ona katılmadı ama filmi performansları nedeniyle bir yetişkin filmi olarak tanımladı. Chicago Reader'dan Jonathan Rosenbaum "izlemek için yeterli" diye bahsetti.

Etkileri
Anton Furst ve Peter Young Akademi Ödülleri'nde En İyi Sanat Yönetimi dalında ödül kazanırken, Jack Nicholson da filmdeki performansı ile Müzikal veya Komedi Filmindeki En İyi Yardımcı Aktör'yi kazandı. Britanya Televizyon ve Sinema Sanatları Akademisi, Batman i altı dalda ödüle aday gösterdi (Yapım Tasarımı, Görsel Efekt, Kostüm Tasarımı, Makyaj, Ses ve Nicholson'ın filmdeki performansıyla Yardımcı Erkek Oyuncu) ama hiçbir kategoriyi kazanamadı. Niholson, Basinger, makyaj departmanı ve kostüm tasarımcısı Bob Ringwood, Saturn Ödülleri'nde adaylık elde ettiler. Film de En İyi Fantezi Filmi ödülüne aday oldu. Hugo Ödülleri'nde de En İyi Dramatik Sunum dalında aday oldu.

Filmin başarısı Warner Bros.'u Batman: The Animated Series i yaratmaya sevk etti. Yaratıcılardan Brue Timm, filmin animasyon serisi için ilham kaynağı olduğunu belirtti. Film, daha sonra Batman & Robin in bitirdiği orijinal Batman film serisi'nin de başlangıcı oldu. Batman, modern süper kahraman filmlerinin yeni bir türe girmesine yardımcı oldu. Bu konuda şaka yapan Tim Burton "O ilk karanlık çizgi roman filmiydi. Şimdi herkes karanlık ve ciddi bir süper kahraman filmi yapmak istiyor. Ben yeni bir eğilime sebep olduğumu düşünüyorum" dedi.

Yapımcı Michael Uslan ve Benjamin Melniker, 26 Mart 1992 tarihinde Los Angeles Bölge Üst Mahkemesi'nde sözleşme ihlali nedeniyle dava açtılar. Uslan ve Melkiner, Batman ve onun devam filmlerinin yapımcılığından sahtekarlık yoluyla atıldıklarını belirttiler. Uslan ve Melkiner "Biz vazgeçilmez katkılarımıza rağmen Batman in başarısından hakkımız olan paydan mahrum bırakıldık" dedi.

Ayrıca bakınız
Distopik filmler listesi

Kaynakça
İlgili kitaplar
Dış bağlantılar
Script review of The Batman IGN reviews Tom Mankiewicz's unproduced script
Sam Hamm's Batman script draft 1986
Behind-the-scenes photos
Screenshots
Metacritic sitesinde Batman
Batman (1989) Filmin fragmanı