Catherine Jagiellon

Catherine Jagiellon (Lehçe: Katarzyna Jagiellonka; İsveççe: Katarina Jagellonica, Litvanca: Kotryna Jogailaitė; 1 Kasım 1526 - 16 Eylül 1583) Polonya-Litvanya Birliği prensesi ve 1569'dan itibaren Kral III. Johan'ün eşi olarak İsveç Kraliçesiydi. Catherine, eşinin hükümdarlığı sırasında devlet işleri üzerinde önemli bir etkiye sahipti. İsveç'te Karşı Reformasyon'u başlatmak için Papa ile müzakerelerde bulundu. III. Zygmunt Waza'nın annesiydi.

Erken dönem yaşamı
Catherine Jagiellon, Polonya-Litvanya Birliği'nin Yaşlı Kralı I. Zygmunt ve eşi Milanolu Bona Sforza'nın en küçük kızı olarak Kraków'da doğdu.

Catherine'e İtalyan öğretmenler tarafından kapsamlı bir Rönesans eğitimi verildi: Latince, Almanca ve İtalyanca okuması, yazması ve konuşması öğretildi, konuşma, binicilik, dans etme, şarkı söyleme ve çeşitli müzik aletlerini çalma konusunda eğitildi.

Babasının 1548'de ölümünden sonra, o ve evlenmemiş kız kardeşleri Anna Jagiellon ve Sophia anneleriyle birlikte Mazovya'ya taşındılar. 1556'da kız kardeşi Sophia evlenip Almanya'ya, annesi de İtalya'ya gittiğinde, Catherine ve kız kardeşi Anna, Litvanya'da kraliyet varlığını sağlamak için erkek kardeşleri Polonyalı II. Zygmunt August tarafından Vilnius Sarayı'na taşındı. Vilnius'ta mutlu bir yaşam sürdükleri, bir sarayda yaşadıkları ve İtalyan Rönesansı'ndan güçlü bir şekilde etkilendikleri anlatılır: Catherine ve Anna'nın kendi ayrı evlerini oluşturmalarına ve aristokrasiyle sosyalleşmelerine izin verildi.

Evlilik görüşmeleri
Catherine, ailesinin Polonya için yüksek statüde bir evlilik yapmasını istemesine rağmen, prensle evlenmek için uzun müzakerelerden sonra kabul etti. Başka teklifler de reddedildi.

Polonya kralı, Livonya'daki gerginlik nedeniyle Polonya ve İsveç arasında bir ittifak kurmayı istiyordu. Ancak müzakereler 1560'ta İsveç kralının ölümüyle sona erdi.

Ağustos 1560'ta, Livonya Savaşı sırasında, kısa süre önce dul kalan Çar IV. İvan, Polonya ile Rusya arasındaki anlaşmazlıkları gidermek ve barışı sağlamak amacıyla Katerina ile evlenmeyi önerdi. Kardeşi bu öneriye olumlu baktı ve bir Rus heyeti Vilnius'taki Polonya sarayını ziyaret etti. Rus elçisi Korkunç İvan'a Katerina'nın güzel olduğunu ama ağladığını bildirdi. Nihayetinde, Polonya ve Rusya evliliğin siyasi şartları üzerinde anlaşamadı ve müzakereler Ocak 1561'de kesildi.

1561 Temmuz'unda Sigismund II Augustus, Kral 14. Eric'e kız kardeşlerinin evliliklerini önerdi. John, Catherine ile evlenmeye istekliydi ve Anna'nın da evlenmesini sağlayarak amaçlarına ulaşmaya çalıştı.

Finlandiya Düşesi
Katherine, 1562'de Litvanya'da III. Johan ile evlendi. Evlilik gerginlikle başladı çünkü John, ağabeyinden izin almamıştı ve bağımsız bir dış politika izliyordu.

Çift Finlandiya'nın Turku kentindeki Turku Kalesi'ne yerleşti. Dük John'un Livonya'daki ilişkileri Kral 14. Eric'in kardeşine savaş ilan etmesine neden oldu. Eric kaleyi kuşatmak için 10.000 adam gönderdi. 12 Ağustos 1563'te kale teslim oldu; Catherine ve John İsveç'e götürüldü ve Gripsholm Kalesi'ne hapsedildi.

Catherine Polonya'da hapishaneye gönderilirken, Kral Eric ona belirli talepleri kabul ederek daha rahat bir hapis süreci yaşattı. Catherine hapiste iken iki çocuğunu dünyaya getirdi.

Catherine'in başarısız talibi Çar Ivan, onu John'dan ayırmak ve Rusya'ya onunla evlenmeye göndermek umuduyla Eric ile görüşmeler yapıyordu. Bu durum Catherine ve yakınları arasında endişeye neden oldu. Popüler görüşe göre, bu tartışma İsveç halkının giderek deliren Eric'e karşı artan memnuniyetsizliğinin nedenlerinden biriydi. Kral Eric, Catherine'i Ivan'a teslim etmeyi kabul etti, ancak Catherine gönderilemeden İsveç kralı tahttan indirildi. Yerine kardeşi John geçince sorun ortadan kalktı. Catherine isyan sırasında Vadstena'daydı.

Soyluları Erik XIV'e karşı kışkırtan ve Dük John ile kardeşi Dük Charles'ın isyanını teşvik etmelerine neden olan bir başka neden de Erik'in halktan biri olan Karin Månsdotter ile evlenmesinin soylular tarafından bir hakaret olarak görülmesiydi. Catherine isyanda bir rol oynadı: Erik'in düşmanlarından biri olan ve soylular arasında etkili bir konuma sahip Ebba Lilliehöök'ün arkadaşıydı ve ayrıca kararsız John'u skandal evliliğini protesto etmek için Kral'a karşı isyana katılmaya ikna etmesi için kendisine başvuran Pontus De la Gardie tarafından doğrudan kendisine başvuruldu. Bir tanığa göre, şöyle cevap vermiştir:“Pontus! Tavsiyelerinizi ve sunduğunuz nedenleri iyi ve güzel bir şekilde dinledim ve hepsi çok doğru ve adil, ancak gerçekleştirilmesi zor. Sevgili dostum, bunun aramızda kalmasına izin verme nezaketini göster, ben de lordum ve kocamla konuşayım.”Stockholm'ün düşmesinden sonra, 7 Kasım 1568'de büyük bir tören alayıyla şehre giriş yaptı.

Kraliçe eş
1569 baharında Catherine, İsveç kraliçesi oldu. İlişkisi John'la iyi ve karşılıklı saygı dengeliydi. Dini politikadaki rolü ve hayırseverlik işleri dikkat çekiciydi.

Kraliçe Catherine siyasi nüfuza sahipti ve hükümdarı dış politikası ve Rönesans sanatına olan ilgisi gibi birçok alanda etkiledi. Kralın Katolik güçlerle olan diplomatik temaslarının onun ölümünden sonra hızla azaldığı açıklayıcı bir gerçektir. Ancak en önemlisi, tıpkı bir sonraki kraliçe ve John III'ün eşi Gunilla Bielke'nin Protestanlık lehine dini politikasını etkileyeceği gibi, Katoliklik ve Karşı Reformasyon lehine dini politikasında John III'ü etkilediği bilinmektedir. John III, oğlu reşit değilken ölmesi halinde, oğlunun reşit olmadığı dönemde İsveç'in muhtemel naibi olarak Catherine'i atadı.

İlgi çeken bir diğer önemli konu da oğlu Sigismund'un Polonya tahtı üzerindeki haklarıydı. Her iki çocuğunu da Katolik inancıyla yetiştirdi ve bu da Sigismund'un bir Polonya hükümdarı olarak kabul edilmesini sağladı. Çocuksuz kardeşi II. Zygmunt August'un 1572'de ölümünden sonra, oğlunun kendisi aracılığıyla Polonya tahtı üzerinde hak sahibi olduğunu düşünüyordu. Ancak 1569'dan sonra Polonya seçimli bir monarşi haline gelmişti. Ancak bu mesele onu uluslararası alanda da önemli kıldı.

1582'de eski kraliçe Karin Månsdotter'i kabul etti ve el konulan mücevherlerinin kendisine iade edilmesini sağladı.

Catherine son yıllarında gut hastalığından muzdaripti. Katerina 1583 baharında hastalandı, 16 Eylül 1583'te Stockholm'de öldü ve Uppsala Katedrali'nin kraliyet mahzenine gömüldü.

Dini politika
Kraliçe olduktan sonra, Protestan bir ülkede Katolik bir kraliçe olarak, Karşı-Reform'u başlatabilecek konumuyla uluslararası dikkatleri üzerine çekti. Roma'daki Vatikan Divanında, heretik bir çevrede Katolik olarak görülüyordu.

Kraliçe Catherine, John III'ü Katolikliğe döndürmeye çalışırken, V. Pius ve Kardinal Stanislaus Hosius ile çeşitli ilişkiler kurdu. Papalık Curia'sı ve Cizvit Johan Herbst'ten destek aldı.

Catherine, 1572 sonbaharında komünyon ve oruç muafiyetleri talep etti. John III, Katolik geleneğini İsveç Kilisesi'ne sokmak için Röda Boken ('Kırmızı Kitap') adında yeni bir kilise düzeni başlattı.

Kraliçe Catherine, tahttan indirilen 14. Eric'in oğlunu 1573 yılında Polonya'daki Cizvit tarikatına gönderdi. 1575 yılında İsveç'te kalan manastırların rahibe adayı kabul etme yasağı kaldırıldı. 1576'da oğlunu Braniewo'daki Cizvitler tarafından eğitilmesi için gönderdi. Roma'dan gelen Norveçli Cizvit Laurentius Nicolai'yi kabul etti ve onu Reformasyon sırasında kapatılan Stockholm'deki eski Fransisken manastırına yerleştirdi ve orada bir Katolik okulu açmasına izin verdi (Protestanlar 1583'te okulu basıp kapattı). Kraliçe Catherine, son rahibelerin hala yaşadığı eski Vadstena Manastırını güçlü bir şekilde destekledi ve sık sık ziyaret etti. Uppsala katedralinde IX. Eric'in kalıntıları için yeni bir türbe yapıldı.

Reform karşıtı çabalar, hapisteki Protestanlığın sembolü haline gelen Erik XIV ile bağlantılı olarak gerginliğe katkıda bulundu. Eric'in hapsedilmesi sırasında, John III'ü tahttan indirmek için üç büyük komplo düzenlendi: 1569 Komplosu, Mornay Komplosu ve 1576 Komplosu, bunlardan en azından sonuncusu dini düşüncelerden büyük ölçüde etkilenmişti.

Sforza mirası
Catherine ve John III, Sforza ailesi mirasının paylaşımı için çaba gösterdi. Polonya ve İsveç arasındaki ilişkiler Catherine'in gücünü etkiledi. Roma, kraliyet çiftinin evliliğini onayladı.

Catherine, vasiyetnameye göre, Erdel hükümdarı olan yeğeni II. János'un varislerinden biriydi.

Miras
İsveç kraliyet soyuna Polonya-Litvanya Milletler Topluluğu kanının karışması, Avrupa Din Savaşlarına neden oldu. Zygmunt'a Karşı Savaş ve İsveç'in istilası önemli olaylardı.

Catherine Jagiellon'un imajı 19. ve 20. yüzyıl Fin kültür ve sanatında yeniden canlandı. John ve Catherine, İsveç topraklarının Finlandiya kısmında uzun süre ikamet eden tek İsveç hükümdarlarıydı ve topraklarına duydukları iddia edilen sevgi Fin milliyetçilerine ilham verdi. Katerina'nın çağdaşları tarafından sevilmemesine neden olan dini meseleler o zamana kadar çoktan geçerliliğini yitirmişti ve bunun yerine onu şefkatli ve sadık bir kraliçe olarak tasvir etmek geleneksel hale geldi.

Daha sonra ünlü kraliyet Drottningholm Sarayı'nın (Kraliçe'nin Adacığı) ilk versiyonu onun için kurulmuş ve onun adıyla anılmıştır.

Kaynakça