Cahit Zarifoğlu

Abdurrahman Cahit Zarifoğlu (1 Temmuz 1940, Ankara - 7 Haziran 1987, İstanbul) Türk şair ve yazardır. Türk edebiyatında özellikle Yedi Güzel Adam şiiri ve aynı adı taşıyan edebi çevresiyle tanınır.

Cahit Zarifoğlu, modern Türk edebiyatında şiir, roman, öykü, deneme ve çocuk edebiyatı türlerinde eser vermiştir. Daha çok şair kimliğiyle tanınan Zarifoğlu'nun şiirleri, İkinci Yeni akımının etkilerini yansıtan, yoğun imge kullanımı ve soyut anlatımıyla karakterize edilir. Eserlerinde bireysel iç dünya ile inanç temaları bir arada yer alır. Çocuk edebiyatı alanındaki metinlerinde, "poetik çocuk dili" olarak tanımlanan ve hem çocuklara hem de yetişkinlerin çocukluk algılarına seslenen bir anlatım biçimi benimsenmiştir. Sultan gibi bazı şiirlerinde ise geleneksel İslami şiir türlerinden münacat ve şathiye unsurlarını modern şiir anlayışı içinde kullanmıştır.

Hayatı
Erken yaşam ve eğitim
Cahit Zarifoğlu, 1940 yılında Ankara'da doğdu. Baba tarafından Kafkasya kökenli olduğunu belirten Zarifoğlu, atalarının üç kardeş olarak Kahramanmaraş'a gelip yerleştiklerini ve soylarının "Zarif" adlı kardeşten geldiğini ifade etmiştir. Babası, hâkim olarak görev yapan Niyazi Bey; annesi ise Maraşlı Evliyazadeler ailesine mensup Şerife Hanım'dır. Okuma yazmayı, resim yapmayı ve Kur'an okumayı ilkokula başlamadan önce annesi, anneannesi ve mahalle hocalarından öğrendi.

İlkokula Şanlıurfa'nın Siverek ilçesinde başladı, 1951 yılında ise Kahramanmaraş'ta ilkokul eğitimini tamamladı. Babasının görevleri dolayısıyla çocukluğu Silvan, Baykan, Siirt, Siverek ve Kızılcahamam gibi farklı şehirlerde geçti.

Henüz öğrenciyken kısa bir süre Kahramanmaraş'ta vekil öğretmenlik yaptıktan sonra yerel bir gazetede çalışmaya başladı. İlk şiir ve denemeleri çeşitli gazete ve dergilerde yayımlandı. Lise yıllarında Rasim Özdenören, Alâeddin Özdenören, Erdem Bayazıt ve Mehmet Akif İnan gibi, ileride önemli edebî kimlikler kazanacak isimlerle arkadaşlık kurdu. Bu arkadaş grubu daha sonra "Yedi Güzel Adam" olarak anıldı ve Diriliş, Edebiyat ve Mavera dergileri etrafında bir edebi anlayış geliştirdi. Askerlik sonrası Makine Kimya Endüstrisi Kurumu'nda (MKE) memur olarak çalışmaya başladı. Bu evlilikten Fatma Betül, Ayşe Hicret, Ahmet ve Arife isimlerinde dört çocuğu dünyaya geldi.

Cahit Zarifoğlu'nun çocuk edebiyatına yaklaşımı, yalnızca çocuklara değil, aynı zamanda yetişkinlere de hitap eden çok katmanlı bir dil anlayışına dayanmaktadır. Bu yaklaşım, kaynaklarda "poetik çocuk dili" olarak adlandırılmakta; çocuklara yönelik gibi görünen metinlerin, aynı zamanda yetişkinlerin çocukluk algılarına seslendiği belirtilmektedir. Katıraslan, Motorlu Kuş ve savaş temalı çocuk şiirlerinde bu anlayışın izlerine rastlanmaktadır. Zarifoğlu, çocuklara yönelik yazdığı metinlerde yalnızca çocuklara özgü bir anlatım geliştiremediğini, bu metinlerin yetişkinler için de anlam taşıdığını ifade etmiştir. Bu yönüyle eserleri, geleneksel çocuk edebiyatı anlayışından farklı bir çizgide değerlendirilmektedir.

Açlık Türküsü(...)Avucunda kına yerine horoz devriyesiDilimin tehlikelerini azarlaBu limeler oraya çıkmazAçılmasın diye insan torbasıAşk ne korkunç ne kadar korkunç oluklar uzun(...)

Cahit Zarifoğlu'nun şiirlerinde, kelime merkezli bir yaklaşım görülür. Şair, Türkçede olmayan sözcükler türetir, mevcut kelimelere yeni anlamlar yükler. Bu yolla dili dönüştürür ve çağrışım gücü yüksek imgeler kurar. "rüzgarla soğuyan alna sançılır" dizesi, bu anlayışın bir örneğidir.

Ölümü ve mirası
Ölümü
Cahit Zarifoğlu, pankreas kanseri nedeniyle 7 Haziran 1987'de İstanbul'da öldü.

Şiirlerinde, kendi ifadesiyle "ilhamı yakalayabilen" bir yapıya sahip olan Zarifoğlu'nun bazı eserleri İngilizce ve Arapça'ya çevrildi. İstanbul'un Başakşehir, Beylikdüzü, Pendik ve Ataşehir ilçelerinde; Kahramanmaraş, Konya, Mersin ve Bursa illerinde adını taşıyan ilkokul, ortaokul, lise ve imam hatip liseleri bulunmaktadır. İstanbul'un Üsküdar ve Esenler ilçelerinde ise "Cahit Zarifoğlu Parkı" ve "Cahit Zarifoğlu Bilgi Evi" adını taşıyan kamusal alanlar yer almaktadır.

2003 yılında, Cahit Zarifoğlu'nun ölümünün ardından, "Şiir ve Edebiyat Girişimi" tarafından anısını yaşatmak amacıyla Cahit Zarifoğlu Şiir ve Edebiyat Ödülü verilmeye başlandı. Ödül, genç şair ve yazarlara verilmek üzere tasarlanmıştı. Ancak ödül programı sonraki yıllarda süreklilik kazanamadı ve düzenli şekilde devam ettirilemedi.

Eserleri
Şiir
İşaret Çocukları (1967)
Yedi Güzel Adam (1973)
Menziller (1977)
Korku ve Yakarış (1986)
Şiirler (1989) – Daha önce yayımlanan şiir kitaplarındaki eserlerle birlikte, kitaplarına girmemiş şiirleri de içermektedir.

Hikâye
İns (1974)
Hikâyeler (1996) – İns adlı eserdeki hikâyelerle birlikte, daha önce yayımlanmamış bazı hikâyeleri de kapsamaktadır.

Roman
Savaş Ritimleri (1985)
Romanlar (1991) – Savaş Ritimleri ile yazarın sağlığında yayımlayamadığı Anne adlı romanı içermektedir.

Deneme
Bir Değirmendir Bu Dünya (1986)
Zengin Hayaller Peşinde (1999)

Çocuk Edebiyatı
Serçekuş (1983, uzun hikâye)
Ağaçkakanlar (1983, roman)
Katıraslan (1983, uzun hikâye)
Yürek Dede ile Padişah (1987, masal)
Motorlukuş (1987, uzun hikâye)
Küçük Şehzade (1987, masal)
Gülücük (1989, çocuk şiirleri)
Kuşların Dili (1989, Mantıku't-tayr'dan esinle yazılmış hikâyeler)
Ağaç Okul (1990, şiir)
Çocuklarımızla Atlara Biniyorduk (2006, toplu çocuk kitapları)

Günlük, Mektup ve Diğer
Yaşamak (1980, günlük)
Okuyucularla (2009, mektuplar)
Mektuplar (2010)
Konuşmalar (tarihsiz, söyleşiler)
Sütçü İmam (1987, tiyatro)

Hakkında yapılan çalışmalar
Yedi İklim, Mavera ve Kitap-Haber dergileri kendisiyle ilgili dosyalar yayımlamış; Hece dergisi ise 2007 yılında "Yedi Güzel Adam'dan Biri: Cahit Zarifoğlu" başlıklı özel bir sayı hazırlamıştır. Bu özel sayı, 2017 yılında genişletilerek yeniden basılmıştır.

Akademik ve biyografik nitelikli bazı önemli çalışmalar şunlardır:
Nazım Elmas – Cahit Zarifoğlu: Eserlerinin Tematik İncelemesi (2000)
Âlim Kahraman – Cahit Zarifoğlu: Yürek Safında Bir Şair (2003)
Yılmaz Daşçıoğlu – Kader Hep Erken, Zaman Hep Geç (ilk baskı 2008, genişletilmiş baskı 2020)
Osman Özbahçe – Zarifoğlu: Efsane ve Şiir (2023)
Osman Özbahçe – Zarifoğlu: İns’teki Yabancı (2023)

Kaynakça