Ayancık

Ayancık, Türkiye'nin Sinop ilinin bir ilçesidir. 23.734 nüfusludur. Ayancık Kilisesi ilçedeki tarihi bir merkezdir. İlçenin birkaç kilometre dışında bulunan Akgöl, ilçenin en önemli güzelliklerinden biridir.

Suni limanların yapılmasıyla balıkçılık da gelişmiştir. Yer şekilleri ve arazi yapısı tarım için uygun olmasa da ilçe ekonomisinde tarımın önemli yeri vardır. Keten sanayisi de son yıllarda önemli aşama kaydetmiştir.

İlçe, Ayancık Tepesi'nin eteğinde, Ayancık Çayı'nın denize döküldüğü yerde, açık denize bakar şekilde kurulmuştur. Liman şehridir ve liman açık denize baktığı için fırtınalara açıktır. İl merkezine 54 km uzaklıktadır. Ayancık ilçe merkezinin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 11 metredir. Türkeli ise 1957 yılında ilçe olmuştur. İlçenin yüzölçümü 862 km²dir. Komşu ilçeleri Türkeli, Erfelek ve Boyabat'tır.

Tarihçe
Ayancık ilçesinin tarihi ilk çağlara kadar uzanır. Ayancık ve çevresinde yaşayan ilk kavimler Paflagonyalılar, Amazonlar, Akalar ve Dorlardır. İlk çağda Paflagonya Batı Karadeniz bölümünde Bitinya, Pontusya ve Galatya arasında kalan yerdir. Paflagonyalılar bu bölgede bilinen ilk yerli halktır. MÖ 1200 yıllarına kadar Etiler'e bağlı, onların korumaları altında yaşamışlardır.

Ayancık ve çevresi 11. yüzyılın sonlarında ilk kez Danişmentoğullarının egemenliğine girmiştir. Bölge 1204'te Anadolu Selçuklularının, 1259'da Pervaneoğulları Beyliğinin, 1292'de Candaroğulları Beyliğinin eline geçmiştir. 1460 yılında Fatih Sultan Mehmet Trabzon seferine giderken Sinop ve çevresini Osmanlı Devletine bağlamıştır. Osmanlı devrinde İstefan idari bölge yapılmıştır. (Yun Stephánê "taç").

İlçeye eski ismini veren İstefan bugünkü Çaylıoğlu köyüdür. Tanzimat Devrine kadar Ayancık ve çevresi Kastamonu'ya bağlı dört kadılıktan birinin yönetimi alanı içinde kalmıştır. Tanzimat ile başlayan, daha sonra devam eden yenileşme hareketleri sırasında Ayancık ve çevresinde ilçe yönetimi kurulması düşünülmüş, İlçe merkezi olarak da Ayandon kabul edilmiştir. Ayancık, Cumhuriyetin ilanına kadar Kastamonu iline bağlı iken, Cumhuriyetin ilanından sonra yapılan idari düzenlemede Sinop iline bağlı İlçe olmuştur.

Ayancık ve Ayancık Çayı doğusundaki köylere egemen olan Şüküroğulları 1860 yıllarda Çaylıoğulları ile anlaşarak ilçe merkezinin Ayancık'a taşınmasını kendi çıkarları ile uygun görmüşler ve 1860'lı yıllarda bir değirmen ve birkaç önemsiz yapıdan oluşmuş küçük bir yerleşim yeri olan Ayancık, zaman içinde kaymakamlık ve askerlik şubesi gibi resmi kurumların ve birçok konut ve ticaret yapılarının kurulması ile hızla gelişmiştir. Alman ve Belçika sermayeli kereste fabrikasının 1929 yılında işletilmeye başlanması, bölge ekonomisi ve sosyal hayatında dönüm noktası olmuştur. Ayancık bu tarihten sonra sürekli gelişme göstermiştir. Zingal Şirketi'ne ait kereste fabrikasının faaliyette olduğu dönemlerde ilçede orman ile bağlantı için teleferik; orman, fabrika ve liman bağlantısını sağlayan demiryolu hattı yapılmıştır. (Dekovil Hattı) Ancak 90'lı yıllarda, bugünkü Hakan Ünsal Caddesi'nin altyapı çalışmaları sırasında elden geçirilen yol ile birlikte tamamen ortadan kalkmıştır. 1860'lı yıllarda yapılan eski hükûmet konağı binası 1952'de yanmış, yerine bugünkü mevcut bina yapılmıştır.

Ayancık Kereste Fabrikası
Fabrika Zindan ve Çangal ormanları Tarım Bakanlığı tarafından 10 Şubat 1926 yapılan 50 yıllık sözleşme ile Türkiye Kibrit Tekeli Türk Anonim Şirketi'ne verilmiştir. Bu sözleşme daha sonra kısa adı Zingal olan Zindan ve Çangal Ormanları Türk Anonim Şirketi'ne devredilmiştir. Bu devir işleminin ardından Ayancık Kereste Fabrikası Belçikalı iş insanı Bay Filipar tarafından kurulmuştur.

Zingal adı Zindan ormanlarının ilk, Çangal ormanlarının ise son hecesinden oluşmaktadır. Kurulduğu yıllarda Avrupa'daki en büyük kereste fabrikalarından biriydi.

Zingal ile yapılan anlaşmaların sonucunda şirkete bağlı ormanlar, Sinop Revir Amirliği'ne bağlı Ayancık Bölge Şefliği'ne geçmiştir. Atılan bu adımdan sonra Ayancık İşletme Müdürlüğü (1945) resmen kurulmuştur. Zingal şirketinin ormanlarımızı gelişigüzel kullanması sonucunda fabrika tesislerinin satın alınması işleminde geç kalınmış olsa bile bütün ormanlara devlet tarafından el konulduğundan fabrika 27 Nisan 1945'te Ayancık Devlet İşletmesi olarak resmen faaliyete geçmiştir. Fabrika 1945 yılından 1967 yılına kadar 12 bölge halinde (Akgöl, Çangal, Çangal Örnek, Ciple, Göldağ, İnaltı, Kumluk, Kepez, Kazköy, Handere merkez, Yemişli ve Zindan) faaliyette bulunarak üretim yapmıştır.

Ayancık HES Projesi
Şehir içi hidroelektrik santrallerinin (HES) ilk örneği olan Sinop'un Ayancık ilçesindeki HES projesi 2011 yılında Ulusoy Holding İlk Elektrik Enerji Üretim Sanayi A.Ş tarafından başlatılmıştı. Ayancık HES santral binası yapı izin belgesi ve iş yeri açma ruhsatı Ayancık Belediyesi tarafından 11 Ocak 2016 tarihinde iptal edilerek tesis mühürlendi. Santralin kurulu gücü 15.6 MW'dir.

Ayancık HES projesine karşı ilk olarak 51 bölge sakini dava açtı. 2011'deki açılan davada, Samsun 1. İdare Mahkemesi, ‘yürütmenin durdurulması’ ve ‘projenin iptali’ne karar verdi. İdare Mahkemesi’nin HES’e, ‘dur’ demesinin üzerine konu, Danıştay'a taşındı. Danıştay, idare mahkemesinin kararını hukuka uygun buldu. Ancak Ulusoy Holding İlk Elektrik Enerji Üretim Sanayi A.Ş, ‘karar düzeltme’ talebinde bulundu. 6 Şubat 2019'da Danıştay, oy çokluğuyla bu talebi reddetti ve ‘karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere’ onadı.

2021 Ağustos ayında Sinop'un Ayancık ilçesinde yaşanan sel felaketinin ardından, CHP Genel Başkan Yardımcısı Ahmet Akın, bölgede bulunan hidroelektrik santralinin (HES) selin etkilerini artırdığı yönünde görüş bildirmiştir. Akın'a göre, HES'in Babaçay'daki regülatörünün yağmur sularının tutulmasına neden olması, suyun yerleşim yerine ani ve hızlı ulaşmasına yol açarak selin tahribatını büyütmüştür. Ayrıca, HES için yapılan set yapıları ve nehirde biriken tomrukların selin zararını artırdığı iddia edilmiştir.

2015 yılında Samsun 1. İdare Mahkemesi, halkın itirazları üzerine Ayancık HES projesinin durdurulmasına karar vermiştir. Proje sahibi şirket, 2020 yılında projeyi yeniden başlatmak için başvuruda bulunmuş, ancak 2023 yılında yapılan Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) toplantısından olumlu karar çıkmamıştır. Bu nedenle, Ayancık HES projesi kapalı kalmaya devam etmektedir.

Nüfus
Not: 1957 yılında Türkeli ilçesinin kurulmasıyla nüfus azalmıştır.

Coğrafya
Batı Karadeniz coğrafi bölgesinde yer alan Ayancık ilçesi; kuzeyde Karadeniz, güneyde Sinop ili Boyabat ilçesi ve Kastamonu ili Taşköprü ilçesi, batıda Sinop ili Türkeli ilçesi ve doğuda ise Sinop ili Erfelek ilçesi ile çevrilidir. İlçenin il'e olan bağlantısı 55 km'lik sahil karayolu ile sağlanır. İlçenin toplam arazisi 86.600 (Ha) olup yüzölçümü 862 km² ve rakımı 11 m'dir. İlçe merkezi 202 metre yükseklikteki "Maltepe" ve "Ayantepe" ile deniz arasında Ayancık Çayı Vadisinde kurulmuştur. İlçe adını Ayan tepesinden almıştır.

Sınırlı ve toplam 86.600 (Ha) büyüklükte tarım arazisine sahiptir. Ancak, %71,86 gibi büyük bir kısmı tarım dışı arazidir. Tarım arazisi olarak tanımlanan arazinin sadece %28,14'lük kısmından ibaret olan arazilerin de, büyük bir kısmını eğimli araziler teşkil etmektedir. Çok az bir kısım arazi ise vadi yataklarındaki küçük düzlüklerden ibarettir. Buna karşılık, toprak yapısı itibarı ile killi ve kalkerli bir karaktere sahip bulunduğundan orman ürünlerinin yetişmesine son derece elverişlidir. Bölgede 59.058 (Ha) ağaçlı, 2.883 (Ha) ağaçsız olmak üzere toplam 61.941 (Ha) ormanlık saha bulunmaktadır.

Ulaşım
Ayancık 55 km'lik sahil yolu ile Sinop'a bağlanmıştır. İç kesimlerle olan bağlantısı Çangal yolu üzerinden Kastamonu yolu ile sağlanmaktadır. Bazı İl Merkezleri ile İlçelere olan uzaklıkları: Samsun: 218 km, Kastamonu: 140 km, Ankara: 435 km, İstanbul: 630 km, Türkeli: 35 km, Boyabat: 72 km, Gerze: 94 km, Erfelek 46 km'dir. İlçeler arası ulaşım minibüslerle sağlanmaktadır.

Notlar
Kaynakça
Dış bağlantılar
Ayancık Kaymakamlığı
Ayancık Meslek Yüksekokulu