Alfred (Wessex kralı)

Büyük Alfred ( , , ; - 26 Ekim 899), 871-886 yılları arasında Batı Saksonların, 886'dan ölümüne kadar ise Anglo-Saksonların kralı olarak hüküm sürdü. Kral Æthelwulf ile onun ilk eşi Osburh'un en küçük oğluydu; anne ve babası Alfred henüz gençken öldü. Alfred'den önce üç ağabeyi Æthelbald, Æthelberht ve Æthelred sırayla tahta çıktı. Alfred'in hükümdarlığı döneminde İngiltere'de kalıcı etkiler bırakan önemli idarî ve askerî reformlar gerçekleştirildi.

Tahta çıktıktan sonra Alfred, Viking istilalarına karşı yıllarca mücadele etti. 878'de Edington Muharebesi'nde kesin bir zafer kazandı ve Vikinglerle anlaşma yaparak İngiltere'yi Anglo-Sakson toprakları ile Viking yönetimindeki Danelaw arasında böldü; bu bölge, İskandinav kontrolündeki York'u, kuzeydoğu Midlands'i ve Doğu Anglia'yı kapsıyordu. Alfred ayrıca Viking lideri Guthrum'un Hristiyanlığa geçmesini sağladı. Vikinglerin fetih girişimlerine karşı krallığını savunarak İngiltere'de baskın hükümdar hâline geldi. 886'da Londra'yı Vikinglerden geri aldıktan sonra kendisini "Anglo-Saksonların Kralı" olarak adlandırmaya başladı. Hayatına dair ayrıntılar, 9. yüzyıl Galli bilgin ve piskopos Asser'in eserlerinde anlatılmaktadır.

Alfred, bilgili ve merhametli kişiliğiyle tanınan, sakin ve ölçülü karaktere sahip bir hükümdar olarak kabul edildi. Eğitimi teşvik ederek hem soyluların hem de halktan kişilerin İngilizce ve Latince öğrenebileceği bir saray okulu kurdu. Ayrıca hukuk sistemini, askerî yapıyı ve halkın yaşam koşullarını geliştirdi. "Büyük" lakabı kendisine en geç 13. yüzyıldan itibaren verilmeye başlandı, ancak bu unvanın yaygınlaşması 16. yüzyılda gerçekleşti. Alfred, bu şekilde anılan tek yerli İngiliz hükümdarıdır.

İlk yılları ve çocukluğu
Alfred, Wessex Kralı Æthelwulf ile eşi Osburh'un en küçük oğluydu. Biyografisini yazan Asser, 893 yılında Alfred'in "Tanrı'nın enkarnasyonunun 849. yılında" Wessex'teki Wantage kraliyet arazisinde doğduğunu belirtir ve burayı Berkshire bölgesinde, Berroc Ormanı yakınlarında konumlandırır. Bu tarih Simon Keynes, Michael Lapidge, David Dumville, Justin Pollard ve Richard Huscroft gibi tarihçiler tarafından genel olarak kabul edildi. Ancak Batı Sakson soy listeleri, Alfred'in Nisan 871'de tahta çıktığında 23 yaşında olduğunu gösterir; bu da doğum tarihini 847 ile 848 arasına yerleştirir. Alfred Smyth, Asser’in biyografisinin güvenilir olmadığını savunarak daha farklı bir tarihlemeyi benimserken, diğer tarihçiler bu iddiayı reddeder. Richard Abels kesin bir tarih vermek yerine 847-849 aralığını kullanır; Patrick Wormald ise 848-849 aralığını tercih eder. Berkshire bölgesi uzun süre Wessex ile Mercia arasında tartışmalı bir alan olmuş, 844 tarihli bir belgede Mercia'ya ait görünürken Alfred'in burada doğmuş olması 840'ların sonlarında bölgenin Wessex kontrolüne geçtiğini göstermektedir.

Alfred altı çocuğun en küçüğüydü. En büyük kardeşi Æthelstan, 839'da Kent'in alt-kralı olarak atanacak kadar büyüktü ve Alfred'in doğumundan yaklaşık on yıl önce hayattaydı; 850'lerin başında öldü. Alfred'in diğer üç erkek kardeşi sırasıyla Wessex tahtına geçti. Æthelbald (858-860) ve Æthelberht (860-865) Alfred'den oldukça büyüktü, ancak Æthelred (865-871) yalnızca birkaç yaş daha büyüktü. Alfred'in bilinen tek kız kardeşi Æthelswith, 853 yılında Mercia Kralı Burgred ile evlendi. Çoğu tarihçi Osburh'un Æthelwulf'un tüm çocuklarının annesi olduğunu düşünürken, bazıları daha büyük çocukların adı bilinmeyen ilk bir eşten doğmuş olabileceğini ileri sürer. Osburh, Wight Adası yöneticilerinin soyundan geliyordu ve Asser tarafından "çok dindar, soylu karakterli ve soylu bir soydan gelen bir kadın" olarak tanımlandı. 856 yılındaki Osburh'un ölümünden sonra Æthelwulf, Frank Kralı Charles the Bald'un kızı Judith ile evlendi.

Hukuk reformu
Alfred, 880'lerin sonu veya 890'ların başında, kendi yasalarını ve 7. yüzyıldaki Wessex Kralı Ine tarafından çıkarılan yasaları içeren uzun bir kanun metni yayımladı. Toplam 120 bölüm halinde düzenlenen bu yasalar, Alfred'in hukuki reformlarının temelini oluşturdu. Giriş bölümünde Alfred, çeşitli "sinod kitapları"ndan topladığı yasaları bir araya getirdiğini ve atalarının uyguladığı birçok kuralı seçerek yazdırdığını açıklar. Kendisine uygun bulmadığı bazı yasaları ise danışmanlarının tavsiyesiyle reddettiğini ve farklı şekilde uygulanmalarını emrettiğini belirtir.

Alfred, özellikle akrabası Wessex Kralı Ine döneminde, Mercia Kralı Offa zamanında ve İngiliz halkı arasında ilk kez vaftiz olan Kent Kralı Æthelberht döneminde bulduğu yasalara dikkat çekti. Ine'nin yasalarını kendi kanunlarına entegre etmek yerine eklemeyi tercih etti ve Æthelberht gibi, vücudun çeşitli bölgelerine verilen zararlar için tazminat öngören bir ödeme sistemi de dahil etti; ancak iki yaralanma tazminat sistemi birbiriyle tam olarak örtüşmüyordu. Offa'nın bilinen bir kanun kodu olmaması nedeniyle tarihçi Patrick Wormald, Alfred'in burada 786 yılında Papa'nın Ostia elçisi George tarafından Offa'ya sunulan lejyoner kapitülerini kastetmiş olabileceğini ileri sürdü.

Kanun metninin yaklaşık beşte biri Alfred'in giriş bölümünden oluşur. Bu bölümde On Emir'in İngilizce çevirisi, Çıkış Kitabı'ndan bazı bölümler ve Elçilerin İşleri'ndeki Apostolik Mektup yer alır. Giriş, Alfred'in Hristiyan hukukunun anlamı üzerine yaptığı bir tür düşünsel yorum olarak değerlendirilebilir. Metin, Tanrı'nın Musa'ya verdiği yasadan Alfred'in Batı Sakson halkı için yasa koymasına uzanan bir süreklilik kurar. Böylece kutsal geçmiş ile tarihsel şimdiki zaman arasında bir bağ kurulur ve Alfred'in yasa koyma süreci ilahi bir yasa koyma eylemi gibi sunulur.

Yanmış ekmek efsanesi
Somerset bölgesine sığındıktan sonra Alfred’in, kim olduğunu bilmeyen bir köylü kadın tarafından evine kabul edildiği anlatılır. Kadın, ateşin yanında pişmeye bıraktığı ekmeklere göz kulak olmasını ister; ancak Alfred, krallığının sorunlarına dalıp gider ve ekmeklerin yanmasına engel olamaz. Kadın geri döndüğünde, ekmekleri yaktığı için Alfred’i sert bir şekilde azarladığı söylenir. Bu efsanenin bilinen ilk yazılı kaydı, Alfred’in ölümünden yaklaşık yüzyıl sonra ortaya çıkar; ancak öykünün kökeninin daha eski folklor anlatılarına dayandığı düşünülmektedir.

Mirası
İngiltere Kralı VI. Henry, 1441'de Alfred'in Papa IV. Eugenius tarafından aziz ilan edilmesini sağlamaya çalıştı; ancak bu girişim başarısız oldu. Günümüzdeki Roma Şehitler Kitabı'nda Alfred'in adına yer verilmemektedir. Anglikan Komünyonu ise onu Hristiyan bir kahraman olarak yüceltir ve 26 Ekim'de Lesser Festival ile anar. Ayrıca İngiltere Kilisesi'ne bağlı birçok kilisenin vitraylarında Alfred tasvirlerine rastlanabilir. 2007 yılında Rus Ortodoks Kilisesi'nin Kutsal Sinodu, Kral Alfred'i de kapsayan "Britanya Adaları'nın Tüm Azizlerini" aziz ilan etti. Alfred, Britanya Adaları'nın Tüm Azizleri Yortusu kapsamında Pentekost'tan sonraki üçüncü pazar günü ve ayrıca kendi yortu günü olan 26 Ekim'de anılmaktadır.

Alfred, kendi biyografisini yazması için Piskopos Asser'i görevlendirdi ve bu eser doğal olarak Alfred'in olumlu yönlerini ön plana çıkardı. Daha sonraki Orta Çağ tarihçileri, özellikle Galfridus Monemutensis gibi yazarlar da Alfred'in olumlu imajını güçlendirdi. Reformasyon dönemine gelindiğinde Alfred, İngilizceyi Latinceye tercih eden ve dindar bir Hristiyan hükümdar olarak görülüyordu; bu nedenle onun yaptırdığı çeviriler, Normanlar sonrası Roma Katolik etkilerinden uzak ve "saf" kabul edildi. Bu sebeple "Büyük" lakabı 13. yüzyıldan itibaren kullanılmaya başlasa da 16. yüzyılda yaygınlaştı. Alfred'in çağdaşlarının bu lakabı kullandığına dair bir kanıt bulunmamaktadır. Bu unvan, onun vatanseverliği, "barbarlığa" karşı başarısı, eğitimi teşvik etmesi ve hukuk düzenini kurması nedeniyle sonraki nesiller tarafından korundu.

Kaynakça
Ayrıca bakınız
İngiltere hükümdarları listesi

Dış bağlantılar
Pollard, Justin (2006) Alfred the Great: the man who made England, ISBN 0-7195-6666-5
Reuter, Timothy (ed.), (2003) Alfred the Great (Studies in early medieval Britain),, ISBN 978-0-7546-0957-5
Britanyalı Kraliyet resmi web sitesi "Alfred 'The Great' (r. 871-899)" maddesi.