Dogū

Dogū ( "kil figürleri"), Japonya'da geç Jōmon döneminde (MÖ 14.000-400) yapılmış küçük insan ve hayvan figürinleridir.

Dogū figürleri kilden üretilir. Genellikle 10 ila 30 cm yüksekliğindedir. Çoğu büyük gözlü, ince belli ve geniş kalçalı bir kadın şeklindedir.

Dogū figürleri, insanların avcı-toplayıcı oldukları Jomon döneminde üretilmiş olup, tarımla uğraşılan dönemlerde üretimi durmuştur. Hangi zaman aralığında üretilmiş olduklarına ve nerede bulunduklarına bağlı olarak türleri değişir. Ulusal Japon Tarih Müzesi'ne göre, Japonya genelinde bulunan dogū sayısı yaklaşık 15,000'dir. Haniwa denilen figürinler ile karıştırılmamaları gerekir; haniwa Kofun döneminde, ölülerle birlikte gömülmek üzere üretilen figürinlerdir, dogū figürlerinin ise ne maksatla üretildikleri bilinmemektedir.

Dogū'ların bir tür temsili kukla olarak üretildikleri, büyü yapmadan kullanıldıkları, örneğin bir hastayı iyileştirmek için hasta kişiyi temsil eden bir dogū yapılıp dogūyu veya hasta olan uzvunu temsil eden parçasını yok edince hastalığın iyileşeceğine inanıldığı iddia edilmektedir. Dogū'ların çoğunluğunun kol, bacak veya başka bir parçasının kopuk olması ve kasıtlı olarak koparılmış izlenimi vermesi, bu iddiayı güçlendirir.

Bir başka iddia, bu kadın figürlerinin tanrıçaları temsil ettiğidir. Birçoğunun hamilelikle ilişkilendirilen büyük karınları vardır; bunların ana tanrıçaları temsil ettikleri, şamanistik ritüellerle ilişkili oldukları ve doğurganlığı ifade ettikleri düşünülmektedir.

Dogū'ların genellikle kafaları büyük, elleri ve kolları küçüktür. Bedenleri tek parçadır. Bazıları koruma gözlüğü takar, bazısının yüzü kalp formundadır, çoğunun yüzünde, göğsünde ve omuzlarında dövmeler ve muhtemelen bambu ile yapılmış kesik izleri bulunur.

Şakōkidogū (gözlüklü dogū)
Şakōkidogū (遮光器土偶) veya "gözlüklü dogū", Jōmon döneminde üretilen bir dogū türüdür. En tanınmış dogū türü olduğundan, dogū denilince Japonlar'ın çoğunun zihninde canlanan imaj, bir şakōkidogū'dur. Kelime anlamı, "ışık engelleyici cihaz" olup bu adı, figürlerin gözlerinin geleneksel Inuit kar gözlüklerine benzemesinden ötürü bu almıştır. Ayırt edici bir başka özellikleri ise kalça, göğüs ve uyluklarının abartılı olmasıdır. Ayrıca, karın bölgeleri desenlerle kaplıdır.

Japonya Ulusal Hazinesindeki dogūlar
Ulusal Hazinede yer alan dört dogū vardır:

Maskeli tanrıça: Nagano preferktörlüğündeki Chino'nun Nakappara Bölgesi'nde yapılan kazılarda çıkarılan bu eser, yakındaki Togariishi Jōmon Arkeoloji Müzesi'nde sergilenmektedir.


Avuçlarını birbirine bastıran dogū: Aomori prefektörlüğündeki Hachinohe'de bulunan Kazahari I Ören Yeri'nden çıkarılan eser, yakındaki Korekawa Jōmon Kan'da sergilenmektedir.


Jomon Venüsü: 1986 yılında Nagano prefektörlüğündeki Chino şehrinde keşfedilmiştir. 1995 yılında Ulusal Hazine olarak ilan edilmiş olup, bu unvanı alan ilk Jōmon dönemi eseridir.


Delikli dogū: Hokkaido'nun Hakodate şehrindeki Chobonaino Ören YYernde tesadüfen bulunan bu eser, Hakodate Jōmon Kültür Merkezi'nde sergilenmektedir.


Günümüzde
Günümüz Japonyası'nda dogū'ların anısına, bu figürünlerin çıkartıldığı kazı alanlarının yakınına anıt niteliğinde heykel veya bina dekorasyonu yapılmasına rastlanmaktadır. Bunun bir örneği, Tsugaru şehrindeki Kizukuri demiryolu istasyonunda görülmektedir. 1992'den bu yana istasyon binasının dış cephesi dev büyüklükte bir şakōkidogū replikası ile dekore edilmiştir. Replikası binanın cephesinde görülen figürin, istasyonunda yakınındaki Kamegaoka Taş Devri Alanında bulunmuştur.

Yaklaşık 17 metre yüksekliğindeki bu replikaya yerel halk Shako-chan demektedir. Tren istasyona her geldiğinde yanıp sönen LED gözleri vardır. Gözlerine "Hoş Geldiniz Işınları" senilmektedir. Işıklar 2020 yılında yenilenmiş olup yedi renk ve dört desen içermektedir.



Kaynakça
Dış bağlantılar
Dogū from the Jōmon period, a photographic imagery database—Tokyo University, Japan
Review of recent exhibition of Dogū at the Tokyo National Museum
British Museum exhibition of Dogū from Japanese museums, 2009