Fiji

Fiji, resmî adıyla Fiji Cumhuriyeti (Fijice: Matanitu Tugalala o Viti, Fiji Hindi: फ़िजी गणराज्य), Güney Pasifik Okyanusu'nda, Okyanusya'nın bir parçası olan Melanezya'da yer alan bir ada ülkesidir. Yeni Zelanda'nın yaklaşık 2.000 km (1.300 mil) kuzey-kuzeydoğusunda bulunur. Fiji, yaklaşık 110'u sürekli yerleşim yeri olan 330'dan fazla ada ve 500'den fazla küçük adadan oluşan bir takımadadır ve toplam kara alanı yaklaşık 18.300 kilometrekaredir (7.100 mil kare). En dıştaki ada grubu Ono-i-Lau'dur. Toplam nüfusun yaklaşık %87'si iki büyük ada olan Viti Levu ve Vanua Levu'da yaşamaktadır. Fijililerin yaklaşık dörtte üçü, başkent Suva'da veya Nadi (turizmin başlıca yerel endüstri olduğu) veya Lautoka (şeker kamışı endüstrisinin baskın olduğu) gibi daha küçük kentsel merkezlerde, Viti Levu kıyılarında yaşamaktadır. Viti Levu'nun iç kesimleri, arazi yapısı nedeniyle seyrek yerleşimlidir.

Fiji adalarının büyük çoğunluğu, yaklaşık 150 milyon yıl önce başlayan volkanik aktivite sonucu oluşmuştur. Vanua Levu ve Taveuni adalarında günümüzde hala bazı jeotermal aktiviteler meydana gelmektedir. Viti Levu'daki jeotermal sistemler volkanik kökenli değildir ve düşük sıcaklıkta yüzey deşarjlarına sahiptir (yaklaşık 35 ila 60 santigrat derece (95 ila 140 °F) arasında).

İnsanlar MÖ ikinci binyıldan beri Fiji'de yaşamaktadır; önce Avustronezyalılar, daha sonra Melanezyalılar ve bazı Polinezya etkileri. Avrupalılar Fiji'yi ilk olarak 17. yüzyılda ziyaret ettiler. 1874'te, Fiji'nin kısa bir süre bağımsız bir krallık olduğu bir dönemin ardından, İngilizler Fiji Kolonisi'ni kurdu. Fiji, 1970'e kadar bir Kraliyet kolonisi olarak faaliyet gösterdi, daha sonra bağımsızlığını kazandı ve Fiji Dominyonu olarak bilindi. 1987'de, bir dizi darbenin ardından, iktidara gelen askeri hükûmet onu cumhuriyet ilan etti. 2006'daki bir darbede Komodor Frank Bainimarama iktidarı ele geçirdi. 2009'da Fiji Yüksek Mahkemesi şu kararı verdi: Askeri liderlik hukuka aykırıydı. Bu noktada, ordunun nominal devlet başkanı olarak tuttuğu Başkan Ratu Josefa Iloilo, 1997 Anayasasını resmen yürürlükten kaldırdı ve Bainimarama'yı geçici başbakan olarak yeniden atadı. Daha sonra 2009'da Ratu Epeli Nailatikau, Iloilo'nun yerine başkan oldu. Yıllarca süren gecikmelerin ardından 17 Eylül 2014'te demokratik bir seçim yapıldı. Bainimarama'nın FijiFirst partisi oyların %59,2'sini kazandı ve uluslararası gözlemciler seçimi güvenilir buldu.

Fiji, bol orman, mineral ve balık kaynakları sayesinde Pasifik'teki en gelişmiş ekonomilerden birine sahiptir. Para birimi Fiji dolarıdır ve başlıca döviz kaynakları turizm sektörü, yurtdışında çalışan Fijililerden gelen havaleler, şişelenmiş su ihracatı ve şeker kamışı ihracatıdır. Yerel Yönetim ve Kentsel Gelişim Bakanlığı, Fiji'nin yerel yönetimini denetler. Bu, şehir ve kasaba meclisleri şeklinde kendini gösterir.
Tarihçe
Fiji'de 17. yüzyılda Avrupalı kâşiflerden uzun süre önce de insanlar vardı. Fiji'de yapılan kazılarda küçük yerleşimlerde çanak çömlek türünde eski kalıntılar bulunmuştur. Fiji yerleşim yerlerinde yapılan kazılar sonucu M.Ö. 1000 yıllarına ulaşan buluntulara rastlanmıştır. Ancak büyük Pasifik göçünün sorusuna hâlâ cevap bulunamamıştır. 1643'te Hollanda'li kâşif Abel Tasman'ın, büyük güney kıtasını aramaya giderken Fiji'yi ziyaret ettiği biliniyor.

XIX. yüzyıla kadar Avrupalı yerleşimciler, yerleşimlerine devam etmiştir. Adalar, 1874'te bir sömürge olarak İngiliz kontrolünün altına girdi. İngilizler tarafından adalara Hint işçiler getirildi. 1970'te önce krallık olarak bağımsızlığını ilan etti. Fiji'ye, Hint-Fijili (Hindistan'dan getirilen Hintlere verilen ad) toplumu egemendi. 1987'de gerçekleştirilen müdahale sonucu cumhuriyet ilan edildi ve başarılı iki askerî darbe ile, Fiji'nin hâkimiyetindeki Hint ve Fiji ortaklığı sona erdirildi. Çünkü Hint kökenliler İngiliz egemenliği altında kalmak isterken Fijili yerli halk bağımsızlık taraftarıydı. Bu yüzden askerî darbeler olmuştur. Daha sonra Hint kökenliler Hindistan'a göç etmek zorunda kalmışsa da ülkede kalan Hint kökenliler vardır. Bu göç insan kaybına ve ekonomik durgunluğa neden olmuştur.

Yönetim
Fiji, bir parlamenter cumhuriyettir. İlk yerli vali George Cakobau, eski meclis başkanı Epeli Nailatikau, ülkenin kurucusu Kamisese Mara gibi ülkenin pek çok önemli siyasi, akademik ve askeri ismi Ratu Cakobau'nın soyundan gelmektedir.

Coğrafya
Fiji, 322 adadan (106'sı ıssız) ve 522 küçük adacıktan oluşur. En önemli adaları, Viti Levu ve Vanua Levu'dur. Adalar, tropikal ormanlarla çevrilidir. Yükseklik 1,300 metreye (4,250 ft) kadar ulaşır. Viti Levu, başkent Suva'ya ev sahipliği yapar. Diğer önemli şehirler, (Uluslararası havaalanının bulunduğu yer) Nadi ve büyük bir şeker değirmenine sahip bir liman kenti olan Lautoka'dır. Vanua Levu'da ana şehirler, Labasa ve Savusavu'dur. Diğer önemli adalar, Taveuni ve Kadavu, (Nadi'nin sadece dışında) Mamanuca grubunu ve popüler turist varış yerleri olan Yasawa grubunu kapsar. En yakın komşusu Tonga'dır. Fiji'de tropikal iklim hakimdir.

Konum: Okyanusya, Güney Pasifik Okyanusunda ada.
Coğrafî konumu: 18 00 Güney derecesi, 175 00 Doğu boylamı
Haritadaki konumu: Okyanusya
Yüzölçümü: 18,270 km²
Sınırları: 0 km
Sahil şeridi: 1,129 km
İklim: Tropikal deniz
Arazi yapısı: Volkanik aktiviteli dağlar çoğunluktadır.
Deniz seviyesinden yüksekliği: en alçak noktası: Pasifik Okyanusu 0 m; en yüksek noktası: Tomanivi 1,324 m

Doğal kaynakları: Kereste, balık, altın, bakır, amonyak, gümüş, denizde petrol kaynakları, hidro enerji
Arazi kullanımı: tarıma uygun topraklar: %10
Sürekli ekinler: %4
Otlaklar: %10
Ormanlık arazi: %65
Diğer: %11 (1993 verileri)
Sulanan arazi: 10 km² (1993 verileri)
Doğal afetler: Kasım - Ocak ayları arasında siklonik kasırgalar

İklim
Fiji, tropikal iklime sahiptir. Kasım ve Nisan arası sıcak mevsimdir. Mayıs ve Ekim arası daha serindir. Serin mevsimde hava sıcaklığı ortalaması 22 °C 'dir. Yağış değişkendir ve sıcak sezonda daha çok yağış almaktadır.

Ekonomi
Fiji, ormanlar, mineral ve balık kaynakları açısından zengin bir ülkedir. Pasifik adaları arasında ekonomisi en çok gelişmiş adalardan biridir. Şeker ihracatı ve turizm endüstrisi ülkeye döviz getiren başlıca sektörlerdir. Şeker üretimi sanayi etkinliğinin 3'te 1'ini kapsamaktadır. Her yıl içlerinde Amerikalıların da bulunduğu yaklaşık 300,000 turist ülkeyi ziyaret etmektedir. Fiji, 1960 ve 1970'lerde hızlı bir büyüme periyodu geçirmesine rağmen 1980'lerde durgunlaşma görülmüştür. Başlıca gelir kaynağı turizm ve şeker endüstrisidir.
Fiji'deki en yüksek bina, on dört katlı Rezerv Bankası binasıdır.

İletişim
Kullanılan telefon hatları: 72.000 (1997)
Radyo yayın istasyonları: AM 13, FM 40, kısa dalga 0 (1998)
Radyolar: 500.000 (1997)
Televizyonlar: 21.000 (1997)
İnternet servis sağlayıcıları: 2 (2000)
İnternet kullanıcıları: 7.500 (2000)

Demografi
Mültecî oranı: -3.45 mülteci/1,000 nüfus (2001 tahmini)
Bebek ölüm oranı: 14.08 ölüm/1,000 doğan bebek (2001 tahmini)
Ortalama hayat süresi: Toplam nüfus: 69.2 yıl
Erkeklerde: 66.74 yıl
Kadınlarda: 71.79 yıl (2004 tahmini)
Ortalama çocuk sayısı: 2.86 çocuk/1 kadın (2001 tahmini)
HIV/AIDS - hastalıklarına yakalanan yetişkin sayısı: %0.1 (2003 tahmini)
Ulus: Fijili
Nüfusun etnik dağılımı: Fijili %51, Hint %44, Avrupalı, diğer Pasifik adaları kökenli, Çinli ve diğer %5 (1998 verileri)
Okur yazar oranı: 15 yaş ve üzeri için veriler
Toplam nüfusta: %93.7
Erkekler: %95.5
Kadınlar: %91.9 (2003 tahmini)

Din
Hristiyan %52, Hindu %38, Müslüman %8, diğer %2 (1986)
Diller: İngilizce (resmî dil), Fiji dili, Fiji Hintçesi
(Resmen, Fiji Hintçesi Hindustani olarak adlandırılır.)

Kaynakça