Akkise, Ahırlı

Akkise, Konya ili Ahırlı ilçesine bağlı bir mahalledir. Daha önceleri var olan belde belediye teşkilatı 6360 Sayılı Kanun uyarınca 2014 yılında kapatılmıştır.

Tarihçe
Köy sınırları içerisindeki tepelik alanda Suğla Gölüne bakan yamaçta Yahyalı Höyük bulunmaktadır. Yapılan yüzey araştırmalarından höyükte yerleşimin Tarih öncesi döneme uzandığı değerlendirilmektedir. Helenistik ve Roma dönemlerinde antik ulaşım yolu üzerinde bulunan yerleşim, Sedaseis (Sedasa) olarak adlandırılmıştır. Sedaseis antik yerleşimi, mahallenin 1 km güneydoğusundaki hafif tepelik alanda yer almakta olup günümüzde burası kilise kalıntılarından dolayı Akkilise (Kiliseçalı) mevkisi olarak adlandırılmaktadır.

Bizanslılar zamanından kalma Ak Kilise nedeniyle Akkilise olarak anıldığı ve halk dilinde bu kelime zamanla Akkise'ye dönüştüğü rivayet edilmektedir.

Kuzeybatısında Mallı Kaya adındaki dağda birçok mağara bulunmaktadır. Bunun yanında bir kraliyet mezarı bulunduğu söylenmektedir. Batısında, tarihi bir kent olarak anılan Yaka köyü bulunmaktadır. Bu köy de tarihi bir önem taşımakla birlikte büyük hazinelerin bulunduğu rivayet edilir. Koruda Mehmet Dede Türbesi bulunmaktadır. Han Alanı, her yıl düzenlenen şenliklerle insanlara neşe kaynağı olmaya devam etmektedir. 1956 tarihinde belde olmuştur.

1. Yerleşim ve Coğrafi Konum

Kilise Kalesi: Akkise'nin yaklaşık 1 km doğusunda yer alan Kilise Kalesi antik alanının, Gorgoromeis topluluğuna ait bir yerleşim olduğu kabul edilmektedir. Kaynaklar, bu sit alanının Gorgoromelerin bir yerleşimi olduğuna dair teoriyi, Akkise ve Ortakaraören'de bulunan yazıtların desteklediğini belirtmektedir.
İsim Kökeni: "Gorgorome" isminin kökeni hakkında kesin bir kanıt olmasa da, bazı araştırmacılar Amblada'nın kuzeydoğusundaki Kolkurum mevkiinin bu ismi yaşatmış olabileceğini öne sürmüştür. Ancak Kolkurum'da Roma mil taşları dışında bir yerleşim kalıntısına rastlanmaması nedeniyle, asıl yerleşim merkezinin Kilise Kalesi olduğu düşünülmektedir.
Arkeolojik Kalıntılar: Kilise Kalesi'nde duvarları yaklaşık 2 metre yüksekliğe kadar korunan bir kilise yapısı tespit edilmiştir. Bu alanda fresk izleri olan sıvalar, ağır kiremit parçaları ve Akkise'deki köy evlerinin duvarlarında kullanılan 11-12. yüzyıla ait dekoratif mimari parçalar bulunmuştur.

2. Tarihsel Durum ve İlişkiler

1. Homonadeis Savaşı (M.Ö. 4-3) Gorgoromelerin Roma ile en büyük etkileşimi, İmparator Augustus döneminde gerçekleşen Homonadeis Savaşı'dır.
Savaşın Kapsamı: Roma komutanı Sulpicius Quirinius, bölgedeki direnişi kırmak amacıyla büyük bir askerî harekât düzenlemiştir. Bu savaşta kabilenin 44 kalesi yerle bir edilmiş ve topluluk dağıtılmıştır.
Katılım Durumu: Kaynaklar, Gorgoromelerin bu savaşa Homonadeis kabilesinin bir parçası veya müttefiki olarak katılıp katılmadığının kesin olmadığını belirtir. Bir teoriye göre bu savaşa katılmışlardır; diğer bir görüşe göre ise savaşa katılmayıp, kabilenin Roma tarafından dağıtılmasının ardından bölgede bağımsız bir güç olarak öne çıkmışlardır. 2. Bölgesel Eşkıyalıkla Mücadele Harekâtları Roma'nın M.Ö. 1. yüzyılda İç Anadolu ve Toroslar'daki kabilelere karşı yürüttüğü genel harekâtlar Gorgoromeis'in yaşadığı bölgeyi de etkilemiştir:
Servilius Isauricus ve Pompey: Romalı komutanlar Servilius Isauricus (M.Ö. 75) ve Pompey, bölgedeki "eşkıya" olarak nitelendirilen kabileleri ve korsanlık faaliyetlerini bastırmak için seferler düzenlemişlerdir. Gorgoromelerin yerleşim alanı olan Pisidia-Isauria sınırı bu harekâtların temel hedef alanlarından biridir.
Kral Amyntas'ın Seferi: Roma adına bölgeyi kontrol etmeye çalışan Galatya Kralı Amyntas, Homonadeis kabilelerine karşı savaşırken öldürülmüştür. Bu durum Roma'nın bölgeye bizzat müdahale ederek Augustus dönemindeki kesin fethi gerçekleştirmesine yol açmıştır. 3. Savaş Sonrası Denetim ve Gözetim Çatışmaların ardından Roma, Gorgoromelerin de bulunduğu bölgede otoritesini sağlamlaştırmıştır:
Askeri Gözetim: Savaş sonrası dönemde, Suğla Gölü'nden (Lake Trogitis) Beyşehir Gölü'ne kadar uzanan bölgede Roma askerî birliklerinin (stationarii) yoğun varlığı ve kabileler üzerindeki sıkı denetimi yazıtlardan anlaşılmaktadır.
Kültürel Dönüşüm: Roma'nın askeri zaferlerinin ardından bölge yavaş yavaş Helenleşmiş ve Romalılaşmış, ancak Gorgoromeler gibi topluluklar kendi yerel kimliklerini ve cenaze geleneklerini (larnaks tipi mezarlar gibi) bir süre daha korumuşlardır.

Sonuç olarak Gorgoromeler, yazıtlarla varlığı Akkise çevresinde kanıtlanmış, yerel Isauria ve Pisidia kültürleriyle etkileşim içinde olan antik bir topluluktur

Antik ve Prehistorik Dönem (Arkeolojik Bulgular)
Gorgoromeis Bağlantısı (Roma Dönemi): A.S. Hall’un 1971 makalesi (“The Gorgoromeis”, Anatolian Studies 21) ve J.R.S. Sterrett’in 1885 Wolfe Expedition’ı temel referanstır. Ana Gorgoromeis yazıtı (Sterrett no. 217) Ortakaraviran’da bulunmuş ancak yivli sütun Akkise’den getirilmiştir. Antik site, Akkise’nin ~1 km doğusundaki tepe üzerindedir (eski Kara Viran). Bölge, Pisidia-Isauria-Lykaonia sınırında küçük bir demos (halk/topluluk) olarak Roma yolları ve stationarius (yol güvenliği) birliğiyle bağlantılıdır. Hall 1957 ve 1970’te bölgeyi yeniden incelemiştir.
Prehistorik Yerleşim (Yahyalı Höyük / Akkise Höyük): 2020’de Suğla Gölü Çevresi Prehistorik Dönem Yüzey Araştırması (Ramazan Gündüz başkanlığında) sırasında keşfedilmiştir. Höyük, göle ~1 km mesafede, definecilerin kaçak kazı çukurlarıyla mimari kalıntılar açığa çıkmıştır. Bölgede 1960’lar ve 2002 Gökhüyük kazılarından sonra yeni bir prehistorik yerleşim olarak tescillenmiştir. Gelecekteki kazılar için temel oluşturur (Arkhaia Anatolika 3, 2020).
Diğer Antik Unsurlar: Wikipedia ve yerel kaynaklarda Sedaseis (Sedasa) antik yerleşimiyle ilişkilendirilir. Helenistik-Roma ve Bizans dönemlerinde “Ak Kilise” (Akkilise) kalıntıları nedeniyle adını almıştır.
Sedasa terimi, kaynaklarda iki temel farklı bağlamda yer almaktadır: Cava dili (Javanese) sayı sistemi ve Anadolu'nun antik yerleşim tarihi.
1. Cava Dili (Javanese) Bağlamı
Anlamı: Sedasa, Cava dilinin Krama (resmi ve nazik) lehçesinde 10 (on) sayısı anlamına gelir.
Lehçe Farkı: Bu dilin Ngoko (günlük ve gayri resmi) lehçesinde ise aynı sayı için sepuluh kelimesi kullanılır.
Kullanımı: Büyük sayıların ifade edilmesinde de yer alır; örneğin "sedasa yuta" ifadesi Krama lehçesinde 10 milyon demektir.

2. Antik Yerleşim ve Tarih Bağlamı (Pisidia/Isauria) Sedasa, Akkise ve çevresinde varlık göstermiş olan Sedaseis (Sedaseler) topluluğuna ait olduğu düşünülen antik yerleşimin adıdır.
Coğrafi Konum ve Yazıtlar: Sedaseis topluluğu, Akkise'nin kuzeyinde, Namze mevkisindeki dağlarda bulunan bir yazıtla kaydedilmiştir. Bu yazıt, Namze mevkisinin bu topluluğun bir yerleşimi olduğunu güçlü bir şekilde desteklemektedir.
Toplumsal Yapı ve Sınırlar: Sedaseler, bölgedeki Gorgoromeis (Gorgoromeler) topluluğu ile benzer statüde bir halk olarak değerlendirilmektedir. İki topluluk arasındaki sınırın Namze ile Kilise Kalesi arasındaki tepelerde olduğu tahmin edilmektedir.
Yerleşim Yeri Teorileri: Bazı araştırmacılar (örneğin Sterrett), kanıtları yorumlayarak Sedasa yerleşiminin Kilise Kalesi'nde olduğunu ileri sürmüştür.
Roma Dönemi ve Arazi Müsaderesi: Romalı komutan Servilius tarafından müsadere edilen ve bir Roma mülkü haline getirilen ager Gedusanus adlı arazinin isminin, Sedasanus veya Sedasanus kelimelerinden bozulmuş olabileceği düşünülmektedir. Bu arazi, Trogitis (Suğla) Gölü'nün kuzeyinde yer almaktadır.
Homonadeis Savaşı ile İlişkisi: Sedaselerin, bölgedeki büyük Homonadeis Savaşı'na müttefik olarak mı katıldıkları yoksa bu savaşın ardından bölgede bağımsız bir topluluk olarak mı öne çıktıkları kesin olarak bilinmemektedir. Özetle Sedasa, hem Cava dilinde bir sayı hem de Konya-Akkise bölgesinin antik tarihinde yerel bir topluluğun yerleşim ismidir.

Ulaşım
Akkise Konya il merkezine 80 km ve Ahırlı ilçe merkezine 16 km uzaklıktadır. Taşeli yöresinin en eski Türk yerleşim birimidir. 1238 tarihli camisi buna kanıttır. Antik çağda Likaonya ülkesinde Gorgorômeis aşireti kalesi idi.

Nüfus genelde tarım ve hayvancılıkla uğraşır. Suğla arazisi bölgenin en büyük tarım arazisidir. Şeker pancarı, buğday, arpa, nohut ve elma gibi ürünler üretimde başı çeker.

Her yıl mayıs ve haziran ayında geleneksel bahar şenlikleri yapılır. Büyük bir katılımın olduğu şenliklerde çeşitli görsel ve yöresel eğlenceler düzenlenir.

Nüfus
Mahalleler
Eğitim
Akkise'de 2 adet İlköğretim okulu ve 1 adet Lise eğitime hizmet verilmektedir.

İlköğretim okulları
Akkise Atatürk İlköğretim Okulu
Akkise Fatih İlköğretim Okulu

Ortaöğretim okulları
Akkise Mustafa Kemal Lisesi

Yönetim
Belediye başkanlığı
Kaynakça
Dış bağlantılar
Akkise Belediyesi Resmî sitesi
Akkise Belediyesi Resmî sitesi