Etkin öğrenme

Etkin öğrenme, öğrencilerin öğrenme sürecine aktif ya da deneyimsel olarak katılım sağladığı bir yöntemdir. Bu yaklaşımda öğrencilerin katılım düzeyine bağlı olarak farklı etkinlik seviyeleri bulunur. Bonwell ve Eison'a göre, etkin öğrenmede öğrenciler yalnızca pasif biçimde dinlemek yerine, aktif olarak bir şeyler yapmakla meşguldür. Öğrencilerin analiz, sentez ve değerlendirme gibi üst düzey bilişsel görevlerde bulunmaları teşvik edilir.

Etkin öğrenmenin doğası
Etkin öğrenme, oyun yoluyla öğrenme, teknoloji destekli öğrenme, etkinlik temelli öğrenme, grup çalışması, proje yöntemi gibi farklı stratejileri kapsar. Ortak yönü, öğrenci merkezli öğrenme anlayışına dayanması ve öğrencinin aktif katılımını esas almasıdır. Bu süreçte öğrenci yalnızca iş yapmaz; yaptığı işi ve amacını da düşünerek öğrenmeyi derinleştirir ve üst düzey düşünme becerileri geliştirir.

Çeşitli araştırmalar, etkin öğrenme stratejilerinin akademik başarıyı olumlu yönde etkilediğini göstermektedir. Öte yandan bazı öğrenciler ve öğretmenler bu yaklaşıma uyum sağlamada güçlük çekebilmektedir.

Barnes’ın etkin öğrenme ilkeleri
Barnes (1989), etkin öğrenmeyi yedi ilke ile tanımlamıştır:

Amaçlılık: Görev, öğrencinin ilgi ve ihtiyaçlarıyla ilişkili olmalıdır.
Yansıtıcılık: Öğrenci öğrenilenlerin anlamını sorgulamalıdır.
Müzakere: Öğrenme hedefleri ve yöntemleri öğrenci ve öğretmen arasında belirlenmelidir.
Eleştirellik: Farklı öğrenme yolları tanınmalı ve takdir edilmelidir.
Karmaşıklık: Görevler, gerçek yaşamın karmaşıklığını yansıtmalıdır.
Durumsallık: Öğrenme görevleri mevcut duruma uygun olmalıdır.
Katılım: Gerçek yaşamla bağlantılı etkinlikler yapılmalıdır.

Öğrenme ortamının özellikleri
Etkin öğrenmenin başarılı olabilmesi için uygun öğrenme ortamının oluşturulması gerekir.

Yapılandırmacılık ilkeleriyle uyumludur.
Araştırma temelli, özgün akademik içerik içerir.
Özyönetim ve liderlik becerilerini destekler.
İş birliğine dayalı öğrenmeyi teşvik eder.
Disiplinlerarası yapılarla dinamik bir öğrenme ortamı sağlar.
Önceki bilgiler ile yeni bilgilerin entegrasyonunu kolaylaştırır.
Gerçek yaşamla ilişkili uygulamalarla performansı artırır.

Öğretmenin özellikleri
Etkin öğrenmenin sınıf ortamında başarıyla uygulanabilmesi, büyük ölçüde öğretmenin rolüne ve niteliklerine bağlıdır. Jerome I. Rotgans ve Henk G. Schmidt'in yaptığı araştırma, öğretmenlerin bazı temel özelliklerinin öğrencilerin "durumsal ilgisini" (anlık dikkat ve duygusal tepkiler) artırdığını ortaya koymuştur.

Durumsal ilgi, çevresel uyaranlar tarafından tetiklenen ve zaman içinde devam edip etmeyeceği belli olmayan odaklı dikkat ve duygusal tepki olarak tanımlanır. Bu bağlamda, öğrencilerin etkin öğrenme sürecine olan ilgisi şu üç öğretmen niteliğiyle doğrudan ilişkilidir:

Sosyal uyum (social congruence): Öğretmenin öğrencilerle kurduğu samimi, anlayışlı ve hatalardan korkulmadan iletişim kurulabilen ilişki biçimidir. Öğretmenin öğrencilerin seviyesine inebilmesi ve onlarla uyumlu bir dil geliştirebilmesi, öğrencilerin soru sormaya ve fikir paylaşmaya daha istekli olmalarını sağlar. Bu da sınıf içi katılımı ve ilgi düzeyini artırır.
Alan uzmanlığı (subject-matter expertise): Öğretmenin konu hakkında kapsamlı bilgiye sahip olması, öğrencilerde daha yüksek akademik beklenti ve motivasyon yaratır. Bilgili bir öğretmen, öğrencilerin zorlandığı noktalarda daha etkili geri bildirim sağlayabilir ve ders sürecini daha verimli hale getirir. Öğretmenin güvenilirliği, öğrencilerin öğrenme sürecine olan güvenini pekiştirir.
Bilişsel uyum (cognitive congruence): Öğretmenin karmaşık kavramları sadeleştirerek ve öğrenciye uygun bir dille açıklayabilme becerisidir. Bu nitelik, öğrencinin konuyu anlamasını kolaylaştırır. Aynı zamanda öğretmenin öğrencilerin düşüncelerine alan açması, öğrenme sürecine katılımı artırır ve öğrencilerin kendi düşünme becerilerine olan güvenlerini geliştirir.

Bu üç özellik, etkin öğrenmenin merkezinde yer alan öğrenci katılımını doğrudan etkiler. Öğretmen yalnızca bilgi aktaran değil, öğrenmeyi kolaylaştıran, rehberlik eden ve ortamı etkin öğrenmeye uygun hale getiren bir kolaylaştırıcı olarak işlev görür.

Ayrıca bakınız
Yapılandırmacılık
Öğrenci merkezli öğrenme
Problem temelli öğrenme
Proje tabanlı öğrenme
Bloom'un taksonomisi

Kaynakça
Dış bağlantılar
Carnegie Mellon Üniversitesi – Active Learning Guide
Washington Üniversitesi – Active Learning Resources