Birleştirme yanılsaması

Birleştirme yanılsamaları, katılımcıların iki nesnenin özelliklerini tek bir nesnede birleştirdikleri psikolojik etkilerdir. Görsel birleştirme yanılsamaları, işitsel birleştirme yanılsamaları ve görsel ve dokunsal uyaranların kombinasyonları tarafından üretilen birleştirme yanılsamaları vardır. Görsel birleştirme yanılsamalarının, fiksasyona ve (diğer şeylerin yanı sıra) bir nesneye odaklanmak için ayrılan süreye bağlı olan görsel uzamsal dikkat eksikliği nedeniyle meydana geldiği düşünülmektedir. Bir nesneyi yorumlarken kısa bir süre içinde, görsel alandaki şekiller ve renkler gibi farklı bir alanın farklı yönlerinin karıştırılması zaman zaman çarpık olabilir ve bu da görsel birleştirme yanılsamalarıyla sonuçlanır. Örneğin, Anne Treisman ve Schmidt tarafından tasarlanan bir çalışmada, katılımcıların sayı ve şekillerin farklı renklerde görsel bir sunumunu izlemeleri gerekiyordu. Bazı şekiller diğerlerinden daha büyüktü ancak tüm şekiller ve sayılar eşit aralıklarla yerleştirilip sadece 200 ms boyunca gösterildi (bunu bir maske izledi). Katılımcılardan şekilleri hatırlamaları istendiğinde, küçük yeşil bir daire yerine küçük yeşil bir üçgen gibi cevaplar verildi. Nesneler arasındaki boşluk daha küçükse, birleştirme yanılsamaları daha sık meydana gelir.


Görsel
Özellik bütünleştirme ile birlikte, algılanan yanıltıcı nesnenin görüşteki yeri kurucu nesnelerin konumlarının kombinasyonudur. Ancak özelliklerin benzerliği, birleştirme yanılsamasının olasılığını artıran şeydir. Birleştirme yanılsamasının oluşması için ilgi odağı olmayan iki nesnenin görüş alanı içinde olması gerekir. İki nesne ne kadar yakınsa, birleştirme yanılsamasının meydana gelme olasılığı o kadar artar. Nesneler birbirine daha yakın olduğunda birleştirme yanılsamasının meydana gelme olasılığının artması, nesnelerin birbirinden daha uzak olduğu zamana kıyasla işleme farkından kaynaklanabilir. Bir teoriye göre, nesneler arasındaki mesafe arttıkça birleştirme yanılsamalarındaki azalma, iki-yarımküresel girdi işlemenin kullanılmasından yani daha yakın nesnelerin bağlanma olasılığını artırmasından kaynaklanmaktadır. Çünkü serebral hemisferlerden yalnızca biri, ilgili birleştirme yanılmasına dahil olan iki nesneyi görür ve işler. Yakınlık, birleştirme yanılsaması olasılığını artırsa da nesneler birbirinden uzak olmasına rağmen dikkat alanında olmaya devam ettikleri sürece birleştirme yanılsamaları meydana gelir. Nesneler dikkat alanının dışında olduğunda birleştirme yanılsamasının oluşması, nesnelerin özelliklerini birleştirmek için birbirlerine bitişik olmalarını gerektirir. Nesneler, sadece birbirleriyle olan ilişkilere değil, aynı zamanda dikkatin bulunduğu yerdeki nesnelerin yoğunluğuna da bağlı olarak birleştirme yanılsamasına daha yatkın hale gelir. Nesnelerin yoğunluğu arttıkça, daha fazla dikkat bölünmesi gerçekleşir ve bu da birleştirme yanılsamasının oluşma olasılığını artırır.

Alternatif teoriler
Verileri analiz etmek için kullanılan yöntemler açısından birleştirme yanılsamalarını destekleyen araştırmanın yeterli olmadığı ileri sürülmüştür. Eğer bu eleştiri doğru bulunsaydı, birleştirme yanılsamalarının sadece yanılsamadan ibaret olduğu ve daha fazlası olmadığı teorisini destekleyecekti. Ayrıca görsel birleştirme yanılsamaları üzerine yapılan birkaç çalışmada, dikkat odağı olmayan iki nesnenin birbirine bitişik olduklarında bir araya gelme olasılıklarının daha yüksek olduğu bulunmuştur. Nesnelerin ilgi odağı olmadıklarında bir araya gelmeleri daha yaygın görünse de, ilgi odağı olduklarında birleştirme yanılsamasının meydana gelme olasılığı daha yüksektir.

Hafıza
Birleştirme yanılsamaları hafızada da meydana gelebilir. Görüş sırasında, görüntüler fiziksel uyaranlarla doldurulmuş bir görüntünün belleğindeki bir boşlukta birleştirilebilir. Birleştirme yanılsamaları genellikle bellek hatalarıyla oluşur, çünkü birleştirme yanılsamalarının meydana geldiği durumlar, genellikle bir kişinin dikkatini bölen bir veya birden fazla görevi içerir. Bellek hataları, birleştirme yanılsamalarının oluşumuna yardımcı olabilirken, bu yanılsamaların oluşumları bellek hatalarına bağlı değildir. Bu bellek hataları, bir alandaki çok sayıda nesnenin işlenmesi ve belleğe depolanması gereken şeylerin miktarını artırmasından kaynaklanabilir. Nesnelerdeki bu artış, belleğin kayması ve birleştirme yanılsaması oluşturması için öncelikli bir durum yaratır. Ton dizilerindeki perde ve sürenin de birleştirme yanılsamaları vardır.

İşitsel
İşitsel birleştirme yanılsamaları, ya bir alandaki farklı konumlarda iki ses sunulduğunda ve yalnızca tek bir ses duyulduğunda ya da farklı konumlarda iki farklı ses sunulduğunda ve bu seslerin bazıları yanlış uzamsal konumda duyulduğunda ortaya çıkar. Oktav illüzyonunda, dinleyiciye, oktavları ayrı olan, dönüşümlü olarak tekrar tekrar sunulan ve iki alternatif tondan oluşan 20 saniyelik bir diziye sahip kulaklıklar aracılığıyla sunulur. Tonlar 250 ms sürelidir. Aynı dizi iki kulağa sunulur, ancak sağ kulak yüksek tonu aldığında sol kulak düşük tonu alır ve aynı şekilde sol kulak yüksek tonu aldığında sağ kulak düşük tonu alır. Çoğu dinleyici bu sırayı hem perdede hem de konumda sürekli değişen tek bir ton olarak duyar. Zaman sınırlamalarının bu işitsel birleştirme yanılsamasına katkıda bulunduğu öne sürülmüştür. Ölçek yanılsamasında dinleyiciye, kulaktan kulağa değişen ve farklı tonları olan bir ölçeğe sahip bir kulaklık sunulur. Ölçek hem artan hem de azalan biçimde sunulur. Mesela yükselen ölçeğin bir tonu sağ kulaktayken, azalan ölçeğin bir tonu ise sol kulaktadır. Bu, bir kulakta tüm yüksek tonların ve diğer kulakta tüm düşük tonların duyulacağı şekilde, ses perdesi ve konumun birleştirme yanılsamasına yol açar. Benzer birleştirme yanılsamaları kromatik yanılsama , glissando yanılsaması ve cambiata yanılsamasına yol açar.

Görme ve dokunma
Görme ve dokunma arasında da birleştirme yanılsamaları olabilir. Bu, görülen bir nesne birinin hissettiği dokulara bağlandığında olur. Bu fenomen, serebral hemisferlerden sadece biri görsel ve dokunsal uyaranları algılayıp işlediğinde de daha yaygın olur.

Ayrıca bakınız
Göz yanılsaması

Kaynakça
Dış bağlantılar
Anne Treisman
Göz yanılsaması