Dominik Cumhuriyeti

Dominik Cumhuriyeti (İspanyolca República Dominicana), Hispanyola, Kuzey Atlantik Okyanusu'ndaki Büyük Antiller'de, Karayip adası Hispanyola'nın doğu kesiminde yer alan bir ada ülkesidir. Doğuda Porto Riko ile deniz sınırını, batıda ise Haiti ile kara sınırını paylaşmaktadır ve Hispanyola'nın doğu beşte sekizini kaplamaktadır; bu da Saint Martin ile birlikte Karayipler'de iki egemen devlet tarafından paylaşılan sadece iki adadan biridir. Antiller'de, 48.671 kilometrekare (18.792 mil kare) yüzölçümüyle Küba'dan sonra ikinci en büyük ülke ve 2024 yılında yaklaşık 11,4 milyon nüfusuyla Haiti'den sonra ikinci en kalabalık ülkedir; bu nüfusun 3,6 milyonu başkent Santo Domingo'nun metropol bölgesinde yaşamaktadır.

Avrupa ile temas öncesinde Hispanyola'da, beş şefliğe bölünmüş olan Taíno halkı da dahil olmak üzere yerli halklar yaşamıştır. Kristof Kolomb, 1492'deki ilk yolculuğunda adaya ayak basarak Kastilya adına adayı sahiplendi. Santo Domingo kolonisi, Amerika kıtasındaki ilk kalıcı Avrupa yerleşiminin yeri oldu. 1697'de İspanya, adanın batı üçte birlik kısmında Fransız egemenliğini tanıdı ve bu kısım 1804'te bağımsız Haiti İmparatorluğu oldu. Bir grup Dominikli, Kasım 1821'de İspanyol valiyi devirerek İspanya'dan bağımsızlık ilan etti, ancak Şubat 1822'de Haiti tarafından ilhak edildiler. Bağımsızlık, 22 yıl sonra, 1844'te, Dominik Bağımsızlık Savaşı'ndaki zaferin ardından geldi. Sonraki 72 yıl boyunca çeşitli iç savaşlar, Haiti'nin başarısız işgal girişimleri ve kısa bir süre İspanyol sömürge statüsüne geri dönüş yaşandı; ardından 1863-1865 Dominik Restorasyon Savaşı sırasında İspanyollar adadan tamamen uzaklaştırıldı. ABD işgali döneminin ardından, Rafael Trujillo'nun diktatörlüğü 1930'dan 1961'deki suikastına kadar hüküm sürdü. Juan Bosch 1962'de başkan seçildi, ancak 1963'te askeri darbeyle devrildi. 1965'teki Dominik İç Savaşı, ikinci bir Amerikan işgaline ve Joaquín Balaguer'in otoriter yönetimine (1966-1978 ve 1986-1996) yol açtı. 1996'dan beri Dominik Cumhuriyeti temsilî demokrasiye doğru ilerlemektedir.

Dominik Cumhuriyeti, Karayipler'in en büyük ve Latin Amerika'nın yedinci en büyük ekonomisine sahiptir. Dominik Cumhuriyeti, 1992 ile 2018 yılları arasında ortalama %5,3'lük reel GSYİH büyüme oranıyla Batı Yarımküre'nin en hızlı büyüyen ekonomisine sahip olmuştur. 2014 ve 2015 yıllarında GSYİH büyümesi sırasıyla %7,3 ve %7,0'e ulaşarak Batı Yarımküre'deki en yüksek seviyeye çıktı. Son dönemdeki büyüme inşaat, imalat, turizm ve madencilik sektörleri tarafından yönlendirildi. Ülke, üretim açısından dünyanın üçüncü büyük altın madeni olan Pueblo Viejo madenine ev sahipliği yapıyor. Ülkenin altın üretimi 2015 yılında 31 metrik tondu.

Dominik Cumhuriyeti, Karayipler'de en çok ziyaret edilen destinasyondur. Coğrafi olarak çeşitlilik gösteren bir ülke olan Dominik Cumhuriyeti, Karayipler'in en yüksek dağ zirvesi olan Pico Duarte'ye ve Karayipler'in en büyük ve en alçak noktası olan Enriquillo Gölü'ne ev sahipliği yapıyor. Adanın ortalama sıcaklığı 26 °C (78,8 °F) olup, iklim ve biyolojik çeşitlilik açısından büyük bir zenginliğe sahiptir. Ülke aynı zamanda Amerika kıtasında inşa edilen ilk katedral, saray, manastır ve kaleye de ev sahipliği yapıyor; bunlar, Dünya Mirası Alanı olan Santo Domingo'daki Sömürge Bölgesi'nde bulunuyor.
Coğrafya
İklim
Dominik Cumhuriyeti'nin tropik bir iklimi vardır. Fakat mevsimsel sıcaklık değişimlerinden çok bölgesel sıcaklık farklılıkları görülmektedir. Ağustos ayı bunaltıcı şekilde sıcak olur. Ülkede iki yağmurlu mevsim vardır; Ekim'den Mayıs'a kadar kuzey kıyıları, Mayıs'tan Ekim'e kadar güney kıyıları yağmurlu olur. Bu yağmurlar, sadece serinletici etkilidir ve yarım gün sürer. Haziran-Eylül ayları kasırga mevsimidir.

Yönetim
Para birimi
Dominik Cumhuriyeti'nin resmî para birimi Dominik Pesosu'dur. Ayrıca Doğu Karayip Doları da kullanılmaktadır.

Nüfus
Ülkenin 2007 yılında nüfusu Birleşmiş Milletler tarafından 9.760.000 olarak tahmin edilmiştir. Worldometer verilerine göre ülkenin 2026 yılı nüfusu 11,581,224'tür. Ortalama ömür 73,7 yıl (2002 tahmini), okur yazarlık oranı %82,1 (1995 tahmini).

Turizm
Kristof Kolomb'un yeni dünyayı keşfinde ilk ayak bastığı yer Bahamalar'da San Salvador adasıdır. Daha sonra Küba'nın kuzeyini gezmiş ve Dominik Cumhuriyeti'nin ve Haiti'nin bulunduğu Hispanyola adasına geçmiştir. Son yıllarda geçirdiği değişim zinciriyle Karayipler'in en lüks tatil mekanlarından biri hâline gelmiştir. Dünya Turizm Örgütü istatistiklerine göre Dominik Cumhuriyeti Karayipler'in en popüler turizm yeridir. Turizm, Dominik Cumhuriyeti'nin ekonomisinde önemli yer tutar.

Doğal çevre
Dominik Cumhuriyeti geçmişte yoğun yağmur ormanları ve başka hiçbir yerde bulunmayan 1500 türü kapsayan çeşitli bitki örtüsü ile kaplıydı. Bugün birçok bataklık kurumuş ve ağaçlar kömür için kesilmiştir fakat hala korunmuş kesimler vardır. Ülkede yoksulluk ve aşırı nüfus gibi ciddi problemler vardır. Dominik Cumhuriyeti'ndeki birçok örgüt artan nüfus ile ekosistem üzerindeki baskı arasında sağlam bir ilişki kurmak için çalışmaktadır. Tüm bunlara rağmen Dominik Cumhuriyeti ciddi güzellikteki sayfiye yerlerine, mangrov bataklıklarına, dağlık ormanlara, çiçek açan düzinelerce ağaçlara ve 218'den fazla kuş türüne sahiptir.

Hükûmet ve Politika
Dominik Cumhuriyeti temsili bir demokrasi veya demokratik cumhuriyettir, ülke üç güç koluna sahiptir: yürütme, yasama ve yargı. Dominik Cumhuriyeti cumhurbaşkanı yürütme organının başkanlığını yapar ve kongre tarafından geçirilen yasaları yürütür, kabineyi atar ve silahlı kuvvetlerin baş komutanıdır. Başkan ve başkan yardımcısı 4 yıl için doğrudan oyla seçilirler. Ulusal meclis, 32 üyeli bir senato ve 178 üyeli Milletvekilleri Meclisinden oluşan iki meclislidir.

Yargı makamı Yüksek Adalet Divanı'nın 16 üyesine aittir. Cumhurbaşkanı, her iki Kongre meclisinin liderleri, Yüksek Mahkeme Başkanı ve bir muhalefet veya iktidar partisi olmayan üyeden oluşan bir konsey tarafından atanırlar.

Dominik Cumhuriyeti'nin çok partili bir siyasi sistemi var. Seçimler iki yılda bir eşit olarak bölünebilen yıllarda yapılan cumhurbaşkanlığı seçimleri ile dörde bölünemeyen çift sayılı yıllarda yapılan kongre ve belediye seçimleri arasında iki yılda bir yapılır. Dokuz üyeden oluşan Merkezi Seçim Kurulu (JCE) seçimleri denetlemektedir.

Üç büyük partiden en büyüğü muhafazakâr Sosyal Hristiyan Reformcu Partisi'dir (İspanyolca: Partido Reformista Social Cristiano (PRSC)), 1966-78 ve 1986-96 iktidarında; ve 1963, 1978-86 ve 2000-04'te iktidardaki sosyal demokrat Dominik Devrimci Partisi (İspanyolca: Partido Revolucionario Dominicano (PRD)); 1996-2000 döneminde ve 2004'ten beri Dominik Kurtuluş Partisi (İspanyolca: Partido de la Liberación Dominicana (PLD)).

Dominik Cumhuriyeti'nin Amerika Birleşik Devletleri ve Amerikanlararası sistemin diğer ülkeleriyle yakın bir ilişkisi vardır. Dominik Cumhuriyeti'nin Porto Riko ile çok güçlü bağları ve ilişkileri var.

Dominik Cumhuriyeti'nin komşu Haiti ile ilişkisi, Dominik Cumhuriyeti'ne kitlesel Haiti göçü üzerinde gerginleşmekte, Dominik Cumhuriyeti vatandaşları Haitilileri suç ve diğer sosyal sorunlar için suçluyor. Dominik Cumhuriyeti, Internationale de la Francophonie Örgütü'nün düzenli bir üyesidir. Dominik Cumhuriyeti'nin, Dominik Cumhuriyeti-Orta Amerika Serbest Ticaret Anlaşması yoluyla ABD, Kosta Rika, El Salvador, Guatemala, Honduras ve Nikaragua ile Serbest Ticaret Anlaşması bulunmaktadır.

Notlar
Kaynakça
Dominik Cumhuriyeti