Béla Tarr

Béla Tarr (21 Temmuz 1955, Pécs, Macaristan- 6 Ocak 2026, Budapeşte, Macaristan), Macar yönetmen, yapımcı ve senarist.

Toplumsal meseleleri ele alan, siyah beyaz temalı, uzun plan sekansları olan filmler çekmiştir. 1994 yapımı 450 dakikalık filmi Şeytanın Tangosu ile uluslararası alanda tanındı. Son filmi, uluslararası ödüller alan Torino Atı'ndan (2011) idi. Film yapımcılığını bıraktıktan sonra Saraybosna'da uluslararası bir film okulu kurdu.

Hayatı
Çocukluk ve gençliği
1955'te Macaristan'ın güneyindeki Pécs şehrinde doğdu fakat Budapeşte'de büyüdü. Hem annesi hem de babası tiyatro ve sinemayla yakından ilgiliydi. Babası sahne tasarımcısıydı. Annesi ise 50 seneden daha fazla tiyatrolarda suflör olarak çalışmıştır. Tarr 10 yaşındayken annesi onu, Tolstoy'un İvan İlyiç'in Ölümü adlı eserinin televizyon filmi uyarlaması için Macaristan Ulusal Televizyonu'nda yapılacak seçmelere götürdü ve Tarr burada bir rol kaptı. Tarr, Miklós Jancsó'nun filmi Szörnyek évadja dışında bir daha aktörlük yapmayı denemedi.

16 yaşında çektiği amatör filmlerle, sinemaya olan ilgisini fark etmeye başladı. Yaptığı amatör filmler belgesel olmak üzere çoğunlukla Macaristan'daki işçilerin veya fakir insanların hayatlarını konu ederdi. Her zaman felsefe ile uğraşmak istediğini söyledi ve film yapmayı bir çeşit hobi olarak gördü. Ancak, çektiği 8 mm'lik kısa filmlerinden sonra, Macaristan hükûmeti üniversiteye devam etmesine izin vermedi ve Tarr film üretmeyi sürdürmeyi seçti. Tarr Családi tűzfészek filmini çekmeden önce Cassavetes'in hiçbir filmini izlemediğini söyledi. Film 1979 yılında yayınlandı.

Ufak tefek değişiklikler dışında tarzını aynen devam ettirerek Szabadgyalog ve Panelkapcsolat (Prefabrike İnsanlar) filmlerini çekti. Panelkapcsolat, başrollerinde profesyonel oyuncuların oynadığı ilk filmidir. Susan Sontag, Tarr için, "modern sinemanın kurtarıcılarından biri" demiştir ve her sene bir kez Sátántangó'yu izlemekten memnun olduğu dile getirmiştir.

Trr, Sátántangó'dan sonra 1995'te 35 dakikalık Utazás az Alföldön adlı filmini bitirdi. 5 senelik bir sessizlikten sonra 2000 senesinde Werckmeister Harmóniák (Karanlık Armoniler) filmini çekti. Zaman zaman zor şartlar altında çekilen film, eleştirmenler tarafından gayet sıcak karşılandı. Filmin galası 2007 Cannes Film Festivali'nde yapıldı ve 2008'de dünyaya yayımlandı.

Bundan sonra Tarr, kendisinin son filmi olacağını söylediği A torinói ló (Torino Atı) isimli film projesinin üzerinde çalışacağını açıkladı. Film 15 Şubat 2011'de Almanya'da Berlin Uluslararası Film Festivali'nde gösterildi ve daha sonra birçok festivalde daha gösterilerek diğer ülkelerde yayımlandı. Tarr, bu filmle 2011 Berlin Uluslararası Film Festivali'nde biri Jüri Büyük Ödülü olmak üzere iki ödül aldı. Tarr, Aynı sene 30. İstanbul Film Festivali'nde Sinema Onur Ödülü'ne layık görüldü.

Uzun metrajlı film yapımcılığını bıraktıktan sonra yeni nesl sinemacılar yetiştirmeye odaklandı. Saraybosna'ya taşındı ve 2012'de Saraybosna'da film.factory okulunu kurdu. 2022 Kahire Film Festivali'nde Yaşam Boyu Başarı Ödülü, 2023 Avrupa Film Ödülleri'nde Akademi Başkanı ve Yönetim Kurulu Onur Ödülü aödj .37. Tokyo Uluslararası Film Festivali'nde Yaşam Boyu Başarı Ödülü'ne layık görüldü.

Filmlerinin müzikleri genellikle (toplamda 9 tanesi) Mihály Vig tarafından bestelenmiştir. Vig'le birçok alanda işbirliği yaptığı gibi, Sátántangó dâhil birkaç filminde başrollerde oynatmıştır. Film yönetmeni ve editör Ágnes Hranitzky ile evli olan Tarr, 6 Ocak 2026'da Budapeşte'de 70 yaşında öldü.

Etkileri
Gus Van Sant devamlı Tarr'ın, (ilk önce, Gerry adlı filminde çekmeye başladığı uzun kesintisiz sahneler üzerinde) kendisinin son filmleri üzerindeki etkisinden bahseder. Tarr ve özellikle filmi Sátántangó, remodernist film akımının öncülerinden kabul edilir.

Filmografisi
Uzun metraj filmleri
A Torinói ló (2011)
A Londoni férfi (2007)
Werckmeister harmóniák (2000)
Sátántangó (1994)
Kárhozat (1988)
Öszi almanach (1984)
Panelkapcsolat (1982)
Szabadgyalog (1981)
Családi tüzfészek (1979)

Televizyon filmleri
Macbeth (1982)

Belgeselleri
City Life (1990)

Kısa filmleri
Visions of Europe (2004)
Utazás az Alföldön (1995)
Utolsó hajó (1990)
Hotel Magnezit (1978)

Kaynakça
Dış bağlantılar