Bir Maniniz Yoksa Annemler Size Gelecek

Bir Maniniz Yoksa Annemler Size Gelecek, 70'li Yıllarda Hayatımız, Çağdaş Türk Edebiyatı yazarı Ayfer Tunç'un 2001 yılında yayımlanan anı kitabıdır.

Daha çok bir öykü yazarı olarak tanınan Ayfer Tunç'un altıncı kitabı olan "Bir Maniniz Yoksa Annemler Size Gelecek", alt başlığından da anlaşılacağı gibi, küçük, önemsiz ve sıradan gibi görünen şeylerden yola çıkarak 1970'li yıllarda Türkiye'deki gündelik yaşamı ayrıntılarıyla anlatmaktadır. 1964 doğumlu olan yazar, çocukluğunu da kapsayan bu dönemi anlatırken kendi anılarından çokça yararlanmıştır.

Türkiye'de ilk dört ayda 23. baskıya erişen kitap, 2003 yılında Balkan ülkeleri arasında düzenlenen Balkanika Ödülü'nü kazanmış ve aralarında altı Balkan ülkesinin dilinin de olduğu birçok yabancı dile çevrilmiştir. Bu çeviriler T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın yürütmekte olduğu "TEDA Projesi" desteğiyle gerçekleşmiştir.

Kitapta döneme ait çok sayıda siyah-beyaz fotoğrafa da yer verilmiş ve takip eden baskılarda bu fotoğrafların sayısı arttırılmıştır. Kitabın kapağındaki fotoğrafta görülen küçük kız yazarın kendisidir.

Baskıları
Yayın öyküsü
Aylık yayımlanan "E Dergisi"ne verdiği röportajda, duygusal ve dokunaklı bulduğu anı yazılarını aslında kendi edebiyatının dışında tutmaya çalıştığını belirten yazar Ayfer Tunç, bu kitabı yazma fikrinin 1995 yılında Abdülaziz Bey (1850-1918)’in Tarih Vakfı’ndan çıkan "Osmanlı Adet, Merasim ve Tabirleri" adlı kitabını okuduktan sonra doğduğunu belirtmişti. Abdülaziz Bey söz konusu kitabında, yaşadığı dönem olan 19. yy'ın sonu ve 20. yy'ın başındaki Osmanlı toplum yaşantısını detaylarıyla anlatmıştı. Bugün o kitapta anlatılan adet ve davranış biçimlerinden hiçbirisinin günümüze kalmamış olmasının, kitaba bir "zaman kapsülü" özelliği kazandırdığını fark eden yazar, aynı düşünceyle kendi çocukluğunu da kapsayan 1970'li yılların Türkiye'sindeki adetler ve yaşam tarzından da günümüze kalan şeylerin fazla olmadığını görerek bu dönemle ilgili "geleceğe bırakılan gündelik bir hayat tarihi çalışması" yazma gereğini hissettiğini, bunu yaparken de bir tarihçi gözüyle değil bir hikâyeci gözüyle olaya yaklaştığını belirtmişti.

Yazar, "bir kuşağın tarihi" olarak nitelendirdiği kitabının dış kurgusunu yaparken (Ayfer Tunç kitabın edebi bir kurgusu olmadığını da vurgulamıştır) hayatı alanlara böldüğünü ve bir çocuğun büyümesi gibi sırasıyla anlattığını belirtmiştir. Bir tür vakanüvis tavrı ve üslubu ile yazılan kitabı aslında bugün okunsun diye değil, yarın, örneğin otuz yıl sonra birtakım genç insanlar tarafından okunsun diye yazmaya başladığını, hatta bu nedenle kitabın gördüğü büyük ilgiye de çok şaşırdığını belirtmiştir. Tunç, bu hacimli kitabını sistemli bir çalışmayla sekiz ayda bitirdiğini belirtmiştir.

Ayfer Tunç, öykü ve romanlarında genellikle karanlık ve trajik konuları yazdığını, bu kitabın ise onların aksine mutlu, keyifli, eğlenceli olanı anlattığını, çok satmasının nedeninin ise yayımlanmasının, toplumun mutsuz olduğu ekonomik bir kriz dönemine denk gelmesine ve insanların yarınlarından pek umutlu olmadıkları böylesi kriz dönemlerinde mutlu oldukları sorumsuz çocukluk dönemlerine özlem duyduklarını, öyle olmasaydı kitabın sadece eskiye özlem duyan bir grup nostalji meraklısı tarafından okunacağını ve bu kadar çok satmayacağını söylemiştir. Kendi edebiyatında popülist olmaktan uzak durmaya çalışan biri olarak bu anı kitabının popüler olmasını da tehlikeli bulduğunu sözlerine eklemiştir.

Yazar, neden 1960'lar, 1980'ler değil de özellikle 1970'li yılları seçtiği sorusuna da, 70'li yılları, yokluk döneminden gelip tüketim toplumuna geçmeye başladığımız, toplumun sadece işçi, köylü ve burjuvazi olmak üzere üç temel sınıftan oluşan oldukça homojen olan yapısının, onlarca sınıfın ortaya çıktığı heterojen bir yapıya doğru evrilmeye başladığı, geleneksel değerlerle sanayinin getirdiği değerlerin çok iyi bağdaşmadığı bir dönem olduğu ve ayrıca ikinci yarısında terörün sokağı yavaş yavaş teslim almaya başladığı olağanüstü zamanlar olduğu için seçtiğini belirtmiştir. Tunç, tüketimin ve değişimin baş döndürücü bir hıza eriştiği 1980'lerin öyküsünün yazılamayacağını, 1990'ların ise hiç yazılamayacağını, yazılırsa ertesi gün demode olacağını da sözlerine eklemiş ve şu örneği vermiştir: "Motorola cep telefonu artık bir kuşağın tarihi olamaz, ancak Nordmende televizyon bir kuşağın tarihidir"

Tanıtım yazısı
Kitabın içeriğini özetleyen ve arka kapakta yer alan kısa tanıtım yazıları şunlardır:
İlk baskısının arka kapağında şöyle yazmaktadır:


Sonraki baskılarında yazarın şu sözleri de arka kapağa eklenmişti:



İçeriği
Ayfer Tunç 1970'li yılları 162 esprili başlık altında anlatmaktadır. Sadece bu başlıkların adı bile anı kitabının içeriği hakkında ayrıntılı bilgi vermektedir:

Neden, Nasıl?
Saklambaç Oynayan Kaleye Mum Diksin
Eskiden çocuk olmak
Sokağa çıkmak
Arsalar, yangın yerleri, ilk çocuk parkları
Hüzünlü ağaçlardan ayva çalmak
Dut silkmeler, mısır çalmalar
Tüm zamanların oyunu: futbol
Yakantop, istop, ortada sıçan
İp atlamak, beş taş
Misket, çivi, topaç, tik tak
Seksek, laklak, yoyo, aspirin
Kibrit atmaca, kibrit falı, kibritten evler
Ön dö trua, güzellik mi çirkinlik mi
İsim, şehir, hayvan; adam asmaca
Sapanlar, uçurtmalar, gazoz kapağı biriktirmek
Burdayım Örtmenim
Okula yazdırmak
Ayakkabı, çanta, önlük, yaka
Dört ortalı harita metot
Kalem kutusu, kalemtıraş kuyruğu
Türküm, doğruyum, çalışkanım, yasam!
Tırnak ve mendil kontrolü, kara tahta
Sınıf başkanı, eğitsel kollar
Bu saçlar kesilecek
Teneffüs zili, beslenme saati
Aşılı kolum, sallanan dişim
En büyük bayram bu bayram
Kaç kırık var?
Radyoyu Kapat, Televizyonu Aç
Kısa dalga, orta dalga, uzun dalga
Terete efem, Polis Radyosu
Demirbank iyi günler diler
Efektör: Korkmaz Çakar
Ekranla tanışma
Fakir ama gururlu ya da tam tersi
Televizyonun örtüsü, sehpası, regülatörü
Hayatın neşesi: dizi filmler
Kaçak, Zengin ve Yoksul ve elbette Uzay Yolu
Çizgi filmler ve çocukların ekranı
Yöneticimiz uyuyor mu, Akbank'a mı?
Tolgahan Dans Grubu, Raffaella Carra Show
Zafer Cilasun, Aytaç Kardüz, kele bakış
Necefli maşrapa, Telekutu ve Telespor
PTT: pijama, terlik, televizyon
Eurovision Şarkı Yarışması
Sazlıklardan Havalanan Bir Ördek Gibi Sesin
Mandolin kursları, pikaplar, kırkbeşlikler
Kaset doldurtmak, aranjman yılları
Su uyur, arabesk uyumaz
Assolistler, solistaltlan
Solcu şarkılar, marşlar
N'ayır, N'olamaz
Beş dakika ara
Makinist ses!
Size baba diyebilir miyim amca?
Güle Güle Giy, Üstünde Paralansın
Şıklık ya da rüküşlük
Orlon ve jarse
Gece kıyafetleri, çamaşır ve çoraplar
Gümüş künye modası
Favoriler, kozmetikler, kuaförler
Cansız Hatıralar ve Duygu Defterleri
Ailelerin fotoğraflı tarihi
Askerlik ve okul fotoğrafları
Albümler
Kalbin kadar temiz defterinden...
Defter yazma adabı, hayatın dikenli yolları
Issız adaya düşseniz yanınıza alacağınız üç şey
Artist defterleri
Cep Fotoroman, Güzin Abla, Tommiks, Teksas
Güzin abla öpüştüm, hamile kalır mıyım?
Cep fotoroman, Kerime Nadir
Arkadaşlıklar, Aşklar
Kan kardeşi, ahret kardeşi, süt kardeşler
Ateşle barut
Arkadaşlık teklif etme
Dost hayatı yaşamak, metres tutmak
O ağacın altı
Allah Bir Yastıkta Kocatsın
Dünyaevine girmek, yuva kurmak
Hayırlı bir iş için geldik...
Kız kaçırma, kocaya kaçma
Söz kesme
Evlenmeden olmaz
Nişanı kız tarafı yapar
Kim kimin neyi olur?
Kız kurusu-müzmin bekâr
Kız beşikte, çeyiz sandıkta
Gelinlik ve damatlık, davetiyeler
Kına gecesi, gelin arabası, gelin başı
Her düğünün bir "koordinatörü" vardır
Telgraflar, çelenkler, düğün pastası
Analı Babalı Büyüsün
Kurbağa testi ile ilk adım
Kız mı olacak oğlan mı?
Lizözler, lohusa şerbeti, bebeğe ad konması
Kırkı çıkmak, diş buğdayı
Allah Rahmet Eylesin
Başınız sağ olsun
Cenazesi öğle namazını müteakiben...
Bayramınızı "Kutlular" Esenlikler Dileriz
İftar, sahur, davulcu
Bayram baklavası, mendil, çorap
Bayram kartı
Bayram harçlığı
Kurban bayramları
Kandil geceleri
Afiyet Olsun
Enflasyon da ne?
Tel dolaplardan buzdolabına
Fırınlı Aygaz
Salça, turşu, erişte, reçel
Turfandalar, pazara gitmeler
Veresiye satan, peşin satan; kahraman bakkallar
Tavuk kestirmek, fast food, yemek yeme adabı
Leblebi tozu, pamuk helva, tüp "çukulata" ve pastalar
Beyaz gazoz, sarı gazoz, kara gazoz
Bir Maniniz Yoksa, Annemler Size Gelecek
Misafirlikler, misafir odaları
Kabul günü, altın günü, dolar günü
Gece oturmaları, yatıya kalan misafir
Kolonya, şeker, ikram
Çam sakızı çoban armağanı
Canım anneme anneler gününde bir hatıra
Diploma hediyesi: bisiklet
Evlerde ve Çevrede Günlük Hayat
Divanlar, somyalar, sedirler
Marley, parke, tahta bezi
Sobalar, soba boyaları
Hamamdan banyoya
Santrifüjlü, merdaneli çamaşır makineleri
Ho ho ho hoover, süpürür döver!
Yorgan kaplamak
Eski yağlar, eski sigaralar, eski markalar
Beşi beş kuruştan beş yumurta
Nane-limon, karabiber-bal, evde sağlık
Kolonyacılar, terziler, kalaycılar, bileyiciler
Marangozlar, hallaçlar, kundura tamircileri
Sütçüler, yoğurtçular, diğerleri
Bir Haber Gönder
Muhterem Kardeşim ya da Sayın Bay
Al mektuplarını, ver mektuplarımı
Sağ üst köşeye tarih ve yer
Acele telle stop, bekliyorum stop
Telefona yazılmak, kadranlı telefonlar
Şehirlerarası ve sıra sorma, Adana çık aradan
Telefon kulübeleri, jetonlar
Break break, arkadaş arıyorum!
Bir Yerden Bir Yere Gitmek
Arkaya kamçı
Tren gelir hoş gelir
İstanbul'un yolları
Yine dağların ardından, yine Burhan Pazarlama'dan
Küçük Şehrin Halleri
Pastaneye, muhallebiciye gitmek
Çay bahçesi mi, gazino mu?
Piknik mönüsü: kuru köfte
Hayırlı işler!
Siyaset ve Kıbrıs Barış Harekâtı
Gökkonutsal avrat, toz şeker kesme şekere ne demiş
Yenildik ama ezilmedik, yokluk yılları, kuyruklar

Dış bağlantılar
Yazarın web sitesi

Kaynakça