Derviş Cara Ayaklanması

Derviş Cara Ayaklanması (1843–1844; ) 19. yüzyılda Osmanlı Arnavutluğu'un kuzeyinde, 1839'da başlayan ve Arnavutluk bölgelerinde kademeli olarak uygulamaya konulan Osmanlı Tanzimat reformlarına karşı düzenlenen bir ayaklanmaydı. Bazı tarihçiler, aynı dönemde Dibër'de yaşanan olayları da aynı tarihsel isim altında ele alırlar, ancak Dibër'deki olaylar bağımsızdı ve başka liderler tarafından yönetiliyordu.

Arkaplanı
Tanzimat reformları 1839'da başladı ve Avrupa'dan esinlenen reformlar getirerek Osmanlı İmparatorluğu'nu modernize etmeyi amaçladı. En önemlisi, idare ve ordunun merkezileştirilmesi ve rasyonelleştirilmesini içeriyordu. Bu, İmparatorluğun Müslüman toplulukları arasında eski feodal düzeni (bkz. timariotlar ve sipahiler) ve özellikle de önemli bölgesel otoriteye sahip olan ve genellikle imparatorluk hükûmetinden geniş kapsamlı özerkliğe sahip olan çeşitli yerel liderleri olumsuz etkiledi. Arnavutlar, Osmanlılar için uzun süredir insan gücü kaynağı olmuş, hem askerler hem de Köprülü ailesi gibi devlet adamları sağlamıştı. Ancak Tanzimat reformları, özellikle de nüfuzlu yerel liderlerin Osmanlı memurlarıyla değiştirilmesi, yeni vergilerin getirilmesi, düzenli orduya zorunlu askerlik ve genel nüfusu silahsızlandırma girişimi, büyük bir hoşnutsuzluğa neden oldu ve 1840-43 yıllarında Batı Balkan eyaletlerinde bir dizi kargaşaya yol açtı.

1843 yazında, Prizren sakinleri şehri yöneten yeni yetkililere saldırarak onları bozguna uğrattılar ve onların örneğini Priştine ve Yakova (bugün Gjakova) sakinleri de izledi. Şehirlerdeki bu yerel ayaklanmalar Osmanlı yetkililer tarafından derhal bastırıldı.

Ayaklanma
Ayaklanmanın doğrudan nedeni, yerel Arnavutça konuşan paşaların tutuklanması ve tasfiyesi, özellikle de Kalkandelen'den (şimdiki Tetovo) Abdurrahman Paşa ve onun iki kardeşi, Üsküp'den (şimdiki Üsküp) Havzi Paşa ve Kustendil'den Hüseyin Paşa'nın tutuklanması ve tasfiyesiydi. Derviş Cara liderliğindeki isyancılar, diğer Arnavutça konuşan paşaların da desteğini almıştı. İsyan Temmuz 1843'te Üsküb'de başladı ve Hajredin Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu, isyana karşı koyarken yerel Arnavutları düzenli orduya katmaya çalıştığında şiddetle büyüdü. Kasım ayında isyancılar Gostivar'ı kurtardılar ve Ocak 1844'te Osmanlı ordusuyla şiddetli çatışmaların ardından Kalkandelen'i ele geçirdiler. Şubat 1844'te isyancılar Üsküb'e saldırarak ele geçirdiler. Kurtarılan topraklarda yeni kurulan yönetimin en üst organı olan Derviş Cara liderliğindeki Büyük Konsey'i kurdular. Şubat 1844'te isyancılar Kumanova'yı ele geçirdiler. Kumanova'dan sonra isyancılar Preševo, Buyanofça, Vranje, Leskovac ve şu anda Sırbistan'da bulunan diğer bölgeleri ele geçirdiler. İsyan Pejë, Gjakovë, Prizren ve Shkodër'e yayılırken, 1844 baharında isyan güneyde Ohri (şimdiki Ohrid) ve Manastiri'ye, batıda İşkodra'ya, kuzeyde Vranje ve Leskovac'a ve doğuda Kumanova'ya ulaştı. İsyancılar, Yanya Sancağı'ndaki Arnavutlara bir mektup göndererek onları kardeşleri olarak hatırladıklarını ve Osmanlı ordusu için savaşmamalarını istediler.

İsyanın daha da genişlemesinden korkan Osmanlı hükûmeti, müzakereler yoluyla biraz zaman kazanmaya çalıştı. İsyancıların talepleri şunlardı:
Arnavutların askere alınması için uygulanan askerlik vergisinin kaldırılması
Arnavutça bilmeyen Osmanlı memurlarının yerli Arnavutlarla değiştirilmesi
Osmanlı hükûmetinin 1830'da Sırplara yaptığı gibi Arnavutluk'un özerkliğinin tanınması

İsyancıların talepleri kabul edilmedi. İsyancıları bölmek amacıyla Osmanlı hükûmeti af ilan etti, yeni vergileri kaldırdı ve askere alma sürecini erteledi; bu süreç gelecekte gönüllü hale gelecekti. Osmanlı başkomutanı Ömer Paşa, Arnavutlara silahlarını teslim etmeleri halinde 1830'da Sırplara tanınan haklarla aynı haklara, yani özerkliğe kavuşacaklarına dair söz verdi. Aynı zamanda Ömer Paşa komutasındaki 30.000 kişilik bir Osmanlı ordusu Monastir'e gönderildi. Bib Doda, Mirdita bölgesi'nin (Kuzey Arnavutluk'ta çoğunlukla Katoliklerin yaşadığı bir bölge) Kepadan'ı, Osmanlı İmparatorluğu'na sadakatinin bir göstergesi olarak adamlarıyla birlikte Osmanlılara yardım etmek için geldi ve savaşlarda önemli bir rol oynadı. Osmanlı ordusu büyük kayıplar verdi, ancak sayı ve silah bakımından büyük üstünlüğü sayesinde isyancıları savaştan çekilmeye zorlamayı başardı. Osmanlı ordusunun misillemeleri, çok sayıda insanın evlerini terk etmesine neden oldu. İsyan bastırılmış olsa da, Osmanlı hükûmeti Dibër ve İşkodra sancağına Tanzimat'ın uygulanmasını erteledi. Derviş Cara, diğer yerel liderlerle birlikte ölüm cezasına çarptırıldı, ancak bu ceza daha sonra ömür boyu hapis cezasına dönüştürüldü.

İsyanın Günümüze Kalan Mirası
Hayredin Paşa'nın Gjuricë Savaşı'nı anlatan şarkısı Arnavutlar arasında ünlüdür ve günümüzde de söylenmeye devam etmektedir.

Ayrıca bakınız
1845 Arnavut İsyanı
1847 Arnavut İsyanı

Kaynakça
Dış bağlantılar
Hayredin Paşa Şarkısı