Cypraea

Cypraea, yumuşakçalar (Mollusca) şubesinin karından bacaklılar (Gastropoda) sınıfındaki Cypraeidae familyasında yer alan bir deniz salyangozu cinsidir.

Cypraea türlerinin yumurtaya benzeyen, göz alıcı desenlere sahip olabilen, pürüzsüz ve parlak yüzeyli kabukları, çağlar boyunca koleksiyon malzemesi, mücevher, takı, tılsım ve para olarak kullanılagelmiş, kadınlık, doğurganlık ve zenginlik sembolü olarak görülmüştür.

Genel özellikler
Cypraea ya dahil türler esasen tropikal bölgelerde, özellikle de Maldivler'de ve Hint Okyanusu'nun doğu bölgelerinde bulunur.

Canlı Cypraea etkin durumdayken bir manto tabakasıyla sırtındaki kabuğu örter . Bu manto tabakasının, olasılıkla,
kamuflaj için ek desen oluşturmak,
korunma için duyarlı yüzey oluşturmak ve
solunuma yardım etmek
gibi işlevleri bulunmaktadır.

Cypraea türlerinin kabukları az çok bir yumurtayı andırır ve 5 milimetreden, (özellikle bazı tropikal türlerde (örn., Cypraea tigris ) görüldüğü üzere) 15 santimetreye kadar ulaşan uzunluklarda olabilir. Pürüzsüz ve parlak yüzeyli kabukların üst yüzü yuvarlak iken, görece düz alt yüzünde kabuk boyunca uzanan dar yarık şeklinde bir açıklık vardır. Üst yüz, değişik ve göz alıcı desenlere sahip olabilir.

Kabukların kullanımı
Yukarıda bahsedilen yapısal özellikleri nedeniyle Cypraea kabukları, çağlar boyunca koleksiyon malzemesi, mücevher, takı, tılsım ve para olarak kullanılagelmiş ve kadınlık, doğurganlık ve zenginlik sembolü olarak görülmüştür.

Para
Cypraea kabukları (öz., Cypraea moneta ; NCBI Entrez Taxonomye ve gastropods.com'a göre, Monetaria moneta), Afrika'da nakit para olarak kullanılmıştır. Gana'nın para biriminin adı olan sedi, büyük olasılıkla, Gana'nın yerel dillerinden Akan'ın bir lehçesi olan Fante (ya da Fanti) dilinde "küçük kabuk" anlamına gelen ve Cypraea kabuklarını kasteden bir kelimeden türemiştir.

Çin'de de kabukların kendisi ya da kopyalarının bir değiş tokuş aracı olarak kullanıldığına inanılır.

Tılsım
Kuzey Amerika'nın Ojibwa yerlileri, "beyaz kabuk" ya da "Kutsal Megis Kabuğu" adını verdikleri Cypraea kabuklarını, kültürlerine ait Midewiwin törenlerinde kullanmışlardır ve Kanada'nın Manitoba eyaletindeki Whiteshell Provincial Park (Beyaz Kabuk Eyalet Parkı) da bu kabuklara atfen adlandırılmıştır. Ojibwa yerlilerinin, doğal kaynakları olan denizden bu kadar uzaktaki bölgelerde kabukları nasıl elde ettiklerine dair tartışmalar sürmektedir. Sözel hikâyelerden ve huş kabuğu yazmalarından elde edilen bilgiler, bu kabukların yerde ve/veya göl ya da nehirlerin kıyılarına vurmuş olarak bulunduğunu belirtmektedir. Karanın bu kadar içlerinde Cypraea kabuklarının bulunabilmesi, bu kabukların o bölgelerde daha erken dönemlerde bulunmuş kabile ya da topluluklar tarafından da kullanıldığına ve yaygın bir ticaret ağına işaret etmektedir.

Cypraea kabukları, Batı Afrika'nın Yoruba etnik topluluğu içinde gelişmiş bir kâhinlik sistemi olan Ifá'da ve yine Afrika'ya ait olup, günümüzdeki Benin'de varlığını sürdürmüş olan Dahomey krallığında kehanet aracı olarak kullanılmıştır. Kâhinler, belli sayıda kabuğun zar gibi yere atılması ile açıklığı yukarı bakacak şekilde düşen kabukların sayısına dayanarak kehanette bulunmuşlardır.

Diğer
Hint tavlası (İng., pachisi), zar yerine Cypraea kabuklarının kullanıldığı, oyun tahtasıyla oynanan ve tavlaya benzeyen bir tür oyundur. 6-7 adet Cypraea kabuğu atılır ve açıklığı yukarı bakan kabukların sayısı, atılmış olan sayıyı belirler.
Cypraea kabukları, yakın geçmişte ve kimi kültürlerde, üzerine çorap geçirilerek topukların yamandığı yumurta olarak da kullanılmıştır. Kabuklardaki yarık biçimli açıklık, iğnenin kumaş altına rahatça geçebilmesini sağlar.
Uganda'nın 1895 yılına ait posta pulları, Cypraea kabuklarının İngilizcedeki tekil adı olan cowry (ya da cowrie) üzerinden "Cowries" olarak anılır.

Türler
Sağ üstte yer alan bilgi kutusunda sunulmuş güncel Cypraea sınıflandırmasının kaynağı olan NCBI Entrez Taxonomye göre, Cypraea türleri şunlardır:

Cypraea annulus
Cyprea linx
Cypraea pantherina

Cypraea spurca
Cypraea tigris
Cypraea vitellus


Farklı sınıflandırmalar
Canlıların bilimsel sınıflandırılması ile ilgili başka internet sitelerinde farklı sınıflandırmalarla karşılaşmak mümkündür. Buna Integrated Taxonomic Information System (ITIS; Bütünleştirilmiş Taksonomik Bilgi Sistemi), veri sağlayıcı otorite olarak büyük ölçüde ITIS'i kaynak gösteren Global Biodiversity Information Facility (GBIF; Küresel Biyoçeşitlilik Bilgi Kuruluşu) ve Animal Diversity Web (ADW; Hayvan Çeşitliliği Ağı) siteleri örnek olarak verilebilir. Bu üç sitedeki güncel Cypraea sınıflandırmaları aynıdır ve aşağıdaki gibidir:

Alem : Animalia
Şube : Mollusca
Sınıf : Gastropoda
Takım : Neotaenioglossa
Familya : Cypraeidae
Cins : Cypraea

Cypraea türleriyle ilgili olarak ise ITIS ve yine ITIS'i otorite olarak kabul eden GBIF aynı türleri listelerken, ADW onların listesine 5 tür daha eklemektedir:

ITIS ve GBIF'e göre Cypraea türleri

Cypraea albuginosa
Cypraea annettae
Cypraea arabicula
Cypraea cervinetta
Cypraea cervus
Cypraea cinerea
Cypraea isabellamexicana

Cypraea mus
Cypraea nigropunctata
Cypraea robertsi
Cypraea spadicea
Cypraea spurca
Cypraea surinamensis
Cypraea zebra


ADW'e göre Cypraea türleri
ITIS / GBIF listesi ve
Cypraea carneola
Cypraea cribraria
Cypraea talpa
Cypraea tigris
Cypraea vitellus


Fotoğraflar
Kaynakça
Bilimsel sınıflandırma, ek metin
NCBI Entrez Taxonomy de Cypraea ve Monetaria moneta
Integrated Taxonomic Information System (ITIS; Bütünleştirilmiş Taksonomik Bilgi Sistemi)sitesinde Cypraea
Global Biodiversity Information Facility (GBIF; Küresel Biyoçeşitlilik Bilgi Kuruluşu) sitesinde Cypraea
Animal Diversity Web (ADW; Hayvan Çeşitliliği Ağı) sitesinde Cypraea ve Family Cypraeidae

Görsel
Wikimedia Commons'da Cypraea chinensis (GBIF'de gözden geçirilmemiş örnek/gözlem verisi başlığı altına alınmış bir tür)
oceanlight.com'da Cypraea moneta
seashellsofnsw.org.au'da Cypraea moneta
divegallery.com'da 'da Cypraea tigris
gastropods.com'da Cypraea tigris
gastropods.com'da Monetaria moneta

Sözlük
bartleby.com'da cowrie ve cowry

Dış bağlantılar
www.cypraea.net, The world of Cypraeidae