Fener Rum Erkek Lisesi

Fener Rum Erkek Lisesi (Günümüzdeki adıyla Özel Fener Rum Ortaokulu ve Lisesi), İstanbul'un Fener semtinde, bölgenin hâkim bir tepesinde bulunan, kırmızı tuğlalarıyla ünlü görkemli bir binada eğitim vermekte olan eski bir Rum azınlık okuludur. Rumlar ve Yunanlar arasında Milletin Büyük Okulu ( Megalē tou Genous scholē) olarak anılır.

1454 yılında kurulan okulda; Eflak ve Boğdan Beyleri, Patrik ve yüksek din görevlileri ve tercümanlar yetişmiştir. Günümüzde, İstanbul’da faaliyet gösteren üç Rum eğitim kurumundan biridir.

Kuruluşundan sonraki ilk dört yüzyıl boyunca farklı konumlarda faaliyet gösteren okul, Eylül 1882'den beri Fener semtindeki kaleye benzeyen heybetli binada eğitim vermektedir. Söz konusu yapı, mimari ve tarihsel özellikleri nedeniyle İstanbul’daki dikkate değer eğitim yapılarından biri olarak değerlendirilmektedir.

Tarihçe
Okul, Osmanlılar tarafından fethinden İstanbul’da faaliyet gösteren “Patriklik Akademisi”nin bir devamı olarak 1454’te din adamı yetiştirmek üzere kurulmuş; zamanla modern eğitime geçmiş ve dönemin Avrupa’da tanınan eğitimcilerini bünyesine katmıştır. Bugünkü binası inşa edilene kadar dört yüzyıl boyunca farklı konumlarda eğitim vermiştir.

Kuruluşu
İstanbul'un fethinden sonra Bizans'ın yönetici sınıfı ve tüccarları kenti terk ederek Ege adaları, İtalya ve Fransa'ya sığınmıştı. Dönemin padişahı Fatih Sultan Mehmet, 1454'te, tüm İstanbullu Ortodoksları kente geri çağırdı. Bu çağrısını bir fermanla resmîleştiren padişah, Ortodoksların kendi dillerinde eğitim yapabileceklerini, patrikhanelerini yeniden ihya edebileceklerini ve tüm ibadetlerinin eskiden olduğu gibi serbestçe yerine getirebileceklerini bildirdi. Bunun üzerine İstanbul'dan ayrılan eski Bizanslılardan bazıları, kente geri döndü.

Patrikhane, Havariyyun Kilisesine yerleştirildi. Daha sonra Fethiye Kilisesine (günümüzdeki Fethiye Camii) nakledilen Patriklik makamı Fener'deki, bugünkü yerine taşındı. Patrik Gennadios, Fatih Sultan Mehmet arasında yaptıkları anlaşma sonucu 1454'te Fener sınırları içinde bir okul kurdu.

Teolojik eğitimden modern eğitime geçiş
Osmanlı Devleti, kuruluşundan itibaren Fener'de kurulan bu eğitim kurumuna geniş olanaklar sağladı. Başlangıçta okulun müdürleri din görevlileri arasından seçilirdi; okutulan dersler de teolojik ağırlıklıydı. Bunun yanı sıra antik ve çağdaş felsefe ve edebiyat dersleri de mevcuttu. Bu okulda pek çok yönetici, baştercüman, patrik ve din görevlisi yetişti. Okul tarih boyunca farklı isimlerle anıldı: "Mekteb-i Kebir”, "Birinci Akademi", "Kuruçeşme Rum Halkı Müzesi”, bu isimlerden bazılarıdır.

17. ve 18. yüzyıllarda okuldaki Felsefe bölümü, okulun "Akademi" unvanını almasını sağladı. Okulun hocaları arasında da çok ünlü yazar ve araştırmacılar bulunuyordu. Bunlardan baba ve oğul Zigomolar, filozof Teofilos Koridaleus, İskerletzâde Aleksandros Mavrokordatos, astronom Avgenios Vulgaris, tarihçi Konstantin Kumas, dünyaca ünlü isimlerdi. Osmanlı Devleti'nde Newton'un teorilerinin ilk defa bu okulda okutulduğu düşünülür. 1903'te okulun bünyesine, ilkokul öğretmeni yetiştirmeye yönelik, klasik filoloji ve pedagoji eğitimi veren bölüm eklendi. "Öğretmen Okulu" bölümünün mezunları, Osmanlı toprakları üzerinde öğretmenlik yapabilmekteydi.

19. yüzyıl sonunda, okul için yeni bir bina yapmak üzere Aynoroz'daki bir manastır tarafından yarışma açıldı. Okul yeni binaya taşındığında, 731 öğrenci öğrenim görmekteydi.

Bilimsel alet koleksiyonu ve Foucault sarkacı
Okulda, büyük kısmı 19. yüzyılın son çeyreği Fransız ve 20. yüzyıl başı Alman ve Avusturyalı üreticilerinin elinden çıkmış büyük bir bilimsel alet koleksiyonu meydana getirilmiştir. Aletlerin gelmesiyle okulun binasında değişiklikler yapılmıştır. 1912'de satın alınan, Alman şirketi Max Kohl tarafından üretilmiş bir Foucault sarkacı okulun koleksiyonundaki bilimsel aletlerdendir. Fransız fizikçi Léon Foucault’nun 1851'de gerçekleştirilen ve Yer’in döndüğüne somut kanıt getiren ünlü deneyinden sonra eğitim kurumlarında sarkaçlara yer verilmeye başlamıştı. Fener Rum Lisesi'ndeki sarkacın, Osmanlı İmparatorluğu’ndaki ilk sarkaç olabileceği düşünülür. Okulun, hemen bitişiğindeki Tevkii Cafer Mektebi Sokak´ta bulanan bir binada ise kız öğrenciye eğitim veriliyordu. Okul, 1989 yılında kız öğrencileri kabul etmeye başladı ve bitişik binadaki Yuvakimion Kız Lisesi'nde öğrenim gören kız öğrenciler, Fener Rum Erkek Lisesi binasına taşındı.

Eğitim
Okul, 4 yıl ortaokul, 4 yıl da lise eğitimi vermektedir.

Zoğrafyon Rum Lisesinden sonra en fazla öğrenciye sahip ikinci Rum okuludur. 2025-2026 eğitim döneminde Rum okullarında 300’e yakın öğrencinin eğitim aldığı, Fener Rum Lisesi'nde 30 öğrencinin eğitim gördüğü bildirilmiştir.

Ayrıca bakınız
Maraşlı Rum İlkokulu
Yoakimion Rum Kız Lisesi
Fener Rum Erkek Mektebi
Zoğrafyon Rum Lisesi

Kaynakça
Dış bağlantılar
569 yıllık okul: Fener Rum Lisesi, Habertürk, 29 Ocak 2023

İstanbul Rum azınlığı ile ilgili bir site
Gezi sitesi