Chosen

"Chosen" (ya da Türkçe adıyla Seçilmiş), The WB kanalında yayınlanan, Joss Whedon tarafından oluşturulan bir fantastik dizi olan Buffy the Vampire Slayer televizyon dizisinin yedinci sezonunun yirmi ikinci ve dizinin final bölümü. Bu bölümden sonra Buffy the Vampire Slayer sona ermiş ve Angel dizisi devam etmiştir.

Özet
Buffy, Angel'a savaşta kaybederlerse Los Angeles'ta diğer halkanın hazır olması gerektiğini ve dönmesini söyler. Angel da Buffy'e, onlara yardımcı olacak bir mistik kolye bırakarak gider. Angel ve Buffy'ni öpüşmesini gören Spike, kıskançlık duygusuna kapılır. Willow, bir büyü yaparak seçilmişleri davet eder. Buffy ve Scoobie'ler İlk Kötü'ye karşı savaş açar. Willow kamptaki bütün potansiyel avcılara Buffy'nin gücünü verir. Buffy, Scoobieler ve Potansiyeller, İlk Kötü'ye karşı savaşı kazanır. Bu bölümde şehir yıkılır.

Genişletilmiş anlatım
Bir önceki bölümde, Buffy, kılıcı ile Caleb'ı öldürmüş ve o sırada Angel gelmiştir. Buffy onu görünce şoke olur, "Angel... burada ne arıyorsun?" diye sorar. Angel ise, "En azından beni gördüğüne sevindiğini söyleyebilirsin!" der ve ikisi öpüşürler. Spike ve Buffy kılığındaki İlk Kötü ise, kenardan onları izlemektedir. İlk, Buffy'ye "Sürtük," diye mırıldanır, Spike ise, Buffy'yi kıskanır ve mağaradan dışarı çıkar.

Angel, Buffy'ye ona savaşta ekstra güç sağlayacak bir mistik kolye getirmiştir. Angel'ın söylediğine göre, "ruhu olan ama insandan daha güçlü biri" bu kolyeyi takarsa, kolyenin büyülü gücü işlemeye başlayacaktır. "Ama o ben değilim," der. Buffy "Ben de değilim" der. O sırada Caleb tekrar kalkar ve Angel'a vurup onu bayıltır.

Jenerikten sonra, Buffy, Caleb'a doğru ilerler, "Pekala," der, "Seni kaç kez daha öldürmem gerekiyor? Aşağı yukarı bir rakam söyle." Caleb ve Buffy sıkı bir dövüşe başlarlar. Buffy yenilecek gibi olduysa da, Tırpan'ı, Caleb'in zayıf tarafına geçirir: bacak arasına... Caleb sonunda ölmüştür. Aniden Angel uyanır ve Caleb'ı arar: "Nerde o? Onunla işim bitmedi..." der ve Buffy'ye soru soran gözlerle bakar. Buffy ise, "Ayrılması gerekti." der ve kıkırdar.

Angel ve Buffy, dışarıya çıkarlar ve gölgelerin arasında yürürler. Angel, Buffy'nin yanında kalması ve ona yardım etmesi gerektiğini söyler. Buffy ise bunu reddeder. "Bu şey eğer bizi geçerse, ki durdurabileceğimden kesinlikle emin değilim, tüm dünyaya yayılacak. Sen de Los Angeles'ta kalacak ve ikinci savunma zincirini oluşturacaksın. Bizi geçecek olursa, onunla sen savaşacaksın. Böyle olması gerekiyor." der. Angel ise, tüm sorunun bu olduğundan şüphelidir. Buffy, "Ne zaman bir erkek arkadaşım olsa, sen geliyorsun," deyince Angel, "Aha!" der, "Erkek arkadaş! Spike senin erkek arkadaşın mı?" Buffy "Öyle demek istemedim," diye kıvırmaya çalışır, ancak Angel gerçeği anlamıştır. Angel, "Ama o bir vampir," der, Buffy ise, "Ruhu var," diye cevap verince Angel, "Tabii, ben ruhumu aldıktan sonra bu moda oldu," diye cevap verir. Bunun üzerine Buffy şöyle bir benzetme yapar: "Ben bir kurabiye hamuruyum, Angel," der, "Bu savaşı atlatacağım, sonra diğerini, diğerini... ve en sonunda, geriye dönüp bakınca, 'piştim' diyeceğim ve... bir erkeğin kurabiyemden bir ısırık almasına izin vereceğim. Ama şimdi değil." der. Angel ise gülümser, "Ben beklerim," der, "Biliyorsun... epey uzun bir ömrüm var." Ve gider.

Buffy eve gelince, Dawn'ı karşısında bulunca şaşırır. (Çünkü onu, bir önceki bölümde, savaşta zarar görmemesi için, Xander'la beraber şehirden göndermiş, ancak Dawn, Xander'ı bayıltıp, eve geri dönmüştür.) Dawn, kaşları kalkık ve sinirlidir, Buffy'nin dizine bir tekme atar. Buffy "...Ow!" der, Dawn ise, "Budala." der ona. Buffy, bir cevap istercesine Xander'a döner, ancak Xander ise, "Bana bakma. Bu Summers kardeşlerinin kavgası ve fazla şiddet içeriyor." der. Buffy, Dawn'a, "Ölecek olursan, seni kurtarmayacağım," der. Ve Scooby'lere, Caleb'ın öldüğü haberini verir. Willow, "Bu çok iyi bir gelişme," der.

Buffy aşağıya, bodruma, Spike'ın odasına iner. Spike, üzerinde Angel'ın resmi olan bir kum torbasını yumruklamaktadır. Spike, Buffy'yi görünce, "Sevgilin nerede?" diye sorar, Buffy, "Gitti," der. Spike, Angel ve Buffy'nin öpüşmesinden söz edince, Buffy, "O sadece bir... 'hoşgeldin' idi." der. Spike "Bazıları hoşgeldin demek için sadece konuşur," der. Ve Buffy'ye, onu odasında istemediğini ve bodrumdan gitmesini söyler. Buffy "Peki," deyip gitmeye kalkınca Spike, "Oh, yapma... gerçek değildi." der. Buffy, Spike'a kolyeyi verir, onun takması gerektiğini, çünkü 'kahraman' sıfatını onun hakettiğini söyler. Sonra Spike ve Buffy, beraber uyurlar.

Bir ara Buffy, uykusundan uyanır ve yataktan kalkar. Bodrumda volta atmaya başlar. Birden önünde Caleb belirir. Buffy, "Sen o değilsin." der. İlk/Caleb ise, "Yok, onu gerçekten öldürdün. Yazık. Üzüldüm. Sağ kolumdu. Ama benim kola ihtiyacım yok. Hem zaten... Dünyadaki vampirler, insanların sayısından fazla olduğunda, ete kemiğe bürüneceğim." Buffy, "Konuş... Senden korkmuyorum." der. İlk ise, "Kuralları biliyorsun." der ve Buffy'nin şekline bürünür: "Dünyada sadece bir avcı vardır ve o avcı ölene kadar dünyanın yükü sadece onun üstündedir. Tek avcı odur, başkası değil. Yani, senin potansiyellerin bir işe yaramaz. Şu an normal insandan farkları yok. Sen ölmeden, hiçbirisi avcı olamayacak." Buffy'den cevap gelmeyince, "Hazır cevaplılığına ne oldu?" diye sorar İlk ona. "Ölü sevgilinin kollarında uyumaya devam et." Buffy ise, "Haklısın." der. İlk ise, "Hmm. En iyi cevabın değil." der. Spike aniden, "Ayakkabıların arasında boğuluyorum!" diyerek uyanır. İlk gider, Buffy, Spike'a şaşkın şaşkın bakınca, Spike da "Tuhaf rüyaydı..." diye açıklama yapar. "Ne yapıyorsun orada? İyi misin?" Buffy "Evet, iyiyim... Sadece bir şeyin farkına vardım." der ve Spike'a bakar: "Bu savaşı kazanacağız."

Sabah, Buffy, planını Scooby'lere açıklamıştır: Willow, tırpanın özünü kullanarak, dünyadaki bütün potansiyel avcıları aktifleştirecektir. Herkes bu plana şaşırmıştır, Willow ise bunu yapabileceğinden şüphelidir.

Buffy, gruba bir moral konuşması yapmaktadır: "Bundan nefret ediyorum. Burada olmaktan nefret ediyorum. Sizlere bunu yapmanızı söylemekten ve seçilmiş olmaktan nefret ediyorum. Keşke bunlar olmasaydı ve keşke bizler seçilmeseydik. Keşke daha çok zamanımız olsaydı. Keşke daha fazla hazır olabilseydik. Ancak bu dileklerle ilgili değil. Bu seçimlerle ilgili. Ben, vampirleri yenebileceğimize inanıyorum. Onların hazır olmasını beklemeyeceğiz, ya da bizim hazır olmamızı. Şimdi savaşacağız. Şimdi. Yarın sabah o mührü açacağım ve cehenneme ineceğim ve onların işini bitireceğim. Kendinize şunu sorabilirsiniz: "Neden ben? Çünkü güçlüyüm ve iblislerle baş edebilirim. Bu yüzden mi? Yoksa küçük, güçsüz ve yokluğu fark edilemeyecek biri olduğumdan mı?" Gerçek mi? Gerçek diye bir şey yok. Sadece neye inandığın var. Açıkçası hiçbiriniz, ben ve Faith kadar güçlü değilsiniz. İşte bu noktada bir seçim yapmak gerekiyor..." Konuşma burada kesilir.

Faith ve Wood, okulun birkaç çıkış noktasını kapatmaktadırlar. Faith, ona ilişkilerinin ne yönde gittiğini sorar. "Yoksa seni yatakta memnun etmedim mi?" diye sorar Faith, Wood'a ve pantolonunu çıkartmaya kalkar. Wood ise ona, şimdi sırası olmadığını, ancak savaştan sonra hala hayatta olurlarsa ilişkilerinin gidişatına bakabileceklerini söyler.

Willow ve Kennedy, Willow'un odasında, gerekli büyüyü tercüme etmektedirler. Willow, "Buffy'nin benim hakkında söyledikleri..." der, "Bilmiyorum." Kennedy ise, "Bence sonuna kadar gerçekti." der, "Sen güçlüsün ve bunun üstesinden gelebileceğine adım gibi eminim." Willow ise, "Evet, güçlüyüm," der "Ancak gücün beni ne hale getirdiğini gördüm, Kennedy ve bunun tekrarlanmasından korkuyorum. Bu büyü, yaptığım bütün karanlık büyülerin ötesinde. Kennedy, eğer büyü sırasında tekrar eskisi gibi olursam... Tırpan'ı üzerimde kullanmaktan çekinme." Kennedy, bunun gerek olmayacağını söyler. Ve öpüşürler.

Giles, Xander, Amanda, Andrew ve Anya, salonda oyun oynamaktadırlar, daha doğrusu Anya uyumaktadır. Amanda, "Böyle bir gecede kim uyuyabilir ki?" diye sorar, Xander ise, "Sadece deli olanlar..." der. Buffy, bahçede gökyüzünü izlemektedir. Sonra Spike'ın odasına geri döner ve Spike onun yüzünü okşar.

Sabah, tüm grup Sunnydale Lisesi'ne doluşur, Wood ve Buffy'nin önderliğinde. Wood, "Koridorlarda koşmak, yüksek sesle konuşmak ve sakız çiğnemek yasak. Ama hareket eden ne görürseniz öldürün." der. Xander, "Tuvalet ihtiyacınız varsa, şimdiden halledin, büyük ihtimalle birazdan yapmaya vaktiniz olmayacak," der. Wood, okula üç yönden giriş olduğunu söyler ve gruplara ayrılarak üç yöne ayrılırlar: Giles ve Robin, Xander ve Dawn, Andrew ve Anya. Andrew, "Başlamadan önce, birkaç şey söylemek istiyorum," der ve bir konuşmanın yazılı olduğu bir kâğıt çıkartır. "Her şeyden önce, ağabeyim Tucker'a selam yollamak istiyorum ve sonra..." Anya, Andrew'ın kolundan tutup sürükler: "Kimsenin umurunda değil, seni maymun." Dawn ve Xander giderlerken, Buffy, "Dawn..." der ancak Dawn onun sözünü keser: "Sakın veda sözü söyleme." der ve gider. Buffy, Xander, Willow ve Giles, bir daire oluşturup konuşmaya başlarlar: Buffy, "Ee, yarın ne yapıyorsunuz?" der, Willow evde oturmaktan, Xander golf yapmaktan, Buffy ise alışverişe gitmekten bahseder. Giles ise, "Birazdan dünyayı kurtaracağız, bunlar alışverişten bahsediyorlar. Dünya çıldırmış olmalı," der ve bu sohbeti keserek gider. Buffy, Xander ve Willow da harekete geçer. Willow, Wood'un ofisine gelince gruptan ayrılır, Xander da okulun çıkış noktasına gelince Buffy'nin yanından ayrılır. Buffy, koridorda tek başına yürür ve kütüphaneye girer.

Tüm kızlar ve Spike, Cehennem Ağzı'nın etrafında daire şeklinde toplanmışlardır, Buffy de daireye katılır. Faith, "İlk sen, B." der Buffy'e. İlk olarak Buffy bileğini keser ve kanını Cehennem Ağzı'na akıtır. Sonra diğerleri de sırayla bileklerini keserler. Ve Cehennem Ağzı açılır.

Kızlar ve Spike, Cehennem'e inerler. Herkes korkuyla bakar içeriye: Milyonlarca übervampir vardır. Buffy, "Korkmuyorum. Korkmuyorum." der kendisine. Rona ise, "Sahi mi?" der alayla. "Çünkü şimdi aklıma Xander'ın tuvalet uyarısı geldi." Spike da "Aşkım, umudunu kırmak istemem ama, bu kolye bana güç müç, hiçbir şey hissettirmiyor, sadece bunu takmakla Elizabeth Taylor'a benzedim, o kadar." der. Buffy, "Bence," der, "Willow büyüsünü yapana kadar, altımızda durdukları ve bizi fark etmedikleri sürece..." O anda bütün Turok-Han'lar onlara bakar. Buffy, yüzünü buruşturur ve "...sorun yok." diyerek cümlesini tamamlar ve bütün übervampirler o anda onlara doğru koşmaya başlar. Buffy, "Willow, hadi..." diye mırıldanır.

Willow, Cehennem Ağzı'nın hemen yukarısında, büyüsünü yapmaktadır. Büyünün gücü ile, "Oh...my...goddess." (Aman Tanrıça'm) der ve transa geçer. Biz de Buffy'nin önceki gün söylediklerinin devamını dinleriz: "Her nesilde tek bir avcı doğar. Tek başına iblislerle, vampirlerle, karanlıkla yüzleşmek onun işidir. Çünkü yıllar yıllar önce birkaç güçlü adam öyle istedi. Onlar gerçekten güçlüydüler. Ama bu kadın," parmağıyla Willow'u işaret eder, "onların hepsinin toplamından daha güçlü. Ben diyorum ki, kuralları değiştirelim. Bir değil, birçok avcı olsun. Yarın Willow, kılıcın özünü kullanarak kaderimizi değiştirecek. Yarın, sizler ve dünyanın başka yerlerinde, gelecekte Avcı olacak her kız şimdi avcı olacak. Güce ihtiyacı olan herkes, yarın güç bulacak. Seçiminizi yapın. Avcılar, güçlü olmaya hazır mısınız?"

Willow'un saçları beyaza döner, saçları siyah olan kötü Şeytani Willow'un karşıtı olarak. Willow gülümser ve büyü biter, Willow'un saçları normale döner. Kennedy, Willow'a "Sen bir Tanrıça'sın." der, Willow da gülerek, "Evet, sen de bir Avcı'sın," der ona. Kılıcı Kennedy'ye verir, Kennedy de savaşan Scooby'lere katılmak üzere oradan gider. Willow'un büyüsüyle tüm Potansiyel Avcı'lara bir kuvvet gelmiştir. Kennedy de kılıcı Buffy'ye verir ve tüm aktifleşmiş Avcı'lar savaşa devam ederler. Ayrıca okulun giriş ve çıkışlarında bulunan Giles, Wood, Anya, Andrew, Xander ve Dawn savaşırlar. Spike da kolyesinden bir şeyler hissetmeye başlamıştır.

Buffy, Avcı'lara seslenirken birden karnına aldığı bir kılıç darbesiyle yere düşer. Faith hemen yanına koşar, ancak Buffy savaşa devam etmesini söyleyerek kılıcı ona verir ve acı içinde yerde kıvranır. Buffy düşmüştür, Xander ve Giles yaralanır, Anya ve Amanda ölür, kaybediyorlardır. O anda Buffy'nin başında İlk/Buffy belirir ve onunla dalga geçer. Buffy ise, "Defol... git!" der ve ayağa kalkar. Ayağa kalktığını gören Rona, kılıcı ona tekrar geri verir ve savaşa devam ederler. O sırada Spike'ın ruhundan da kocaman bir ateş, güneş fırlar, göğü delerek Cehennem'den göğe kadar yükselir ve Cehennem'i yıkar. Herkes dışarı çıkmaya başlar. Buffy ise Spike'ın elini tutar. Elleri temas ettiği anda, birbirlerinin elinde bir alev oluşur. Spike, "Ruhumu hissediyorum. Biraz can yakıyor." der.

Herkes dışarıya çıkar ve okul otobüsüne doluşur. Faith, Buffy'ye de çıkması için seslenir, ama Spike'ın elini bırakmaz Buffy. Faith gider, cehennem yıkılmaya devam eder. Buffy, Spike'a "Seni seviyorum," der. Spike gülümser, "Hayır, sevmiyorsun," der, "ama söylediğin için teşekkür ederim." Sonra da Buffy'ye gitmesini söyler ve Buffy oradan ayrılır. Spike kıkırdar ve toza dönüşür, ölmüştür.

Buffy yıkılan okulda çıkışa doğru koşar, okuldan çıkar ve tüm şehir boyunca, okul otobüsünün peşinden koşar. Şehir, Buffy'nin ardından, domino taşları gibi yıkılmaktadır. Buffy bir binanın tepesine çıkar ve oradan otobüsün üstüne atlar. Sunnydale'in bitişinde, otobüs durur, Buffy aşağı iner. Herkes aşağı iner. Wood yaralıdır ve Faith'i de korkutarak ölmüş taklidi yapar, ama sonra "Sürpriz," diyerek uyanır ve gülümser.

Herkes aşağıda, Sunnydale'in kraterine bakmaktadır. Sunnydale tabelası da kraterin içine düşer. Faith, "Cehennem Ağzı resmen kapandı," der. Giles ise, "Cleveland'da bir tane daha var," der. Dawn, giden bütün alışveriş merkezlerine hayıflanır, Xander dünyayı kurtardıklarını söyler, Willow ise, dünyanın her yerinde uyanan diğer avcıları hissettiğini ve onları bulmaları gerektiğini söyler. Dawn ise dizinin son sorusunu sorar: "Evet. Buffy, şimdi ne yapıyoruz?" Buffy başını çevirir ve uzun yolun devamına bakar, sonra tekrar başını çevirir ve eskiden Sunnydale'in olduğu kratere bakar ve gülümser; çünkü bir daha asla "seçilmiş tek kişi" olmayacağının farkına varmıştır.

Devam etmekte olan olaylar
Angel'ın beşinci sezonunun ikinci bölümü olan "Just Rewards"'ta Spike, Angel'ın ofisinde bir hayalet olarak belirir ve yedi bölüm boyunca dizide kalır.
Angel'ın beşinci sezonunun on birinci bölümü olan "Damage"'de aktifleşmiş dengesiz bir potansiyel avcıyla karşılaşınca, Angel ve ekibi, Willow'un potansiyelleri aktifleştirme büyüsünden haberdar olurlar. Bu bölümde ayrıca Andrew'la karşılaşırız. Andrew, Buffy'nin yedinci sezon finalinden sonra olan bazı olaylar hakkında ipuçları verir.
Angel'ın beşinci sezonunun on altıncı bölümü olan "Shells"'te Willow'un Himalayalar'da olduğunu öğreniriz.
Angel'ın beşinci sezonunun yirminci bölümü olan "The Girl in Question"'da Angel ve Spike, Buffy'yi eski düşmanları olan Ölümsüz'den kurtarmak için Roma'ya giderler, ancak asla ona yetişemezler.
Angel'ın büyük finalinden sonrasını konu edinen Buffy the Vampire Slayer Sezon Sekiz'de, Scooby'ler dünyanın dört bir yanına dağılırlar. Buffy the Vampire Slayer'ın yedi sezonluk TV dizisinde yer almayan bu sezon, çizgi roman ve romanlarda geçer.

Çizgi roman devam serisi
Buffy ve Scooby Gang, artık bir İsveç Kalesi'nde, Leah, Rowena ve Satsu adlı eskiden potansiyel olan avcılarla birlikte konaklamaktadır. Milyonlarca aktifleşmiş potansiyel avcı da dünyanın dört bir yanına dağılmıştır ve dünyayı kötülüklerden korumaktadır. Son görevlerinde, bir insanın vücuduna kazınmış tuhaf bir sembol bulurlar. ("The Long Way Home, Kısım Üç")

Prodüksiyon
Bölüm başlığının çevirileri
Fransızca: "La Fin des Temps - 2ème partie" ("Zamanın Sonu, Bölüm 2")
Almanca: "Das Ende der Zeit – Teil 2" ("Zamanın Sonu, Bçlüm 2")
İtalyanca: On TV "La Prescelta" ("Seçilmiş Kişi") DVD'de, "Prescelta" ("Seçilmiş")
İspanyolca: "La Elegida" ("Seçilmiş Kişi)
Japonca: "選ばれし者" ("Seçilmiş Kişi")

Müzik
Robert Duncan - "Every Girl, A Slayer"
Robert Duncan - "Slayer Victory"
Robert Duncan - "The Final Fight"

Ayrıntılar
Sarah Michelle Gellar, Nicholas Brendon, Alyson Hannigan, Anthony Stewart Head ve David Boreanaz, dizinin ilk ve son bölümünde yer alan oyunculardır.
Buffy'nin savaşta karnına ölümcül bir kılıç darbesi alıp, sonra da onca yol koşması ve çatılardan atlaması, hala kafaları kurcalayan bir mantık hatasıdır.
Buffy'nin yaptığı konuşmanın bir benzeri, Buffy'nin sekizinci sezonunun beşinci bölümü, "The Chain"'de de, savaşırken ölen, kimliği belirsiz bir Avcı tarafından yapılmıştır:

"Avcı. Seçilmiş Kişi. Gerçek karanlıkla yüzleşecek kişi. Şimdi dönüp ışığa doğru mu koşacağım? Her zaman bir isim vardır. Lincoln. Hitler. Gandhi. Önemli olan bu değil. Hissetmeye çalıştım. Bir kadın gibi karanlıkla yüzleşmeye çalıştım. Mücadele ettim. Bundan fazlasına ihtiyacım yok. Kim olduğumu bile bilmiyorsunuz. Ben biliyorum..."

"Sunnydale'e Hoşgeldiniz" tabelası üçüncü sefer ve yine Spike yüzünden düşmüştür. İlk ikisi, "School Hard" ve "Lovers Walk" bölümlerinde Spike arabayla tabelaya çarptığında gerçekleşmişti.
Anya bu bölümde ölmüştür, oysaki onun senaryo gereği "The Gift"te ölmesi gerekiyordu. Ancak ekip bu ayrıntıyı unuttuğu için aktris Emma Caulfield iki sezon daha dizide kaldı. Bu bölümdeyse Caulfield, senaristlere Anya karakterini öldürmelerini özellikle istedi, çünkü Angel dizisinde veya başka herhangi bir devam projesinde yer almak istemedi. Ayrıca beşinci sezon finali, dizinin asıl finali olarak çekilmişti, ancak dizi iki sezon daha devam etti.
Joss Whedon, aslında bu bölümün iki saatlik bir final olmasını istediğini söyledi, ancak UPN kanalı ikinci bir saate müsaade etmedi. Sarah Michelle Gellar, bu bölümde her şeyin çok hızlı geliştiğinden ve çabucak olup bittiğinden yakınmıştır. Whedon, ayrıca bu bölümde Tara karakterini geri getirmeyi de planladığını açıkladı, ancak aktris Amber Benson'ın o esnada başka film projeleri vardı.
Bu bölümde, Joss Whedon'un yarattığı dört serinin dört başrol oyuncusu da oynamıştır: Sarah Michelle Gellar Buffy olarak; ki Buffy The Vampire Slayer dizisinin baş kahramanıdır, David Boreanaz Angel olarak; ki Angel dizisinin de baş kahramanıdır, Nathan Fillion Caleb olarak; ki Firefly dizisinin baş kahramanı Malcolm Reynolds rolünü oynamıştır ve Eliza Dushku Faith olarak; ki Dollhouse dizisinin baş kahramanı Echo rolünü oynamıştır.

Kaynakça
Dış bağlantılar