Akbaş (köpek ırkı)

Akbaş Anadolu'ya özgü bir köpek ırkıdır. Kangal ile aynı soy ailesindendir.

Türkiye'nin yerli köpek ırklarından biri olup sürü koruma köpeği olarak yetiştirilmektedir. Eskişehir, Sivrihisar, Emirdağ arasında, ender olarak da Polatlı-Haymana arasında rastlanmaktadır. Akbaşlar Amerika'da da birçok çiftlikte yetiştirilmeye başlanmıştır.

Özellikleri
Himayesinde gördüğü inek, koyun gibi hayvanlara ve birlikte yaşadığı insanlara karşı çok korumacı davranır. Ama kurt, çakal, ayı gibi hayvanlara karşı çok saldırgan olur. Evine gelen konuklara da kuşkuyla bakar. Anadolu'nun en eski koruma ve çoban köpeğidir. Bir koyun sürüsünü dağıtmadan tek başına ağıla kadar getirebilir. Safkan bir köpektir, özgürlüğüne çok düşkündür.

Kökeni
Batı Anadolu'da bulunan Akbaş cinsi köpekler: Macaristan'da Macar bir köpek ırkı olan Kuvasz adlı köpek ırkı ile akrabadır. Peçeneklerin manda dövüşçüsü olarak bilinen Kuvasz ırkı, Karpat Havzası'nda yaşamaktadır ve o zamandan beri dünya çapında Macar köpekleri arasında iyi bir üne sahiptir. Adı muhtemelen Eski Türkçedeki "Küvaz" kelimesinden gelmektedir. Bu köpek ırkını Kıpçaklarla ilişkilendirende vardır. Kavimler Göçü sırasında Macaristan'a gelmiş bir ırkta olabileceği düşünülmektedir. Türkiye'de şimdi esas yaygın olarak yaşadıkları Eskişehir, Ankara, Afyon bölgelerine (Günümüzde kısmen Ağrı, Konya, Sivas ve Tunceli'de de yaşamaktadırlar.) , Ural Dağları ve Balkaş Gölü arasından, Bizans İmparatorluğu ve İznik İmparatorluğunun Batı Anadolu'ya tampon maksatlı Balkanlardan yerleştirdiği Peçenekler ve Kumanlarca getirildiği veya Altınordu Devleti ve türevi olan İlhanlılar Devleti döneminde buraya yerleştirilen Orta Asyalı Türk boyları ve Moğol soylarının karışması ile oluşan Karatatar Türkmenleri tarafından getirildiği düşünülmektedir. Göçebe kavimlerle Anadolu'ya gelen Akbaşlar, Osmanlı'nın Zorunlu İskân dönemine kadar, hayvancılıkla uğraşan yarı-göçebe topluluklarla birlikte gezgin yaşam tarzını sürdürmüşlerdir.

Tarihçe
Aynı zamanda, Kangal (Karabaş) ile birlikte Anadolu Çoban Köpeği olarak da anılan bu ırk, Türkiye'de Batı ve Orta Anadolu Bölgesi'nde, özellikle Eskişehir, Kütahya dolaylarında yaşamaktadır. Bundan 3000 yıl önce üretildiği ve atalarının diğer çoban köpekleri olabileceği sanılmaktadır. Beyaz renkli köpekler koyun sürülerinin içinde diğer hayvanlarla karışarak yırtıcı hayvanlar için ilk hedef hâline gelmemesi ve vahşi köpeklerle farklarının belirginleşmesi için özellikle seçilmiştir. Karabaşların da (Kangal) aynı nedenlerle, koyu renkli hayvan sürülerini korumak için yetiştirildiği düşünülmektedir.

Genetik bilimciler, çoban köpeği ırklarının genetik atasının Orta Asya kurdu olduğunu belirlediler. Eski Çağ'ın en yaygın çoban toplumları olan Türkler, Moğollar, Tacikler, Orta Asya uluslarıdır. Ural-Altay Dağları arasında yaşamış Orta Asyalı çoban toplumların, siyasi ve sosyal tarihlerini araştırmakla, doğal safkan çoban köpeği ırklarının oluşma ve yayılmaları ile ilgili bilgilere ulaşılabilir.

Akbaşlar, Macaristan'da bulunan Kuvasz cinsi köpeklerle akrabadır, gerek fiziki, gerek karakter özellikleri birbirine tıpa tıp benzemektedir. Peçeneklerin manda dövüşçüsü olarak bilinen Kuvasz ırkı, Karpat Havzası'nda yaşamaktadır ve o zamandan beri dünya çapında Macar köpekleri arasında iyi bir üne sahiptir. Adı muhtemelen Eski Türkçedeki "Küvaz" kelimesinden gelmektedir. Bu köpek ırkını Kıpçaklarla ilişkilendirende vardır. Kavimler Göçü sırasında Macaristan'a gelmiş bir ırkta olabileceği düşünülmektedir. Amerika'da uzun süreden beri yetiştirilen Akbaş cinsi köpeklerin hemen her ortama uyum sağladığı gözlemlenmiştir. Bağımsız ve yer yer dominant karakteri nedeniyle yetişkin döneme gelene kadar Akbaş köpeklerin eğitimlerini ara vermeden sürdürmek gerekir. 3-6 aylık dönemde temel eğitim, 6-9 aylık dönemde ise ileri eğitim alabilecek kapasitededirler. Kırsal alanda 5 aylık Akbaşlar sürülere çobanlık yapmaya başlarlar.

Galeri
Ayrıca bakınız
Kangal köpeği
Zağar
Aksaray Malaklısı
Kars köpeği
Rize koyun köpeği
Tonya Finosu
Zerdava

Kaynakça