Fikret Işıltan

Fikret Işıltan (15 Şubat 1915, Beykoz, İstanbul - 24 Eylül 1997, İstanbul), Orta Çağ tarihi üzerine çalışmalarıyla bilinen müteveffa Türk tarihçi ve akademisyen.

Doğumu ve Eğitim Hayatı
Fikret Işıltan, 15 Şubat 1915 tarihinde Halid Bey ile Safvet Hanımın ikinci çocukları olarak doğmuştur. Doğduğu dönemde, babası askerî görevli olarak Beykoz Kundura Fabrikası'nda başkâtiplik yapmaktaydı. İlkokul eğitimini, babasının mesleği hasebiyle, Adapazarı, Hendek, Eskişehir, tekrar Adapazarı ve İstanbul olmak üzere farklı yerlerde okuyarak tamamlamıştır. İlkokulun son sınıfını bitirdiği İstanbul Şark İdadîsi'nde ortaokulunun ilk senesine başlamış ancak ortaokulunun kalan kısmını Kabataş Erkek Lisesi'nde tamamlamıştır. Lise eğitimini de yine Kabataş Erkek Lisesi'nde almıştır. Lise eğitimini bitirdiği 1933 senesinde Mülkiye'ye (günümüzdeki ismiyle; Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi) kaydolmuştur. İki ay kadar burada eğitim alan Işıltan, devlet tarafından Avrupa'ya öğrenci göndermek maksadıyla açılan sınava girerek Almanya'ya gitmeye hak kazanmıştır.

Bir lisede bir sene kadar Almanca eğitimi almasının ardından, 1934-35 güz döneminden itibaren Berlin Üniversitesi'nin (günümüzdeki ismiyle; Berlin Humboldt Üniversitesi) Felsefe Fakültesi'nde yükseköğrenimine başlamıştır. 1934-35 yıllarında Berlin Üniversitesinde; 1935-36 yıllarındaysa Leipzig Üniversitesinde dersler almıştır. Bu kurumlardaki öğrenimi esnasında Orta Çağ tarihi, Türkoloji, Arapça ve Farsça'ya yönelik dersler almıştır. 1936-37 eğitim yılının güz dönemine gelindiğinde, kaydını Breslau Üniversitesi'ne (günümüzdeki ismiyle; Wrocław Üniversitesi) aldırmıştır. Bunun nedeniyse; Işıltan'a doktora çalışma konusunu veren Herbert Wilhelm Duda'nın bu kuruma geçmiş olmasıdır.

Işıltan, doktorası esnasında Hermann Aubin, Herbert Wilhelm Duda, Otto Spies ve Leo Santifaller gibi isimlerden dersler almış ve tezini hazırlamıştır. Die Seltschuken Geschichte des Aḳserāyī ismindeki tezi (Türkçesi: Aksarayî'nin Selçuklu Tarihi) 1940 yılında onaylanmış ve 1943 yılında da basılmıştır. Tezin konusu, Aksarayî'nin Müsâmeretü'l-Ahbâr isimli eseri olmuştur.

Meslekî Hayatı ve Vefatı
Tezinin onaylanmasının ardından Türkiye'ye dönen Işıltan, Ocak- Ağustos 1941 döneminde Ankara Atatürk Lisesi'nde tarih öğretmenliği yapmıştır. Eylül 1941'den itibaren yedek subay olarak mecburî askerliğini yapmış ve Haziran 1944'te teğmen olarak terhis olmuştur. 1944 Temmuzunun sonlarına doğru, İstanbul Üniversitesi Tarih Bölümünün Orta Çağ Tarihi kürsüsünde asistanlığa başlamıştır. Orta Çağ Kürsüsünün başkanlığını yürütmekte olan Mükrimin Halil Yinanç'ın talebi doğrultusunda, İslam tarihine yönelik çalışmalar yapmaya başlayan Işıltan; bir yandan da, yine aynı kürsüde görev yapmakta olan, Philipp Schweinfurth'un verdiği Bizans Tarihi derslerinde tercümanlık yapmış ve Schweinfurth'un makalelerinin önemli bir kısmını Türkçeye çevirmiştir. 1953 yılında Urfa Bölgesi Tarihi isimli tezinin kabul edilmesiyle doçent olmuştur.

Işıltan; Orta Çağ Kürsüsü Başkanlığı görevini yürütmekte olan Mükrimin Halil Yinanç'ın 1961 yılının sonlarına doğru vefat etmesi üzerine, Orta Çağ Kürsüsünün başkanlığı görevini devralmış ve bu görevini emekliliğine değin sürdürmüştür. 1962 yılında ise profesör olmuştur. İstanbul Üniversitesi'ndeki öğretim görevliliği boyunca İslam tarihi, Orta Çağ Avrupa tarihi, Haçlı Seferleri tarihi, Bizans tarihi gibi alanlarda dersler vermiştir. 1970 yılında Türk Tarih Kurumu aslî üyeliğine, Kasım 1976 tarihinde İstanbul Üniversitesi Senatosu Üyeliğine ve nihaî olarak 1982 yahut 1983 yılında Tarih Bölümü Başkanlığına seçilmiştir. 1983 yılı sonundaysa, yaş haddinden emekliye ayrılmıştır. Emekliliğinin ardından, bir süreliğine Türk Tarih Kurumu'nun Yönetim Kurulunda görev almıştır. Bunun yanında akademik eser tercümelerini de sürdürmüştür.

Fikret Işıltan, 24 Eylül 1997 tarihinde geçirdiği Kalp krizi neticesinde vefat etmiş ve Zincirlikuyu Mezarlığı'na defnedilmiştir.

Özel Hayatı
Işıltan; Almanca, Fransızca, Arapça, Farsça ve Latince dillerini bilmekteydi. 1945 yılında, Semahat İzgi ile evlenmiştir.

Eserleri
Işıltan'ın yazdığı ve tercüme ettiği eserler aşağıdaki gibidir.

Telif Eserleri:
Fikret Işıltan, Die Seltschuken Geschichte des Aḳserāyī (Leipzig, basım yılı:1943). Kendisinin doktora tezidir.
Fikret Işıltan, Urfa Bölgesi Tarihi (Başlangıçtan h. 210 = m. 825’e Kadar) (İstanbul, basım yılı: 1960). Kendisinin doçentlik tezidir.
Fikret Işıltan, "Acı Kaybımız Prof. Dr. Ahmet Cevat Eren (1910-1976), Tarih Enstitüsü Dergisi, Sayı 7-8 (1976-1977), İstanbul 1977, s. 1-5.
Fikret Işıltan, "Bizans Tarihini Nasıl Algılamalıyız?", Prf. Dr. Hakkı Dursun Yıldız Armağanı, Marmara Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Yayını, İstanbul 1995, s. 277-284.

Tercüme Eserleri:
Walther Hintz, "Steuerinschriften aus dem mittelalterlichen Vorderen Orient", çev. Fikret Işıltan, "Ortaçağ Yakın Şarkına Ait Vergi Kitabeleri", Belleten, XIII/52 (1949), s. 745-793, lev. LXXV (2 resim).
Philipp Schweinfurth, "İstanbul Suru ve Yaldızlı Kapı", çev. Fikret Işıltan, Belleten, XVI/62 (1952), s. 261-271.
Franz Taeschner, "İslâm Ortaçağında Futuvva (Fütüvvet Teşkilâtı), çev. Fikret Işıltan, İktisat Fakültesi Mecmuası, XV/1-4 (Ekim 1953-Temmuz 1954), İstanbul 1955, s. 1-32.
Albrecht Dietrich, "Abdalmu'min bin Xalaf Ad-Dimyâtî'nin Bir Muhacirûn Listesi", çev. Fikret Işıltan, Şarkiyat Mecmuası, III. İstanbul Üniversitesi Şarkiyat Enstitüsü, İstanbul 1959, s. 125-155.
Julius Wellhausen, İslâmın En Eski Tarihine Giriş, çev. Dr. Fikret Işıltan, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları, No. 844, Ankara Matbaası, İstanbul 1960, VII + 144 s.
Julius Wellhausen, Arap Devleti ve Sukutu, çev. Prof. Dr. Fikret Işıltan, Ankara Üniversitesi Basımevi, Ankara 1963, XII + 287 s.
Ernst Honigmann, Bizans Devleti'nin Doğu Sınırı, Grekçe, arabca, süryanice ve ermenice kaynaklara göre, 363'ten 1071'e kadar, çev. Prof. Dr. Fikret Işıltan, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları, No. 1528, Edebiyat Fakültesi Matbaası, İstanbul 1970, LXIV + 282 s., 4 harita.
Georgi Ostrogorski, Bizans Devleti Tarihi, çev. Prof. Dr. Fikret Işıltan, Türk Tarih Kurumu Yayınları X. Dizi, Sayı 7, Ankara 1981, XXXV + 582 s., 8 harita,
Steven Runciman, Haçlı Seferleri Tarihi, I. cilt: Birinci Haçlı Seferi ve Kudüs Krallığı'nın Kuruluşu, çev. Prof. Dr. Fikret Işıltan, Türk Tarih Kurumu Yayınları, X. Dizi, Sayı 9, Ankara 1986, XVII + 309 s., 8 resim, 5 harita.
Steven Runciman, Haçlı Seferleri Tarihi, II. cilt: Kudüs Krallığı ve Frank Doğu 1100-1187, çev. Prof. Dr. Fikret Işıltan, Türk Tarih Kurumu Yayınları X. Dixi, Sayı 91, Ankara 1987, XII + 452 s., 7 resim, 5 harita, 5 soy kütüğü.
Steven Runciman, Haçlı Seferleri Tarihi, III. cilt: Akkâ Krallığı ve daha sonraki Haçlı Seferleri, çev. Prof. Dr. Fikret Işıltan, Türk Tarih Kurumu Yayınları, X. Dizi, Sayı 92, Ankara 1987, XII + 465 s., 15 resim, 5 harita, 6 soy kütüğü.
Julius Wellhausen, İslâmiyetin İlk Devrinde Dinî-Siyasî Muhalefet Partileri, çev. Prof. Dr. Fikret Işıltan, Türk Tarih Kurumu Yayınları, X. Dizi, Sayı 12, Ankara 1989, X + 179 s.
Nikitas Honiatis, çev. Prof. Dr. Fikret Işıltan, Türk Tarih Kurumu Yayınları, XIX. Dizi, Sayı 15, Ankara 1995, XI + 162 s.

Ansiklopedi Maddeleri:
Me'mun, İslâm Ansiklopedisi, VII, İstanbul 1957, s. 693-700.
Mervân I, İslâm Ansiklopedisi, VII, İstanbul 1957, s. 778-780.
Muktedî, İslâm Ansiklopedisi, VIII, İstanbul 1959, s. 573-575.
Muktedir, İslâm Ansiklopedisi, VIII, İstanbul 1959, s. 575-576 (İkmâl)
Mutemid, İslâm Ansiklopedisi, VIII, İstanbul 1959, s. 753 (İkmâl)
Seyf b. Ömer, İslâm Ansiklopedisi, X, İstanbul 1965, s. 531-532.
Seyfü'd-Devle, İslâm Ansiklopedisi, X, İstanbul 1965, s. 536-539.
Sicilya, İslâm Ansiklopedisi, X, İstanbul 1965, s. 589-596.
Suriye, İslâm Ansiklopedisi, XI, İstanbul 1970, s. 51-66 (İkmâl)
Süleym b. "Mansur", İslâm Ansıiklopedisi, XI, İstanbul 1970, s. 96-97 (İkmâl)
Şâver, İslâm Ansiklopedisi, XI, İstanbul 1970, s. 357-363.
Şeyh Şamil, İslâm Ansiklopedisi, XI. İstanbul 1970, s. 468-474.
Şîrâzî, İslâm Ansiklopedisi, XI, İstanbul 1970, s. 564-565 (İkmâl)
Taberî (Abu'l-Tayyib el-Taberî), İslâm Ansiklopedisi, XI, İstanbul 1970, s. 592-594 (İkmâl)
Taberî (Abu Ca'fer) Muhammed b. Carir b. Yazıd, XI / 839-923, İslâm Ansiklopedisi, XI, İstanbul 1970, s. 594-598.
Tabl'-hane, İslâm Ansiklopedisi, XI, İstanbul 1970, s. 604-610 (İkmâl)
Tâhir b. Hüseyin, İslâm Ansiklopedisi, XI, İstanbul 1970, s. 631-635

Kaynakça
Dış bağlantılar
Birinci kaynağa ulaşmak için: