Emet

Emet, Kütahya ilinin bir ilçesidir.

Kaplıcalarıyla termal turizme katkıda bulunan Emet 17 Ekim 1993 tarihinde Bakanlar Kurulu kararıyla “Termal Turizm Bölgesi” ilan edilmiştir. Ayrıca dünyada rezervi çok az bulunan bor madeni bu ilçede bol miktarda çıkarılabilmektedir. Dünyanın bor rezervlerinin yaklaşık %70'ne sahip bulunan Türkiye'de bu madenin %50'den fazlası Emet'te bulunmakta olup ilçede yeni bulunan rezervler sayesinde bu oran daha da yükselmiştir. Bunlara ilaveten dünyada sayısı 10'u gecmeyen asit borik fabrikalarından biri de bu ilçede faaliyetlerini sürdürmektedir. Borun başkenti Emet ilçesi bor madeni sebebiyle stratejik ve ekonomik olarak Türkiye'ye çok büyük katkılar sağlamaktadır.

İlçenin yüzölçümü 951 km²dir. Emet ilçe merkezinin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 901 metredir.

Tarihçe
Emet tarihi Bakır Çağı (MÖ 5000) sonrası Tunç Çağından bu yana devam etmektedir. Emet'in antik dönemdeki ismi Tiberipolis (Tiberius'un şehri olduğu yazılı kaynaklarda belirtilip, sikkelerde bulunmuştur.
Kazıklı Voyvoda'nın sürgünde hapis edildiği yer Emet ilçesine bağlı Eğrigöz kalesidir. Bu Roma Dönemi kalesi, Bizans döneminde de kullanılmıştır.
1378 yılında Germiyanoğlu Süleyman Şah'ın kızı Devlet Hatun'un çeyizi olarak Yıldırım Beyazıt Han'a vermiştir. Selçuklu ve Osmanlı döneminde de bu yerleşim önemini korumuştur.
Taht kavgası için Şehzade Korkut'un öldürüldüğü yer olan Zeytino Hanı ilçede hâlâ ayakta ve kullanılır durumdadır.
Kurtuluş Savaşında Eskişehirli Zeytinoğullarından aldıkları borca karşılık Eskişehirli Zeytinoğullarına verilen birkaç yerden biri de Zeytino Hanıdır.
Milli Mücadele yıllarında Emet
I. Dünya Savaşı'nın bitişi ve Mondros Mütarekesi'nden sonra, Milli Mücadele öncesinde Damat Ferit Hükümeti'nin memleketi uçuruma sürükleyen kötü yönetimi, ülkenin içinde bulunduğu siyasi durumu birçok vatanseveri çıldırtıyordu. Böyle bir atmosferde vatana bütün varlıklarıyla bağlı, idealist bazı genç doktorlar "Köycüler Cemiyeti" adıyla bir dernek kurdular. Bu gençlerin amacı, köylüler arasında insancıl bir yaklaşımla çalışmak, sağlık ve eğitim konularında köylülere yardımcı olmaktı.

İşgal öncesi bu doktorlar Anadolu'ya gitme kararı aldılar. Dr. Reşit Galip, Dr. Hasan Ferit ve Dr. Fazıl Doğan önce Kütahya'ya ziyarete geldiler, ardından Tavşanlı'ya hareket ettiler.

Tavşanlı'da özellikle köylüler üzerinde ağaların baskısını gören doktorlar, Tavşanlı'da çalışmalara başladılar. Dr. Reşit Galip ve arkadaşları "Tavşanlı Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti"'ni kurdular. Daha sonra Dr. Fazıl Doğan Tavşanlı'dan ayrılmış ve görevine Emet'te devam etmiştir.

Dr. Fazıl Doğan Emet'e yerleştikten sonra ilk başta halk kendisine tam anlamıyla güvenmemiş, Emet'teki ağalar da ilk başlarda kendisine itimat etmemişlerdir.

İzmir'in İşgali'nden sonra Emet'te ilk örgütlenmeler başladı ve "Emet Müdafaa-i Vatan Cemiyeti" kuruldu. Milli bilinci uyandırma faaliyetleri ve Osmanlı Kuruluş törenleri Söğüt dışında Emet'te kutlandı. Damat Ferit Hükûmeti Fazıl Doğan'a baskılar yaptı ancak Fazıl Doğan, Emet'teki faaliyetlerine devam etti. Merkezi Emet olmak üzere Kütahya ve çevresinde göreve memur edildi.

Dr. Fazıl Doğan'ın Kütahya ve çevresine memur edilmesinden sonra Kütahya Kuva-yi Milliye Kumandanı İsmail Hakkı Bey ile tanıştı.
Bu sıralarda Çerkez Ethem kuvvetlerinin de yardımıyla işgal altında olan Simav, bir baskın ile kurtarıldı. (Temmuz 1920)

Yunan birliklerinin Gediz bölgesinde saldırıya geçip etkisini artırması üzerine Emet Milli Müfrezesi Kuva-yı Seyyâre'ye bağlandı. Ekim 1920'de Gediz Muharebesi çok şiddetli geçti Yunanlar'a karşı kaybedildi. Çok önemli kayıplar verildi.

Çerkez Ethem İsyanı akabinde Kuva-yi Seyyâre'nin görevine son verildi. Dr. Fazıl Bey Emetliler ile görüşerek Çerkez Ethem'in durumunu halka anlattı ve Emet Müfrezesi Kuva-yı Seyyâre'den ayrıldı. Dr. Fazıl Bey, Çerkez Ethem il ilişiğini kesmesinden sonra kuvvetlerini Yenice kasabasına çektiği sırada Çerkez Ethem'e gönderilecek bir mektup eline geçti. Mektup üzerinde Kula ibaresini gören Fazıl Bey, Kula'nın Yunanlar'ın elinde olduğunu bildiğinden şüphelendi ve mektubu okudu. Çerkez Ethem'in Yunanlar ile münasebetini öğrenen Fazıl Bey vakit kaybetmeden Emet Postanesi'ne giderek İsmet Paşa ile görüştü ve durumu bildirdi.

İsmet Paşa'nın emriyle Dr. Fazıl Bey'in birlikleri Garp Cephesi'ne bağlandı. Bunun üzerine Fazıl Bey önce Kütahya'ya daha sonra Eskişehir'e hareket ederek İsmet Paşa'nın huzuruna çıktı. İsmet Paşa'nın Fazıl Bey'i yine aynı cephenin Milli Kuvvetler kumandanı olarak göndermek istediğini iletti. Bu sırada 45 kiloya kadar düşmüş, çok zayıf ve adeta hasta olan Fazıl Bey ruhça da çok yorulmuştu ve İsmet Paşa'dan biraz istirahat vermelerin diledi. Yeniden görev almak üzere kendi el yazıları ile bir ay istirahat verdiler ancak Fazıl Bey'in hiç parası yoktu. Kimseden de isteyemeyeceği için aklına Emetliler geldi ve Kızılay Hastanesi'ndeki arkadaşlarına yazdığı telgrafı Emet'e göndermelerini rica etti ve para yardımı istedi. Derhâl "Eskişehir'de Zeytinzâdelerin yazıhanesinden 500 lira alınız" diye karşılık geldi. Önce Ankara'ya sonra dinlenmek üzere Emet'e dönen Fazıl Bey dönüşünde arkadaşı Doktor Mustafa Alp'in rahatsızlığını tedavi ederek tedavisini tamamlamak üzere Antalya'da bulunan Doktor Reşit Galip ve Hasan Ferit'in yanına gönderdi.

14 Ağustos 1921 tarihinde Emet'i işgal eden Yunanlar halka dayanılmaz baskılar yapmışlardır. Halk evlerine kapanır. Yunan askerleri ve süvarileri Emet sokaklarında halkın ilçe dışına çıkmasını yasaklar. Yasağa uymayanlar hapse atılır veya öldürülür. Halkın kışlık olarak ayırdığı erzakına zorla el konur.
Yunanların Emet havalisinde sabit bir kuvveti olmayıp Kabakçı Salih Efe Emet ve Tavşanlı havalisini idare etmekte ve bu civardan ihtiyaçlarını gidermekteydi. Ancak yakın zamanda Yunan komutan Zamanist ile tartışan ve Yunanlarla dostluğu bitiren Kabakçı, canının derdine düşerek Emet'te Günlüce ile Eğrigöz beldeleri arasında bulunan Türkmen Tepesi'ne yerleşir. Kabakçı'nın hakimiyetinden boşalan Emet'e 20 Şubat 1922'de Yunanlar 40 kişilik bir kuvvet gönderir. Bu kuvvetlerin gelmesiyle beraber Emet ve havalisi daha zor duruma düşer. Kabakçı Salih Efe Milli Müfrezesi'ne katılmak istese de Sülye Bala'nın ileri gelenlerinden Molla Himmet, bu isteği "Mimye Köprüsü'nden bu tarafa geçersen seni vururum!" sözleriyle geri çevirir.

19 Nisan 1922'de 10-12 kişilik bir Yunan birliği Emet'te bulunan birliğe yiyecek bulmak için Değirmisaz'a varır. Askerleri gören Sülyeliler plan yaparak Yunanların gece kalacağı köy odasına baskın yapacaklarını köy muhtarı Kadıoğlu İsmail'e bildirirler. Muhtar da baskının köy dışında yapılmasını rica eder ve rica kabul edilir.
Yunanlar erkenden köyün dışında bulunan Emet Çayı'nı geçerler. 20 Nisan'da pusuya yatan Sülyelilerden Giziroğlu Mehmet, Mustafa Peker, Ali Sağlam, Sadık Ayan, Ali Bayram, Hasan Zengin, kardeşi Recep, Dereli Köyü Muhtarı Hasan Patlak Yunanlardan altı tanesini öldürür. Ancak ikisi yaralı halde Eğrigöz tarafından kaçarak Emet'teki birliğe ulaşır.

Bu olayın üzerine Yunan komutanı, Emet Belediye Reisi Terlemez Hasan'ı çağırıp 40 askeri için 40 kadın istediğini ve kendisine de Sülye'nin en güzel kızını istediğini söyleyerek Sülyelilerin yaptığı baskının intikamını almak ister. Terlemez Hasan isteklerini hemen yerine getiremeyeceğini, bunu alenen yaptığı takdirde Emetlilerin kendisini öldüreceğini söyler ve komutana kabul ettirir.
Emet Müdafaa-i Vatan Cemiyeti Reisi Hatipoğlu Mustafa, Sülye'ye haber uçurur. Haberi alan Molla Himmet, köyün çetelerini toplayarak istişare yapar. Ertesi gün plan uygulamaya konulur. 24 Nisan 1922 günü Belediye Reisi Terlemez Hasan eğlence tertip eder. Eğlenceden bir süre sonra çalgıcılar bir fırsatını bulup binayı terk ederler. Yunanların büyük bölümünün sızdığı sırada Emetli efelerden 30-40 kişi Hükûmet Konağı etrafına mevzilenirler. Emme-basma tulumbayla gaz yağı püskürterek konağı yakmak isterler ancak itfaiye tulumbası çalışmaz ancak bir şekilde konağı ateşe vermeyi başarırlar. Yangının kısa sürede binayı sarması üzerine dışarı kaçmaya çalışan Yunan askerler teker teker vurulur. Bu baskında komutan ile birlikte 40 Yunan askeri öldürülür.

Mart 1922 sonunda cephe gerisinde ileride yapılacak olan taarruzun hazırlıklarına başlamak için Kocaeli Grubu'na bağlı 7. Tümen'den Yğzbaşı Ahmet Ragıp ve Teğmen Şakir Bey ile birlikte on er, Emet'e gelirler. Emet ve Günlüce (Sülye)'deki gençleri organize ederek dağlarda eğitirler. Emet, Harmancık, Erenköy dolaylarında halka silah ve cephane dağıtılır. Emet Cevizdere baskınında yaklaşık 200 Yunan askeri öldürülür.

Cevizdere olayından sonra Yunanlar Emet'teki kuvvetlerini artırırlar ve Emet 14 Mayıs 1922'de tekrar işgal edilir. 24 Mayıs'a kadar Emet'le beraber 14 köyünü taş üstünde taş kalmayacak şekilde yakarlar. Halk yaklaşık üç ay dağlarda saklanır. Cevizderesi çatışmasına katılanları özellikle arayarak gittikleri köylerde insan ayırt etmeden önlerine gelenleri öldürürler. Cevizderesi'ne katılan ekiptekileri Umutlu Köyü'nde bulan Yunanlar, Köprücek, Sülye, Eğrigöz, Küreci ve diğer köylerden birçok kişi esir alır, bir kısmı Simav'da hapsedilir, bir kısmı da Manisa'da Divan-ı Harpte yargılanarak Korfu Adası'na veya Atina'ya esir olarak götürülürler.

Yunanlar Emet'te 14 köyü yaktıktan sonra 24 Mayıs 1922'de Simav'dan Uşak'a hareket edip geri çekilmeye başlamışlardır.

Eğrigöz beldesi Kurtuluş Savaşı'nda millî mücadeleye Eğrigöz seğmenleri ile çok büyük katkı sağlamıştır. Eğrigöz bünyesinde kendi imkânlarıyla birlik oluşturan İsmail Çavuş "alilen İsmail (1875)" halkın bu mücadele içinde olmasına öncülük etmiştir.
Emet ilçesi efeleri civar ilçelere çöreklenmiş olan düşman askerini önüne katıp abideye kadar çıkarmış ve oradan da İzmir'den denize dökülmesine vesile olmuştur.
Türk genel kurmayı arşivlerinde ve yunan harp tarihi arşivlerinde de "Emet Olayı" olarak geçen olay Emet halkının övünç ve gurur kaynağıdır, bu olay hakkında çeşitli kitaplar yazılmıştır.
Kütahya ve Kütahya'nın diğer ilçeleri arasında düşman askerine karşı koyan ve onları hezimete uğratan tek ilçe Gazi Emet ve Eğrigöz beldesidir.
Kurtuluş Savaşı'nda Çerkez Etem'in İsmet İnönü komutasına girmeyi kabul etmeyişini öğrenen; Emet ilçesi efelerini örgütleyen Dr. Fazıl, Mustafa Kemal Atatürk ve İsmet İnönü'ye Emet ilçesinden telgraf çekerek olayı bildirmiştir. (Gediz birlik komutanı Çerkez Etem'in akrabasıdır gediz birlik komutanına gönderdiği mektubu gelen ulak çerkez komutanı arar Dr. Fazıl'ın ulağı da bu sırada oradadır. Kendisi de çerkez olan Dr. Fazıl'a gönderildiğini sanarak Dr. Fazıl'a getirir.)
Kurtuluş Savaşı'nda Cevdet Sunay (Halk arasında "Sarı Cevdet" olarak anılır) ilçede kalmıştır.
Fahrettin Altay ilçede hâlâ müftülük binası olarak kullanılan ve zamanında fetfahane olarak adlandırılan binada kalmış ve düşman askerini Emet halkı ve beraberindeki milis güçleriyle birlikte önüne katarak İzmir'den denize dökülmesine vesile olmuştur.
Kurtuluş Savaşı'nda tarihinde ilk ve son kez Domaniç yaylasında yapılan türkmen şenlikleri Düşmana karşı örgütlenmek amacıyla Dr. Fazıl'ın gayretleri sonucu zamanına göre çok büyük katılımla Emet'te yapılmıştır.
Gazi Emet Kurtuluş Savaşı sonrası Emet halkı kendi arasında para toplayıp Türkiye Cumhuriyeti'ne "Emet" isimli uçağı alıp hediye etmiştir.

Coğrafya
Karayolları 148. şube şefliğini baskılara aldırmadan olması gereken yer emet diyerek Karayollarını Emet'e kurduran İbrahim Etem Erdinç (cumhuriyet senatosu Kütahya üyesi) rahmet ve saygı ile anılan Emetli'nin çok sevdiği, saydığı bir kişidir, Ayrıca borik asit fabrikasının hemen bütün adımlarında emeği geçen Kütahya milletvekili Ahmet Derin saygı, minnet ve rahmetle anılmaktadır.
Emet ilçesi; Kütahya'nın tüm ilçelerinin merkezinde olup bütün büyük ilçelere 45–50 km uzaklıktadır.
Emet ilçesi tarihi boyunca iki büyük yangın (birini Yunan askerleri yakmıştır) ve iki deprem geçirmiş. Cumhuriyet döneminde 156 köye sahip bu ilçe kendinden çıkarttığı iki adet ilçe ve Kendisine bağlı orman zengini olan Gölcük'ü ve gölcüğe kadar olan köyleri Simav'a (Şefik İnan tarafından Emet'ten koparılıp Simav'a bağlatılmıştır.) kömür zengini olan Değirmisaz bölgesini onlarca köyü Tavşanlı'ya (bu bölgelerin halkı istemediği halde diğer ilçelerin siyasetçileri metazori olarak bağlatmışlardır.) bağlanması sebebiyle şu anda 34 köye düşmüştür.
İlçe nüfusu önemli ölçüde göç vermiştir. göç verdiği yerler arasında önemli ölçüde Kütahya merkez (35.000- 40.000 kişi civarı), Manisa (2 adet mahalle oluşturmuştur.) ve ilçeleri vardır bunun yanı sıra tavşanlı Antalya vb. yerlerde de önemli nüfusa sahip olmasına rağmen, ilçede yakın köy ve kasabalardan göç almıştır bu göç eden nüfus ise kasaba köy ve belediyeliklerinin devamı gibi kaygılarla kasaba ve köylerinde nüfus kaydını yaptırmaktadırlar.
Emet ilçesinin en büyük sorunu; yol sorunudur Kütahya'nın bütün ilçelerinin merkezinde olması, Balıkesir, Uşak gibi illere direkt yol açıldığında diğer ilçelerden açılmış olan yollardan daha kısa daha ekonomik olacağından dolayı en uygun konumda olmasına rağmen hâlâ bu yollar projelendirilip yapılamamaktadır. (Emet'in ihtiyacı kendini ilçelere bağlıyan değil illere bağlıyan yollardır.) Emet seracılık sektörüne açık bir ilçedir. Kaplıca sularının boşa akıp gitmemesi için bu atıksu seracılık sektöründe değerlendirilebilir.

Kültür ve turizm
Şehirde sülfatlı, bikarbonatlı, kalsiyumlu, magnezyulu hipertermal ve hipotonik özellikler taşıyan kaplıcalar bulunmaktadır. Kaplıca sularının içme kürleri olarak uygulandığında mide bağırsak sistemi, karaciğer ve safra kesesi üzerinde kuvvetli etkileri bulunduğu sindirimdeki safranın akımını hızlandırıcı, bağırsak hareketlerini düzenleyici kronik spastik, kabızlık gibi fonksiyonel bozuklukları tedavi edeceği, suyun alkali ve sülfat içeriği sebebiyle böbrek fonksiyonlarını düzelteceği ve bu nedenle böbrek taşları ve nekahetlerinde yarar sağladığı belirlenmiştir.

Kür olarak romatizma, eklem kireçlenmeleri, cilt hastalıkları, kaza sonrası vücut hasarlarında, kısırlık tedavisi, selülit tedavisinde, dolaşım sistemi rahatsızlıklarında ve birçok rahatsızlıklara şifa vermektedir.

Bunlar;

Yeşil Kaplıcalar
Kaynarca Hamamı
Osmanlı Hamamı
Kaplıcalar diyarı olan bu şehirde vurulan her sondajda ayrı özelliklere ve şifa'ya sahip sıcak su kaynağı çıkmakta olup bunlardan birkaçı yukarıda bahsi geçen hamamlara akıtılmaktadır. Hacanatlar açık kaynak havuzu (Yosun havuzu)'da faaliyet göstermektedir.
Romatizmal hastalıklarda açık yaraların iyileştirilmesi gibi hastalıklarda çok yararları olan Emet ilçesinde şifaya kavuşan birçok kişi olmasına ve Türkiye'nin birçok yerinden hasta gelmesine rağmen, ilçede bulunan S.S.K. bünyesindeki fizik tedavi ve rehabilitasyon merkezi ilçe muhtarlarının kapatılıp hastaneye çevrilmesini istemeleri üzerine kapatıldı, ancak S.S.K. hastanesi kurulamadan, S.S.K. hastaneleri birleştirme kararı alınınca bu merkez içinin termal suyu ile şu anda boş vaziyette işletilmeyi beklemekte olup Türkiye'nin kilit vurulan tek S.S.K. hastanesidir.
Tam teşekküllü çok modern devlet hastanesi olmasına rağmen doktor açığı çok olmasından dolayı termal turizmin ve borun başkenti olan bu ilçede sağlık başlıbaşına bir sorundur. Acil hastalar da yetiştirilebilirse Kütahya, Eskişehir, Tavşanlı, Uşak'ta tedavi görebilmektedir. 7 km uzaklıktaki Hisarcık ilçesiyle ve köyleriyle beraber cıvarın tek hastanesi olan ve yaklaşık 25.000 kişiye hizmet eden ve çok iyi doktor ve personel bulunması halinde bu rakamın 50.000-60.000 civarında hastanın yararlanabileceği Emet devlet hastanesinin en büyük ihtiyacı doktor ve uzman personel açığının biran önce giderilmesidir.
İlçenin kendine özgü fırın kebabı, zamanında peynirli pidesi, evlerinde ise güveç (erkeçten olanı daha makbul olup içine yalnızca salça soğan ve domates kullanılarak hazırlanıp taş fırında pişirilir), tarhana, mantısı, tuzsuz keçi peynirinden yapılan höşmerimi çok meşhurdur. Evlerde bir de kızılcıktan yapılan halk arasında eştana olarak bilinen çorbası da meşhurdur (bu çorba kakırdak veya sarımsaklı olarak servis edilir). Düğünlerde mutlaka cerp sulu keşkek yapılır. Ayrıca evlerde yapılan yöre tabiriyle hamur ve etle yapılan comcom, sarma hamurdolması gibi hamur yemekleri İtalyanların makarnasına taş çıkartır.
Kendine özgü cinsiyle tamamen organik olarak Emet çayı civarında, Eğrigöz bahçelerinde, Yeniceköy'de yetiştirilen domatesleri ilçenin aranılan en güzel sebzelerindendir. Keçi peyniri ise Emet pazarının vazgeçilmezidir. Yeni yeni başlayan bal, polen, arı sütü üreticiliği de kayda değer oranda artmıştır.
Çok değerli el işlemesi üç etek, taka (mahalli giyisi), şalvar vb. iğne oyası ilçenin gelir kaynakları arasındadır.
Bor madeni bulunmadan önce onlarca çeşit üzüm yetiştiriciliği, pekmezcilik ve ağdacılık yapılan bu ilçede bor madeninin etkisiyle üzüm yetitiriciliği haliyle pekmezcilik ağdacılıkta artık yapılamamaktadır.
Emet ilçesinin büyük bir bölümününün emniyet ve asayişini jandarma sağlamakta olup, İlçe Jandarma Komutanlığı ilçe merkezinde konuşludur.
Emet Çayı balık meraklıların gözdesi ilçe tarımının bel kemiğidir. Ayrıca bu çayın birçok yerinde rafting'e uygun alanlar olup hemen üzerindeki 2181 m yüksekliğindeki Eğrigöz Dağında ise senenin birkaç ayı hariç devamlı kış turizmine uygun kayak yapmaya uygun kar bulunmakta ve yine Eğrigöz dağlarında birçok piknik yapılacak alanlar, krater bulunmaktadır. Eğrigöz beldesine bağlı Dereli mahallesinin de termal hamamlar halkın hizmetine sunulmuştur. Eğrigöz köyü 1996 yılında belde olmuştur. Turizm adına zengin olan bu belde de doğal yapısı ve sır perdesi çözülememiş Roma İmparatorluğu dönemine ait savunma kalesi bulunmaktadır. Rivayetlere göre bu kale içinde kapalı bir çarşı olduğu söylenmektedir. Beldenin tarihi çok eskidir. 1800'lü yıllarda Bursa'ya bağlı bir ilçe olan Eğrigöz, zamanın ipek yolu güzergâhı üzerinde bulunur. Doğal yapısı bozulmuş tahrip olmuş han ve hamamların bazı bölümleri günümüze kadar ayakta kalmayı başarmıştır.

Nüfus
Notlar
Kaynakça
Dış bağlantılar
Emet Kaymakamlığı
Emet Belediyesi