Cakarta

Cakarta, Endonezya'nın fiili başkenti ve en büyük şehridir ve idari statüsü eyalete eşdeğer özerk bir bölgedir. Dünyanın en kalabalık adası olan Cava'nın kuzeybatı kıyısında yer alan şehir, Batı Cava ve Banten eyaletleriyle sınır komşusudur ve kuzeyde Cava Denizi'ne bakar. Cakarta yaklaşık 661,23 kilometrekare (255,30 mil kare) alanı kaplamasına rağmen, daha geniş Cakarta metropol alanı -genellikle Büyük Cakarta olarak bilinir- dünyanın en büyük kentsel yığılmalarından biridir. Şehir, Endonezya'nın siyasi, ekonomik ve kültürel merkezi olarak hizmet vermekte ve çok sayıda ulusal kuruma, şirket genel merkezine ve Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği (ASEAN) sekreterliğine ev sahipliği yapmaktadır.

Şimdiki Cakarta bölgesi, en azından MS ilk yüzyıllarından beri yerleşim yeri olmuştur ve tarihsel olarak Sunda Krallığı'na hizmet veren Sunda Kelapa limanıyla ilişkilidir. 1527'de, Demak Sultanlığı güçleri tarafından ele geçirilmesinin ardından yerleşim yeri Jayakarta olarak yeniden adlandırılmıştır. Hollanda Doğu Hindistan Şirketi daha sonra 1619'da şehri ele geçirdi ve üç yüzyıldan fazla bir süre Hollanda Doğu Hint Adaları'nın idari merkezi olan Batavya olarak yeniden inşa etti. II. Dünya Savaşı sırasında Japon işgalinden ve Endonezya'nın 1945'te bağımsızlığını ilan etmesinden sonra şehir Cakarta adını aldı ve yeni bağımsız cumhuriyetin başkenti oldu.

Endonezya'nın başlıca finans ve ticaret merkezi olarak Cakarta, ülkenin ekonomisinde ve Güneydoğu Asya'daki bölgesel ticarette merkezi bir rol oynamaktadır. Şehir, büyük Endonezya şirketlerinin, finans kurumlarının ve Endonezya Borsası'nın genel merkezlerine ev sahipliği yapmaktadır ve iş, medya ve uluslararası diplomasi için önemli bir merkez haline gelmiştir. 20. yüzyılın ortalarından bu yana hızlı kentleşme, Cakarta'yı Endonezya takımadalarının dört bir yanından göçmenleri çeken ve ülkenin en kalabalık şehri ve bölgedeki en büyük kentsel ekonomilerden biri olarak konumuna katkıda bulunan geniş bir metropol bölgesine dönüştürmüştür.

Jakarta, tek bir baskın etnik gruba sahip olmayan son derece çeşitli bir şehirdir. Nüfusu, Cava, Betavi, Sunda, Çinli Endonezyalılar ve Endonezya'nın diğer birçok bölgesinden gelen göçmenlerden oluşan büyük toplulukları içerir. Endonezce resmi dil ve başlıca iletişim aracıdır; Betavi kültürü ise sömürge döneminde gelişen yerel, Çin, Arap ve Avrupa etkilerinin tarihsel karışımını yansıtır. Endonezya'nın başkenti ve en büyük metropolü olan Cakarta, trafik sıkışıklığı, hava kirliliği, sel ve toprak çökmesi gibi kentsel sorunlarla boğuşmaktadır; bu sorunlar, ulusal hükûmetin Endonezya'nın gelecekteki başkentini Doğu Kalimantan'daki Nusantara'ya taşıma kararına katkıda bulunmuştur.
Tarihi
Sömürgeden Önceki Dönem
Bu alana ve modern Cakarta'nın çevresine 4. yüzyılda ortaya çıkan Sunda insanlarının yaşadığı Tarumanagara Krallığı hakimdi. Tarumanagara Endonezya'daki en eski Hindu krallıklarından biriydi. Tarumanagara krallığının giderek zayıflamasıyla birlikte onun topraklarında ve Cakarta'yı da kapsayan alanda yeni bir krallık olarak Sunda Krallığı ön plana çıktı. Bu krallıkla beraber 7. yüzyıldan 13. yüzyılın başlarına kadar Sunda Limanı'nı egemenliği altına alan Srivijaya Deniz İmparatorluğu da ön planda idi. 1200 yılı dolaylarında yazılı olan Çin kaynağı, Chu-fan-chi'ye göre Srivijaya İmparatorluğu Sumatra, Malay Yarımadası ve Batı Java (Sunda) topraklarında 13. yüzyılın başlarına kadar hüküm sürmüştür. Kaynak raporlarında Sunda Limanı'ndan gelen biberlerin Sunda'daki en kaliteli biber olduğu yönündedir. O dönemde yaşayan insanlar tarım alanlarında ve ahşap kazıklarla evler inşa ettikleri biliniyor. Bununla beraber eski Tarumanagara Krallığının başkenti olan Sunda Pura'ya, Sunda Krallığı döneminde o dönemin büyük limanlarından olan Sunda Kelapa limanını inşa etmişlerdir.

İlk Avrupa filosu, 1513'te Portekizlerin yeni bir baharat yolu arayışı yüzünden Malakka'dan gelen gemilerdi. Bu ilk karşılaşmadan sonra Sunda Krallığı bölgede yükselen güç olmaya başlayan Demak Sultanlığı için 1522 yılında Portekizliler ile ittifak kurup Portekizlilerin Sunda'da bir liman kurmalarına göz yummuştur. Bu antlaşma ile birlikte 1527 yılında Portekizlilere ait olan Fatahillah Savaş Gemisine, Demaklı bir Cava generali saldırdı ve Sunda Kelapa'yı fethetti. Bu taarruzla beraber Portekiz gücü Endonezya'dan çekilmiştir. Bundan sonra Sunda Kelapa, Jayakarta adını aldı ve Banten Sultanlığı Beyliğinin altında Güneydoğu Asya'nın ticaret merkezi oldu.

Prens Jayawikarta'nın ilişkileri sayesinde 1596 yılında Hollanda gemileri Banten Sultanlığının egemenliğinde olan Jayakarta'ya geldi. Hollandalılardan sonra 1602 yılında Sir James Lancaster komutasındaki İngiliz Doğu Hindistan Şirketi'nin ilk Aceh yolculuğuna ve Bantende bir ticaret sitesinin kurulmasına izin verildi. Kurulan ticaret sitesi 1682 yılına kadar İngilizlerin Endonezya'daki ticaret merkezi haline geldi.

Koloni Dönemi
Zamanla Prens Jayawikarta ile Hollonda arasında ilişkiler kötüleşti ve Jayawikarta'nın askerleri Hollanda kalelerine saldırdı. Bu saldırılara İngilizler de destek verdi fakat Hollandalılar, Prensi ve İngilizleri savaşta yendi. Savaşın kazanılmasında ise kısmen de olsa zamanında yetişen komutan J.P. Coen ön plandaydı. Onun gelişiyle Hollandalılar İngiliz kalelerini yakıp yıktılar ve İngilizleri kendi gemilerinden geri çekilmek zorunda bıraktılar. Birleşmiş Hollanda güçleri savaşı kazandı ve şehri yeniden adlandırarak adını Batavia olarak koydular. Hollanda'nın kurmuş olduğu koloni başkenti, Endonezya ve özellikle Çinli göçmenler için ticari bir fırsat oldu. Bir anda oluşan yüksek nüfus artışı şehirde yük oluşturdu. Sömürge hükûmeti tehcir yoluyla Çin göçünü kısıtlamaya çalışınca gerginlik arttı. Gerginliğin sonucunda 1740 yılında patlak veren bir isyan neticesinde Hollandalılar ve Endonezya yerlileri 5.000 Çinli'yi katletti. Olayların ilerleyen yıllarda da ilerlemesi üzerine Çinliler şehir duvarlarının dışına, Glodok'a taşındılar. 1835 ve 1870 yıllarında yaşanan salgınlarda birçok kişi limanı terk etti ve şehir güneye doğru genişletildi. Bu olaylar eşliğinde şimdiki Merdeka Meydanı'nın bulunduğu alanda 1818 yılında Koningsplein inşa edildi, 1913 yılında Menteng konut parkı inşasına başlandı ve son Kebayoran Baru adında Hollanda inşaat yerleşim bölgesi inşa edildi. Bu gibi gelişmelerle birlikte 1930'larda Batavia'da 37.067'si Avrupalı olmak üzere 500.000'den fazla insan yaşamaktaydı.

2. Dünya Savaşı'ndan sonra 1946 yılında bağımsızlığını kazanan Endonezya'da Endonezyalı milliyetçiler tarafından Batavia şehrinin ismi "Jakarta" (Jayakarta'nın kısaltılmışı) olarak değiştirildi.

Kardeş şehirler
Pekin Çin
Berlin Almanya
İstanbul Türkiye
Cidde Suudi Arabistan
Los Angeles Amerika Birleşik Devletleri
Yeni Güney Galler Avustralya
Paris Fransa
Rotterdam Hollanda
Seul Güney Kore
Tokyo Japonya
Manchester Birleşik Krallık
New Mumbai Hindistan

Kaynakça
Dış bağlantılar