Cumhuriyet Halk Partisi 21. Olağan Kurultayı

Cumhuriyet Halk Partisi 21. Olağan Kurultayı, 30 Haziran - 2 Temmuz 1972 tarihleri arasında Ankara'da gerçekleştirilmiş olan Cumhuriyet Halk Partisi kurultayıdır. Kurultay, CHP tarihinde 34 yıllık İsmet İnönü döneminin resmen kapanmasının ardından yapılan ilk olağan kurultaydır. Bülent Ecevit'in genel başkanlığının ve partinin "Ortanın Solu" olarak tanımlanan demokratik sol çizgisinin delegeler tarafından tescillendiği, parti içi güç dengelerinin tamamen değiştiği tarihi bir dönüm noktası olarak kabul edilir.

Arka Plan ve Kurultaya Giden Süreç
1960'ların ortalarından itibaren CHP içinde başlayan "Ortanın Solu" tartışmaları, 12 Mart Muhtırası (1971) sonrasında derin bir parti içi krize dönüşmüştür. Genel Sekreter Bülent Ecevit, askeri müdahalenin ardından kurulan Nihat Erim hükûmetine parti tarafından bakan verilmesine karşı çıkarak istifa etmiş ve İsmet İnönü ile tamamen ters düşmüştür.

7-8 Mayıs 1972 tarihlerinde toplanan 5. Olağanüstü Kurultay'da, Ecevit yanlısı Parti Meclisi listesinin güvenoyu alması üzerine Genel Başkan İsmet İnönü istifa etmiştir. 14 Mayıs 1972'de yapılan özel kurultayda Bülent Ecevit, CHP'nin üçüncü genel başkanı seçilmiştir.

Bu olağanüstü liderlik değişiminden yaklaşık 1,5 ay sonra toplanan 21. Olağan Kurultay, Ecevit liderliğindeki yeni yönetimin meşruiyetini kurumsal olarak pekiştirmek, parti tüzüğünü yeni ideolojik çizgiye göre yeniden şekillendirmek ve yaklaşan genel seçimler öncesinde parti kadrolarını tasfiye/yenileme sürecini tamamlamak amacıyla hayati bir önem taşımaktaydı.

Kurultay Çalışmaları ve Atmosfer
Kurultay, Ankara Selim Sırrı Tarcan Spor Salonu'nda yoğun bir katılım ve heyecanlı bir atmosferde açılmıştır. Kurultayın ana teması, partinin elitist bürokratik kökenlerinden sıyrılarak halka, işçiye ve köylüye yönelmesi üzerine kurulmuştur.

Genel Başkan Bülent Ecevit, kurultayın açılışında yaptığı uzun konuşmada, CHP'nin artık sadece bir "devlet kuran parti" değil, aynı zamanda "sosyal adaleti ve demokratik sol ilkeleri savunan bir kitle partisi" olduğunu vurgulamıştır. Kurultay süresince "Ak Günlere" hareketinin ilk ciddi teorik temelleri tartışılmıştır.

Seçimler
Genel Başkanlık Seçimi
Kurultayda genel başkanlık makamı için Bülent Ecevit tek aday olmuştur. İnönü dönemine sadık kalan eski delege yapısının önemli bir kısmının tasfiye edilmesi veya yeni yönetime biat etmesiyle Ecevit, delegelerin ezici çoğunluğunun desteğini almıştır.


Parti Meclisi ve Merkez Yönetim Kurulu Seçimleri
Kurultayın en çekişmeli geçen bölümü Parti Meclisi (PM) seçimleri olmuştur. Ecevit'in listesine karşı, partideki ulusalcı ve eski tüfek lider kadrosunu temsil eden (ve daha sonra partiden ayrılarak Cumhuriyetçi Parti'yi kuracak olan) Kemal Satır ve ekibi muhalefet yürütmüştür.

Yapılan çarşaf liste seçimleri sonucunda Bülent Ecevit’in desteklediği "Ortanın Solu" ekibi, Parti Meclisi üyeliklerinin tamamına yakınını kazanmıştır. Bu sonuçla birlikte parti içi muhalefetin genel merkez üzerindeki ağırlığı tamamen kırılmıştır.

Alınan Kararlar ve İdeolojik Dönüşüm
21. Olağan Kurultay, sadece bir kadro değişimi değil, aynı zamanda yapısal ve programatik bir reform kurultayı olmuştur:

Tüzük Değişiklikleri: Parti içi demokrasiyi artırmaya yönelik adımlar atılmış, il ve ilçe örgütlerinin genel merkez kararlarındaki etkisi artırılmıştır.
Toprak ve Tarım Reformu: "Toprak işleyenin, su kullananın" sloganıyla sembolleşen, köylüyü ağalık sistemine ve tefecilere karşı korumayı hedefleyen radikal ekonomik programlar kabul edilmiştir.
Emeğin Üstünlüğü: İşçi hakları, sendikalaşma özgürlüğü, grev ve toplu sözleşme haklarının genişletilmesi parti programının ana omurgası haline getirilmiştir.

Kurultayın Siyasi Sonuçları ve Tarihi Önemi
CHP 21. Olağan Kurultayı, partinin "devlet partisinden" "halk partisine" dönüşüm sürecini tamamlayan en önemli virajdır. Bu kurultayda sağlanan ideolojik netlik, partiye dinamizm kazandırmış ve CHP'yi 1973 genel seçimlerinde %33,3 oy oranıyla birinci parti konumuna yükselten rüzgarı yaratmıştır.

Ayrıca bu kurultay sonrasında parti içi muhalefeti yürüten Kemal Satır ve arkadaşları CHP'den istifa ederek Cumhuriyetçi Parti'yi kurmuş, bu parti de daha sonra Güven Partisi ile birleşerek Cumhuriyetçi Güven Partisi (CGP) adını almıştır. Bu yönüyle kurultay, CHP içindeki büyük bölünmenin ve ideolojik sadeleşmenin de zeminini hazırlamıştır.

Kaynakça
Güneş, İhsan (2002). Cumhuriyet Halk Partisi Kurultayları Tarihi, Ankara: Gündoğan Yayınları.
Ahmad, Feroz (1993). Modern Türkiye'nin Oluşumu, İstanbul: Sarmal Yayınevi.
CHP Genel Sekreterliği (1972). CHP 21. Olağan Kurultayı Raporu, Ankara.

Dış Bağlantılar
Cumhuriyet Halk Partisi Resmî Sitesi