Evs

Beni Evs ( ), Medine'de yerleşik iki ana Arap kabilesinden biriydi. Diğeri ise Hazrec'ti ve ikisi de Hicret'ten sonra Ensar'ı (" Yardımcılar") oluşturuyordu.

Evs kabilesi, Kahtanlı Arapların bir kolu olan eski Ezd kabilesinden gelmektedir.

İsim
Arapça'da Evs kelimesi "hediye" anlamına gelir; muhtemelen Evs Menat'ın kısaltmasıdır (Arapça: أوس مناة, çev. "Manât'ın hediyesi"). İslam döneminde bu isim Evs Allah (Arapça: أوس الله) olarak değiştirildi.

İslam öncesi
Evs ve Hazrec, Harise bin Salebe'nin iki oğlunun isimleridir. Anneleri Kayle bint Cefne'ye nispetle Araplar arasında daha çok "Beni Kayle" adıyla tanınmışlardır.

Harise bin Salebe'nin babası ve dolayısıyla Evs'in büyük babası Salebe bin Amr MS 300 civarında, Yemen'de yerleşik bulunan kabilesinden ayrıldı ve yaklaşık 300 kişilik kabilesiyle kuzeye yönelerek o zamanlar Yahudi kabileleri tarafından kontrol edilen Yesrib'e (Medine) yerleşti ve Yahudilere bağlı olarak yaşamaya başladılar.

Evs kabilesi, Evs'in oğlu Mâlik'in soyundan gelen beş koldan oluşuyordu: Nebit, Amr bin Avf, İmru'l-Kays, Cüşem ve Mürre. Esas olarak Abdüleşhel, Zafar ve Harise klanlarından oluşan Nebit kolu, Safile veya Aşağı Medine'de ikamet ediyordu.

Burada Yahudi himayesinde yaşayan bu iki kabile zayıf durumda oldukları için Yahudilerin baskı ve hakimiyetlerine ilk başta sessiz kaldılar. Zamanla güçlendiler ve Hazrecli Mâlik bin Aclan Yahudilere karşı bağımsızlığını ilan etti. Sonrasında Evs ve Hazrec hurma ürünlerinden ve Yahudilerden vergi aldılar. Böylece yaklaşık 5. yüzyılda Beni Kayla Yesrib'in kontrolünü ele geçirdi ve Yahudiler yaklaşık bir yüzyıl boyunca arka planda kaldılar.

Zamanla hakimiyetlerini güçlendiren bu iki kabile sonrasında Yahudilerin de kışkırtmasıyla güç mücadelesine başladılar. Bu dönemde Yahudi kabileleri Kurayza ve Nadir Evs'i, Kaynuka ise Hazreci destekleyerek bu mücadeleyi kışkırttılar.

Hicretten önceki dönemde, Evs'in lideri Vâil kabilesinden şair de olan Ebu Kays bin el-Eslet, liderliği Abdüleşhel'den Hudayr bin Simak'a verdi. Ciddi bir yenilginin ardından Abdüleşhel Yesrib'den çekildi. Hazrec klanının muhalif lideri Amr bin Numan, Kurayza ve Nadir'deki Yahudi kabilelerini ikisinin ittifakına sürükledi. Müzeyne de onlara katıldı. Abdullah bin Ubeyy ve başka bir Hazreç lideri dışında Hazreç'in çoğu, ayrıca Yahudi kabilesi Kaynuka ile göçebe Cühayne ve Aşca' Amr bin Nu'mān'u destekledi. Ḥāritha'nın Awsite klanı tarafsız kaldı. Daha sonra yaklaşık 617 yılında Buas Muharebesi başladı: Evs ilk başta geri adım attılar ama sonunda rakiplerini mağlup ettiler. Her iki tarafın liderleri öldürüldü.

Akabe Biatları
Mekke'de paganlığa karşı tek Tanrı'ya inanma esaslı İslam'ı tebliğ eden Muhammed, kabilesi Kureyş tarafından şiddetli bir direnişle karşılaştı ve Mekke dışında destek arayışına girdi. Yaşadığı Mekke'ye hac zamanında Arabistan'dan çeşitli Arap kabileleri geliyordu. 621 yılında hac için gelen Hazrecli altı kişi Muhammed'le görüşerek müslüman oldu ve ona destek ve bağlılık sözü (biat) verdi. Hazrecliler bu görüşmede, kendisi de bir Kureyşli olan Muhammed'in kabilesinin, kendilerinden daha güçlü olan Evs'e karşı destek olacağını umuyorlardı. Bu antlaşmaya İslam tarihinde Birinci Akabe Biatı denir. Hazrecliler, Yesrib'e dönünce bu olayı anlattılar ve bu yeni dinin Evs'le aralarındaki düşmanlığı bitireceğini düşündüler.

Muhammed bu biat üzerine bu yeni dini vazetmesi içim Mus'ab bin Umeyr'i Yesrib'e gönderdi. Bu dönemde Evs'in liderlerinden Üseyd bin Hudayr ve Sa‘d bin Muâz müslüman oldu. Bunun üzerine Evs kabilesinin diğer mensupları da müslüman olarak liderlerine biat ettiler.

Ertesi sene 622 yılı hac döneminde bu defa Muhammed'le görüşmek için gelen Yesriblilerin içinde Evs'ten de temsilciler vardı. İkinci Akabe Biatı denilen bu görüşmede Evs kabilesi de Muhammed'e desteğini belirtti. Muhammed onlar Yesrib'e dönerken on iki kişilik bir şehir meclisi kurulu belirledi. Bunlardan üçü Evs'ten oluşuyordu.

Tanınmış kabile mensuları
Abbad bin Bişr
Abdullah bin Cübeyr
Abdurrahman bin Şibl
Asım bin Sabit
Bera bin Âzib
Ebu Lübabe
Huzeyme bin Sâbit
Osman bin Huneyf
Râfi bin Hadic
Sa‘d bin Eşhel
Sad bin Muaz, kabile liderlerinden
Seleme bin Selame
Sâbit bin Dahhâk
Üseyd bin Hudayr

Kaynakça
Konuyla ilgili yayınlar