Bakü Minyatür Kitaplar Müzesi

Bakü Minyatür Kitaplar Müzesi, Bakü'nün Inner City denilen eski kesiminde yer alan dünyadaki tek minyatür kitap müzesidir. Müze 2 Nisan 2002'de faaliyete geçti. 2015 yılında Minyatür Kitaplar Müzesi'ne en büyük özel minyatür kitap müzesi olarak Guinness Rekorlar Kitabı Sertifikası verildi.

Tarihi
1982 yılının kasım ayında Zarife Salahova, Moskova’da bulunan Tüm Birlik Gönüllü Kitapseverler Cemiyetinde oldukça ilginç bir olayla karşılaşır. Kendisine 23 ruble karşılığında İ. A. Krylov’un 1835 yılında yayımlanmış fabllarının tam külliyatının küçük formatlı faksimile baskısını alma teklifi yapılır. O dönem için bu büyük bir meblağ sayılmasına rağmen, Salahova kitabı satın almaya karar verir ve depoya giderek kitabı teslim alır. İşte orada ilk kez minyatür bir kitapla tanış olur ve o günden itibaren kişisel koleksiyonunun temeli atılır.

Sonraki yıllarda, dünyanın 80 ülkesinde yayımlanmış 8700’den fazla minyatür kitap toplamıştır.

20 Nisan 2000 tarihinde Azerbaycan Cumhuriyeti Adalet Bakanlığı tarafından özel Minyatür Kitap Müzesi resmî olarak tescil edilmiştir.

23 Nisan 2002 tarihinde ise müze, Bakü’nün “İçerişehir” Devlet Tarihî-Mimarlık Koruma Alanı içerisinde, 14. yüzyıla ait Şirvanşahlar Sarayı yakınında faaliyet göstermeye başlamıştır. Bu müze, dünyada kurulmuş ilk ve hâlen tek özel Minyatür Kitap Müzesi olma özelliğini taşımaktadır. Müze, Zarife Salahova’nın 20 yılı aşkın sürede topladığı nadir koleksiyon temelinde oluşturulmuştur.

1 Ekim 2014 tarihinde Müze, “Guinness Rekorlar Kitabı”na dünyanın en büyük minyatür kitap koleksiyonuna sahip müzesi olarak dâhil edilmiştir.

Müzenin Özellikleri
Şu anda müzede, toplam 145 metrekarelik bir sergi salonunda 39 cam vitrin bulunmaktadır (2002 yılındaki açılışta yalnızca 25 vitrin vardı). Bu vitrinlerde 5600 minyatür kitap sergilenmektedir; bunlardan 3370’i, Guinness Rekorlar Kitabı standartlarına göre ölçüleri 75×75 mm’yi aşmayan yayınlardır.

Eski SSCB’de sayfa ölçüsü 100×100 mm olan kitaplar minyatür olarak kabul edildiğinden, müzede o dönemin bu ölçülere uygun minyatür örnekleri de yer almaktadır.

Sergi, çeşitli bölümler halinde düzenlenmiştir:

“Azerbaycan’da yayımlanmış minyatür kitaplar”,
“Nadir minyatür kitaplar”,
“Dini edebiyat minyatür kitaplarda”,
“Pușkiniana” (A. S. Puşkin’in hayatı ve yaratıcılığına adanmış bölüm).

Burada, 1837 yılında Sankt-Peterburg’da yayımlanmış “Yevgeni Onegin” şiirinin minyatür baskısı, 1998 yılında Bakü’de lüks bir şekilde basılmış “H. Aliyev. Yüzyılın Anlaşması” kitabı ve 1815 yılında Londra’da yayımlanmış “İngiltere Tarihi” gibi nadir örnekler sergilenmektedir.

Müzede Azerbaycan, Rusya, ABD, Japonya, İngiltere, Fransa, İtalya, Almanya, Çekya, Slovakya, Macaristan, Küba, İsviçre ve diğer ülkelerde yayımlanmış minyatür kitaplarla tanış olmak mümkündür. Burada dünyanın 62 ülkesinden getirilmiş, boyutları 2 milimetreden 10 milimetreye kadar değişen minyatür kitaplar bulunmaktadır.

Koleksiyonun en küçük örnekleri, 1979 yılında Japonya’da basılmış 2×2 milimetre boyutundaki “Doğum Taşı”, “Burç İşaretleri ve Sembolleri” ve “Çiçeklerin Dili” adlı mikro kitaplardır. Her biri 16 sayfadan oluşmakta, 50–100 karakterlik metinlere sahiptir ve okunabilmeleri için özel bir büyüteçle birlikte sunulmaktadır.

Serginin süsü olan diğer örnekler arasında 1964 yılında Münih’te basılmış 3,5×3,5 milimetrelik 4 kitapçık, SSCB’de yayımlanmış “Pușkiniana” konulu 19 kitap ve çeşitli atasözleri ile deyim derlemeleri de vardır. 1985 yılında Moskova’da “Kniqa” yayınevi tarafından yayımlanmış, 6×9 mm boyutlarında “Mucizeler Mucizesi” adlı 5 ciltlik kitap da özellikle değerlidir. Bu yayın, A. S. Puşkin ve A. M. Gorki’nin portrelerini ve sözlerini içermekte, her sayfası 9 satırdan oluşan 24 sayfaya sahip olup sadece 200 adet basılmıştır.

Müzede dini konulu nadir minyatürler de yer almaktadır. Bunlar arasında XVII. yüzyıla ait Kur’an nüshaları, 1906’da yayımlanmış 4 ciltlik İncil, Katolik dua kitapçıkları, Tevrat ve Budist Hikayeleri bulunmaktadır.

Buradaki nadir kitapların çoğu sınırlı sayıda yayımlanmıştır — bazen 100 nüshadan daha az. En eski eser, 1672 yılında Suudi Arabistan’da basılmış bir Kur’an kitabıdır. İlginç eserlerden biri de “The Beatles” grubunun şarkı sözlerini içeren ve yalnızca 5 nüsha olarak yayımlanmış minyatür kitaptır.

Müzenin koleksiyonları sürekli genişlemektedir — yeni yayımlar ve bağışlanan kitaplarla zenginleştirilmektedir. Şu anda 35 vitrinde 4300 kitap sergilenmekte, yedek fonda ise 6000’den fazla kitap korunmaktadır.

Serginin yerleşim düzeni şu şekildedir:

I. vitrin – Azerbaycan’da yayımlanmış kitaplar,
II. vitrin – mikro kitaplar ve nadir yayınlar,
III. vitrin – dini minyatür kitaplar.

Salonun sol tarafında (4–22 numaralı vitrinlerde), 1991 yılından sonra eski SSCB ve Rusya Federasyonu’nda yayımlanmış nadir minyatürler ile ünlü kişilerin imzalı kopyaları; sağ tarafında (23–38 numaralı vitrinlerde) ise yakın ve uzak yabancı ülkelerin minyatür kitapları sergilenmektedir. Girişin solunda yer alan 39 numaralı vitrinde ise ABD’li sanatçılar tarafından müzeye hediye edilmiş 47 özel minyatür kitap sergilenmektedir.

21 Mayıs 2016 tarihinde Minyatür Kitap Müzesi’nin Gence şubesi faaliyete başlamıştır. Burada 15 vitrinde, 29 ülkede yayımlanmış, yüksek baskı kalitesine sahip 1045 adet minyatür kitap sergilenmektedir. Vitrinlerde Rusça, Türkçe, İngilizce, Almanca, Arapça, Gürcüce ve diğer dillerde basılmış kitapları görmek mümkündür.

2017 yılında Minyatür Kitap Müzesi’nin Şeki şubesi faaliyete başlamıştır. Burada 6 vitrinde, 26 ülkede basılmış 620 adet minyatür kitap sergilenmektedir.

Kaynakça