Azerbaycan-NATO ilişkileri

Azerbaycan ile NATO arasındaki ilişkiler, Azerbaycan'ın yeni kurulan Kuzey Atlantik İşbirliği Konseyine katıldığı 1992 yılında başladı. NATO ile Azerbaycan arasındaki önemli ortaklık, Azerbaycan'ın Barış İçin Ortaklık programına katıldığı 1994 yılına kadar uzanmaktadır. Azerbaycan, 21 Kasım 1997 tarihli Cumhurbaşkanlığı Kararnamesiyle NATO'da diplomatik bir misyon kurmuştur.

Arka plan
Azerbaycan, Sovyetler Birliği'nin çöküşünün ardından 18 Ekim 1991'de bağımsızlığını yeniden kazandı. 1994'te Rusya liderliğindeki alternatif bir askeri ittifak olan Kolektif Güvenlik Anlaşması Örgütü'nün kurucu üyesiydi, ancak 1999'da örgütten ayrıldı. Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, 2003'te iktidara gelmesinden sonra genel olarak tarafsızlığı destekledi.< Azerbaycan, 2011'de Bağlantısızlar Hareketi'nin tam üyesi olduğunda jeopolitik/askeri bir yapıya bağlı olmama politikasını resmîleştirdi.

Diğer Sovyetler sonrası devletler gibi Azerbaycan da 1992 yılında NATO tarafından yönetilen Kuzey Atlantik İşbirliği Konseyine katıldı ve 4 Mayıs 1994'te NATO ile güvenlik ve savunma işbirliğini geliştirmek için Barış İçin Ortaklık (PfP) Çerçeve Belgesi'ni imzaladı. 12 Kasım 1997 tarihli Azerbaycan Cumhurbaşkanı kararnamesine göre NATO ile İşbirliği üzerine özel bir Komisyon kuruldu.

NATO Siyasi Komitesi, Azerbaycan'ın "19+1" formatındaki Barış İçin Ortaklık'a katılımını 12 Mayıs 1998'de görüştü. Azerbaycan, Barış İçin Ortaklık SOFA'sını ve Ek Protokolünü 15 Kasım 1998'de imzaladı. Eylül 1999'da Kafkasya'da bölgesel işbirliğini araştırmak üzere EAPC geçici çalışma grubu kuruldu. 15 Eylül'de NATO Genel Sekreteri'nin Kafkasya için ilk Özel Temsilcisi atandı. Azerbaycan, 2009 yılında NATO askeri tatbikatlarına ve üst düzey toplantılara ev sahipliği yaptı. Azerbaijan hosted NATO military exercises and high-profile meetings in 2009.

İlham Aliyev'in görev süresi boyunca, Azerbaycan'ın 2004 yılında Bireysel Ortaklık Eylem Planı'n (IPAP) katılmasıyla NATO ve Azerbaycan arasındaki işbirliği genişletildi. Cumhurbaşkanı, IPAP belgesinde belirtilen güvenlik sektöründeki reformların uygulanması amacıyla 17 Eylül 2004'te Azerbaycan Ulusal Güvenlik Politikası Çalışma Grubu'nun kurulmasına ilişkin bir kararname yayınladı. Azerbaycan'ın ilk IPAP'ı 27 Mayıs 2005'te Ulusal İdari Komite tarafından onaylandıktan sonra, İlham Aliyev 3 Ağustos'ta IPAP'ın uygulanmasına ilişkin bir kararname yayımladı. NATO ve Azerbaycan arasında 7 Mart 2008'de ikinci IPAP konusunda anlaşmaya varıldı. için NATO - Azerbaycan IPAP belgelerini tamamladı.

Azerbaycan'ın Dağlık-Karabağ'da Ermenistan ile olan çatışması, Azerbaycan'ın NATO üyeliğine büyük bir engel teşkil ediyordu ve bu durumun Rusya'nın Ermenistan'a olan desteğini artıracağı endişesi vardı. 2-4 Nisan 2008'de Bükreş'te düzenlenen NATO / EAPC ve ISAF formatındaki zirvelerde ve 3-4 Nisan 2009'da düzenlenen Strasbourg-Kehl NATO Zirvesinde< Azerbaycan'ın toprak bütünlüğünü destekledi. 2023'te Azerbaycan'ın Dağlık Karabağ'daki faaliyetleri, Azerbaycan'ın bölgenin kontrolünü yeniden ele geçirmesine ve çatışmanın çözülmesine yol açtı.

Azerbaycan Cumhurbaşkanı, 2012'de Chicago'da düzenlenen NATO Zirvesi sırasında Afganistan'a ilişkin Devlet ve Hükûmet Başkanları Toplantılarına,

Afganistan
Azerbaycan, 15 Kasım 2002'de Afganistan'daki ISAF operasyonunu desteklemek üzere 22 askerden oluşan bir askerî birlik gönderdi. Azerbaycan, Milli Meclis'in 2 Ekim 2008'de aldığı karara göre birliğin sayısını ikiye katladı. Şubat 2009'dan sonra, Azerbaycanlı 90 personel Bu, Azerbaycan Parlamentosu'nun 29 Aralık 2017 tarihli "Türkiye Cumhuriyeti Silahlı Kuvvetleri taburunun bir parçası olarak ve NATO yapılarının genel komutası altında Azerbaycan Cumhuriyeti Silahlı Kuvvetleri'nin bir müfrezesinin Afganistan'daki ilgili operasyonlara konuşlandırılmasına ve katılmasına izin verilmesi hakkında" yapılan değişikliğe dayanmaktadır.

İkili ziyaretler
Azerbaycan Cumhurbaşkanı Haydar Aliyev, Azerbaycan'ın Barış İçin Ortaklık Sunum Belgesini NATO Genel Sekreterine sunmak üzere 23 Nisan 1996'da Brüksel'deki NATO Karargahını ziyaret etti. NATO Genel Sekreteri Javier Solana, 13 Şubat 1997'de Azerbaycan'ı ziyaret etti. 30 Eylül-1 Ekim 1998 tarihleri arasında Bakü'ye yaptığı ziyarette Solana, Bakü Kıdemli Askeri Okulu ve Azerbaycan Silahlı Kuvvetleri Barış Gücü Birimini ziyaret etti. ve 29 Nisan'da Kuzey Atlantik Konseyi toplantısından önce Genel Sekreter Jaap de Hoop Scheffer ile görüştü. Anders Fogh Rasmussen, Şubat 2012'de NATO Karargahında I. Aliyev'i ağırladı ve Azerbaycan ile NATO arasındaki işbirliğinin gelecekteki olası geliştirilmesini görüştüler. Cumhurbaşkanı Aliyev, 2014'teki Brüksel çalışma ziyareti kapsamında NATO Genel Sekreteri ile görüştü ve Kuzey Atlantik Konseyi toplantısına katıldı.

NATO heyeti, Azerbaycan ile işbirliği çerçevesinde Bakü'ye karşılıklı ziyaretlerde bulundu. NATO Genel Sekreterleri Jaap de Hoop Scheffer (2004–2009) ve Anders Fogh Rasmussen (2009–2014), sırasıyla Kasım 2004'te James Appathurai) Şubat ve Kasım 2005, Nisan ve Ekim 2006, Mart ve Eylül 2007, Haziran 2010, Temmuz 2011, Şubat ve Temmuz 2012, Mayıs 2013, Temmuz 2014, Şubat 2016'da Azerbaycan'ı ziyaret ettiler.

Eylül 2017'de NATO Askeri Komitesi Başkanı Petr Pavel de Azerbaycan'ı ziyaret etti. Azerbaycan Silahlı Kuvvetleri Genelkurmay Başkanı ve Savunma Bakan Birinci Yardımcısı General Najmaddin Sadikov ile görüştü ve NATO - Azerbaycan ortaklığının faydaları, Azerbaycan'ın NATO liderliğindeki operasyonlara katılımı, bölgesel ve Avrupa güvenliği konularında görüşmeler yaptı.

Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, 23 Kasım 2017'de Brüksel'e yaptığı ziyaret sırasında NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg ile bir araya gelerek NATO-Azerbaycan işbirliği ve Güney Kafkasya'daki güvenlik konularını görüştü. Azerbaycan Dışişleri Bakanı Ceyhun Bayramov, 9-11 Temmuz 2024 tarihleri arasında NATO 2024 Washington zirvesine katıldı.

6 Kasım'da Azerbaycan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, bir NATO heyetini kabul etti. Görüşmede Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, Azerbaycan Ordusunun NATO standartlarına uygun hale getirildiğini vurgulayarak, bu çerçevede Azerbaycan ve Türk Silahlı Kuvvetleri arasındaki yakın işbirliğine dikkat çekti. Azerbaycan ile NATO arasındaki ilişkilerin genişletilmesinin önemine değindi. Cumhurbaşkanı Aliyev ayrıca, bölgesel kalkınma, enerji güvenliği ve diğer stratejik yönler gibi alanlarda Azerbaycan ile NATO arasındaki işbirliğinin gündemde kalmaya devam ettiğini belirtti.

Askeri olmayan alanlarda işbirliği
İnsani ve çevresel işbirliği
Azerbaycan, güvenlik, savunma, sivil acil durum planlaması, bilim ve bilgi, kamu bilgilendirmesi konularında NATO ile işbirliği yapmaktadır. 2006 yılında Bakü'de Euro-Atlantik Merkezi resmen açılmıştır.

Barış ve güvenlik için bilim
Azerbaycan, NATO SPS Programı kapsamında aşağıdaki projeleri tamamlamıştır:

Ortaya Çıkan Güvenlik Zorlukları: XXI. Yüzyılda Enerji Güvenliğinin Artırılması;
Güney Kafkasya-Doğu Türkiye enerji koridorları için Sismik Tehlike ve Risk Değerlendirmesi;
Sistem/Ağ Yöneticileri için Uygulamalı Siber Savunma Eğitim Kursu.

İlişki zaman çizelgesi
Azerbaycan'ın NATO üyesi ülkelerle dış ilişkileri
Kaynakça