Bursa Kuşatması

Bursa Kuşatması, Osmanlı Beyliği tarafından 1317 yılında fiilen başlatılan ve 6 Nisan 1326 tarihinde kentin düşmesiyle sonuçlanan uzun soluklu askerî harekâtıdır. Bizans İmparatorluğu'nun Anadolu'daki önemli merkezlerinden biri olan Prusa'nın (Bursa) fethi, Osmanlı tarihinin ilk büyük askeri başarısı olarak kabul edilir. Bu zaferle birlikte göçebe beylik yapısından yerleşik devlet düzenine geçiş hızlanmış ve Bursa, Osmanlı Devleti'nin ilk büyük başkenti olmuştur. Kuşatma, dönemin Osmanlı ordusunun kale kuşatma teknolojisindeki yetersizliği (ağır mancınık ve sur yıkıcı silahların eksikliği) nedeniyle doğrudan bir saldırıdan ziyade, şehri abluka altına alarak lojistik yollarını kesme ve teslim olmaya zorlama stratejisiyle yürütülmüştür.

Arka Plan
14. yüzyılın başlarında Osman Gazi önderliğindeki Türkmen kuvvetleri, Bitinya (Bursa-Bilecik-İznik) bölgesindeki Bizans hakimiyetini sistematik olarak zayıflatmaya başlamıştı. 1302 tarihli Bafeus Muharebesi (Koyunhisar) ile Bizans'ın bölgedeki saha ordusu hakimiyeti kırılmış, 1303'teki Dimbos Muharebesi ile de Bursa tekfurunun çevreyle olan ittifak ağı çökertilmişti. Ancak Bursa, konumu itibarıyla Uludağ'ın eteklerinde, güçlü surlara sahip korunaklı bir kaleydi ve dönemin hafif süvari ağırlıklı Türkmen birlikleri için doğrudan bir hücumla alınması imkansızdı.

Osman Gazi, kenti düşürebilmek için uzun vadeli bir tecrit politikası izledi. Öncelikle Bursa'nın denize açılan kapısı olan ve İstanbul'dan yardım almasını sağlayan Mudanya ve çevresindeki kıyı kaleleri ele geçirildi. Böylece kentin deniz bağlantısı kesildi.

Dönemin Bizans tarihçisi Laonikos Chalkokondyles, Osmanlıların bu uzun kuşatma sırasında Bizans İmparatorluğu'nun içinde bulunduğu 1321-1328 Bizans İç Savaşından da stratejik olarak faydalandığını belirtir. İmparator II. Andronikos ile torunu III. Andronikos arasında yaşanan taht kavgaları ve Balkanlar'daki Sırp tehdidi, Konstantinopolis yönetiminin Anadolu'daki son kalelerine askeri yardım göndermesini engellemekteydi. Bu siyasi boşluk, Osmanlıların şehri dışarıdan gelecek bir ordu tehdidi olmadan yıllarca abluka altında tutabilmesine zemin hazırladı.

Kuşatma Süreci
Bursa'nın fiili kuşatması 1317 yılında başladı. Osman Gazi, kentin iaşe ve ikmal yollarını tamamen kontrol altına almak amacıyla "havale kulesi" adı verilen iki stratejik hisar inşa ettirdi. Bu hisarların inşası, Osmanlı askeri stratejisinde kuşatma savaşları için bir dönüm noktasıdır:

Kaplıca Hisarı (Aktimur Kalesi): Şehrin batı tarafını, kaplıcalar bölgesini ve ovaya açılan yolları kontrol etmek amacıyla inşa edildi. Komutanlığına Osman Gazi'nin yeğeni ve cesaretiyle tanınan Aktimur Bey getirildi.
Balabancık Hisarı: Şehrin doğu tarafını ve dağ yamaçlarından gelebilecek sızmaları kontrol etmek amacıyla, bugünkü Mollaarap Mahallesi civarına inşa edildi. Komutanlığına Osman Gazi'nin en güvendiği komutanlarından Balaban Bey (Balabancık) atandı.

Bu iki hisarın tamamlanmasıyla Bursa kalesi tam bir çember içine alındı. Kaleden dışarı çıkmak veya içeriye erzak sokmak imkansız hale geldi. Osmanlı ordusu, surlara tırmanmak veya surları yıkmak yerine, garnizonu açlığa mahkum etme taktiğini (yıpratma savaşı) sabırla uyguladı. Yaklaşık 9-10 yıl süren bu abluka boyunca şehirde büyük bir kıtlık baş gösterdi.

Kuşatmanın son yıllarında Osman Gazi'nin yaşlılığı ve nikris (gut) hastalığının ilerlemesi sebebiyle, ordunun komutası fiilen oğlu Orhan Gazi'ye geçti. Orhan Gazi, babasının başlattığı stratejiyi bozmadan sürdürdü ve çevre bölgelerdeki (Atranos/Orhaneli gibi) Bizans kalelerini de fethederek Bursa'yı tamamen yalnızlaştırdı. 1326 baharına gelindiğinde şehirdeki direniş gücü tamamen kırılmıştı.

Teslimiyet
1326 yılına gelindiğinde, yaklaşık on yıldır süren abluka nedeniyle şehirde ciddi bir kıtlık baş gösterdi. Bizans İmparatorluğu'ndan yardım gelme umudunun kalmadığını anlayan Tekfur Saroz (bazı kaynaklarda Vartos), teslim olma koşullarını görüşmek üzere Orhan Gazi'ye elçiler gönderdi. Dönemin savaş hukuku uyarınca şehir kılıçla (zorla) değil, "vire" (anlaşma) yoluyla teslim oldu.

Yapılan müzakereler sonucunda belirlenen şartlara göre:
Tekfur ve isteyen halk, mallarıyla birlikte güvenli bir şekilde şehirden ayrılabilecekti.
Şehir yağmalanmayacak, geride kalan halkın canına ve malına dokunulmayacaktı.
30.000 altın fidye ödenecekti.

6 Nisan 1326 tarihinde Orhan Gazi, Pınarbaşı kapısından şehre girdi. Tekfur Saroz ve beraberindekilerin güvenli bir şekilde Gemlik üzerinden İstanbul'a gitmesine izin verildi.
Osman Gazi'nin Vefatı: Tarihçiler arasında Osman Gazi'nin fetih sırasında ölüp ölmediği konusunda farklı görüşler bulunmaktadır. Bazı kaynaklar onun fethin hemen öncesinde doğal nedenlerle öldüğünü belirtirken, Naaşı, vasiyeti üzerine Bursa'da "Gümüşlü Kümbet" olarak bilinen (eski Saint Elias Manastırı) yere, bugünkü Osman Gazi Türbesi'ne defnedildi.
İmar Faaliyetleri: Orhan Gazi, şehri bir Türk-İslam kenti haline getirmek için yoğun bir imar faaliyeti başlattı. Bizans dönemi yapılarının yanı sıra camiler, hamamlar, hanlar ve imarethaneler inşa edildi. 1331'de şehri ziyaret eden ünlü gezgin İbn Battuta, Bursa'yı "güzel çarşıları ve geniş sokakları olan" büyük bir şehir olarak tasvir etmiştir.

Önemi
Bursa'nın ele geçirilmesi, Osmanlı tarihinin ilk dönemindeki en belirleyici olaydır. Askeri tarihçi Paul K. Davis'e göre bu fetih; "I. Osman ve haleflerini Küçük Asya'da büyük bir güç olarak tescillemiş ve Osmanlı İmparatorluğu'nun gerçek başlangıcını oluşturmuştur."

Bu fetihle birlikte:
Osmanlılar, Marmara Bölgesi'nin güneyindeki hakimiyetlerini kesinleştirdi.
İpek Yolu üzerindeki önemli bir ticaret merkezi ele geçirilerek beyliğin ekonomik gelirleri büyük ölçüde arttı.
Göçebe (uç beyliği) geleneğinden yerleşik devlet düzenine geçiş süreci tamamlandı; ilk Osmanlı parası (akçe) bu dönemde basıldı ve ilk düzenli ordu (Yaya ve Müsellem) çalışmaları hız kazandı.

Ayrıca bakınız
Kulacahisar'ın Fethi
Koyunhisar Muharebesi
Pelekanon Muharebesi

Kaynakça