kaan39/turkish-wikipedia-dataset-clean huggingface dataset:
Artan oranlı vergi tarifesi

Artan oranlı vergi, vergi matrahı arttıkça matraha uygulanan oranı da artan bir vergi tarifesi türüdür. Örneğin, yıllık 20.000 TL gelire %10 vergi oranı uygulanırken 30.000 TL gelire %15 vergi oranı uygulanması durumunda artan oranlı vergi söz konusudur.

Aşağıdaki şemada vergi tarifelerine dair bir örnek gösterilmektedir:


Dayanakları
Artan oranlı vergi tarifesi çoğunlukla sosyal devlet ile birlikte düşünülmelidir.

Fayda teorisi ve Marjinal Fayda
Fayda teorisine göre, bireylerin kamusal hizmetlerinin finansmanı için ödeyecekleri vergi, bu hizmetlerden elde ettikleri marjinal faydaya göre belirlenmelidir. Fayda teorisi, J.J. Rousseau'nun toplumsal sözleşmesi ile de bağlantılı bir teoridir. Fayda teorisi, faydanın ölçülemezliği ve bölünemezliği gibi sebeplerle, ödeme gücü teori içerçevesinde ele alınmaya başlanmıştır. Adam Smith tarafından ortaya konulan bu teoriye göre: "Bir devletin tebaası, her biri kendi ödeme güçleriyle, yani devletin koruması altında elde ettiği gelirle orantılı olarak, kamu finansmına katkıda bulunmalıdır. "

.

Yeniden dağıtım düşüncesi
Gelir eşitsizliğinin sosyal olarak zararlı olduğuna inanan görüşe göre, artan oranlı vergilendirme, hane halkları arasında gelirin yeniden dağıtılmasına olanak sağlar. Artan orantılılık, daha yüksek gelire sahip kişilerin daha fazla vergi yükü taşıması gerektiği fikrine dayanır ve bu nedenle dikey eşitlik kavramına karşılık gelir:

Ancak yeniden dağıtımın gayri meşru bir yardım biçimi olduğunu savunan görüşe göre, gerçek sosyal adalet, herkesin gelirlerine göre kamu harcamalarına katkıda bulunmasını ifade eder. Bu nedenle, sabit/tek/düz oranlı bir vergiyi savunurlar.

Kamusal mal ve hizmet kullanımı
İnsanlar, sahip oldukları özel mallarla, talep ettikleri kamu hizmetlerine yönelik bir talep seviyesi oluşmaktadır.. Örneğin, büyük otomobil sahipleri, geniş yollar ve kaliteli bir altyapı talep ederler, kültürel etkinliklere zaman ayırabilen yüksek gelir grubundan kişiler müze/opera gibi etkinlikler talep ederler.

Kamusal hizmetlere dair farklılaşan bu talepler, bir kamu hizmetinin finansmanının, hizmeti talep eden kişilerce karşılanması gerektiği fikrini ortaya çıkarmıştır. Örneğin, belediye yüzme havuzunun finansmanına katkıda bulunmak, bu hizmeti halihazırda özel sektörde kullanan ya da kullanabilecek olan kişiler tarafından meşru kabul edilebilir, bu hizmeti finanse etmek için ısıtma bütçesini kısmak zorunda kalacak bir kişi tarafından meşru kabul edilmesi çok daha zor olacaktır.

Notlar ve referanslar
Kaynakça
Artamidae

Artamidae, Avustralya, Hint-Pasifik bölgesi ve Güney Asya'da yaşayan kuşların bulunduğu, Passeriformes takımında sınıflandırılan bir kuş familyasıdır. Üç alt familya içerisinde, altı cinse dağılmış yaşayan 24 türü vardır. Yalnızca Artamus cinsini içeren monotipik familya iken 1994 yılında Cracticidae familyası da dahil edilerek genişlemiştir. Yine de bazı takson otoriteleri iki familyayı ayrı olarak kabul etmeye devam etmektedir. Bu familya içinde yer alan türlerin bazıları güzel şakımalaıryla bilinir.

Taksonomi ve sistematik
Artamidae familyası İrlandalı zoolog Nicholas Aylward Vigors tarafından 1825'te tanımlandı. Avustralyasya'ya dağılmış, hepçil ve etçil ötücü kuş soyu Malaconotoidea üst familyasının bir parçasıdır. Zaman içinde iki altfamilya olarak ayrılan bu familya üzerinde az çalışma yapılması ve bilgi ya da kanıt eksikliği nedeniyle çok tartışma olmaması nedeniyle bu şekilde düzenlenmiş görünmektedir. Jerome Fuchs ve meslektaşlarının familyanın hem mitokondriyal hem de nükleer DNA analizlerini detaylı olarak yapması sonucunda grubun Eosen sonlarına doğru, 33,7 ila 45 milyon yıl önce Avustralasya'da yaşamış olacağını göstermektedir.

Kurrartapu Queensland'ta bulunmuş, Erken Miyosen dönemine ait, proksimal tarsometatarsus ile tanımlanmış bir fosil türdür. Melloria quoyi türü ile aynı boyutlarda ve Strepera ile Cracticus cinsleri ile ortak özellikler taşır.

Türler
Altı cins içinde 24 tür barındıran üç alt familyası vardır. 2013 yılında yapılan bir moleküler araştırma, Gymnorhina tibicen türünün Melloria quoyi türü ile kardeş takson olduğunu gösterdi.

Alt familya: Peltopsinae:
Cins: Peltops
Peltops montanus
Peltops blainvillii
Alt familya: Cracticinae:
Cins: Melloria
Melloria quoyi
Cins: Gymnorhina
Gymnorhina tibicen
Cins: Cracticus
Cracticus torquatus
Cracticus argenteus
Cracticus mentalis
Cracticus nigrogularis
Cracticus cassicus
Cracticus louisiadensis
Cins: Kurrartapu (Erken Miyosen)
K. johnnguyeni
Cins: Strepera
Strepera graculina
Strepera fuliginosa
Strepera versicolor
Alt familya: Artaminae:
Cins: Artamus
Artamus fuscus
Artamus monachus
Artamus monachus
Artamus maximus
Artamus leucorynchus
Artamus insignis
Artamus personatus
Artamus superciliosus
Artamus cinereus
Artamus cyanopterus
Artamus minor

Kaynakça
Artak Aleksanyan

Artak Aleksanyan (10 Mart 1991), eski Ermeni futbolcudur. En son FC Ararat Yerevan ve Ermenistan millî futbol takımında forma giydi. Aynı zamanda Rus vatandaşlığına da sahiptir.

Kulüp kariyeri
Artak'ın ailesi, o iki yaşındayken Moskova'ya taşındı. Futbola 9 yaşında Spartak Moskova futbol spor okulunda başladı. .

Ocak 2009'da, son Bardzraguyn humb şampiyonu Pyunik Yerevan'a transfer oldu. Aleksanyan bu takımda sürekli olarak süre buldu. Pyunik'in bir parçası olarak, 2009-10 UEFA Şampiyonlar Ligi'ne 14 Temmuz 2009'da Dinamo Zagreb'e karşı kendi sahasında oynadığı maçta ilk kez sahaya çıktı. Aleksanyan 68. dakikada yedek başladığı maçta sahaya girdi.

Aralık ayında Pyunik ile olan sözleşmesi sona erdi. Birkaç kulüple yapılan görüşmelerin ardından Ocak ayında Ural Sverdlovsk Oblastı ile bir yıllık sözleşme imzaladı ve Rusya Ulusal Futbol Ligi'nde oynadı.

Aleksanyan, Ural'ın ilk takımında forma giyemediği için kulüp değiştirme kararı aldı. Ocak 2011'de Mordovia Saransk'taki kampa geldiler ve eğitimlerine başladılar. Ancak bir süre sonra Aleksanyan Erivan'a geldi ve Pyunik ile birlikte Kıbrıs'ta bir eğitim kampına katıldı. Ağustos sonuna doğru bir yıllık sözleşme imzalandıktan sonra her iki taraf da karşılıklı istekle sözleşmeyi feshetti.

31 Ağustos'ta FC Khimki, Aleksanyan'ı kadrosuna kattı. Sözleşme imzalandı ve 2012 yılı sonuna kadar kulüpte kaldı. Haziran ayı sonlarında Aleksanyan, Arthur Yedigaryan ve Edward Tatoyan ile birlikte kulüpten ayrıldı. Ancak Temmuz ayı sonlarında yeni bir sözleşme imzalayarak kulübe geri döndü.

Uluslararası kariyeri
Aleksanyan, 9 Şubat 2011'de Gürcistan'a karşı hazırlık maçında Ermenistan millî futbol takımıyla ilk maçına çıktı. 85. dakikada Edgar Manucharyan'ın yerine oyuna girdi.

Kişisel hayatı
Artak'ın Levon adında bir babası, Nune adında bir annesi ve Arthur adında bir erkek kardeşi vardır.

Menajeri Valeri Aleksanyan Oganesyan'dır.

Başarılar
Kulüp
Pyunik Erivan

Bardzraguyn humb (1): 2009
Bardzraguyn humb İkincisi (1): 2011
Ermeni Kupası (1): 2009
Ermeni Süper Kupası İkincisi (1): 2009

Kaynakça
Dış bağlantılar
Profile at ffa.am
Artak Aleksanyan at FootballDatabase.eu
spartak.com
Artace (Misya)

Artace veya Artake (Eski Yunanca: Ἀρτάκη), Kyzikos yakınlarındaki antik Misya'da bir kasabaydı. Bir Milet kolonisiydi. Bir liman kentiydi ve Kyzikos'un bulunduğu yarımadadaydı ve ondan yaklaşık 40 stadia uzaklıktaydı. Yunan mitolojisinde Artace, Argonotların Argo'nun taş çapasını daha büyüğüyle değiştirdikleri yer olarak anılır. Artace, I. Darius döneminde İyon Ayaklanması sırasında Prokonnesus ile birlikte yakıldı. Muhtemelen uzun bir süre yeniden inşa edilmedi çünkü Strabon 1. yüzyılda Misya kasabaları arasında bundan bahsetmez: ancak aynı isimli ormanlık bir dağdan ve yakınında aynı isimli bir adadan bahseder, Yaşlı Plinius'un Artacaeum dediği ada. Bizanslı Stephanus tarafından alıntılanan Timosthenes, ayrıca bir dağa ve karadan bir stadyum uzaklıktaki küçük bir adaya Artace veya Artake adını verir. Procopius zamanında (6. yüzyıl), Artace yeniden inşa edilmişti ve Kyzikos'un bir banliyösüydü.

MÖ 454/3 ile 418/7 yılları arasında Atina'nın vergi kayıtlarında yer aldığından Delos Birliği'nin bir üyesiydi.

Antik sit, Türkiye'nin Balıkesir ili, Erdek ilçesi yakınlarında bulunmaktadır.

Ayrıca bakınız
Erdek
Delos Birliği
Milet
Argonotlar

Kaynakça
Artaiouteichos

Artaiouteichos (Eski Yunanca: Ἀρταίων τεῖχος), antik Misya'da Propontis kıyısına yakın bir Yunan kasabasıydı. Tarihçi Kraterus'a göre, Rindakos nehrinin kıyısında yer alıyordu. Kasabanın adının ilk kısmı Farsça kökenliydi, ikinci kısmı Yunanca'da 'duvar' anlamına geliyordu. Kasaba, MÖ 425/4 ve 422/1 yıllarına ait Atina vergi kayıtlarında göründüğü ve 1000 drahmilik bir phoros ödemek zorunda kaldığı için Delos Birliği'ne aitti.

Yaşlı Plinius'un Ariace ismiyle bahsettiği şehrin aynı olabileceği öne sürülmüştür ancak çoğu bilgin Plinius'un Ariace'sinin Artace ile özdeşleştirilmesi gerektiğini düşünmektedir.

Ayrıca bakınız
Propontis
Misya


Kaynakça
Artagerses

Artagerses, Kadusilerin lideri, aynı zamanda Pers kralı II. Artaserhas'ın askeri lideridir.

Açıklama
Plutarch'a göre Artagerses, Kiros'a karşı gerçekleştirilen savaşta Kadusilerin lideriydi. Belki de "Arta-garša" şeklinde yazılan adı "adaleti, düzeni, gerçeği uygulayan kişi" anlamına gelmektedir. Antik yazarların tanıklığına göre, Artagerses, MÖ 401'de kralın küçük kardeşi Genç Kiros'un Pers tahtını ele geçirdiği sırada gerçekleşen Cunaxa Savaşı sırasında II. Artaserhas'ın ordusundaki komutanlardan biriydi. Kadusilerin lideri Artagerses, Elam'dan bir süvari birliği getirmişti. Ksenofon'a göre, Artagerses'in süvarileri savaş başlamadan önce Artaserhas'ın önünde sıralanmıştı. Plütark'ın belirttiği üzere, Artagerses, Kiros ile bir süvari düellosuna girmiş ve bu düello sırasında öldürülmüştür. Tekli çarpışma başlamadan önce Artagerses, "Yunanların alçaklarını" Pers hükümdarına karşı yönlendirerek, “milyonlarca daha iyi ve daha cesur kölesi” bulunan Kiros'un adını lekelemekle suçladı.

Kaynakça
Artdamaksıl genizsil ünsüz

Artdamaksıl genizsil ünsüz sürekli, tonlu, art damak ünsüzüdür. IPA'da olarak ifade edilir. Genellikle harfiyle gösterilir. Türkçede hâlâ yaşayan bir sestir. Ama Türkiye Türkçesinde gösterimi yoktur. Kazak Türkçesi, Türkmen Türkçesi gibi çoğu Türk dilinde gösterilir. Kiril Abecesi kullanan Türk dillerinde n sesine karşılık gelen harfe kuyruk çizilmesi ile (Ң) gösterilir.

Türk dillerinde bu ses tamlama eki olan +ıñ/+nıñ ekinde ve belirli sözcüklerde bulunur. Bu sözcüklere birkaç örnek aşağıdaki başlıklarda verilmiştir.

Anadolu Türkçesinde ŋ sesi
Osmanlı Türkçesinde bu sesi göstermek için kef harfinin değiştirilmiş (üç noktalı) bir biçimi (ڭ, nef, kâf-ı nûnî) kullanılmıştır. Ancak, o zamanlar matbaalarda bu harfin kalıbı bulunmadığı zaman yerine kef konduğu görülür. Örnegin deñiz sözcüğü دكز (sağdan sola /d/+/k/+/z/) olarak yazılabiliyordu.

Osmanlı Türkçesinde ŋ sesi içeren birkaç sözcük
Ana madde: Osmanlıcadaki ŋ sesli sözcükler.
Dış bağlantılar
Tuğrul Çavdar Kişisel sayfası - Türkçede nazal n içeren sözcüklerin bir listesi

Kaynakça
Artaşat

Artaşat (veya Kemerli, Ermenice: Արտաշատ, Yunanca: Ἀρτάξατα, Azerice: Qəmərli) Ermenistan'ın Ararat marzının merkezidir. Erivan'dan güneye doğru 20 kilometre mesafede bulunmaktadır. Antik çağlarda Ermenistan'ın eski başkentlerinden biri idi. 35.100 kişilik nüfusa sahiptir.

Şehrin ismi İrani dillerden türetmiştir ve "Arta'nın keyfi" anlamına gelir. Artaksiadlar tarafından kurulan bu şehir, MÖ 2. yüzyıldan MS 5. yüzyıla kadar Ermenistan'ın başkenti idi ve "Ostann Hayots" ya da "Ermenilerin damgası" olarak bilinirdi.

Kaynakça
Dış bağlantılar
Ararat bölgesi hakkında bir site
Virtual Armenia'da Artaşat
Artaşat haritası
Arte Povera

Arte Povera (Türkçe: Yoksul Sanat), İtalya'da 1967'den itibaren gelişmeye başlayan ve uluslararası bir çizgide seyreden modern sanat tarzı. Eleştirmen ve kuramcı Germano Celant'ın 1967 ve 1968 yıllarında açtığı iki sergiyle başlattığı bu akım, anlamsal şifreleri yoksullaştırma, kültürü klişelerden hatta tüm simgesel eklemelerden arındırma gerekliliğini savunmuştur. Sergilere katılan Alighiero Boetti, Luciano Fabro, Jannis Kounellis ve Pino Pascali gibi sanatçılar; kendilerini ifade biçimi, var olmak ve eylemek biçimlerine indirmişlerdir. Bu akım kimi zaman da sanatçıları ya da yapıtlarını maddeyle, doğa yasalarıyla etkileşim halinde gösterir.

Kaynakça
Christov-Bakargiev, Carolyn (Ed.). Arte Povera. London: Phaidon, 1999. ISBN 0-7148-3413-0
Flood, Richard, and Morris, Frances. Zero to infinity: Arte povera 1962-1972. London: Tate Publishing Ltd., 2001. ISBN 0-935640-69-X, ISBN 978-0-935640-69-4, ISBN 1-85437-401-X, ISBN 978-1-85437-401-1
Lumley, Robert. Arte Povera. London: Tate Pub.; New York: Distributed in North America by Harry N. Abrams, 2004. ISBN 1-85437-588-1, ISBN 978-1-85437-588-9

Dış bağlantılar
Fineberg, Jonathan, Art Since 1940 Strategies of Being
Arte Povera at Artcyclopedia
Walker Art Museum exhibit, 2001-2002
Artaşes Geğamyan

Artaşes Geğamyan (Ermenice:Արտաշես Գեղամյան, Ermenice okunuşu:[ɑɾtɑˈʃes ɡeʁɑˈmjɑn]; 2 Aralık 1949, Erivan – 20 Eylül 2024, Erivan, Ermenistan), Ermeni siyasetçi.

Hayatı
Geğamyan, 2 Aralık 1949'da Erivan, Sovyetler Birliği'nde doğdu. Erivan Politeknik Enstitüsü'nden mezun olduç Ermeni Komünist Partisi (1972–1990) ile Ulusal Birlik (1997–2024) bünyesinde yürüttüğü siyasi kariyerinde; Erivan Belediye Başkanı (10 Kasım 1989-2 Ekim 1990), Ulusal Meclis'te delege (1995-1999) ve Ulusal Birlik Lideri (Nisan 1997-20 Eylül 2024) olarak görev almıştır.

Evli iki çocuk sahibi olan, Geğamyan, 20 Eylül 2024'te memleketi Erivan, Ermenistan'da geçirdiği kalp krizi nedeniyle 74 yaşında ölmüştür.

Kaynakça
Dış bağlantılar
Info Armeenia parlamendi leheküljel
Artaserhas

Artaserhas sözcüğü aşağıdaki anlamlara gelebilir:

Tarihsel kişiler
I. Artaserhas : MÖ 465 - MÖ 424 döneminde Ahameniş İmparatorluğu'nun 5. Pers "Kralların kralı" ve 27. Hanedan Mısır Firavunu. Babası I. Serhas'ın MÖ 465'te ölümü ile tahta geçmiş ve MÖ 424'te ölümünden sonra oğlu II. Serhas tahta geçmiştir.
II. Artaserhas veya Artaserhas Mnemon: MÖ 404 - MÖ 358 arası Ahameniş İmparatorluğu'nun Pers "Kralların kralı"
III. Artaserhas veya Artaserhas Ochos: MÖ 425 – MÖ 338 arası Ahameniş İmparatorluğu'nun 11. Pers "Kralların kralı"
IV. Artaserhas veya Arses: MÖ 338 - MÖ 336 arası Ahameniş İmparatorluğu'nun Pers "Kralların kralı"
V. Artaserhas veya Bessus: MÖ 330 - MÖ 329 arası Ahameniş İmparatorluğu'nun Pers "Kralların kralı"

Opera eserleri
Pietro Metastasio librettosunu kullanan eserler:

Artaserhas (Arne): İngiliz besteci Thomas Arne tarafından, 1729'da İtalyan librettist Metastasio'nın yazdığı librettosundan kendının yaptığı çeviriyi liberetto olarak kullanılarak bestelenip, yapımlanıp 2 Şubat 1762'de Londra'da Royal Theatre Covent Garden Tiyatrosunda prömiyer temsili verilmiş olan 3 perdelik opera eseri.
Artaserhas (Mysliveček) : Çek asıllı besteci Josef Mysliveček tarafından, 1729'da İtalyan librettist Metastasio'nın yazdığı İtalyanca librettosunu kullanılarak bestelenip, yapımlanıp prömiyer temsili 13 Ağustos 1774'te Napoli "Teatro San Carlo"'da verilmiş olan 3 perdelik opera eseri.
Artaserhas (Aboş)
Artaserhas (Alessandri)
Artaserhas (Anfossi)
Artaserhas (Arena)
Artaserhas (Bach)
Artaserhas (Bernasconi)
Artaserhas (Bertoni)
Artaserhas (Bianchi)
Artaserhas (Bishop)
Artaserhas (Borghi)
Artaserhas (Brivio)
Artaserhas (Broschi)
Artaserhas (Cimarosa)
Artaşerhas (Cocchi)
Artaserhas (Ferrandını)
Artaserhas (Galuppi)
Artaserhas (Gasparını)
Artaserhas (Giordanı)
Arteserhas (Gluck)
Artaşerhas (Graun)
Artaserhas (Guglielmi
Artaserhas (Hasse)
Artaserhas (İsouard)
Artaserhas (Jommelli)
Artaserhas (Lampuğnanı)
Artaserhas (Maggiore)
Artaserhas (Majo)
Artaserhas (Manfredini)
Artaserhas (Nicolini)
Artaserhas (Pampanı)
Artaserhas (Piccinni)
Artaserhas (Ponzo)
Artaserhas (Porpora)
Artaserhas (Rust)
Artaserhas (Terradellas)
Artaserhas (Vento)
Artaserhas (Vinci)
Artaserhas (Zannetti)
Artaserhas (Zingarelli)
Artaşat Muharebesi

Artaşat Savaşı, MÖ 68'de Roma Cumhuriyeti ile Ermeni İmparatorluğu arasında gerçekleşen bir savaştır. Roma ordusunu, Prokonsül Lucius Licinius Lucullus komuta ederken, Ermeni ordusunun başında ise Büyük Tigran bulunmakta olup ayrıca sığınmacı Pontus İmparatoru Büyük Mithridates de Ermeni ordusunda komutanlık görevi üstlenmiştir. Savaş, kesin Ermeni zaferiyle sonuçlanmış olup Lucullus'un kaçışıyla Roma ordusu da Ermenistan'dan püskürtülmüştür.

Kaynakça
Arte Johnson

Arthur Stanton Eric "Arte" Johnson (20 Ocak 1929 - 3 Temmuz 2019), Amerikalı komedyen, dublaj sanatçısı ve oyuncu.
Kariyeri
Oyuncu 50 yılı aşkın kariyeri boyunca değişik türde yapımlarda rol almasının yanı sıra komedi gösterileri ve seslendirme çalışmaları da yaptı. 1954'te başladığı oyunculuk kariyerinde Johnson özellikle rol aldığı; Rowan & Martin's Laugh-In, Once Upon a Brothers Grimm, The Dukes of Hazzard ve The A Team gibi yapımlarla adını duyurdu. Aktif kariyerini 2005'te noktlayan Arte Johnson kariyerindeki başarılarıyla Satürn Ödülü sahibi oldu.

Özel yaşamı ve ölümü
Johnson 20 Ocak 1929'da Benton Harbor, Michigan'da doğdu. Illinois Üniversitesi'nde eğitim gördü. 1968'de evlendiği eşi Gisela Johnson ile kendi ölümüne kadar beraberdiler. Amerikalı komedyen, oyuncu ve dublaj sanatçısı Arte Johnson 3 Temmuz 2019'da Los Angeles'da mücadele ettiği kemik kanseri ve prostat kanserine yenik düşerek 90 yaşında öldü.

Filmografi
Miracle in the Rain (1956)
The Subterraneans (1960)
Bewitched (1965)
The Third Day (1965)
That Funny Feeling (1965)
The President's Analyst (1967)
P.J. (1968)
I Dream of Jeannie (1969)
Night Gallery (1971, televizyon)
The Partridge Family (1972)
Charge of the Model T's (1977)
Once Upon a Brothers Grimm (1977, televizyon)
Fantasy Island (1977, 1978, televizyon)
Love At First Bite (1979)
The Dukes of Hazzard (1979, televizyon)
Condominium (1980, televizyon)
The Love Tapes (1980, televizyon)
Making of a Male Model (1983)
Cannonball Run II (1984)
The A-Team (1986)
Evil Spirits (1990)
Evil Toons (1992)
Munchie (1992)
Justice League Unlimited (2005, televizyon)


Kaynakça
Dış bağlantılar
Artdamaksıl ünsüz

Artdamaksıl ünsüzler, yumuşak damak olduğu ünsüzlerdir. Eklemleme sürecinde dilin arka kısmı yumuşak damağa değdirilir.

Damağın genişliğinden ve dilin arka kısmının pek hassas bir şekilde hareket edemediğinden dolayı artdamaksıl ünsüzler süreki ünsüz benzeşmesi geçirirler; hemen öncesi veya sonrasındaki ünlü seslerin özelliklerine dayalı olarak, artdamaksıl bir sesbirimin eklemlendiği süreçte dilin arka kısmı öne veya arkaya doğru alınır. Örneğin, bir hemen öncesinde yer alan artdamaksıl bir ünsüz eklemlenirken dilin arkası çoğunlukla öne (yani sert damağa) doğru alınır; bir hemen öncesinde yer alan artdamaksıl bir ünsüz ise çoğunlukla arkaya (yani küçük dile) doğru alınır.

Örnekler
Uluslararası Fonetik Alfabe'ye (IPA) çevrilmiş artdamaksıl ünsüzler şunlardır:



Kaynakça
Artdişyuvasıl ünsüz

Artdişyuvasıl ünsüzler veya post-alveolar ünsüzler, dilin diş yuvası sırtının arkasına yakın bir şekilde durarak veya ona dokunarak çıkardığı ünsüzlerdir. Mafsal yeri, sırtın kendisinde bulunan dişyuvasıl ünsüzlerden daha geridedir, ancak damak ünsüzlerinin mafsal yeri olan sert damak kadar geride değildir. Türkçedeki örnekleri: ç , c , ş , j , l .

Özellikle ıslıklılar arasında pek çok artdişyuvasıl ses türü vardır. Üç ana tür ise şunlardır: damaksıl-dişyuvasıl ( gibi, zayıf damaksıllar) dişyuvasıl-damaksıl ( gibi, güçlü dudaksıllar) ve üstdamaksıl ünsüzler ( gibi, damaksıl olmayanlar). Bunlardan ilk ikisi ve alt tipleri, gerçek damak ünsüzleriyle nadiren zıt olduklarından, fonolojide yaygın olarak damaksıl olarak sayılır.

Artdişyuvasıl ıslıklılar
Dili içeren çoğu ses için, (örneğin, damak ünsüzleri yumuşak damakta teması içerir ve diş ünsüzleri dişleri içerir). palatalizasyon (dil gövdesinin kaldırılması) veya labializasyon (dudak yuvarlama) gibi herhangi bir ikincil artikülasyon ile.

Çoğu dilsel ses için, damaksıllaşma (dil gövdesinin kaldırılması) veya dudaksıllaştırma (dudak yuvarlama) gibi herhangi bir ikincil artikülasyon ile ağzın üst kısmındaki temas noktası belirtilerek mafsal yeri yeterince tanımlanabilir (örneğin, artdamaksıl ünsüzler yumuşak damakla teması, dişsil ünsüzler diş içerir)

Bununla birlikte, ıslıklılar arasında, özellikle postalveolar ıslıklılar, dilin şeklinde ve dilin kendi üzerindeki temas noktasında, ortaya çıkan seste büyük farklılıklara karşılık gelen küçük farklılıklar vardır. Örneğin, dişyvasıl sürtünmeli ve artdişyuvasıl sürtünmelilere hem perde hem de keskinlik açısından belirgin şekilde farklılık gösterir; sırası, giderek daha düşük perdeli ve daha mat (daha az "tıslayan" veya delici) seslere karşılık gelir. ( en tiz ve en keskin olanıdır, bu nedenle "Sssst!" veya "Psssst!" gibi tıslama seslerinin genellikle birinin dikkatini çekmek için kullanılmasının nedeni budur). Sonuç olarak, birçok ek alt türü belirtmek gerekir.

Örnekler
Birkaç dil, patlamalı sürtünmeliler arasında böyle bir ayrım yapan (ancak sürtünmeliler arasında sadece iki yönlü bir ayrım var) Çin-Tibet Kuzey Qiang ve Güney Qiang ve Kuzeybatı Kafkas dilleri olan Ubıhça ve Abhazca gibi diller üç farklı artdilyuvasıl ıslıklı dil şeklini ayırt eder. Daha yaygın olan Mandarin Çincesi ve Lehçe gibi iki artdişyuvasıl ıslıklıyı birbirinden ayıran dillerdir, tipik olarak /ʂ/ /ɕ/, çünkü bunlar azami düzeyde farklıdır.
Artanuci Kilisesi

Artanuci Kilisesi (Gürcüce: არტანუჯის ეკლესია; okunuşu: "art'anucis ek'lesia"), tarihsel Klarceti bölgesinde, günümüzde Artvin iline bağlı Ardanuç ilçesinin idari merkezi olan Ardanuç kasabasında Orta Çağ'dan kalma bir Gürcü kilisesidir. Eski Artanuci kasabasına sonradan Adakale dendiği için bu kilise Adakale Kilisesi olarak da bilinir. Artanuci Kilisesi, Adakaele içinde yer alan iki kiliseden biridir.

Tarihçe
Artanuci Kilisesi'nin içinde yer aldığı Ardanuç Kalesi 5. yüzyılda, Gürcü kralı Vahtang Gorgasali döneminde inşa edilmiştir. Kilisenin ise, daha geç dönemde, 9-10. yüzyılda inşa edildiği mimari özelliklerinden anlaşılmaktadır.

Kilisenin bulunduğu Ardanuç Kalesi'nde 2021 yılında, kiliseyi de kapsayacak biçimde, Osman Aytekin başkanlığında arkeolojik kazılara başlanmıştır. Kazı üzerine açıklamalarında Aytekin, kale ile içindeki kiliseyi inşa eden Gürcülerden söz etmemiş, sadece Osmanlı ve Rus dönemi hakkında bilgiler vermiştir.

Mimari
Artanuci Kilisesi, bugünkü Ardanuç kasabasının eski yerleşimi olan Adakale'nin kuzey ucunda, Ardanuç Suyu vadisine bakan kayalık bir tepede yer alır. Kilise, bu vadinin bir parçası olan düz yüzeyli kayada inşa edilmiştir. Artanuci Kilisesi, neredeyse tamamen yıkılmıştır. Bu yapıdan geriye sadece batı ve kuzey duvarlarının bazı bölümleri, güney duvarının 5 metre yüksekliğindeki orta kısmı ile sunak bölümünün kuzey ve batı duvarları kalmıştır.

Nikolay Marr'ın 1904 yılında verdiği bilgiye göre kilise dikdörtgen planlı, kapalı haç planlı ve kubbeli bir yapıydı. Dört adet haç kolu orta bölümden açılıyordu. Bu kollardan biri doğudaki yuvarlak formlu apsisle, diğer üç kol köşeli duvarlarla son buluyordu. Haç kollarının arasındaki boşlukları, daha alçak biçimde inşa edilmiş kiler odaları dolduruyordu. Pastoforiumlar birer kapıyla yandaki haç kollarına bağlanıyordu. Sunağın bugüne ulaşmış kapının üzerinde bir kemer bulunmaktadır. Pastoforiumların apsisleri bulunmuyordu. Sunağın apsisinde iki adet pencere vardı. Diğer haç kollarında birer pencere bulunuyordu. Kilise iki giriş kapısına sahipti. Bu kapılardan biri güney cephesinin ortasında yer alıyordu ve kilisenin zeminin altındaki mezar odasına bu kapıdan iniliyordur.

Kaynakça
Artedia

Artedia, Apiaceae familyasına bağlı bir bitki cinsidir.

Etimoloji
Carl Linnaeus bu türe arkadaşı doğa bilimci Peter Artedi'nin adını vermiştir.

Taksonomi
Artedia cinsine bağlı türler (2024):

Artedia spec
Artedia squamata


Konuyla ilgili yayınlar
L. (1753). In: Sp. Pl. 1: 242.

Kaynakça
Dış bağlantılar