Bünyan

Bünyan, Kayseri ilinin bir ilçesidir.

Tarihçe
Bünyan ve çevresindeki yerleşimlerin tarihi, ilçe yakınlarındaki mağaralar, höyükler ve arkeolojik kalıntılar sayesinde tarih öncesi dönemlere kadar uzanmaktadır. Bölgede yapılan araştırmalar, yerleşimin MÖ 4000–1200 yılları arasında Hititler dönemine kadar indiğini göstermektedir. Daha sonraki dönemlerde bölge, Asur, Pers (İran), Roma ve Bizans uygarlıklarının hâkimiyetinde kalmıştır.

11. yüzyıldan itibaren Anadolu Selçuklularının egemenliğine giren bölge, bu dönemde Türkleşmeye başlamıştır. 1515 yılında Yavuz Sultan Selim'in Doğu Anadolu seferi sırasında Osmanlı Devleti topraklarına katılmıştır.

İlçenin eski adı Sarmısaklı olup, bu ad Osmanlı döneminde uzun yıllar kullanılmıştır. Rum Ortodoks nüfus tarafından Sermúson (Yunanca: Σερμούσον) adı kullanılmıştır. 1895 yılında Sivas vilayetine bağlı Aziziye (Pınarbaşı) kazasından ayrılarak ilçe yapılmış ve Sultan II. Abdülhamid'e ithafen Bünyan-ı Hamid adı verilmiştir. 1908 yılında II. Meşrutiyet'in ilanı ve II. Abdülhamid'in tahttan indirilmesinin ardından "Hamid" ibaresi kaldırılmış, ilçe Bünyan adıyla anılmaya devam etmiştir. 1912 yılında ise Sivas vilayetinden ayrılarak Kayseri vilayetine bağlanmıştır.

1928 yılında yayımlanan Son Taksimat-ı Mülkiyede Köylerimizin Adları adlı eserde ilçe merkezi Sarmısaklı adıyla kaydedilmiştir. Osmanlı döneminin sonlarında ve 20. yüzyılın başlarında yerleşim, Müslüman nüfusun yanı sıra Rum Ortodoks ve Ermeni topluluklarına da ev sahipliği yapmıştır.

Bünyan'da Hitit, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinden günümüze ulaşan çok sayıda tarihî eser bulunmaktadır. Bunlar arasında Bünyan Ulu Camii, Büyük Bürüngüz'deki Daniş Ali Bey Camii, Sultanhanı, Karatay Hanı, Kayabaşı Mağaraları, Samağır'daki Abdurrahman Gazi Türbesi, Doğanlar Mahallesi'ndeki Şammaspir Kilisesi, Karakaya'daki Seyit Halil Türbesi ve Yenice Mahallesi'ndeki Papaz Çeşmesi sayılabilir.

Coğrafya
Bünyan merkezi, Koramaz Dağı'nın kuzey yamacına kurulmuştur. İl merkezine 40 km uzakta bulunur. İlçenin yüzölçümü 1.302 km²dir. Bünyan ilçe merkezinin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 1.338 metredir.

Bulunduğu yer
36-37 Boylam ve 38-39 Enlem dereceleri arasında bulunan ilçe, doğuda Pınarbaşı, güneyde Tomarza ve Talas, batıda Kocasinan ve Melikgazi, kuzeyde Sarıoğlan, Akkışla ilçeleri ile komşudur. Erciyes Dağı'nın 40 km kuzeydoğusunda yer almaktadır.

Akarsuları
Sarımsaklı
Topsöğüt Köyü Taçın Suyu
Kahveci Suyu
Elbaşı Suyu
Samağır Suyu
Girveli Suyu
Çepil suyu (ilçe merkezi)
Yumra suyu

İklim
Karasal iklim hüküm sürer. Yazları sıcak ve kurak kışları soğuk ve kar yağışlı geçer. Yağmurlar genel olarak Nisan, Mayıs ve Ekim aylarında boldur. Kar ise Aralık, Ocak ve Şubat aylarında yağar. Yıllık ortalama yağış miktarı 35 santimetredir. Yıllık ortalama sıcaklık 10° civarındadır. Gece ile gündüz arasındaki ısı farkı oldukça fazladır. Kış aylarında kuzeyden Poyraz, yazları doğudan Karayel, güneyden Lodos en çok esen rüzgârlardır. İlçe merkezinde daha çok doğudan batıya “Boğaz Yeli” denen soğuk rüzgâr eser.

Bitki Örtüsü
Dağlarda yetişen bodur çalılıklara ve keven bitkisine rastlanmaktadır. Son yıllarda ilçe merkezinde ve köylerde bulunan su boylarında kavak ve söğüt ağaçları dikilmeye başlanmıştır. Meyveciliğe yönelik olarak ise meyve bahçeleri mevcuttur. İlçede kayısı, elma ve armut bol olarak yetişmektedir.

İdari yapı
Bünyan ilçesi, Merkez ve Elbaşı Bucağı ile bağlı köylerden oluşmaktadır. Merkeze bağlı köy sayısı 19, Elbaşı Bucağına bağlı köy sayısı 7 olmak üzere 26 köy mevcuttur.


Bunların 26'sı köy olmak üzere 57 muhtarlık mevcuttur.

Nüfus
2020 yılı itibarıyla toplam ilçe nüfusu 30.113 olarak belirlendi. Bünyan Şeker Fabrikası ve Sümerbank'ın kapatılmasıyla işsiz kalan yüzlerce kişi Kayseri'ye göç etti.



Ekonomik yapı
İlçe ekonomisini tarım, hayvancılık, mevsimlik inşaat işçiliği ve halıcılık oluşturur. İlçede bir adet fabrika bulunmaktadır. Bu fabrikada 50-55 civarında insan çalışmaktadır. 1970'li yıllarda halk iştiraki olarak kurulan ve çelik grit ve çelik bilye üreten Bünsa Döküm AŞ.'dir.

Tarım
Tarla tarımı köylerde ve ilçede en temel uğraş olup sadece hayvancılıkla geçinen köy bulunmamaktadır. Tarım ve hayvancılıkta istenen verime daha ulaşılamamıştır. Buğday ambarı bulunur. Buğday işleme fabrikaları vardır. Tarım hayvancılığa bakarak iyidir.

Gilaboru meyvesi (halk arasında Giraboğlu olarak söylenir) buranın önemli gelir kaynaklarından birisidir. Böbrek taşı problemleri ve idrar yolu rahatsızlıklarına faydalı olan bu meyvenin üretiminin büyük kısmı bu ilçede yapılmaktadır.

Halıcılık
Halıcılık ekonomiye katkı anlamında ilçe merkezi ve köylerde uğraşılan bir zanaat dalı olarak yerini korumaktadır. Fakat son 10 yıl içinde önemi ve kapsamı sürekli azalmaktadır. Her evde bir halı tezgâhı mevcut olup kadınlar tarafından halı dokunmaktadır. İlçenin adını ülke genelinde ve yurt dışında duyuran Bünyan halıcılığının ekonomik şartlara ve makine halıları üretimi ile rekabet etmesi günden güne zorlaşmaktadır.

Sosyal yapı
İlçe eğitime önem vermektedir. Ancak Erciyes Üniversitesi'nin herhangi bir kolu ilçede bulunmaz. Çok yaşlı kimselerin dışında okuma yazma bilmeyen sayısı çok azdır. Okuma yazma oranı %99'dur. İlçe genelindeki tüm okullarda “Tekli Eğitim” yapılmaktadır.

İlçede önemli bir eğlence merkezi yoktur. Ancak Bünyan Belediye Başkanlığının kurmuş olduğu Kayaaltı Alabalık Üretme Çiftliği, Sarımsaklı Çayı'nın kaynağı olan Pınarbaşı ile Kayseri-Malatya yolu üzerinde bulunan Sultan Çiftliği Alabalık Tesisi piknik alanı olarak ilgi çekmekte, az da olsa eğlence sunmaktadır.

Mimari ve tarihi eserler
Eski konutlar birbirine yakın olarak toprak örtülü olarak yapılmış olup, hâlen mevcutları vardır. Yeni binalar ise betonarme ve çatılı olarak yapılmaktadır.

Tarihi değeri olan Konak adında bir bina vardır ve sahipleri tarafından konut olarak kullanılmaktadır. Yerleşim merkez ve köylerde toplu bir görünümdedir.

Mezra şeklinde dağınıklık yok denilebilir. Sadece Koyunabdal Kasabasında mezra bulunmaktadır. İlçe merkezinde ve Karahıdır köyünde birkaç çiftlik yerleşimi bulunmaktadır. Toplu yerleşim dolayısıyla devlet hizmetleri rahat götürülebilmektedir.

Ayrıca Sultanhanı, Karadayı ve B. Bürüngüz Köylerinde Selçuklulardan kalma tarihi binalar ve kervansaraylar mevcuttur.

Ayrıca bakınız
Kayseri'nin mahalleleri

Notlar
Kaynakça
Dış bağlantılar
Bünyan Kaymakamlığı
Bünyan
Kayserim