Doğu ve Batı kiliselerinin ayrılması

Doğu - Batı Kiliselerinin Ayrılması (Schisma, okunuşu: Skizma; Yunanca ve Latincede ayrılma), Hristiyanlık tarihinde Roma Katolik Kilisesi ile Doğu Ortodoks Kilisesi arasında meydana gelen resmî ayrılıktır. Bu olay, Bizans İmparatoru IX. Konstantinos Monomakhos döneminde, Patrik I. Mihail Keroularios ile Papa IX. Leo arasında yaşanan karşılıklı aforozlar sonucu gerçekleşmiştir.

Arka plan
4. yüzyıldan itibaren Hristiyanlık, Roma İmparatorluğu'nun hem doğusunda hem batısında gelişim gösermekteydi. 330 yılında başkentin Konstantinopolis'e taşınmasıyla birlikte, Doğu ve Batı arasında kültürel, dilsel ve teolojik farklar giderek derinleşti. Bunun sonucu olarak Latince Batı Kilisesi'nin , Yunanca ise Doğu'nun ibadet dili haline geldi.

Ayrılığın nedenleri
Doğu ve Batı kiliseleri arasında yüzyıllar boyunca süren anlaşmazlıkların başlıca sebepleri şunlardır:

Yetki sorunu: Roma piskoposunun (papa) evrensel otorite iddiası Doğu tarafından reddedilmiştir.
Teolojik fark: Filioque meselesi — Kutsal Ruh'un Baba'dan mı, yoksa Baba ve Oğul'dan mı çıktığı tartışması.
Ayinsel fark: Batı ayinlerinde mayasız ekmek (azyme) kullanımı; Doğu'da ise mayalı ekmek geleneğinin oluşması.
Kültürel fark: Doğu kilisesinin Yunanca, Batı'nın ise Latince teolojik geleneği izlemesi.
Siyasi etken: Bizans İmparatorluğu ile Batı Avrupa arasındaki güç mücadelesi.

Olayın seyri (1054)
Papa IX. Leo, iki kilise arasındaki birliği yeniden kurmak amacıyla elçi heyetini Konstantinopolis'e gönderdi. Heyete Kardinal Humbert başkanlık ediyordu. Ancak Patrik Mikhael Keroularios, Batı uygulamalarını sapkınlık olarak nitelendirerek elçilerle uzlaşmayı reddetti. 16 Temmuz 1054'te Kardinal Humbert, Ayasofya'nın mihrabına Papa IX. Leo adına bir aforoz fermanı bıraktı. Patrik Keroularios ise buna karşılık vererek Kardinal Humbert ve beraberindeki papa elçilerini aforoz etti. Bu karşılıklı aforozlar, Doğu ve Batı kiliseleri arasındaki resmî ayrılığın simgesi haline geldi.

Sonuçları
Ayrılığın ardından Roma Katolik Kilisesi Batı Avrupa'da, Doğu Ortodoks Kilisesi ise Bizans ve Doğu'da egemen hale geldi.

Ortodoks Kilisesi Batı'da Tuna Nehri ve Sırbistan'dan, Doğu'da da Fırat Nehri, Kapadokya ve Ermenistan'a ve Güneydoğu'da Suriye'ye kadar; Roma Katolik Kilisesi (Papalık) ise Adriyatik sahili ve Tuna Nehri'nin batısı ve genel olarak Batı Akdeniz ve Batı Avrupa'ya uzanan bir coğrafyada etkiye sahip oldu.

Papa, evrensel Hristiyanlığın ruhani lideri olduğunu ilan etti.
Konstantinopolis Patrikliği kendi otoritesini yalnızca Doğu kiliseleri üzerinde tanıdı.
Ortodoks teolojisi ve litürjisi bağımsız biçimde gelişti.

Kiev Knezliği'nin 10. yüzyılda (988) Hristiyanlığı kabul etmesiyle temelleri atılan Rus Ortodoks Kilisesi, ilerleyen yüzyıllarda Bizans'tan bağımsız bir yapıya kavuştu. 16. yüzyılda ise Kuzey-Batı Avrupa'daki Germen ve Anglosakson (İngiliz/İskandinav) bölgeleri Katolik Kilisesi'nden ayrılıp Protestan/Kuzey Avrupa Kilisesi'ni oluşturdu.

Sonraki gelişmeler
Skizma kısa vadede kapanmadı. 1204 yılında Dördüncü Haçlı Seferi sırasında Latinlerin Konstantinopolis'i yağmalaması ve Latin İmparatorluğu'nun kurulması iki kilise arasındaki uçurumu daha da derinleştirdi. Bu sefer sonucunda kurulan Latin Patrikhanesi ile Doğu Roma İmparatorluğu'nun halkı üzerinde dinî etki kurmak amaçlandı. Karşılıklı aforozlar ancak 1965 yılında Papa VI. Paul ve Patrik Athenagoras I tarafından resmen kaldırıldı, ancak kiliseler arasındaki birlik bugüne kadar yeniden kurulmadı.

Ayrıca bakınız
Doğu Ortodoks Kilisesi
Dördüncü Haçlı Seferi
Roma Katolik Kilisesi
IX. Konstantinos
Papa IX. Leo
Filioque

Kaynakça
Dış bağlantılar