Bab (Seyyid Ali Muhammed)

Seyyid Ali Muhammed ya da bilinen adıyla Bab ( ) Babi inancınının kurucusudur. Bahailerce Tanrı mazharı olarak kabul edilip Bahai İnancı'nın merkezî şahsiyetlerinden biridir. Bab, yazılarında ilahî bir mazhar olduğunu, Musa, İsa ve Muhammed ile eşdeğer bir konumda bulunduğunu ve Tevrat, İncil ve Kur'an kadar derin vahiyler aldığını tedricen ve kademeli bir şekilde açıkladı. Bu yeni vahyin, küresel birlik ve barışın kurulması için gerekli yaratıcı enerjileri ve kabiliyetleri serbest bırakacağını belirtti.

Bab, geleneksel bir Müslüman unvanı olan “Bab” (yani kapı) lakabı ile kendisinden bahsetmişti, ancak bu terimle daha önce ilişkilendirilmiş olanlardan oldukça farklı ruhani bir iddiada bulunduğu açıktı. Misyonunun temel amacının, kendisinden daha yüce bir ruhani şahsiyetin gelişine hazırlık olduğunu ilan etti—dünyanın büyük dinlerinin vadettiği kurtarıcıya; bu vadedilen kurtarıcıdan “Allah'ın zahir edeceği Kimse” olarak söz etti. Sanat ve bilimlerin öğrenilmesini teşvik etti , eğitimin modernleşmesini savundu ve kadınların statüsünü iyileştirdi. Dinin tedricî olarak yenilendiğini vurgulayan “tedricen ilerleyici vahiy” kavramını tanıttı. Ahlakî değerlere, hakikatin bağımsız olarak araştırılmasına ve insanın asaleti ilkesine vurgu yaptı. Ayrıca evlilik, boşanma ve miras konularını düzenleyen hükümler sundu ve gelecekteki bir Babi toplumu için bazı kurallar ortaya koydu, ancak bunlar hiçbir zaman uygulanmadı. Tüm bu yazılarında Bab, kendi vahyini ve yasalarını, yukarıda bahsedilen vadedilen figür bağlamında ele aldı. Önceki dinlerin vadedilen figürlere sadece aralıklı şekilde değinmelerinin aksine, Babi inancının temel metni olan Beyan'ın esas odağı bu figürün gelişine hazırlıktır. Bab, alt sınıflar, yoksullar, kentli tüccarlar, zanaatkârlar ve bazı köylüler arasında popülerdi. Ancak, gelenekçi din adamları ve hükûmetin muhalefetiyle karşılaştı; nihayetinde kendisi ve takipçileri, yani Babîler, binlercesiyle birlikte idam edildi.

Bab, dinden dönmüş olduğu iddia edilerek idam edildiğinde Tebriz'de halka açık bir meydanda bağlanarak 750 kişilik bir manga tarafından kurşuna dizildi. İlk atıştan sonra Bab kayıptı; daha sonra bulunup meydana geri getirildi. Sonunda ikinci atışla öldürüldü. Ayrıntılar konusunda farklı anlatımlar olsa da tümü, ilk atışın onu öldüremediği konusunda hemfikirdir. Bu çokça belgelenmiş olay, onun mesajına olan ilgiyi artırdı. Naaşı gizlice saklanmış ve taşınmış, nihayet 1909'da, Abdülbaha tarafından Kermil Dağı eteklerinde inşa edilen makama defnedilmiştir.

Bahailer için Bab, Yahudilikteki İlyas ya da Hristiyanlıktaki Vaftizci Yahya'ya benzer bir rol oynar: kendi dinlerinin habercisi veya kurucusudur. Bab'ın ilahî bir elçi olarak kabulü günümüze dek sürmüştür; bu, 8 milyonluk Bahai topluluğunda somutlaşmıştır. Bahaullah, 1863'te Bab'ın kehanetinin gerçekleştiğini ilan etmiştir. 19. yüzyılın sonuna gelindiğinde Babîlerin çoğunluğu Bahai olmuştur. Bahailer, Bab'ı Adem, İbrahim, Musa, Zerdüşt, Krişna, Buda, İsa, Muhammed ve Bahaullah gibi Tanrı'nın bir mazharı olarak kabul eder.

Genel Bilgiler
Erken Yaşamı
Bab, 20 Ekim 1819'da (1 Muharrem 1235 Hicri/27 Mehr 1198 Şemsi) Şiraz'da, şehrin orta sınıf tüccarlarından birinin çocuğu olarak doğdu ve kendisine Ali Muhammed adı verildi. Muhammed'in soyundan gelen bir Seyyid idi; her iki ebeveyni de soylarını Ali'nin oğlu Hüseyin'e dayandırmaktaydı. Babası Muhammed Rıza, annesi ise 1800–1881 yılları arasında yaşamış olan ve tanınmış bir Şiraz tüccarının kızı olan Fatıma idi. Fatıma daha sonra Bahai oldu. Babası Bab küçükken vefat etti ve onu dayısı Hacı Mirza Seyyid Ali büyüttü; kendisi de bir tüccardı.

Şiraz'da dayısı onu bir medreseye gönderdi ve burada altı ya da yedi yıl kaldı. O dönemde okul müfredatına hâkim olan resmi, ortodoks teoloji yaklaşımı fıkıh ve Arapça gramer çalışmaları gibi konuları içeriyordu; ancak Bab genç yaşlardan itibaren çok az incelenen matematik ve hat gibi alışılmışın dışındaki konulara ilgi duyuyordu. Bab'ın ruhaniyete, yaratıcılığa ve hayal gücüne duyduğu ilgi öğretmenlerini öfkelendirdi ve 19. yüzyıl İran eğitim sisteminin atmosferinde bu özellikler hoş karşılanmadı. Bu durum Bab'ın eğitim sisteminden soğumasına neden oldu; daha sonra yetişkinlere, çocuklara saygıyla davranmalarını, oyuncak edinmelerine ve oyun oynamalarına izin vermelerini, ayrıca öğrencilerine karşı öfke ya da sertlik göstermemelerini öğütledi.

15 ile 20 yaşları arasında bir zamanda, dayısının işlettiği aile ticarethanesinde çalışmaya başladı ve İran'ın güneyindeki Basra Körfezi kıyısında bulunan Buşehr kentinde tüccar oldu. Tüccar olarak dürüstlüğü ve güvenilirliği ile tanınıyordu; Hindistan, Umman ve Bahreyn ile ticaretler yaptı. İlk dönem yazılarında, ticaretten keyif almadığını ve bunun yerine dini metinlerin incelenmesine yöneldiğini ifade ettiği görülür.

Evlilik
1842 yılında, 23 yaşında iken ve annesinin isteğiyle, Şiraz'da tanınmış bir tüccarın 20 yaşındaki kızı Hatice Sultan Begüm (1822–1882) ile evlendi. Evlilikleri mutlu geçti, ancak 1843 yılında doğan ve Ahmed adını verdikleri tek çocukları aynı yıl vefat etti ve Hatice bir daha hamile kalmadı. Genç çift, Bab'ın annesiyle birlikte Şiraz'da mütevazı bir evde yaşadı. Daha sonra Hatice de Bahai oldu. Bab kendi vahyini ve yasalarını bu vadedilen figür bağlamında ele almıştır. Önceki dinlerde bu tür vaatlere sadece nadiren ve üstü kapalı biçimde değinilmişken, Babi devrinin temel metni olan Beyan'ın ana odağı “Allah'ın zahir edeceği Kimse”ye zemin hazırlamak olmuştur. Her bir din, kendi zamanının toplumsal ihtiyaçlarına cevap olarak ortaya çıkar, öncülünü geride bırakır, ancak nihayetinde daha mükemmel bir dinin zeminini hazırlar. Peygamberler, Tanrı'nın dünyadaki kusursuz yansımaları olarak görülür. Bab, peygamberlerin birliğini vurgular ve onları aynı güneşi (Tanrı'yı) yansıtan aynalara benzetir. Ayrıca ilahi vahyin kesintisiz bir süreç olduğunu ve tarih boyunca yeni peygamberlerin ortaya çıkmaya devam ettiğini ileri sürer.

Bab, kıyamet kavramını dünyanın sonu olarak değil, eski bir dinin zayıflaması ve yeni bir vahiy yoluyla yeniden canlanması olarak yeniden yorumlar. Bu döngüsel ilerlemeyi mevsimler metaforuyla açıklar: nasıl ki bir ağaç kışın kurur ama ilkbaharda yeniden yeşerirse, dinler de gerileme ve yenilenme dönemlerinden geçer. Bu anlayış, tarihsel değişimi ve insan iradesini kabul eden ileriye dönük bir bakış açısını yansıtır.

Bab'a göre din, Tanrı'nın iradesi ile insanlığın tarihsel evresi arasındaki etkileşimden doğan dinamik bir olgudur. Tanrı'nın iradesinin mutlak ve değişmez bir dayatması olarak görülen geleneksel dini anlayışı reddeder. Din, insanlık gibi, dinamik ve tedricen ilerleyen bir gerçekliktir.

Önceki dinlerde gelecekteki peygamberlere yalnızca dolaylı biçimde değinilmişken, Babi eserlerin temel metni olan Beyan, kendisinden daha yüce bir mehdi figürüne—“Allah'ın zahir edeceği Kimse”ye—odaklanır. Geçmiş dinlerin yeni peygamberlere karşı çıkışına benzer şekilde, Babi metinlerine dayanarak vadedilen kimseyi reddetmelerine karşı uyarıda bulunur. O dönemde Mirza Yahya hâlâ bir gençti, Babi hareketinde hiçbir liderlik göstermemişti ve hâlâ ağabeyi Bahaullah'ın evinde yaşıyordu. Amanat'a göre, Mirza Yahya gibi 18 yaşını henüz geçmemiş genç birinin, Bab'ın Makü ve Çehrik zindanlarında takipçileriyle iletişim kurmasının yasak olduğu bir ortamda, doğrudan Bab'ın dikkatinin merkezinde olması oldukça düşük bir ihtimaldir. MacEoin, Mirza Yahya'nın sadece dikkatleri Bahaullah'tan uzaklaştırmak için sözde lider ilan edildiği fikrinin Bahailer arasında yaygın olduğunu, ancak bu düşüncenin bariz etik kaygılar içerdiğini ifade eder.

Gelecekleri vaat edilen şahsiyetlere yapılan atıfların yalnızca ara sıra ve üstü kapalı olduğu önceki dinlerin aksine, Babi devrinin ana kitabı olan Beyan'ın tamamı, Bab'ın kendisinden bile daha büyük olan bir İlahi Şahsiyet üzerine bir söyleşidir; bu kişiye Bab, “Allah'ın zahir edeceği Kimse” olarak atıfta bulunur. Bab kendi vahyini ve yasalarını her zaman bu vadedilen şahsiyet bağlamında tartışır.

Bab'ın misyonunu ilan etmesinden on dokuz yıl sonra, 1863'te Bahaullah, Irak'ta yoldaşlarıyla birlikteyken ve ardından 1866'da Edirne'de daha kamuya açık bir şekilde, Bab tarafından vadedilen bu Zat olduğunu ilan etti. Babi toplumunun çoğunluğu onu kabul etti ve sonrasında Bahailer olarak tanındılar.

Bahaullah'ı tanımayan küçük bir Babi grubu için Mirza Yahya, 1912'deki ölümüne kadar liderleri olarak kaldı ve bu takipçiler Ezeliler ya da Ezeli Babiler olarak bilindiler. Mirza Yahya içine kapanıktı ve İran'daki takipçileriyle yakın temas kurmuyordu. Ezeli halefiyeti tartışmalıdır. Bahai kaynakları, Mirza Yahya tarafından Babi toplumunu denetlemek üzere atanan 18 “şahit”ten 11'inin Bahai olduğunu ve oğlunun da aynı şekilde Bahai olduğunu belirtir. Mirza Yahya'nın halefi olarak atadığı iddia edilen kişi Hadi Devletabadi, daha sonra kamuya açık bir şekilde Bab'a ve Mirza Yahya'ya olan inancından vazgeçti. Günümüzde Bahailer birkaç milyonluk bir topluluğa sahiptir, Ezelilerin sayısı ise İran'da genellikle yaklaşık bin kişi olarak tahmin edilir ve herhangi bir örgütlenmeleri artık mevcut görünmemektedir.

Birçok akademik kaynak, Mirza Yahya'nın kısa süreliğine Babi toplumunun sözde lideri olarak görev yaptığını kabul etmektedir—liderliği büyük ölçüde etkisizdi çünkü hem kendini gizlemişti hem de birden fazla Babi ruhani otorite iddia eden kişi mevcuttu—ve bu atamanın esasen dikkatleri Bahaullah'tan uzaklaştırmak amacıyla yapıldığını savunmaktadır. Kendi güvenliği için Subh-i-Ezel gizli kalmayı tercih etmiş ve geçimini Bahaullah, öz kardeşi Mirza Musa ve ailelerinden sağlamıştır. Buna karşılık Bahaullah dışa dönük, otoriter ve ulaşılabilirdi. Giderek daha fazla Babi onu kendi başına bir ruhani lider olarak görmeye ve bağlılıklarını ona yönlendirmeye başlamıştır. Subh-i-Ezel etkili bir liderlik sunamamış ve bazı önde gelen Babi'lerin öldürülmesini bile organize edecek kadar ileri giderek şiddet yanlısı bir politika izlemeye devam etmiştir.

Bahai İnancında Anma Günleri
Bahai takvimine göre, Bab'ın doğumu, emrini açıklaması ve suudu yıldan yıla Bahai toplumu tarafından anılır. Mayıs 1944'te, Bab'ın Molla Hüseyin'e emrini açıklamasının yüzüncü yılında, Bahailer, Wilmette, Illinois'deki Bahai Mabedi düzenlenen kutlamalar sırasında Bab'ın bir portresini sergilediler. Etkinlikte konuşma yapanlar arasında Dorothy Beecher Baker, Horace Holley ve diğerleri vardı.

“Allah'ın İkiz Zuhurları” kavramı, Bahai inancının temel bir unsurudur ve Bab ile Bahaullah arasındaki ilişkiyi tanımlar. Her ikisi de kendi başlarına Allah'ın Mazharı olarak kabul edilir; ayrı dinler kurmuşlar (Babiliğin ve Bahai inancının kurucuları olmuşlar) ve vahiy yoluyla kendi kutsal metinlerini yazmışlardır, ancak tek ve ayrılmaz bir sürekliliği temsil ettikleri görülür. Bahailere göre Bab'ın ve Bahaullah'ın misyonları ayrılmaz biçimde bağlantılıdır: Bab'ın misyonu, Allah'ın zahir edeceği Kimse'nin gelişine yolu hazırlamaktı ve bu Zat sonunda Bahaullah şahsında ortaya çıkmıştır. Hem Bab hem de Bahaullah, Bahai inancının merkezî şahsiyetleri olarak yüceltilir. Bahaullah ile Bab arasındaki ilişki, İsa ile Yahya peygamber arasındaki ilişkiye benzetilir, ancak bir devirde ikiz Zuhurun bulunmasının olağanüstü bir durum olduğunun altı çizilir.

Etkisi
Abdülbaha, Bab'ın etkisini şöyle özetler: “Tek başına, neredeyse kavranması imkânsız bir görev üstlendi… Bu yüce Varlık, öyle bir güçle ayağa kalktı ki, İran'ın dinî kanunlarının, geleneklerinin, göreneklerinin, ahlak anlayışının ve alışkanlıklarının temellerini sarstı ve yeni bir kanun, bir inanç ve bir din tesis etti.”

Babi hareketi, 19. yüzyıl İran'ında dinî ve sosyal düşünce üzerinde büyük bir etki yarattı. Christopher de Bellaigue, İslam dünyasında Aydınlanma dönemi üzerine yazarken, şöyle yazar:“1840’larda başlayan Babi hareketi, 19. yüzyıl ortası İran’ında toplumsal ilericiliğin önemli bir katalizörü hâline geldi; dinler arası barışı, cinsiyetler arası toplumsal eşitliği ve devrimci monarşi karşıtlığını teşvik etti… savaşın reddine, sekülarizme ve enternasyonalizme dayanan bir çağdaşlık vizyonu sundu. Onu bugüne kadar—beş milyon insanın yaşadığı bölgeler ve topluluklar içinde—Bahailik olarak yaşatan da işte bu vizyon oldu ve bu özelliğiyle Ortadoğu’daki modernleşme anlatılarının her birine dahil edilmeyi hak eder.”

Yazılar
Bab, Allah'ın bir Mazharı tarafından vahyedilen ayetlerin onun misyonunun en büyük delili olduğunu belirtir ve Bab'ın yazıları, iki binden fazla levih, mektup, dua ve felsefi risaleden oluşur. Çoğu eser, Babilerden gelen belirli sorulara cevap olarak vahyedilmiştir. Bazen Bab, katip ve görgü tanıklarının huzurunda eserlerini güzel bir makamla okuyarak çok hızlı bir şekilde vahyederdi. Bu yazılar, özellikle duaları, bireysel olarak ve dua toplantılarında sıkça okunduğu için Bahai yazılı metinlerinin bir parçasını oluşturur. Bab'ın eserleri, akademik ilgiyi ve analizi de beraberinde getirmiştir. Elham Afnan, Bab'ın yazılarını, “okuyucularının düşüncelerini yeniden yapılandırarak onları eski inançların ve miras kalan geleneklerin zincirlerinden kurtaracak şekilde” tanımlar. Jack McLean, Bab'ın eserlerindeki özgün sembolizme dikkat çeker ve şöyle der: “Bab'ın kutsal yazılar evreni, baştan sona semboliktir. Sayılar, renkler, mineraller, sıvılar, insan bedeni, toplumsal ilişkiler, jestler, eylemler, dil (harfler ve kelimeler) ve doğanın kendisi, Allah'ın isimleri ve sıfatlarının daha derin gerçekliğini yansıtan aynalar veya işaretlerdir.” Bab'ın eserleri, mevcut teolojik terimlerin yetersiz kaldığı yerlerde ortaya çıkan çok sayıda yeni kelime ile dilsel yeniliklerle karakterize edilir. Serbest çağrışım ve bilinç akışı tarzı anlatım, bazı eserlerde belirgin özelliklerdendir. Bazı akademisyenler, Bab'ın yazılarında dinî öneme sahip belirli kelime ve ifadelerin sürekli tekrar edilmesinin ayırt edici bir özellik olduğunu tespit etmiştir. Bab, kendi yazılarını beş türe ayırmıştır: ilahi ayetler, dualar, yorumlar, mantıksal söyleşiler (Arapça yazılmıştır) ve önceki dört türü kapsayan Farsça tarz. Akademisyenler, Bab'ın yazıları ile Batılı filozoflar Hegel, Kant ve James Joyce'un eserleri arasında benzerlikler olduğunu da belirtmişlerdir.

Bab'ın yazılarının çoğu kaybolmuştur. Bununla birlikte Bab, kendi eserlerinin beş yüz bin ayetten fazla olduğunu ifade etmiştir; karşılaştırma yapmak gerekirse Kur'an, 6.300 ayettir. Sayfa başına 25 ayet kabul edilirse bu yaklaşık 20.000 sayfalık bir metne denk gelir. Nebil-i-Zarendi, Nebil Tarihi adlı eserinde, Bab'ın Makü'deki hapsi sırasında tüm Kur'an hakkında vahyettiği dokuz tefsirinden bahseder; ancak bunlar tamamen kaybolmuştur. Daha önce belirtildiği gibi, günümüze ulaşan metinlerin gerçek halini tespit etmek her zaman kolay değildir ve bazı metinler oldukça fazla çalışma gerektirir. Ancak bazıları oldukça iyi durumdadır; Bab'ın önemli eserlerinden bazıları, güvendiği katiplerinin el yazısıyla mevcuttur.

Bahai Dünya Merkezi'ndeki Arşiv Bölümü, şu anda Bab'a ait yaklaşık 190 levih bulundurmaktadır. Bazı temel eserlerden alıntılar, Bab'ın yazılarının tek İngilizce derlemesi olan “Selections from the Writings of the Báb” adlı eserde yayımlanmıştır. Denis MacEoin, “Sources for Early Bábī Doctrine and History” adlı eserinde birçok eserin tanımını verir; aşağıdaki özetin büyük bölümü bu kaynaktan alınmıştır. Önemli eserlerin yanı sıra, Bab eşine ve takipçilerine çok sayıda mektup, çeşitli amaçlara yönelik dualar, Kur'an'ın ayet ya da surelerine dair çok sayıda yorum ve çoğu hiç okunmamış birçok hutbe vahyetmiştir. Bunların çoğu kaybolmuştur; bazıları ise derlemelerde korunmuştur.

Bab, dinî eserlerinde doğru ve yanlış Arapça dil bilgisi kullanımı arasında tutarsızlık sergilediği gerekçesiyle eleştirilmiştir; ancak Arapça yazdığı mektuplarda çok az hata yapmıştır. Bu tutarsızlığın olası bir nedeni, kelimelerin dış biçimini aşamayanlarla, mesajının daha derin anlamını kavrayabilenler arasındaki farkı ortaya koymak olabilir. Bab, dil bilgisi üzerine bir risalesinde, Arapça gramerin evrenin ruhani gramerinin dış bir sembolü olarak öğretilmesi gerektiğini vurgulamıştır.

Üç Aşama
Bab'ın yazıları, kronolojik ve tematik olmak üzere çeşitli tiplendirmeler açısından tanımlanmıştır. Bab'ın kendisi yazılarını iki aşamada değerlendirir: birinci aşamada, hazırlık ve ihtiyat amacıyla, iddialarının ve öğretilerinin incelikleri örtülü tutulmuş ve bu nedenle çevresindeki insanların kalpleri ve zihinleri tarafından tam olarak takdir edilmemiştir; daha sonraki bir aşamada ise, kendisinin sadece Şii İslam'daki vadedilen On İkinci İmam olmadığını, aynı zamanda Tevrat, İncil ve Kur'an tarafından haber verilen yeni bir dünya dini getiren bir Peygamber olduğunu açıkça ilan etmiştir. Bu yeni vahyin, küresel birlik ve barışın tesis edilmesi için gerekli yaratıcı enerjileri ve kapasiteleri serbest bırakacağını açıklamıştır.

Bab'ın öğretileri, baskın tematik odak noktaları olan üç geniş aşama şeklinde de anlaşılabilir. Onun en erken öğretileri, öncelikle Kur'an ve hadis yorumları ile tanımlanır ve bunlar ilahi inanca dair yaygın anlayışları, Allah'ın ve peygamberlerinin birliği ile tüm insanların birliğini vurgulayan yeni bir yorum biçimi ışığında yeniden biçimlendirir. Yeni dini yasaların vahyedilmesi yerine, erken dönem Babi doktrini “dini yasanın içsel ve mistik anlamlarına” ve “ritüel eylemi ruhani bir yolculuğa dönüştürmeye” odaklanır. Bu temalar ilerleyen yıllarda da devam eder, ancak bir değişim meydana gelir; vurgusu felsefi açıklamalara yönelir ve nihayet yasal düzenlemelere ulaşır.

İkinci, yani felsefi aşamada, Bab varlık ve yaratılışın metafiziğini açıklar; üçüncü, yani yasama aşamasında ise mistik ve tarihsel ilkeleri birleşir ve Bab'ın yazıları tarihsel bir bilinç kazanır ve Tedricen İlerleyici Vahiy ilkesini açıkça ortaya koyar.

Bab, bu ikinci aşamada dinin birçok temel meselesini tartışır; bunlar arasında ruhani hakikatin nasıl tanınacağı, insanın doğası, imanın anlamı, iyi amelin niteliği, ruhani yolculuğun ön koşulları ve dünyanın ezeliliği ya da sonradan yaratılmışlığı gibi sorular yer alır. Dünyada “gerçek adaletin” gerçekleşmesi ve bu adalete ulaşmada dinin merkezi rolü, bu aşamanın bir diğer ana odak noktasıdır. Hatta müzik üzerine bir risalesinde, müzik felsefesini araştırır ve şöyle der: “Her insanî eylem gibi, şarkı söylemek de kişinin niyetine ve eylemin amacına bağlı olarak ahlakî veya gayri ahlakî hâle gelir.”

1848'de Bab'ın öğretileri, İslam hukukunun açıkça yürürlükten kaldırılması ve kendi öğreti ve uygulama sistemini getirmesiyle değişmiştir. Radikal bir tez ortaya konmuştur: din, Allah'ın İradesinin insanlar üzerine sonsuz bir dayatması olarak değil “Allah'ın iradesiyle insanlığın tarihsel gelişim aşaması arasındaki etkileşimin bir ürünü” olarak anlaşılmalıdır. İnsan anlayışı ve eylemi değişime uğradıkça, din de aşamalı olarak gelişen bir olgudur. Bu dönemde Bab'ın temel kutsal metni olan Farsça Beyan, yeni bir dinin başlangıcını açıkça ilan eder. Bab'ın hukuk sistemi, evlilik, defin, hac, dua ve diğer uygulamalara dair ayrıntılar içerir; bu uygulamalar, bir Babi devleti için ya da Bab'ın yazılarında sürekli bahsedilen, Allah'ın zahir edeceği Kimse tarafından yürürlüğe konulmak üzere tasarlanmış görünmektedir. Tüm bu yasalar “Allah'ın zahir edeceği Kimse”nin onayına bağlıydı ve bu nedenle önemleri, temsil ettikleri ruhani anlamda yatıyordu: bir sonraki ilahi vahiyde Allah'ın zahir edeceği Kimse'yi tanımak.

Emrini Açıklamasından Önceki Yazılar
Bab'ın Bakara Suresi Tefsiri, emrini açıklamasından yaklaşık altı ay önce, Kasım veya Aralık 1843'te yazılmaya başlanmıştır. İlk yarısı Şubat veya Mart 1844'te tamamlanmıştır; ikinci yarısı ise Bab'ın emrini açıklamasından sonra vahyedilmiştir. Bu eser, Bab'ın emrini açıklamasından önce vahyettiği ve eksiksiz olarak günümüze ulaşan tek çalışmadır. Aynı zamanda Bab'ın Onikicilik inançlarına yönelik tutumuna da ışık tutar.

Şiraz, Mayıs – Eylül 1844
• Kayyumu'l-Esma'nın (“Yusuf Suresi Tefsiri”) ilk bölümü, Bab tarafından 22 Mayıs 1844 akşamı, Molla Hüseyin'e emrini açıkladığı sırada yazılmıştır. Yüzlerce sayfa uzunluğundaki bu eser, Bahailer tarafından vahiy kabul edilir ve yazımı kırk gün sürmüştür; bu, Bab'ın uzun Arapça eserlerinden biridir. Babi hareketinin ilk yılında geniş şekilde dağıtılmış ve Babiler için adeta bir Kur'an veya İncil işlevi görmüştür. Bu kitapta Bab, bir Tanrı Mazharı olduğunu iddia eder, ancak bu iddia, Gayb İmamı'nın hizmetkârı olduğunu belirten ifadelerle perdelenmiştir. Tahire bu eseri Farsçaya çevirmiştir.

• Sahifey-i Mahzune, Bab'ın Eylül 1844'te Mekke'ye gitmeden önce vahyettiği, çoğunlukla belirli kutsal gün ve bayramlarda okunmak üzere hazırlanmış on dört duadan oluşan bir derlemedir. İçeriği İslam'ın genel beklentilerine uygundur.

Hac Yolculuğu, Eylül 1844 – Haziran 1845
Bab, 9 buçuk ay süren Mekke hac yolculuğu boyunca birçok eser yazmıştır:

• Hasa'il-i Seb'a: Bab tarafından hac dönüşünde, deniz yoluyla Buşehr'e giderken yazılan bir eserdir ve Babi toplumu için uyulması gereken bazı kuralları sıralar. El yazması nüshasının İran'da hâlâ mevcut olduğu düşünülmektedir.

• Kitab-ı Ruh (Ruh Kitabı): Bu kitap 700 veya 900 ayetten oluşur ve Bab tarafından hac dönüşü deniz yolculuğu sırasında kaleme alınmıştır. Orijinal nüsha Bab tutuklandığında neredeyse tamamen yok edilmiştir. Ancak birkaç el yazması nüshası günümüze ulaşmıştır.

• Sahifey-i Beynü'l-Harameyn (İki Harim Arasında Sahife): Bu Arapça eser, Bab'ın 1845 başlarında Mekke'den Medine'ye giderken yazdığı bir metindir ve önde gelen bir Şeyhi liderin kendisine yönelttiği sorulara cevaben kaleme alınmıştır.

• Kitab-ı Fihrist (Fihrist Kitabı): Bab'ın Mekke hacından döndükten sonra, 21 Haziran 1845'te yazdığı eserlerinin bir listesidir. Bu kitap, onun en erken dönem yazılarına ait bir bibliyografyadır.

Buşehr ve Şiraz, Mart 1845 – Eylül 1846
Bab, Mart'tan Haziran 1845'e kadar Buşehr'de, ardından Şiraz'da bulunmuştur.

• Sahifey-i Caferiyye: Bab bu risaleyi 1845 yılında kimliği bilinmeyen bir muhatabına yazmıştır. Yüz sayfadan uzun olan bu metin, onun temel öğretilerinden birçoğunu, özellikle bazı Şeyhi inançlarıyla ilgili olanları ifade eder.

• Tefsir-i Surey-i Kevser (Kevser Suresi Tefsiri): Bab bu yorumu Yahya Darabi Vahid için Şiraz'da kaleme almıştır; bu eser Şiraz döneminde vahyedilen en önemli çalışmadır. Sure yalnızca üç ayetten oluşmasına rağmen (Kur'an'daki en kısa suredir), tefsiri iki yüz sayfadan fazladır. Bu eser yaygın şekilde dağıtılmış ve en az bir düzine el yazması nüshası günümüze ulaşmıştır.

İsfahan, Eylül 1846 – Mart 1847
• Nübüvvet-i Hassa: Elli sayfa uzunluğundaki bu eser, Vali Menuçer Han Gürci'nin sorduğu bir soruya karşılık olarak iki saat içinde vahyedilmiştir. Eser, Müslüman ve Hristiyanlar arasındaki tartışmalarda önemli bir konu olan Muhammed'in özel peygamberliğini ele alır.

• Tefsir-i Surey-i vel-Asr (Asr Suresi Tefsiri): Bab'ın İsfahan'da yazdığı iki önemli eserden biridir. Bu eser, şehrin önde gelen din adamı Mir Seyyid Muhammed'in isteği üzerine, halkın önünde aniden yazılmıştır; büyük bölümü bir akşamda kaleme alınmıştır ve görenleri hayrete düşürmüştür.

Makü, 1847 Yaz Sonu – Mayıs 1848
Bab Mart 1847'de İsfahan'dan ayrıldı, birkaç ay boyunca Tahran yakınlarında kaldı, ardından Türkiye sınırına yakın Makü kalesine gönderildi. Burada Bab'ın en önemli eserlerinden bazıları yazılmıştır.

• Farsça Beyan: Bu eser, Bab'ın en önemli eseri olarak kabul edilir ve onun öğretilerinin olgunlaşmış bir özetini sunar. 1847 sonlarında veya 1848 başlarında Makü'de yazılmıştır. Eser, vahid “birlik” olarak adlandırılan dokuz bölümden oluşur; her bölüm genellikle bab “kapı” olarak adlandırılan on dokuz alt başlığa ayrılır; tek istisna, yalnızca on bab içeren son birliktir. Bab, bu eserin tamamlanmasının “Allah'ın zahir edeceği Kimse”nin görevi olduğunu açıklamıştır; Bahailer, Bahaullah'ın İkan Kitabı'nın Beyan'ın tamamlayıcısı olduğuna inanır. Her birlik, içeriğinin Arapça bir özetiyle başlar; bu, Bab'ın diğer birçok eserine kıyasla okunmasını daha kolay hâle getirir. Bu eserden alıntılar “Selections from the Writings of the Báb” adlı kitapta yayımlanmıştır; A. L. M. Nicolas, eserin tamamını her biri 150 sayfalık dört cilt hâlinde Fransızcaya çevirmiştir.

• Arapça Beyan: Bu, iki Beyan eserinden daha kısa ve daha az önemli olanıdır. On bir vahid “birlik” içerir ve her birinde on dokuz bab “kapı” bulunur. Bab'ın öğretileri ve yasalarının kısa bir özetini sunar. 1847 sonlarında veya 1848 başlarında Makü'de yazılmıştır.

• Delail-i Seb'a (Yedi Delil): Bu isimle anılan iki eser vardır; biri Farsça (daha uzun), diğeri Arapça (daha kısa) olarak yazılmıştır; her ikisi de 1847 sonlarında veya 1848 başlarında Makü'de kaleme alınmıştır. Nicolas, Farsça Yedi Delil'i “Seyyid Ali Muhammed'in kaleminden çıkan tartışma yaratan eserlerin en önemlisi” olarak tanımlar. Eser ya Babi olmayan bir kişiye ya da inancı sarsılmış bir takipçiye yazılmıştır; muhatabın kimliği bilinmemektedir. Arapça metin, Farsça metinde geçen yedi delilin özetini sunar.

Çehrik, Mayıs 1848 – Temmuz 1850
Bab, Çehrik'te iki yıl geçirmiştir; yalnızca yargılanmak üzere Tebriz'e yaptığı kısa ziyareti bu süre dışında kalır. Bu dönemde ortaya koyduğu eserler tematik olarak düzenlenmektense daha ezoterik veya mistik nitelikteydi. Bu dönemde, birçok küçük esere ek olarak iki büyük kitap kaleme alınmıştır:

• Kitabu'l-Esma (İsimlerin Kitabı): Bu eser, Allah'ın isimleri hakkında son derece uzun bir kitaptır. Bab'ın Çehrik'teki son günlerinde, idam edilmeden önce yazılmıştır. Mevcut el yazma kopyalarında metin içinde birçok farklılık bulunur; bu nedenle eserin orijinal metnini yeniden inşa etmek oldukça kapsamlı bir çalışma gerektirecektir.

• Kitab-ı Penç Şe'n (Beş Makam Kitabı): Arapça ve Farsça olarak, idamından yalnızca üç ay önce, Mart ve Nisan 1850 arasında kaleme alınmış Bab'ın son eserlerinden biridir. Kitap, her biri Allah'ın farklı bir ismini taşıyan başlıklar altında düzenlenmiş on yedi grup içinde toplam seksen beş bölümden oluşur. Her grubun içinde beş “makam”, yani beş farklı türde bölüm bulunur: ayetler, dualar, öğütler, yorumlar ve Farsça vahiyler. Her bir grup farklı bir kişiye gönderilmiş ve farklı bir günde yazılmıştır. Bu nedenle eser, bağımsız malzemelerden oluşan bir tür derleme niteliğindedir. Bazı bölümler Bab'ın öğretilerindeki temel temaların daha ileri düzeyde açıklamalarını sunar; diğerleri ise Allah'ın isimlerinin uzun irdelemelerinden ve kökleri üzerine yapılan varyasyonlardan oluşur.

Kaynakça
Bibliografya
Dış bağlantılar
Bahaitr.org: Hz. Bab - Bahai Dininin Müjdecisi