Belgrad Ormanı

Belgrad Ormanı, Çatalca Yarımadası'nın en doğu ucunda, İstanbul ilinin Avrupa Yakası'nda yer alan doğal oluşumlu ağaçlık bölgedir. Doğusunda İstanbul Boğazı, kuzeyinde ise Karadeniz doğal sınırlarıdır. Bizans ve Osmanlı döneminde İstanbul'a içmesuyu sağlayan en önemli kaynakken; günümüzde kente sağladığı su kentin gereksiniminin çok altında olduğu için daha çok işlevi ağır basmaktadır.

Orman adını, Kanuni Sultan Süleyman'ın Sırbistan seferi dönüşü beraberinde getirdiği Belgradlıların yerleştirildiği Belgrad köyünden almaktadır. Köy sakinlerinin su kaynaklarını kirlettiği anlaşılınca padişah buyruğuyla köy taşınmış; bu tarihten sonra ormanın ve barındırdığı su kaynaklarının korunması için ilk kez resmî önlemler alınmıştır.

Denizden yüksekliği fazla olmamasına karşın yoğun yağış alan bir bölge olan Belgrad Ormanı, Orta Avrupa ve Akdeniz iklimleri arasında geçiş özelliği göstermektedir.

Konumu
Belgrad Ormanı, İstanbul ilinin Avrupa Yakası'nda, yerleşim alanlarının kuzeyinde, 28° 53´´ 25´ - 29° 00´´ 55´ doğu boylamı ile 41° 09´´ 44´ - 41° 14´´ 40´ kuzey enlemleri arasında yer almaktadır. Mülki sınırlarına bakıldığında Sarıyer ve Eyüpsultan ilçeleri arasında yayılım gösterdiği görülmektedir. İdari olarak İstanbul Orman Bölge Müdürlüğü'nün görev alanı içinde kalmaktadır. Orman sınırları içindeki mesire yerleri ise Bahçeköy Orman İşletme Müdürlüğü'nün görev alanı içindedir. Bahçeköy Orman İşletme Müdürlüğü'nün sorumluluk bölgesi ise Bentler (Merkez) İşletme Şefliği ve Kurtkemeri İşletme Şefliği olmak üzere iki alt bölüme ayrılmıştır.

Balkan Yarımadası'nın doğu ucunda yer alan Belgrad Ormanı'nın doğal sınırları kuzeyde Karadeniz; doğuda ise İstanbul Boğazı'dır. Orman dokusunun Karadeniz kıyılarına 4-5; Boğaziçi kıyılarına ise 3-4 kilometre kadar yaklaştığı görülmektedir.

Orman ve temiz su arasındaki bağ daha iyi anlaşıldıkça, ormanı dâhilindeki su kaynaklarını ve su yapılarını koruma altına almak için ilk kez önlemler alınmaya başlanmıştır. 1554 yılından itibaren, Kanuni dönemi saray mimarlarından olan Sinan'a, orman içindeki eski su yapılarını onarma ve gerek orman içinde, gerekse orman dışında yeni su yapıları inşa etme görevi verilmiştir. 1888, 1916 ve 1920 yıllarında da Belgrad ormanında yangınlar çıktığı kaydedilmiştir. Geçmişte yangınlara başta yıldırım düşmesi, yolcuların ateş atması ve güvenlik görevlilerinin dikkatini dağıtmak isteyen çetecilerin neden olduğu bilinmektedir.

İçinde barındırdığı su kaynaklarıyla İstanbul için yaşamsal öneme sahip olan Belgrad Ormanı, zaman zaman su kaynaklarındaki kirlilik nedeniyle de gündeme gelmiştir. İstanbul'da tifo, dizanteri gibi salgın hastalıklar baş gösterince, bunun nedeni su kaynaklarında aranmıştır. Kirliliğin nedeninin öncelikle suya devrilen ağaçlar olduğu sanılmış; bentler çevresindeki tüm ağaçların kesilmesi gündeme gelmiştir. Salgınlar ciddi boyutlara ulaşınca, Paris'teki Osmanlı elçisi aracılığıyla Pasteur Enstitüsü'nden uzmanlar İstanbul'a davet edilmiş; kuruldan kapsamlı bir rapor hazırlaması istenmiştir. Yapılan araştırmalarda, Pera bölgesindeki otellerin kirli nevresim ve çarşaflarının çamaşırcı kadınlarca Büyükbent kıyısında yıkandığı ve kirli suların da bende döküldüğü saptanmıştır. İçmesuyunu köylülerin kirlettiği ortaya çıkınca; padişah II. Abdülhamit yayınladığı buyruk ile köy boşaltılmış; köylüler başka yerlere yerleştirilmiştir.
Kömürcü Bendi (Karanlık Bent, Topuz Bent, İkinci Osman Bendi) (1620)
Büyük Bent (Belgrad Bendi, Üçüncü Ahmet Bendi) (1724)
Topuzlu Bent (Bahçeköy Bendi, Birinci Mahmut Bendi) (1750)
Ayvat Bendi (Üçüncü Mustafa Bendi) (1765)
Valide Bendi (Mihrişah Valide Sultan Bendi) (1796)
Kirazlı Bent (İkinci Mahmut Bendi) (1818)
Yeni Bent (Bend-i Cedid, İkinci Mahmut Bendi) (1839)

Dereler
Ayvat Deresi
Topuz Deresi
Neşet Suyu

Canlı varlığı
Bitey
Sapsız meşe
Macar meşesi
Saplı meşe
Saçlı meşe
Mazı meşesi
Doğu kayını
Carpinus betulus
Anadolu kestanesi
Yapışkan kızılağaç
Gümüşi ıhlamur
Fraxinus angustifolia
Ova akçaağacı
Kuş üvezi
Titrek kavak
Adi fındık
Salix alba
Salix cinerea

Direy
Kızıl geyik
Kızıl tilki
Bayağı yaban domuzu
Altın çakal
Kurt
Başlıklı karga
Ekin kargası
Küçük karga
Büyük baştankara
Saksağan
Mavi baştankara
Sıvacı kuşu
Kayın baştankarası
Mahmuzlu Akdeniz kaplumbağası
Trakya tosbağası
Çizgili kaplumbağa
Kızılca kurbağa
Yarı sucul yılan
Levanten ova kurbağası
Bayağı puhu
Bayağı gelincik

Çevresel riskler
Üçüncü Köprü, Kuzey Marmara Otoyolu ve İstanbul Kuzey Demiryolu Geçişi
Kuzey Ormanları Savunması'na göre 2013 yılında Yavuz Sultan Selim Köprüsü ve Kuzey Marmara Otoyolu inşaatları için Belgrad Ormanı'nda kesimler gerçekleşmiştir. Grup, bu kesimleri Şahin Tepesi mevkisinde protesto etmiştir. 2025 yılında, güzergahı bu köprüyü de kapsayan İstanbul Kuzey Demiryolu Geçişi (INRAIL) projesi ilan edilmiş, TMMOB İstanbul İl Koordinasyon Kurulu Kent ve Çevre Sorunları Komisyonu ile Çevre Mühendisleri Odası, söz konusu çalışmaları orman varlığına ve su havzalarına yönelik yeni bir tehdit olarak nitelendirmiştir.

İstanbul Yeni Havalimanı
İstanbul Havalimanı'nın, Belgrad Ormanı'na ve Terkos Gölü'ne komşu nitelikte olması, beraberinde yaban hayvanlarının Belgrad Ormanları'ndan Istrancalar yönüne kesintisiz geçişi ve kuş göç yolları bağlamında tartışma konusu olmuştur.

Taş Ocakları ve Yeni Yerleşimler
Taş ocakları ve madenlerin orman varlığını yok ettiği, ayrıca Belgrad Ormanı arazilerinin Milli Parklar'a devir işlemleri ve tabiat parkı ilanı gibi çalışmalar yoluyla önü açılan yapılaşma unsurlarının, bölgenin muhafaza ormanı niteliğini tehdit ettiği eleştirileri mevcuttur.

Yeraltı Sularının Kiralanması
İstanbul Valiliği'nin ormanın yeraltı sularını ticari işletmelere açmaya yönelik çalışmaları, ormanın korunmasını isteyen çevre örgütlerince protesto edilmektedir.

Ayrıca bakınız
İstanbul'daki ormanlar
İstanbul'daki baraj ve bentler
Atatürk Arboretumu
Bilezikçi Çiftliği
Ağaçlandırma

Kaynakça
Dış bağlantılar