Apaçık Radyo

Açık Radyo, 13 Kasım 1995 tarihinde İstanbul iline ve çevresine yayın yapmak üzere açılmış, yayınına Kasım 2024'ten itibaren "Apaçık Radyo" adıyla bir internet radyosu olarak devam eden, bağımsız ve kâr amacı gütmeyen radyo istasyonudur. Kurucusu Ömer Madra'dır.

Programlarının %99'unu gönüllülerin hazırlayıp sunduğu bir topluluk radyosudur. Türkiye'de iklim değişikliği konusunu kamuoyu gündemine getiren bir medya kuruluşudur. Türkiye'de ve uluslararası alanda 60 ödüle layık görülmüştür.

Açık Radyo, kendisini "popüler olmayan, sanat kaygısı taşıyan, farklı görüşlerin yer aldığı bir platform" olarak tanımlar. Kurulduğu tarihten bu yana sloganı "Kâinatın tüm seslerine, renklerine ve titreşimlerine Açık Radyo" şeklindedir.

Açık Radyo'daki programların yaklaşık üçte birini oluşturan sözel programlar iklim değişikliği, ekoloji, sosyoloji, edebiyat, insan dışı türler, tarım, kentsel dönüşüm, mimarlık, kadın ve çocuk gibi konulara odaklanır.

2020 Eylül ayı itibarıyla İstanbul Frekansı FM 94.9 Mhz'den 95.0 MHz'e değiştirilmiştir. 3 Temmuz 2024'te Radyo ve Televizyon Üst Kurulu kararı ile yayın lisansı iptal edilmiştir. Radyo, RTÜK'ün kararına ilişkin İdare Mahkemesi'nin verdiği yürütmeyi durdurma kararı doğrultusunda yayınına bir süre daha devam etti. 29 Ekim 2024 tarihinde RTÜK yaptığı açıklamada Açık Radyo'nun yayın lisansını tamamen iptal ettiğini duyurdu ve radyo yayın hayatına son vermek zorunda kaldı.

Karasal yayın lisansının RTÜK tarafından iptalinin ardından, 8 Kasım 2024 itibarıyla "Kâinatın tüm seslerine, renklerine ve titreşimlerine açık: Apaçık Radyo” şiârıyla yayına devam etmektedir. 7/24 süren bu yayına Apaçık Radyo’nun web sitesi ve mobil uygulamalarından ulaşılmaktadır.

Tarihçe
Kuruluşu
13 Kasım 1995 tarihinde İstanbul iline ve çevresine yayın yapmak amacıyla açılmış olan Açık Radyo, 92 ortağın tamamının yaklaşık olarak eşit paylara sahip olduğu anonim şirkete aittir. Radyo, yasalara göre tüm radyo ve televizyonların anonim şirket olması zorunluluğu nedeniyle bu statüde kuruldu; ancak kâr amacı gütmeyeceği maddesini genel kurul kararıyla şirketin ana sözleşmesine ekletti. Radyo, kuruluşundan itibaren sermaye kaynağı açısından devlet ya da belediye ödeneklerinden yararlanmadan; dinleyici desteği ile yayın hayatını sürdürdü.

Hissedarların tümünde bulunan ortaklık belgesinde, Abidin Dino'nun -1'den 100'e kadar numaralanmış– “Tuğralar” serisi litografilerinden birisi bulunmaktadır. Bu litografilerin arkasında ise; "Özgür, bağımsız, demokratik” haysiyetli, duyarlı ve sıra dışı bir radyo kurma projesine, 1995'te verdiğiniz desteğin Türkiye'de yeni projelere örnek olması dileğiyle..." yazar.

Açık Radyo, kurulduğu tarihten itibaren "Kâinatın tüm seslerine, renklerine ve titreşimlerine Açık Radyo" sloganını benimsedi Açık Radyo'nun kurucularından Ömer Madra, radyonun sabah haber yorum kuşağı olan Açık Gazete'de 1998'den itibaren iklim değişikliği haberlerini sürekli bir konu olarak ele aldı. Konu ilk olarak 1997-1998'de Endonezya’da yaşanan mega orman yangınları iklim değişikliğiyle bağlantılı olarak takip edilmeye başladı. Radyoyu bir dinleyici olarak arayan ve daha sonra konuk olarak davet edilen Mikdat Kadıoğlu’nun verdiği bilgiler 1997 Endonezya orman yangınlarıyla iklim değişikliğinin bağının kurulmasında yardımcı oldu. Kadıoğlu, 1999’da Açık Gazete içinde Havadan Sudan isimli haftalık bir yorum programı yapmaya başladı ve ağırlıklı olarak iklim değişikliğinin konuşulduğu program 2010’a kadar sürdü. Bu programlar, Türkiye'de iklim hareketlerinin başlamasında hazırlayıcı rol oynadı.

Programlar
7/24 kesintisiz yayın yapan Açık Radyo'nun programlarının %99'unu gönüllüler tarafından hazırlanıp sunulmuştur. dünyanın çeşitli ülkelerinden gelen yabancılar da radyo kanalında program yapma imkanını bulmuştur. Radyonun örgütlenme yapısı, programlarının içerikleri, gönüllülük esası ile programlar üretilmesi gibi özellikleriyle nadir görülen bir topluluk radyoculuğu örneği olarak değerlendirilmiştir. Sözel programların odaklandıkları çeşitli konular iklim değişikliği, ekoloji, sosyoloji, edebiyat, insan dışı türlerArı, tarım, kentsel dönüşüm, mimarlık, kadın ve çocuk olarak örneklenebilir. Radyonun kurucuları arasında yer alan etnolog, kütüphaneci ve belgeselci Cem Madra 4 Mayıs 2022'de hayatını kaybetti.

28 Nisan 2024'te Açık Radyo'nun 59. yayın dönemine başladı. 3 Temmuz 2024'te RTÜK kararı ile yayın lisansı iptal edildi.

Lisans iptali
Açık Radyo'da 24 Nisan 2024 tarihine yapılan Açık Gazete programında geçen, 24 Nisan Anma Gününün yasaklandığına ilişkin ifade nedeniyle Radyo, Radyo Televizyon Üst Kurulunun 22 Mayıs 2024 tarihli kararı ile "toplumu kin ve düşmanlığa tahrikten” idari para cezası ve Açık Gazete programının yayınına beş gün durdurma cezası aldı. 3 Temmuz 2024 günü ise yayın durdurma kararının yerine getirilmediği gerekçesi ile Açık Radyo'nun yayın lisansı iptal edildi.

Açık Radyo yetkilileri, elektronik ortamda yapılan tebligat nedeniyle teknik bir sorun yaşandığını, RTÜK'ün yayın durdurma kararını yerine getirmeme yönünde bir iradeleri olmadığını açıkladı;

Radyo, iptal kararına ilişkin yargısal yollara müracat etmiş ve İdare Mahkemesi, davalı idarenin savunması ve ara karar cevabı alınana ya da savunma ve ara kararına cevap verme süresi geçip yeni bir karar verilinceye kadar, yürütmeyi durdurma kararı vermiştir. 16 Ekim 2024'te, Açık Radyo'nun karasal yayını kesildi. Karasal yayın lisansının iptaliyle birlikte, buna bağlı olarak yapılan ve 2002'den beri süren eşzamanlı internet yayını da sona erdi.

İnternet radyosu: Apaçık Radyo
Lisansı iptal edilen Açık Radyo, Kasım ayından internet radyosu olarak yayına başladı. 8 Kasım'da apacikradyo.com.tr adresinden test yayınına başladı. Üç gün sadece müzik yayını yaptıktan sonra 11 Kasım 2024'te Apaçık Radyo adıyla yayın hayatına başladı. Yeni radyonun lisans talebi 19 Kasım 2024'te RTÜK tarafından onaylandı. Apaçık Radyo'nun yayın ilkeleri ve modeli Açık Radyo ile aynıdır.

Örgütlenme ve gelir modeli
Açık Radyo; genel müdür, yayın yönetmeni, izleyici temsilcisi ve 45 kişilik ekiple katılımcı ve yatay iş modeli geliştirmiştir. Stratejik planlama, bütçe yönetimi ve programcı seçimi gibi faaliyetler yönetim kurulu tarafından gerçekleştirilir. İş modelinin tedarik, pazarlama, satış, dağıtım g tüm aşamalarında topluluğun gönüllü üyeleri görev alır.

Gelir modelinde reklam, dinleyici desteği, sponsor destekleri gibi seçenekler kullanılır; taşıyıcı gelir modeli dinleyici desteğidir. 9 gün ve 99 saat süren radyo şenliklerinde canlı destek hattı ile kitle finansmanı sağlanır. Bu projede dinleyiciler, seçtikleri programlara istedikleri bir zamanda destek sağlayabilir ve eğer isterlerse destekledikleri programların başında ve sonunda anılarak kendilerine teşekkür edilir. Şenlikler, 2017'den itibaren farklı temalarda düzenlenir. 2023 yılında yirmincisi düzenlenen destek şöleninin teması “Cesur Yeni Dünya” olmuştur.

Radyoda programcı gideri bulunmaz. 2022 bilançosuna göre giderleri personel giderleri (%59), teknik ve dijital giderler ve kira (%16), program yapım giderleri, telif ödemeleri ve medya ölçüm bedelleri (%4)RTÜK giderleri, vergi ve harçlar, mali ve hukuki danışmanlıklar, sigortalar /%5) ile diğer genel yönetim giderlerinden (%16) oluşturur.

2010 yılında yayımlanan Açık Kitap, Açık Radyo Kitaplığı'nın en kapsamlı çalışmasıdır. Açık Radyo'nun yazılı ve sesli arşivinin taranmasıyla, radyonun programcı ve dostlarının yazdığı makalelerin derlenmesiyle oluşan büyük bir ansiklopedik sözlük formatındadır. 750 sayfalık kitapta yaklaşık 180 yazar-çizer-sanatçıdan 550'ye yakın madde yer alır. Ressam Mehmet Güleryüz kitabın sınırlı sayıdaki özel baskılarını ayrı ayrı ve tek tek resimlemiştir. Bu eser radyonun 25. kuruluş yılı olan 2020'de erişime açılmıştır

Açık Radyo mobil uygulama ve podcast kanalları
Açık Radyo, 2009 yılından itibaren 12000 civarında yayınını podcast olarak yayınlanarak Türkiye`de bu mecraya öncülük etti. Mart 2021'de başlatılan mobil uygulamasıyla hem canlı radyo yayınına hem de ses ve podcast arşivine erişim sağlandı.

Ödülleri
1995 - 2023 yılları arasındaki yayın süresi içinde, Açık Radyo ve Açık Radyo programcıları altmış ödüle lâyık görülmüştür. Ödüllerinin bazıları şunlardır:
|-
|İstanbul Tabip Odası Sağlık Ödülleri "Radyo Programı Ödülü"
|Tohumdan Hasada Ekolojik Yaşam programı
|
|-
|2020
|Demirkent Eğitim ve Araştırma Vakfı Demirkent Ödülleri "İletişim Ödülü"
|Açık Radyo
|
|-
|2018
|37. TÜYAP İstanbul Kitap Fuarı "Sanatsever Kurum Ödülü"
|Açık Radyo
|
|-
|2018
|İstanbul Tabip Odası Sağlık Ödülleri "Radyo Programı Ödülü"
|Gezegenin Geleceği programı
|
|-
|2017
|TMMOB Peyzaj Mimarları Odası "İletişim Ödülü"
|Açık Yeşil programı
|"çevreye duyarlı, doğal ve kültürel peyzaj elemanlarının korunumu ve geliştirilmesi sebebbiye yürüttüğü çalışmalar" nedeniyle
|-
|2017
|Türk Toraks Derneği "Çevre ve İklim Sorunları Ödülü"
|Açık Radyo
|
|-
|2017
|Türk Toraks Derneği "Onursal Üyelik"
|Ömer Madra
|
|-
|2017
|Emre Madran Basın Ödülü
|Yeşil Bülten programı
|
|-
|2016
|İstanbul Tabip Odası Sağlık Ödülleri "Radyo Programı Ödülü"
|Su Hakkı ve Kentin Tozu programları
|Toplum sağlığı ve çevre sorunları/gündemleri alanında yapmış olduğu yayınlar dolayısıyla
|-
|2015
|Yeni Arayışlar Girişimi Platformu Derneği "Kent ve Yaşam Medya Ödülü"
|Açık Radyo
|
|-
|2015
|Kristal Elma Ödülü
|Günün Sözü (radyo bölümü)
|Açık Gazete programında işlenen konular, öğlene kadar şarkı sözü haline getirildi, bestelendi ve gün bitmeden de Açık Radyo'da ünlü müzisyenlerin seslendirdiği parçalar Açık Radyo'da dinleyicilere duyuruldu.
|-
|2014
|Türk Serbest Mimarlar Derneği 11. Mimarlık Ödülleri "Basın-Yayın Ödülü"
|Açık Radyo
|
|-
|2013
|Türkiye Deprem Vakfı özel ödülü
|Altın Saatler programı
|
|-
|2013
|TMMOB Şehir Plancıları Odası Kent Planlama Basın Ödülleri
|Açık Radyo
|
|-
|2013
|27. Epica Avupa reklam yaratıcılık büyük ödülü (grand prix), “Outdoor” dalı
|Havas Worldwide İstanbul
|Açık Radyo için hazırladığı bir basın ilanı (“Music of the People/Halkın Müziği”) dolayısıyla Havas Worldwide İstanbul
|-
| 2012 || Sabancı Üniversitesi İstanbul Politikalar Merkezi ile Stiftung Mercator’un “Kıdemli Araştırmacı” unvanı || Açık Radyo kurucu ortaklarından olan ve Radyo'nun yayın yönetmenliğini yürüten Ömer Madra || İklim değişikliği üzerinde yaratıcı araştırmacılık ve yayınları sürdürmesi için verildi.
|-
| 2012 || Kültür-Fen Lisesi 20. yılında “Bizi Onurlandıranlar” Ödülü || Ömer Madra || "Küresel İklim Değişikliği konusunda kamu bilincinin yükseltilmesindeki çabaları” dolayısıyla
|-
| 2012 || Donizetti Klasik Müzik Ödülü || “Alla Turca” programı yapımcıları Ali Pınar ve Ersin Antep ||
|-
| 2010 || Gazeteciler ve Yazarlar Vakfı tarafından verilen "Birlikte Yaşamak" Ödülü || Açık Radyo ||
|-
| 2009 || Türkiye Gazeteciler Cemiyeti, Küresel Isınma Kurultayı Duyarlılık Ödülü || Açık Radyo || Çevre ve küresel ısınma konularında yapmış olduğu çalışmalardan dolayı
|-
| 2009 || Gülhan Kadim Sertdemir'in Kuranderde Kalanlar Programı ile IX. Lions Tiyatro Ödülleri 2008-2009 Sezonu Özel Ödülü || Açık Radyo ||
|-
| 2009 || İstanbul Tabip Odasının ‘Basında Sağlık Ödülü || Açık Radyo ||
|-
| 2008 || 77. İzmir Enternasyonal Fuarı 2008’de verilen ödül || Açık Radyo || Küresel ısınmaya karşı yürütülen kampanya nedeniyle
|-
| 2007 || İstanbul Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi 100. Yıl “En”leri içinde “En Çok Dinlenen (Yabancı) Radyo ödülü || Açık Radyo ||
|-
| 2007 || Mülkiyeliler Birliği İstanbul Şubesi 2007 Vefik Kitapçıgil Kamu Hizmet Ödülü || Açık Radyo ||
|-
| 2007 || Nezih Demirkent Özel Ödülü (Türkiye Gazeteciler Cemiyeti "Çevre ve Küresel Isınma") || Açık Radyo ||
|-
| 2007 || İstanbul Tabip Odası Radyo Programları dalında ödül || Açık Radyo || Toplum sağlığımızı sonsuza değin etkileyecek olan küresel ısınma felaketine yönelik ısrarlı ve kaliteli programları nedeniyle.
|-
| 2006 || Çevresel Sürdürülebilirlik (Turist Rehberleri Birliği TUREB "Küresel ısınma ve çevre") || Açık Radyo ||
|-
| 2005 || Yılın Bölgesel Radyosu, (Radyo Televizyon Gazeteciler Derneği) || Açık Radyo ||
|-
| 2005 || Yerel Radyo dalında Trodsa Medya Özel Ödülü || Açık Radyo || Trafik ve Yol Güvenliği İçin Toplu Bilinçlendirme.
|-
| 2005 || RSC (Association for Recorded Sound Collections/Ses Kayıt Koleksiyonları Birliği) Dünya Müziği Kayıtları konusundaki en iyi araştırma ödülü || Pan Yayıncılık || Cemal Ünlü'nün Açık Radyo'da hazırladığı programlardan yola çıkarak yazdığı Git Zaman Gel Zaman adlı kitaba verildi.
|-
| 2004 || En "Hasları" Özel Ödülü (Kadir Has Üniversitesi) || Açık Radyo ||
|-
| 2003 || Yılın En İyi Radyo Programı (Türkiye Gazeteciler Cemiyeti) || Açık Radyo ||
|-
| 2002 || Yılın En İyi Radyosu (Çağdaş Gazeteciler Derneği) || Açık Radyo ||
|-
| 2001 || Yılın En Başarılı Radyosu (İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi) || Açık Radyo ||
|-
| 2000 || Yılın En Beğenilen Radyo Kanalı (Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi) || Açık Radyo ||
|-
| 2000 || Türkçeyi En iyi Kullanan Radyo ve Programcılar ödülü || Açık Radyo ||
|}

Kaynakça
Dış bağlantılar
Filiz Gazi'nin Açık Radyo'daki Açık Radyo: 68’den kalan bir fikirdi, oluverdi başlıklı 30 Kasım 2020 tarihi yazısı.
Podcast