Abaza Hasan Paşa

Abaza Hasan Paşa (ö. 16 Şubat 1659, Halep), Abaza asıllı Osmanlı komutanı, eyalet valisi ve Celâlî isyancısıdır. Osmanlı hükûmetine karşı iki isyan başlattı; bunların ikincisi ve en büyüğü, Sadrazam Köprülü Mehmed Paşa'yı görevden almaya yönelik başarısız girişimin ardından suikastıyla sonuçlandı.


Hayatı
Kapıkulu süvarilerinin silahtar bölüğüne kayıtlıdır. Abaza Hasan Paşa, sancakbeyi vekiliyken 1648 yılında Türkmen ağalarından Haydaroğlu Mehmet'i yakalayıp isyanını bastırınca sadrazam Sofu Mehmed Paşa tarafından 3 yıl süreliğine Yeni-İl Türkmen voyvodalığına getirildi. Sadrazamın bir yıl sonra görevinden alınmasından sonra ocak ağalarının itirazları üzerine Abaza Hasan Paşa' da bu görevinden alındı. 1651 yılında sadrazam Melek Ahmed Paşa' nın huzuruna çıkarak kendisine haksızlık yapıldığını ve devletten 60 bin kuruş alacağı olduğunu belirtti. Sadrazam tarafından kendisine vilayetine gitmesi buyrulan Abaza Hasan Paşa, öldürülmekten çekinerek Üsküdar'a geçti. Orada yönetimden rahatsız sipahilerin başına geçerek kendisine haksızlık ettiğini düşündüğü kişilerin öldürülmesini istedi. Ancak bu isteği sadrazam tarafından reddedildi. Anadolu' ya doğru hareket eden Abaza Hasan Paşa İzmit' ten itibaren emrindekilerle soygunculuğa başladı. Abaza Hasan Paşa'nın üzerine Sivas valisi İbşir Mustafa Paşa gönderildi ancak ocak ağaları İbşir Paşa'nın Abaza Hasan'ın hemşehrisi olduğundan görevlendirilmesini uygun görmeyerek ondan vazgeçilip Karaman beylerbeyi Katırcıoğlu Mehmet Paşa görevlendirildi. Başkasının kendi yerine görevlendirildiğini duyan İbşir Mustafa Paşa da, Abaza Hasan Paşa'nın kuvvetlerine katıldı. Abaza Hasan Paşa, Aksaray'da üzerine yürüyen Katırcıoğlu Mehmet Paşa'nın ordusunu bozguna uğrattı. Bundan sonra Orta Anadolu'daki bazı valiler ve sancakbeylerinin de kendisine katılmasıyla Ankara'ya geldi. Sadrazam Siyavuş Paşa tarafından kendisine iyi bir göreve tayin edileceği bildirilmesi, ocak ağalarının da temizlenmesi üzerine Abaza Hasan Paşa' ya Türkmen ağalığı verilerek ilk isyanı bastırıldı.

Abaza Hasan Paşa, İbşir Mustafa Paşa' nın sadrazam olmasıyla İstanbul' a geldi. Onun öldürülmesinden sonra emrindekilerle Anadolu' ya döndü. Burada İbşir Paşa' nın adamlarını etrafına toplaması ve Seydi Ahmet Paşa ile birlikte hareket ettiği için isyan çıkarılmasından endişe edilerek kendisine 1655 yılında Yeni-İl voyvadalığı verildi. Bir sene sonra vezirlikle Diyarbakır'a tayin olunup, 1657 yılında Halep valiliği görevi verildi.

Bu gelişmeler üzerine Yanova Kalesi kuşatmasında bulunan Köprülü Mehmed Paşa acilen Erdel seferinden geri çağrıldı ve bizzat Abaza Hasan Paşa üzerine yürümek için hazırlıklara başladı. Sefer hazırlıkları sırasında Köprülü Mehmed Paşa'ya bir suikast komplosu önlendi ve Abaza Hasan Paşa'nın adamı olduğu anlaşılan, Köprülü'ye suikast için İstanbul'a sızmış 1000 kadar sipahi katledildi. Bu sızma hareketinden ve askerin kendi şahsına olan yoğun düşmanlığından etkilenen Köprülü, hem kendi güvenliğini hem de disiplini sağlayamayacağını düşünerek Abaza Hasan Paşa üzerine bizzat yürümekten vazgeçerek Bağdat muhafızı vezir Murtazâ Paşa'yı isyancılar üzerine gönderdi.

İsyancılar Murtazâ Paşa'yı pusuya düşürerek yenilgiye uğrattı. Bu galibiyetten sonra Abaza Hasan Paşa kışı geçirmek üzere Antep'e çekildi. Abaza Hasan Paşa kuvvetlerine karşı padişah tarafından genel seferberlik ilan edildi, Şeyhülislam Bolevî Mustafa Efendi'den Abaza Hasan Paşa'nın emrindekilerin bozgunculuk yaptığına ve katlinin caiz olduğuna dair fetva alındı. Anadolu'da Hasan Paşa kuvvetlerine karşı yoğun bir şekilde karşı propaganda başlatıldı. Tüm bu gelişmelerden sonra Anadolu'da Abaza Hasan Paşa'ya olan iltifat azaldı, erzak bulmakta güçlük çekip gittikleri yerlerde barınamaz hâle geldiler. Bunların üzerine emrindeki kuvvetlerden bir kısmının da Halep'te bulunan Murtazâ Paşa'ya teslim olmasından sonra ümitsizliğe kapılan Abaza Hasan Paşa, Murtazâ Paşa'nın hayatına dokunulmayacağına dair yeminle teminatı üzerine emrindekilerle ona sığındı. Abaza Hasan Paşa, 16 Şubat 1659 akşamı verilen yemekte emrindeki ileri gelen isyancılarla birlikte öldürülmüştür.

Kaynakça