Ali Ekber Tufan

Ali Ekber Tufan (14 Ocak 1870 - 13 Kasım 1970, Melekli), Türk siyasetçi.

Hakkında
Bölgede, "Ramazanoğlu" (Melekli) olarak bilinen geniş bir aileye mensuptur. Eşi Mir Ziver Hanım " Vezirovlar" ailesine mensuptur. Erivan Rus Gymnasium mezunudur.

1832 yılına ait Rus Çarlığı Kameral Tesvir'de Jean-Marie Chopin'in el yazısıyla şerecersi İrəvan Xanlığı Melekli Kendi; Ali oğlu, Hasan oğlu, Ramazan oğlu, Ali Asker oğlu şeklinde yazılmıştır.

Birinci Dünya Savaşı sırasında Bakü Cemiyeti Hariye-i İslamiyesi'nin Erivan Yönetim Kurulu Üyesi ve Iğdır Başkanı olarak Balkan Savaşı'nda, 93 Harbi'nde düzenli orduya Kafkasya üzerinden para yardımı toplanmasını düzenlemiş ve yürütmüştür.

1917 Senesinde Bakü'de gerçekleşen Bakü İslam Kurultayı, 1918 Tiflis Türk Kurultayı ve 28 Mayıs 1918 Azerbaycan Milli Şurası 1. Toplantısına İrəvan-Iğdır temsilcisi olarak katılmıştır.

Ali Ekber Bey, Iğdır Millî Şura Hükûmeti başkanı olarak bölgenin savunmasında tarihi bir rol üstlenmiştir. Yakup Şevki Subaşı Paşa ve Miralay İsmail Hakkı Bey'in yönlendirmesiyle, Türk ordusunun bölgeye girişine hukuki zemin hazırlamak adına Iğdır halkından imzalar toplamış ve nitekim 20 Mayıs 1918'de Türk ordusu Iğdır'a girmiştir. Ancak aynı yıl Mondros Mütarekesi imzalanıp Türk ordusu bölgeyi üzülerek terk etmek zorunda kalınca, Tebriz'den çekilen 4. Kolordu Komutanı Ali İhsan Sâbis Paşa, yerel halkın savunmasız kalmaması için Ali Ekber Bey'e silah ve mühimmat bırakmıştır.Aynı zamanda Serdarabad bölgesinin direniş için önem arz etmesi sebebiyle resmi görevle Ali Ekber beyi bölgeye yönledirmiştir. Ali Ekber Bey, bu silahlarla stratejik Serdarabad bölgesinde yerel milis teşkilatları kurarak Taşnak Ermeni ilerleyişine karşı güçlü bir direniş hattı oluşturmuştur.

Wilson İlkeleri adına bölgeye gelen Amerika Genelkurmay Başkanı General James Harbord, Ali Ekber Tufan ile birlikte bölgeyi gezerek İtilaf Devletleri'ne; "Büyük Ermenistan denilen yerde Ermeni göremedim" raporunu iletmiştir. Bu durum, Moskova Antlaşması (1921) sürecinde Iğdır'ın Türkiye sınırlarında kalması için büyük önem arz eder.

Savaş günlerinde çeşitli sebeplerden dolayı babası, annesi ve kızını kaybeden Ali Ekber Tufan, Iğdır'ın işgalden kurtarılarak Büyük Millet Meclisi sınırlarına dahil olmasının akabinde, Bayazid Vilayet İl Genel Meclis Üyesi olarak seçilmiş, asker ve vergi toplama görevlerini yürütmüştür.
Başlatılan "nüfûs mübâdelesi" ile 1926 yılında Sürmeli bölgesinin Türk Ocağı Kurucu başkanlığını üstlenerek Iğdır'a göç eden halk ile ilgilenmiş, Tebriz, Makü, Erzurum, Van şehirlerne göç eden halkın geri dönmesi için çalışmalar yapmıştır.

13 Kasım 1970 tarihinde hayatını kaybeden Ali Ekber Tufan bugünkü kadim Melekli-Çaybaşı aile kabristanındaki anıt mezarına defnedilmiştir.

Diplomatik ve Askeri Kariyeri
Ali Ekber Tufan 1905 senesinde Difai Partisi'nin ve "İttihad-i İslam Türk Birliği Cemiyeti"nin Iğdır temsilciliğini, daha sonra ise Müsavat Partisi İrəvan-Iğdır temsilciliği görevlerini yürütmüştür.

Rus Çarlığı'nın dağılmasının ardından doğan otorite boşluğundan dolayı, doğum yeri olan Iğdır'da Mehmed Emin Resulzade Ahmet Ağaoğlu (siyasetçi) Hüsrev Bey Sultanov ile birlikte eş zamanlı çalışmalara başlamış ve Türk ordusunun Iğdır'a resmi yollarla ulaşabilmesi için Iğdır'da müslüman halkı örgütleyerek Iğdır Milli Şura Hükümeti'ni kurmuştur.

Rusya İmparatorluğu'nun dağılmasıyla birlikte başlayan otorite boşluğu sebebiyle huzur, güvenlik ve tarımsal faaliyetleri koruma amacıyla, ilk olarak Ermenilerin teklifiyle 04 Nisan 1917'de Iğdır İcra Hükümeti kurulmuştur. Ermeniler'in de katıldığı, başkanı Türk olmak şartı ile 5 Türk ile 5 Ermeni'den oluşan komitenin başkanlığına 730 delegenin 700 oyunu alan Ali Ekber Tufan üstlendi. Ermeniler'in Bakü'ye saldırmasının ardından Iğdırlı Ermeniler yönetimden istifa etmiş, ardından Iğdır merkezinde bulunan hükûmet konağı 4000 nüfuslu Melekli'ye taşınarak, Iğdır Milli Cumhuriyeti; Iğdır, Tuzluca, Aralık, Şerur, Doğu Beyazıt, Vedibasar, Serdarabad'ı kapsayan ve başkenti Melekli şeklinde ilân edilmiştir. Başkanlığına Ali Ekber Tufan'ın seçildiği bu cumhuriyet,Transkafkasya Demokratik Federatif Cumhuriyeti Parlamentosu tarafından tanınmıştır.

Kafkasya'da Türk halkını silahlandırmak adına yapılan gizli Tiflis Türk Kurultayı'na katılan Ali Ekber Tufan, Iğdır Milli Hükûmet Birliklerini bu sayede Taşnak çetelerine karşı savunacak hâle getiren silah teminini Hüsrev Bey Sultanov ve Mehmed Emin Resulzâde'nin yardımlarıyla elde etmiştir.

Ermeni Devrimci Federasyonu (Taşnaksutyun) lideri, Drastamat Kanayan "General Dro" ile, savaşan iki toplumun liderleri olarak karşı karşıya geldiler.Melekli-Kireler Savaşı'nda General Dro, Ali Ekber Tufan'a karşı mağlup oldu.

Ali Ekber Tufan, millî mücadele sürecinde bölgede kurulan Aras Türk Cumhuriyeti, Güneybatı Kafkas Geçici Hükûmeti, Transkafkasya Demokratik Federatif Cumhuriyeti kurucuları arasında yer almıştır.

1920 yılının Haziran ayında şiddetlenen Ermeni Saldırılarına karşı Erhacı Bölgesine çekilme kararı alan Ali Ekber Tufan ve silah arkadaşları, "12 Kasım 1920 Iğdır'ın Kurtuluşu Günü" bölgeye ulaşan Cavit Erdel komutasındaki Türk Ordusuna, 10 bini aşkın milis gücü desteği sağlayarak, Aras Nehri boyunca mevzilenen Ermeni Kuvvetlerine karşı taarruz etmiştir.

Kaynakça