Ahmednagar Sultanlığı

Ahmednagar Sultanlığı (Farsça: سلسلهٔ احمدنگر, Urduca: احمدنگر سلطنت), ayrıca bilinen adıyla Nizam Şah Hanedanlığı (Farsça: سلسلهٔ نظامشاهیان), Hindistan'ın Dekkan Platosu'nda, Orta Çağ'da hüküm sürmüş önemli bir Müslüman devletiydi. Bahmani Sultanlığı'nın dağılmasından sonra ortaya çıkan beş ayrı Dekkan Sultanlığı'ndan biri olan Ahmednagar, yaklaşık 1490'dan 1636'ya kadar varlığını sürdürmüştür. Başkenti başlangıçta Junnar yakınlarındaki Ahmednagar olsa da, son dönemlerinde Daulatabad ve Paranda gibi şehirler de önem kazanmıştır.



Kuruluşu ve Nizam Şah Hanedanı
Ahmednagar Sultanlığı'nın kurucusu, Bahmani Sultanlığı'nda vezir olan Malik Ahmed Nizam Şah I'dir. Orijinal adı Malik Ahmed olan bu kişi, babası Nizam-ul-Mulk Malik Hasan Bahri'nin ölümünden sonra Bahmani Sultanı Mahmud Şah Bahmani'ye karşı ayaklanmıştır. 1490 yılında bağımsızlığını ilan eden Malik Ahmed, Junnar'ı ele geçirmiş ve daha sonra kendi adını verdiği Ahmednagar şehrini kurarak burayı başkent yapmıştır. Böylece Nizam Şah Hanedanı'nın temelleri atılmıştır. Bu hanedan, Hint-Pers kültürünün ve Sünni İslam'ın Dekkan'da yayılmasında önemli bir rol oynamıştır.

Coğrafya ve Yönetim
Ahmednagar Sultanlığı'nın toprakları, zirve döneminde bugünkü Maharaştra eyaletinin önemli bir kısmını, özellikle de Godavari Nehri havzasını kapsıyordu. Kuzeyde Handeş Sultanlığı, güneyde Bicapur Sultanlığı ve Bidar Sultanlığı, doğuda Berar Sultanlığı ve batıda Arap Denizi ile komşuydu. Sultanlık, idari olarak eyaletlere (paragana) bölünmüş ve her bir eyalet, merkezi otoriteye bağlı valiler tarafından yönetilmiştir. Vergi toplama sistemi ve ordu yapısı, Bahmani geleneğine dayanıyordu ancak Nizam Şahlar, kendi özgün idari reformlarını da uygulamışlardır.

Önemli Hükümdarlar ve Olaylar
Malik Ahmed Nizam Şah I (1490-1510): Sultanlığın kurucusu. Yetenekli bir askeri lider ve idareciydi. Ahmednagar şehrini inşa ettirerek stratejik bir merkez oluşturdu. Burhan Nizam Şah I (1510-1553): Uzun hükümdarlığı döneminde sultanlık önemli ölçüde güçlendi. Komşu Dekkan Sultanlıkları ile sık sık çatışmalara girmiş ve Bicapur Sultanlığı ile Vijayanagar İmparatorluğu'na karşı ittifaklar kurmuştur. Hüseyin Nizam Şah I (1553-1565): Talikota Muharebesi'nde (1565) Vijayanagar İmparatorluğu'na karşı Dekkan Sultanlıkları ittifakının önemli bir parçasıydı. Bu zafer, Dekkan'da Müslüman gücünün pekişmesinde kilit rol oynamıştır. Çand Bibi (1595-1600): Ahmednagar Sultanlığı'nın son dönemlerinde önemli bir figürdü. Babür İmparatorluğu'nun saldırılarına karşı kenti savunmuş ve Babür İmparatoru Ekber Şah'a karşı direnişin sembolü haline gelmiştir. Cesareti ve stratejik zekasıyla tanınan Çand Bibi, nihayetinde kendi vezirleri tarafından öldürülmüştür. Malik Amber (1600-1626): Etiyopya kökenli bir hadım olan Malik Amber, Ahmednagar Sultanlığı'nın veziri ve askeri lideri olarak son parlak dönemini yaşatmıştır. Babür İmparatorluğu'na karşı gerilla taktiklerini kullanarak büyük başarılar elde etmiş ve Nizam Şah Hanedanı'nın çöküşünü geciktirmiştir. Aynı zamanda idari reformları ve şehir planlamasıyla da tanınır. Daulatabad kalesini güçlendirerek sultanlığın yeni stratejik merkezi haline getirmiştir.

Mimari ve Kültür
Ahmednagar Sultanlığı, özellikle İslami mimari ve sanat alanında önemli katkılar sağlamıştır. Sultanlık döneminde inşa edilen yapılar arasında kaleler, camiler, türbeler ve saraylar bulunmaktadır.*Ahmednagar Kalesi: Malik Ahmed Nizam Şah tarafından inşa edilen bu kale, sultanlığın ana müstahkem yapılarından biriydi. Güçlü surları ve stratejik konumuyla dikkat çekiyordu. Bagh Rauza: Burhan Nizam Şah I tarafından yaptırılan ve kendi mezarını içeren bu yapı, Dekkan mimarisinin güzel bir örneğidir. Çand Bibi'nin Türbesi: Sultanlığın önemli kadın figürü Çand Bibi'ye adanmış bu türbe, dönemin sanat anlayışını yansıtır.

Sultanlık, Farsçayı resmi dil olarak benimsemiş ve Fars edebiyatını desteklemiştir. Aynı zamanda yerel diller olan Marathi ve Dekkani Urduca'nın da gelişimine zemin hazırlamıştır. Müzik, resim ve kaligrafi gibi sanat dalları da himaye görmüştür.

Çöküşü
Ahmednagar Sultanlığı'nın zayıflamasında birden fazla faktör etkili olmuştur. İç karışıklıklar, hanedan içi çekişmeler, vezirlerin ve asillerin artan gücü, sultanlığın istikrarını bozmuştur. Ancak en önemli tehdit, kuzeyden gelen Babür İmparatorluğu'nun sürekli baskısı olmuştur. Babür İmparatoru Ekber Şah döneminden itibaren Ahmednagar, Babürlerin Dekkan'daki yayılmacı politikalarının hedefi olmuştur. 1595 yılında Babürler, Ahmednagar Kalesi'ni kuşatmış ve uzun bir direnişten sonra 1600 yılında ele geçirmişlerdir. Çand Bibi'nin ölümü ve kalenin düşmesi, sultanlık için büyük bir darbe olmuştur. Malik Amber'in direnişi, sultanlığın ömrünü uzatsa da, nihayetinde Babür İmparatorluğu'nun üstün gücü karşısında yeterli olamamıştır. Malik Amber'in ölümünden sonra sultanlık hızla zayıflamış ve Şah Cihan döneminde, 1636 yılında tamamen Babür İmparatorluğu'na ilhak edilmiştir. Böylece Ahmednagar Sultanlığı'nın 146 yıllık bağımsız varlığı sona ermiştir.

Miras
Ahmednagar Sultanlığı, Dekkan tarihinde önemli bir dönemecidir. Bölgedeki siyasi dinamikleri şekillendirmiş, İslami kültür ve mimarinin gelişimine katkıda bulunmuş ve özellikle Malik Amber gibi figürlerle askeri stratejilere yeni bir boyut kazandırmıştır. Günümüzde Ahmednagar'daki tarihi kalıntılar, sultanlığın zengin mirasının birer kanıtıdır.

Ayrıca Bakınız
* Dekkan Sultanlıkları
* Babür İmparatorluğu
* Malik Amber
* Çand Bibi
* Talikota Muharebesi