Ediyakaran

Ediyakaran Dönemi, 635 milyon yıl önce Kriyojeniyen Dönemi'nin sonundan başlayarak Kambriyen Dönemi'nin başlangıcı olan 538,8 milyon yıl öncesine kadar süren, 96 milyon yıllık jeolojik bir dönemdir. Ediyakaran Dönemi'nin başlamasıyla Proterozoyik Üst Zaman sonlanır ve Fanerozoyik Üst Zaman başlar. Adını Güney Avustralya'daki Ediacara Tepeleri'nden almıştır.

Ediyakaran Dönemi'nin jeolojik dönem statüsü, 2004 yılında Uluslararası Jeoloji Bilimleri Birliği (IUGS) tarafından resmen onaylanarak 120 yıl sonra ilan edilen ilk yeni jeolojik dönem oldu. Ediyakaran Dönemi, adını jeolog Reg Sprigg'in 1946'da Ediyakaran biyotasının fosillerini ilk kez keşfettiği Ediacara Tepeleri'nden almasına rağmen Ediyakaran'ın stratotip kesiti, Güney Avustralya'nın Flinders Sıradağları, koordinatlarında bulunan Brachina Gorge içindeki Enorama Creek yatağında bulunmaktadır.

Ediyakaran, Kartopu Dünya buzullaşma olaylarının sona ermesinin ardından Proarticulata (Dickinsonia ve Spriggina gibi eklemli, bilateral simetrili hayvanlar) Petalonamae (Charnia dahil deniz teleği benzeri hayvanlar), disk şeklindeki organizmalar (Cyclomedusa gibi radyal şekilli hayvanlar) ve Trilobozoa (Tribrachidium gibi üçlü radyal simetriye sahip hayvanlar) gibi artık soyu tükenmiş, nispeten basit hayvan şubelerine sahip olan ve Ediyakaran biyotası olarak adlandırılan yaygın çok hücreli faunanın ilk görüldüğü dönemdir. Bu canlıların çoğu, 575 milyon yıl önceki Avalon patlaması sırasında (veya sonrasında) ortaya çıktı ve 539 milyon yıl önceki Ediyakaran sonu yok oluşu sırasında yok oldular. Bu dönemde, knidliler ve Xenacoelomorpha gibi erken bilateral simetrili hayvanlar dahil olmak üzere bazı modern hayvan grupları da ortaya çıktı. Yumuşakça benzeri Kimberella da Ediyakaran Dönemi'nde yaşadı. Kabuklu veya iskeletli fosilleşmiş organizmalar, Fanerozoyik Üst Zaman'ın ilk dönemi olan Kambriyen Dönem'de evrimleşecekti.

Süper kıta Panotya, bu dönemin sonunda oluştu ve parçalara ayrıldı. Ediyakaran Dönem'de Gaskiers ve Baykonur buzullaşmaları gibi çeşitli buzullaşma olayları gerçekleşti. Shuram ekskürsiyonu da bu dönemde gerçekleşti, ancak buzul kökenli olması pek olası görülmemektedir.

Ediyakaran ve Vendian
Ediakaran Dönemi, 1952'de Rus jeolog ve paleontolog Boris Sokolov tarafından önerilen, daha eski bir isim olan Vendian Dönemi ile aynı süreye denk gelir ancak Vendian'dan daha kısadır. Vendian kavramı, stratigrafik olarak yukarıdan aşağıya oluşturuldu ve Kambriyen'in alt sınırı, Vendian'ın üst sınırı oldu.

Bu sınırın paleontolojik doğrulaması, silisiklastik havza (Doğu Avrupa Platformu'nun Baltık katının tabanı) ve karbonat havzası (Sibirya Platformu'nun Kambriyen Kat 2'nin tabanı) için ayrı ayrı yapılmıştır. Vendian'ın alt sınırının, Varanger (Laplandian) tillitlerinin tabanı olarak tanımlanması önerilmiştir.

Vendian, kendi stratotip alanında, Laplandian, Redkino, Kotlin ve Rivne bölgesel katları gibi küresel olarak izlenebilir alt bölümlere sahiptir.

Redkino, Kotlin ve Rivne bölgesel katlarının Vendian'ın stratotip kesitinde bulunduğu, bol miktarda organik duvarlı mikrofosiller, megaskopik algler, metazoa fosilleri ve iknofosillerin varlığı ile kanıtlanmıştır.

Dev akantomorf akritarkların Pertatataka topluluğunun dünya çapında gözlemlenmesi dikkate alınırsa, Vendian'ın alt sınırı, biyostratigrafik olarak doğrulanabilir.

Kaynakça

Dış bağlantılar
Introduction to the Vendian Period
Introduction to the Ediacaran Fauna
transcript – Catalyst (Australian Broadcasting Corporation)
Mistaken Point Fauna: The Discovery
Earth's oldest animal ecosystem held in fossils at Nilpena Station in SA outback ABC News, 5 August 2013. Accessed 6 August 2013.