Ayazma Camii

Ayazma Camii, İstanbul'un Üsküdar ilçesinin Aziz Mahmud Hüdayi Mahallesi'nde yer alan, Osmanlı Dönemi'nden kalma tarihi bir camidir. 26. Osmanlı Padişahı III. Mustafa tarafından, annesi Mihrişah Emine Sultan ve ağabeyi Şehzade Süleyman adına yaptırılmıştır. Mimarı Mehmed Tahir Ağa'dır. Yapımına 1758 yılında başlanan cami, 2 yıllık inşaat sürecinden sonra 1760 yılında ibadete açılmıştır. Cami mimari olarak Osmanlı ve Barok esintilerini yansıtmaktadır.

Yıldırım düşmesi sonucu yıkılan caminin minaresi, 1872 ve 1881 yıllarında yeniden inşa edilmiştir. 1953 yılında tekrar onarılan cami, yakın zamanda tekrar restore edilmiştir.

Caminin bulunduğu yerde daha önce Ayazma Sarayı ve bahçesi olduğundan bu ismi almıştır. Mimari stil olarak batı etkilerinin görüldüğü bir camidir. Üç kapılı avludan camiye merdivenle çıkılır. Minaresi tek şerefeli merkezi kubbeli, kubbe de dört taşıyıcı payandaya oturtulmuş ve tabanı mermerlerle döşenmiştir. Güney cephesinde III. Mustafa Türbesi'nde olduğu gibi bir kuş evi dikkat çeker.
Minberinde oymalı renkli mermerden, mihrabın içi kırmızı somakidendir. Binanın batısındaki hünkar mahfilinin duvarlarında İtalyan çinileri yer almıştır. Cami içinde Hattat Seyyid Abdullah ve Hattat Seyyid Mustafa'nın yazıları vardır. Haziresinde 43 adet mezar bulunmaktadır. Sol köşesinde bulunan III. Mustafa Çeşmesi, Şair Zihni'nin kitabesi ile süslüdür.

Arkasında, yine aynı tarihte yaptırılıp; 1914 yılında yeniden inşa edilen Şemsipaşa İlköğretim Okulu vardır.

Hazirede defnedilmiş kişiler
III. Mustafa'nın dadısı Ayşe Hatun (ö. 9 Mayıs 1760)
Saraylı Hoca Hatice Hatun (ö. 1761)
Kahvecibaşı Nakşi Mustafa Ağa (ö. 1764)
Kethüda Hatice Hatun (ö. 1765)
III. Mustafa'nın yazı hocası Hattat Müderris Bosnalı Hacı Osman Efendi (ö. 1766)
Mehmet Lütfü Kemaleddin Molla Efendi (ö. 1766)
Ayazma Camii'nin muvakkidi Mehmet Said Efendi (ö. 1767)
Hattat Osman Efendi'nin kızı Fatma Hanım (ö. 1767)
III. Selim'in ebesi Rukiye Kadın (ö. 1769)
Musahib-i Şehriyari Küçük Mehmet Ağa (ö. 1770)
I. Mahmud'un başkadını Hatem Kadın (ö. 1770)
Berber Rukiye Usta (ö. 1770)
Hazin-i Şehriyari Süleyman Ağa (ö. 1770)
Silahdar-ı Hazret-i Şehriyari Seyyid Emin Mehmet Ağa (ö. 1771)
Darüssaade Ağası Mercan Ağa (ö. 1772)
Bosnalı Hattat Osman Efendi'nin kızı Fatma Hanım (ö. 1772)
Sultan Selim'in dadısı Fatma Hanım (ö. 1772)
Enderun-ı Hümayun'dan Dülbend Ağası Abdullah Ağa (ö.1775)
Babüssaade Ağası Seyyid Abdullah Ağa (ö.1778)
I. Abdülhamid'in baş muhasibi Mansur Ağa (ö.1778)
Hazinedar Mir'at Hatun (ö.1778)
III. Mustafa'nın kızı Hibetullah Sultan'ın sütannesi (ö.1778)
I. Abdülhamid'in çeşnigir başısı Behzat Hatun (ö.1779)
III. Mustafa'nın çuhadar ağası Mustafa Ağa (ö.3 Aralık 1782)
Kethüda Şuhi Kadın (ö.1783)
Hassa Odabaşı Abdullah Ağa (ö.1787)
Hassa Ağalarından Ali Bey (ö.1787)
III. Selim'in musahibi Bektaş Ağa (ö.1789)
Ratip Ahmet Paşa'nın oğlu Şair Naşid İbrahim Bey (ö.1791)
Harem-i Hümayun Ağaları'ndan, Musahib-i Şehriyari Abdurrahman Ağa (ö. 2 Ekim 1791)
Babüssaade Ağası Hacı Ali Ağa (ö. 1794)
Ser Lala-yı Hazret-i Şehriyari Süleyman Ağa (ö. 1794)
Hazine-i Hümayunda Malcı Sivaslı Mehmet Ağa (ö. 1801)
Hassa Ağalarından Damatzade Ali Bey (ö. 1808)
Mehmet Aziz Efendi'nin eşi Nezafat Hanım (ö. 1812)
Laleli Camii Vakfı'nın kâtibi Mehmet Esat Efendi (ö. 1826)
Silahdarzade Mir Seyyid Mehmet Emin Efendi (ö. 1827)
II. Mahmud'un hazinedarı Küçük Beşir Ağa (ö. 1842)
Ruzname Kâtibi Şükrü Efendi'nin eşi Nihalzer Hanım (ö. 1846)
Ayazma Camii'nin imam-ı evveli Salih Efendi (ö. 1900)
Atik Valide Camii imamı Osman Efendi (ö. 1901)
Plevne kahramanı Gazi Osman Paşa'nın kız kardeşi Şakire Hanım (ö. 1901)
Rüstem Paşa Mektebi öğretmeni Dağıstani Hafız Mehmet Şerif Vehbi Efendi (ö. ?)

Caminin Giriş Kitabesi
Caminin giriş kitabesi, 1760 yılında Şeyhülislam Veliyüddin Efendi tarafından 5 satır nesir olarak yazılmıştır. Nesir kitabenin altında, Sadrazam Koca Mehmed Ragıp Paşa'nın tarih düşürdüğü 2 beyitlik şiir yer almaktadır.



Eâzım-ı selatin-i izam, efhar-ı havakîn-i kiram, imam-ı ehl-i sünnet ve'l cemaat, mukteda-yı kevakib-i sipihr-i hilafet, hâdim-i Haremeyni'ş Şerefeyn, bâsıtü'l-adli beyne'l hafikeyn, es-Sultan Mustafa Han, ibn-is-Sultan Ahmed Han, ibn-is-Sultan Mehmed Han halledallahu devletehu ilâ inkırazi'z-zaman ve ebbede saltanatahu ilâ ahiri'd-deverân hazretleri iş bu camii şerifi ve ma'bedi münifi hasbeten li vechillahi'l-kerîm ve taleben li merzati'r-Rabbi'r-rahim müceddeden bina ve ihya buyurup bu hayr-ı cesimlerinin sevabını vasıl-ı rahmet-i Rabbi'l-alemîn olan valide-i muhteremeleri merhume ve mağfuretün leha Mihrişah Emine Hatun tabe seraha ila calis-i serir-i cennet olan birader-i ekberleri merhum ve mağfurun leh Şehzade Sultan Süleyman aleyhir-rahmeti ve'l- gufranın ruh-u pür fütuhlarına hibe ve ihda buyurmaları ile Cenab-ı Hakk ve Feyyaz-ı Mutlak bu misüllü nice müberrat-ı cezîleye mazhar eyleye... Amin... Sene erbaa ve seb'ine ve miete ve elf

Mukteda-yı ehl-i sünnet camii mecmu-ı hayr
Kıldı çün bu mâbed-i zîbâyı inşa bî rîya

Sadr-ı asrı bendesi Ragıb didi tarihini
Cami-i ra'na bina-ı Şah Sultan Mustafa

Ketebehu ed-dai Veliyüddin ufiye anhu.

Azametli sultanların büyüklerinden, kerem sahibi hakanların övüncü, ehl-i sünnet ve'l-cemaatin imamı, hilafet göğünün yıldızlarının rehberi, Haremeyn-i Şerifeyn'in hizmetkârı, iki ufuk arasında adaleti yayan Sultan Mustafa Han ki Sultan Ahmed Han'ın oğlu, Sultan Mehmed Han'ın torunudur, Allah devletini zamanın sonuna dek daim, saltanatını çağların nihayetine kadar ebedî kılsın, bu mübarek camiyi ve yüce mabedi, yalnızca Kerîm Allah'ın rızası için ve Rahîm Rabbin hoşnutluğunu talep ederek yeniden bina ve ihya buyurmuşlardır. Bu büyük hayırlarının sevabını ise, âlemlerin Rabbi'nin rahmetine kavuşmuş bulunan muhterem valideleri, merhume ve mağfure Mihrişah Emine Hatun'un ve ayrıca cennet tahtında yer alan büyük biraderleri merhum ve mağfur Şehzade Sultan Süleyman, Allah'ın rahmeti ve mağfireti onların üzerlerine olsun, ilahî yardımlarla dolu olan ruhlarına bağışlayıp armağan etmişlerdir. Mutlak feyiz sahibi olan Rabbimiz Yüce Allah, kendilerini buna benzer nice büyük hayırlara mazhar eylesin.
Âmin... Sene 1174

Ehl-i sünnetin önderi, hayırların tamamını şahsında toplayan o yüce zat,
Bu güzel mabedi gösterişten uzak, halis niyetle inşa etti.

Çağın sadrazamı, onun bendesi Râgıb, tarihini böyle söyledi:
“Şah Sultan Mustafa'nın yaptırdığı bu görkemli cami ne güzel bir bina!”

Bunu yazan Allah'ın duacı kulu Veliyüddin'dir. Allah onu affetsin.


Bilgi
Yapı 2012 yılında restorasyon çalışmasına girmiş 12 Ağustos 2022 tarihinde ibadete açılmıştır.

Galeri
Dış bağlantılar
Ayazma Camii, uskudarmuftulugu.gov.tr, erişim 27 Şubat 2013
Ayazma Camii, ibb.gov.tr, erişim 27 Şubat 2013
AYAZMA CAMİİ, istanbulkulturenvanteri.gov.tr, erişim 27 Şubat 2013
Mimar M.Elif Çelebi-Yüksek Lisans Tezi, 18.Yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu'nda Batılılaşma Dönemi ve Bir 18. Yüzyıl Örneği:Üsküdar Ayazma Külliyesi, İstanbul-2004