Azerbaycan’da bağ kültürü

Azerbaycan'ın bağ ve bahçe kültürü ( ), Azerbaycan'da tarih boyunca gelişmiş, çeşitli düzenlemeler, mimari peyzaj öğeleri ve kültürel özellikler içeren bağlar ve yeşil alanlardır. Bu bağlar hem dinlenme hem de Azerbaycan kültüründe önemli sembolik anlamlara sahiptir.


Tarih
Orta Çağ ve erken modern dönem
Azerbaycan'daki şehir yeşil alanlarının kökeni Orta Doğu ve Kafkasya'daki bağ kültürüne dayanır. Bu dönemde bağlar genellikle sıcak iklimde gölgelik sağlamak, su yolları ve havuzlarla doğal konfor oluşturmak için planlanmıştır.

Örneğin, Şeki'de 1834 yılında dekabrist A. Korniloviç'in aktardığına göre saray çevresinde simetrik düzenlenmiş portikler, büyük çınar ağaçları ve havuzlar bulunan bağlar vardı.

Bazı tarihsel şehirlerde ise bağlar yalnızca özel yaşam alanları değildi; bazen cami ve pazar gibi kamu alanlarını çevreleyen yeşil kuşaklar oluşturulurdu.

XVII yüzyılda Gence’de geniş bağ alanlarının bulunduğu ve bu bağların şehri çevrelediği kaynaklarda belirtilmiştir.

19. yüzyıldan itibaren
19. yüzyılın sonu ile 20. yüzyılın başında şehirlerin hızlı bir şekilde genişlemesiyle birlikte Azerbaycan kent planlamasında yeşil alanlar daha sistematik olarak tasarlanmıştır. Çoğu şehirde meydanlar, kamusal parklar ve bulvarlar oluşturulmuştur.

Bakü’de yeni parkların ortaya çıkışıyla birlikte bağlar yalnızca dinlenme alanı olmaktan çıkmış, aynı zamanda kentin sosyal yaşamının merkezi haline gelmiştir. Örneğin, Filarmoniya bağı (Filarmonic Garden) 1830’larda kurulmuştur ve Baku’nun en eski parklarından biridir.

Modern dönem
Modern dönemde bağ ve parklar Azerbaycan’da hem şehir estetiğinin hem de halkın dinlenme ihtiyaçlarının önemli bir parçası haline gelmiştir. Kentlerde botanik bahçeler, rekreasyon alanları ve tematik parklar giderek daha fazla görülmektedir.

Peyzaj ve öğeler
Azerbaycan bağlarının karakteristik öğeleri arasında şunlar vardır:
**Aynabənd** – içinde yansıtıcı cam galeri bulunan alanlar.
**Alaqapı** – zafer takını andıran giriş kapısı.
**Yay bağ** – veranda ve balkon benzeri dinlenme alanı.
**Dalan** – bağ içindeki yürüyüş yolları.
**Ada / adacık** – havuz çevresindeki merkezi yeşil alan.

Bu öğeler, doğal çevre ile mimari peyzajın birleşimini sağlar ve bağlara estetik bir görünüm kazandırır.

Sembolizm
Azerbaycan bağları çeşitli kültürel ve manevi anlamlar taşır.
Eski dönemlerde bağ genellikle “cennet” ve dinî mutluluk sembolü olarak görülürdü.
İslam etkisiyle birlikte doğa ve insan ilişkisi bağlarda simgesel değerler kazanmıştır.
Azerbaycan edebiyatı ve müziğinde bağ, aşk ve doğa imgelerinin yoğun olarak kullanıldığı bir tema olmuştur.
Kültürde yeri
İnanç ve gelenekler
Azerbaycan kültüründe bağlara saygı duymak yaygın bir gelenektir.
Bağa girerken “bağ ruhuna” selam verilmesi.
Bağdan bir şey alınmadan önce izin istenmesi.

Bazı halk inanışlarına göre bağlarda yaşayan ruhlar ve tabiat varlıkları olduğuna inanılır ve bağlara bu yüzden özel bir hürmet gösterilir.

Halk takvimine göre bağ işleri
Azerbaycan'ın geleneksel takviminde bağ işleri belirli dönemlerle bağlantılıdır:
**Novruz bayramı:** Bahar başlangıcında aile bireyleri adına ağaç dikimi yapılır.
**Cücərti dönemi:** İlkbahar sezonunda bağda bakım işleri yoğunlaşır.

Önemli bağ ve park örnekleri
Filarmoniya bağı
Filarmoniya bağı (Philharmonic Garden), Bakü'de eski şehir yakınında kurulu tarihi bir parktır. 1830'larda başlayan tarihsel gelişimi vardır ve zaman içinde botanik çeşitliliğiyle şehir halkı için önemli bir dinlenme alanı olmuştur.

Mirza Alakbar Sabir bağı
Mirza Alakbar Sabir bağı, Bakü'de Sabail bölgesinde yer alan önemli bir park-yeşil alandır. Ünlü Azerbaycan şairi Mirza Alakbar Sabir'in heykeli burada bulunmaktadır ve 1920'lerden itibaren halka açık bir rekreasyon alanı olarak hizmet vermektedir.

Hakani bağı
Hakani bağı (eski adıyla Molokan bağı), Bakü'nün Sabail bölgesinde bulunan en eski küçük parklardan biridir ve Orta Çağ şairi Khagani Shirvani'nin adını taşır.

Han bağı
Han bağı, Bakü'nün İçeri Şehir (Old City) bölgesinde yer alan tarihi bir bahçedir. Burada eski saray ailesinin yaşam alanını çevreleyen yeşil alanlar korunmuştur ve farklı ağaç türleri ile peyzaj özellikleri görülür.

Flora
Azerbaycan bahçeleri çok sayıda yerel ve bazı egzotik bitki türüne ev sahipliği yapar. Bu bitkiler genellikle gölgelik alanlar, çiçek düzenlemeleri, meyve ağaçları ve dinlenme koridorları şeklinde peyzajda yer alır.

Kaynakça
Dış bağlantılar