Dayton Anlaşması

Bosna Hersek'te Barış için Genel Çerçeve Anlaşması, bilinen adıyla Dayton Anlaşması veya Dayton Anlaşmaları (Hırvatça: Daytonski sporazum, Boşnakça ve Sırpça: Dejtonski mirovni sporazum / Дејтонски мировни споразум) ABD'nin Ohio eyaletindeki Dayton kenti yakınlarındaki Wright-Patterson Hava Kuvvetleri Üssü'nde 21 Kasım 1995 tarihinde anlaşmaya varılan ve 14 Aralık 1995 tarihinde Paris'te Bosna-Hersek Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Aliya İzzetbegoviç, Yugoslavya Federal Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Slobodan Milošević ve Hırvatistan Cumhurbaşkanı Franjo Tuđman tarafından resmen imzalanan barış anlaşmasıdır. Bu anlaşmalar, çok daha büyük Yugoslav Savaşları'nın bir parçası olan ve üç buçuk yıl süren Bosna Savaşı'na son verdi.

Bosna-Hersek, iki entiteye ayrılarak ülkenin %51'i Boşnaklar ile Hırvatlar arasında kantonlara bölünerek oluşturulan Bosna-Hersek Federasyonu'na (FBiH) ve %49'u da Sırp Cumhuriyeti'ne verilmiştir.

Bölge değişiklikleri
Anlaşmadan önce Bosnalı Sırplar, Bosna-Hersek'in yaklaşık %46'sını (23.687 km km2), Boşnaklar %28'ini (14.505 km km2) ve Bosnalı Hırvatlar %25'ini (12.937 km km2) kontrol ediyordu.

Bosnalı Sırplar dağlık bölgelerin büyük bir kısmını geri aldılar (%4'ü Bosnalı Hırvatlardan ve bir kısmı da Boşnaklardan) ancak Saraybosna'yı ve bazı hayati önem taşıyan Doğu Bosna/Hersek mevzilerini teslim etmek zorunda kaldılar. Yüzdeleri %49'a yükseldi (24.526 km2'lik Brčko Bölgesi hariç tutulduğunda %48).

Boşnaklar, Saraybosna'nın çoğunu ve doğu Bosna-Hersek'teki bazı önemli mevkileri ele geçirirken, Özren Dağı ve batı Bosna'da yalnızca birkaç yeri kaybettiler. Yüzdeleri %30'a çıktı ve arazinin kalitesini büyük ölçüde artırdılar. Savaş öncesi Boşnakların (ve Bosnalı Hırvatların) yaşadığı toprakların büyük bir kısmı Bosnalı Sırpların kontrolü altında kaldı.

Bosnalı Hırvatlar çoğunu (Bosna-Hersek topraklarının %4'ü) Bosnalı Sırplara (bugünkü Sırp Cumhuriyeti'nin %9'u) geri verdi ve daha sonra Una-Sana Donji Vakuf'tan (Merkez Bosna'da) çekildi. Posavina'nın küçük bir genişlemesi (Odžak ve Domaljevac'ın bazı kısımları), Dayton'dan sonra Bosnalı Hırvatların Bosna-Hersek'in (10.640 km2) yalnızca %21'ini kontrol ettiği gerçeğini değiştirmedi; Dayton öncesinde bu oran %25'ten fazlaydı. En önemli Bosnalı Hırvat bölgelerinden biri (Bosanski Brod ile Posavina, Bosanski Šamac, Derventa) Bosnalı Hırvat kontrolü dışında bırakıldı.

Sırp Cumhuriyeti'nin Kontrolü
Yaklaşık %89,5'i (22.059 km2) Bosnalı Sırpların kontrolü altındaydı.
Bugünkü Sırp Cumhuriyeti topraklarının yaklaşık %9'u (2.117 km2) Bosnalı Hırvat güçleri tarafından kontrol ediliyordu; esas olarak Šipovo, Petrovac, Istočni Drvar, Jezero, Kupres (RS) belediyelerinde ve Banja Luka belediyesinin bir bölümü
Bugünkü Sırp Cumhuriyeti topraklarının yaklaşık %1,5'i (350 km2), başta Özren (Doboj ve Petrovo), batı Bosna (Krupa na Uni ve Novi Grad ve Oštra Luka'nın bazı kısımları) olmak üzere Boşnak güçleri tarafından kontrol ediliyordu.

Bosna-Hersek Federasyonu'nun Kontrolü
Bosna-Hersek Federasyonu'nun yaklaşık %53'ü (13.955 km2) Boşnak kontrolü altındaydı.
Bosna-Hersek Federasyonu'nun yaklaşık %41'i (10.720 km2) Bosnalı Hırvatların kontrolü altındaydı.
Yaklaşık %6'sı (1.435 km2) Bosnalı Sırpların kontrolü altındaydı.

Kantonlar
Kanton 10:
Neredeyse tamamen Bosnalı Hırvatların kontrolündeydi (4.924 km2)
Kupres'in doğusundaki bazı noktalar (10 km2) Boşnaklar tarafından kontrol ediliyordu.

Una-Sana Kantonu:
Neredeyse tamamen Boşnakların kontrolündeydi (3.925 km2)
Bosnalı Hırvatlar, Bosanski Petrovac ve Bihać belediyelerinin (200 km2) güney kısımlarındaki bazı dağ geçitlerini kontrol ediyordu.

Batı Hersek Kantonu:
Tamamen Bosnalı Hırvatların kontrolü altındaydı (1.362 km2)

Hersek-Neretva Kantonu:
Bölünmüştü, yarıdan fazlası Bosnalı Hırvatların kontrolü altındaydı (2.525 km2)
Kuzey ve orta kısımlar Boşnak kontrolü altındaydı (1.666 km2)
Doğu dağları Bosnalı Sırpların kontrolündeydi (210 km2)

Merkez Bosna Kantonu:
Bölünmüştü, üçte birinden biraz fazlası Bosnalı Hırvatların kontrolü altındaydı (1.099 km2)
Geri kalanı Boşnakların kontrolündeydi (2.090 km2)

Zenica-Doboj Kantonu:
Büyük ölçüde Boşnak kontrolü altındaydı (2.843 km2)
Bosnalı Hırvat kontrolü altında Žepče, Usora gibi bazı küçük yerleşim bölgeleri vardı (400 km2)
Doğu dağları Bosnalı Sırpların kontrolündeydi (100 km2)

Tuzla Kantonu:
Büyük ölçüde Boşnak kontrolü altındaydı (2.544 km2)
Gradačac belediyesinde Bosnalı Hırvat kontrolü altında bazı köyler vardı (5 km2)
ve Bosnalı Sırpların kontrolü altındaki Doboj ve Gračanica belediyelerindeki bazı köyler (100 km2)

Posavina Kantonu:
çoğunlukla Bosnalı Hırvat kontrolü altındaydı (205 km2)
Bosnalı Sırplar Odžak'ı ve Domaljevac belediyelerinin bazı kısımlarını kontrol ediyordu (120 km2)

Bosna-Podrinje Kantonu:
Çoğunlukla Boşnak kontrolü altındaydı (405 km2)
Bosnalı Sırplar, Saraybosna'ya bağlanan bölgeleri kontrol ediyordu (100 km2)

Saraybosna Kantonu:
Çoğunlukla Bosnalı Sırpların kontrolü altındaydı (800 km2)
Boşnaklar bazı güney banliyölerini ve şehrin çoğunu (477 km2) kontrol ediyordu.

Brčko Bölgesi bölündü;
Güney kısımlarının çoğunu (200 km2) Boşnaklar kontrol ediyordu
Bosnalı Sırplar kuzey kısımlarını (193 km2)
Gerisini Bosnalı Hırvatlar kontrol ederken, Orašje belediyesinin yakınındaki bir kısım ve belediyenin güney kısımlarındaki iki yerleşim bölgesi (100 km2)

Kaynakça