Bir Bebek Evi

Bir Bebek Evi (Danca ve Bokmål: Et dukkehjem), Henrik Ibsen'in 1879 yılında yazdığı üç perdelik tiyatro oyunudur.

Konusu 1879 yılında bir Norveç kasabasında geçen oyun, burjuva sınıfından üç çocuklu bir anne olan Nora adlı karakterin, ekonomik özgürlüğü ve toplumsal yaşama katılmasının kısıtlanarak kendisine bir bebekmiş gibi davranıldığını fark edişini ve bir kadın olarak toplumun biçtiği rollerin dışına çıkıp birey olma çabasını konu edinir. Aile, özgürlük, sorumluluk, öz saygı, ahlak, dürüstlük, insan onuru temalarını işleyen bir eserdir.

Ibsen'in, arkadaşı Laura Kieler'in yaşadıklarından yola çıkarak yazdığı oyunun ilk gösterimi 21 Aralık 1879 tarihinde Danimarka Kraliyet Tiyatrosu'nda gerçekleşti. Toplumsal cinsiyet ilişkilerinin hararetle tartışıldığı bir dönemde, evlilik normlarına karşı tutum sergilemesi nedeniyle büyük sansasyona yol açtı.

Arka plan
Henrik Ibsen, bu oyunu arkadaşı Laura Petersen Kieler'in yaşadıklarından ilhamla, 1879 yılında yazdı. Laura, henüz 19 yaşında iken Ibsen'in "Brand" oyununun devamı niteliğindeki "Brand’ın Kızı: Bir Hayatın Portresi" adında bir roman yazmış; daha sonra Ibsen ve eşi ile tanışıp arkadaş olmuştu. Ibsen'in "kanaryam, bülbülüm" gibi isimlerle çağırdığı genç kız, öğretmen Victor Kieler ile evlendikten sonra da görüşmeye devam ettiler. Eşi Victor vereme yakalanınca Laura, onu doktorların tavsiye ettiği gibi yumuşak iklimi olan bir ülkeye götürebilmek için henüz tamamlanmamış kitabını Ibsen'in yardımıyla yayımlatmayı denedi; ancak Ibsen kitabı yayıncıya tavsiye etmedi. Bunun üzerine kocasının haberi olmadan sahte imza ile borç alan Laura, gazetelere yazdığı yazılardan alacağı ödemelere güvenerek borcu ödeyeceğini düşünüyordu ama kısa zamanda imza sahteciliği ortaya çıktı. Victor Kieler, olanları öğrenince yeni doğmuş bebekleri de dâhil olmak üzere çocuklarının ondan alınmasını ve eşinin akıl hastanesine kapatılmasını talep etti.

Bu olaydan derinden etkilenen Ibsen, hemen Danimarka'daki yayıncısıyla görüşerek Laura'nın durumuyla ilgilenmesini rica etti. Ibsen, Türkçeye Nora:Bir Bebek Evi olarak çevrilen oyunu yazmayı Laura kendisine kitabın basımı için başvurduğunda düşünmeye başlamıştı. Ancak kaleme alması Laura'nın akıl hastanesinde tutulduğu dönemde oldu. Kısa süre sonra Almanca, İngilizce ve İsveç diline çevrildi. Henüz sahnelenmeden önce İskandinavya sınırlarını aşan uluslararası bir tartışma başladı ve böylece Ibsen'in uluslararası ölçekte tanınan bir yazar haline geldi. Eser daha sonra 1942 yılında, o zamanki adıyla Maarif Vekilliği Neşriyatı tarafından, Cevad Memduh Altar çevirisiyle "Nora Bir Bebek Evi" adıyla yayımlandı. Ertuğrul'un daveti üzerine Türkiye'ye gelen Rolg Reenneke'in rejisörlüğünde 1956 yılında Devlet Tiyatroları'nda sahnelendi. 1965-1966 ve 2012-2013 sezonlarında tekrar gösterimi yapıldı.

Türkçede sonraki yıllarda Armağan Sancar Ersin (1998), Bilge Rovesti (2007), Yılmaz Öğüt (2011), Feride Eralp ve Jale Karabekir (2012) çevirisiyle de yayımlandı. 1985-1986 ve 2017-2018 sezonlarında İstanbul Şehir Tiyatroları'nda tekrar gösterimi yapılmış, Tiyatro Boyalı Kuş tarafından da feminist bir dramaturji ile sahnelendi.

Uyarlamaları
Sinema uyarlamaları
Bir Bebek Evi, 2017, yönetmen: Charles Huddleston
Et dukkehjem, 2013, Danimarka, film uyarlaması, yönetmen: Tobias Gundorff Boesen,
Rumah Boneka, 2011, Endonezya, yönetmen: Wawan Sofwan
Nora: A doll's house, 2000, İsrail, yönetmen: Ilan Rone
Sara, 1992, İran, yönetmen: Dariush Mehrjui
A Doll's House, 1973, İngiltere, yönetmen: Patrick Garland
A Doll's House, 1973, İngiltere, Fransa, yönetmen: Joseph Losey
Casa de muñecas, 1943, Arjantin, yönetmen: Ernesto Aranciba
Nora, 1922, Almanya, Berthold Viertel
A Doll's House, 1922, ABD, yönetmen: Charles Bryant
Casa di Bambola, 1919, İtalya, yönetmen: Febo Mari
A Doll's House, 1918, ABD, yönetmen: Maurice Tourneur
A Doll's House, 1917, ABD, yönetmen: Joseph De Grasse
Ee Zertva, 1917, Rusya, yönetmen: Tsjeslav Genrikovitsj Sabinsky
A Doll's House, 1915, ABD, yönetmen: Allan Holubar
A Doll's House, 1911, ABD, yönetmen: N/A

Televizyon uyarlamaları
A Doll's House, 2013, ABD, yönetmen: Josh Hitchins, Kyle Cassidy
A Doll's House, 2012, İngiltere, yönetmen: Simon Stephens
A Doll's House, 1992, İngiltere, yönetmen: David Thacker
Nora Helmer, 1974, Almanya, yönetmen: Rainer Werner Fassbinder
Nora, oder ein Puppenheim, 1973 Almanya, yönetmen: Hans Neuenfel
Et dukkehjem, 1973, Norveç, yönetmen: Arild Brinchmann
A Doll's House, 1970, İngiltere, yönetmen: Joan Kemp Welch
Ett dockhem, 1970, İsveç, yönetmen: Per Sjöstrand
A Doll's House, 1950, ABD, yönetmen: Edmund Rice
Nora, 1944, Almanya, yönetmen: Herald Braun

Galeri
Dış bağlantılar
Orijinal Norveççe Metin
Metin ve diğer kaynaklar Norveç Ulusal Kütüphanesi sitesinde
Film uyarlamaları Internet Movie Database'de.
A Doll’s House: A Study Guide
1946 Radyo uyarlaması Internet Archive'de
İngilizce sesli kitap , LibriVox'ta
İstanbul Şehir Tiyatroları'nda Bir Bebek Evi
Kaynakça