Epidermis

Epidermis, deriyi oluşturan üç tabakadan en dışta olanıdır. Daha içteki tabakalar dermis ve hipodermistir. Epidermis tabakası çevresel patojenlerden kaynaklanabilecek enfeksiyonalara karşı bir bariyer sağlar. Ayrıca transepidermal sıvı kaybı yoluyla vücuttan atmosfere verilen su miktarını düzenler. Epidermis, bir baz tabakanın üzerine dizi hücre tabakalarından oluşur.

Bu tabakaların en dışındaki olan korun tabakası ölü ve yassı hücrelerden oluşur. Bunlar kepek ve tırnak oluşumunda etkilidir. Korun tabakasını oluşturan hücrelerin içerisinde sert ve lifli proteinler (keratin) birikmiştir. Keratinli hücreler deriyi vurma, çarpma gibi mekanik etkilerden ve mikroorganizmalardan korur. Korun altında canlı ve çok katlı yassı epitel hücrelerden oluşan malpighi tabakası bulunur. Bu tabakanın hücrelerinde Melanosit pigment bulunur ve deriye rengini verir. Malpighi tabakasındaki canlı hücrelerin bölünerek yeni hücreler vermesiyle korun tabakası sürekli olarak yenilenir. Vücudu ısı ve soğuktan korur.

Alt deri (dermis): Duyu hücreleri, ter bezleri, sinir uçları, kılcal kan damarları, kıl kökleri, dokunma cisimcikleri bulunur. Pacini cisimciği, basıncı ve gerilme duygusunu algılar. Meissner cisimciği kılsız yerlerde ve merkel diskleri kıllı bölgelerde dokunma duyusunu algılar. Krause cisimciği soğuğu, ruffini cisimciği sıcağı algılamakta görevlidir. Alt derinin görevleri başlıca: Vücudun ısı, ter, su dengesini sağlamak, dış etkilerden korumak dokunma, basınç, acı duyularını algılamaktır. Duyu cisimcikleri dokunma, ağrı, basınç, sıcaklık gibi duyuları algılar. Sinirlerle beynin ilgili bölgelerine aktarılır. Sevinç, korku, heyecan, soğuk hava etkisi ile deri sinirleri kıl kaslarının kasılmasını ve kılların dikleşmesini sağlar.
Yapılar
Hücresel
Epidermis esas olarak keratinositlerden oluşur.

Hücre bağlantıları
Epidermal hücreler, dış ortama karşı sıkı bir bariyer görevi görmek için birbirine sıkı sıkıya bağlıdır. Epidermal hücreler arasındaki bağlantılar, kaderin adı verilen transmembran proteinlerin oluşturduğu adherens (yapışık) bağlantı tipindedir. Hücrenin içinde kaderinler aktin filamentlerine bağlıdır.

Katmanlar
Epidermis, incelenen cilt bölgesine bağlı olarak 4 veya 5 katmandan oluşur. Bu katmanlar dışarıdan içeriye doğru sırasıyla:

Keratin (stratum corneum)
Kornifiye tabaka da denir.

stratum lucidum
Bu dar tabaka sadece avuç içlerinde ve ayak tabanlarında bulunur.

stratum granulosum
Keratinositler çekirdeklerini kaybeder ve sitoplazmaları granüler görünür.

stratum spinosum
Keratinositler, desmozomlar aracılığıyla bağlanır ve Golgi'nin içinden polar lipidler, glikosfingolipidler, serbest steroller, fosfolipidler ve katabolik enzimler açısından zengin lamelli gövdeler üretir.

stratum basale/germinativum
“Bazal tabaka.” En derindeki katmandır. Tek tabakalı, prizmatik veya kübik bazal hücreleri bulundurur. Bu bazal hücreler birbirlerine ve bir üst katmandaki stratum spinozum hücrelerine desmozomlar ve hemidesmozomlar ile bağlıdır. Bu hücrelerin çekirdeği büyük ve oval olup hücrenin çoğunu kaplar. Bazal hücreler, bölünerek stratum spinozum katmanındaki keratinositleri oluşturur. Sürekli üretilen yeni hücreler, yavaş yavaş cildin üst tabakalarına doğru ilerler. Bu katmanın altındaki kan damarlarının varlığından dolayı aktif olarak büyürler. Yaklaşık 14. günde artık canlılıklarını kaybederek en üst katmanda birikmeleriyle stratum korneum (boynuzsu tabaka) oluşur. Bölünme ve yeni hücreler oluşturma özelliğiyle kök hücre gibi işlev gösterebilen hücrelere ‘bazal keratinosit kök hücreleri’ denir. Kılsız deri epidermisini ve fazla bölünen (hiper proliferatif) epidermisi, deri hastalıkları durumunda, bir arada tutan diğer hücreler de vardır. Bunlar, melanositler (pigment üreten hücreler) ve Merkel hücreleridir (dokunma reseptörleri).

stratum malpighi
Stratum bazale ve stratum spinosum'u kapsayan katmandır. İkisini aynı anda ifade etmek için kullanılır.

Epidermis, alttaki dokusu olan dermisten bir bazal membran ile ayrılır.