Ahmed Resmî Efendi

Ahmed Resmî Efendi (1700, Resmo - 1783, İstanbul), Küçük Kaynarca Antlaşması'nın müzakeresi ve imzası sırasında Osmanlı Devleti heyetine reislik gibi talihsiz bir vazife ile tarihe geçmiş; ancak öncesinde Viyana ve Berlin'de önemli sefaret görevlerinde bulunmuş Rum asıllı Osmanlı devlet adamı ve diplomattır. Devlet adamlığının yanı sıra sefâretnâmesi ile Osmanlı reisülküttabları ve kızlarağaları hakkındaki biyografik eserleriyle de tanınmış önemli bir yazardır. Osmanlı'nın ilk Berlin büyükelçisidir.

Sefaretnâmesinin özellikle Berlin izlenimlerini ve yol güzergahını içeren kısımları, daha önce (1720'de) Paris'e gönderilen Osmanlı'nın ilk Paris Büyükelçisi Yirmisekiz Mehmed Çelebi'nin tecrübeleriyle benzerlik taşımakta ve iki eser birbirlerini tamamlamaktadır. Her iki yazar da, tiyatroyu -"komedya denilen hayalhâneleri"- keşfederler, kadınlarla erkeklerin birlikte eğlendikleri bir ortama uyum sağlamakta güçlük çekerler. Tıpkı Paris halkı gibi Berlinliler de gördükleri ilk Osmanlı olan Ahmed Efendi'yi, başında balkabağından büyükçe kavuğu, kaftanı ve maiyetinin şatafatıyla, pencerelerinden bir Şark tiyatrosunu izler gibi seyrederler.

Hayatı
Ahmed Resmî Efendi 1700 yılında Girit'te Resmo kentinde Rum bir aileye doğmuştur. Tahsilini tamamlamak üzere 1734'te İstanbul'a gelmiş, reisülküttablardan Mustafa Efendinin yanında yetişmiş ve daha sonra onun damadı olmuştur. Öğrenimini tamamladıktan sonra devlet hizmetine girdi. Sırasıyla Selanik, İstanbul ve Gelibolu baruthanelerinde nezaret görevleri ile kethüdalıklarda ve dışişleriyle alakalı görevlerde bulundu. Sultan III. Mustafa'nın tahta çıkışını bildirmek üzere 1757'de Avusturya'ya elçi olarak gönderildi. Daha sonra maliye tezkirecisi ve Anadolu muhasebecisi olarak vazifelendirildi.

Prusya Kralı II. Frederik'in ülkesinde gerçekleştirdiği reformları duyan padişah tarafından, Prusya ile Rusya arasındaki yakınlaşmanın Osmanlı Devleti açısından getireceği riskleri incelemek, yolu üzerinde bulunan Osmanlı himayesindeki Lehlilere teminat vermek üzere 1763'te elçi olarak Berlin'e gönderildi. Böylece Osmanlı Devleti'nin ilk Berlin Büyükelçisi oldu. Bu vazifesini büyük bir titizlik ve dikkatle yapan Ahmed Resmî Efendi, İstanbul'a döndüğünde, sadaret mektupçuluğuna tayin edildi. Arkasından çavuşbaşı, matbah ve tersane emini ve ruznameci oldu. 1769'da sadrazam kethüdalığına getirildi ise de kısa süre sonra sadaret değişikliği yüzünden eski vazifesine döndü. 1771'de tekrar sadaret kethüdalığına atandı. Bu görevde iken Küçük Kaynarca Anlaşması'nın müzakere ve imzasında Osmanlı heyeti reisi oldu. İstanbul'a dönüşünde matbah emaneti, şıkk-ı sani defterdarlığı, cizye muhasebeciliği ve ruznamecilik vazifelerinde bulundu. 1783 Ağustos sonlarında İstanbul'da öldü.

Eserleri
Viyana ve Berlin Sefaretnameleri: Eserde yazar, gittiği ülkelerin askeri, siyasi, ekonomik ve toplumsal durumları ile ilgili ayrıntılı bilgiler vermiş, yol boyunca gördüğü yerler hakkında değerlendirmeler yapmıştır. Bu devletlerin Osmanlı Devleti ile olan ilişkilerini inceleyerek muhtemel gelişmelerle ilgili tekliflerde bulunmuştur.
Hadikat-ür-Rüesa: Celâlzâde Mustafa Çelebi'den Ragıb Paşaya kadar reisülküttabların biyografileri ve hal tercümesi anlatılmıştır.
Hamilet-ül-Kübera: 39 kızlarağasının biyografisi ve hal tercümesi anlatılmıştır.
Hülasat-ül-İtibar: 1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı hakkında görüş, izlenim ve eleştirilerini anlatmaktadır.

Dış bağlantılar
İngilizce biyografi
An Ottoman Statesman in War and Peace: Ahmed Resmi Efendi 1700-1783; Virginia H. Aksan (İngilizce)

Ayrıca bakınız
Sefaretnâme
Yirmisekiz Mehmed Çelebi

Kaynakça