kaan39/turkish-wikipedia-dataset-clean huggingface dataset:
Alp Külüg Bilge Kağan

Alp Külüg Bilge Kağan, 805-808 arasında Uygur Kağanlığı'nı yöneten Uygur kağanı. Tanrıda Uluğ Bolmış Alp Kutluk Bilge Kağan'ın vârisi olarak toplanan Türk Toyu tarafından tahta çıkarılmıştır. Çin kaynaklarında kendisinden 滕里可汗 yani Tengri Kağan olarak bahsedilmektedir. 808 yılına kadar iktidarda kalan bu hükümdar yerini Alp Bilge Kagan'a bırakmıştır. kendisinden önceki kağanın siyasetini devam ettirmiş ve ülkenin iktisadi kalkınmasına önem verip döneminin şartlarına nazaran Uygur Kağanlığı'nda nispeten bir refah dönemi başlatmıştır. Bu dönemde İç Asya'nın önemli ticaret merkezleriyle bağlantı sağlanmıştır. Alp Külüg Bilge Kağan da bu dini kabul etmiş, Çin'de Mani tapınakları inşa edilmesini sağlamış, Çangan'da birçok Mani tapınağı inşa edilmiştir. Çin kaynaklarındaki bilgiye göre, 806'da Uygurlar ticari hinterlantlarının güvende olmasını sağlamak amacıyla Çin'e haraç ödemeyi kabul etmiştir. Uygurların devlet meselelerinde danıştığı Manilerin, et ve et ürünleri yemediğinin, akşam vakti haricinde su ve sebze tüketilmediğinin ve kımız içilmediğinin belirtildiği bu kaynakta, Uygur kağanının da bu dine mensup olduğu belirtilmektedir. Maniler ve Uygurların bu iş birliğinin Çin tarafından önyargıyla karşılanmasına başlayan ilk olaylar, Asyalı malları Manilerin vergi ödemeksizin Çin sınırından geçirmeye başlaması oluşturmuştur. Bu vergi kaçakçılığı Çin ile var olan iyi ilişkileri tehdit etmiştir.

Çin kaynaklarına göre, 808'deki Uygurların Çin ziyaretinde kağan "Ay Tengride Kut Bolmış Alp Bilge Kağan"dır. Buradan da "Alp Külüg Bilge Kağan"ın 808'de öldüğü düşünülmektedir.

Alp Külüg Bilge Kağan'ın dönemi her ne kadar bir barış dönemi olsa da onun dönemindeki en önemli savaş Tibetliler ile yapılmıştır. Karabalsagun Yazıtı'nda anlatılanlara göre, Alp Külüg Bilge Kağan Kuça'yı ele geçirmek isteyen Tibetlileri darmadağın bir durumdayken tuzağa düşürmüş ve dört yandan kuşatmıştır. Bu hadise sonucunda Tibetlilere karşı büyük bir zafer kazanılmıştır.

Kaynakça
Alp Bilge Kağan

Alp Bilge Kağan, Boy Kağan ya da tam adıyla Ay Tengride Kut Bolmış Alp Bilge Kağan, 808-821 yıl arasında Uygur Kağanlığı'nı 13 yıl yöneten Uygur kağanıdır. Dönemine göre, tahtta uzun süre kalmasının yanında diktirdiği üç dilli Karabalsagun Yazıtı sayesinde, hayatı hakkında sadece Çin kaynaklarından değil, bu yazıttan da birçok bilgi edinilebilmektedir. Çin kaynaklarında kişisel adı 保義可汗 şeklinde yazılır, Bǎoyì kè hán biçiminde transkript edilen bu ad Rus Türkologlar tarafından Boy Kağan (Boyhan) olarak çevrilmiştir. Döneminde özellikle devlet yönetiminde aygucı etkin bir rol oynamış, Kağanlık Aygucısı Inançu Külüg Çigsi dönemin Uygur siyasetinin en önemli figürlerinden biri hâline gelmiştir.

Kağanlığı
Külüg Bilge Kağan'ın ölümünden sonra, Türk Toyu toplanarak Alp Bilge'yi kağan olarak atamıştır. Alp Bilge, egemenliğinin ilk yıllarında Çin'in boyunduruğu altında kalsa da zamanla bağımsız politikalar takip etmeye başlamıştır. Kağanlığı boyunca, Çin sarayından bir prensesle evlenme arzusunu sürekli yenilese de Çin tarafı bu evlilik bağına olumlu yanıt vermemiştir. Kağan bu istediğini gerçekleştirebilmek için Manici rahipleri aracı olarak kullanmak istese de, onlar kağanı bu isteğinden vazgeçirmiştir. Çin İmparatoru'nun kağana kızını vermek istememesinin bahanesi olarak, Çin hazinesinin bu denli büyük bir düğünü yapacak güce sahip olmaması gösterilmiştir. Bu duruma sinirlenen Alp Bilge Kağan, Çin sınırına 3.000 Uygur atlısı yığarak Çin imparatorunu tehdit etmiş olsa da, bir savaşa giremeyecek kadar zor durumda olan Çin sorunu diplomatik yollardan çözmeye çalışmıştır. Ancak, Çin'de Konfiçyüstçülerin saldırısına uğrayan Maniler yüzünden iki ülke arasındaki ilişkiler daha da bozulmuştur. Tüm bu olayların ardından, imparator bu evliliği tesise mecbur kalsa da, 821 yılında, Çin ile imzalanacak antlaşma öncesinde Alp Bilge Kağan ölmüştür.

Bu kağanın diğer Uygur kağanları dikkate alındığında önemli bir özelliği de, Karabalagasun Yazıtı'nı kendi adına diktirmiş olması sayesinde, kendisiyle ilgili bilgilerin doğrudan bir Türk kaynağından edinebiliyor olmasıdır.

Kaynakça
Alp Navruz

Seyit Alp Navruz (d. 15 Ocak 1990, İstanbul), Türk oyuncudur.

Hayatı ve kariyeri
Alp Navruz, 15 Ocak 1990 tarihinde İstanbul’da doğmuştur. Eğitimini Yıldız Teknik Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü’nde tamamlayan genç oyuncu, modellik yaparken oyunculuk eğitimi almaya başladı. Sırasıyla, Ceberrut filmi ve Arkadaşlar İyidirde (TV dizisi) rol aldı. 3. projesi olan Fazilet Hanım ve Kızları dizisi ise ona ün kazandırdı. Ardından, 2018-2019 yılları arasında yayımlanan Elimi Bırakma dizisiyle ekrana gelmeye başladı. Alina Boz ile başrolü paylaştığı dizide Cenk Çelen rolünü, ardından 2020-2021 yılları arasında yayımlanan Zümrüdüanka dizisinde Serhat Demirkan rolünü oynadı.

Filmografisi
Ödüller ve adaylıklar
Kaynakça
Dış bağlantılar
Alp Yürek

Alp Yürek, Çobanoğulları Hükümdarı.

Hükümdarlığı
Hükümdarlık süresinin kısa olduğu ve bu süre içerisinde Beylikte önemli bir gelişme olmadığı sanılmaktadır. Bu sessizliğin sebebi olarak Çobanoğulları Beyliği'nin Kösedağ Muharebesi'nden sonra Anadolu'nun yeni hakimi İlhanlılar'a sorun çıkartmayarak boyun eğmesi ve vergi vermeyi kabul etmesi gösterilebilir.

Alp Yürek'in ne zaman ve nasıl öldüğü bilinmese de, kaynaklarda şehit olarak anıldığından bir savaşta öldüğü kabul edilebilir. Ondan sonra beyliğin başına oğlu Muzaffereddin Yavlak Arslan geçmiştir.

Kaynakça
Özel
Genel
Alp Ersönmez

Alp Ersönmez (1974, İzmir), basgitarist.
Hayatı ve kariyeri
1974 yılında İzmir'de doğdu. 1992'de Bornova Anadolu Lisesini bitirdi, 1997'de Dokuz Eylül Üniversitesi İşletme Bölümünden ve daha sonra 2003'te İstanbul Bilgi Üniversitesi Caz Kompozisyon Bölümünden mezun oldu. Basgitarist olarak İlhan Erşahin's İstanbul Sessions, MadenÖktemErsönmez, Wonderland ve Sonic Boom gibi grupların üyesidir ve Türk pop müziği sanatçılarından Tarkan, Yalın, Nil Karaibrahimgil ile çalıştı. Kangroove, Erkan Oğur, Derya Türkan, Dilek Türkan, Quartet Muartet, Erik Truffaz, Wax Poetic, Bugge Wesseltoft, Alexandre Tassel, Aydın Esen, Butch Morris, Eddie Henderson, Athena, Dj Logic, Cahit Berkay, Kenan Doğulu, Sertab Erener, Önder Focan, Akın Eldes, Emin Fındıkoğlu ve Malabadi ile canlı ve stüdyo performansları bulunmaktadır. Athena, Yalın, Dilek Türkan ve Eskiz gibi isimlerin albümlerinin aranjörlük ve prodüktörlüğünü üstlenmiştir. Bu çalışmalar dışında pek çok pop müzik albümünde, film ve belgesel müziklerinde ve single'da yer almıştır. 2011'de çıkardığı Yazısız isimli ilk solo albümünde İmer Demirer, Sibel Köse, Akın Eldes, Turgut Alp Bekoğlu ve Genco Arı gibi usta isimlerle çalıştı. 2020'de yeni elektro-jazz konseptli projesi Cereyanlı için elektronik destekli altyapılar kullanan Ersönmez, bu albümde Erik Truffaz, Bugge Wesseltoft, İlhan Erşahin, Papa Dee (Brooklyn Funk Essentials), Arto Tunçboyacıyan ve İmer Demirer ile birlikte çalışmalarına devam etmektedir.

Kaynakça
Dış bağlantılar
Kişisel web sitesi
Alp Ilteber

Alp Ilteber, MS 680'lerde Kuzey Kafkas Hunlarının Ilteber'i (vasal hükümdarı) idi.

Alp Ilteber'in sarayına seyahat eden Kafkas Alban Piskoposu İsrail'in kitabında ondan bahsediliyor. 681-682'de Hun topraklarında kaldığı süre boyunca İsrail, onların putperest inançlarını ve uygulamalarını kınadı ve Hıristiyanlığı vaaz etti. Mühtedileri, bizzat Alp Ilteber'in bizzat Kafkas Alban Katolikosu Eliezer'e gönderdikleri özel bir taleple, kendisine burada bir patrikhane kurmasını ve yönetmesini teklif ettiler. Ancak, İsrail'in Mets Kolmanķ'da bir cemaate zaten atanmış olması nedeniyle talep reddedildi.

Alp, "kahraman" anlamına gelen Eski Türkçe bir kelimedir, ancak bazen kişisel bir isim olarak da kullanılmıştır. Ilutuer (Ilitver)veya Elteber'in, bir vasal hükümdarın (bu durumda, Hazarların vasalı) eski Türk unvanıyla aynı kökenli olduğuna inanılmaktadır. Bu nedenle Alp İlteber'in bir özel ad mı, unvan mı yoksa ikisinin birleşimi mi olduğu açık değildir.

670'lerde Hazarlara karşı bazı akınlar düzenledi ve savaşta kahramanca öldü. Alp Ilteber, Bulgar ve Çuvaş efsanelerinde hala anılmaktadır.

Adı Eski Türkçede * Alp (H)elitbär olarak yeniden yorumlanabilir.

Ayrıca Bakınız
Kevin Alan Brook . Hazarya Yahudileri. 3. baskı Rowman & Littlefield Yayıncılar, Inc, 2018.
Douglas M.Dunlop Yahudi Hazarlarının Tarihi, Princeton, NJ: Princeton University Press, 1954.
Peter B.Altın . Hazar Çalışmaları: Hazarların Kökenlerine Dair Tarihsel-Filolojik Bir Araştırma . Budapeşte: Akadémiai Kiadó, 1980.
Marcel Erdal . "Helitbär ve diğer bazı eski Türk isimleri ve unvanları" Turkic Languages 20 (2016) 1+2.
Alp Kargı

Alp Kargı (d. 14 Kasım 1972, Merzifon), Türk siyasetçi, Merzifon Belediye Başkanı ve veteriner hekimdir.

Hayatı
Merzifon'da dünyaya geldi. İlkokul, ortaokul ve lise öğrenimini Merzifon'da tamamladı.

1996 yılında Fırat Üniversitesi Veteriner Fakültesinden mezun oldu. 1998 yılında Merzifon'da serbest veteriner hekim olarak görev yapmaya başladı. 30 Mart 2014 yerel seçimlerini kazanarak Merzifon Belediye Başkanlığı görevine başladı. 2019 Türkiye yerel seçimleri'nde yeniden seçilerek Merzifon Belediye Başkanlığı görevini bir dönem daha sürdürdü. 2024 Türkiye yerel seçimleri'nde Cumhuriyet Halk Partisinden yine Merzifon Belediye Başkanlığına aday olmuştur.
Kaynakça
Alp Tren İstasyonu

Alp Tren İstasyonu, Erzincan'ın Kemah ilçesine bağlı Alp Köyü'nde yer alan TCDD'ye ait hemzemin tren istasyonudur.

Ankara – Kars demiryolu üzerinde yer alan istasyon, -o sıralar adı Devlet Demiryolları Umum Müdürlüğü olan- TCDD tarafından inşa edilerek 11 Aralık 1938'de hizmete girmiştir.

Bir kenar peronuu ve bir ada peronundan oluşan istasyon Erzincan – Divriği Bölgesel Trenleri'ne hizmet vermektedir.

Hatlar
TCDD
Ankara – Kars demiryolu

Hizmetler
İstasyon yapısı
Peron yapısı
Güzergâh
Çevre alanı
Görseller
Notlar
Kaynakça
Dış bağlantılar
TCDD resmî sitesi
TCDD Taşımacılık resmî sitesi
Alp Sümeralp

Alp Sümeralp (14 Eylül 1938 – 2 Mayıs 2013), forvet pozisyonunda görev yapmış Türk eski futbolcudur.

1962 ile 1973 yılları arasında Mersin İdman Yurdu forması giyen Sümeralp, takımının 1967 Başbakanlık Kupası şampiyonu kadrosunda yer aldı. Toplamda 135 adet Süper Lig maçında forma giyen Sümeralp, 10 gol kaydetti.

Kaynakça
Dış bağlantılar
Alpamayo

Alpamayo, Peru'nun, Cordillera Blanca dağ sırasında, 5.947 m yüksekliğinde, Dünya'nın en güzel dağlarında biri olarak kabul edilir.

Uzak ve zor geçit veren konumu sebebiyle bu çoğu zaman buz ve kardan yamuk şeklini andıran dağ, Avrupa'daki dağcılar tarafından geç tanındı. Üç başarısız Avrupa kaynaklı bilimsel gezi sonrasında (Avusturya 1936, İsviçre 1948, Fransa-Belçika 1951) nihayet 19 Haziran 1957'de ilk tırmanış başarılmıştır. Alman tırmanıcılar Günther Hauser, Bernhard Huhn, Frieder Knauss ve Horst Wiedmann güney sırtı üzerinden zirveye ulaşmışlardır.

En kolay tırmanma yolu ise 1975 yılında güneybatı duvarından açılan Ferrari-Rotası'dır. Bu rota ismini, buradan ilk giden Casimiro Ferrari 'den alır. Ferrari 1975 yılında, D.Borgonovo, P. Castelnovo, Pino Negri, Sandro Liati ve Angelo Zoia ile beraber dağa karşı bu zaferi kazanabilmiştir.

İlk tırmanıcılardan biri olan Günther Hauser, dönüşünden sonra Alpamayo ile ilgili izlenimlerini şu sözlerle tasvir eder.

"Sadece hayatında hiç dağ görmemiş çocukların onu çizme cesaretini gösterebileceği rüya gibi bir dağ, kuzey Cordillera Blanca'nın vadileri üzerinden yükselir. Bu Alpamayo'dur, rüya değil bilakis gerçek . Bir yanından ,aynı boyutlarda yukarı dikleşen bir piramit olarak görünür. Alpamayo'nun diğer yüzü , yamuk şeklindeki güneybatı duvarı daha da güzeldir. Bu yönden dağ beyaz bir katedral gibi görünür".

Kaynakça
Alpaka

Alpaka (Vicugna pacos), devegiller (Camelidae) familyasından ağırlıklı olarak yünleri için beslenen, Güney Amerika'nın And Dağları'nda yaygın evcilleştirilmiş bir deve türü. Kökeninin guanakolardan mı yoksa vikunyalardan mı geldiği ya da kendine özgü bir cins mi olduğu ya da her iki türün bir melezi olup olmadığı tartışma konusudur.

Özellikleri
Tüm deve türlerinde olduğu gibi alpakalar da görece uzun vücuda sahip olup, ince bacaklar, uzun ve ince boyun, küçük bir kafa karakteristik özellikleridir. Bütün Yeni Dünya develeri gibi hörgücü bulunmaz. Lamalardan biraz daha küçük olmakla birlikte 55 ile 65 kg ağırlıklarıyla onlardan belirgin şekilde daha hafiftirler. Renk, genelde tek renkli kahverengi, siyah ya da mavi-gri olup, ender olarak lekelidir. Dikkat çekici olan, 50 cm'ye kadar ulaşabilen uzun tüylerdir.

Yaşam şekli
Alpakalar, tüm deve türleri gibi sosyal hayvanlardır ve grup içinde rahattırlar. otçul yiyici hayvanlar olup, neredeyse sadece otlarla beslenirler. Tüm develer gibi sindirimde onlara yardımcı olan çok odalı mideye sahiptirler.

Hamilelikleri 240 ile 345 gün arasında değişir ve dişi, Güney Amerika'da Cria adı verilen yavru dünyaya getirir. Bu yavru yaklaşık altı ile sekiz aya kadar emzirilir ve 12 ile 24 ay arasında cinsel olgunluğa ulaşır.

Tarihçe
Alpakaların evcilleştirilmesi lamalar gibi yaklaşık MÖ 3000 yıllarına uzanır. Lama, Güney Amerika'da yük hayvanı olarak hizmet ederken, alpakalar yünleri için üretilmişlerdir. Alpaka mantosu İnka kültüründe bir refah işareti olarak kabul edilmiş, İnkaların ileri gelenleri, büyük alpaka sürülerini güçlerinin bir gösterisi olarak kabul etmişlerdir. Bu durum Peru'nun İspanyollar tarafından fethedilmesiyle değişir. İşgalciler, beraberinde koyunları getirir ve yerel evcil hayvanların incelenmesine ilgi göstermezler. Böylelikle alpakalar neredeyse nesli tükenen bir hayvan olarak fakir Kızılderili halkının hayvanı haline gelir.

Bugün Avrupa'da alpakaların önemi sürekli artmaktadır. Örneğin Almanya, ülkedeki alpaka lifleri gereken kaliteye ulaşmadığından bu hayvanları ithal etmektedir. Şu an sadece Almanya'da 2000 alpaka bulunmaktadır.

Selçuk Üniversitesi ve Avustralyalı bir firma ile yapılan proje kapsamında, Türkiye'ye getirilen ve yetiştiriciliği yapılan Alpaka develerinin ilk yavru devesi doğmuştur.

Kaynakça
Dış bağlantılar
Alpakaların genetik kökeni (ing.)
Alpagut, Mihalgazi

Alpagut, Mihalgazi ilçesine bağlı bir mahalledir.

Tarihçe
2 Kasım 1991 tarihinde belediye statüsü alarak Sarıcakaya ilçesine bağlı bir beldeye dönüştü.

Coğrafya
Eskişehir iline 28 km, Mihalgazi ilçesine 10 km uzaklıktadır.

Alpagut beldesi; Bahçelievler mahallesi, Ertuğrulgazi mahallesinden oluşmaktadır.

Nüfus
Kaynakça
Dış bağlantılar
Yerel-Net
Alpagut, Eflani

Alpagut, Karabük ilinin Eflani ilçesine bağlı bir köydür.

Tarihçe
Köyün adı, 1907 yılı kayıtlarında Kalpakut olarak geçmektedir. Daha önceleri Kastamonu iline bağlı bir köy iken, 1 Mart 1953'te Eflani ilçesine bağlandı.

Coğrafya
Köy, Karabük il merkezine 56 km, Eflani ilçe merkezine 11 km uzaklıktadır.

Nüfus
Kaynakça
Dış bağlantılar
Alpagut, Ilgaz

Alpagut, Çankırı ilinin Ilgaz ilçesine bağlı bir köydür.

Tarihçe
Köyün eski adı, 1896 yılına ait 'salname'de Alpağud olarak geçmektedir.

Coğrafya
Köy, Çankırı il merkezine 62 km, Ilgaz ilçe merkezine 9 km uzaklıktadır. Köy, Ilgaz'ın batısında olup, / numaralı Bolu-Amasya (Kurşunlu-Ilgaz) devlet/uluslararası yoluna, 4,3 km'lik bir köy yoluyla bağlıdır.

Nüfus
Kaynakça
Dış bağlantılar
Alpagut

Alpagut veya Alpağut, şu anlamlara gelebilir:

Alpagut, Kahramankazan - Ankara ili Kahramankazan ilçesine bağlı mahalle
Alpagut, Kızılcahamam - Ankara ili Kızılcahamam ilçesine bağlı mahalle
Alpagut, Nallıhan - Ankara ili Nallıhan ilçesine bağlı mahalle
Alpağut, Bilecik - Bilecik ili merkez ilçesine bağlı köy
Alpagut, Mudurnu - Bolu ili Mudurnu ilçesine bağlı köy
Alpagut, Seben - Bolu ili Seben ilçesine bağlı köy
Alpağut, Keles - Bursa ili Keles ilçesine bağlı mahalle
Alpagut, Mustafakemalpaşa - Bursa ili Mustafakemalpaşa ilçesine bağlı mahalle
Alpagut, Lapseki - Çanakkale ili Lapseki ilçesine bağlı köy
Alpagut, Ilgaz - Çankırı ili Ilgaz ilçesine bağlı köy
Alpagut, Dodurga - Çorum ili Dodurga ilçesine bağlı köy
Alpagut, Elazığ - Elazığ ili merkez ilçesine bağlı köy
Alpagut, Mihalgazi - Eskişehir ili Mihalgazi ilçesine bağlı mahalle
Alpagut, Eflani - Karabük ili Eflani ilçesine bağlı köy
Alpağut, Kastamonu - Kastamonu ili merkez ilçesine bağlı köy

Ayrıca bakınız
Alpagut (ünvan) - Türk halklarında cesur savaşçı, yiğit
Alpamış

Alpamış ( , , Başkurtça: Алпамыша, , , Tatarca: Алпамша, Altayca: Алып Манаш) - Türk ve Altay mitolojilerinde söylencesel kahraman. "Alpamsı Han" olarak da bilnir.

Özellikleri
Bilinmeyen diyarlara yolculuklar yapmıştır. Masal yaratıklarıyla savaşmıştır. Anasının karnında 12 ay kalmıştır. Yedi günde yedi yaşına gelmiştir. Atının adı Şubar (Bayşubar)'dır. Ulu bir ağacın tepesindeki dev kuşun yavrularını Ejderhadan (veya yılandan) kurtarır. Aya gidip gelir. Ateş kendisini yakmaz. Demir Ev'de hapis kalır. Kendisini hapseden Hakan'ın kızı tarafından kurtarılır. Döndüğünde nişanlısının evlendirildiğini görüp çoban kılığına girer ve yanına yaklaşarak gerçeği öğrenir. Sonunda nişanlısına (Barçın /Gülbarşın) kavuşur. Türk masal motiflerinin pek çoğunu bünyesinde barındıran bir öykünün kahramanıdır.

Etimoloji
(Al) kökünden türemiştir. Alp sözcüğünden gelir. Yiğitlik, kahramanlık anlamlarını taşır. Alba sözcüğü Moğolcada görev anlamına gelir ve bu mana ile de bağlantılı olabilir. Bu açıdan bakıldığında kendisine ilahi bir görev verilmiş kişi olarak ele alınabilir.

Kaynakça
Rus Yonetimi altinda Orta Asya Kimligi, Hasan Bulent Paksoy
Alpamysh
Alpamysh

Dış bağlantılar
Alpamış Destanı, Doğan Kaya
Rus Yonetimi altinda Orta Asya Kimligi, Hasan Bulent Paksoy
Alpamysh
Alpamysh
Alp marmotu

Alp marmotu ya da dağ sıçanı (Marmota marmota), sincapgiller familyasının yer sincapları oymağından, Avrupa'da 800-3.200 m yüksekliklerdeki Alpler, Karpatlar, Tatra Dağları, Pireneler ve Kuzey Apeninler'de yaşayan marmot türü. Mükemmel kazıcıdırlar ve yılın dokuz ayını kış uykusuna yatarak geçirirler.

Pireneler'de Pleistosen çağının sonunda ortadan kaybolmuş, 1948 yılında bölgeye yeniden yerleşmiştir.

Morfoloji
Boyu kuyruk hariç 43–54 cm, ağırlığı ilkbaharda 2.8-3.3 kg iken sonbaharda kış uykusu öncesi 5.5–8 kg a ulaşır.

Kaynakça
Alp Öyken

Alp Öyken (d. 20 Aralık 1943, İzmir), Türk seslendirme sanatçısı, tiyatro ve dizi oyuncusudur.

1959 yılında Ankara Devlet Konservatuvarı Tiyatro Bölümünü kazandı. Bilge Şen, Macit Flordun gibi isimlerle aynı sınıftaydı. Cüneyt Gökçer burada hocalığını yaptı. 1963'te mezun olduktan sonra ilk kez Yıldırım Önal ile Arena Tiyatrosu'nda George Bernard Shaw'ın "Sezar ve Kleopatra" oyununda görev aldı. Tiyatro kökenli sanatçılardan olan Öyken, 1989-1990 yılları arasında TRT kanalında yayınlanan çocuk programı Susam Sokağı'nda canlandırdığı Tahsin Usta karakteriyle tanınmıştır. Kendisi aynı zamanda yapımcı Aslı Öyken Taylan'ın da babasıdır. Son dönemde TV dizilerinde rol alan sanatçı, Muhteşem Yüzyıl dizisinde Papa VII. Clemens rolüyle ekranlara geldi.

Ödül ve adaylıkları
2024 - En İyi Erkek Oyuncu Sinema Yazarları Derneği Ödülü (Büyük Kuşatma)

Kaynakça
Dış bağlantılar
IMDb'de Alp Öyken
Sinema Türk'te Alp Öyken
Alp Çoker

Sedat Alp Çoker (d. 1984, İstanbul), Türk oyuncudur.

Ressam Adnan Çoker'in yeğeni ve Türkiye'ye Eurovision'da üçüncülük kazandıran Dinle adlı şarkının bestecisi Levent Çoker'in oğludur. Çılgın Dersane ve Ayakta Kal da oynadı. Yeditepe Üniversitesi Sanat Yönetimi Bölümü öğrencisiyken ayrıldı ve açıköğretimde kamu yönetimi konusunda öğrenim görmeye başladı. Arka Sıradakiler adlı dizide Tamer karakterini canlandırmıştır.

Filmografisi
Dizi
Arka Sıradakiler - 2007-2011 (Tamer)
Kolej Günlüğü - 2011 (Emir)
Çukur - 2018-2020 (Avni)

Film
Çılgın Dersane Kampta (2007)
Ayakta Kal (2008) - Cem

Dış bağlantılar
Alp sarmalı

Alp sarmalı uzun halatları bir çeşit katlama, istif etme, kolay taşınır, kolay açılır hale getirme yöntemidir.

Bağlanışı
Halat bir avuçta toplanır, bir ucu uzunca bırakılır, kısa uç halat demeti üzerinde dirsek yapılıp tam geri çevrilir, uzun uç kısa ucun dirseği üzerine dirsek gözüne doğru piyan yapar gibi sıkıca sarılır, uzun ucun kalanı dirsek gözünden geçirilir, kısa ucu çekerek dirsek halat sarmalları yönünde sıkı piyan sarmalları altına çekilir.



Kullanılış özellikleri
Açarken halat kıvrılıp kendi kendine tutunarak sorun çıkarabilir, dikkatle açmak gerekir.Kelebek sarmalı daha az sorun çıkarır.

Kaynakça
Alpagut, Dodurga

Alpagut, Çorum ilinin Dodurga ilçesine bağlı bir köydür.

Tarihçe
Köy, 1925 yılından beri aynı adı taşımaktadır. Osmancık'a bağlı bir köy iken, 29 Kasım 1989'da belediye statüsü alarak beldeye dönüşen köyün belediye statüsü, nüfusunun 2000 kişinin altına düşmesi üzerine 2013 yılında sona erdi.

Coğrafya
Köy, Çorum il merkezine 52 km, Dodurga ilçe merkezine 7 km uzaklıktadır.

Nüfus
Yönetim
Belediye başkanlığı
Kaynakça
Dış bağlantılar
Alpagot (torpido botu)

Alpagot, Osmanlı Donanması'na ait torpido botu.

Aralık 1902'de sipariş edilen torpidobotun yapımına Ansaldo, Armstrong & Cie tarafından Cenova'da 1904'te başlandı. 30 Nisan 1904'te denize indirildi ve deniz denemeleri yapıldı. Haziran 1904'te İstanbul'da hizmete girdi. 30 Eylül 1912'de İtalyan muhripleri tarafından Reşadiye'de batırıldı.

Kaynakça
Özel


Genel
Alpaka lifi

Alpaka lifi, alpakalardan elde edilen doğal bir lif türüdür . İki farklı alpaka lifi türü vardır. En yaygın lif türü bir Alpaka çeşiti olan Huacaya'dan gelir. Huacaya lifi "kabarık" görünmesi nedeniyle koyun yününe benzer. İkinci alpaka türü ise Suri'dir. Suriler, Güney Amerika'da bulunan Alpaka popülasyonunun %10'undan azını oluşturur. Suri lifi doğal ipeğe daha çok benzemekle birlikte yünleri kıvrımlar şeklinde vücuttan sarkar. Her iki lif de hafif iplik veya iplik kullanılır, Huacaya lifi aynı zamanda yün kullanılması gereken işlemlerde ve iplikler halinde eğrilerek kullanılabilir. Huacaya lifleri yumuşak, dayanıklı, lüks ve doğal bir lif çeşididir.

Alpakalar
Türleri
İki tür alpaka vardır: Huacayalar (yoğun, yumuşak, kıvrımlı koyun yünü benzeri bir lif üretir) ve Suriler (kıvrımlı ve vücuttan sarkan lifler üretir). Daha uzun ve ipeksi lifleri nedeniyle ödüllendirilen Suriler Kuzey Amerika alpaka popülasyonunun %19-20'sini oluştururken Güney Amerika'da bu oranın %10'a yakın seviyelerde olduğu tahmin edilmektedir. Amerika Birleşik Devletleri'nce ithal edilmesinden bu yana Suri alpakalarının sayısı ve renk çeşitliliği önemli ölçüde artmıştır. Suri alpaka türünün Huacaya'ya göre daha nadir olduğu düşünülmektedir, bunun nedeninin Suri türün İnkalar zamanında kraliyet ailesine ayrılmasıydı. Surilerin genellikle Huacaya'ya göre soğuğa daha az dayanıklı olduğu söylenmektedir, ancak her iki cins de daha zorlu kış iklimlerde başarılı bir şekilde yetiştirilmektedir.

Kullanım Alanları
Alpaka lifleri, yatak takımları, şapkalar, eldivenler, çoraplar, atkılar, eldivenler ve kazaklar gibi kıyafetlerin yapımı da dahil olmak üzere tekstil sektörünün birçok bölümünde kullanılmaktadır. Alpaka lifinden üretilen oyuncaklar ve kilimler de mevcuttur. Kazaklar alpaka lifinin en yaygın olarak kullanıldığı kıyafet türüdür.

Kaynakça
Alpagut (ünvan)

Alpagut, Türk halklarında cesur savaşçı, yiğit anlamına gelir. "Alpagut" kelimesi, 11. yüzyılda Kâşgarlı Mahmud tarafından yazılan Dîvânu Lugâti't-Türk kitabında 3 kez geçmektedir.

Tarihçe
"Alpagut" (Alpagut, Alpağut, Alpaq, Alpat, vb.) kelimesinin tarihteki ilk Türk devleti olan Hunlardan günümüze kadar kullanıldığı belirlenmiştir. Uygurlar arasında "Savaşçı" anlamında kullanılmıştır. Hunlar arasında ise Ordu Komutanı, yani mevcut Askeri General anlamında kullanılmıştır. Son olarak; "Alpagut" kelimesi askeri hizmetle ilişkilendirilmiş ve "cesur", "yiğit" ve "savaşçı" anlamına gelmiştir. Kâşgarlı Mahmud, Dîvânu Lugâti't-Türk adlı eserinde bu kelimeyi "Tek başına düşmana saldıran, hiçbir yandan yakalanmayan yiğit (I, 144; III 422)" olarak açıklamaktadır. Alpagut ismi Orhun Yazıtlarında da geçmektedir. Orta Çağ Türk halkları arasında Alpagut adında bir boy vardı. Daha sonraki yıllarda bu kelime, Alpagut Türkleri gibi Anadolu'daki Türk halklarının adı olarak bulundu.

Günümüzde kullanımı
Günümüzde "Alpagut" adı, Türk savaş kültürü temelinde geliştirilen modern bir dövüş sanatı ve spor dalı için de kullanılmaktadır. Bu sistem, bazı kaynaklarda "Alpagut Turan Savaş Sanatı" veya "Alpagut Türk Dövüş sanatı" adıyla anılmaktadır.

Kaynakça