Bahçelikışla, Oltu

Bahçelikışla, Erzurum ilinin Oltu ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.

Tarihçe
Bahçelikışla'nın eski adı, Osmanlı tarafından 1599 yılında Oltu bölgesinde tutulan defterde Kubad Örük olarak geçmektedir. 1599 yılında tutulan bu defterde köyde 16 gayrimüslim hanenin bulunduğu yazmaktadır. Fakat hem daha önce 1574 yılında tutulan Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı mufassal defterinde hem de sonrasında 1609 ve 1656 yılında tutulan kayıtlarda ilginç bir şekilde köyle ilgili herhangi bir bilgiye yer verilmemiştir. Bununla birlikte Gürcü tarihçi ve arkeolog Ekvtime Takaişvili, 1907 yılında köyden Bağçalı-kışla (ბაღჩალი-ყიშლა) adıyla söz etmiş, Uruki (ურუჯი) şeklinde yazdığı Örük'ün Bahçelikışla'ya komşu bir köy olduğunu belirtmiştir. Nitekim Bahçelikışla köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde de Bağçalı Kışla (باغچەلی قیشلە) olarak geçer.

Bahçelikışla köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Günümüzde Bahçelikışla Kilisesi ve Bahçelikışla Kalesi olarak adlandırılan yapılar bu dönemden kalmış olmalıdır. Ancak yakın çevresindeki köylerin adının yer almasına rağmen, 1574 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı mufassal defterinde, Oltu sancağı köyleri arasında Bahçelikışla ya da Kubad Örük adı geçmemektedir.

Bahçelikışla'nın bulunduğu bölge, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'ın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca, savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. 1886 Rus nüfus tespitinde Bahçelikışla adıyla kaydedilmiş bir köy bulunmamakla birlikte, günümüzde Bahçelikışla köyünün sınırları içinde bulunan Erük (Эрюк) ve Kubad (Кубадъ) adlı yerleşimler, Erük-Kubad (Эрюк-Кубадъ) adı altında tek köy olarak kaydedilmiştir. Bu tarihte Oltu sancağının Oltu kazasının Avdost nahiyesine bağlı olan köydeki 27 hanede, 92'si erkek ve 70'şi kadın olmak üzere, 162 kişi yaşıyordu. Bu nüfus içinde 15 hanede yaşayan 90 kişi Ermeni, 12 hanede yaşayan 72 kişi Türk olarak kaydedilmiştir. Tao bölgesi üzerine bir araştırmada Erük adının Türkçe, Kubad (კუბადი) adının Gürcüce olduğu belirtilmiştir.

Tao bölgesinde 1907 yılında araştırma gezisi yapan Ekvtime Takaişvili, Bahçelikışla köyünden ayrı bir köy olarak söz etmiş ve burada Müslümanların yaşadığını belirtmiştir. Takaişvili'nin verdiği bilgiye göre, komşu köy Uruk'ta (Erük) Ermeniler bulunuyordu. Bugün Bahçelikışla köyünün mahallesi olan Çaparlıkışla (Çeperlikışla) ise, 15 evden oluşuyor ve bu köyde de Ermeniler yaşıyordu. Ermeniler, kabartmalı taşlara sahip eski kiliseyi yıkıp taşlarını da kullanarak yeni bir kilise inşa etmişlerdi. 1965 genel nüfus sayımında Bahçelikışla köyünün nüfusu 497 kişiye çıkmıştı ve bu nüfus içinde 130 kişi okuma yazma biliyordu.

1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Oltu Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.

Bahçelikışla köyünde bir kale ve biri kalenin içinde olmak üzere üç kilisenin varlığı bilinmektedir. Köyün bugünkü adından dolayı Bahçelikışla Kalesi olarak adlandırılan kale, köyün 500 metre doğusunda yer alır. Bugüne kalan duvarlarının yüksekliği 7 metreyi bulur. Kalenin içinde, kuzeydoğu ucunda yer alan tek nefli kale kilisesi, büyük ölçüde yıkılmış olmakla birlikte, yarı dairesel forma sahip apsisin büyük kısmı ayakta kalmıştır. Bu kilisenin ayrıca bir mezar katı bulunmaktadır. Köyün doğusunda, Bahçelikışla Kalesi'nin batısında tek nefli başka bir kilise bulunmaktadır. Kaba yontulmuş taşlar ve kireç harcıyla inşa edilmiş kilise tamamen yıkılmıştır. Bahçelikışla köyünün bugünkü adından dolayı Bahçelikışla Kilisesi olarak anılan kapalı haç planlı ve kubbeli kilise de büyük ölçüde yıkılmıştır. 1907 yılında bölgede araştırma gezisi yapan Gürcü tarihçi ve arkeolog Ekvtime Takaişvili bu kiliseyi, kalenin batısında bulunan tek nefli küçük kilisenin yerinde tarif etmiştir. Mahalle, Oltu'nun kuzeydoğusunda olup, numaralı Ardahan-Muş (Göle-Oltu) devlet yoluna, Yukarıkumlu Mahallesi üzerinden, 7,9 km'lik bir köy yoluyla bağlıdır.

Nüfus
Kaynakça
Dış bağlantılar