Baykam

Ebu el-Hüseyin Bajkam el-Mākānī ( ), Baykam, Badjkam veya Bachkam (Bäčkäm kelimesinden, Farsça ve Türkçede at veya yak kuyruğu anlamına gelen bir kelimeden) olarak anılırdı, bir Türk askeri komutanı ve Abbasiler Halifeliği'nin bir görevlisiydi. Ziyârî hanedanının eski gulâmlarından olan Baykam, 935 yılında Ziyârî hükümdarı Merdavij'in suikasta uğramasının ardından Abbasi hizmetine girdi. Bağdat'taki Halifelik sarayında beş yıl görev yaptığı sırada kendisine Emîrü’l Ümerâ unvanı verildi; bu sayede halifeler Râzî ve Müttaki üzerindeki hakimiyeti sağlamlaştırıldı ve onların toprakları üzerinde mutlak bir güç elde etti. Baykam, yönetimi boyunca aralarında Emîrü’l Ümerâ öncülü İbn Râik, Basra merkezli Berîdîler ve İran'ın Büveyhî hanedanı da bulunan çeşitli muhaliflerin meydan okumalarına maruz kaldı; ancak ölümüne kadar kontrolü elinde tutmayı başardı. 941 yılında el-Muttaki'nin halife olmasından kısa bir süre sonra bir av gezisi sırasında bir grup Kürt tarafından öldürüldü. Baykam, hem kararlı yönetimiyle hem de kendisine saygı duyan ve bazı durumlarda dost olan Bağdat aydınlarına olan himayesiyle tanınıyordu. Onun ölümü merkezi iktidarda bir boşluğa yol açtı ve Bağdat'ta kısa süreli bir istikrarsızlık ve çatışma dönemi yaşandı.

İbn Râik dönemindeki erken askeri kariyer ve hizmet
Baykam'ın erken yaşamına ilişkin ayrıntılar bilinmemektedir. Kendisi bir Türk'tü ve kariyerine Kuzey İran'da Deylemli savaş ağası Makan ibn Kaki'nin vezirinin Gulâm (genellikle Türk kökenli askeri köleler) olarak başladı. Efendisi daha sonra Baykam'ı da içeren Gulâm, Makan'a hediye etti. Makangenç Baykam'ın eğitimi ve öğrenimiyle ilgilendi ve Baykam minnettarlığını, patronunun adını nisbe (soyadı) olarak benimseyerek gösterdi. Merdâvîc'in ölümünden sonra Ziyârî hizmetindeki Gulâm çoğu dağıldı. Baykam ve meslektaşı Tüzün büyük bir grubun liderliğini üstlendiler ve önce hizmetlerini Cibal'in yeni valisi Hasan bin Harun'a sunduktan sonra Bağdat'taki Abbâsî sarayına doğru yola çıktılar. İlk başta, halifenin Hucariye muhafızlarının imtiyazlarını kıskançlıkla koruduğu saray, onların tekliflerini reddetti; ancak Gulâm sonunda Güney Irak'taki Basra ve Vasıt valisi olan İbn Râik'in hizmetine alındılar. Artık Baykam Râikî olarak bilinen Baykam, kendi takipçilerinin yanı sıra Cibal'den çağrılan ek Türkler ve Deylemlilerden oluşan büyük bir askerî güç komutası altında oluşturdu.

İbn Râik'in yerini almayı amaçlayan hırslı Ahvaz valisi Ebû Abdullah el-Berîdî'ye karşı verilen savaş çok daha zor ve uzun sürdü. Eylül 938'de Baykam birliklerini Vasıt'tan Bağdat'a götürdü. İbn Râik, Nehrevan Kanalı'nın büyük barajlarını yıkarak ve ovayı sular altında bırakarak ilerlemesini engellemeye çalıştı ancak Baykam'ın ordusu Abbâsî başkentine muhalefetle karşılaşmadan girdi ve el-Radi, İbn Râik'in emir el-Ümera unvanını derhal Baykam'a devretti.

Bağdat'ta denetimini sağlamlaştıran Baykam, şimdi Büveyhîlerin oluşturduğu tehditle karşı karşıyaydı. Bu amaçla, daha önce kararlaştırıldığı gibi Vasıt'ı teslim ederek, Ebû Abdullah el-Berîdî'yi Abbasi sarayının veziri olarak atayarak (el-Berîdî, Vasıt'ta kaldı ve Bağdat'ı ziyaret etmedi) ve son olarak el-Berîdî'nin kızlarından biriyle evlenerek Basra'daki Berîdîler ile bağlarını güçlendirdi.

Aralık 940'ta Râzî öldü. Baykam, Vasıt'ta kaldı, ancak Abbâsî aristokratlarından oluşan bir konsey toplamak üzere sekreterini Bağdat'a gönderdi ve konsey Râzî'nin kardeşi Müttaki'yi ( ) halife olarak seçti. Baykam ayrıca Takinak adında bir köleyi, aralarında değerli al-Yatimah incisinin de bulunduğu çeşitli eşyaları satın almak üzere ölen Halife'nin sarayı olan Dar al-Sultan'a gönderdi. Ayrıca, halifeye daha önce yaptığı ziyaretlerden hatırladığı, Râzî'nin sarayından üç cariye de aldı.

Karakter
Köle kökenli olmasına rağmen Baykam, Arapça eğitim aldı (hata yapmaktan korktuğu için Arapça konuşmadığı söyleniyor), aydınlar tarafından saygı görüyordu ve Ebû Bekir Sûlî ve hekim Sinan bin Sabit gibi kişilerin arkadaşlığını aradığı biliniyordu. Onun karakterine dair ipuçları, onların yazılarında mevcuttur. Araştırmacı Marius Canard'a göre Baykam, "iktidar ve para hırsı olan, amaçlarına ulaşmak için ikiyüzlülüğe, hileye, yolsuzluğa ve işkenceye başvurmaktan çekinmeyen; zaman zaman zalim de olan, ancak cesareti dillere destan olan ve İbn Ra'ık'tan daha dürüst karakterli bir kişiliğe sahip" biriydi. Baykam aynı zamanda tebaasının refahı konusunda da endişeliydi ve özellikle Vasıt sakinleri onun anısını yaşatıyorlardı.

Kaynakça
Özel


Genel