2024 Tunus başkanlık seçimi

Tunus'ta 6 Ekim 2024'te cumhurbaşkanlığı seçimleri yapıldı. 2022 anayasasının ilanından bu yana yapılan ilk cumhurbaşkanlığı seçimleriydi ve çoğu parti tarafından boykot edildi. Bağımsız Yüksek Seçim Kurulu (ISIE), görevdeki cumhurbaşkanı Kays Said'in başlıca rakiplerinin adaylıkları da dahil olmak üzere birçok adaylığı reddettikten sonra, sadece üç adayın adaylığını onayladı: Said ve eski milletvekilleri Zouhair Maghzaoui ve Ayachi Zammel . İdari Mahkeme tarafından görevlerine iade edilen Mondher Zenaidi, Abdellatif Mekki ve Imed Daïmi'nin [ fr ] adaylıklarını reddetti. Bu karar, İdari Mahkeme kararlarına itiraz edilemeyeceğini öngören anayasaya aykırıydı. .

14 Eylül'de İdari Mahkeme, ISIE'ye adaylıkları kabul etmesi yönünde emir verdi; ISIE ise bu emrin çok geç verildiğini ileri sürerek Halk Temsilcileri Meclisi önünde reddetti ; Mahkeme ise bu iddiayı reddediyor.

Eylül ayının sonlarında ve seçimden sadece dokuz gün önce, milletvekilleri seçim yasasında değişiklik yapılması lehine oy kullandılar. İdari Mahkemeyi "tarafsızlık" ve yabancı çıkarlar için çalışmakla suçlayarak, yetkilerini Tunus Temyiz Mahkemesine devretmeye karar verdiler. Protestocular ve sivil toplum bu değişikliği kınadı ve "seçim bütünlüğünü zedeliyor" dedi.

Seçimden birkaç hafta önce, muhalefetin bir kısmının desteğini alan Ayachi Zammel, sahte sponsorluk suçlamalarıyla üç ayrı davada toplam on üç yıl sekiz ay hapis cezasına çarptırıldı. Hakkındaki cezalar, çeşitli gözlemciler ve sivil toplum örgütleri tarafından adaylığını ortadan kaldırmayı amaçlayan adli taciz olarak yorumlandı. Benzer şekilde, diğer adayların kenara itilmesi veya hapsedilmesi de kınandı. Saied, oyların %91'ini alarak, Tunus devriminden bu yana en düşük seçmen katılım oranı olan %29'un biraz altında bir katılım oranıyla kazandı. 21 Ekim'de ikinci dönem cumhurbaşkanlığı görevine başladı.
Sonuçlar
Arka plan
25 Temmuz 2021 Cumhuriyet Bayramı'nda, Cumhurbaşkanı ile Halk Temsilciler Meclisi arasında aylarca süren siyasi krizin ardından binlerce gösterici, Meclisin feshedilmesi ve rejim değişikliği çağrısı yapmak için yürüyüş yaptı. Mitingler COVID-19 salgını döneminde sağlık krizinin tırmandığı bir dönemde gerçekleşti. Aynı gün devlet başkanı Kays Said, Tunus Anayasası'nın 80. maddesinde öngörülen olağanüstü hal yetkilerini kullanarak Hişam el-Meşişi'nin kabinesini görevden aldı ve parlamentonun faaliyetlerini askıya aldı. Ülkenin en büyük partisi Nahda hareketi ve lideri Meclis Başkanı Raşid Gannuşi, başkanın eylemlerini darbe olarak nitelendirerek kınadı. Bazı siyasi analistler ve hukukçular da olayları darbe olarak nitelendirdi.

Anayasa referandumu
15 Ocak - 20 Mart 2022 tarihleri arasında referandum öncesinde önerilecek reformlar hakkında elektronik seçim gerçekleştirildi. Katılımın oldukça düşük olduğu oylamada başkanlık sistemine geçiş ve dar bölge seçim sistemi seçenekleri öne çıktı.

30 Mart 2022'de Meclis ikinci başkan yardımcısı Tarık Fetiti başkanlığında 120 milletvekili, 25 Temmuz'dan bu yana yürürlükte olan istisnai tedbirlerin sona ermesi için sanal oturumda toplandı. Aynı gün Kays Said, parlamentoyu feshetmiş ve milletvekillerini yasal işlem başlatmakla tehdit etmiştir.

6 Nisan'da Kays Said, parlamento oylamasının iki turlu tek taraflı çoğunluk oylamasına göre yapılacağını duyurdu. 5 Eylül'de seçim kanununun 25 Temmuz sürecini destekleyenlerin önerileri dikkate alınarak hazırlanacağını, geri kalan siyasi sınıfın bu sürecin dışında tutulacağını duyurdu. Seçim yasasının son teslim tarihlerine uyulabilmesi için en geç 16 Eylül'de yayınlanması gerekmektedir.

Yeni Anayasa, 25 Temmuz 2022'de yapılan anayasa referandumunda yüzde 94,6 oy ve yüzde 30,5 katılımla kabul edildi. Daha sonra 15 Eylül'de kararnameyle yeni bir seçim yasası yayımlandı.

Seçimler
Bu değişiklikler sonrası cumhurbaşkanlığı seçim tarihi 6 Ekim 2024 olarak belirlenmiş, rekabetçi ortam ciddi şekilde kısıtlanmıştır. Bağımsız Yüksek Seçim Kurulu (ISIE), yalnızca üç adayın yarışmasına izin vermiştir: bu adaylardan en güçlüsü halihazırdaki Cumhurbaşkanı Kais Saied olmuştur; diğer adaylar ise onun destekçileri veya sınırlı bilinirliğe sahip figürlerdir. Ayrıca seçimle ilgili yasal kararların Meclis tarafından seçilen kurullarla değil, başkanın politik ajandası doğrultusunda alındığı görülmüştür .

Seçim 6 Ekim’de yapıldı ve sonrasında gelen haberlerde katılım oranının %28–29 arasında az olduğu, Saied’in de %90’dan fazla bir oranla yeniden seçildiği bildirildi. Bu sonuç, muhalefetin hapsedilmesi veya diskalifiye edilmesi gibi yasal değişikliklerle sınırlı kalmış seçim ortamı nedeniyle geniş eleştirilere yol açtı.

Seçim Sonrası Durum
2024 Tunus cumhurbaşkanlığı seçimi, yeni anayasa ile tesis edilen güçlü başkanlık sisteminin uygulamaya geçirildiği ilk seçim olarak öne çıkmıştır. Seçim süreci, sınırlı siyasi rekabet, düşük seçmen katılımı ve muhalif sesler üzerindeki artan yasal ve idari baskılar nedeniyle çeşitli uluslararası gözlemciler ve insan hakları kuruluşları tarafından eleştirilmiştir. Seçimin özgür ve adil bir ortamda gerçekleşmediği, muhalefetin bastırıldığı ve medya özgürlüğünün ciddi şekilde kısıtlandığı ifade edilmiştir. Bu bağlamda, bazı akademik ve gazetecilik çevreleri söz konusu seçimi "simgesel" veya "gösteri seçimi" (Fr. élection de façade) olarak nitelendirmiştir.

Kaynakça