Danıştay (Türkiye)

Türkiye Cumhuriyeti Danıştay Başkanlığı ya da kısaca Danıştay, Türkiye Cumhuriyeti'nin yüksek yargı organlarından biridir ve idari yargı alanında en üst düzey mahkeme olarak görev yapar. 1868 yılında Osmanlı İmparatorluğu döneminde Şûrâ-yı Devlet adıyla kurulan kurum, Cumhuriyet'in ilanından sonra Danıştay adını aldı. Türkiye'de idari işlemlere karşı açılan davalarda nihai karar merciidir. Ayrıca idari uyuşmazlıkları çözmenin yanı sıra, kanun, tüzük ve yönetmelik tasarıları hakkında görüş bildirme gibi danışma görevleri de bulunmaktadır. Merkezi Ankara'dadır. Danıştay, 9 dava dairesi ve 1 idari daire olmak üzere toplam 10 daireden oluşur. Mevcut başkanı Zeki Yiğit'tir.

Tarihçe
Gülhane Hattı Hümayunu ile Osmanlı tebaasının din ve mezhep farkı gözetilmeksizin can, mal, ırz ve namus gibi tabi haklarının kanun teminatı altına alınacağı devletçe vadedilmiş, böylece yeni bir hukuk devletinin temel prensipleri ortaya konmuş, idarenin (devletin) de hukuk kurallarına uyması gerekliliği Osmanlı'da kabul edilir bir fikir haline gelmiştir.

Bu dönemde, II. Mahmut tarafından 1837 yılında Meclis-i Vâlâ-yı Ahkâm-ı Adliye adında ve günümüz Danıştay'ı ile Yargıtayının temelleri olan bir yüksek mahkeme kurulmuş; daha sonra 1868 yılında Sultan Abdülaziz döneminde bu yüksek mahkeme (Meclisi Vâlây-ı Ahkâmı Adliye) ikiye ayrılarak Şura-yı Devlet adıyla Danıştay ve Meclis-i Vâlâ-yı Ahkâm-ı Adliyye adıyla Yargıtay kurulmuş; böylelikle, yargı ve yürütme birbirinden ayrılmıştır. Bu iki yargı organından Şura'yı Devlet'e hem kanun tasarılarını hazırlama hem de idari uyuşmazlıklara çözüm getirme şeklinde hem "kanun tasarı hazırlama" hem "yargı" görevi olarak iki görev verilmişken, Divan­ı Ahkâm­ı Adliye'ye ise yalnızca "yargı" görevi verilmiştir.

Padişah Abdülaziz'in 10 Mayıs 1868 günlü nutkuyla fiilen çalışmaya başlayan Şurayı Devlet'in "Kavanin ve nizamat layihalarını tetkik ve tanzim, mesalihi mülkiyeyi tetkik, hükûmet ile eşhas beyninde mütehaddis deaviyi rü'yet ve memurini devletin tahkik ahvaliyle, muhakemelerini icra" görevlerini yerine getirmek üzere kurulmuştur. "Hükûmet ile eşhas beyninde mütehaddis davaları" görmek ve çözümlemek görevi, 1876 Kanuni Esasisi ile genel mahkemelere bırakıldığından, İmparatorluk Danıştayının yargısal görevi çok sınırlı kalmıştır.

İmparatorluk döneminde 54 yıl görev yapan Danıştay, 4 Kasım 1922 tarihinde İstanbul'daki bütün merkez kuruluşlarının TBMM Hükûmetinin idaresine geçmesiyle 669 sayılı kanunla yeniden düzenlenip, 6 Temmuz 1927 tarihinde çalışmaya başlamıştır. 669 sayılı Kanuna göre Danıştay, üç idari bir dava dairesi olmak üzere, dört daireden oluşmaktaydı.

1961 Anayasası, mahkemelerin ve hakimlerin bağımsızlığını hem yasama ve hem de yürütme organlarına karşı koruyabilmek için gerekli hükümleri öngörmekte idi. Bu Anayasanın 114. maddesinde, "İdarenin hiçbir eylem ve işlemi yargı mercilerinin denetimi dışında bırakılamaz" denilmiş ve 1982 Anayasası ile bazı kısıtlamalar getirilmişse de, temel ilke korunmuştur.

1982 yılında ayrıca, ilk derece idari yargı mercileri olan idare ve vergi mahkemelerinin kurulmasıyla, idari yargı örgütünün kuruluşu tamamlanmıştır. Bu gün Danıştay, bu mahkemelerin üzerinde bir temyiz mercii olarak yargı görevine devam etmektedir.

17 Mayıs 2006'da Danıştay 2. Dairesine yönelik silahlı bir saldırı gerçekleştirildi. Saldırıda bir üye ölürken dört üye yaralandı.

10 Şubat 2011 tarihinde Danıştay'ın daire sayısı 13'ten 15'e, üye sayısı ise 95'ten 156'ya çıkarıldı. 2014 yılında ise daire sayısı 15'ten 17'ye, üye sayısı ise 156'dan 195'e çıkarıldı. 2016 yılında üye sayısı 116'ya daire sayısı ise 15'e düşürüldü.

Yapısı
Danıştay, Türkiye'nin 4 yüksek yargı organından birisidir. 9'u dava, biri idari daire olmak üzere toplam 10 daireden oluşmaktadır.

Anayasa'da öngörülen Yüksek Mahkemelerden biri olan Danıştay, Anayasa'nın 155. maddesine göre, yönetimin yargı yoluyla denetlenmesinde etkin ve önemli görev yapan bir yargı kuruluşu olmanın yanı sıra, yürütme organına yardımcı bir inceleme, danışma ve karar organıdır.

Bugün Danıştayın idari görevleri ile yargı görevi birbirlerinden kesin olarak ayrılmış ve her iki görevi yürütecek daireler birbirinden tamamen ayrı olarak kurulmuşlardır. Yönetimin yargı yoluyla denetlenmesi görevini, idare ve vergi mahkemeleriyle birlikte, Danıştayın dava daireleri yürütmektedir.

Günümüzde Danıştay, 1982 yılında yürürlüğe giren 2575 sayılı Danıştay Kanununa göre örgütlenmiştir.01.07.2016 tarihinde yürürlüğe giren 6723 sayılı Danıştay Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile yapılan değişiklik hükmü uyarınca Danıştay, on bir dava, bir idari olmak üzere on iki Daireden oluşmaktadır. Bugün Danıştayda, Danıştay Başkanı, Başsavcı, başkanvekilleri, daire başkanları ve üyeler olarak, 117 yüksek mahkeme hakimi görev yapmaktadır.

Danıştayda, Daire başkan ve üyeleri haricinde, dava dosyalarını inceleyerek daire veya görevli kurullara gerekli açıklamaları yapmak, tutanakları hazırlamak, dava hakkındaki görüşlerini daire veya kurula bildirmek ve karar taslaklarını yazmakla görevli tetkik hâkimleri ile davalar hakkında hukukî mütalaalarını bildirmekle görevli savcılar da görev yapmaktadır.

Binaları
Projesi 1967'de onaylanan Kızılay, Çankaya'daki binanın inşaatı 1969'da başladı. Ödenek yetersizliği nedeniyle inşaatı geciken bina 1978'de tamamlandı. Yeni bina projesinin belirlenmesi için açılan mimari yarışma 29 Haziran 2008'de sonuçlandı. Üniversiteler, Çankaya'da inşa edilen binanın temeli Aralık 2009'da atıldı. Şubat 2012'de Danıştay yeni binasına taşındı. Aynı yere 2019'da Yüksek Seçim Kurulu Binası inşa edildi.

Yönetimi
Üyeleri
Abdullah Artunç
Abdullah Aygün
Abdurrahman Gençbay
Abdurrahman Madan
Adil Memiş
Ahmet Arslan
Ahmet Murat Altuğ
Ahmet Saraç
Ali Alpan
Ali Çopur
Ali İhsan Şahin
Ali Kazan
Ali Özgür
Ali Ürker
Aydemir Tunç
Aysel Demirel
Battal Öğüt
Bilal Çalışkan
Bilge Apaydın
Binnaz Mahioğlu
Birgül Kurt
Cafer Ergen
Cengiz Aydemir
Cevdet Erkan
Cevdet Malkoç
Ekrem Özübek
Emin Sınmaz
Ercan Ahi
Enver Kaya
Erhan Çakan
Erhan Çiftçi
Esat Toklu
Esma Aksoy
Fatih Mehmet Alkış
Fatih Terzi
Fatih Zencirci
Fethi Aslan
Gülay Ölmez
Gürsel Mekik
Gürsel Özkan
Hamdi Şenler
Hamit Ümit Aksoy
Hanifi Doğan
Hasan Gül
Hasan Güzeler
Hasan Odabaşı
Hasan Önal
Hasan Şahin
Hayriye Şirin Ünsel
Hicabi Ece
Hümeyra Ergin Ercan
Hüseyin Ünal Kara
İbrahim Er
İbrahim Topuz
İlker Sert
İsmail Hakkı Sayın
İsmail Kalender
Kemal Açıkgöz
Kenan Balan
Keziban Gülcan Kaya
Levent Barış Tüfenkci
Lütfiye Akbulut
Mahmut Ballı
Mahmut Doğan
Mahmut Vural
Mehmet Ali Ceran
Mehmet Ali Gümüş
Mehmet Aydın
Mehmet Gökpınar
Metin Arıtı
Mevlüt Atbaş
Muharrem Özkaya
Muhsin Yıldız
Munise Kabakulak
Musa Albayrak
Musa Heybet
Mustafa Arslan
Mustafa Gökçek
Mustafa Nafiz Acar
Mürteza Güler
Nedret Engin
Nevzat Özgür
Nurdane Topuz
Nurten Çolakoğlu
Oğuz Yağlıcı
Oya Işık
Ömer Civri
Rasim Aytin
Recep Kılıç
Sami Karatekin
Selbi Koca
Seyfullah Yıldıztekin
Süleyman Hilmi Aydın
Şahnaz Gerek
Şaziye Fırat Civelek
Tayyibe Kaycıoğlu
Turgay Tuncay Varlı
Tülay Bulgurcu
Uğurhan Kuş
Vahit Kınalıtaş
Yalçın Ekmekçi
Yunus Aykın
Yunus Emre Sılay
Yusuf Binici
Yücel Bulmuş
Yüksel Navdar
Yüksel Öztürk
Zeki Yiğit
Zeynep Kenan
Ziya Özcan


Kaynakça
Dış bağlantılar