Bahai İdari Düzeni

Bahai idari düzeni, Bahai toplumunun işlerini yürütmek üzere oluşturulmuş seçilmiş ve atanmış kurumlardan oluşan bir sistemdir. Bu sistemin en yüksek kurumu, beş yılda bir seçilen Yüce Adalet Evi’dir.

Bahai idari düzenini benzer yönetim sistemlerinden ayıran bazı özellikler vardır: seçilmiş temsilciler, seçmenlerin görüşlerine zorunlu olarak bağlı kalmak yerine kendi vicdanlarına göre hareket etmelidir; siyasi kampanyalar, adaylıklar ve partiler yasaktır; ayrıca kurumların yapısı ve Bahailere öncülük etme yetkisi doğrudan dinin kurucusu Bahaullah’tan kaynaklanır.

Bahai idari düzeninin dört temel kurucu fermanı bulunmaktadır: Kitab-ı Akdes, İlahi Plan Levihleri, Kermil Levhi ve Abdülbaha'nın Vasiyetnamesi.

Karakter
Meşveret
Bahai İnancı’nın idari düzeninin merkezi ve ayırt edici bir yönü, karar alma sürecinde meşveret yaklaşımının benimsenmesidir. Meşveretin nihai amacı, birlik ve uyumu koruyarak hakikatin kolektif olarak aranması ve gerçeğin araştırılmasıdır. Abdülbaha, seçilmiş üyeleri “aralarında öyle bir şekilde meşveret etmeye” teşvik etmiştir ki, “hiçbir kırgınlık veya anlaşmazlık ortaya çıkmasın.”

Bahailer, meşveret sırasında görüşlerini açık ve sakin bir şekilde ifade etmeye teşvik edilirler; kendi fikirlerine bağlı kalmadan, başkalarının görüşlerini incitir ya da alınır hâle gelmeden dinlemeleri beklenir. Bir konu üzerinde yeterli meşveret yapıldıktan sonra, eğer tam bir görüş birliği sağlanamazsa karar çoğunluk oyu ile alınabilir.

Yapı
Bahai yönetim düzeni hem seçilmiş hem de atanmış kurumlardan oluşur. Dokuz üyeden oluşan yönetim organları, hem yerel hem de millî düzeyde her yıl seçilir. Ayrıca her beş yılda bir tüm Millî Ruhani Mahfillerin üyeleri bir araya gelerek, Yüce Adalet Evi’ni, Bahaullah’ın yasalarını uygulama ve tamamlayıcı düzenlemeler yapma yetkisine sahip uluslararası yönetim organı olan Yüce Adalet Evi’ni seçerler.

Bahai idari düzenindeki atanmış kurumlar arasında Uluslararası Tebliğ Merkezi, Kıtasal Müşavirler Heyetleri ve Muavenet Heyeti üyeleri yer alır.

Bahai İnancı’nda ruhban sınıfı bulunmadığı için, bu yönetim düzeni tarafsız ve partiler üstü bir demokratik öz-yönetim şeklinde işler. Kurumlarda görev almak üzere seçilen bireylerin tek başlarına herhangi bir yetkisi yoktur; kararlar yalnızca organın kendisince alınır. Benzer şekilde, atanmış görevlerde hizmet eden bireyler de yasama, yürütme veya yargı yetkisine sahip değildir; onların görevi topluma ve seçilmiş kurumlara tavsiyelerde bulunmak, teşvik etmek ve destek sağlamaktır.

Bu yapı içinde birey, toplum ve kurumlar, farklı rollere sahip olmakla birlikte birbirini destekleyen ve bir gelişim sürecinde birlikte ilerleyen baş aktörler olarak görülür.

Seçim Yöntemi
Mahalli Ruhani Mahfiller, her yıl Rızvan’ın ilk günü (genellikle 20 veya 21 Nisan) seçilir. Bu mahfillerin dokuz üyesi, adaylık veya seçim kampanyası olmaksızın gizli oyla belirlenir. Toplumdaki tüm kayıtlı yetişkin Bahailer hem seçime katılma hem de seçilme hakkına sahiptir.

Her birey, oy pusulasına, toplumda “tartışılmaz sadakat, kendini düşünmeden adanmışlık, iyi eğitilmiş bir akıl, herkesin kabul ettiği yetenek ve olgun deneyim” gibi gerekli nitelikleri en iyi şekilde sergilediğini düşündüğü dokuz kişinin adını yazar. Kime oy verileceğine karar verebilmek için Bahailer, birbirlerini yakından tanımaya, görüş alışverişinde bulunmaya ve hizmet için gerekli nitelikleri özgürce tartışmaya teşvik edilir; ancak bu tartışmalar kesinlikle belirli kişilerden bahsetmeden yapılmalıdır.

Millî düzeyde ise iki aşamalı bir seçim sistemi uygulanır. Her ülkedeki seçim bölgelerinde toplum üyeleri, nüfusa orantılı olarak belirlenen sayıda delegeleri her yıl seçer. Bu delegeler daha sonra bir Millî Konvenşında bir araya gelerek Millî Ruhani Mahfil üyelerini seçerler. Benzer şekilde, her beş yılda bir tüm Millî Ruhani Mahfil üyeleri uluslararası bir konvenşında toplanarak Yüce Adalet Evi üyelerini seçerler.

Partizan Olmama İlkesi
Şevki Efendi, partizan siyaseti ve Batı demokrasilerinde yaygın olan bazı uygulamaları açıkça reddetmiştir. Bu bağlamda Bahai seçim sistemi şu ilkelerle ayrışır:

Adaylık ve seçim kampanyaları yasaktır. Bahailer kendilerini aday olarak öne çıkaramazlar.
Seçmenlerin, belirli kişilerin uygunluğu hakkında birbirleriyle özel görüşmeler yapmaları teşvik edilmez.
Seçmenler, yalnızca genel nitelikler ve hizmet için gerekli özellikler hakkında serbestçe görüş alışverişinde bulunabilir; bu tartışmalar belirli bireylere atıfta bulunmamalıdır.
Seçmenlerin, seçilecek kişilerde bulunması gereken nitelikleri (sadakat, özveri, tecrübe, kabiliyet vb.) soyut olarak incelemeleri ve tartışmaları güçlü şekilde teşvik edilir.
Oy kullanan kişi, kararını hiçbir tutku, önyargı veya maddi düşünce etkisi olmadan vermelidir.

Seçilmiş Kurumlar
Bu kurumlar, Bahai toplumunun işlerini yürütmek üzere seçilirler. Bu kurumlarda görev yapan bireylerin tek başlarına herhangi bir yetkisi yoktur; ancak kurum usulüne uygun şekilde teşkil edildiğinde ve özellikle bir bütün olarak karar aldığında, toplumun yönetim organı olarak işlev görür.

Bahá'u'lláh, dokuz veya daha fazla yetişkin Bahainin bulunduğu her yerde Mahalli Adalet Evlerini ve bunların üzerinde bir Yüce Adalet Evini öngörmüştür. Abdülbaha ise vasiyetinde “İkincil” ya da Millî Adalet Evi kavramını açıklamıştır. Günümüzde bu kurumlar henüz gelişim aşamasında oldukları için “Ruhani Mahfil” olarak adlandırılmakta ve zamanla tam anlamıyla Adalet Evlerine dönüşmeleri beklenmektedir.

Yüce Adalet Evi, ahlaki anlamda yanılmaz olarak kabul edilir; ancak bu anlayış belirli nüanslar içerir. Yüce Adalet Evi yeni Bahai yasaları koyabilir ve kendi koyduğu yasaları yürürlükten kaldırabilir, fakat Baháʼu'lláh ve Abdülbaha tarafından belirlenmiş kutsal yasaları değiştiremez. Millî ve Mahalli Ruhani Mahfiller, saygı ve itaat gerektiren kurumlar olmakla birlikte, kararları daha üst bir seçilmiş kurum tarafından geçersiz kılınabilir. Bu organlar tarafından alınan tüm kararlar, ancak ve ancak organ usulüne uygun olarak oluşturulmuş ve yeterli sayıda üyenin hazır bulunduğu bir toplantı halinde toplanmışsa geçerli sayılır. Bu kararlar, belirli bir meşveret süreciyle alınır.

Yüce Adalet Evi
1963 yılından itibaren her beş yılda bir, tüm Millî Ruhani Mahfil üyeleri, İsrail’in Hayfa şehrindeki Bahai Dünya Merkezinde düzenlenen uluslararası bir konvenşında bir araya gelerek Yüce Adalet Evi üyelerini seçerler. Bu üyeler, millî seçimlere benzer şekilde delege rolüyle oy kullanırlar. Katılamayanlar ise oylarını posta yoluyla iletir.

Yüce Adalet Evi, Bahai İnancı’nın en yüksek yönetim organıdır. Bahai yazılarına göre, bu kurumun kararları “tüm iyiliğin kaynağıdır ve hatadan korunmuştur.”

Millî Ruhani Mahfiller
Millî Ruhani Mahfil genellikle bir ülkeyi temsil eder; ancak bazı durumlarda belirli bölgeler için ayrı bir mahfil kurulabilir (örneğin Alaska). Bazen de birkaç ülke tek bir mahfil altında birleştirilebilir; örneğin geçmişte Kanada ve Amerika Birleşik Devletleri tek bir Millî Ruhani Mahfil tarafından temsil edilmiştir. Bu sınırlar, Yüce Adalet Evi’nin takdirine bağlıdır ve zamanla değişebilir; nitekim günümüzde Kanada ve ABD’nin ayrı ayrı Millî Ruhani Mahfilleri bulunmaktadır. Bu mahfiller, her yıl yerel düzeyde seçilen delegeler aracılığıyla seçilir.

Millî Ruhani Mahfiller (veya bölgesel konseyler), çeşitli işlevleri yerine getirmek üzere farklı komite ve heyetler atar. Bunlar arasında Bölgesel Enstitü Yönetim Kurulları, Saha Tebliğ Heyetleri, Küme Büyüme Kolaylaştırıcıları, Küme Enstitü Koordinatörleri, Yeni Gençlik Ruhani Güçlenme Programı Koordinatörleri ve Çocuk Sınıfı Koordinatörleri gibi görevler yer alır.

Bölgesel Bahai Konseyleri
Bölgesel Bahai Konseyleri, bazı büyük Bahai toplumlarında, millî ve mahalli ruhani mahfiller arasında bir ara yönetim düzeyi olarak oluşturulmuştur. Amaç, gerekli görüldüğünde merkezî olmayan karar alma süreçlerini desteklemektir. Bu genellikle ülkenin çok büyük olduğu durumlarda ortaya çıkar (örneğin ABD ve Hindistan).

Bu Konseyler, Millî Ruhani Mahfilin rehberliği altında faaliyet gösterir ve iki farklı şekilde oluşturulabilir: bazı ülkelerde doğrudan Mahalli Ruhani Mahfil üyeleri tarafından seçilirken diğerlerinde Mahalli Mahfillerin oyları Millî Mahfile öneri olarak iletilir ve Millî Mahfil bu önerileri dikkate alarak Konseyleri belirler. Günümüzde bu Konseyler giderek daha fazla toplumun büyümesi ve gelişimi ile ilgili faaliyetler üstlenmekte ve yerel toplumların koordinasyonu için rehberlik sağlamaktadır.

Mahalli Ruhani Mahfiller
Mahalli Ruhani Mahfil bir kasaba, şehir veya bölgeyi temsil eder ve her yıl doğrudan seçimle belirlenir. Bu mahfiller, yerel düzeyde Bahai toplumunun hayatını düzenler ve toplumun tüm işlerini yürütür.

Görevleri arasında On Dokuz Gün Ziyafetinin düzenlenmesi, kutsal günlerin anılması, cenaze hizmetleri, nikah kılınması ve benzeri birçok faaliyet bulunur. Bu görevler genellikle Mahfil tarafından oluşturulan komiteler aracılığıyla yerine getirilir.

Atanmış Kurumlar
Bu kolun işlevleri başlangıçta, Bahâullah, Abdülbaha ve Şevki Efendi tarafından atanan Emrin Elleri tarafından yerine getirilmiştir. Daha sonra artık yeni “El” atanamayacağı anlaşıldığında, Yüce Adalet Evi, bu görevleri sürdürmek üzere Müşavirler Kurumunu oluşturmuştur.

Atanmış üyeler birey olarak hizmet eder ve büyük ölçüde teşvik ve danışmanlık rolü üstlenirler. Görevleri genel olarak iki ana başlık altında toplanır: Bahai İnancının korunması ve yayılması.

Uluslararası Müşavirler
Uluslararası Müşavirler

Uluslararası Müşavirler, Uluslararası Öğretim Merkezi'ne atanan dokuz bireydir. Bu kurum, Bahai Dünya Merkezi’nde doğrudan Yüce Adalet Evine destek olur.

Uluslararası düzeyde Bahailere rehberlik ederler ve Kıtasal Müşavirlerin çalışmalarını koordine ederler.

Kıtasal Müşavirler
Bireysel Müşavirler, Kıtasal Müşavirler Heyetlerine atanır ve çeşitli Millî Ruhani Mahfiller ile doğrudan ilişki kurarlar. Çoğu zaman bilgilendirici bir rol üstlenerek, Dünya Merkezi’ndeki yönlendirmeleri ve meşveretleri millî topluluklara aktarırlar.

Genellikle kendi sorumluluk alanları içindeki bir veya birkaç ülkeye odaklanırlar.

Muavenet Heyetleri
Muavenet Heyeti üyeleri, Kıtasal Müşavirler tarafından daha dar bir coğrafi ölçekte hizmet etmek üzere atanır. Kendi bölgelerinde Mahalli Ruhani Mahfiller, Bölgesel Konseyler ve bireylerle birlikte çalışırlar.

Genellikle her bölgede iki heyet bulunur: biri koruma, diğeri yayılma faaliyetleri ile ilgilenir; ancak bu işlevler çoğu zaman örtüşür. Her iki heyet de kendilerini atayan Kıtasal Müşavirler Heyeti’ne bağlıdır.

Asistanlar
Muavenet Heyeti üyeleri, kendi adlarına yerel düzeyde faaliyet göstermek üzere “asistanlar” atar. Bu asistanlar genellikle Mahalli Ruhani Mahfiller ile görüşür, etkinliklerde konuşmalar yapar ve öneriler için bireylerin yöneldiği kişiler olur.

Görev alanları oldukça esnektir: bazen belirli bir şehirdeki gençlere odaklanabilirler, bazen ise daha geniş bir alanda hizmet edebilirler. Rollerinin kapsamı, bağlı oldukları Muavenet Heyeti üyesinin uygun gördüğü şekilde şekillenir.

Tarihsel Temel
Bahâullah Döneminde
Bugün dünya genelinde işleyen Bahai idari düzeninin en erken tasviri, Bahâullah’ın yazılarında bulunur. Tanrı'nın insanlığı elçiler aracılığıyla yönlendirdiğine, bu elçilerin çoğunun "yeryüzünde bir Melekut Krallığı"nı müjdelediğine ve Bahâullah’ın vahiyinin bu öngörülerin gerçekleşmesi olduğuna dair inanca dayanan Bahailer, Onun yazılarında hem Tanrı hem de insanların bir sistemini görürler.

Akdes Kitabı Bahaullah, Bahai idari düzeninin temelini oluşturacak birçok ilkeyi daha önce ima etmiş olsa da, bu sistemin en açık ve temel tasviri Akdes Kitabı’nda yer alır:

“Allah her şehirde bir Adalet Evi kurulmasını ve Baha sayısı kadar kişinin orada toplanmasını emretmiştir. Bu sayının aşılmasında sakınca yoktur. Onlar kendilerini Yüce ve Ulu Allah’ın huzuruna giriyor ve Görünmeyen’i görüyor saymalıdırlar. Rahman’ın insanlar arasındaki eminleri olmaları ve kendilerini bütün dünya sakinleri için Allah’ın tayin ettiği vekiller olarak görmeleri gerekir. Birbirleriyle meşveret etmeleri ve Allah’ın kullarının çıkarlarını, O’nun hatırı için, kendi çıkarları gibi gözetmeli, uygun ve doğru olana karar vermelidirler.”

Zamanla bu kavramlar önce Bahâullah’ın yazılarında, ardından da oğlu ve halefi Abdülbaha’nın eserlerinde daha da açıklığa kavuşturulmuştur.

ʻAbdu'l-Bahá’nın Yönetimi
Tablets of the Divine Plan Abdülbaha, evrensel ve yerel Adalet Evleri arasındaki farklı rolleri açık şekilde ortaya koymuştur. Onun yaşamı boyunca birçok yerel seçilmiş kurumun kurulmasını teşvik etmiş ve bunları “Ruhani Mahfiller” olarak adlandırmıştır. Çeşitli Mahfillere gönderdiği mektuplarla ayrıntılı rehberlik sunmuş ve Bahai dünyasına ilham vermiştir.

Özellikle İlahi Plan Levihleri, erken dönem Bahai toplumunun hedef belirleme ve planlama süreçlerinde büyük rol oynamış; Bahailerin yeni coğrafyalara açılmasını sağlamış ve farklı ırk ve kültürlerle bağlantı kurmalarını teşvik etmiştir.

Ancak Bahai idari düzeninin gelişimi açısından en önemli miraslarından biri, onun Vasiyetnamesidir. Bu belgede yeni kurumlar tanımlanmıştır. Abdülbaha, Velilik Kurumunu açıklamış ve bunun Yüce Adalet Evi ile birlikte işleyeceğini belirtmiştir: biri kutsal yazıları yorumlama sorumluluğunu taşırken diğeri mevcut yazılarda bulunmayan konularda yasa koyma görevini üstlenir. Bahailerin her iki kuruma da itaat etmesi gerektiğini vurgulamıştır.

“Kutsal ve gencecik dal, yani Tanrı Emri’nin Velisi ve evrensel şekilde seçilecek ve kurulacak olan Yüce Adalet Evi, her ikisi de, Cemal-i Ebha’nın gözetim ve koruyuculuğu ve Hazret-i Âlâ’nın (hayatım ikisine de kurban olsun) muhafazası ve şaşmaz kılavuzluğu altındadır. Verdikleri her karar Tanrı katındandır. Ona ve onlara itaat etmeyen Allah’a itaat etmemiştir; ona ve onlara isyan eden Allah’a isyan etmiştir; ona itiraz eden Allah’a itiraz etmiştir; onlarla çekişen Allah ile çekişmiştir”

Bu vasiyetnamede ayrıca:

Torunu Şevki Efendi’yi Emrin Velisi olarak atamış,
Gelecek Velilerin atanma kriterlerini belirlemiş.
“İkincil Adalet Evi” olarak adlandırdığı millî düzeyde seçilmiş kurumları tanımlamış,
İnanç birliğini korumak için Ahit ve Misakı bozanlardan uzak durulmasını emretmiş,
Bahai yönetim sisteminin gelecekteki gelişimi için bazı şartları ortaya koymuş,
Emrin Elleri kurumunu açıklamış ve atanma esaslarını netleştirmiştir.

Şevki Efendi’nin Yönetimi
Şevki Efendi döneminde Bahai İnancı, yapısal ve işleyiş açısından en büyük dönüşümünü yaşamıştır. Bahâullah ve Abdülbaha tarafından oluşturulan temel çerçeve üzerine inşa ederek, idari düzeni sistemli ve işlevsel bir hâle getirmiştir.

Bu dönemde:

Geniş çaplı idari gelişim ve yayılma planları uygulanmış,

Bahai kurumları için usul ve yöntemler netleştirilmiş,
Emrin Elleri atanmış,
Hayfa’da ve çeşitli ülkelerde Bahai toplumunun hukuki statüsü güvence altına alınmış,
Millî Ruhani Mahfiller aracılığıyla devletlerle ilişkiler geliştirilmiş,

Kurumlar arası iş birliği güçlendirilmiş ve Bahai hukuku daha ayrıntılı şekilde açıklanmıştır.

Bu süreçte Bahai İnancı dünyanın büyük bir kısmına yayılmış; bazı bölgelerde Bahai evlilikleri resmî olarak tanınmış ve birçok ülkede Bahai İnancı bağımsız bir din olarak kabul edilmiştir.

Şevki Efendi, Abdülbaha’nın vefatıyla birlikte “Kahramanlık Çağı”nın sona erdiğini ve kendi dönemiyle “Oluşum Çağı”nın başladığını ifade etmiştir.

Modern Gelişim
Akdes Kitabı’nın suudundan yüz yıl sonra, Bahailer bir “kutsal yıl” kutladılar. Bu dönemde Akdes Kitabı’nın (En Kutsal Kitap) yetkili ve tam çevirisi yayımlandı. Bu gelişme, özellikle İran dışındaki Bahailer arasında Bahai yasalarının daha geniş ölçüde uygulanmasıyla aynı zamana denk geldi ve Ruhani Mahfillerin olgunlaşma sürecini hızlandırdı.

1997 yılında Yüce Adalet Evi, büyük ülkelerde (örneğin Amerika Birleşik Devletleri, Kanada ve Hindistan) Bölgesel Bahai Konseylerini kurdu. Bu Konseyler, Mahalli Ruhani Mahfiller ile Millî Ruhani Mahfiller arasında bir yönetim düzeyi oluşturarak daha etkin ve yerinden bir idari yapı sağlamak amacıyla oluşturulmuştur.

Değerlendirme
Gazeteci ve yazar Amanda Ripley, 2021 yılında yayımlanan “High Conflict: Why We Get Trapped and How We Get Out” adlı kitabında Bahai idari düzeninin seçim ve yönetim sistemini ele alır. Ona göre bu sistemde “her şey, yüksek çatışma ihtimalini azaltacak şekilde tasarlanmıştır.”

Ripley, Bahailerin özellikle dikkat ve güç arzusuyla hareket etmeyen kişileri seçmeye çalıştığını vurgular. Ayrıca her toplantıda uygulanan meşveret yönteminin, insanların kendi fikirlerine aşırı bağlanmadan düşüncelerini ifade etmelerine imkân tanıyacak şekilde düzenlendiğini belirtir.

Ripley’nin genel değerlendirmesine göre: “Eğer sosyal bilimciler bir din tasarlasaydı, bu buna benzerdi… Bu yönüyle Bahai seçimleri, insanın rekabet değil, iş birliği kapasitesini ortaya çıkarmak üzere tasarlanmıştır.”

Kaynakça
Bibliografya