Forer etkisi

Forer etkisi (P. T. Barnum'un gözlemlerinden sonra Barnum Etkisi olarak da adlandırılmıştır) bireylerin, özellikle kendileri için hazırlanmış gibi görünen ama aslında büyük çoğunluktaki insanlara uyacak kadar genel ve belirsiz kişilik betimlemelerine yüksek puan verme eğilimlerini anlatan bir gözlemdir. Bu etki, tarot, grafoloji, falcılık ve kişilik testlerinin bazı türleri gibi yaygın olarak kabul görmüş inanış ve uygulamalar için açıklamaya yönelik bir çerçeve sunar. .

Bununla ilgili ve daha genel bir etki ise kişisel onaylamadır . Kişisel onaylama, birbiriyle alakası olmayan ya da tamamıyla rastsal olan iki olay, bir inanış, beklenti ya da hipotez bir ilişkilendirmeye ihtiyaç duyduğundan dolayı, ilişkiliymiş gibi algılanması durumudur. Bundan dolayı insanlar, kendi kişiliklerini algılayışlarıyla, burçlarının gösterdikleriyle ilişki kurmaya yatkındırlar .

Bu çalışma, astrolojik yorumların kişiye özelmiş izlenimi verse de aslında çoğu insanın yaşamının ortak yönleriyle örtüşebilecek kadar genel ifadeler içerdiğini göstermektedir. Yorumlar bütünüyle doğru olmasa bile, ikna edicilik düzeylerine bağlı olarak bireyler tarafından “yeterince isabetli” tahminler olarak değerlendirilebilmektedir .

Yöntem
Forer deneyinde, kişilerin genel bir kişilik betimlemesiyle ne denli kolaylıkla yanıltılarak bir tanısal aracı yanlış yere onaylayabileceklerini göstermek amacıyla öğrencilerine derste bu deneyi uygulamıştır. Forer, dersinde öğrencilerine Tanısal İlgi Formu'nu sunmayı teklif etmiştir ve ardından öğrenciler formu doldurmaya onay vermiştir. Bir sonraki derste 39 öğrenciye formlar doldurtulmuştur ve yazarın test kâğıtlarını incelemesinin ardından kısa bir kişilik özeti verileceği söylenmiştir. Bir hafta sonra her öğrenciye adının yazılı olduğu bir kişilik özeti verilmiştir. Bu özetlerin hepsi aynıydı, fakat öğrenciler özetlerin aynı olduğunu bilmiyordu .

Kişilik özeti, aşağıdaki 13 ifadeden oluşmaktadır.

1. Başkalarının sizi sevmesine ve hayran olmasına büyük ihtiyaç duyuyorsunuz.

2. Kendinizi eleştirme eğiliminiz var.

3. Henüz kullanmadığınız, yararına koşturmadığınız büyük bir kapasiteniz mevcut.

4. Bazı kişilik zayıflıklarınız olsa da genellikle bunları telafi edebiliyorsunuz.

5. Cinsel uyumunuz size sorunlar çıkardı.

6. Dışarıdan disiplinli ve kendine hâkim görünürken içten içe kaygılı ve güvensizsinizdir.

7. Zaman zaman doğru kararı verip vermediğiniz ya da doğru şeyi yapıp yapmadığınız konusunda ciddi şüpheler taşıyorsunuz.

8. Belli ölçüde değişiklik ve çeşitlilik tercih ediyorsunuz; kısıtlamalar ve sınırlamalar sizi bunaltıyor.

9. Kendinizi bağımsız düşünen biri olarak görüyor ve başkalarının ifadelerini tatmin edici bir kanıt olmaksızın kabul etmiyorsunuz.

10. Kendinizi başkalarına fazla açıklamanın akıllıca olmadığını öğrendiniz.

11. Kimi zaman dışa dönük, cana yakın ve sosyalsinizdir; kimi zaman ise içe dönük, ihtiyatlı ve çekingensinizdir.

12. Bazı hırslarınız oldukça gerçekçi olmaya meyillidir.

13. Güvenlik, yaşamınızdaki temel hedeflerinizden biridir.

Özetler öğrencilere dağıtılmadan önce bazı yönergeler verildi:
Önce özetleri okuyun, sonra kâğıdı çevirerek şu değerlendirmeleri yapın:

A. Formun kişiliği ortaya koymada ne ölçüde etkili olduğunu sıfır (zayıf) ile beş (mükemmel) arasında bir ölçekte değerlendirin.

B. Kişilik betimlemesinin kişiliğinizin temel özelliklerini ne ölçüde yansıttığını sıfır ile beş arasında bir ölçekte değerlendirin.

C. Ardından kâğıdı tekrar çevirin ve her maddeyi kendiniz için doğru ya da yanlış olarak işaretleyin; emin olamazsanız soru işareti koyun . Bu durum, daha sonra Barnum effect” olarak adlandırılmıştır. Yazar, insanların özellikle belirsiz ve herkese uyabilecek ifadeleri kendilerine özgü sanma eğiliminde olduğunu savunur. Bu nedenle falcılık, astroloji ve sahte kişilik testlerinin bireyler üzerinde etkili olabildiğini öne sürer. Makale ayrıca kişisel doğrulamanın güvenilir bir yöntem olmadığını, çünkü insanların yalnızca kendilerine uygun gelen kısımlara odaklandığını belirtir .

Notlar
Kaynakça