Baykent, Posof

Baykent, Ardahan ilinin Posof ilçesine bağlı bir köydür.

Tarihçe
Baykent köyünün eski adı Vahla'dır. Gürcüce yazılışı olan Vahla (ვახლა), Türkçeye değişmeden girmiştir. Nitekim Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı ve 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde Vahla (واخلۀ) olarak kaydedilmiştir. 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde de Osmanlıca yazılışı biraz farklı olmasına karşın, Vahla (واخلا) biçiminde yazılmıştır. 93 Harbi'nde Ardahan bölgesini ele geçiren Ruslar da köyü Vahla (Вахла) adıyla kaydetmiştir.

Vahla, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan Mesheti bölgesinin yerleşim yerlerinden biriydi. Osmanlılar köyü, birleşik Gürcistan Krallığı'nın ardından bu bölgeye hakim olan Samtshe Atabeyliği'nden 16. yüzyılın ortasında ele geçirdi. 1595 tarihli Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı mufassal defterine göre, Gürcistan Vilayeti içinde, Poshov livasının Güney nahiyesine bağlıydı. Bu defterde Vahla, Vahla-i Ulya (واخلۀ علیا) ve Vahla-i Süfla (واخلۀ سفلا) olmak üzere iki köy olarak kaydedilmişti. Bu tarihte Vahla-i Ulya'da (Yukarı Vahla) 9 hane ve Vahla-i Süfla'da (Aşağı Vahla) 10 hane yaşıyordu. İki köyün halkı Osmanlı Devleti'nin Hristiyan köylülerden aldığı ispenç vergisi ödemekle yükümlü kılınmıştır. Vergi vermekle yükümlü hane reisleri Maharebel, Gogiça, İordane, Şota, Beruça, Totia, Edişer gibi Gürcü adları taşıyordu. Bu yerleşmelerde buğday, arpa, çavdar, keten tohumu tarımı ile arıcılık yapılıyor ve domuz besleniyordu. Yukarı Vahla ve Aşağı Vahla köyleri, 19. yüzyılda Vahla adıyla tek köy olarak kaydedilmiştir.

Vahla, üç yüzyılı aşkın bir süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın sonucunda Rusya İmparatorluğu'nun eline geçti. Rus idaresinde Ardahan sancağının (okrug) Poshov kazasında (uçastok) yer alıyordu. 1886 yılındaki nüfus tespiti sırasında Cumateli köyüyle (bugün Ekili adıyla Baykent köyünün mahallesi) birlikte "Cumatel-Vahla" (Джуматель-Вахла) adıyla kaydedilmişti. Tzurtzkabi nahiyesinin (маркяз: merkez) dokuz köyünden biri olan Cumatel-Vahla'nın nüfusu 506 kişiden oluşuyordu. Bu sayı 1896'da 584 kişiye, 1906'da da 652 kişiye yükselmişti. Eski Gürcü yerleşmesi olan Cumatel-Vahla'nın nüfusu bu üç tespitte de "Türk" olarak kaydedilmiştir. 1917 yılında Ardahan bölgesini dolaşan Gürcü araştırmacı Konstantine Martvileli ise, Vahla'nın Gürcüce bir ad taşıdığını, 40 hanede 459 Müslüman Gürcünün yaşadığını yazmıştır. Cumateli'nin nüfusunun ise, 31 hanede yaşayan 291 Müslüman Gürcüden oluştuğunu belirtmiştir.

Vahla, Rus hakimiyetinin sona ermesinden sonra, bir süre bağımsız Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. 1921 yılında, Sovyet Rusya'nın Gürcistan'ı işgali sırasında, Ankara Hükümeti'nin verdiği ültimatom üzerine Gürcüler Ardahan ve Artvin bölgelerinden çekildi. 16 Mart 1921'de, Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında imzalanan Moskova Antlaşması'yla da Vahla köyü Türkiye'ye bırakıldı.

Vahla, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Kars vilayetinin Poshof kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. Vahla adı, "yabancı kökten geldiği" için 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Baykent olarak değiştirilmiştir. Bununla birlikte köyün eski adı yeni adıyla birlikte "Baykent (Vahla)" biçiminde resmî kayıtlarda bir süre daha kullanılmıştır.

Baykent'te varlığı bilinen tek tarihsel yapı, tek nefli köy kilisesidir. Cumateli mahallesinde yer alan kilise tamamen yıkılmıştır.

Coğrafya
Baykent köyü, Ardahan il merkezine 93 km, Posof ilçe merkezine 21 km uzaklıktadır.

Nüfus
Kaynakça
Dış bağlantılar