Elmalı turta

Elmalı turta (İngilizce: Apple pie), ana malzemesi elma olan meyveli bir turtadır. Günümüzde dünyanın farklı yerlerinde farklı lezzet ve görünüşte çeşitleri mevcuttur. Tarte Tatin ve Şarlot gibi Fransız tatlıları da en bilinenleri arasındadır.

Malzemeleri
Elmalı turtanın başlıca malzemeleri elma ve hamurdur. Bunlara ek olarak bazen üzerine krem şanti ya da dondurma konur veya çedar peyniri eşliğinde servis edilir. Dondurma ile servis edilen haline à la mode denir. Turta genellikle çift taraflı olup üst ve altta hamur kullanılır, üst taraf düz veya kafes şeklinde (çapraz şeritlerden örülmüş) olabilir. Yapımında sıklıkla tercih edilen Bramley, Empire, Northern Spy veya Granny Smith gibi elma çeşitleri (mutfak elmaları); diğer elmalardan daha asidiktir. Kullanılan meyveler taze, konserve veya kurutulmuş olabilir.

İlk tarifler
Hollanda'da elmalı turtanın tarihi Orta Çağ'a kadar uzanır. Hollandaca bir yemek kitabında ilk defa 1514'te tarifinin verildiği bilinmektedir. İlkel tarifte pişmiş elmalar kabukları soyulup atılarak önce tahta kaşıkla karıştırılır, bundan sonra elma dilimleri bir elekten geçirildikten sonra turtaya konur. Bu noktada kitap turtaya birkaç baharat eklemeyi önerir: kakule, zencefil, tarçın, muskat, karanfil ve pudra şekeri. Son olarak malzemeler kremayla karıştırıldıktan sonra bir Hollanda fırınında tekrar pişirilir. Geleneksel Hollanda elmalı turtası iki çeşitte, üstü-kıtır (appelkruimeltaart) ve üstü-kafes (appeltaart) stillerinde olmaktadır.

İngilizce elmalı turta tarifleri daha önceye, Geoffrey Chaucer zamanına kadar geri gider. 1381 tarifinde elma, baharat, incir, kuru üzüm ve armut gibi malzemeler sıralanır. Safran, turta harcını renklendirmek için kullanılır.

Tatlının yerel versiyonları
İngilizce konuşulan ülkelerde elmalı turta; tek başına ya da dondurma, duble krema veya custard ile sıcak veya soğuk yenilen ve popülerliğini koruyan bir tatlıdır. Fransa'da ise turtanın özel olarak yerel versiyonu Tarte Tatin tercih edilmektedir. İsveç usulü elmalı turta, geleneksel hamurlu turtalardan ziyade esasen bir çeşit elmalı crumble'dır. Genellikle un yerine (tamamen veya kısmen) galeta unu, bazen de yulaf ezmesi kullanılır. Tatlandırmak için tarçın kullanılır ve vanilyalı krema veya dondurma ile servis edilir.

Amerikan kültüründe elmalı turta
Elmalı turta XVII. ve XVIII. yüzyıllarda İngiliz, Hollandalı ve İsveçliler tarafından Amerika'daki kolonilere getirildi. Ancak elmalı turtada kullanılan Avrupa'ya özgü elma çeşitlerinin Atlantik'i aşıp buraya dikilmesi için beklenmesi gerekti. XVIII. yüzyılda elmalı turta, Delaware'de yaygın bir yiyecekti. Krakerlerden yapılan sahte elmalı turta, muhtemelen gemilerde tüketilmek üzere bulunmuştu; zira bu tatlı 1812 gibi eski bir tarihte İngiliz Kraliyet Donanması’nda biliniyordu. 1930'larda ve sonraki birçok yıl boyunca Ritz Crackers (Mondelēz International'ın bir iştiraki); şeker ve çeşitli baharatlar ile birlikte kendi ürününü kullanarak hazırlanan sahte elmalı turta tarifinin reklamını yapıyordu.

Turta, Amerika kıtasının kolonileştirmesinden çok önce Avrupa'da tüketiliyor olmasına rağmen ABD'de "tam bir Amerikan" anlamında "Elmalı turta kadar Amerikan" sözü söylenmekteydi. XIX. ve XX. yüzyıllarda turta, Amerika'da refahın ve ulusal gururun sembolü haline geldi. 1902 yılında yayınlanan bir gazete haberinde "Turta yiyen bir halk asla tam olarak dize getirilemez" diye yazıyordu.

Kaynakça