Arkeolojik kazı

Arkeolojide kazı arkeolojik kalıntıların ortaya çıkarılması, işlenmesi ve kaydedilmesidir. Bir kazı alanı veya "sit" tüm arkeolojik çalışmaların yapıldığı alandır. Bu konumlar bir proje sırasında bir seferde bir ila birkaç alan arasında değişir ve tüm çalışmalar, birkaç hafta ila birkaç yıl arasında yürütülebilir. Arkeolojik kazı ya da kısaca kazı, asırlarca toprak ya da su altında kalan ya da başka kültür kalıntılarınca örtülen her türlü arkeolojik yapı, belge ve diğer kalıntıları arkeolojik sit alanında arkeoloji bilimine uygun biçimde gün yüzüne çıkarmak için yapılan kazma işlemidir. Arkeolojik kazılar alan arkeolojisi adı verilen özel bir çalışma alanına girer.

Kazı, bir alandan çeşitli veri türlerinin kurtarılmasını içerir. Bu veriler arasında eserler (insanlar tarafından yapılmış veya değiştirilmiş taşınabilir nesneler) özellikler (post kalıpları gömüler ve ocaklar gibi alanın kendisinde yapılan taşınabilir olmayan değişiklikler) ekolojik özellikler (hayvan kemikleri polen veya kömür gibi organik kalıntılar aracılığıyla insan faaliyetinin kanıtı) ve arkeolojik bağlam (diğer veri türleri arasındaki ilişkiler) bulunur.

Kazıdan önce, arkeolojik kalıntıların varlığı veya yokluğu, yeraltı radarı gibi müdahaleci olmayan uzaktan algılama yöntemleri ile sıklıkla tespit edilebilir. Sitenin gelişimi hakkında temel bilgiler, bu çalışmadan elde edilebilir, ancak bir sitenin daha ince ayrıntılarını anlamak için burgulama yoluyla kazı yapılabilir.

Kazı sırasında arkeologlar genellikle sit alanının evrelerini birer katman halinde çıkarmak için stratigrafik kazı kullanırlar. Bu, malzeme kalıntılarının zaman çizelgesinin birbirleriyle tutarlı olmasını sağlar. Erken Roma dönemlerinde, Julius Caesar'ın adamları bronz eserleri yağmaladı ve Orta Çağ döneminde Avrupalılar kısmen erozyondan çıkan kapları ve tarım arazilerinde ortaya çıkan silahları kazmaya başlamışlardı.

Zaman içinde meydana gelen en dramatik değişiklik, eserlerin ve özelliklerin korunmasını sağlamak için alınan kayıt ve özen miktarıdır. Geçmişte, arkeolojik kazılar, eserleri ortaya çıkarmak için rastgele kazı yapmayı içeriyordu. Eserlerin kesin yerleri kaydedilmedi ve ölçümler alınmadı. Modern arkeolojik kazılar, ince tortu tabakalarının sırayla uzaklaştırılmasını ve eserlerin bir alandaki konumlarıyla ilgili ölçümlerin kaydedilmesini içerecek şekilde gelişmiştir.

Motivasyon
Modern arkeolojik kazıların iki temel türü vardır:

Araştırma kazısı - zaman ve kaynaklar mevcut olduğunda, sitenin tamamen ve rahat bir hızda kazılmasına olanak sağlayan bir kazı türüdür. Bu tür kazılar artık neredeyse sadece yeterli gönüllü iş gücü ve fon sağlayabilen akademisyenler veya özel toplulukların tekelindedir. Kazının boyutu da ilerledikçe yönetici tarafından belirlenebilir.

Geliştirme odaklı kazı – alan yapı geliştirme tehdidi altında olduğunda profesyonel arkeologlar tarafından gerçekleştirilir. Bu genellikle geliştirici tarafından finanse edilir, yani zaman baskısı vardır ve yalnızca yapıdan etkilenecek alanlara odaklanır. iken izleme özetleri, açmanın birincil işlevinin arkeoloji dışında bir şey olduğu, örneğin bir yoldaki gaz borusu için açılan bir hendek gibi açmaların üstünkörü incelenmesidir. ABD'de, Shovel test pit adı verilen ve elle kazılan deneme hendeklerinden oluşan yarım metrekarelik belirli bir hat olan bir değerlendirme yöntemi kullanılmaktadır.

Türler
Tabakasız kazı tek bir dönemde yerleşilmiş ve üzerine başka bir yerleşim yeri kurulmamış arkeolojik bölgelerde yapılır.
Tabakalı kazı

Tabakalaşma
Arkeolojide, özellikle kazı çalışmalarında, stratigrafi tortuların katman katman nasıl oluştuğunun incelenmesini içerir. Büyük ölçüde Süperpozisyon Yasası'na dayanmaktadır. Süperpozisyon Yasası, daha aşağıdaki tortu katmanlarının yukarıdaki katmanlardan daha eski eserler içereceğini gösterir. Arkeolojik buluntular toprak yüzeyinin altında olduğunda (çoğunlukla olduğu gibi), her bir buluntunun bağlamının belirlenmesi, arkeoloğun alan ve alanın işgalinin doğası ve tarihi hakkında sonuçlar çıkarmasını sağlamak için hayati önem taşır. Hangi bağlamların var olduğunu ve bunların nasıl oluştuğunu keşfetmeye çalışmak arkeoloğun görevidir. Arkeolojik tabakalaşma veya dizilim/yığılım, tekil stratigrafi birimlerinin veya bağlamların dinamik olarak üst üste binmesidir. Bir keşfin bağlamı (fiziksel konumu) büyük önem taşıyabilir. Arkeolojik bağlam, bir eserin veya özelliğin nerede bulunduğunu ve eserin veya özelliğin yakınında ne bulunduğunu ifade eder. Geçmişte bir çukur ya da hendeğin açılması bir bağlam iken, onu dolduran malzeme başka bir bağlam olacaktır. Arkeolojik kesitte görülen birden fazla dolgu, birden fazla bağlam anlamına gelecektir. Yapısal özellikler, doğal çökeltiler ve inhumasyonlar da bağlamdır.

Arkeologlar, bir alanı bu temel, ayrı birimlere ayırarak, bir alandaki faaliyet için bir kronoloji oluşturabilir ve bunu tanımlayıp yorumlayabilirler. Stratigrafik ilişkiler, oluşturuldukları kronolojik sırayı temsil eden zaman içinde bağlamlar arasında oluşturulan ilişkilerdir. Örnek olarak bir hendek ve bu hendeğin arka dolgusu verilebilir. "Dolgu" bağlamının hendek 'kesiği' bağlamıyla ilişkisi, 'dolgunun' sıralamada daha sonra meydana gelmesidir, yani bir hendeği geri doldurmadan önce kazmanız gerekir. Dizilimde daha sonra olan bir ilişki bazen dizilimde "daha yüksek" ve daha önce olan bir ilişki “daha düşük” olarak adlandırılır, ancak "daha yüksek" veya "daha düşük" terimi, bir bağlamın fiziksel olarak daha yüksek veya daha düşük olması gerektiği anlamına gelmez. Bu daha yüksek veya daha düşük terimini, bir alanın uzay ve zamandaki oluşumunun iki boyutlu bir temsili olan Harris matrisi içindeki bağlamların konumuyla ilgili olarak düşünmek daha yararlıdır.

Modern arkeolojide bir alanı anlamak, tekil bağlamları, aralarındaki ilişkiler sayesinde giderek daha büyük gruplar halinde bir araya getirme sürecidir. Bu daha büyük kümelerin terminolojisi uygulayıcıya göre değişir, ancak arayüz, alt grup, grup ve arazi kullanımı terimleri yaygındır. Bir alt gruba örnek olarak bir gömüyü oluşturan üç bağlam verilebilir: mezar kesiği, ceset ve cesedin üstündeki dolgu toprak. Buna karşılık alt gruplar, stratigrafik ilişkileri sayesinde diğer alt gruplarla birlikte kümelenerek gruplar oluşturabilir ve bu gruplar da "evreler" oluşturur. Bir alt grup gömü, diğer alt grup gömülerle kümelenerek bir mezarlık veya gömü grubu oluşturabilir ve bu grup da kilise gibi bir yapıyla kümelenerek bir "evre" oluşturabilir. Bir veya daha fazla kontekstin daha az titizlikle tanımlanmış bir kombinasyonu bazen özellik olarak adlandırılır.

Evreleme
Evre, "zamanın belirli bir noktasına geri döndüğünüzde ne göreceğinizi" temsil eden, neredeyse eşzamanlı bir Arkeolojik ufuk anlamına geldiğinden, meslekten olmayanlar için en kolay anlaşılan gruplamadır. Her zaman olmasa da genellikle bir evre, daha önceki bir zamanda var olan bir işgal yüzeyinin "eski zemin seviyesinin" tanımlanmasını ima eder.

Evre yorumlarının üretilmesi, stratigrafik yorumlama ve kazının ilk hedeflerinden biridir. "Aşamalı" kazı yapmak, bir alanı aşamalandırmakla aynı şey değildir. Bir alanın evrelendirilmesi, alanın kazı sırasında ya da kazı sonrası çağdaş ufuklara indirgenmesini temsil ederken, "evreli kazı", arkeolojik kalıntıların stratigrafik olarak çıkarılması sürecidir, böylece üst üste binme yasası tarafından tanımlandığı gibi kendileriyle daha sonra fiziksel stratigrafik ilişkisi olan diğer bağlamlardan önce "sıralamada daha aşağıda" olan bağlamlar çıkarılmamış olur. Uygulamadaki yorumlama sürecinin sahadaki kazı stratejileri üzerinde bir etkisi olacaktır, bu nedenle bir sahanın "aşamalandırılması" mümkün olan her yerde kazı sırasında aktif olarak takip edilir ve iyi bir uygulama olarak kabul edilir.

Bir "izinsiz giriş" veya "izinsiz nesne", tabakalardaki evreye sonradan gelen bir şeydir, örneğin modern boru tesisatı veya Sutton Hoo'da hazine avcıları tarafından bırakılan 16. yüzyıl şişeleri gibi.

Yöntemler
Kazı, başlangıçta üst toprağın kaldırılmasını içerir. Bağlamların ve özelliklerin örneklenmesi için, her bir özelliğin tamamen veya sadece bazı kısımlarının kazılmasını içerebilecek bir strateji geliştirilir.

Stratigrafik kazı
Stratigrafik kazıda amaç, arkeolojik birikintilerin ve özelliklerin bir kısmını veya tercihen tamamını oluştukları sıranın tersine doğru kaldırmak ve alanın kronolojik bir kaydı veya "dizisi" olarak bir Harris matrisi oluşturmaktır.

Bağlamın tanımlanmasına yönelik bu ön sürecin ardından bağlam kaydedilir ve kaldırılır. Çoğu zaman, pratik kaygılar ya da hatalar nedeniyle, bağlamların kenarlarını tanımlama süreci takip edilmez ve bağlamlar sıra dışı ve stratigrafik olmayan bir şekilde çıkarılır. Buna "evre dışı kazı" denir. Bu iyi bir uygulama değildir. Bir bağlamın ya da eğer pratikse bir dizi bağlamın çıkarılmasından sonra, sahada hiçbir insan yapımı kalıntı kalmayana ve saha doğal haline gelene kadar "izole et ve kaz" prosedürü tekrarlanır.

Araçlar ve teknikler
Mekanik kazı
Bu, küçük bekolardan ağır iş makinelerine kadar çeşitli tip ve boyutlardaki makinelerin kazılarda kullanımını tanımlar. Makineler genellikle kurtarma veya kurtarma arkeolojisi olarak adlandırılan, finansal veya zaman baskısı olduğunda geliştirici liderliğindeki kazılarda kullanılır. Mekanik bir ekskavatör kullanmak, toprağı ve kalıntıları temizlemek ve yüzeyi elle kazıya hazırlamak için en hızlı yöntemdir; kazara arkeolojik birikintilere zarar vermekten veya buluntuların tam olarak nerede olduğunu daha sonra tespit etmeyi zorlaştırmaktan kaçınmaya dikkat edilmelidir. Bu tür makinelerin kullanımı genellikle rutindir (örneğin İngiliz arkeoloji televizyon dizisi Time Team de olduğu gibi) , ancak bir alandaki arkeolojik dizinin nasıl kaydedildiği konusunda daha az ayrımcılıkla sonuçlanabileceği için tartışmalı da olabilir. İş makinelerinin en erken kullanımlarından biri 1967 yılında Durrington Walls'da olmuştur. Henden geçen eski bir yol düzeltilecek ve iyileştirilecekti ve arkeolojiye önemli ölçüde zarar verecekti. Rosemary Hill, Geoffrey Wainwright'ın "Bazı meslektaşlarını şoke edecek şekilde buldozerleri alana götürerek büyük, yüksek hızlı kazıları yönetti, ancak Durrington'ın neye benzediği ve nasıl kullanılmış olabileceği hakkında değerli bilgiler elde etti." Makineler öncelikle modern örtü toprağı kaldırma ve saçıntı kontrolü için kullanılır. İngiliz arkeolojisinde mekanik kazıcılar bazen "büyük sarı malalar" olarak adlandırılır.

Kaydetme
Arkeolojik kazı tekrarlanamaz bir süreçtir, çünkü aynı alan iki kez kazılamaz. Bu nedenle, arkeoloji genellikle gözlem yapabilmek için orijinal kanıtları yok etmeniz gereken yıkıcı bir bilim olarak bilinir. Bunu azaltmak için, kazı sürecini ve sonuçlarını kaydetmek üzere son derece doğru ve hassas dijital yöntemler kullanılabilir.

Tek bağlamlı kayıt sistemi
Tek bağlamlı kayıt 1970'lerde Londra Müzesi tarafından (ve daha önce Winchester ve York'ta) geliştirilmiştir ve dünyanın birçok yerinde fiili kayıt sistemi haline gelmiştir. Özellikle derin kentsel arkeoloji ve tabakalaşma sürecinin karmaşıklığına uygundur. Kazılan her bağlamda benzersiz bir "bağlam numarası" verilir, bağlam sayfasına türüne göre kaydedilir ve belki de bir arkeolojik plan ve/veya kesit üzerine çizilir. Zaman kısıtlamalarına ve önemine bağlı olarak bağlamların fotoğrafı da çekilebilir, ancak bu durumda fotoğrafın amacı bağlamların gruplandırılması ve ilişkilendirilmesidir. Her bağlamdan elde edilen buluntular torbalanır ve kazı sonrasında yapılacak çapraz referans çalışmaları için bağlam numarası ve alan koduyla etiketlenir. Bir bağlam üzerindeki duvarın üstü ve altı gibi ilgili noktaların deniz seviyesinden yüksekliği alınır ve plan kesitlerine ve bağlam sayfalarına eklenir. Yükseklikler, damperli nivo veya takeometre ile geçici benchmark (kısaltması T.B.M - temporary benchmark) alanına göre kaydedilir. Bazen daha sonraki çevresel analizler ya da bilimsel tarihleme için bağlamlardan çökelti örnekleri de alınır.

Dijital kayıt
Saha arkeologları tarafından kazı sırasında kullanılan dijital araçlar arasında GPS, tablet bilgisayarlar, ilişkisel veritabanları, dijital kameralar, 3 boyutlu lazer tarayıcılar ve insansız hava araçları bulunmaktadır. Yüksek kaliteli dijital veriler kaydedildikten sonra, bu veriler açık erişim için internet üzerinden paylaşılabilir ve halk ve arkeoloji araştırmacıları tarafından kullanılabilir.
Dijital görüntüleme veya dijital görüntü elde etme, fiziksel bir sahnenin veya bir nesnenin iç yapısı gibi dijital fotoğrafçılıktır. Bu terim genellikle görüntülerin işlenmesi, sıkıştırılması, depolanması, basılması ve görüntülenmesini içerecek şekilde kullanılır.

Buluntuları işleme
Arkeolojik kayıtlarda hayatta kalan buluntular ve eserler, içinde bulundukları bağlam kazılırken esas olarak elle ve gözlem yoluyla çıkarılır. Uygunluk ve zaman kısıtlamalarına bağlı olarak başka teknikler de mevcuttur. Elekle eleme ve flotasyon, küçük çanak çömlek parçaları veya çakmaktaşı yongaları ya da kemikler ve tohumlar gibi küçük parçaların geri kazanımını en üst düzeye çıkarmak için kullanılır.

Flotasyon
Flotasyon (yüzdürme), döküntüleri su yüzeyinden geçirerek ve yüzen buluntuları batan döküntülerden ayırarak çalışan bir geri kazanım işlemidir. Bu yöntem özellikle tohumlar ve küçük kemikler gibi organik malzemelerde depolanan çevresel verilerin geri kazanımı için uygundur. Tüm buluntuların çıkarılması kazı sırasında yapılmaz ve bazıları, özellikle flotasyon işlemi, kazı sırasında alınan örneklerden kazı sonrasında gerçekleştirilebilir.

Eleme
Eleme (elekle eleme) kullanımı, daha fazla zamanın mevcut olduğu araştırma temelli kazılarda daha yaygındır. Çimento karıştırıcıların kullanımı ve yığın eleme ile bazı başarılar elde edilmiştir. Bu yöntem, bağlamın kürek ve matkapla hızlı bir şekilde çıkarılmasını sağlarken yüksek bir geri alma oranına da olanak tanır. Döküntü çimento karıştırıcılarına kürekle doldurulur ve bir bulamaç oluşturmak için su eklenir, ardından büyük bir elek ağından geçirilir. Bu tekniğin hızı, daha kırılgan eserlere verdiği zararla dengelenmektedir.

Nokta tarihleme
Kazı sırasında buluntu alımının önemli bir rolü, uzmanların arkeolojik kayıtlardan çıkarılan bağlamlar hakkında nokta tarihleme bilgisi sağlama rolüdür. Bu,kalıntı buluntular sayesinde arkeolojik dizilimde daha yüksek bağlamlara yeniden yerleştirilen (erken dönem ve evrelere ait bağlamlardan daha önce saha dışına çıkması gereken) potansiyel keşifler hakkında önceden uyarı sağlayabilir. Noktasal tarihleme, kazı sırasında alanın evrelendirilmesine ilişkin çalışma hipotezinin geçerliliğini değerlendiren bir doğrulama sürecinin de bir parçasını oluşturur. Örneğin, bir Demir Çağı hendeği olduğu düşünülen bir alanda anormal bir ortaçağ çanak çömlek parçası bulunması, bir alanın kazılması için doğru strateji hakkındaki saha düşüncesini kökten değiştirebilir ve kazı işlemi tarafından tahrip edilecek tortuların doğası hakkındaki yanlış varsayımlar nedeniyle birçok bilginin kaybolmasını önleyebilir ve bunun sonucunda alanın kazı sonrası uzmanlar için bilgi ortaya çıkarma potansiyelini sınırlayabilir. Ya da anormal bilgiler, "alttan kesme" gibi kazı hatalarını ortaya çıkarabilir. Tarihleme metodolojisi kısmen doğru kazıya dayanır ve bu anlamda iki faaliyet birbirine bağımlı hale gelir.

Ayrıca bakınız
Arkeolojik saha araştırması
Arkeolojik plan
Arkeolojik bölüm
Kesim (arkeoloji)
Özellik (arkeoloji)
Adli arkeoloji
İlişki (arkeoloji)
Doruk (arkeoloji)


Kaynakça
Barker, Philip (1993) Techniques of archaeological excavation, 3rd ed., London : Batsford,
Westman, Andrew (Ed.) (1994) Archaeological site manual, 3rd. ed., London : Museum of London,

Konuyla ilgili okumalar
Corrado Pedeli & Stefano Pulga (2013). Conservation Practices on Archaeological Excavations: Principles and Methods, Los Angeles: Getty Publications,
Sharon Sullivan & Richard Mackay (2013). Archaeological Sites: Conservation and Management, Los Angeles: Getty Publications,

Dış bağlantılar
Adrian Chadwick – Archaeology at the Edge of Chaos: Further Towards Reflexive Excavation Methodologies
Principles of Archaeological Stratigraphy and Practices of Archaeological Stratigraphy as authorised free PDF
Reuben Thorpe – Which way is up? Context formation and transformation: The life and deaths of a hot bath in Beirut
Record Checking Guidance for Anglo-Lebanese Excavations in Beirut
Site Phasing and Higher order grouping guidelines for Anglo-Lebanese Excavations in Beirut
Hammer, F. – Post Excavation Manual
NIOSH Safety and Health Topic: Trenching and Excavation.
Excavations at the Roman city of Sanisera, Menorca, Spain