2014 Suriye cumhurbaşkanlığı seçimi

Suriye'de 3 Haziran 2014 tarihinde cumhurbaşkanlığı seçimleri yapıldı. Seçimlerin demokratik olmadığı konusunda akademik bir görüş birliği bulunmaktadır. Sonuç, geçerli oyların %90'ından fazlasını alan Beşşar Esad için ezici bir zafer oldu. Esad 16 Temmuz'da Şam'daki başkanlık sarayında üçüncü bir yedi yıllık dönem için yemin etti.

Seçimler, üç yıl önce başlayan Suriye İç Savaşı'nın ortasında gerçekleşti. Savaşın bir sonucu olarak, seçimler sırasında ülke dünyadaki en büyük mülteci nüfusuna sahipti ve bazı yabancı ülkelerdeki mülteciler için oy verme işlemi Suriye'deki oy verme işleminden birkaç gün önce Suriye elçiliklerinde başladı. Yerli ve yabancı Suriyeli muhalif gruplar seçimleri boykot ettiler ve Suriye'nin isyancıların kontrolü altındaki büyük bölümünde oy verme işlemi gerçekleşmedi. Kürt milislerin kontrolü altındaki bölgelerde de hükûmetin Kürtlerin bölgesel özerklik taleplerini tanımayı reddetmesi nedeniyle oy kullanılamadı, ancak bazı kişiler oy kullanmak için hükûmet kontrolündeki bölgelere gitti.

Körfez İşbirliği Konseyi, Avrupa Birliği ve Amerika Birleşik Devletleri seçimleri gayrimeşru olarak nitelendirdi. İç savaş koşullarında seçim yapma girişimleri BM Genel Sekreteri Ban Ki-mun tarafından da eleştirilmiş ve seçimlerin bağımsız seçim gözetiminden yoksun olduğu yaygın bir şekilde rapor edilmiştir.

Arka plan
Ülke 2011'den bu yana, tamamen olmasa da büyük ölçüde mezhepsel dini ve/veya etnik temelde nüfusu bölen Suriye İç Savaşı ile boğuşmaktadır. İngiltere merkezli Suriye İnsan Hakları Gözlemevi, savaşın 150.000'den fazla can aldığını belirtmektedir. Ülkenin 23 milyonluk nüfusunun üçte biri (yaklaşık 7 milyon) yerinden edilmiş, 2,5 milyonu ise yabancı ülkelerde mülteci olarak yaşamaktadır.

Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Ban Ki-mun'un sözcüsü, Suriye İç Savaşı'nın devam ettiği ve Suriye vatandaşlarının büyük ölçekte yerlerinden edildiği bir ortamda, "bu tür seçimlerin Cenevre bildirisinin lafzı ve ruhuyla bağdaşmadığı" ve "muhalefetle siyasi çözüm umutlarına zarar vereceği" uyarısında bulundu. Bununla birlikte, "Suriye'deki trajediye bir çözüm bulunmasına yönelik her türlü açılımı araştırmaya ve geliştirmeye devam edeceğiz." dedi. Suriyeli isyancılar ve muhalefet partileri, Esad iktidardan uzaklaştırılmadığı ve gelecekte herhangi bir liderlik pozisyonundan men edilmediği sürece barış konferansına (Cenevre bildirisinin nihai hedefi) katılmayı reddetti. Barış görüşmeleri daha başlamadan başarısızlığa uğramıştı çünkü müzakere olması amaçlanan şey sadece bir ültimatoma dönüşmüştü. Barış görüşmelerinin raydan çıkması, BM'nin çatışmayı çözmeye yönelik belirtilen hedefleriyle tam bir tezat oluşturmaktadır.

Mülteciler
2,5 milyon mülteci ve bu mültecilerin oy kullanabilmesi bu seçimle ilgili çeşitli tartışmalara yol açmıştır. Suriye'yi resmi olarak sınır karakolları aracılığıyla terk etmeyen yüz binlerce mülteci oy kullanma hakkından mahrum bırakıldı.


Reddedilen
Aşağıdaki on ülke, Suriye diplomatik temsilciliklerinde gurbetçilerin oy kullanmasına izin vermedi. Yabancı hükûmetlerin bu kararları Suriyeli muhalif bir örgüt olan ve Beşşar Esad'a muhalif Suriye Ulusal Konseyi tarafından memnuniyetle karşılandı.
{| style=" border-radius: 1em; box-shadow: 0.1em 0.1em 0.5em rgba(0,0,0,0.75);; background-color: white; border: 1px solid white; padding: 5px;"
|
Suriye Enformasyon Bakanı Ümran el-Zubi 8 Nisan'da yaptığı açıklamada adayların başvurularını Nisan ayının son on gününde yapabileceklerini duyurdu. Zubi, devam eden iç savaşa rağmen seçimin planlandığı şekilde ilerleyeceğini ve herhangi bir nedenle ertelenmeyeceğini ısrarla vurguladı. Zubi ayrıca Suriyelilerin "ezici çoğunluğunun" görevdeki Cumhurbaşkanı Beşşar Esad'ın yeniden seçilmesini istediğini iddia etti.

Adaylar
Suriye Anayasası'nın 84. Maddesi, cumhurbaşkanlığı adaylarının aşağıdaki şartları taşımasını gerektirmektedir:

En az 40 yaşında olmak
Doğuştan Suriyeli olmak, doğuştan Suriyeli olan ebeveynlere sahip olmak
Medeni ve siyasi haklardan yararlanmak ve görevine iade edilmiş olsa bile onursuz bir suçtan hüküm giymemiş olmak
Suriyeli olmayan bir eşle evli olmamak
Aday gösterilmeden önce aralıksız 10 yıl Suriye'de yaşamış olmak

Anayasada yer alan diğer uygunluk şartları şunlardır: Bunlardan Esad dışındaki iki aday, parlamentonun 35 üyesinin desteği de dahil olmak üzere tüm adaylık koşullarını yerine getirdi. Seçilen diğer iki aday "çoğunlukla sembolik yarışmacılar" ve "az bilinen figürler" olarak görülüyorlar.

Kriterleri karşılamayan diğer 21 aday ise şunlardı:

Sawsan Omar al-Haddad, 1963 yılında Lazkiye'de doğdu. (kadın)
Sameer Ahmad Mo'alla, 1961 yılında Kuneytire valiliğinde doğdu.
Mohammad Firas Yassin Rajjouh, 1966 Şam doğumlu.
Abdul-Salam Youssef Salameh, 1971 yılında Humus vilayetinde doğdu.
Ali Mohammad Wannous, 1973 yılında Humus'ta doğdu.
Azza Mohammad Wajih al-Hallaq, 1962 Şam doğumlu. (kadın)
Talie Saleh Nasser, 1967 Kafrin doğumlu.
Samih Mikhael Mousa, 1963 yılında Btaiha'da doğdu. (Hristiyan)
Mahmoud Khalil Halbouni, 1946 Harasta doğumlu.
Mohammad Hassan al-Kanaan, 1964 yılında es-Sanamayn'da doğdu.
Halid Abdo el-Kreidi, 1966 yılında el-Al'da doğdu.
Basheer Mohammad al-Balah, 1931 yılında Şam'da doğdu.
Ahmad Hassoun al-Abboud, 1962 Mayadin doğumlu
Ayman Shamdin al-Issa Alam, 1967'de el-Husseinyeh'de doğdu.
Ziad Adnan Hakawati, 1955 Şam doğumlu.
Ahmad Ali Qsei'eh, 1951 yılında Jabaq'ta doğdu.
Mahmoud Mohammad Nassr, 1969 Zahiriye doğumlu.
Ali Hassan al-Hassan, 1965 Deyr Saras doğumlu.
Ahmad Omar Dabba, 1969 Tazeh Shamaliye doğumlu.
Mahmoud Naji Moussa, 1950 Tadmur doğumlu.
Hossein Mohammad Tijan, 1961 Halep doğumlu.

Seçim
Suriye hükûmeti, Amerika Birleşik Devletleri, Avrupa Birliği veya Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatından seçim gözlemcilerine izin verilmeyeceğini, ancak diğer gözlemcilerin hazır bulunacağını söyledi. Seçim için bağımsız seçim gözlemcileri yoktu, Hindistan, İran, Rusya, Uganda'da iktidardaki Ulusal Direniş Hareketinden Benna Namugwanya Bugembe,

Sonuçlar
Yüksek Anayasa Mahkemesi 4 Haziran Çarşamba günü yaptığı açıklamada seçime katılım oranının %73,42 olduğunu ve seçime katılma hakkına sahip 15.845.575 Suriyeliden 11.634.412'sinin oy kullandığını duyurdu. Oy kullanma hakkına sahip Suriyelilerin sayısı, hükûmetin Suriye'de ve yurt dışında yaşayan 18 yaşın üzerindeki tüm Suriyelilere ilişkin verilerine dayanmaktadır; bu verilere hükûmet kontrolündeki topraklarda, isyancıların kontrolündeki topraklarda yaşayan tüm Suriyeliler, mülteciler, yeni vatandaşlığa kabul edilen Kürtler ve Suriyeli gurbetçiler dahildir.

Geçersiz kağıtların sayısı 442.108 ya da %3,8'dir. Aynı gün Halk Meclisi Başkanı Muhammad Cihad el-Laham ham veri sonuçlarını açıkladı. İstatistikçi Andrew Gelman, sonuçların olası doğru sayılara dayanılarak uydurulmuş olabileceğini öne sürmüştür.

Tepkiler
Yurt içi
Şam Sheraton Otel'de bir basın toplantısı düzenleyen Hasan en-Nuri, "Devlet başkanlığı seçimlerini kazanarak Suriye halkının güvenini kazanan" Cumhurbaşkanı Esad'ı kutladı. Seçim sürecinin tüm dünya için açık ve şeffaf olduğunu söyleyen Nuri, hem kendisinin hem de temsilcilerinin oy sayımını denetlediğini sözlerine ekledi. Boykot çağrısı yapanları da eleştiren Nuri, bunun yerine seçimin Suriye halkına hiçbir zararı ya da yararı olmayacağını savundu. Konuşmasını şu sözlerle bitirdi: "Suriye'nin inşasında yer alan vatansever bir aday olduğuma ve Suriye Arap Ordusunun arkasında bir asker olacağıma söz veriyorum."
Süryani Ortodoks Kilisesi Antakya Patriği İğnatius II. Efram, Suriye'deki cumhurbaşkanlığı seçiminin başarısının ve Cumhurbaşkanı Beşşar Esad'ın zaferinin tüm dürüst Suriye vatandaşları için bir zafer olduğunu söyledi. Bir kutlama mektubunda, seçimi kazanmasından dolayı Esad'ı içtenlikle kutladığını ve çalışmalarında kendisine yardım etmesi ve yol göstermesi için Tanrı'ya dua ettiğini ifade etti.

Yurt dışı
Endişe ifadeleri
- Dışişleri Bakanı William Hague: "Esad bu seçimden önce de meşruiyetten yoksundu, seçimden sonra da yoksun olacak. Bu seçimin gerçek demokrasiyle hiçbir ilişkisi yoktu. İç savaşın ortasında yapıldı." dedi.
- Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Marie Harf günlük basın brifinginde: "Suriye'de bugün yapılan cumhurbaşkanlığı seçimi tam bir rezalettir. Beşşar Esad'ın bugün dün olduğundan daha fazla güvenilirliği kalmamıştır. Özgür bir toplumun olmadığı bir ülkede bu seçim süreci akıl almaz bir durumdur." dedi.
Suriye'nin Dostları (dönemin Fransa Cumhurbaşkanı Nicolas Sarkozy tarafından kurulan bir grup) seçime hile karıştırılacağını ve Cenevre II görüşmelerinin arkasındaki önermeye ters düşeceğini iddia ederek seçimi kınadı. Grup ayrıca iç savaşın ortasında ve sadece hükûmet bölgelerinde yapılacak bir seçimin doğruluğunu sorgulayarak "bu da milyonlarca Suriyelinin savaş nedeniyle ya hükümet kontrolü dışındaki bölgelerde bulunmaları ya da yerlerinden edilmiş olmaları nedeniyle oy kullanamayacakları anlamına geliyor." dedi.

Körfez İşbirliği Konseyi, Avrupa Birliği ve Amerika Birleşik Devletleri seçimleri gayrimeşru ve maskaralık olarak nitelendirdi. Devlet çalışanlarına oy kullanmaları ya da sorguya çekilecekleri söylendi. Oy verme merkezlerinde bağımsız gözlemciler bulunmuyordu. Suriye'de 6 milyon kadar seçmen kalmıştı. İsyancı Kürtlerin ve IŞİD'in Suriye topraklarını kontrol etmesi nedeniyle ülkenin yaklaşık %60'ında oy kullanılamadı.

Tebrik ifadeleri
- Afganistan Cumhurbaşkanı Hamid Karzai, Suriye'nin "liderliğinin bilgeliği ve Suriye halkının kararlılığı sayesinde" tüm zorlukların üstesinden geleceğine dair umudunu dile getirdi. "Terörizm ve aşırıcılıkla mücadele" konusunda Suriye'ye desteğini teyit eden Karzai, Cumhurbaşkanı Esad'ın cumhurbaşkanlığı seçimlerini kazanmasını 'Suriye'deki krizin sona erdirilmesinin önünü açan yeni bir sayfa' olarak değerlendirdi.
- Cezayir Cumhurbaşkanı Abdülaziz Buteflika, Suriye Cumhurbaşkanı Beşşar Esad'a cumhurbaşkanlığı seçimlerini kazanması dolayısıyla bir kutlama telgrafı gönderdi. Cumhurbaşkanı Buteflika telgrafında kardeş Suriye halkına daha fazla ilerleme ve refah için en iyi dileklerini ifade etti.
- Cumhurbaşkanı Serj Sarkisyan, Suriye halkının refahı ve esenliği adına Suriye'nin ulusal diyalog yoluyla barış ve istikrarı yeniden tesis etmeyi başaracağını ümit etti. "Size [Beşşar Esad] sağlık ve başarılar dilerken dost Suriye halkına da ebedi barış temenni ediyorum." dedi.
- Belarus Cumhurbaşkanı Aleksandr Lukaşenko bir kutlama telgrafında "Belarus ve Suriye arasındaki ikili ilişkileri iki halkın yararına olacak şekilde her alanda güçlendirme ve geliştirme arzusunu" ifade etti.
- Brunei Sultanı Hassanal Bolkiah Suriye'nin ilerlemesini sürdürmesini dilediğini ve "iki ülke arasındaki işbirliği ve dostluk bağlarını geliştirmek için Cumhurbaşkanı Esad ile birlikte çalışma arzusunu" ifade etti. Bolkiah ayrıca "Suriyelilerin sandık başına gitmesi, Suriye'yi parçalamaya ve Suriyelilerin birliğini bozmaya yönelik tüm girişimleri boşa çıkarmıştır. Suriye halkı seçimlere güçlü bir şekilde katılarak ulusal sağlam ilkelere bağlılığını ifade etmiş ve ülkelerinin başına bela olan terörizme karşı yüksek sesle konuşmuştur." dedi.
- Küba Cumhurbaşkanı Raúl Castro, Suriye'nin "liderliğinin bilgeliği ve Suriye halkının kararlılığı sayesinde" tüm zorlukların üstesinden geleceğine dair umudunu dile getirdi. Castro, "Başkan Esad'ın zaferinin, Suriye'ye dayatılan dış komplolar ve savaş karşısında cesurca destek veren tüm dürüst ve özgür insanların zaferi olduğunu" vurguladı.
- Dışişleri Bakanlığı bir açıklama yayınladı: "Tüm tarafsız yabancı gözlemciler bu seçimi özgür ve sakin bir ortamda gerçekleşmiş olarak nitelendirmiştir. Suriye halkı (Esad'ı) ezici bir çoğunlukla (%88.7) seçti. Suriye halkının iradesi Amerika'nınkine üstün geldi.... Bu Suriye halkının üç yıllık direnişinin meyvesidir." İran Parlamentosu Ulusal Güvenlik Komitesi Başkanı Alaeddin Boroujerdi tarafından yapılan açıklamada ise seçimlerin 'anayasal zaman ve tarihinde şeffaf ve demokratik bir şekilde gerçekleştiği' belirtildi.
- Cumhurbaşkanı Daniel Ortega, "3 Haziran Salı günü yapılan başkanlık seçimlerinde elde ettiği büyük zaferden dolayı kendisini tebrik etmek istediğini" söyledi. "Kardeş Başkan Beşşar'ın zaferi, Suriye halkının barışa olan bağlılığının ve ruhunun yeniden teyidi anlamına gelmektedir ve sizi centilmence savunmuştur." dedi.
- Yüce Lider Kim Jong-un, Beşşar Esad'a yeniden Suriye cumhurbaşkanı seçilmesi dolayısıyla bir kutlama mesajı gönderdi. Mesajda, Suriye halkının desteği ve güveni sayesinde yeniden Suriye cumhurbaşkanı seçilmesi dolayısıyla Esad'a içten tebrikler iletildi.
- Cumhurbaşkanı Mahmud Abbas, Cumhurbaşkanı Esad'ın seçilmesinin "Suriye'nin birliğinin ve egemenliğinin korunması anlamına geldiğini, krizin sona ermesine ve terörle mücadeleye yardımcı olacağını, Suriye'ye refah ve güvenlik dilediğini" söyledi.
- Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Aleksandr Lukaşeviç seçimleri Suriye'de devlet kurumlarının işlemeye devam etmesini güvence altına alan önemli bir olay olarak değerlendirdi. Suriye'deki çatışmalar nedeniyle seçimin "doğal olarak yüzde 100 demokratik olmadığını" ancak katılım oranı, şeffaflık ve yabancı gözlemcilerin bulgularının "bize seçimin meşruiyetini sorgulamak için hiçbir neden vermediğini" söyledi. "Bu çerçevede, (...) bazı uluslararası ortaklarımızın seçimlere yönelik siyasallaşmış tepkileri hayal kırıklığına yol açmaktan geri kalamaz" ve "Milyonlarca Suriyelinin görüşlerini görmezden gelmek kabul edilemez." dedi.
Rus Ortodoks Kilisesi Moskova ve Tüm Rusya Patriği Kirill, Suriye Cumhurbaşkanı Beşşar Esad'ı son cumhurbaşkanlığı seçimlerini kazanmasından dolayı kutladı. Patrik Kirill telgrafında, "Suriye'de yüzyıllardır süregelen ulusal uzlaşı ve kardeşliğin orada istikrar ve barışın tesis edilmesini motive edeceğinden" emin olduğunu söyledi. Cumhurbaşkanı Esad'a Suriye'yi içinde bulunduğu aşamadan çıkarması, güvenlik ve istikrarı geri getirmesi için daha fazla cesaret ve güç dileyen Kirill, Suriye halkının barış ve istikrarı göreceğini umduğunu ifade etti.
- Somali Büyükelçiliği, Suriye'de 3 Haziran'da yapılan cumhurbaşkanlığı seçimlerini Cumhurbaşkanı Beşşar Esad'ın kazanması dolayısıyla Suriye halkını kutladı. Somali'nin, iki halkın çıkarları doğrultusunda Somali ve Suriye arasındaki kardeşlik bağlarını güçlendirme konusundaki istekliliğini ifade etti. "Somali, Suriye halkının güvenlik, istikrar, dostluk ve iç barışı yeniden tesis etmesini ümit etmektedir." dedi.
- Cumhurbaşkanı Jacob Zuma, Beşşar Esad'ı başkanlık seçimlerini kazanmasından dolayı kutladı. Suriye halkı ve hükûmetinin ülkelerini etkileyen krizin üstesinden gelecekleri umudunu dile getiren Zuma, Güney Afrika'nın bu konuda yardıma hazır olduğunu teyit etti.
- Cumhurbaşkanı Nicolás Maduro seçim sonuçları dolayısıyla Suriye halkını ve Cumhurbaşkanı Esad'ı kutladı. Başkan Maduro ayrıca "barış mücadelesinde Suriye halkına tam desteğini" yineledi ve "NATO üyesi ülkelerin teşvikiyle Suriye'de halen devam eden istikrarsızlaştırıcı paralı asker eylemlerini" kınadı.

Kaynakça
Dış bağlantılar