Anadolu tarihi kronolojisi

Anadolu tarihi kronolojisi, Anadolu'da yaşanan tarihi olayların zaman sırasına göre düzenlenmiş bir listesidir. Anadolu; Asya ile Avrupa'nın kesişme noktasında yer alması nedeniyle tarih öncesi çağlardan günümüze dek pek çok uygarlığa ev sahipliği yapmıştır. Bu kronoloji Paleolitik'ten Türkiye Cumhuriyeti'nin ilanına uzanan yaklaşık 1,2 milyon yıllık dönemi kapsamaktadır.

Ayrıca bakınız: Türkiye tarihi · Osmanlı padişahları listesi · Türkiye cumhurbaşkanları listesi · Anadolu Selçuklu Devleti kronolojisi

Tarih Öncesi ve Neolitik Çağ
Alt ve Orta Paleolitik (İÖ ~1.200.000 – 40.000)
İÖ ~1.200.000: Gediz Vadisi'nde (Batı Anadolu) Homo erectus'a atfedilen en eski çakmaktaşı aletlerin bulunması. Anadolu, Afrika'dan Avrupa'ya uzanan paleolitik göç güzergâhlarından biri üzerindedir.
İÖ ~600.000: Karain Mağarası (Antalya yakınları) ilk kez iskân edilmeye başlanır; hayvan kemikleri ve yontma taş aletler bulunmuştur. Türkiye'nin en önemli paleolitik alanıdır.
İÖ ~400.000: Yarımburgaz Mağarası (İstanbul yakınları) bu döneme ait Homo heidelbergensis izleri taşır; Avrupa'nın batı sınırına yakın en eski insan kalıntılarından biridir.

Üst Paleolitik ve Epipalaeolitik (İÖ ~40.000 – 10.000)
İÖ ~40.000 – 10.000: Karain, Beldibi ve Belbaşı mağaralarında geç buzul dönemi topluluklarının kalıntıları; kaya resimleri, kemik aletler ve hayvan figürinleri.
İÖ ~20.000 – 15.000: Buzul Maksimumu döneminde Anadolu'nun iç kesimleri büyük ölçüde boşalır; kıyı mağaraları ve ova kenarları yoğunlaşma alanı haline gelir.
İÖ ~12.000: Zarzî kültürüne ait mikrolitler ve yarı yerleşik av-toplayıcı topluluklar Güneydoğu Anadolu'da görülür; tarıma geçişin öncülleri olan yabani tahılların toplanması başlar.

Neolitik Çağ (İÖ ~10.000 – 5.500)
İÖ ~9.600 – 8.200: Göbekli Tepe (Şanlıurfa) inşa edilir. Henüz tarıma geçilmeden önce dev T-biçimli dikilitaşlardan oluşan tapınak kompleksi, dünyanın bilinen en eski anıtsal yapı topluluğudur. "Tarihin sıfır noktası" olarak da anılır; UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne 2018'de alınmıştır.
İÖ ~9.000 – 7.500: Çayönü (Diyarbakır) ve Nevali Çori'de çanak-çömleksiz Neolitik (PPNA/PPNB) yerleşimleri; einkorn buğdayı ve mercimeğin ilk kez evcilleştirilmesi, domuz ve koyunun evcilleştirilmesinin başlangıcı.
İÖ ~8.000: Aşıklı Höyük (Aksaray) erken köy topluluğunun en eski örneklerinden birini oluşturur; obsidyen (volkanik cam) ticaretinin izleri görülür.
İÖ ~7.500 – 5.700: Çatalhöyük (Konya Ovası) en parlak dönemini yaşar. 5.000-8.000 nüfuslu bu yerleşim, dünyanın en büyük erken kentsel topluluklarından biridir. Çatı girişli birbirine bitişik evler, gelişmiş duvar resimleri, Ana Tanrıça heykelcikleri ve bukranion (boğa kafası) kültü dikkat çeker.
İÖ ~7.000 – 6.000: Hacılar (Burdur) Neolitik kültürünün olgunluk evresi; Anadolu'nun bilinen en erken boyalı çanak-çömleği burada bulunmuştur.
İÖ ~6.500 – 5.500: Can Hasan (Karaman) ve Canhasan III yerleşimleri; yoğun tarım, hayvan yetiştiriciliği ve ilk metallerin kullanımına dair erken kanıtlar.

Kalkolitik (Bakır-Taş) Çağ (İÖ ~5.500 – 3.000)
İÖ ~5.500 – 4.000: Beycesultan (Denizli), Kusura, Hacılar geç evrelerinde bakır işçiliğinin gelişimi; sosyal tabakalaşmanın belirginleşmesi.
İÖ ~4.200 – 3.500: Arslantepe (Malatya) bölgesel bir güç merkezi haline gelir; Doğu Anadolu'nun Uruk kültürüyle bağlantısına işaret eden damga mühürleri ve erken devlet yapısına ilişkin kanıtlar ortaya çıkar.
İÖ ~3.500 – 3.000: Mersin-Yumuktepe'de ileri düzey çanak-çömlek ve dokuma teknolojisi; Anadolu genelinde bakır alet üretiminin yaygınlaşması.

Tunç Çağı (İÖ ~3.000 – 1.200)
Erken Tunç Çağı (İÖ ~3.000 – 2.000)
İÖ ~3.000 – 2.500: Troya I-II (Hisarlık, Çanakkale) inşa edilir; Ege ile Anadolu arasındaki yoğun deniz ticaretinin kanıtları bulunmuştur. Troya II'nin "Priam Hazinesi" dönemin zenginliğini yansıtır.
İÖ ~2.500 – 2.000: Orta Anadolu'da Hatti uygarlığı; Alacahöyük kraliyet mezarlarında altın, gümüş ve tunçtan yapılmış güneş diskleri, geyik heykelleri ve ritüel standartlar bulunmuştur. Hititlerin kültürel mirasını oluşturacak yerli Anadolu geleneğinin çekirdeğidir.
İÖ ~2.500 – 2.000: Troya III-V dönemleri; yerleşim genişler, Ege bölgesiyle ticaret canlanır.

Asur Ticaret Kolonileri Çağı (İÖ ~1.950 – 1.750)
İÖ ~1.950: Asurlu tüccarlar Kültepe (Kaniş/Neşa) başta olmak üzere Alişar, Boğazköy, Acemhöyük gibi merkezlerde karum adı verilen ticaret kolonileri kurar.
İÖ ~1.950 – 1.750: Anadolu'da çivi yazısıyla yazılmış ilk belgeler: kil tablet üzerine yazılmış ticaret kayıtları, borç senetleri ve kişisel mektuplar. Anadolu böylece tarih çağına girer.
İÖ ~1.750: Asur ticaret kolonilerinin sona ermesi; yerli Anadolu kültürünün Hitit devlet yapısı içinde yeniden örgütlenmesi.

Hitit Krallığı ve İmparatorluğu (İÖ ~1.750 – 1.180)
İÖ ~1.750 – 1.650: Eski Hitit Krallığı; Labarna I ve ardılları Neşa/Kaniş çevresinden hareketle Orta Anadolu'yu birleştirir; başkent Hattusa (bugünkü Boğazköy) olur.
İÖ ~1.650 – 1.450: Hattusili I Güney Anadolu ve Kuzey Suriye'ye seferler düzenler. Murşili I İÖ ~1.595'te Babil'i yakıp yıkarak Birinci Babil Hanedanı'na son verir.
İÖ ~1.450 – 1.350: Orta Hitit Krallığı; iç karışıklıklar ve hanedanlık mücadeleleri. Telipinu Fermanı ile taht veraset kuralları ilk kez yazıya geçirilir.
İÖ ~1.350 – 1.200: Hitit İmparatorluk Dönemi; Suppiluliuma I Suriye'yi kontrol altına alır, Mitanni krallığını çökertir ve Mısır ile rekabete girer.
İÖ 1.274: Kadeş Muharebesi; Muwatalli II ile II. Ramses arasında Suriye'deki Kadeş (Qadesh) yakınlarında tarihin en büyük savaş arabası muharebelerinden biri yaşanır. Kesin bir sonuç çıkmaz.
İÖ ~1.269: Kadeş Antlaşması; III. Hattusili ile II. Ramses arasında imzalanan bu belge, tarihin bilinen ilk yazılı barış antlaşmasıdır. Hem Hitit hem Mısır dilinde düzenlenmiştir; kopyası BM delegasyonu ofisinde asılıdır.
İÖ ~1.250: Truva Savaşı'nın efsanevi dönemine karşılık gelen Troya VIIa tabakası; Homeros'un İlyada'sına ilham verdiği düşünülen bu dönemde yerleşim tahrip izleri taşır.

Tunç Çağı Çöküşü (İÖ ~1.200)
İÖ ~1.200: "Deniz Halkları" olarak bilinen göçmen grupların saldırıları, kuraklık ve iç çalkantılar sonucunda Hitit İmparatorluğu dahil pek çok Doğu Akdeniz uygarlığı eş zamanlı olarak çöker. Hattusa yakılıp yıkılır; çivi yazısı ve devlet örgütü unutulur.

Demir Çağı ve Küçük Krallıklar (İÖ ~1.200 – 546)
İÖ ~1.200 – 700: Geç Hitit (Syro-Hitit) Beylikleri; Karkamış, Malitya, Kummuh ve diğer küçük prenslikler güney ve güneydoğu Anadolu'da Hitit kültürünü yaşatır. Hitit hiyeroglif yazısı bu bölgelerde kullanılmaya devam eder.
İÖ ~1.200 – 700: Frigya Krallığı; Balkanlar kökenli Frigyalılar Orta Anadolu'ya yerleşerek Gordion'u başkent yapar. Gordios ve Midas efsaneleri bu halktan kalmıştır. Frig müziği ve sanatı sonraki Yunan kültürünü derinden etkiler.
İÖ ~900 – 585: Urartu Krallığı; Van Gölü çevresinde güçlü bir merkezi devlet kuran Urartular, anıtsal kale mimarisi (Van Kalesi, Çavuştepe), ileri sulama sistemleri ve gelişkin maden işçiliğiyle tanınır. Ermenilerin atalarından biri kabul edilir.
İÖ ~800 – 585: Med İmparatorluğu'nun Doğu Anadolu üzerindeki baskısı; Kimmerliler ve İskitler Kuzeybatı ve Orta Anadolu'ya yıkıcı akınlar düzenler; Frigya Krallığı çöker.
İÖ ~700 – 547: Lidya Krallığı; Gediz Nehri havzasında başkenti Sard (Sardes) olan Lidya, ticaret ve zenginliğiyle öne çıkar. Gyges, Alyattes ve efsanevi Kroisos (Karun) bu hanedana aittir.
İÖ ~650 – 600: Paranın (sikke) icadı; Lidya'da elektrum (altın-gümüş alaşımı) kullanılarak ilk standart sikkeler basılır. Bu buluş dünya ekonomisini ve ticaretini kökten dönüştürür.
İÖ ~750 – 500: Ege kıyılarında İyon kolonileri; Milet, Efes, Smyrna, Foça ve diğer şehirlerde büyük bir kültürel ve düşünce çiçeklenmesi yaşanır. Tales, Anaksimandros, Herakleitos, Pisagor gibi ilk filozofların büyük çoğunluğu bu coğrafyadan çıkmıştır.
İÖ 546: Pers İmparatoru Büyük Kyros Thymbra Muharebesi'nde Lidya Kralı Kroisos'u yenerek Sard'ı alır; Anadolu Ahamenid İmparatorluğu'nun satraplık sistemine dahil edilir.

Klasik ve Pers Dönemi (İÖ 546 – 334)
İÖ 499 – 494: İyon Ayaklanması; Milet önderliğinde Batı Anadolu'daki Yunan şehirleri Pers egemenliğine karşı ayaklanır. Atina'nın desteklediği isyan kanlı biçimde bastırılır; Milet yakılır. Bu olay Meden Savaşları'nın başlangıcıdır.
İÖ 480: Pers Büyük Kralı Kserkses Anadolu üzerinden Yunanistan'a sefer düzenler; Thermopylae ve Salamis Deniz Muharebesi bu dönemin simge olaylarıdır.
İÖ 449: Kallias Barışı; Atina ile Perslerin anlaşmasıyla Batı Anadolu Yunan şehirlerinin özerkliği tanınır.
İÖ 387: Kral Barışı (Antalkidas Barışı); Batı Anadolu İyon şehirleri yeniden Pers egemenliğine bırakılır.
İÖ ~377 – 353: Halikarnas Mozolesi; Karya satraplığı hükümdarı Mausolos için eşi Artemisia'nın yaptırdığı anıt mezar, Yedi Harika'dan biridir. "Mozole" kelimesi bu yapıdan türemiştir.

Helenistik Dönem (İÖ 334 – 30)
İÖ 334: Büyük İskender, Granikos Muharebesi'nde Pers kuvvetlerini yenerek Anadolu fethine başlar; kısa sürede batı ve iç Anadolu şehirleri ele geçirilir.
İÖ 333: İssos Muharebesi; İskender, Güneydoğu Anadolu'da III. Darius'u ağır bir yenilgiye uğratır; Anadolu'nun fethini kesinleştirir.
İÖ 323: İskender'in Babil'de ölümünün ardından imparatorluk generalları (diadokhlar) arasında paylaşılır; Anadolu başta Lysimakhos olmak üzere farklı yönetimler altında kalır.
İÖ ~281: Attalos hanedanı Pergamon'u merkez alarak bağımsız bir krallık kurar; kütüphanesi İskenderiye'den sonra antik dünyanın en büyük ikincisidir. Parşömen burada geliştirilmiştir.
İÖ 190: Magnesia Muharebesi; Roma ordusu Antiokhos III'ü yenerek Anadolu'ya müdahaleye başlar.
İÖ 133: III. Attalos krallığını ve hazinesini ölüm döşeğinde Roma'ya vasiyet eder; Batı Anadolu Roma'nın Asia eyaleti olur.
İÖ 88 – 63: VI. Mithradates önderliğinde Pontus Krallığı Roma'ya karşı üç büyük savaş (Mithradatik Savaşlar) açar; uzun mücadele Pompeius'un zaferiyle sonuçlanır (İÖ 63).
İÖ 47: Zela Muharebesi; Julius Caesar Kapadokya sınırındaki Zela'da (bugünkü Zile, Tokat) Pontuslu Pharnakes'i yener; zaferi "Veni, vidi, vici" (Geldim, gördüm, yendim) sözüyle özetler.

Roma Dönemi (İÖ 30 – İS 395)
İÖ 30 – İS 14: Augustus döneminde Pax Romana'nın başlamasıyla birlikte Anadolu eyaletlerinde uzun bir barış ve imar dönemi yaşanır; Efes, Smyrna, Antakya, Nikaia büyük kentsel atılımlar yapar.
İS ~47 – 57: Aziz Pavlus'un misyonerlik seyahatleri; Tarsus doğumlu Pavlus Anadolu'nun pek çok şehrine defalarca giderek Hristiyanlık'ı yayar. Efes, Korint, Antakya ve Galatya bu yolculukların odağıdır.
İS ~100: Efes, yaklaşık 200.000–300.000 nüfusuyla imparatorluğun en büyük kentlerinden biridir; Artemis Tapınağı, Celsus Kütüphanesi ve büyük tiyatrosu bu dönemin yapıtlarıdır.
İS 113 – 117: İmparator Traianus Doğu seferleri sırasında Anadolu'yu üs olarak kullanır ve imparatorluğun en geniş sınırlarına ulaşır.
İS 284 – 305: Diocletianus Tetrarşi sistemini kurar; Nikomedia (İzmit) doğu tetrarşisinin başkenti haline gelir.
İS 313: Milano Fermanı; İmparator Konstantinos ve Likinius din özgürlüğü fermanını ilan eder; Hristiyanlık imparatorluk tarafından tanınan bir din statüsü kazanır.
İS 325: Birinci İznik Konsili; Konstantinos'un girişimiyle Nikaia'da toplanan ilk ekümenik konsil Nikaia Kredosu'nu belirler; Aryanizm sapkınlık sayılır.
İS 330: Konstantinopolis'in kuruluşu; Büyük Konstantinos Boğaz'ın Avrupa yakasındaki eski Bizans şehri üzerine yeni başkent inşa eder; şehir hızla büyüyerek imparatorluğun merkezi olur.
İS 363: İmparator Iulianus (Dönek) pagan inancı yeniden canlandırmaya çalışır; kısa saltanatının ardından Mezopotamya seferinde ölür.
İS 380: Selanik Fermanı; I. Theodosius Hristiyanlığı imparatorluğun resmi dini ilan eder; pagan tapınakları kapatılır.
İS 395: I. Theodosius'un ölümünün ardından imparatorluk kalıcı olarak ikiye bölünür: Batı Roma İmparatorluğu ve Doğu Roma (Bizans). Anadolu Bizans'ın çekirdeği olur.

Bizans Dönemi (395 – 1071)
İS 431: Efes Konsili; Meryem Ana'nın "Tanrı'nın Annesi" (Theotokos) unvanı resmîleştirilir; Nestoryusçuluk sapkınlık ilan edilir.
İS 451: Khalkedon (Kadıköy) Konsili; Monofizitizm sapkınlık sayılır; Hristiyan ilahiyatı standart formülasyonuna kavuşur.
İS 527 – 565: İmparator I. Jüstinyen dönemi; Kuzey Afrika ve İtalya'nın yeniden fethi, Roma hukukunun yeniden derlenmesi ve Ayasofya'nın yeniden inşası (537). Ancak 541-549 Jüstinyen Vebası nüfusu büyük ölçüde azaltır.
İS 614 – 628: Sasani işgali; Kudüs alınır ve Gerçek Haç götürülür. İmparator Herakleios uzun savaşlar sonunda Persleri Anadolu'dan çıkarmayı başarır (628), ancak her iki taraf da tükenmişlik içindedir.
İS 636 – 642: Yermük Muharebesi'nden sonra İslam orduları Suriye ve Mısır'ı fetheder; Anadolu'nun güney sınırları ve Kilikya yoğun akınlara maruz kalır.
İS 673 – 678: İstanbul'un ilk Arap kuşatması; Bizans'ın "Yunan ateşi" silahı sayesinde püskürtülür.
İS 717 – 718: Konstantinopolis'in ikinci Arap kuşatması; III. Leon komutasında yeniden savuşturulur; bu başarısızlık Emevi Batı yayılımının batı sınırını belirler.
İS 726 – 843: İkonoklazm (Tasvir-kırıcılık) tartışmaları Bizans toplumunu yüzyıl boyunca ikiye böler; İkinci İznik Konsili (787) ikonaları yeniden meşrulaştırır; 843'te ikonoklazm nihayet reddedilir.
İS 867 – 1025: Makedonyalılar Hanedanı'nın yükselişi; I. Basileios ile başlayan bu dönemde Bizans güç ve ihtişamının zirvesine ulaşır. Kilikya ve Kuzey Suriye geri alınır; Konstantinopolis Avrupa'nın en büyük ve en zengin şehridir.
İS 1054: Büyük Schizma; Konstantinopolis Patriği Mikhail Kerullarios ile Papa IX. Leo'nun karşılıklı aforoz kararları Hristiyan kilisesini Katolik ve Ortodoks olarak kalıcı biçimde ikiye böler.
İS 1071: Malazgirt Muharebesi; Selçuklu Sultanı Alp Arslan, Bizans İmparatoru IV. Romanos Diogenes'i Malazgirt (Muş yakınları) ovasında bozguna uğratıp esir alır. Bu tarih Türklerin Anadolu'yu kalıcı yurt edinme sürecinin dönüm noktası kabul edilir.

Selçuklu ve Türk Beylikleri Dönemi (1071 – 1299)
1071 – 1077: Malazgirt Muharebesi'nin ardından Selçuklu beyleri ve Türkmen aşiretleri Anadolu'nun iç bölgelerine yayılır; hızla değişen nüfus dengesiyle birlikte Anadolu'nun demografik ve kültürel dönüşümü başlar.
1072: Danişmentliler Beyliği'nin kuruluşu (Sivas/Tokat çevresi); Büyük Selçuklu'ya bağlı Türkmen devletçiklerinin ilki.
1077: Anadolu Selçuklu Devleti'nin kuruluşu; Süleyman Şah başkenti Nikaia (İznik) olan devleti kurar. İleride başkent Konya'ya taşınacaktır.
1081: Çaka Beyliği'nin Ege kıyılarında donanma inşası; ilk Türk deniz gücünün temelleri atılır.
1096 – 1099: Birinci Haçlı Seferi; Haçlı kuvvetleri Konstantinopolis üzerinden Anadolu'ya girer, İznik'i Selçuklulardan alır (1097) ve Kudüs'ü fetheder. Anadolu Selçuklu başkenti Konya'ya taşınır.
1107 – 1116: Sultan I. Kılıç Arslan Danişmentlileri ve Büyük Selçukluyu geçici olarak geri planda bırakarak Anadolu Selçuklu'nun siyasi ağırlığını artırır.
1147 – 1149: İkinci Haçlı Seferi; Alman kolu Anadolu Selçukluları tarafından Eskişehir ve Ladik'te büyük yenilgilere uğratılır.
1176: Myriokephalon Muharebesi; Bizans İmparatoru I. Manuel Komnenos'un Selçukluları ezme girişimi Denizli yakınlarında ağır bir yenilgiyle sonuçlanır; Bizans'ın Anadolu'yu geri alma umudu fiilen sona erer.
1190'lar – 1240'lar: Anadolu Selçuklu'nun en parlak dönemi; I. Keykubad döneminde Sinop ve Antalya fethedilir, Kırım'da ticaret üsleri kurulur. Anıtsal medreseler, kervansaraylar ve köprüler inşa edilir. Mevlana Celaleddin Rumi bu dönemde Konya'ya gelir; Mevlevilik tarikatının temelleri atılır.
1204: IV. Haçlı Seferi'nde Konstantinopolis Haçlılar tarafından işgal ve yağma edilir (1204-1261 Latin İmparatorluğu). Nikaia İmparatorluğu Bizans'ın sürgün hükûmeti olarak İznik'te kurulur.
1243: Kösedağ Muharebesi; Moğol komutanı Baycu Noyan Anadolu Selçuklu ordusunu Sivas yakınlarında ağır bir yenilgiye uğratır. Anadolu Selçuklu Devleti İlhanlı Moğollarının vassalı durumuna düşer.
1261: VIII. Mikhail Palaiologos Latin İmparatorluğu'nu sona erdirerek Konstantinopolis'i geri alır; ancak Bizans artık eskinin gölgesidir.
1277: Karamanoğlu Mehmet Bey Konya'yı geçici olarak ele geçirerek Türkçeyi resmî dil ilan eder; bu sembolik adım Türkçenin Anadolu'daki güçlenen konumunun ifadesidir.
1299: Osmanlı Devleti'nin kuruluşu; Osman Bey, Söğüt ve Eskişehir çevresinde küçük bir uç beyliği kurar. Bu tarih geleneksel olarak Osmanlı Devleti'nin kuruluş yılı kabul edilir.

Osmanlı Dönemi (1299 – 1923)
Kuruluş ve Yükseliş Dönemi (1299 – 1453)
1326: Orhan Gazi Bursa'yı fetheder; Bursa Osmanlı'nın ilk büyük başkenti olur. İpek Yolu üzerindeki ticaret şehre büyük servet getirir; ilk Osmanlı camii, hanları ve hamamları inşa edilir.
1354: Osmanlı kuvvetleri Gelibolu Yarımadası'na yerleşerek Avrupa'ya geçişin kalıcı köprüsünü kurar; Rumeli fetihlerinin başlangıcı.
1361 / 1369: Edirne'nin fethi; Osmanlı başkenti Edirne'ye taşınır.
1389: I. Kosova Muharebesi; Sultan I. Murad'ın komutasındaki Osmanlı ordusu Sırp önderliğindeki Balkan koalisyonunu yener. Sultan I. Murad savaş sırasında suikaste kurban gider; Anadolu ve Balkanlar'daki Osmanlı hâkimiyeti pekişir.
1396: Niğbolu Muharebesi; Sultan Yıldırım Bayezid Niğbolu'da Haçlı koalisyonunu büyük bir yenilgiye uğratır.
1402: Ankara Muharebesi; Timur (Tamerlane) Ankara yakınlarında Osmanlı Sultanı Yıldırım Bayezid'i yenip esir alır. Fetret Devri (1402-1413) başlar; şehzadeler arasındaki taht kavgası yaklaşık on yıl sürer.
1413: Çelebi Mehmed'in rakiplerini yenerek Osmanlı tahtını yeniden birleştirmesi; Fetret Devri'nin sona ermesi.
1444: Varna Muharebesi; Sultan II. Murad Haçlı koalisyonunu Varna'da yenerek Balkan hâkimiyetini sağlamlaştırır.

İstanbul'un Fethi ve Klasik Dönem (1453 – 1566)
29 Mayıs 1453: İstanbul'un fethi; Sultan II. Mehmed (Fatih) 54 günlük bir kuşatmanın ardından Konstantinopolis'i fetheder. Son Bizans İmparatoru XI. Konstantinos muharebede hayatını kaybeder. Bu tarih Doğu Roma İmparatorluğu'nun ve genel kabule göre Ortaçağ'ın sembolik sonudur.
1453 – 1481: Fatih Sultan Mehmed dönemi; Anadolu beylikleri, Trabzon Rum İmparatorluğu (1461), Bosna ve Arnavutluk'un fethi; İstanbul yeni başkent olarak imar edilir.
1514: Çaldıran Muharebesi; Yavuz Sultan Selim Safevileri Çaldıran'da yenerek Doğu Anadolu ve Kürdistan'ı Osmanlı topraklarına katar.
1516 – 1517: Memlüklerin Mercidabık (1516) ve Ridaniye'de (1517) yenilmesiyle Mısır ve Kutsal topraklar (Mekke, Medine) Osmanlı'ya bağlanır; halifelik sembolik olarak Osmanlı hanedanına devredilir.
1520 – 1566: Kanuni Sultan Süleyman dönemi; Belgrad (1521), Rodos (1522), Macaristan (1526) ve Cezayir'in fethi; Viyana'nın ilk kuşatması (1529); Mimar Sinan başyapıtlarını (Süleymaniye ve Selimiye) inşa eder. Bu dönem Osmanlı tarihinin "Altın Çağı" sayılır.

Duraklama ve Gerileme Dönemi (1566 – 1699)
1571: İnebahtı Deniz Muharebesi; Kutsal İttifak donanması Osmanlı'yı ağır bir yenilgiye uğratır. Ancak Osmanlı kısa sürede toparlanarak Kuzey Afrika denetimini korur.
1683: İkinci Viyana Kuşatması; Merzifonlu Kara Mustafa Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu Viyana'yı kuşatır; Polonyalı Kral Sobieski'nin öncülük ettiği Kutsal İttifak kuvvetleri tarafından bozguna uğratılır. Bu tarih Osmanlı'nın Avrupa'daki genişlemesinin fiilen sona erdiği dönüm noktasıdır.
1699: Karlofça Antlaşması; Osmanlı Macaristan, Transilvanya ve Mora'yı bırakır; "Büyük Gerileme"nin başlangıcı.

Islahat ve Çöküş Dönemi (1699 – 1923)
1718: Pasarofça Antlaşması; Osmanlı'nın Avrupa'daki toprak kayıpları derinleşir; Lale Devri (1718-1730) başlar, Batı'ya açılma denemeleri yapılır.
1774: Küçük Kaynarca Antlaşması; Rusya Karadeniz'e iner; Kırım Osmanlı'dan kopar (1783). Osmanlı'nın Rusya karşısındaki gerilemenin dönüm noktası.
1839: Tanzimat Fermanı (Gülhane Hatt-ı Şerifi); Sultan Abdülmecid tüm Osmanlı vatandaşlarının eşitliğini, mülkiyet güvencesini ve adil yargılanma hakkını ilan eder; modernleşme sürecinin temel taşı.
1856: Islahat Fermanı; gayrimüslim vatandaşlara eşit haklar genişletilir; Kırım Savaşı sonrasında imzalanan Paris Antlaşması (1856) ile Osmanlı Avrupa devletler sistemine dahil edilir.
1876: İlk Osmanlı Anayasası (Kanun-i Esasi) ilan edilir; I. Meşrutiyet başlar. Ancak II. Abdülhamid 1878'de anayasayı askıya alır.
1877 – 1878: Osmanlı-Rus Savaşı (93 Harbi); ağır toprak kayıpları ve büyük göç dalgaları; Ayastefanos Antlaşması ve ardından Berlin Antlaşması (1878) imzalanır.
1908: II. Meşrutiyet; İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin baskısıyla II. Abdülhamid 1876 Anayasası'nı yeniden yürürlüğe koyar; Jön Türkler iktidarı ele geçirir.
1912 – 1913: Balkan Savaşları; Osmanlı Avrupa topraklarının büyük bölümünü kaybeder; yüz binlerce Müslüman Anadolu'ya göç eder.
1914 – 1918: Birinci Dünya Savaşı; Osmanlı İttifak Devletlerinin yanında savaşa girer. Gelibolu Cephesi (1915-1916), Mezopotamya Cephesi, Filistin Cephesi ve Kafkas Cephesi başlıca muharebe alanlarıdır.
1919 – 1922: Kurtuluş Savaşı; Mustafa Kemal Atatürk önderliğinde Anadolu halkı Yunan, İngiliz, Fransız ve İtalyan işgal kuvvetlerine karşı direniş savaşı başlatır; Sakarya Meydan Muharebesi (1921) ve Büyük Taarruz (1922) belirleyici zaferlerdir.
24 Temmuz 1923: Lozan Antlaşması; Türkiye'nin uluslararası sınırları belirlenir; Anadolu ve Doğu Trakya Türk toprakları olarak tanınır.



21. yüzyıl
Ayrıca bakınız
Anadolu tarihi
Türkiye tarihi
Hitit İmparatorluğu
Bizans tarihi kronolojisi
Anadolu Selçuklu Devleti kronolojisi
Türk tarihi kronolojisi
Osmanlı tarihi kronolojisi

Kaynakça
Dış bağlantılar
Anadolu Medeniyetleri Müzesi
UNESCO – Göbekli Tepe Dünya Mirası