Bilim politikası

Bilim politikası, kamu yararına en iyi şekilde hizmet etme hedefi doğrultusunda bilimin yürütülmesi için kaynak tahsisi ile ilgilidir. Konular arasında bilim finansmanı, bilim insanlarının kariyerleri ve ticari ürün geliştirme, rekabet gücü, ekonomik büyüme ve ekonomik kalkınmayı teşvik etmek için bilimsel keşiflerin teknolojik yeniliğe (inovasyon) dönüştürülmesi yer alır. Bilim politikası, bilgi üretimine ve bilgi ağlarının, işbirliklerinin ve uzmanlık, ekipman ve know-how'ın karmaşık dağılımlarının rolüne odaklanır. Yeni ve yenilikçi bilim ve mühendislik fikirleri üretme süreçlerini ve örgütsel bağlamı anlamak, bilim politikasının temel kaygılarından biridir. Bilim politikası konuları arasında silah geliştirme, sağlık hizmetleri ve çevresel izleme yer almaktadır.

Dolayısıyla bilim politikası, bilimi ilgilendiren tüm konularla ilgilenir. Bilim ve mühendisliğin gelişimini etkileyen geniş ve karmaşık bir faktörler ağı vardır ve bu ağa devlet bilim politikalarını belirleyenler, özel firmalar (hem ulusal hem de çok uluslu firmalar dahil), sosyal hareketler, medya, sivil toplum kuruluşları, üniversiteler ve diğer araştırma kurumları dahildir. Buna ek olarak, bilim politikası, firmaların ve araştırma kurumlarının küresel faaliyetlerinin yanı sıra sivil toplum kuruluşlarının işbirliği ağları ve bilimsel araştırmanın doğası tarafından tanımlandığı üzere giderek daha fazla uluslararası hale gelmektedir.

Tarihçe
Devlet politikası, en azından Yüz Düşünce Okulu ("Hundred Schools of Thought") döneminde mantık çalışmalarına ve Çin'de Savaşan Devletler Döneminde savunma tahkimatı çalışmalarına ilham veren Mohistler zamanından bu yana, binlerce yıldır kamu işleri ve bilimin finansmanını etkilemiştir. Çin'de kıtlık zamanlarında dağıtılmak üzere tahıl biriktirmek, Çin'in büyük nehirlerinin taşkınlarını kontrol altına almak için setler inşa etmek, bazıları birbirine zıt yönlerde akan Çin nehirlerini birbirine bağlamak için kanallar ve kilitler inşa etmek ve bu nehirler üzerinde köprüler inşa etmek de dahil olmak üzere büyük kamu işlerini finanse etmek için genel emek ve tahıl vergileri toplanmıştır. Bu projeler, bazıları hidrolik konusunda büyük ustalık sergileyen bilginler gibi bir kamu hizmeti gerektiriyordu.

İtalya'da Galileo, küçük miktarlardaki bireysel vergilendirmenin devlete büyük meblağlar sağlayabileceğini ve bunun da güllelerin yörüngesi üzerine yaptığı araştırmayı finanse edebileceğini belirterek, “her bir askere kuruş ve çeyrekliklerden oluşan genel bir vergiyle toplanan paradan ödeme yapıldığını, oysa bir milyon altının bile tüm orduya ödeme yapmaya yetmeyeceğini” kaydetti.

Büyük Britanya'da Lord Şansölye Sir Francis Bacon, bugün çok önemli deney olarak adlandırdığımız “doğaya [diğerlerinin bildiğinden] daha fazla nüfuz eden ... ışık deneyleri” tanımlamasıyla bilim politikası üzerinde biçimlendirici bir etkiye sahip olmuştur. Kraliyet Cemiyeti'nin hükûmet tarafından onaylanması, günümüzde de varlığını sürdüren bir bilim camiasını ortaya çıkarmıştır. İngiliz araştırma ödülleri, açık denizlerde güvenilir navigasyon ve yelkenciliği doğrudan mümkün kılan doğru, taşınabilir bir kronometrenin geliştirilmesini teşvik etti ve ayrıca Babbage'ın bilgisayarını finanse etti.

On dokuzuncu yüzyılda başlayan bilimin profesyonelleşmesi, kısmen Ulusal Bilimler Akademisi, Kaiser Wilhelm Enstitüsü gibi bilimsel kuruluşların oluşturulması ve kendi uluslarının üniversitelerinin devlet tarafından finanse edilmesiyle mümkün olmuştur. Amerika Birleşik Devletleri'nde Ulusal Bilimler Akademisi'nin bir üyesi Proceedings of the National Academy of Sciences'da yayınlanmak üzere bir Doğrudan Sunum'a ("Direct Submission") sponsor olabilir. PNAS, Ulusal Bilimler Akademisi'nin en az bir üyesi için önemli olan araştırmaları tanımak için bir kanal görevi görür.

Kamu politikası, araştırmaları finanse eden kuruluşlara vergi teşvikleri sağlayarak sermaye ekipmanlarının, endüstriyel araştırmalar için entelektüel altyapının finansmanını doğrudan etkileyebilir. Temmuz 1945'te ABD hükûmeti için bilimsel araştırma ve geliştirme ofisi direktörü olan Vannevar Bush, “Bilim, hükümetin uygun bir endişesidir” diye yazmıştır. Vannevar Bush, Ulusal Bilim Vakfı'nın öncüsünü yönetmiştir ve yazıları, araştırmacılara hiperlink ve bilgisayar faresini icat etmeleri için doğrudan ilham vermiştir. DARPA'nın bilişimi destekleme girişimi İnternet Protokolü yığını için itici güç olmuştur. Yüksek enerji fiziği için CERN gibi bilimsel konsorsiyumların kamusal bilgiye bağlılığı gibi, fizikteki bu kamusal bilgiye erişim de doğrudan CERN'in World Wide Web'in geliştirilmesine ve herkes için standart İnternet erişimine sponsor olmasına yol açtı.

Bilim politikası felsefeleri
Temel araştırmaya karşı uygulamalı araştırma
Finanse edilen programlar genellikle dört temel kategoriye ayrılır: temel araştırma, uygulamalı araştırma, geliştirme ve tesis ile ekipmanlar. Translasyonel araştırma, temel bilim ile pratik uygulamalar arasındaki boşluğu doldurmayı amaçlayan daha yeni bir kavramdır.

Temel bilim atılımları teşvik etmeye çalışır. Çığır açan buluşlar genellikle yeni teknolojilerin ve yaklaşımların patlamasına yol açar. Temel sonuç geliştirildikten sonra geniş çapta yayınlanır; ancak pratik bir ürüne dönüştürülmesi serbest piyasaya bırakılır. Bununla birlikte, birçok hükûmet temel teorik araştırmaları pratik mühendisliğe taşımak için risk alan araştırma ve geliştirme kuruluşları geliştirmiştir. ABD'de bu işlev DARPA tarafından yerine getirilmektedir.

Buna karşılık teknoloji geliştirme, temel bilimden ziyade mühendisliğin, yani bilimin uygulanmasının desteklendiği bir politikadır. Genellikle önemli stratejik veya ticari mühendislik bilgisini artıran projelere ağırlık verilir. En uç başarı öyküsü şüphesiz nükleer silahları geliştiren Manhattan Projesidir. Bir diğer kayda değer başarı öyküsü ise ABD'ye havacılık ve uzay teknolojilerinde kalıcı bir liderlik sağlayan “X-aracı” çalışmalarıdır.

Bunlar iki farklı yaklaşımı örneklemektedir: Manhattan Projesi çok büyüktü ve en riskli alternatif yaklaşımlar için serbestçe harcama yaptı. Proje üyeleri başarısızlığın Nazi Almanyası tarafından köleleştirilmelerine ya da yok edilmelerine yol açacağına inanıyordu. Her X-projesi, tek amacı belirli bir teknolojiyi geliştirmek olan bir uçak inşa etti. Plan, her tipten birkaç ucuz uçak inşa etmek, genellikle bir uçağın imha edildiği bir test serisi uçurmak ve asla pratik bir görev için bir uçak tasarlamamaktı. Tek misyon teknoloji geliştirmekti.

Bir dizi yüksek profilli teknolojik gelişme başarısız olmuştur. ABD Uzay Mekiği maliyet ya da uçuş takvimi hedeflerini tutturamadı. Çoğu gözlemci projeyi aşırı kısıtlı olarak açıklıyor: maliyet hedefleri çok agresif, teknoloji ve görev çok güçsüz ve tanımsız.

Japon Beşinci Nesil Bilgisayar Sistemleri projesi, her türlü teknolojik hedefi tutturmuş ancak ticari açıdan önemli bir yapay zekâ üretememiştir. Birçok gözlemci Japonların kaba yatırımlarla mühendisliği mevcut bilimin ötesine zorlamaya çalıştığına inanmaktadır. Temel araştırma için harcanan miktarın yarısı, on kat daha fazla sonuç üretebilirdi.

Faydacı ve anıtsal bilim politikası
Faydacı politikalar, çok sayıda insanın acılarını önemli ölçüde azaltan bilimsel projelere öncelik verir. Bu yaklaşım temel olarak bir araştırma politikasının yardımcı olabileceği insan sayısını dikkate alır. Araştırma daha az maliyetli ve daha fazla fayda sağlıyorsa desteklenme olasılığı daha yüksektir. Faydacı araştırmalar genellikle bilgide dramatik ilerlemeler veya ticari açıdan daha uygun olan çığır açan çözümler yerine aşamalı iyileştirmeler peşinde koşar.

Buna karşılık anıtsal bilim, bilimin belirli kısa vadeli pratik hedeflerden ziyade evrenin daha iyi anlaşılması için desteklendiği bir politikadır. Bu tanımlama, hem genellikle büyük tesislere sahip büyük projeleri hem de bariz pratik uygulamaları olmayan ve genellikle göz ardı edilen daha küçük araştırmaları kapsar. Bu projelerin her zaman belirgin pratik sonuçları olmasa da, geleceğin bilim insanlarının eğitimini ve bilimin temel yapı taşları hakkında kalıcı değere sahip bilimsel bilginin ilerlemesini sağlarlar.

Bu “anıtsal” bilim programlarının birçoğundan pratik sonuçlar elde edilmektedir. Bu pratik sonuçlar bazen öngörülebilir, bazen de öngörülemez. Pratik bir sonuca odaklanan anıtsal bir bilim programının klasik örneği Manhattan Projesidir. Beklenmedik pratik sonuçlar üreten anıtsal bilim programlarına bir örnek de lazerdir. Lazerin arkasındaki ilke olan tutarlı ışık ilk olarak 1916 yılında Einstein tarafından öngörülmüş, ancak 1954 yılına kadar Charles H. Townes tarafından mazer ile yaratılamamıştır. Mazer ile yapılan atılım, 1960 yılında Theodore Maiman tarafından lazerin yaratılmasına yol açtı. Tutarlı ışık teorisi ile lazerin üretimi arasındaki gecikme, kısmen pratikte hiçbir işe yaramayacağı varsayımından kaynaklanıyordu.

Skolastik koruma
Bu politika yaklaşımı, yeni bilime yatırım yapmak yerine, mevcut tüm bilimi kullanabilecek olanlara etkin bir şekilde öğretmeye öncelik verir. Özellikle amaç, mevcut bilgiyi kaybetmemek ve mevcut bilgiyi uygulamak için yeni pratik yollar bulmaktır. Bu yöntemin klasik başarı öyküleri, pratik tarım ve mühendislik yöntemlerinde güçlü bir araştırma geleneği kuran 19. yüzyıl ABD arazi bağış üniversitelerinde ortaya çıkmıştır. Daha yakın zamanlarda ise Yeşil Devrim son otuz yılda kitlesel kıtlığı önlemiştir. Odak noktası, şaşırtıcı olmayan bir şekilde, genellikle yerel ihtiyaçları karşılamak için sağlam bir müfredat ve ucuz pratik yöntemler geliştirmektir.

Ülkeye göre
Çoğu gelişmiş ülkede genellikle ulusal bilim (teknoloji ve inovasyon dahil) politikasını denetleyen özel bir ulusal organ vardır. Birçok gelişmekte olan ülke de aynı yolu izlemektedir. Birçok gelişmiş ülke hükûmeti bilimsel araştırmalar (fizik ve jeoloji gibi alanlarda) ve sosyal bilim araştırmaları (ekonomi ve tarih gibi alanlarda) için önemli miktarda fon (öncelikle üniversitelere) sağlamaktadır. Bilimsel alanlardaki araştırmalar bu tür potansiyele sahip sonuçlara yol açabilse de, bunların çoğu ticarileştirilebilecek somut sonuçlar sağlamaya yönelik değildir. Üniversite araştırmalarının çoğu, hakemli akademik dergilerde yayın yapmayı amaçlamaktadır.

Finansman kuruluşu, araştırma hibeleri veya burslar şeklinde araştırma finansmanı sağlayan bir kuruluştur. Araştırma konseyleri, farklı disiplinlerdeki araştırmaların ve lisansüstü fonların desteklenmesiyle ilgilenen, devlet tarafından finanse edilen kurumlar olan fon kuruluşlarıdır. Araştırma konseylerinden sağlanan fonlar genellikle rekabetçidir. Genel bir kural olarak, fen ve mühendislik disiplinlerinde sanat ve sosyal bilimlere kıyasla daha fazla fon mevcuttur.

Avustralya
Avustralya'da iki ana araştırma konseyi Avustralya Araştırma Konseyi ve Ulusal Sağlık ve Tıbbi Araştırma Konseyi'dir.

Kanada
Kanada'da üç ana araştırma konseyi (“Tri-Council”) Sosyal Bilimler ve Beşeri Bilimler Araştırma Konseyi (SSHRC - Social Sciences and Humanities Research Council), Doğa Bilimleri ve Mühendislik Araştırma Konseyi (NSERC - Natural Sciences and Engineering Research Council) ve Kanada Sağlık Araştırmaları Enstitüleridir (CIHR - Canadian Institutes of Health Research). Ek araştırma finansman kurumları arasında Kanada İnovasyon Vakfı, Genom Kanada, Sürdürülebilir Kalkınma Teknolojisi Kanada, Mitacs ve Tri-Council destekli çeşitli Mükemmeliyet Merkezleri Ağları bulunmaktadır.

Brezilya
Brezilya'da iki önemli araştırma kurumu Ulusal Bilimsel ve Teknolojik Gelişim Konseyi (CNPq - National Council for Scientific and Technological Development, Portekizce: Conselho Nacional de Desenvolvimento Científico e Tecnológico), Brezilya federal hükûmetinin Bilim ve Teknoloji Bakanlığı'na bağlı bir kuruluşu ve São Paulo Araştırma Vakfı (FAPESP - Ministry of Science and Technology, and São Paulo Research Foundation, Portekizce: Fundação de Amparo à Pesquisa do Estado de São Paulo), Brezilya'nın São Paulo eyaletinde bulunan bir kamu vakfıdır.

Avrupa Birliği
Avrupa Birliği'nin bilim politikası, üye ülkelerin bilimsel kaynaklarını bütünleştiren ve araştırma ve yenilik için bir “ortak pazar” görevi gören bir sistem olan Avrupa Araştırma Alanı aracılığıyla yürütülmektedir. Avrupa Birliği'nin yürütme organı olan Avrupa Komisyonu, Birliğin bilim politikasından sorumlu olan bir Araştırma Genel Müdürlüğü'ne sahiptir. Buna ek olarak, Ortak Araştırma Merkezi, AB politikalarını desteklemek üzere Avrupa Komisyonu ve Avrupa Birliği (AB) Üye Devletlerine bağımsız bilimsel ve teknik tavsiyelerde bulunmaktadır. Ayrıca, araştırmacı odaklı araştırmaları desteklemek üzere kurulan ilk Avrupa Birliği finansman organı olan ve yakın zamanda kurulan Avrupa Araştırma Konseyi de bulunmaktadır.

Avrupa Bilim Vakfı, Avrupa Uzay Ajansı ve Bologna Süreci ile oluşturulan Avrupa Yüksek Öğrenim Alanı gibi Avrupa Birliği'nden bağımsız olarak faaliyet gösteren Avrupa bilim ajansları da bulunmaktadır.

Avrupa çevre araştırma ve yenilik politikası, sürdürülebilir kalkınma ve çevrenin korunması bağlamında Avrupa vatandaşlarının refahı için büyük önem taşıyan küresel zorlukları ele almaktadır. Avrupa'da araştırma ve yenilikçilik, dünya çapında katılıma da açık olan Horizon 2020 programı tarafından mali olarak desteklenmektedir.

Almanya
Alman araştırma fonlama kurumları arasında hem bilim hem de beşeri bilimleri kapsayan Deutsche Forschungsgemeinschaft bulunmaktadır.

Hindistan
Hindistan Hükûmeti tarafından sağlanan araştırma fonları bir dizi kaynaktan gelmektedir. Temel bilim ve teknoloji araştırmaları için bu kaynaklar arasında;
Bilimsel ve Endüstriyel Araştırma Konseyi (CSIR - Council for Scientific and Industrial Research),
Bilim ve Teknoloji Bakanlığı (DST - Department of Science and Technology) ve
Üniversite Bağış Komisyonu (UGC - University Grants Commission)

bulunmaktadır. Tıbbi araştırmalar için bulunanlar arasında;
Hindistan Tıbbi Araştırma Konseyi (ICMR - Indian Council for Medical Research),
CSIR,
DST ve
Biyoteknoloji Departmanı (DBT - Department of Biotechnology)

yer almaktadır. Uygulamalı araştırmalar için bulunanlar arasında;
CSIR,
DBT ve
Bilim ve Mühendislik Araştırma Konseyi (SERC - Science and Engineering Research Council)

bulunmaktadır. Diğer finansman makamları ise;

Savunma Araştırma Geliştirme Örgütü (DRDO - Defence Research Development Organisation),
Hindistan Tarımsal Araştırma Konseyi (ICAR - Indian Council of Agricultural Research),
Hindistan Uzay Araştırma Örgütü (ISRO - Indian Space Research Organisation),
Okyanus Geliştirme Departmanı (DOD - Department of Ocean Development),
Hindistan Sosyal Bilimler Araştırma Konseyi (ICSSR - Indian Council for Social Science Research) ve
Çevre ve Orman Bakanlığı (MEF - Ministry of Environment and Forests) ve benzerleridir.

İrlanda
İrlanda fon konseyleri arasında İrlanda Araştırma Konseyi (IRC - Irish Research Council) ve İrlanda Bilim Vakfı (Science Foundation Ireland) bulunmaktadır. Daha önceki İrlanda Bilim, Mühendislik ve Teknoloji Araştırma Konseyi (IRCSET - Irish Research Council for Science, Engineering and Technology) ve İrlanda Beşeri ve Sosyal Bilimler Araştırma Konseyi (IRCHSS - Irish Research Council for the Humanities and Social Sciences) Mart 2012'de IRC'yi oluşturmak üzere birleştirildi.

Hollanda
Hollanda araştırma fonlama kurumları arasında Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek ( ) ve bulunmaktadır. 2016 yılında Hollanda, araştırma fonlarının dağıtımı için yeni bir yöntem olan ve destekçilerinin hibe sistemine kıyasla avantajları olabileceğine inandığı Kendi Kendini Organize Eden Fon Tahsisi (SOFA - Self-Organized Funding Allocation) denemelerine başladı.

Pakistan
Pakistan Hükûmeti, tüm telekomünikasyon hizmet sağlayıcıları tarafından elde edilen brüt gelirin belirli bir yüzdesinin bilgi ve iletişim teknolojilerinin geliştirilmesi ve araştırılmasına tahsis edilmesini zorunlu kılmıştır. Ulusal ICT Ar-Ge Fonu, Ocak 2007'de kurulmuştur.

Rusya
Sovyetler Birliği döneminde pek çok araştırma rutin olarak bastırılıyordu. Artık Rusya'da bilim devlet ve özel fonlar tarafından desteklenmektedir. Devletten: Rusya İnsani Bilim Vakfı ( Rusya Temel Araştırma Vakfı ( Rusya Bilim Vakfı (

Sri Lanka
Sri Lanka Parlamentosu'nun çıkardığı bir kanunla yasal bir organ olarak kurulan Ulusal Bilim Vakfı'nın (NSF - National Science Foundation) Bilim ve Teknoloji Politikaları Araştırma Bölümü (STPRD - Science and Technology Policy Research Division) bilim, teknoloji ve ülkenin araştırma/inovasyon eko-sistemini sağlayan diğer alanlarda politika oluşturulması için kanıta dayalı politika önerileri sunmakla görevlidir. Bu doğrultuda Bölüm, politika formülasyonu için tavsiyelerde bulunmak üzere önem arz eden alanlarda bilim, teknoloji ve inovasyon politikası araştırmaları yürütmektedir.

'nin yanı sıra, ulusal uzmanlar, araştırmacılar, devlet üniversiteleri ve Sri Lanka Ulusal Bilimler Akademisi ( - National Academy of Sciences of Sri Lanka) gibi sivil toplum kuruluşları da Hükûmete politika konularında uzman tavsiyesi sağlamaktadır.

İsviçre
İsviçre araştırma fonlama kurumları arasında İsviçre Ulusal Bilim Vakfı (SNSF - Swiss National Science Foundation), inovasyon teşvik ajansı CTI (CTI/KTI), ve bulunmaktadır.

Türkiye
Birleşik Krallık
Birleşik Krallık'ta, araştırma fonlarının neye harcanacağına ilişkin kararların politikacılar yerine araştırmacılar tarafından verilmesi gerektiği şeklindeki Haldane ilkesi, araştırma politikasında hala etkilidir. Bilim Politikası Araştırma Birimi gibi bilim politikasına odaklanan birkaç üniversite bölümü bulunmaktadır. Yedi adet hibe veren Araştırma Konseyi bulunmaktadır:

Sanat ve Beşeri Bilimler Araştırma Konseyi (AHRC - Arts and Humanities Research Council)
Biyoteknoloji ve Biyolojik Bilimler Araştırma Konseyi (BBSRC - Biotechnology and Biological Sciences Research Council)
Ekonomik ve Sosyal Araştırma Konseyi (ESRC - Economic and Social Research Council)
Mühendislik ve Fizik Bilimleri Araştırma Konseyi (EPSRC - Engineering and Physical Sciences Research Council)
Tıbbi Araştırma Konseyi (MRC - Medical Research Council)
Doğal Çevre Araştırma Konseyi (NERC - Natural Environment Research Council)
Bilim ve Teknoloji Tesisleri Konseyi (STFC - Science and Technology Facilities Council)

Birleşik Devletler
Amerika Birleşik Devletleri'nin bilim ve teknolojiye yönelik devlet desteği konusunda uzun bir geçmişi vardır. Amerika Birleşik Devletleri'nde bilim politikası, federal hükümet bünyesindeki birçok kuruluşun sorumluluğundadır. Büyük ölçekli politikaların çoğu, yıllık federal bütçenin yürürlüğe girdiği yasama bütçe süreci aracılığıyla yapılır. Diğer kararlar, Kongre tarafından tahsis edilen fonları ya kurum içi araştırmalarda ya da kurum dışı kuruluşlara ve araştırmacılara fon sağlayarak harcayan çeşitli federal kurumlar tarafından alınır.

Amerika Birleşik Devletleri'ndeki araştırma fonlama kurumları, aşağıdakileri içeren birçok farklı departman arasında yayılmıştır:

Savunma İleri Araştırma Projeleri Ajansı (DARPA - Defense Advanced Research Projects Agency)
Amerika Birleşik Devletleri Enerji Bakanlığı Bilim Ofisi
Ulusal Sağlık Enstitüleri: biyomedikal araştırma
Ulusal Bilim Vakfı: Bilim ve mühendisliğin tıbbi olmayan tüm alanlarında temel araştırma ve eğitim.
Deniz Araştırmaları Ofisi

Ayrıca bakınız
Büyük bilim
Kanıta dayalı politika
Finansman önyargısı
Bilimin finansmanı
Askeri teknoloji tarihi
Bilim politikası tarihi
Bilim politikaları hakkındaki kitaplar listesi
Finansman fırsatı veri tabanları listesi
Metabilim
Açık erişim
Yöneylem araştırması
Bilim ve Teknoloji Politikası Ofisi
Patent
Bilimin siyasallaşması
Bilim ve kültür hakkı
Bilim politikası bilimi
Küçük bilim
Kendi Kendine Organize Fon Tahsisi
Fikri mülkiyet politikası

Konuyla ilgili okumalar
Kitaplar
Science the Endless Frontier.
Pasteur's Quadrant: Basic Science and Technological Innovation
Beyond Sputnik: U.S. Science Policy in the 21st Century
The Honest Broker: Making Sense of Science in Policy and Politics
How Economics Shapes Science
Frontiers Of Illusion: Science, Technology, and the Politics of Progress
Science Policy Up Close
Dangerous Science: Science Policy and Risk Analysis for Scientists and Engineers

Dergiler
Issues in Science and Technology
Science and Public Policy
Research Policy
Journal of Science Policy and Governance

Kaynakça
Dış bağlantılar