Beyyâse Emirliği

Beyyâse Emirliği ( ; ), İber Yarımadası'nın güneyinde 1224–1226 yılları arasında varlığını sürdüren kısa ömürlü bir taifa devletiydi. Emirlik, Las Navas de Tolosa Savaşı'nın (1212) ardından Muvahhidlerin Endülüs'teki otoritesinin zayıflamasıyla ortaya çıktı. Taifanın tek hükümdarı Abdullah b. Muhammed el-Beyyâsî idi. Emirliğin varlığı, Kastilya Kralı III. Fernando ile kurduğu ittifak sayesinde mümkün olmuştur. El-Beyyâsî'nin 1226'da öldürülmesi, taifanın hızlı bir şekilde dağılmasına yol açtı.

Tarihçe
Las Navas de Tolosa Savaşı (İkâb Savaşı) yenilgisinin ardından Muvahhidler İber Yarımadası'nda zayıflamaya başladı ve bu durum Endülüs'te nin ortaya çıkmasına zemin hazırladı.

el-Beyyâsî
, soylu bir aileye mensuptu ve Muvahhidlerin ilk halifesi Abdülmü’min el-Kûmî'nin torununun oğluydu. Babası Ebû Abdullah Muhammed b. Ömer, Beyyâse Valisiydi. Muvahhid halifesi Ebû Yakub Yûsuf el-Müstansır (II. Yusuf) döneminde kısa bir süre Ceyyân (Jaén) Valisi olarak görev yaptı. Halifenin ölümü ile (1224) yerine geçen yeni Halife , el-Beyyâsî'yi görevden alarak yerine amcasını (Ebû'l Rebî b. Ebû Hafs) atadı. Bu gelişme üzerine Beyyâsî yeni halifeyi tanımadı ve halifeliğin diğer varisi olan 'in hizmetine girdi.

Emirliğin kurulması
El-Âdil, aynı yıl (1224), el-Beyyâsî'nin desteğiyle Abdülvâhid el-Mahlû'yu İşbiliye'de (Sevilla) tahttan indirdi ve halife oldu. El-Beyyâsî, hizmetinin karşılığında İşbiliye valisi olarak görevlendirilmeyi umuyordu ancak kendisine daha az öneme sahip Kurtuba (Córdoba) valiliği teklif edildi. Hayal kırıklığına uğrayan el-Beyyâsî görevi kabul etti; ancak bir süre sonra isyan ederek, doğum yeri olan Beyyâse ve çevresini ele geçirdi ve kendi emirliğini kurdu. Emirlik, günümüz Jaén ve Córdoba illeri arasındaki bölgede yer almaktaydı.

Kastilya ile ittifak
Muvahhidlerin karşı saldırıları nedeniyle el-Beyyâsî, Kastilya Kralı III. Fernando ile ittifak kurdu ve askeri destek karşılığında Kastilya'ya Endûcer (Andújar) Kalesi ile Mârtüş (Martos) yakınlarındaki ve kalelerini vermek zorunda kaldı (1225).

Fernando bu kalelerin yönetimini ve gelirlerini el Castellano lakaplı 'ya verdi. De Castro, bu kalelere ve ni yerleştirdi ve kısa sürede Martos, Kastilya'nın güney sınır hattında stratejik bir merkez haline geldi.

Pérez de Castro'nun Muvahhid topraklarına düzenlediği saldırılar sebebiyle İşbiliye Valisi; İşbiliye, Kurtuba, Şerîş (Jerez de la Frontera) ve Tejada'dan asker toplamaya başladı. Ancak oluşturulan ordu ağır bir mağlubiyet aldı ve bu durum, İşbiliye-Kurtuba arasındaki birçok yerleşimin el-Beyyâsî'nin hâkimiyetini tanımasına neden oldu.

Taifanın sonu
Muvahhidlerin bölgede stratejik öneme sahip Garcíez Kalesini ele geçirmesi güç dengelerini değiştirdi. Zor duruma düşen el-Beyyâsî, Endûcer'de III. Fernando ile buluştu. Askeri destek karşılığında , ve (Salvatierra) kalelerinin Kastilya'ya devredilmesi; ayrıca Beyyâse Kalesi'ne Kastilyalı askerler ile tarikat şövalyelerinin yerleştirilmesi konusunda anlaşmaya varıldı.

1226 yılının Temmuz ayında, el-Beyyâsî, kendi vezirinin Muvahhidlerle iş birliği yapması sonucu Hısnü’l-Müdevver'de (Almodóvar del Río) yakalanıp idam edildi. Bu olayın ardından Ceyyân (Jaén) Valisi Beyyâse'deki Alkazar'da (Alcázar) bulunan Hristiyan garnizonuna saldırdıysa da başarılı olamadı. Aynı yılın sonlarında Beyyâse (Baeza), Mârtüş (Martos) ve Endûcer (Andújar) çevresindeki Müslüman nüfus, güvenlik kaygıları sebebiyle bölgeden ayrıldı.

Taifanın sona ermesinin ardından, 1227 yılında III. Fernando, Baeza'nın idaresini 'ya verdi. Çok geçmeden Baeza, Andújar ve Martos'a ilk Hristiyan yerleşimciler ulaşmaya başladı. Martos'ta ise Álvaro Pérez de Castro'nun yönetimi, Tello Alfonso de Meneses'in katılımıyla güçlendi. Tello Alfonso, ünlü Meneses ailesindendi; Alfonso Téllez de Meneses'in oğlu ve 'in yeğeniydi.

Taifa Emirleri
: 1224-1226

Galeri
Dış bağlantılar
TDV İslâm Ansiklopedisi:
Muvahhidler
:
Abdullah b. Muhammed el-Beyyâsî
III. Fernando
Alfonso Téllez de Meneses
Tello Téllez de Meneses
Endülüs mirası: Itinerario Cultural de los Almorávides y Almohades

Ayrıca bakınız
Murabıtlar
Endülüs
İspanya tarihi
Sünni hanedanlar listesi

Kaynakça
Notlar

Dipnotlar

Kullanılan kaynaklar