2024 Romanya cumhurbaşkanlığı seçimi

2024 Romanya cumhurbaşkanlığı seçimleri, 24 Kasım 2024 tarihinde gerçekleştirildi. Ancak, hiçbir aday ilk turda mutlak çoğunluğu sağlayamadığı için ikinci tur seçimlere gidilidi. İkinci tur seçimler 8 Aralık 2024 tarihinde yapılması planlandı. Ancak, 6 Aralık 2024 tarihinde Romanya Anayasa Mahkemesi (CCR), ilk tur seçim sonuçlarını iptal etti ve seçim sürecinin tamamen yeniden düzenlenmesini talep etti. Bu seçimler, devrimden sonraki dönemde düzenlenen dokuzuncu cumhurbaşkanlığı seçimleri ve 13 aday, ülkenin yeni cumhurbaşkanı olmak için yarıştı. 2024'te, 2004'ten bu yana cumhurbaşkanlığı, genel ve yerel seçimlerin aynı yıl yapıldığı ilk seçim senesi. Ayrıca 2024'te Avrupa Parlamentosu seçimleri de gerçekleştirildi ve böylece tüm bu dört seçim türü ilk kez aynı yıl içinde yapılmış oldu.

Romanya Anayasası'na göre bir cumhurbaşkanı yalnızca bir kez yeniden seçilebileceği için, ilk olarak 2014 yılında seçilen ve 2019'da yeniden göreve gelen Millî Liberal Parti'den (PNL) mevcut Cumhurbaşkanı Klaus Iohannis 1991 anayasasının cumhurbaşkanlığı görev süresini iki dönemle sınırlaması nedeniyle yeniden aday olamıyor. Iohannis'in ikinci (ve son) görev süresi Aralık 2024'te resmen sona eriyor.

Sürpriz bir şekilde, Rusya yanlısı bağımsız aday Călin Georgescu'nun seçimi kazanması dikkat çekti. İlk turda en fazla oyu alan Georgescu, Avrupa yanlısı Romanya'yı Kurtar Birliği (USR) partisinden Elena Lasconi ile ikinci tura yükseldi. Lasconi, anketlerde favori olarak görülen Sosyal Demokrat Parti (PSD) üyesi Marcel Ciolacu'yu kıl payı yenmeyi başardı. Georgescu'nun seçim kampanyasında TikTok adlı sosyal medya platformunu kullanması tartışmalara yol açtı. Bu sonuç, 2000 yılından bu yana ilk kez bir milliyetçi adayın Ulusal Liberal Parti veya artık faaliyette olmayan Demokratik Liberal Parti'nin temsilcilerinden biri yerine ikinci tura kalmasını sağladı. Aynı zamanda, post-komünist dönemde Sosyal Demokratların ikinci tura kalamadığı ilk seçim olarak da dikkat çekici bir başka gelişmeydi.
Seçim sonuçları Romanya Anayasa Mahkemesinden geçememiş ve 6 Aralık günü 1.tur seçimleri iptal edilmiştir.
Seçim sistemi
Romanya Cumhurbaşkanı, vatandaşların doğrudan oylamasıyla iki turlu çoğunluk sistemi üzerinden seçilir. Cumhurbaşkanının görev süresi beş yıl olup, en fazla iki dönem görev yapabilir. Bu dönemler ardışık olabileceği gibi, birbirinden bağımsız şekilde de olabilir.

Siyasi partiler (her parti yalnızca bir aday gösterebilir) ve siyasi ittifaklar (ittifak üyesi partiler ayrı ayrı aday gösteremez), ayrıca bağımsız adaylar aday(lık) önerilerini yalnızca en az 200.000 seçmenin desteğini/imzasını aldıkları takdirde sunabilirler. Yasaya göre, bir seçmen birden fazla adayı seçime katılımı için destekleyebilir.

Öncesi
2019 yılındaki önceki cumhurbaşkanlığı seçimlerinde, Klaus Iohannis, Millî Liberal Parti (PNL) ve Romanya Almanları Demokratik Forumu (FDGR/DFDR) tarafından desteklenerek, daha önce başkanlık ettiği bu iki siyasi oluşumun desteğiyle Romanya Cumhurbaşkanlığına tekrar seçildi. İkinci turda oyların %66,09'unu alarak zafer kazanan Iohannis, ilk turda da %37,82 oy almıştı. İkinci tura geçerken ayrıca o dönem USR PLUS adıyla bilinen Romanya'yı Kurtar Birliği (USR) ve Halk Hareketi Partisi'nin (PMP) ek desteklerini de almıştı.

Ancak Romanya Anayasası'nın 81. maddesine göre kendisi yeniden seçimlere katılmaya uygun değil. Romanya Cumhurbaşkanı, görev süresi boyunca herhangi bir partiye üye olamaz ve aynı zamanda kamu veya özel herhangi bir başka görevde bulunamaz. Bu kural, tüm vatandaşları temsil etmesini sağlamak ve çıkar çatışmalarını önlemek amacıyla uygulanmaktadır. Bununla birlikte, cumhurbaşkanı adayı, cumhurbaşkanlığı görevine başlamadan önce bir siyasi partinin desteğini alabilir ve o partinin üyesi olabilir.

Sonuçlar
Sonrası
25 Kasım'da yapılacak ikinci tura kalamamasının ardından Marcel Ciolacu, Sosyal Demokrat Parti liderliğinden istifa ettiğini açıkladı. Ancak, 1 Aralık'ta yapılacak parlamento seçimlerinin ardından yeni bir hükûmet kurulana kadar Başbakan olarak görevine devam edeceğini duyurdu.
Bu dönemde, sosyal medyanın Călin Georgescu'nun yüksek performansındaki rolü tartışma konusu oldu. Aşırı sağcı bağımsız aday Călin Georgescu, seçim kampanyasında neredeyse tamamen sosyal medyaya odaklanarak, özellikle TikTok üzerinde varlık göstererek ve geleneksel medya veya televizyon tartışmalarını tercih etmeyerek, ilk turda oyların yaklaşık %23'ünü alıp sürpriz bir şekilde öne çıktı. Bu durum, siyasette şok etkisi yarattı zira anketler onu diğer rakiplerinin oldukça gerisinde, tek haneli oranlarla gösteriyordu. Milliyetçi, Rusya yanlısı ve Avrupa Birliği karşıtı olan Georgescu, genel kamuoyu tarafından pek tanınmıyordu ve 2021 yılında Avrupa Birliği ve NATO'yu eleştirmesinden dolayı Rumenlerin Birliği İttifakı'ndan (AUR) desteğini kaybetmişti. Aşırı milliyetçi söylemleri, Romanya'nın faşist ve antisemitik tarihi figürlerini övmesine kadar uzandı ve bu nedenle 2020'de "soykırım suçlularını yüceltme" gerekçesiyle bir ceza soruşturmasına tabi tutulmuştu.

Ciolacu, özellikle TikTok üzerinden Georgescu'nun kampanyasına yapılan bağışların gözden geçirilmesi çağrısında bulunmuştu. Öte yandan, Avrupa Parlamentosu'ndaki Renew Europe lideri Valérie Hayer, TikTok'un CEO'sunu, platformun seçimlerdeki rolü hakkında Avrupa Parlamentosu'na bilgi vermeye davet ederek Dijital Hizmetler Yasası'na atıfta bulundu. Romanya Ulusal Görsel-İşitsel Konseyi, Avrupa Komisyonu'nu TikTok'un seçimlerdeki rolünü araştırmaya çağırırken, Romanya'nın ulusal telekomünikasyon düzenleyicisi Ancom da seçim manipülasyonu soruşturması kapsamında TikTok'un askıya alınmasını talep etti. Ayrıca, Romanya Cumhurbaşkanı Klaus Iohannis, TikTok'u, Georgescu'nun hesabını siyasi bir aday olarak göstermeyi ihmal ettiği gerekçesiyle eleştirdi. TikTok ise bu tür iddiaları reddederek Georgescu'ya yönelik bir taraf tutma olmadığını belirtti. Bu süreçte, Georgescu'ya karşı Bükreş ve Romanya'nın diğer birkaç şehrinde protestolar düzenlendi.

Romanya'nın önde gelen haber platformlarından G4 Media tarafından yapılan bir analiz, Georgescu'nun binlerce sözde gönüllüden oluşan bir "propaganda makinesi" kurduğunu ileri sürdü. Bu gönüllülere Telegram üzerinden önceden hazırlanmış içerikler gönderildiği ve bu materyallerin kolayca TikTok ve benzeri platformlarda yorum olarak paylaşılabildiği ifade edildi.

Diğer yandan, Avrupa yanlısı ve siyasi deneyimi fazla olmayan Elena Lasconi, Romanya'yı Kurtar Birliği (USR) adayı olarak kıl payı ikinci tura kalmayı başardı. Anketlerin favorisi olan Sosyal Demokrat Parti (PSD) lideri Başbakan Marcel Ciolacu'yu geçerek üçüncü sıraya itti.

Aşırı sağcı George Simion (AUR) ise dördüncü sırada yer aldı. Simion'un kampanyası, mistisizm ve komplo teorileriyle harmanlanmış tutkulu söylemleriyle dikkat çekerken, daha ılımlı bir imaj çizmeye çalışması radikal seçmenlerini hayal kırıklığına uğrattı. Seçim sonuçları, ülkedeki yüksek enflasyon ve Rusya-Ukrayna savaşıyla ilgili artan endişeler bağlamında aşırı sağın yükselişini gözler önüne serdi.

27 Kasım'da, iki iddiasız aday olan Sebastian Constantin Popescu ve Cristian Terheș, seçimlerin ilk tur sonuçlarının iptali için Romanya Anayasa Mahkemesi'ne başvuruda bulundu. 28 Kasım'da mahkeme, ilk turda kullanılan tüm oyların yeniden sayılması gerektiğine oy birliğiyle karar verdi. Terheș, itirazında, USR'nin seçim günü yurtdışındaki seçmenler arasında kampanya yaptığını ve Ludovic Orban için kullanılan oyların Elena Lasconi'ye transfer edildiğini iddia etti. Popescu ise, kampanya harcaması olmadığını beyan eden Călin Georgescu'nun, TikTok üzerinden sağlanan finansmanı açıklamamış olmasını eleştirdi. Merkez Seçim Bürosu daha sonra taranan raporların 1 Aralık'a kadar teslim edilmesi gerektiğini ve orijinal oy pusulalarının 3 Aralık'a kadar gönderileceğini bildirdi. Ek olarak, Romanya Ulusal Savunma Yüksek Konseyi toplandı ve seçim altyapısına yönelik olası saldırılar ile Călin Georgescu'nun yasa dışı kampanya faaliyetlerine ilişkin iddiaların soruşturulmasını istedi. Georgescu, kendisine yönelik suçlamaları reddederken, Lasconi ise oyların yeniden sayımı eleştirerek Merkez Seçim Bürosu'nu süreci "akıllıca" yönetmeye çağırdı. ancak Mahkeme, 6 Aralık'ta kararını tersine çevirerek seçim sonuçlarını iptal etti. Bu karar, Cumhurbaşkanı Iohannis'in, yabancı bir devlet aktörünün seçimlere müdahil olduğuna dair şüpheler uyandıran CSAT'teki bilgilerin gizliliğini kaldırmasına izin vermesinin ardından alındı. Zira, belgeler, TikTok üzerinde organize bir kampanya yürütüldüğünü ve bu kampanyanın Călin Georgescu'yu desteklemek için algoritmaların manipüle edilmesini içerdiğini ortaya koydu. Romanya İstihbarat Servisi ayrıca Georgescu'nun "Sıfır lei seçim kampanyası bütçesi" olduğunu duyurduğunu, ancak sonraki soruşturmaların üçüncü taraflardan 1.000.000 €'ya kadar kayıtsız bir bağış yapıldığını ortaya çıkardığını açıkladı. Mahkeme, seçim sürecinin adil ve şeffaf olmadığını, seçmenlerin yanlış bilgilendirildiğini ve eşitlik ilkesinin ihlal edildiğini belirtti. Ayrıca, Georgescu'nun kampanyasının finansmanında yasal olmayan yöntemlerin kullanıldığı da açıklandı. Bu sonuçlar Anayasa Mahkemesi'nin seçim sonuçlarını iptal etmesine yol açtı.

Cumhurbaşkanlığı seçimlerinin iptalinden bir hafta sonra, Rumen yetkililer Rusya'nın veya başka bir devletin seçim sürecine karıştığına dair kamuoyuna herhangi bir kanıt sunmamış ve Dışişleri Bakanlığı Rusya'ya yönelik resmi bir protesto hakkında bilgi vermedi. 13 Haziran 2002 tarihli ve 585 sayılı kararın 20. maddesine (ve SRI rehberine) göre, bilgiler yalnızca “bilgilerin ifşasının ulusal güvenliği, ülke savunmasını, kamu düzenini veya kamu ya da özel hukuk tüzel kişiliklerinin çıkarlarını tehlikeye atamayacağı” durumlarda gizliliği kaldırılabilir.

İptal kararı hem Georgescu hem de Lasconi tarafından kınandı. Georgescu, mahkemenin kararını "resmileştirilmiş bir darbe" olarak tanımlarken, Rus devlet müdahalesi, devlet destekli siber saldırılar da dahil olmak üzere yaygın bir şekilde rapor edildi ve iptal The Washington Post tarafından "olağanüstü bir adım" olarak tanımlandı. İptal ayrıca 6 Aralık'ta açılan yurtdışındaki 951 seçim merkezinde yaklaşık 50.000 Rumen'in 2. tur için oy kullanmasının ardından daha fazla oy verilmesini durdurdu.

İtalyan aşırı sağ partisi Lega per Salvini Premier, "Demokratik oyu, sonuç Brüksel, siyasi doğruculuk ve Soros gibi bazı güçlü kişiler tarafından beğenilmediği için iptal etmek, endişe verici ve çok tehlikeli bir emsal teşkil ediyor." dedi. 7 Aralık'ta savcılar, bir adayın kampanyasının finansmanına ilişkin bir soruşturma kapsamında ülke genelinde mülkleri aradı ve araştırmalar sonucu kampanyanın kara para aklama yoluyla finanse edildiğini söyledi. Adayın ismi açıklanmasa da Călin Georgescu ve kampanyasının araştırmaların hedefi olduğu bildirildi.

17 Aralık 2024'te Avrupa Komisyonu, TikTok'un seçimlere müdahalesiyle ilgili bir soruşturma başlattığını duyurdu. Comisia de la Veneția (Venedik Komisyonu), 27 Ocak 2025'te Avrupa Konseyi Parlamenterler Meclisi'nin talebi üzerine bir rapor yayımladı. Bu raporda, seçimlerin iptalinin yalnızca gizli bilgilere dayandırılmaması gerektiği, aksine kamuya açık, net ve şeffaf kanıtlara dayanması gerektiği belirtildi. Komisyon, seçim sonuçlarının yalnızca devlet tarafından değil, seçim sürecine dahil olan kamu ve özel taraflarca da itiraz edilebilmesi gerektiğini vurguladı. Bu durumun, devletin özgür seçimleri garanti etme yükümlülüğü ve adil bir kampanya yürütülmesi gerekliliği kapsamında değerlendirilmesi gerektiği ifade edildi.

12 Ocak 2025'te Başkent Bükreş'te, iptal kararına tepki olarak on binlerce kişi bir araya geldi.

Notlar
Kaynakça