Filiminovo oyuncakları

Filiminovo oyuncakları, Rusya’nın Tula Oblastında, Odoevsky Bölgesindeki Filimonovo köyünde şekillenmiş bir halk sanatı ürünüdür. Filimonovo kil oyuncağı, uzun ince oranları, detayların sembolik aktarımı ve sarı, kırmızı ve yeşil şeritler, çam ağacı motifleri ve eşmerkezli dairelerden oluşan sembolik süslemeleriyle öne çıkar.

Tarihçe
Odoevsky Bölgesinde kil oyuncağı modelleme ve boyama sanatı, üst Paleolitik döneme kadar uzanır. Odoev yakınlarındaki Jhemchuzhnikovsky ve Snedkovsky höyüklerinde yapılan kazılarda, IX-XI. yüzyıllara ait çömlek parçaları bulunmuş olup, bu parçalar üzerindeki desenler ve işaretler, günümüz Filipmonovo oyuncağı süslemelerine özgü motiflerle benzerlik göstermektedir.

Halk rivayetine göre, Filiminovo oyuncağının doğduğu yer olan Filipmonovo köyü, kaçak bir mahkûm ve çömlek ustası olan Filimon’un adını taşır. Filimon, kaliteli kil yatakları keşfetmiş ve bu kilden kaplar ve oyuncaklar yapmaya başlamıştır. Filiminnovo oyuncağı promosyonunun tam oluşum tarihi bilinmemekle birlikte, tarihsel kaynaklar XVI. yüzyılı işaret eder. Kapları yalnızca erkekler ve kadınlar yaparken, kız çocukları büyükanneleriyle birlikte oyuncak düdükler modelleyip süslerdi. Oyuncaklar, büyük eşyalar için uygun olmayan artık malzemelerden yapılırdı. Düdük satışından elde edilen para, kızların çeyizi için biriktirilirdi. Geleneksel hanımlar, süvariler ve hayvan figürlerinin yanı sıra, karmaşık grup kompozisyonları ve köy yaşamından gündelik sahneler ortaya çıktı. Günümüzde Odoev’de, eski zanaatın sanatsal geleneklerini sürdüren birkaç aile Filipmonovo oyuncağı üretmektedir.

Özellikler
Filipmonovo ustalarının eserlerinin büyük kısmı, kötü ruhları uzaklaştırdığına inanılan geleneksel düdüklerden oluşur: hanımlar, süvariler, inekler, ayılar, horozlar vb. İnsan figürleri monolithiktir, sade ve eski ilkel heykelciklere yakındır. Filipmonovo hanımlarının geniş çan şeklindeki eteği, kısa ve dar bir gövdeye yumuşakça geçiş yapar ve boyunla birleşen koni şeklindeki başla tamamlanır. Hanımlar genellikle yuvarlak kollarında bir bebek veya kuş düdüğü tutar. Süvariler hanımlara benzer, ancak etek yerine kalın silindirik bacakları ve hantal botları vardır. Figürlerin başları, dar kenarlı süslü şapkalarla taçlandırılır. Birden fazla figürden oluşan kompozisyonlar ilgi çekicidir; örneğin, “Lyubota” adlı sahne, âşıkların buluşmasını tasvir eder.

Hayvan dünyası karakterlerinin hepsi ince bir bele ve zarif bir kavisle küçük bir başa geçiş yapan uzun bir boyuna sahiptir. Yalnızca başın şekli ve boynuzların ya da kulakların varlığı, bir hayvanı diğerinden ayırır. Koçun boynuzları yuvarlak kıvrımlı simitler, ineğin boynuzları yukarı doğru yarım ay şeklinde, geyiğin boynuzları tuhaf dallı ağaçlar gibidir; atın başı ise küçük konik kulaklarla süslenir. Aynalı ayı figürü gizemlidir: masalsı hayvan, arka bacaklarını genişçe açarak oturur ve ön bacaklarında oval bir nesne tutar. Düdüklerin yanı sıra, “grematuha” adı verilen çıngıraklar da yapılır.

Oyuncak Üretimi
Oyuncağın uzun ince formu, yerel kil olan sinikaya borçludur; bu kil, adını koyu mavi renginden alır. Çıkarılan kil, birkaç gün serin ve nemli bir yerde tutulur, ardından kadınlar tarafından ahşap zeminde yalınayak yoğrulurdu. Hazırlanan kil, plakalar halinde kesilir ve nemli bir bezle örtülerek saklanırdı. Bu nedenle, hediye olarak verilen bir Filipmonovo oyuncağı, aileye refah dileği anlamına gelirdi. Müzede promosyonun tarihine dair dersler, düdük modelleme ve boyama atölyeleri düzenlenir.

Dede Filimon Masalları Festivali
Ağustos 2013’ten itibaren Odoev kasabasında iki yılda bir oyuncak ve çömlek promosyonları festivali Dede Filimon Masalları düzenlenmektedir. Festivalin amacı, Odoevsky Bölgesi’ni Rusya’nın oyuncak promosyonu merkezlerinden biri olarak tanıtmaktır. Filipmonovo Oyuncağı Müzesi binasının önündeki merkez meydanda, geleneksel kil oyuncaklar ve modern yazar oyuncaklarının sergi-pazarı, çömlek promosyonu ürünleri, atölyeler, yarışmalar ve Tula Oblastı’ndan yaratıcı toplulukların kültürel-eğlence programı düzenlenir.

Kaynakça
Ek okumalar
Blinov G.M. Sözsüz Masallar: Halk Oyuncağı Üzerine. — Tula: Priokskoe Kitap Yayınevi, 1974. — 128 s.: res. — s. 66-70.
Dış bağlantılar
Filipmonovo Oyuncağı Müzesi Resmi Sitesi
Dede Filimon Masalları Festivali Sitesi