kaan39/turkish-wikipedia-dataset-clean huggingface dataset:
Afganistan Emirliği (1929)

Afganistan Emirliği, Ocak 1929'dan Ekim 1929'a kadar varlığını sürdüren ve Sakkavistler tarafından yönetilen tanınmayan bir devletti. Habibullāh Kalakāni 18 Ocak 1929'da devletin ilk ve tek emiri oldu. 13 Ekim 1929'da Kalakani'nin düşmesinden sonra Emirlik sona erdi.

Tarih
İdari bölümler
Hükûmet
İktidara geldikten sonra, Sakkavistler zorunlu askerliği ve vergileri kaldırdılar ve okulları kapattılar.

Makam sahipleri
Kabil'i devraldıktan sonra Kalakani, aralarında şunlar da bulunan bir dizi kişiyi göreve atadı:

Eski süvari komutanı Şeyr Can, mahkeme bakanı oldu.
Ata el-Hak dışişleri bakanı oldu.
Safi kabilesinden Muhammed Şah Tarabi'nin oğlu Abdulgaffur Han, içişleri bakanı oldu.
Malik Muhsin, Merkez Vilayeti Genel Valisi oldu.
Seyyid Hüseyin savunma bakanı oldu.
Purdil Han, ordunun mareşali oldu.
Abdulvakil Han, Purdil Han'ın yanında ordunun mareşali oldu.
Hamid Allah "fahri serdar" oldu.
Seyyid Muhammed Arg komutanı oldu.
Mirza Muştaba Han maliye bakanı oldu.
Muhammed Mahfuz savaş bakanı oldu.
Kaçarlu kabilesinden Kaka Muhsin Hazaristan valisi (Bihsud merkezli) oldu.
Muhammed Kerim Han Gazne valisi oldu.
Havacah Mir Alam, Mezar-ı Şerif valisi oldu.
Gulam Muhammed HanTagab valisi oldu.
Cighil Han Çarikar valisi oldu.
Nadir Ali, Caguri ve Malistan valisi oldu.

Seyahat özgürlüğü
9 Mayıs'ta Kalakani, Kabil vatandaşlarının şehirden izinsiz olarak ayrılmalarını, hatta hükûmet kontrolündeki Bandar-i Arghandah, Çarasya, Bini Hisar, Butkhak, Kutal-i Pay Manar, Kutal-i Hayr Hanah, Maydan, Calriz, Lovgar, Kurd Kabil, Tangi Garu veya Dih Sabız'a bile gitmelerini yasaklayan bir kararname çıkardı.

Ekonomi
Kalakani bir süre için ordusuna vergi ödemeden kraliyet hazinesine güvendi. Ancak, hazine tükenince vergiler geri geldi. Vergiler, ordusunun masraflarını karşılamak için halkın malına el konarak toplanırdı. Gelir, zengin Tacik tüccarlarının hazineye katkıda bulunmasına zorlayarak da toplandı.

Kültür
Sakkavist hükûmeti, 19 Ağustos 1929'dan başlayarak Afgan Bağımsızlık Günü'nü (her zamanki sekiz yerine) beş gün boyunca kutladı. Kalakani, kutlamalara 60.000 Afgan rupisi harcadı ve bu fırsatı Afgan halkını kazanmak için kullanabileceğini umuyordu. Kalakani 19 Ağustos'ta bir konuşma yaptı. Konuşmanın içeriği bilinmiyor ancak Fayiz Muhammed, Kalakani'nin "orada durup, işlerin gerçekte nasıl olduğu hakkında yalan üstüne yalan söylediğini" belirtti.

Uluslararası ilişkiler
Kabil'in kontrolünü ele geçirmesine rağmen, Afganistan'ın Sakkavist hükûmeti herhangi bir diplomatik tanınma elde edemedi. Bununla birlikte, Sakkavistler Basmacı Hareketi'yle ittifak kurdular ve Kuzey Afganistan'da faaliyet göstermelerine izin verdiler. Afganistan'ın Basmacı sınır baskınlarını kısıtlamasını zorunlu kılan Urtatagai ihtilafının sona ermesinin ardından Afganistan'ın Sovyetler Birliği ile imzaladığı "Tarafsızlık ve Saldırmazlık Paktı"nı iptal ettiler.

Kaynakça
Afganistan Silahlı Kuvvetleri

Afganistan Silahlı Kuvvetleri, resmi adıyla Afganistan İslam Emirliği Silahlı Kuvvetleri ( , ), Taliban hükûmeti tarafından kontrol edilen askerî güçlerdir. Bu kuvvetler ilk kez, Taliban'ın 1992-1996 yılları arasında süren Afgan İç Savaşı'nın ardından Afganistan'ı ele geçirmesiyle 1997 yılında kurulmuştur. Ancak 2001 yılında ABD'nin Afganistan'ı işgal etmesi ve Taliban hükûmetinin düşmesiyle dağıtılmıştır.

Taliban, 20 yıl sonra 15 Ağustos 2021'de Kabil'in yeniden ele geçirilmesi ve ABD destekli Afganistan İslam Cumhuriyeti'nin çöküşünün ardından, 8 Kasım 2021'de Afganistan Silahlı Kuvvetleri'ni yeniden kurmuştur.

Silahlı kuvvetler tarihi
Nisan 1978'de, Afganistan Halk Demokratik Partisi'ne (PDPA) sadık hükûmet üyeleri tarafından Sevr Devrimi olarak bilinen bir darbe yapıldı. Bu darbe, Sovyetler Birliği'nin Afganistan'a müdahalesi'ne yol açtı. 1981 yılında The New York Times'a göre Afganistan Silahlı Kuvvetleri'nde yaklaşık 85.000 asker bulunmaktaydı. Afgan Ordusu'nda çoğunluğu zorunlu askerlik yapan 35-40 bin civarında asker bulunuyordu; Afganistan Hava Kuvvetleri'nde ise yaklaşık 7.000 personel görev yapıyordu. 1984 yılında ise toplam askerî personel sayısı 87.000 civarındaydı.

1980'ler boyunca Afganistan Silahlı Kuvvetleri, büyük ölçüde Amerika Birleşik Devletleri tarafından desteklenen ve Pakistan Silahlı Kuvvetleri tarafından eğitilen isyancı gruplarla mücadele etti. Bu isyancı gruplar, Sovyetler Birliği'nin Afganistan'dan çekilmesini ve Sovyet destekli Devlet Başkanı Muhammad Necibullah'ın hükûmetinin devrilmesini amaçlıyorlardı. 1985 yılına gelindiğinde, çok sayıda askerin ordudan firar etmesi nedeniyle Afgan Silahlı Kuvvetleri'nin personel sayısı 47 binin altına düşmüştü. Hava Kuvvetleri'nde 7.000 subay bulunuyordu. 5 bine yakın subaya Küba Devrimci Hava ve Hava Savunma Kuvvetleri ile Çekoslovakya Hava Kuvvetleri danışmanları destek veriyordu.

Birimler
Kara Ordusu
Taliban yönetimindeki ordu, 8 Kasım 2021'de Afganistan İslam Emirliği Ordusu olarak kuruldu ve bu orduya aynı zamanda İslam Emirliği Ordusu ve Afgan Ordusu da denilmektedir. Ordu, yenilgiye uğrayan Afgan Ulusal Ordusu'ndan büyük ölçüde teçhizat ele geçirdi. Kabil'in düşüşünün ardından yaklaşık 2.000 araç Taliban'ın eline geçti; bu araçlar arasında Humvee, M1117 Guardian, MaxxPro MRAP ve Oshkosh ATV yer alıyordu. Piyade ekipmanları açısından, ele geçirilen malzemeler arasında M4 karabina, M16 tüfeği, gece görüş gözlükleri, zırh kıyafetleri, iletişim ekipmanları ve RPG bulunuyordu. Bu ABD yapımı silahların, Taliban savaşçılarının çoğu tarafından taşınan Rus yapımı AK-47 ve AK-74 tüfeklerinin yerini aldığı bildirilmektedir.

Hava Kuvvetleri
Kaynakça
Afganistan-Çin ilişkileri

Afganistan ile Çin, tarih boyunca birbiriyle çoğunlukla samimi ilişkiler sürdürmüştür; İpek Yolu'nun sayesinde, bu bölgeler arasındaki ticarî ilişkiler en az Han Hanedanı dönemine dayanır. Günümüzde Afganistan'ın Pekin'de bir büyükelçiliği ve Çin'in Kâbil'de bir büyükelçiliği var. Ayrıca iki ülke arasında bulunmaktadır.

Afganistan'ın kuruluşundan beri iki ülke birbiriyle çoğunlukla samimi ilişkiler sürdürmüştür. II. Dünya Savaşı'nda Afganistan, Çin ile beraber Japonya'ya karşı savaştı. Soğuk Savaş'ın başında Çin, Afganistan'ın kalkınmasında katkı bulunmak üzere Afganistan'a ekonomik yardım ve milyonlarca dolar değerinde krediler sağladı. Çin-Sovyet ayrılığı ile Sovyetler Birliği'nin Afganistan'a müdahalesinin (1979) ardından SSCB'nin Afganistan'da Sovyet yanlısı ve Çin karşıtı bir rejim kurmasıyla Çin ile Afganistan arasındaki bu arkadaşlık aksiliğe uğradı, ancak Sovyet kuvvetlerinin Afganistan'dan geri çekilmesi ve SSCB/Rusya-Çin ilişkilerinde varılmış huzurdan beri Afganistan-Çin ilişkileri, 21. yüzyılda büyük oranda gelişmiştir. ancak ticarî ilişkiler devamlı olarak sürdürülmüştür: Çin, Afganistan'ın en büyük ticaret ortağıdır ve savaş boyunca Afganistan'a milyonlarca dolar değerinde yardım bağışlamıştır. Ayrıca son senelerde Çin'in Afganistan'daki etkisi büyümeye başlamıştır ve Çin, Afganistan'da gitgide daha fazla mekik diplomasisinde bulunmaya başlamıştır.

2021'de Amerika Birleşik Devletleri askerlerinin Afganistan'dan çekilmesiyle bunun sonrasında yer almış Taliban saldırısının ardından Çin Hükûmeti, yeni Taliban hükûmetiyle beraber çalışmaya istekli olduğunu ifade etti. Çin Hükûmeti, başta Türkistan İslâm Partisi olmak üzere Doğu Türkistan bağımsızlığı yanlısı militanların Taliban tarafından desteklenmesi konusunda endişelidir.

Ayrıca bakınız
Çin'in dış ilişkileri

Kaynakça
Afganistan (anlam ayrımı)

Afganistan Asya'da bir ülkedir.

Afganistan ayrıca şu anlamlara gelebilir:

Tarihsel devletler
Afganistan Demokratik Cumhuriyeti, 1978'den 1992'ye kadar var olan bir devlet. Daha sonra 1987'de "Afganistan Cumhuriyeti" olarak yeniden adlandırıldı.
Afganistan İslam Emirliği (1996-2001)
Afganistan İslam Cumhuriyeti, 2004'ten 2021'e kadar var olan bir devlet
Afganistan İslam Devleti, 1992'den 2002'ye kadar var olan bir devlet
Afganistan Krallığı, 1926'dan 1973'e kadar var olan bir krallık
Afganistan Cumhuriyeti (1973-1978)
Afganistan Geçiş Yönetimi 2002'den 2004'e kadar Afganistan'ın geçici yönetimi

Diğer
Afghanis-tan

Ayrıca bakınız
Afgan (anlam ayramı)
Afgani (anlam ayrımı)
Afganistan Demokratik Gençlik Örgütü

Afganistan Demokratik Gençlik Örgütü (Darice: سازمان دموکراتیک جوانان افغانستان, Sâzmân-e Damukrâtik-e Javânân-e Afghânistân) Afganistan Demokratik Halk Partisi'nin gençlik kolu ve Afganistan Demokratik Cumhuriyeti'nin ana gençlik oluşumuydu. 17 yaşını geçen ADGÖ üyeleri, ADHP'ye üye olma hakkı kazanırdı.

1980'lerin ortalarında 25.000 civarında üyesi bulunmaktaydı. Dünya Demokratik Gençlik Federasyonu'na üyeydi.

Kaynakça
Afganistan Kızılbaşları

Afgan Kızılbaşları, (Darice: قزلباش‌های افغان) Afganistan'da yaşayan bir Türk etnik grubudur. Afgan Kızılbaşları, çoğunluğu Türkmenlerden oluşan militan bir grup olan Kızılbaşların torunlarıdır. Dilleri Darice'dir. Oniki İmamcı Şii İslam'ı takip ediyorlar.

Afgan Kızılbaşları çeşitli kabilelere mensuptur: Afşarlar, Cevanşirler, Muradhanlar Kabil'in Çindavol mahallesinde Hazaralarla birlikte yaşayan çok sayıda Kızılbaş var. 19. yüzyılın sonlarına ait kaynaklarda Kızılbaşların Kabil, Herat, Kandehar ve Afgan Türkistan'na yayıldıklarından bahsedilmektedir.

1885'te kendi Türk dillerini korudukları ve aynı zamanda Farsçayı da iki dilli olarak bildikleri bildirildi. ve Afşarilerin geride bıraktığı birliklerden gelmektedir. Diğerleri Dürrani İmparatorluğu döneminde ülkeye geldi. Afgan Kızılbaşları, tarihte hükûmette birçok önemli görevler üstlendi.

Sir Mountstuart Elphinstone, 19. yüzyılın başlarında Kabil'deki Afgan Kızılbaşlarını, "Farsça ve kendi aralarında Türkçe " konuşan "bir Türk kolonisi " olarak tanımlamıştı. Ayrıca "aslında Farslaşmış Türkler" olarak da tanımlanıyorlardı.

Kızılbaşların Afgan hükûmetindeki büyük ve güçlü rolleri, iktidardaki Peştun kabileleri arasında memnuniyetsizliğe neden oldu ve Birinci İngiliz-Afgan Savaşı sırasında Kızılbaşların İngilizlerin yanında yer almasının ardından bu durum daha da kötüleşti.

Monarşinin kişisel hizmetkarları ve muhafızları arasında Kızılbaşlar çoğunluktaydı. İngiliz gezgin Alexander Byors, Kızılbaşların kralların kişisel muhafızları olduğunu ve devletin önde gelen güçlerinden biri olduğunu kaydetti.

Y. Gankovsky, Dürrani İmparatorluğu'nun en yüksek mevkilerinde Nadir Şah'ın yakın akrabalarının ve Avadh'ın eski Nevvablarının varlığından bahsetti. Avadh'ın Nevvabları, Kızılbaşlarla akraba olan Karakoyunluların torunlarıydı. Kızılbaş memurlarının küçük erkek kardeşleri ve çocukları, Herat'ın kraliyet mahkemesinin temelini oluşturuyordu.

Lahor Nizamı, Timur Şah Dürrani'nin şah olmasından önce 1757'de atandı. O dönemde ordusu Kızılbaşların yanı sıra yerel Lahor Müslümanlarından da oluşuyordu.

Kızılbaşlar bir noktada Kabil'in en zengin, en eğitimli ve en güçlü insanları olarak görülüyordu. Süvari birliklerinin ve topçu birliklerinin temelini oluşturdular. Ayrıca bazı Hint düzensiz süvari birimlerinde de bulundular. Bunların arasında tüccarlar, küçük ticaretle uğraşanlar, doktorlar, sekreterler ve diğer memurlar vardı. Binbaşı Hastings'e göre 19. yüzyılın ikinci yarısında Kızılbaşların etkisi ve gücü hâlâ güçlüydü, ancak önceki döneme göre azalmıştı.

Kaynakça
Afganistan Geçici Yönetimi

Afganistan Geçici Yönetimi (Peştuca:د افغانستان لنډمهالې اداره) 2001 de Taliban rejiminin yıkılışından sonra Afganistanda kurulan ilk hükümetti. 22 Aralık 2001'den 13 Haziran 2002'ye kadar varlığını sürdürdü. Afganistan Savaşı sırasında emirlik rejimi yıkıldıktan sonra, BM tarafından Bonn konferansı düzenlendi. Bonn Anlaşması sonucunda 22 Aralık 2001'de geçici yönetim kuruldu. Hükümetin başına Hamid Karzai getirildi. 13 Haziran 2002'de Afganistan Geçiş Yönetimi kuruldu.
Afganistan millî futbol takımı

Afganistan millî futbol takımı, Afganistan'ı uluslararası arenada temsil eden futbol takımıdır. 1922 yılında kurulan millî takım, 1948 yılında FIFA'ya katıldı. 1954 yılında kurucu üyelerinden biri olarak AFC'ye katıldı. Afganistan millî futbol takımı Kabil'deki Ghazi Stadyumu'nda maçlarını oynamaktadır. 1984 yılından 2003 yılına kadar FIFA Dünya Sıralaması için uluslararası maçlar oynayan Afganistan millî futbol takımı, 1996-2001 yılları arasındaki Taliban rejimi altında maç yapamadı. Afgan millî takım sonunda 2002 yılında, Asya Oyunları'nda Güney Kore ile oynayarak uluslararası arenaya geri dönmüştür. Bu maçı 2-0 kaybetmişlerdir.

Uluslararası futbol maçlarında yeniden ortaya çıkmalarından beri, Nisan 2013 yılındaki FIFA Dünya Sıralamasında 139. sıraya ulaşmıştır. Şu anda, ülke içinde güvenlik sorunları olması nedeniyle futbola katılım düşük bir seviyede bulunmaktadır. Futbol Afganistan'daki en popüler spordur.

Sponsorlar
Alokozay, MOBY Group, Lemar ve TOLO millî takımın sponsorlarıdır.

Bayrak
Afganistan millî takımı, Taliban'ın 2021'de ülkeyi ele geçirmesine rağmen, Taliban hükûmetinin beyaz bayrağı yerine hâlâ Afganistan İslam Cumhuriyeti'nin eski üç renkli bayrağını kullanmaktadır.

Turnuva tarihi
FIFA Dünya Kupası tarihi
Asya Kupası tarihi
1956 - Çekildi
1960 - 2000 arası - Katılmadı
2004 - Elemeleri geçemedi
2007 - Katılmadı
2011 - Elemeleri geçemedi

Güney Asya Futbol Federasyon Şampiyonası tarihi
1993 - 1999 arası - Katılmadı
2003 - 2009 arası - 1. Tur
2011 - İkinci

Güncel kadro
Aşağıdaki oyuncular, 16-21 Kasım 2023 tarihleri arasında 2026 FIFA Dünya Kupası elemeleri maçlarının kadrosunda yer aldı.
Kuveyt maçından sonra 21 Kasım 2023 itibarıyla ɡüncel kadro.






























Kaynakça
Afganistan bayrağı

Afganistan bayrağı (Darice: پرچم افغانستان, Peştuca: افغانستان توغ), Afganistan'ın ulusal bayrağıdır. Ülke, Hotakîler tarafından kurulduğu 1709 yılındaki ilk bayrağından bu yana 25 bayrağa sahip. Sadece 20. yüzyılda Afganistan, o dönemdeki diğer tüm ülkelerden daha fazla 19 ulusal bayrak kullandı ve bunların çoğu siyah, kırmızı ve yeşil renklere sahipti.

15 Ağustos 2021'de Kâbil'in Düşüşü'nün ardından, Afganistan'ın meşru hükûmeti olduğunu iddia eden ve her biri farklı bir bayrak kullanan iki taraf var. Ülkeyi kontrol eden Afganistan'ın Taliban kontrolündeki İslam Emirliği, beyaz zemin üzerine siyah yazılmış kelime-i tevhid bulunduğu bir bayrak kullanırken, İslam Cumhuriyeti ise siyah, kırmızı ve yeşil zemin üzerine Afganistan arması'nın bulunduğu bir bayrak kullanmakta.

Afganistan'ın üç renkli bayraklarının tarihi
Siyah renk, korunan bir devlet olarak sorunlu 19. yüzyıl tarihini temsil eder, kırmızı renk, bağımsızlık için savaşanların kanını (özellikle 1919 Anglo-Afgan Antlaşması) temsil eder ve yeşil, gelecek için umut ve refahı temsil eder. Bazıları alternatif olarak siyahı tarihi, kırmızıyı ilerlemeyi ve yeşili ya tarımsal refahı ya da İslam'ı temsil edecek şekilde yorumlamaktadır.

1928'den beri hemen hemen her üç renkli Afganistan bayrağının merkezinde Afganistan arması yer almaktadır. Hemen hemen her amblemin içinde ilk olarak 1901'de ortaya çıkan bir cami ve ilk olarak 1928'de ortaya çıkan buğday vardı.

Son üç renkli bayrak, 2002'de, daha sonra 2004 ve 2013'te yapılan değişikliklerle, farklı renkli amblemler içeren bazı varyantlarla şimdiki halini aldı.

Bayrakların renk yaklaşımları (1928-1978 ve 1980-2021 bayrakları için geçerlidir) aşağıda listelenmiştir:


Diğer bayraklar
Galeri
Önceki bayraklar
Ayrıca bakınız
Afganistan arması

Kaynakça
Dış bağlantılar
Afganistan bayrağı ve açıklaması (İngilizce)
Afganistan arması

Afganistan arması, Afganistan'ın resmî devlet armasıdır.

Uluslararası alanda kabul görmüş Afganistan hükûmeti tarafından kullanılan amblemin 2013 versiyonu, en üstte Arapça Kelime-i şehadet yazısına sahiptir. Altında, içinde mihrap ve minberi olan bir cami bulunur. Camiye iliştirilmiş iki bayrak, Afganistan bayrağını temsil eder. Caminin altında milletin adını belirten bir kitabe ve caminin çevresinde buğday demetleri vardır. En altta ise Hicrî takvime göre 1298 (Miladi takvimde 1919), Afganistan'ın Britanya İmparatorluğu'ndan bağımsızlığını kazandığı yıl yazar.

Eski armalar
Ayrıca bakınız
Afganistan bayrağı

Notlar
Kaynakça
Dış bağlantılar
Afganistan Dışişleri Bakanlığı
Afganistan Ulusal Arması
Afganistan İslam Cumhuriyeti Milli Marşı

Afgan Ulusal Marşı (Peştuca: ولسي ترانه - "Walsi Tarana", Farsça: ملي سرود - "Milli Surood") Mayıs 2006'da milli marş olarak Afganistan'da kabul edilmiştir Marşın sözleri Abdul Bari Jahani tarafından ve müzik Alman-Afgan besteci Babrak Wassa tarafından hazırlanmıştır.

Marşın sözleri ve çevirisi
Ayrıca bakınız
Burası Cesurların Yurdu

Kaynakça
Afganistan tarihi

Afganistan tarihi, yazılı olarak izleri bölgenin Ahameniş İmparatorluğu hakimiyeti altında olduğu MÖ 500'lü yıllara kadar süren bir tarihtir fakat MÖ 3000 ile 2000 yılları arasında topraklarında ileri düzeyde kentleşmiş bir kültürün var olduğuna dair kanıtlar da bulunmaktadır. Büyük İskender ve ordusu, Gaugamela Savaşı'nda Pers İmparatorluğu'nu yenilgiye uğrattıktan sonra MÖ 330 yılında Afganistan'a ulaştı. Grek-Baktriyalılar, Mauryalılar, Kabil Şahiler, Kuşanlar, Saffârîler, Samanîler, Gazneliler, Gurlular, Timurlar, Babürler, Hotakîler ve Dürraniler dahil birçok güçlü krallık, günümüz Afganistan topraklarında başkentler kurdular.

Son Afgan imparatorluğu olan Dürrani İmparatorluğu, 1747 yılında Ahmed Şah Dürrani'nin Paştun aşiretlerini birleştirmesiyle kuruldu. Zamanla Britanya ve Rusya imparatorlukları arasında bir tampon bölge konumuna gelen Afganistan, 1919'da göstermelik Britanya kontrolünden bağımsızlığını kazandı. Kısa süreli bir demokrasi denemesi, 1973'te darbe ve 1978'de komünist karşı darbesi ile sona erdi. Sovyetler Birliği, yönetimde kalmakta zorlanan Afgan komünist rejimini desteklemek için 1979 yılında uzun ve yıkıcı bir savaşı tetikleyerek ülkeyi işgal etti. SSCB, uluslararası güçlerin destekliği antikomünist mücahitler tarafından baskı altında kalınca 1989 yılında ülkeden geri çekildi. Bir dizi iç savaşın ardından Kâbil, 1996 yılında Talibanın kontrolüne geçti. Ülkedeki iç savaşı ve anarşiyi sona erdirmek için 1994 yılında ortaya çıkan Taliban, Pakistan tarafından desteklenen radikal bir hareketti.

11 Eylül 2001'de New York'ta düzenlenen saldırıların ardından Usame bin Ladin'i sakladığı öne sürülen Taliban rejimi, Amerika Birleşik Devletleri ve müttefik devletler ile Taliban karşıtı Kuzey İttifakı tarafından düzenlenen askerî müdahale sonucunda devrildi. 2001'de Birleşmiş Milletler sponsorluğunda düzenlenen Bonn Konferansı, yeni bir anayasanın kabulü, 2004'te bir başkanlık seçimi ve 2005'te Ulusal Meclis seçimleri dahil olmak üzere, ülkenin siyasi anlamda yeniden yapılanması için bir süreç oluşturdu. Hamid Karzai, 7 Aralık 2004'te Afganistan'ın demokratik yollardan seçilen ilk cumhurbaşkanı oldu. Afganistan Ulusal Meclisi, 19 Aralık 2005'te açıldı. Karzai, 2009'da ikinci dönem için yeniden cumhurbaşkanı seçildi. İstikrarlı bir merkezî hükûmet oluşturma konusunda elde edilen kazançlara rağmen, özellikle ülkenin güney ve doğusunda yeniden dirilen Taliban ve taşralarda devam eden istikrarsızlık, Afgan hükûmeti için ciddi sorunlar teşkil etmektedir.

Kaynakça
Dış bağlantılar
CIA World Factbook
Afganistan Ulusal Cephesi

Afganistan Ulusal Cephesi (Farsça: جبهه ملی افغانستان‎, Jabhe Melli; AUC) 2011 sonlarında Ahmed Ziya Mesud, Hacı Muhammed Mohaqiq ve Abdül Reşid Dostum tarafından kuruldu. AUC, genellikle, 2001 sonlarında ABD hava desteği ile Afganistan'daki Taliban iktidarını ortadan kaldıran Kuzey İttifakı'nın askeri kanadının parçalarının reforme edilmesiyle ortaya çıkan bir oluşum olarak kabul edilir. Ulusal Cephe, Taliban'ın iktidarı tekrar almasına ve askeri gücünü tekrar kazanmasına karşı çıkar. Ulusal Cephe başkanı Ahmed Ziya Mesud, 11 Eylül saldırılarından 2 gün önce suikasta uğrayan Kuzey İttifakı lideri Ahmet Şah Mesud'un kardeşidir.

Kaynakça
Afganistan Ulusal Koalisyonu

Afganistan Ulusal Koalisyonu (Persçe: ائتلاف ملی‎, Etelaf-e Milli; daha önceden Değişim ve Umudun Koalisyonu olarak bilinirdi.) Liderliğini eski Afganistan dışişleri bakanı (2001-2005) olan ve 2009 başkanlık seçimlerinde Hamid Karzai'nin en büyük rakibi olan Abdullah Abdullah'ın yaptığı koalisyondu. Abdullah Abdullah, 11 Eylül saldırılarından 2 gün önce öldürülen Ahmet Şah Mesud'un yakın arkadaşıydı.

Afganistan Ulusal Cephesi'ne nispeten, Afganistan Ulusal Koalisyonu, Hamid Karzai hükûmetine karşı demokratik bir muhalefeti temsil ediyordu.

Koalisyon, Taliban'ın 15 Ağustos 2021'de Kabil'i ele geçirmesiyle sona erdi.

Kaynakça
Afganistan Ulusal İslam Hareketi

Afganistan Ulusal İslam Hareketi ( ), Afganistan'da Özbek ve Türkmen çıkarlarını destekleyen Türki siyasi partidir. Liderliğini Abdül Reşid Dostum yapmaktadır.

Hareket "Çoğunlukla eski komünistlerden ve İslamcılardan oluşan bir organizasyon." şeklinde tanımlanır. Seküler ve sol eğilimli olarak kabul edilir. Seçmenleri çoğunlukla Özbekler ve Türkmenler den oluşur. Cüzcan, Belh, Faryab, Sar-i Pol, Tahar, Kunduz ve Samangan eyaletleri, partinin en fazla oy aldığı yerlerdir.

Kaynakça
Afganistan İslami Birlik Partisi

Afganistan İslami Birlik Partisi ( , kısa yazılışı ile "Hizb-e Vahdet"), Afganistan'daki tüm üyeleri ve destekçileri Hazaralar olan Hazara siyasi partilerinden biridir.

Şii lider Abdul Ali Mazari tarafından, Pakistan ve İran merkezli dokuz ayrı ve ağırlıklı olarak düşman askeri ve ideolojik grubu bir araya getiremek üzere kuruldu. Kurulduğu yıl olan 1989'dan beri Afganistan'da siyasi ve askeri açıdan önemli bir role sahiptir. Afganistan'daki birçok parti gibi Afganistan İslami Birlik Partisi'de 1980'li yıllarda çalkantılı bir dönem olan anti-sovyet direniş hareketlerinde kök saldı. Parti birbirine zıt görüşe sahip 9 ayrı askeri ve siyasi grubun bir araya gelmesiyle oluşturuldu. Parti, 1990'lı yılların başlarındaki Afganistan İç Savaşı'nda Kabil'de ve ülkenin diğer bazı bölgelerinde iç savaşın ana aktörlerinden biri olarak boy gösterdi. İslamcılık partinin ileri gelen liderlerinin ideolojisi olmasına rağmen parti yavaş yavaş Hazara etnik grubunun siyasi talep ve isteklerini yansıtmadaki ana araç görevini üstlendi. Partinin ideolojik arka planı ve etnik grup desteği, siyasi karakterini ve gündemini şekillendirdi.

2009 yılında Afganistan İslami Birlik Partisi'nde ayrılmalar gerçekleşti. Parti en az 4 ayrı gruba bölündü ve her biri parti adının ve mirasının sahipliğini talep etmektedir. Bu partilerden en büyük ikisi Afganistan Halkının İslami Birlik Partisi ve Afganistan Ulusal İslami Birlik Partisi'dir.

Kaynakça
Afganistan Ulusal İslami Birlik Partisi

Afganistan Ulusal İslami Birlik Partisi (Farsça: حزب وحدت ملی اسلامی افغانستان‎) Afganistan'da Muhammad Akbari'nin liderliğini yaptığı bir siyasi partidir. Akbari, Taliban'dan Hazara bölgesinin kontrolü teklifini alınca Afganistan İslami Birlik Partisinden ayrıldı.

Kuruluşu
Parti, 1990'lı yılların başında yaşanan Abdul Ali Mazari ve Muhammad Akbari ayrılığıyla birlikte ortaya çıktı. Akbari ve Mazari arasındaki gerilim Sovyet-Afgan Savaşı sırasındaki Şii müttefikliği olan Tahran Sekizi'ndeki iki rakip gruba liderlik ettikleri tarihe kadar uzanır. Akbari Devrim Muhafızları'na liderlik ederken Mazari Nasr Organizasyonu'na liderlik ediyordu. İki parti de aşağı yukarı 1500 savaşçıya sahip olmasına rağmen Mazari'nin grubunun takviye kuvvet sayısı 4000 civarında iken Akbari'ninki 2000 civarındaydı. Daha sonra, 1989'da, Akbari ve Mazari partilerini Tahran Sekizi'ndeki diğer gruplar ile birlikte Afganistan İslami Birlik Partisi çatısı altında birleştirmeyi kabul ettiler.

Afganistan İslami Birlik Partisi içerisinde farklı gruplar arasındaki gerilim Eylül 1994 başkanlık seçimlerinde tekrar baş gösterdi. Akbari ve Mazari seçimleri kendi destek tabanlarında düzenlemeyi talep etti. Akbari Hazar bölgesini isterken Mazari Kabil'i istiyordu. Mazari talebini kabul ettirmeyi başardı ve seçim Kabul'de düzenlendi. Mazari 43 oyla başkan olurken Akbari 33 oy alabildi. Buna rağmen Mazari genel sekreter olurken Akbari merkez komitesi başkanı oldu. Yeni makamında Mazari, Afganistan Ulusal İslam Hareketi ve Hizb-i İslami ile müttefikliğin sürdürülmesi gerektiğini savundu. Tersine Akbari, Kabil Savaşı'nda yaşanan Hazara kayıplarından rahatsızdı ve Cemiyet-i İslami ile yeni bir müttefiklik kurulması gerektiği fikrini savunuyordu. Bunu takiben Akbari darbe planlamakla suçlandı ve Akbari'nin bu fikri Mazari tarafından reddedildi. Seçimi takip eden haftalarda Akbari Cemiyet-i İslami ile müttefik olan kendi grubunu yönetiyordu.

İdeoloji
Akbari, evlilik içi tecavüzü yasallaştıran Şii aile kurallarını savunuyordu.

Kaynakça