Bale

Bale, geçmişte Avrupa saraylarında bir saray dansı olarak icra edilen, zamanla büyük bir evrim geçirerek bir sahne sanatı haline gelen; belli figürlere, adım atışlara dayalı, dünya çapında yaygın bir danstır.

Sözcük olarak kökeni, İtalyanca dans etmek anlamındaki "ballare"den gelir. Temelleri İtalya'da, İtalyan Rönesansı döneminde, mim sanatçılarının tiyatro ve gösterilerdeki dansları ile atılmıştır. Bir tür saray eğlencesi olarak Avrupa'da soyluların yaşamında yer almış; tüm kıtada önemli toplumsal dönüşümlerinin yaşandığı 1900'lerde yeni bir anlayışla icra edilmeye başlamış ve teatral bir sanat olarak gelişmiştir. Bu dansı icra eden kadın dansçılara balerin, erkek dansçılara balet denir.

Tarihçe
Balenin doğuşu
14. ve 15. yüzyıllarda, İtalya'da sokak ve meydanlarda halkı eğlendiren gezici toplulukların gösterilerinde pantomim sanatçılarının sergilediği danslı, mimikli oyunlar, İtalyan sarayına da taşınmış ve baletti adı ile bazı temsiller gelişmiştir. Saraydaki temsillerde temalar genellikle Antik Çağ'da inanılan tanrılar ve yarı tanrıların yer aldığı konuları ele alırdı. O zamanlarda koreografik bir düzeni olmayan bale için ilk dans koreografilerini Dominic de Piacenza adlı dans ustası yaptı. Piacenza 'nın "Dans Etme ve Dansları Yönetme Sanatı" (1416) adlı kitabı, bale hakında bilinen ilk yazılı kaynaktır.

Bale, 16. yüzyılda Avrupa saraylarında tıpkı yüzme, güreş, kılıç kullanma gibi bir soyluluk göstergesi haline geldi ve askerî eğitimin bir parçası kabul edildi. Balelerin sonunda genellikle herkesin katıldığı büyük bir balo da düzenlenmekte idi. Kralın zenginlik ve gücünün sembolleri olarak etkileyici eğlenceler yaratma baskısı, balenin gelişmesinde rol oynadı. Bale, 16. ve 17. yüzyılın sonlarında Danimarka ve İsveç'e kadar yayıldı.

İtalya'da doğan bale, Floransalı Medici hanedanından Catherine de Medici'nin Fransa Kralı'nın oğlu II. Henry ile evlenmesi ile Fransa'da da saray dansı haline gelmiştir. 1573 yılında Paris'teki Tuileries Sarayı'nda sahneye konulan "Ballet des Polonais" (Polonyalılar Balesi) ve 1580'de bir nişanı kutlamak amacıyla Louvre Sarayı'nda sahnelenen ve on bin soylu tarafından izlenen 1653'te Fronde İsyanı bastırıldığında gösterişli bir bale gösterisi hazırlattı. Babası XIII. Louis'in ölümü ile Fransa'nın üstüne çöken karanlık geceyi başarıyla yenmesini ve ulusu belirsizlikten çıkarıp ilahi gücü sayesinde aydınlığa kavuşturmasını anlatan Ballet Royal de la Nuit (Gecenin Balesi) adlı bu efsanevi balede altı farklı rolü canlandırarak sarayın ve kalabalık bir seyirci topluluğunun karşısına çıktı. 1760 tarihli Dans ve Baleler Üzerine Mektup (Lettres Sur la Dance altes Balets) adlı kitabında dansın önemli kurallarını ve prensiplerini, pozisyonlarını ve adımlarını belirledi. 19. yüzyıl sonunda Rusya'da bale gelişirken Avrupa'da bu sanata ilgi azalmış, opera ön plana çıkmıştı. Rus sanatını Avrupa'ya tanımak için Diaghilev'in öncülüğünde bir araya gelen besteci, koreograf, ressam, dekor ve giysi tasarımcıların meydana getirdiği Ballets Russes (Rus Balesi) topluluğu, balenin yeniden Avrupa'da çok izlenilen bir sanat dalı olmasını sağladı. Topluluk, yeni koreografik dans adımlarının oluşturulmasına, modernizmin akımının sahnelere taşınmasına öncülük etti.

Neoklasik bale
1900'lerin başında faklı disiplinlerden sanatçıların, aşırı süslemeye dayanan sanat anlayışlarına karşı çıkarak klasik dönemi anımsatan daha sade bir tarza geri dönmeyi tercih etmesi eğilimi neoklasizm olarak adlandırılır. Balede bu anlayış, Ballets Russes koreograflarından George Balanchine ile özdeşleşmiştir. Balanchine, Ballets Russes'in dağılmasından sonra bir bale topluluğu kurmak üzere New York'a gitti. Concerto Barocco (1941), Four Temperaments (1946), Agon (1957) ve Episodes (1959) gibi tanınmış neoklasik balelerin koreografileri New York'ta yapıldı.

Modern Bale
Geleneksel bale kurallarını reddedip daha özgür ve deneysel bir tarz benimseyen dansçılar, modern baleyi geliştirdiler. Modern bale; zaman zaman caz, sokak dansı, multimedya ve tiyatro unsurlarını da içeren ve bu unsurları klasik balenin tekniği ve hassasiyeti ile birleştiren karma bir tarzdır. Moden balenin öncüsü sanatçılardan bazıları, William Forsythe, Jiří Kylián, Twyla Tharp'tır.

Kaynakça
Dış bağlantılar
Ballet: The Art of Dance, Bale tarihi hakkında belgesel, Lucasfilm, 2007
Inside the Point, Belgesel, Stash Free Documentaries, 2022
ballet.org.uk