Atlı, Olur

Atlı, Erzurum ilinin Olur ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.

Tarihçe
Atlı mahallesinin eski adı Ori'dir. Ori (ორი) Gürcüce bir yer adı olup "iki" anlamına gelir. Bu yer adı köyde bulunan iki kiliseyle bağlantılı olabilir. Nitekim 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde Ardahan-i Büzürg livasının Güney nahiyesine bağlı bir köy "Ori Kilisa" (اوری كلسا) adıyla kaydedilmiştir. Ori köyü Türkçe kaynaklarda da Ori (اوری) olarak geçer. Atlı köyünün merkezinin kuzeyinde bulunan Alos mahallesi, eskiden ayrı bir köydü.

Ori köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'daki yerleşim yerlerinden biriydi. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köyde günümüze yıkıntıları ulaşan iki kilise bu denmeden kalmış olmalıdır. Günümüze ulaşmış olan Beğelti (ბეღელთი) ve Şirişeti (შირიშეთი) mevki adları da buranın eski bir Gürcü yerleşimi olduğuna işaret etmektedir.

Ori köyü, 1877-1878 savaşının ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinde Ori, Oltu sancağının Tausker kazasının köylerinden biriydi. 1886 nüfus sayımında Ori (Ори) olarak kaydedilmiş olan köyde 98 hanede, 258'i erkek ve 217'si kadın olmak üzere 475 kişi yaşıyordu. Bu tarihte köyün nüfusu "Türk" olarak kaydedilmiştir. Ori köyünün nüfusu 1896 yılında 760 kişiye, 1906 yılında 820 kişiye yükselmiştir. Rus idaresi sırasında köye yeni nüfus yerleştirildiği bu kayıtlardan anlaşılmaktadır.

Ori köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Ori (اوری) olarak geçer. Bu sırada köy Erzurum vilayetinin Oltu kazasının Olur nahiyesine bağlıydı. Ori "yabancı kökten geldiği" için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Atlı olarak değiştirilmiştir. Atlı köyünün nüfusu 1965 yılında 857 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 374 kişi okuma yazma biliyordu.

Ori köyünde iki kilisenin varlığı bilinmektedir. Bu köy kiliselerinden biri köyün merkezinin 1 km kuzeydoğusunda, Gürcüce Şirişeti olarak adlandırılan mevkide yer alır ve bu yapıdan geriye sadece yıkıntıları kalmıştır. Tamamen yıkılmış olan diğer köy kilisesi ise, köyün merkezinin 1,5 km kuzeydoğusunda, Gürcüce Beğelti adını taşıyan yerde bulunuyordu. Köyde ayrıca bir kale ile sığınak olduğu tahmin edilen bir mağara bulunmaktadır.

Alos
Alos veya Alosi köyü, Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan Osmanlı cebe defterinde "Aldkos" (الدكوس) şeklinde yazılmıştır. Bu defterdeki kayda göre Alos veya "Aldkos" köyü, Ardanuç livasının Tavusker (Taoskari) nahiyesine bağlıydı. Hicri 1123 (1711/1712) tarihinde köyün hasılası 23.500 akçe idi ve burası Mahmud adında birine zeamet olarak verilmişti.

Alos veya Alosi köyü, 1835 tarihli Osmanlı nüfus sayımında Çıldır Eyaleti'nin Tavusker sancağına bağlıydı. Askere alma ve vergi salma amacıyla sadece erkek nüfusunun tespit edildiği bu sayımda 8 hanede 20 erkek bulunuyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün toplam nüfusunun yaklaşık 40 kişiden oluştuğu söylenebilir.

Alos veya Alosi köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca Osmanlı Devleti tarafından savaş tazminatının bir parçası olarak Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin 1886 nüfus tespitinde Alos (Алосъ) şeklinde kaydettiği köy, bu sırada Oltu sancağının Oltu kazasına (uçastok) bağlı Tavusker nahiyesinin 21 köyünden biriydi. Nüfusu, 17'si erkek ve 18'i kadın olmak üzere, 7 hanede yaşayan ve tamamı Türk olarak kaydedilmiş olan 35 kişiden oluşuyordu.

Alos veya Alosi köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde sehven Abos (آبوس) şeklinde kaydedilmiştir. Bu sırada köy, Erzurum vilayetinin Oltu kazasının Olur nahiyesine bağlıydı. Daha sonraki nüfus sayımlarında ayrı bir köy olarak geçmemiş olması, bu tarihten kısa bir süre sonra Ori (Atlı) köyünde bir mahalle olarak bağlandığını göstermektedir. Bu yerleşim günümüzde de "Alos" adıyla Atlı köyünün bir mahallesi olup köyün merkezinin kuzeyinde bulunmaktadır.

Coğrafya
Mahalle, Erzurum il merkezine 195 km, Olur ilçe merkezine 21 km uzaklıktadır. Mahalle, Olur'un kuzeybatısında olup, numaralı Ardanuç-Olur il yoluna, Eğlek Mahallesi üzerinden 14,9 km'lik bir köy yoluyla bağlıdır.

Nüfus
Kaynakça
Dış bağlantılar