Eyüpsultan Mezarlığı

Eyüpsultan Mezarlığı (Eyüp Mezarlığı olarak da bilinir), İstanbul'un Eyüpsultan ilçesinde, Haliç kıyısında bulunan tarihi bir mezarlık.

Tarihi
Eyüpsultan semti gibi Eyüp Sultan Mezarlığı da adını, Emeviler'in 7. yüzyılda Konstantiniye'ye düzenlediği başarısız seferde (674–678) sancaktarlık yapan ve kuşatma esnasında ölen Ebu Eyyûb el-Ensarî'den alır. Ebu Eyyûb el-Ensarî'nin türbesinin burada bulunuşu ve halkın ona yakın gömülme isteği Eyüp Sultan Mezarlığı'nın meydana gelişine neden olmuştur.

İstanbul'daki en büyük İslam mezarlıklarından biri olan Eyüp Sultan Mezarlığı'nda sadrazamlar, şeyhülislamlar, vezirler, kumandanlar, hanım sultanlar, saray mensupları, din, tasavvuf, ilim, fikir, sanat adamları, şairler ve halktan kişiler gömülmüştür. Eyüp Sultan Mezarlığı, Haliç kıyılarından, Karyağdı Bayırı'na, tepedeki sırtlara ve oradan da Edirnekapı surlarına ulaşmıştır. Edirnekapı ile Alibeyköy'e ulaşan yolların çevresindeki mezar taşları da Eyüp Sultan Mezarlığı'nın uzantısıdır. Haliç çevresi ile sırtlarında yapılan yol çalışmaları ve kamulaştırmalar buradaki mezarlara büyük zarar vermiştir.

İstanbul'un fethinden hemen sonra Eyüp'te ölülerin gömülmesiyle mezar taşlarında toplumun düşünce yapısı ortaya çıkmıştır. Buradaki ilk mezar taşları gösterişten uzaktır. Anadolu mezar taşlarındaki çeşitlilik, burada da dikkati çekmektedir. Başlıbaşına birer sanat eseri niteliğindeki bu taşlar ölünün kimliği konusunda da bilgi vermektedir.

18. yy'ın sonlarında yeni mermer ocaklarının bulunuşuyla Eyüp Sultan Mezarlığı'nda mermerlerden daha çok yararlanıldığı görülmüştür. Osmanlı türbe mimarisinin uyguladığı plan tipleri, üslup ve bezeme ile burada karşılaşılmıştır. Buradaki açık ve kapalı türbelerde, hazirelerde mermer, taş ve tuğla ile birlikte kullanılmış, çini, kalem işi, ştuk ve yazı da onları tamamlamıştır.
Çakmak'ın kabrinin yakınında Nakşi şeyhi Küçük Hüseyin Efendi'nin kabri bulunur. Eyüp Sultan Mezarlığı Nakşibendiler'in gömüldüğü bir yer olarak eski İstanbullular tarafından "Nakşi Tarlası" olarak adlandırılırdı. Kaşgari Caminin hemen karşısında Türk Deniz Kuvvetleri'nin ilk komutanı Oramiral Mehmet Ali Ülgen'in aile kabristanı bulunur.

Kaşgâri Tekkesi'nden yukarıda, Karyağdı ismiyle tanınan Bektaşî Tekkesi'ne uzanan yolun iki yanında daha eskiye inen mezar taşlarıyla karşılaşılır. Koca Sinan Türbesi yakınında Eyüb Sultan Türbesi'nin ilk türbedarı ve aynı zamanda II. Bayezid'in tahta çıkışında ona kılıç kuşatan Şeyh Baba Yusuf Efendi'nin, Vezir Sinan Paşa Türbesi yanında Hacı Abdullah Paşa'nın mezarı vardır. Öte yandan Eyüp Sultan Mezarlığı'nda gömülmenin kutsallığı inancı yeni gömü için eski mezarların tahribi sonucunu doğurmuştur. Bu nedenle de Eyüp Sultan Mezarlığı'nda pek çok ünlü kişinin mezarı kırılmış veya kaybolmuştur. Ebu'l-Fazıl Alaeddin Efendi'nin mezarı yerine başkaları gömülmüş, Şeyhülislam Sadi Sadullah Efendi'nin, Ali Kuşçu'nun mezar taşları caminin arkasında kırık olarak bulunmuş ve yerine yerleştirilmiştir.

Eyüp Sultan Mezarlığı'nda yapılan araştırmalar ortaya ilginç tarihi belge niteliğinde mezar taşlarını çıkarmıştır. Nitekim Kırım'da Bahçesaray'da gömülü olduğu sanılan, II. Gazi Giray'ın oğlu Devlet Han'ın mezar taşı Eyüpsultan'da bulunmuştur.

Eyüp Sultan Mezarlığı'nın ilginç bir bölümü de Gümüşsuyu'na çıkan sırtlardaki cellat mezarlığıydı. Cellatlık halk arasında iyi karşılanmadığından bu işi yapanlar ayrı bir mezarlığa gömülmüşlerdir. Buradaki mezar taşları oldukça kalın ve insan büyüklüğündeki taşlardan yapılmıştır. Pier Loti yakınlarındaki cellat mezarlığı bugün tamamen yok olmuştur. Normal mezarlıkla birbirine karışmış ve çok sayıda yeni dönem mezarları oluşturulmuştur. Tek tük bulunabilen cellat mezarlarının birçoğu yeni mezarların arasında kalmış, bazıları ise tahribata uğramıştır. Bazıları ise yeni mezarların yapımında kullanılmıştır.


Eyüpsultan'a mistik bir görünüm veren mezarlığın büyük bir bölümü, doğanın tahribine, kamulaştırmalara, gecekondu yapımında yok olmalarına, kırılmalarına, modern mezarların onların yerini almalarına karşılık yine de korunmuştur.

Pierre Loti Tepesi'yle Haliç kıyısı arasında uzanan Eyüp - Piyer Loti Teleferik Hattı mezarlığın üzerinden geçer. 2005 yılında hizmete giren 384 m uzunluğundaki hat, Maçka - Taşkışla Teleferik Hattı'ndan sonra İstanbul'un ikinci teleferik hattıdır.

Kabri bulunanlar
Abdülkadir Töre (1873-1946), besteci
Adil Serdar Saçan (1962-2023), polis
Âdile Sultan (1826-1899), divan edebiyatı şairi
Ahmet Cevdet Oran (1862-1935), yayıncı, yazar ve gazeteci
Ahmet Haşim (1887-1933), şair ve yazar
Ali Kuşçu (1403-1474), Osmanlı bilim insanı
Ali Taygun (1943-2009), oyuncu, yönetmen ve aktivist
Enver Ören (1939-2013), iş insanı
Erkan Aydoğan Oflu (1972-2011), oyuncu
Fikret Adil (1901-1973), gazeteci ve çevirmen
Gani Turanlı (1926-2005), görüntü yönetmeni
Hafız Ziya Efendi (1853-), siyasetçi
Hızır Çelebi (1407-1456), din alimi
Hüseyin Hilmi Işık (1911-2001), din adamı
İdris-i Bitlisî, devlet adamı
İlyas Tetik (1960-2021), besteci ve müzisyen
Kamil Akdik (1861-1941), hattat
Kara Ahmed (1870-1902), güreşçi
Lala Mustafa Paşa (1500-1580), Osmanlı devlet adamı
Mahmud Esad Coşan (1938-2001), din adami
Mehmet Ali Ülgen (1887-1952), asker
Melih Gülgen (1946-2017), sinemacı
Mevlâna İdris Zengin (1966-2022), Edebiyatçı,yazar ve şair
Murat Öztürk (pilot) (1953-2013), akrobasi pilotu ve haber muhabiri
Mustafa Miyasoğlu (1946-2013), romancı ve yazar
Necip Fazıl Kısakürek (1904-1983), şair
Rasim Özdenören (1940-2022), öykü ve deneme yazarı
Salih Mirzabeyoğlu (1950-2018), örgüt lideri
Sinan Toros (1943-2013), gazeteci ve muhabir
Süheyl Eğriboz (1927-2014), oyuncu
Süleyman Sabit Bey (1846-1885), Osmanlı devlet adamı
Süleyman Özmen (1948-1970), çatışmada ölen Türk öğrenci
Şazi Tezcan (1907-1962), futbolcu ve futbol hakemi
Topal İzzet Mehmed Paşa (1792-1855), Osmanlı devlet adamı
Yavuz Bahadıroğlu (1945-2021), İslamcı yazar ve komplo teorisyeni
Yenişehirli Avni (1826-1884), Osmanlı divan şairi
Yunus Hazarlı (1893-1965), rütbeli Azerbaycan ve Türk askeri
Zübeyde Fıtnat Hanım (1725-1780), Osmanlı divan şairi

Ayrıca bakınız
Türkiye'deki mezarlıklar listesi
Konstantinopolis Kuşatması

Kaynakça
Dış bağlantılar