Ağır borçlu yoksul ülkeler

Ağır borçlu yoksul ülkeler (HIPC) Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Dünya Bankası'ndan özel yardım almaya uygun, yüksek düzeyde yoksulluk ve borç yüküne sahip 39 gelişmekte olan ülkeden oluşan bir gruptur.

HIPC ɡirişimi, Sivil toplum kuruluşları ve diğer kuruluşların kapsamlı lobi çalışmalarının ardından 1996 yılında Uluslararası Para Fonu ve Dünya Bankası tarafından başlatıldı. Söz konusu ülkelere dış borç ödemelerini iptal etmek veya sürdürülebilir seviyelere indirmek için borç hafifletme ve düşük faizli krediler sağlamakta; bu da yoksul ülkelerin gelecekte borçlarını zamanında geri ödeyebilecekleri anlamına gelmektedir. Girişimin değerlendirilmesi için ülkelerin geleneksel yöntemlerle yönetilemeyecek, sürdürülemez bir borç yüküyle karşı karşıya olmaları gerekmektedir. Yardım, bu ülkelerin ulusal hükûmetlerinin bir dizi ekonomik yönetim ve performans hedefini karşılaması ve ekonomik ve sosyal reformları gerçekleştirmesi şartına bağlıdır.

Ülkeler
Şu ana kadar tam veya kısmî borç ertelemesi alan 37 ülke şunlardır:

Somali'nin 2020 yılında Tamamlanma Noktasını geçmesinin ardından 37 ülke programı tamamlamış ve dış borçlarının tamamı iptal edilmiştir.

Mart 2020 itibarıyla iki ülkenin daha (Eritre ve Sudan) programa katılması düşünülmektedir. Bu plân, Sudan'ın geçiş hükûmeti ve Abdalla Hamdok liderliğindeki kabinesinin karar verebilmesi için zorlu ekonomik reformları yürürlüğe koymaları sonrasında meydana geldi.

Katılım şartları
HIPC kapsamında borç ertelemesinden yararlanmak için bir ülkenin öncelikle HIPC'nin belirlemiş olduğu koşulları karşılaması gerekmektedir. HIPC'nin 1996 yılındaki temel şartı, geleneksel, ikili borç hafifletme uygulamalarının tam olarak uygulanmasına rağmen ülkenin borcunun sürdürülemez seviyelerde kalmasıydı. O zamanlar HIPC, bir ülkenin borcu, yaptığı ihracata oranı %200-250'yi aştığında veya borç/devlet gelirleri oranı %280'i aştığında borcu sürdürülemez olarak değerlendirmekteydi.

Finansman
IMF, ɡünümüzde HIPC programı için uygun olan 40 ülkeye borç ertelemesi sağlamanın toplam maliyetinin yaklaşık 71 milyar dolar (2007 doları cinsinden) olacağını tahmin etmektedir. Fonlamanın yarısı IMF, Dünya Bankası ve diğer çok taraflı kuruluşlar tarafından, diğer yarısı ise kredi veren ülkeler tarafından sağlanmaktadır. IMF'nin maliyetteki payı şu anda kuruluşun 1999 yılındaki altın satışlarından elde edilen gelirlerle finanse edilmekte, ancak IMF bunun tüm maliyeti karşılamaya yetmeyeceğini ve ülkelerin talep etmesi durumunda daha fazla fon sağlanması gerekeceğini tahmin etmektedir: Sudan ve Somali, programa giriş için gerekli yeterlilik koşullarını karşılamaktadır.

Eleştiri
Eleştirmenler kısa sürede HIPC'nin kapsamına ve yapısını yoğun ve sert bir şekilde eleştirmiştir. İlk olarak, borç-ihracat ve borç-hükûmet-gelir kriterlerinin keyfî ve fazla kısıtlayıcı olduğunu ileri sürerek HIPC'nin borç sürdürülebilirliği tanımını eleştirdiler. Kanıt olarak eleştirmenler, 1999 yılına kadar yalnızca dört ülkenin HIPC kapsamında bir borç ertelemesi aldığını vurguladılar. İkinci kanıt olarak, altı yıllık program borçlu ülkelerin bireysel ihtiyaçlarını karşılayamayacak kadar uzun ve esnek değildi. Üçüncüsü, IMF ve Dünya Bankası, tamamlanma noktasına kadar hiçbir borcu iptal etmedi ve yapısal reformlar yapmakta zorlanan ülkeleri borç ödeme yükü altında bıraktı. Dördüncüsü, ESAF koşulları sıklıkla yoksulluğu azaltma çabalarını baltalıyordu. Örneğin kamu hizmetlerinin özelleştirilmesi, hizmetlerin maliyetini vatandaşların ödeme gücünün ötesinde artırma eğilimindeydi. Son olarak, eleştirmenler HIPC'yi, alacaklıların çıkarlarını korumak için alacaklılar tarafından tasarlanan ve ülkeleri karar noktasına gelindiğinde bile sürdürülemez borç yükleriyle karşı karşıya bırakan bir program olduğu ɡerekçesiyle eleştirdiler.

Bu tür ülkeler için yetersiz kalan borç hafifletme proɡramı, yoksulluğu azaltabilecek programlara aktif yatırım yapmak yerine, borçların ödenmesine daha fazla harcama yapmaları gerektiği anlamına gelmektedir.

2008'de bazı analistler HIPC girişiminin çok kötü bir şekilde başarısız olduğunu belirtti.

Ayrıca bakınız
Yoksulluk içinde yaşayan nüfusun yüzdesine göre ülkelerin listesi
Binyıl Kalkınma Hedefleri
Tiksindirici borç
Devlet borcu

Kaynakça
Dış bağlantılar
Oxfam
Resmi HIPC Girişimi web sitesi (Dünya Bankası)
HIPC Borç Yardımı: Mitler ve Gerçekler (Jan Joost Teunissen ve Age Akkerman (ed.), Fondad, 2004, kitap, pdf)
HIPC Girişimi Iowa Üniversitesi Uluslararası Finans ve Kalkınma Merkezi.