Edip Akbayram (albüm)

Edip Akbayram, Türk rock müziği sanatçısı Edip Akbayram'ın kendi adını taşıyan, çıkardığı ilk müzik albümü. Aynı zamanda 1972 ve 74 yılları arasında yaptığı, önceden yayımlanan şarkılarından oluşan bir derleme albümü. Unkapanı'nda kaydedildi ve 1974'te Sayan etiketiyle yayımlandı. Sanatçının beş farklı 45'lik plağında bulunan toplam on tane şarkıdan oluşmakta. İlk kez Türkiye'de plak formatında yayımlanmış olmasına rağmen daha sonra Almanya ve İspanya gibi ülkelerde tekrar yayımlandı.

Çocuk felci dolayısıyla çocukluğunu yürüyemeden yaşayan ancak büyüdüğünde Türkiye Radyo Televizyon Kurumu kanalında beyaz, diz boyu olan renkli cübbesiyle dikkat çeken Edip Akbayram, zayıf bir adam olarak tanınıyordu. Ayrıca, gerek Batı tarzında yaptığı müzikle gerek ise sahne kostümleriyle özellikle gençler arasında büyük bir ilgi görüyordu. Kendisiyle aynı isme sahip ilk plağındaki çalışmalarında da kendi tarzındaki bu etkiyi hissettirmeye çalışıyordu.

Akbayram, 23-24 yaşlarındayken Dostlar'la yaptığı çalışmalarında siyasi eleştirilere yer veriyordu. Bu yüzden ilerleyen zamanlarda konserinde kendisine suikast girişiminde bulunuldu ve sahnedeki enstrümanlar ateşe verildi. Olanlardan sonra konser çalışmalarına devam edince başka günlerde sahnede grup arkadaşlarıyla birlikte saldırıya uğradı ve hastaneye kaldırıldı. Hastane aciline alınmadan önce kanlar içinde ve baygın şekilde yerde yattığı görüldü.

Yaşadıklarının üzerine döneminin tek medya kuruluşu olan Türkiye Radyo Televizyon Kurumu'nda belli zamanlarda yayına çıkması yasaklandı ve yeri geldiği zaman albümlerinin satışları yasaklandı. Ancak genç yaşından beri benzer baskılara maruz kalan Akbayram, siyasi tutumundan vazgeçmeyeceğini ve para için siyasi taraflarını değiştirenlerin utanç verici insanlar olduğunu söyleyerek protest müzik anlayışına devam etmeye çalıştı.

Arka plan
Altın Mikrofon yarışmasında birinci olduktan sonra Edip Akbayram, Kükredi Çimenler'i çıkardı fakat istediği popülerliği kazanamadı. Yine bu dönemde Hey dergisi okurları tarafından Yılın En Ümit Veren Erkek Şarkıcısı seçildi ve ilk turnesine çıktı. Hedeflediği şöhrete ulaşamamış olmasına rağmen Akbayram, "İntihar ederim gene gitmem." diyerek memleketi Gaziantep'e geri dönmek istemediğini belirtiyordu. Buna rağmen önceki çalıştığı müzik grubu Siyah Örümcekler'in de verdiği manevi destekle kariyerini devam ettirmeyi planlıyordu.

Daha kendi grubunu kurmamış ve çalışmak için grup arayan Akbayram, Moğollar'ın solist aradığı dönemde Cahit Berkay'a kendisini göz ardı etmemelerini söyledi. Berkay, düşüneceklerini söyledi ve bu olayın ardından Hey dergisinde, "Moğollar için iki solist: Ersen ve Edip Akbayram" başlıklı haber yayımlandı. Ancak Moğollar, hareketli bir vokalist aradığı için tercihini Ersen Dinleten'den yana kullandı. Çünkü Akbayram'ın sağ bacağında çocuk felci yüzünden kalıcı bir felç vardı. Bu reddedilişin ardından Akbayram, müzikal kariyerini kısa süreliğine farklı gruplara dahil olarak sürdürmeye devam etti.

Seslendirdiği Boşu Boşuna parçasının kime ait olduğunu çok merak eden Akbayram, parçanın Mahzuni Şerif'e ait olduğunu öğrendi ve ardından onunla tanışmak istedi. Ziyaret etmek için köyü Berçenek'e gitti. Sohbet sırasında kendisinin çirkin türküsünü Akbayram'ın çok güzel okuduğunu söyleyen Mahzuni Şerif, türkülerini ömür boyu ücretsiz seslendirmesi için Akbayram'a izin verdi. Bu sayede Akbayram'ın albümleri için büyük bir fırsat oluştu. Çünkü 70'li yıllardaki repertuvarının büyük bir çoğunluğu Mahzuni Şerif türkülerinden oluşacaktı.

Bir ara Zafer Dilek'le de çalışmış olan Akbayram, son girdiği Dönüşüm grubuna da uyum sağlamakta zorluk çekti ve grupta aynı şekilde zorluklar yaşayan Vecdi Ören ile tanıştı. En sonunda bu ekiple çalışmaya dayanamayan Ören, Akbayram'a, "Ya baba, sesin çok güzel. Seninle bir grup kuralım." diye teklif edince Akbayram kendi düşüncelerinden bahsetmeye başladı. Değişik bir çizgilerinin olmasını istediğini ve Mahzuni Şerif'i ne kadar sevdiğini, onun türkülerinin rock'a ne kadar elverişli olduğunu anlattı. Ardından teklifi kabul edince Koral Sarıtaş, Cudi Koyuncu ve Galip Kayıhan'ı da yanlarına aldılar ve Dostlar'ı kurdular. Böylece ilerleyen çalışmalarına kendi gruplarıyla devam ettiler.

Kayıt süreci
Edip Akbayram, müzik kariyerinin ilk döneminde henüz Dostlar'ı kurmadığı zamanlarda yaptığı kayıtları, farklı müzisyenlerle iş birliği içerisinde gerçekleştirdi. Albümde bulunan ve Altın Mikrofon birinciliği kazandıran Kükredi Çimenler teklisinin kayıtlarında, yarışmayla anlaşmalı olarak Norayr Demirci ve orkestrasıyla çalıştı. Bu albüm, 1972'de Unkapanı'nda kaydedildi ve İstanbul Plak tarafından yayımlandı.

1972'nin ilerleyen zamanlarında yeni müzik firması Sayan ile anlaşan Akbayram, Zafer Dilek ile yan yana geldi ve iş birliği sonucunda Anam Ağlar Baş Ucumda Oturur teklisini yaptı. Daha sonra plak şirketi tarafından, döneminin en yetenekli Anadolu rock gruplarından olarak görülen Dönüşüm'le çalışması önerildi ve bu iş birliği ile de 1973'te Deniz Üstü Köpürür çalışmasını yaptı.

Solo çalışmalarında kendisine eşlik eden sanatçılar farklılık gösteriyordu ve bu durum Edip Akbayram'ı zorluyordu. Çünkü her çalışma için farklı bir grupla yeni provalar yapmak zaman alıyor ve sanatçı için yorucu yükler getiriyordu.

En son çalıştığı grubu Dönüşüm'de kendisi gibi adaptasyon sıkıntıları çeken Vecdi Ören, Edip Akbayram'ın yanına geldi ve müzik grubu kurmak için teklifte bulundu. Akbayram, bu teklifi kabul etmesiyle birlikte artık tüm çalışmalarını kurdukları Dostlar grubu ile birlikte yürütmeye başladı. Halk ozanlarından aldıkları yardımlarla birlikte, albümde de bulunan Ekim 1973 tarihli Değmen Benim Gamlı Yaslı Gönlüme ve 15 Mayıs 1974 tarihli İnce İnce Bir Kar Yağar teklileri kaydedildi.

Sayan anlaşmazlığı
1974'te Hey dergisi tarafından yayımlanan haber başlığına göre Edip Akbayram ile Sayan arasında anlaşmazlık çıktı. Olayın yayımlanan manşetlerle gündeme gelmeye başlamasıyla Akbayram, bağlı olduğu müzik şirketi Sayan'ın kendisinden habersiz bir uzunçalar albümünü piyasaya sürdüğünü iddia etti. Dostlar ile İzmir'de çalışmalarını sürdüren sanatçı, konuyla ilgili yaptığı açıklamada, "Sayan'ın bu long play'i çıkarmaya hakkı yoktur, hakkımızı arayacağız." dedi. Bu iddiaların ardından Sayan'ın sahibi Fahrettin Sayan ise böyle bir uzunçalar albümünün hâlâ çıkmadığını, fakat kısa bir zaman sonra çıkarmayı düşündüğünü söyledi.

Edip Akbayram'ın sözleşme süresinin sona ermiş olmasına rağmen plak borcu olduğunu söyleyen Fahrettin Sayan, sözü edilen uzunçalar albümünü piyasaya sürmeye sanatçı ile yapılan sözleşmenin engel olmadığını söyledi. Ayrıca bu konu hakkında yapılan araştırmaların ardından, piyasaya çıkması beklenen albümde Boşu Boşuna ve Kükredi Çimenler şarkılarının da yer alacağı öğrenildi. Söz konusu şarkılar, ilk olarak 1972'de yapımcı Yaşar Kekeva tarafından İstanbul Plak etiketiyle yayımlanmış ve daha sonra telif hakları Orhan Gencebay'ın şirketi olan Kervan Plak'a devredilmişti. En son olarak ise bu iki şarkının uzunçalar hakları, yeni çıkacak albüm için Kervan Plak'tan Sayan'a devredildi.

Müzikal tarz
Mahzuni Şerif ve Neşet Ertaş gibi halk ozanlarına ait olan sosyal ve siyasi içerikli halk türküleri, rock altyapısıyla yeniden yorumlandı. Protest müzik anlayışı ile hareket edilen albüm, özellikle gençler ve sol görüşlü dinleyiciler arasında ilgi gördü. Bu yüzden Edip Akbayram, çoğu zaman siyasi bir figür olarak göze çarpmaya başladı ve hatta Dostlar'la yaptığı etkinliklere bazı zamanlarda müzik sansürü getirilmesine yol açtı.

Kapak ve isim
Edip Akbayram'ın önceden yaptığı üç tane solo ve Dostlar'la yaptığı iki tane tekli albümün derlemesi olan plak, Edip Akbayram'ın adıyla piyasaya sürüldü. Kapak tasarımında ise müzikal bir bilinçle hareket edilerek asabi ve rock'ımsı bir tarzı temsil etmesi için renkli desenlerle oluşan bir yazı tipi tasarımı kullanıldı.

Değerlendirmeler
Türk psikedelik rock müziğinde kült haline gelen bu albüm için Türkiye'nin yanı sıra İspanya ve Almanya'da tekrar basımları yayımlandı. Yeni yayımlarda, 1970'lerin ses teknikleriyle kaydedilen ses kayıtları ve fotoğraflar yeniden düzenlendi. Pharaway Sounds tarafından yapılan basımlarda albüme Angela Sawyer (Weirdo Records) tarafından albüm kitapçığı eklendi.

Albümün müzikal tarzı, Edip Akbayram'ın ilk bulanık gitar temalı ve güçlü gitar riff'leriyle Anadolu geleneklerini birleştirdiği çalışma olarak olumlu bir eleştiriyle yorumlandı. Ayrıca müzikal anlayışı, yurt dışında Erkin Koray veya Barış Manço ile benzer olarak tanımlandı.

Basımlar
Şarkı listesi
Kişiler
Edip Akbayram – baş vokal
Fahrettin Sayan – yapımcı

Kükredi Çimenler / Boşu Boşuna

Norayr Demirci – aranjör, trompet
Cengiz Coşkuner – elektro gitar
Merih Dumlu – bas gitar
Ümit Aksu – klavye
Cezmi Başeğmez, Veysel Çadır – bateri
Prokop Minaoğlu – perküsyon

Anam Ağlar Başucumda Oturur / Sev Beni Beni

Zafer Dilek – aranjör, elektro gitar
Merih Dumlu – bas gitar
Veysel Çadır – bateri
Ramazan Şanlıel – perküsyon

Deniz Üstü Köpürür / Dumanlı Dumanlı Oy Bizim Eller

Kemal Sünnetçioğlu – elektro gitar
Halit Kakınç – akustik gitar
Vecdi Ören – bas gitar
Orhan Topçuoğlu – bateri
Oruç Güvenç, Nida Eskin – bağlama, rebap
Aykut Şener – org

Değmen Benim Gamlı Yaslı Gönlüme / Yakar İnceden İnceden
Vecdi Ören – aranjör, bas gitar
Galip Kayıhan – elektro gitar
Cudi Koyuncu – bağlama, elektro bağlama, yaylı tambur
Koral Sarıtaş – bateri, perküsyon
İnce İnce Bir Kar Yağar / Dağlar Dağladı Beni

Vecdi Ören – aranjör, bas gitar
Galip Kayıhan – elektro gitar
Cudi Koyuncu – bağlama, elektro bağlama, yaylı tambur
Koral Sarıtaş – bateri, perküsyon
Binali Selman – mey

Kaynakça
Dış bağlantılar
Rate Your Music'te Edip Akbayram