Ayr

Ayr (/ɛər/AIR; İskoçça: Ayr; İskoç Galcesi: Inbhir Àir, " Ayr Nehri'nin Ağzı"), İskoçya'nın güneybatı kıyısında yer alan bir kasabadır. Eski bir kraliyet kasabası olan Ayr, bugün Güney Ayrshire Konseyi'nin idari merkezi ve Ayrshire'ın tarihi bölge merkezidir. 46.982 kişilik nüfusuyla Ayr, İskoçya'nın 15. büyük yerleşimi ve nüfusa göre Ayrshire'ın ikinci büyük kasabasıdır. Kasaba, kuzeydeki daha küçük Prestwick kasabasıyla bitişiktir. Ayr, 2000 ve 2002'de daha geniş Güney Ayrshire bölgesinin bir parçası olarak şehir statüsü için 2 kez başarısız adaylıkta bulundu.

Ayr, 1205 yılında Kraliyet Kasabası olarak kurulmuş olup Ayrshire'ın bölge merkezidir. Ortaçağ boyunca Ayrshire'ın merkezi pazar yeri ve limanı olarak hizmet vermiştir erken modern dönemde bir limandı. Ayr Nehri'nin güney kıyısında, 17. yüzyılın ortalarında Oliver Cromwell'in adamları tarafından inşa edilen bir kalenin surları yer almaktadır. Kasabanın güneyinde, Alloway banliyösünde İskoç şair Robert Burns'ün doğum yeri bulunmaktadır. Ayr, kasabanın güzel plajı, golf ve Robert Burns ile bağlantıları nedeniyle 1840'ta demiryolunun genişletilmesinden bu yana popüler bir turizm beldesi olmuştur.

Ayr, İskoçya'nın güneyindeki en büyük perakende merkezlerinden biridir ve 2014 yılında Royal Society for Public Health tarafından Birleşik Krallık'taki ikinci en sağlıklı şehir merkezi olarak tanınmıştır. Ayr, 1965'ten beri her yıl İskoç Grand National at yarışı engelli koşusuna ve 2014'ten beri her yıl İskoç Uluslararası Hava Gösterisine ev sahipliği yapmaktadır. Şehir ayrıca Ayr Advertiser ve Ayrshire Post gazetelerinin genel merkezine ev sahipliği yapmaktadır.

Etimoloji
Ayr ismi, "su yolu" veya "güçlü nehir" anlamına gelen Kelt öncesi bir kelimeye kadar uzanmaktadır. Bu isim, Jülyen takviminin kurulmasından önce Ayr Nehri'ne atıf yapmak için kullanılmıştır. Kasaba daha önce "Inverair" veya "Inverayr" olarak biliniyordu, "Ayr Nehri'nin ağzı" anlamına geliyordu; bu daha sonra "Air" olarak kısaltıldı, şimdi "Ayr" olarak yazılıyor. Tam isim, Ayr için İskoç Galcesi ismi olan Inbhir Àir'de kalmıştır.

Tarihçe
Kuruluş ve erken yerleşim
Günümüz Ayr'ını çevreleyen alanların 5.000 yıldan fazla bir süre önce Mezolitik avcı-toplayıcılar tarafından işgal edildiği bilinmektedir. Ayrıca, Taş Devri insanları tarafından güneş tapınma yeri olarak devrildiği düşünülen Doonfoot'taki Stonefield Park'ın sonunda Neolitik bir dikili taş bulunmaktadır. Kalenin Montgomerie Terrace çevresine inşa edilmiş ahşap bir yapı olduğuna inanılmaktadır. Ayr daha sonra 21 Mayıs 1205'te Kral Aslan William tarafından kraliyet kasabası ve pazar kasabası olarak kuruldu. Kuruluşunda kasaba tek bir caddeyi (The Sandgate) ve St. John Kilisesi'ni kapsıyordu. 1225'te kasaba, Ayr Nehri'nin güney yakası boyunca Carrick Caddesi ve Mill Caddesi'ne kadar ulaştı. Kasaba hızla büyüyerek Ayrshire'ın ana liman, pazar yeri ve idari merkezi haline geldi. Ancak Birlik, Ayr'a dünyanın dört bir yanındaki Britanya kolonileriyle önemli ticaret fırsatları sağladı ve kasabanın altyapısında iyileştirmelere yol açtı, bunun sonucunda Ayr'ın tekstil, yün, keten ve ayakkabıcılık endüstrileri gelişti. Kasaba sınırları 1935'te Alloway, Castlehill, Doonfoot ve Whitletts'i içerecek şekilde genişletildi. 1930'larda, Lochside ve Heathfield'da da belediye mülkleri geliştirildi. Madencilik köyleri Dalmilling ve Whitletts de temizlendi ve önemli belediye mülklerine dönüştürüldü.

2019 yılında, Iraia Arabaolaza liderliğindeki GUARD Arkeoloji ekibi, Roma Generali Agricola'nın işgali sırasında Roma lejyonları tarafından kullanılan MS 1. yüzyıla tarihlenen bir yürüyüş kampını ortaya çıkardı. Arabaolaza'ya göre, ateş çukurları 30 metre arayla iki paralel çizgiye bölünmüştü. Bulgular arasında ayrıca kil kubbeli fırınlar ve MS 77-86 ile MS 90 yılları arasına tarihlenen, yanık ve kömür içerikleriyle dolu 26 ateş çukuru da vardı. Arkeologlar, bu sitenin Roma'nın Ayrshire'ı fethi için stratejik bir konum olarak seçildiğini öne sürdüler.

Coğrafya
Konum
Ayr, daha büyük Clyde körfezi haliçine akan Ayr Nehri'nin ağzında yer alan bir kıyı kasabasıdır. Kıyıdan Arran Adası görülebilir ve çok açık bir günde Kuzey İrlanda'nın kuzey ucu da görülebilir. Ayr, Strathclyde bölgesinde yer alır ve tarihi Ayrshire bölgesinin bir parçasını oluşturur. Bugün, Güney Ayrshire'ın en büyük kasabası ve idari merkezidir. Ayr ve çevresindeki arazinin çoğu düz ve alçak yüzeydir ve süt hayvancılığı için kullanılır. Ancak Ayr'ın güneyine doğru arazi, Ayrshire bölgesindeki çoğu alandan daha yüksektir; bunun bir örneği, Doonfoot'un tam güneyinde bulunan Brown Carrick Tepesi'di. Ayr, Glasgow'un yaklaşık 35 mil (55 km) güneybatısında yer alır.

İklim
Ayr'a en yakın resmi Met Office hava durumu istasyonu, Ayr şehir merkezinin yaklaşık 3 mil (5 km) kuzeydoğusundaki Auchincruive'dir. Bölge çok serin yazlar ve biraz ılıman kışlar yaşar. Suyun yaz sıcaklıkları üzerinde büyük bir soğutma etkisi olduğundan, denize yakınlığı nedeniyle hava yaz aylarında daha serindir.

Kış aylarında bunun tersi olur ve deniz havası iklim üzerinde büyük bir ısınma etkisine sahiptir. Deniz havasının etkileri nedeniyle bölge nadiren aşırılıklar görür. Batıdan gelen Atlantik hava sistemleri nedeniyle yağış genellikle yıl boyunca bol miktardadır. İskoçya'nın geri kalanıyla karşılaştırıldığında, bölge nispeten düz ve alçak arazi olması nedeniyle nadiren çok fazla sis ve pus görür ve rüzgar daha düz arazi boyunca estiğinden, bu genellikle sisin yaygın olarak gelişmesini engeller. Bu, Glasgow Prestwick Uluslararası Havaalanı'nı İskoçya'daki sisin daha az görüldüğü havalimanlarından biri olarak özellikle iyi bilinir hale getirmiştir. Ilık deniz havası nedeniyle İskoçya'nın bu bölümünde kar yağışı nadirdir.

Önemli insanlar
Alex Bell (1882-1934), futbolcu
Samuel Aitken (1878–1930), futbolcu
Stevie Brown, Muay thai Avrupa şampiyonu WKA
Şeyh Abdalkadir es-Sufi (1930–2021), doğum adı Ian Dallas, Eğitim Şeyhi, İslam lideri, yazar, aktör
William D. Brackenridge (1810–1893), botanikçi
Robert Burns (1759–1796), İskoçya'nın ulusal ozanı, şairi ve şarkı yazarı; Alloway'de doğdu
William Dalrymple (1723–1814) papaz ve moderatör
Noam Dar (1993 doğumlu), profesyonel güreşçi
Sydney Devine (1940-2021), şarkıcı
James Morris Gale, (1830-1903) Glasgow Corporation Su Tesisleri'nde inşaat mühendisi
Gavin Gordon (1901–1970), besteci ve şarkıcı
William Schaw Lindsay, (1815–1877), İngiliz tüccar, gemi sahibi, Parlamento Üyesi, askeri teorisyen
John Loudon McAdam (1756–1836), Tarmacadam yol yüzeyinin mucidi
Sam McCrory (1965 doğumlu), Ulster Savunma Derneği'nin eski üyesi, eşcinsel aktivist
Drew McIntyre (1985 doğumlu), profesyonel güreşçi
Alan McInally (1963 doğumlu), futbolcu, TV yorumcusu
Thomas McIlwraith (1835–1900), Queensland, Avustralya Başbakanı
Ewan McVicar, DJ
William Maclure (1763–1840), jeolog, ABD'nin ilk jeolojik haritasını çizdi, Amerikan Jeoloji Derneği başkanı

Ayrıca bakınız
Brig o' Doon
Alloway Auld Kilisesi

Kaynakça