Eleanor (Akitanya düşesi)

Akitanya Düşesi Eleanor (d. 1122, Poitiers; ö. 1204, Poitiers), nüfuzlu bir Orta Çağ asilzadesidir. 1137'de hem Akitanya Düşesi (babası Akitanya Dükü X. William'ın vefatıyla), hem de Fransa Kraliçesi (VII. Louis'le evliliği sonucunda) olmuştur. Bu evlilik Fransa tahtına bir varis üretememiş; iki taraf anlaşmalı bir şekilde boşanmıştır. Düşes, boşandıktan hemen sonra Normandiya Dükü Henry ile nişanlanmıştır. Çift çok geçmeden de evlenmiştir. Dük, 1154 yılında II. Henry olarak İngiltere tahtına çıkınca, Eleanor bu sefer de İngiltere Kraliçesi olmuştur. Bu evlilik Plantagenet Hanedanı'nın da başlangıcını sağlamıştır. Hanedanın, Fransa, İngiltere ve İrlanda'ya yayılan geniş topraklarına günümüzde tarihçiler Angevin İmparatorluğu (1154-1242) adını vermektedir.

Eleanor'un oğulları Aslan Yürekli Richard ve Yurtsuz John da sonradan yazılan sırayla babalarının tahtına çıkmıştır. John, Fransa'daki dükalıkların çoğunu kaybetmiştir. Abisine ihanet etmiş olmasından da dolayı, bir daha hiçbir İngiliz kral namzeti "John" ismini taşımamıştır.

İlk yılları
Eleanor'un kesin doğum tarihi belli değildir: 13. yüzyılın sonlarına doğru yazılmış, ailesinin soyağacı, Eleanor'un 1137 yılının baharında 13 yaşında olduğunu belirtir, bu bilgiye bağlı olarak Eleanor'un en geç 1124 yılında doğmuş olduğu kanısına varılabilir. Bir diğer yandan da bazı kronikler, Eleanor'un 14. doğum gününün 1136 yılında kutlandığını belirtir; ayrıca Eleanor'un ölümünde 82 yaşında olduğu düşünülürse doğum yılının 1122 olduğu varsayılabilir. Eleanor'un ebeveynleri 1121'de evlenmiştir. Eleanor; Poitiers, Bordeaux ya da -Eleanor 6 ya da 8 yaşındayken annesi ve erkek kardeşinin öldüğü- Nieul-sur-l'Autise'de doğmuş olabilir. Bununla birlikte, ondan önce öne çıkan başka bir Eleanor daha vardı: Akitanyalı Eleanor'dan bir asır önce yaşayan "Fatih" I. William'ın halası Normandiyalı Eleanor. Paris'te Fransa kraliçesi olarak yaşadığı zamanlarda bir saygı göstergesi olarak kendisine mektuplarda ve resmî yazılarda Helienordis olarak hitap edilmiştir. Annesi ve dört yaşındaki kardeşi William Aigret, 1130 yılının bahar ayında Talmont Kalesi'nde ölmüştür; bunun ardından Eleanor, Akitanya tahtı üzerinde kendisinden daha iyi bir iddiaya sahip birisi doğana kadar babasının bütün malvarlığına varis olmuştur. Bu dönemde Akitanya, Fransa'nın en zengin ve en geniş bölgesi olmuştur. Eleanor'un sadece bir tane meşru kardeşi vardı, o da kendisinden küçük olan kız kardeşi Aelith'ti. Aelith'e bazen Petronilla da denirdi. Üvey erkek kardeşi Joscelin, babası X. William tarafından bir oğul olarak tanınsa da bir vâris olarak gösterilmemişti. Eleanor'un babasının kendi hanesine hiçbir şekilde kabul etmediği bir üvey kardeşi daha vardı ve adı William'dı. II. Henry'nin hükmünün ilk dört yılında kardeşleri, Eleanor ile beraber kraliyet diyarlarında yaşamaya başladılar. William, ölmeden önce kraldan, hem düşesin, hem de dükalığın topraklarına sahip çıkmasını rica etmişti. Dük William, adamlarından, Kral Louis bu konuda bilgilendirilmeden ölümünü halka duyurmamalarını istedi. Dükün adamları öncelikle Bordeaux'a gidip başpiskoposa, sonra da olabildikleri kadar hızlı olup Paris'e, kralı bilgilendirmeye gittiler. Eleanor'un en büyük oğlu hem Fransa kralı hem de Akitanya dükü olana kadar düklüğün Fransa'dan bağımsız kalacağı kararlaştırıldı. Böylece, sahip olduğu mülkler bir sonraki nesle kadar Fransa ile birleştirilmeyecekti. 8 Ağustos 1137'de bir haberci, VI. Louis'nin 1 Ağustos'ta dizanteriden öldüğü haberini VII. Louis'e Eleanor ile eyaletleri gezerken verdi. O ve Eleanor, aynı yılın Noel Günü'nde meshedildi ve Fransa'nın kralı ve kraliçesi olarak taçlandırıldı.

Eleanor'un itibarı, amcası Raymond ile bir ilişkisi olduğu söylentileriyle lekelendi. Bununla birlikte, bu söylenti bir hile olabilir, çünkü Raymond, Eleanor aracılığıyla, Louis'i ordusunu, papalık kararnamesiyle baştan beri sahip olan Edessa'yı geri almanın geçidi olan yakındaki Halep'teki gerçek Müslüman kampına saldırmak için kullanmaya ikna etmeye çalışıyordu. Bu belki daha iyi bir askerî plan olsa da, Louis, kuzey Suriye'de savaşmaya hevesli değildi. Louis'in Haçlı Seferi hedeflerinden biri hac için Kudüs'e gitmekti ve buna devam etme niyetini belirtti.

Eleanor'un daha sonra Raymond'la kalmayı talep ettiği ve akrabalık meselesini gündeme getirdiği söylenir - kendisi ve kocası Kral Louis'in belki de çok yakın akraba olduğu gerçeği dolayısıyla. Akrabalık, Orta Çağda iptal sebebiydi. Ancak Louis, kalmasına izin vermek yerine, Eleanor'u isteği dışında Antakya'dan aldı ve giderek azalan ordusuyla Kudüs'e doğru yola çıktı. Louis'in amcasını reddetmesi ve onu kendisine eşlik etmeye zorlaması Eleanor'u küçük düşürdü. Louis'in Eleanor'un da katılmaya zorlandığı Kudüs'e ve kuzeye doğru uzun yürüyüşü, ordusunu zayıflattı ve şövalyelerinin cesaretini kırdı; bölünmüş Haçlı orduları Müslüman güçleri yenemedi ve kraliyet çifti eve dönmek zorunda kaldı.

Boşanma
Haçlı Seferi'nden önce bile Eleanor ve Louis birbirlerinden uzaklaşıyorlardı ve farklılıkları yurtdışındayken daha da şiddetleniyordu. Eleanor'un Antakya hükümdarı olan amcası Raymond 19 Aralık 1154'te İngiltere kraliçesi olarak taç giydi.

Sonraki 13 yıl boyunca Henry'ye beş oğul ve üç kız doğurdu. Eleanor'un Henry ile evliliği, işbirlikçi olmasına rağmen, çalkantılı ve tartışmalı olarak biliniyordu. Henry, karısına hiçbir şekilde sadık değildi ve çapkınlık konusunda bir üne sahipti. Ayrıca evlilik boyunca bir sürü gayrımeşru çocukları oldu. Eleanor, bu meselelere karşı kararsız bir tavır almış görünüyordu. Örneğin, Yorklu Geoffrey, Henry'nin gayrımeşru bir oğluydu, Henry tarafından onun çocuğu olarak kabul edildi ve Westminster'da kraliçenin gözetiminde büyüdü.

Henry ve Eleanor'un oğlu Genç Henry, Louis'in ikinci evliliğinden olan kızı Margaret ile evlendi. Eleanor'un bu olaylara karıştığı hakkında çok az şey bilinmektedir.

1167'de Eleanor'un üçüncü kızı Matilda, Saksonya Aslanı Henry ile evlendi. Eleanor, Matilda'nın Eylül ayında Normandiya'ya gitmesinden önceki yıl kızıyla birlikte İngiltere'de kaldı. Aralık ayında Eleanor, eşyalarını topladı ve birkaç gemiyle Argentan'a nakletti. Noeli oradaki kraliyet sarayında kutladı. Noel'den hemen sonra kendi şehri Poitiers'e gitti. Henry onu durdurmadı; aksine o ve ordusu, asi Lüzinyan ailesine ait bir kaleye saldırmadan önce ona bizzat eşlik etti.

İsyan ve yakalanma
Mart 1173'te, güçsüzlüğünden mağdur olan ve Henry'nin düşmanları tarafından kışkırtılan, aynı adlı oğlu, Genç Henry, 1173-1174 İsyanı'nı başlattı ve Paris'e kaçtı. Bir kaynak, kraliçenin küçük oğullarını "babaları krala karşı ona katılmaları için" Fransa'ya gönderdiğini iddia etti. Oğulları Paris'e gittikten sonra Eleanor'un, güneydeki lordları ayaklanıp onları desteklemeye teşvik etmiş olabileceği söylenir. Eleanor, Mart sonu ile Mayıs başı arasında bir ara Poitiers'den ayrıldı, ancak tutuklandı ve Rouen'deki krala gönderildi. Kral, tutuklanmayı kamuoyuna açıklamadı; sonraki yıl kraliçenin nerede olduğu bilinmiyordu. 8 Temmuz 1174'te Henry ve Eleanor, Barfleur'dan İngiltere'ye gitmek üzere gemiye bindi. Southampton'da karaya çıkar çıkmaz Eleanor ya Winchester Kalesi'ne ya da Sarum Kalesi'ne götürüldü ve orada tutuldu.

Eleanor, en küçük oğlu Kral John'un saltanatına kadar yaşadı.

Eleanor 1204'te öldü ve Fontevraud Manastırı'nda kocası Henry ve oğlu Richard'ın yanına gömüldü. Öldüğü zaman, İngiltere Kralı John ve Kastilya Kraliçesi Eleanor dışında tüm çocuklarından daha uzun yaşamıştı.

Soy ağacı
Çocukları
Kaynakça