Erich von Falkenhayn

Erich Georg Sebastian Anton von Falkenhayn (11 Eylül 1861 – 8 Nisan 1922), Alman İmparatorluğu’na mensup bir piyade generali (General der Infanterie) ve Osmanlı İmparatorluğu'nda müşir rütbesiyle görev yapmış bir askerdir. I. Dünya Savaşı sırasında ve olarak önemli görevlerde bulunmuştur. Falkenhayn, General (Genç) Helmuth von Moltke'nin I. Marne Muharebesi’nde başarısızlığa uğramasının ardından Eylül 1914’te Genelkurmay Başkanlığı görevine getirilmiş; ancak Verdun Muharebesi’ndeki taarruz stratejisinin başarısız olması, aynı dönemde Somme Muharebesi’nin başlaması, Brusilov Taarruzu’nun etkisi ve nedeniyle 29 Ağustos 1916 tarihinde bu görevinden alınmıştır. 1917 yılı gelmeden savaşı kazanmayı amaçlayan stratejisi çökmüş ve Alman Ordusu savunma pozisyonuna mahkûm hale gelmiştir.

Falkenhayn, görevden alınmasının ardından Romanya Cephesi ve Suriye-Filistin Cephesi gibi önemli cephe komutanlıklarına atanmıştır. Falkenhayn, savaşın kazanılmasının belirleyici bir muharebe ile değil, ancak taraflar arasında uzlaşı yoluyla bir barışla mümkün olabileceğine inanmaktaydı. Bu görüşü, özellikle mutlak zafer isteyen askerî ve siyasî çevrelerce "kararlılık eksikliği" olarak yorumlanmış ve kendi liderlik anlayışı bu bağlamda zayıf bulunmuştur. Şansölye Theobald von Bethmann Hollweg ile olan sorunlu ilişkisi de, kendi askerî planlarının hükümet katında destek bulmasını engellemiştir.

İlk yılları
Falkenhayn, o dönem Alman İmparatorluğu'na bağlı Grudziądz (günümüzde Polonya'nın Białochowo köyü) yakınlarındaki Burg Belchau adlı yerleşimde dünyaya geldi. Babası 1814–1896 yılları arasında yaşamış olan Fedor von Falkenhayn, annesi ise 1826–1888 yılları arasında yaşamış olan Franziska von Falkenhayn'dı (evlilik öncesi soyadı: von Rosenberg). Ailesinin soyu 1504 yılına kadar izlenebilmektedir. Kardeşlerinden Arthur (1857–1929), Veliaht Prens Wilhelm'in eğitmeni olarak görev yapmış; bir diğer kardeşi Eugen (1853–1934) ise Prusya ordusunda süvari generali (General der Kavallerie) rütbesine kadar yükselmiştir. Ailenin tek kız çocuğu olan Olga von Falkenhayn ise Fedor von Bock adlı mareşalin annesi olmuştur.

Askerî Kariyeri
Falkenhayn, 11 yaşında Harbiye mektebine girerek askeri eğitimine başlamış ve 1880 yılında Alman Ordusu'na teğmen rütbesiyle katılmıştır. İlk yıllarında piyade ve kurmay subay olarak çeşitli birliklerde görev yapmış; 1889'da üsteğmen, 1893'te ise yüzbaşı (Hauptmann) olmuştur. Bu tarihten sonra 'nın topoğrafya dairesine geçmiştir. 1896–1903 yılları arasında izinli olarak Çin'de görev yapmış, burada Çing Hanedanı'na askerî danışman olarak hizmet etmiş ve bazı liman kentlerinin modernleştirilmesine katkıda bulunmuştur. 1899 yılı Mart ayında Kiautschou Körfezi Kiralık Toprağı’nda ’nda görev almış, aynı yıl orduya binbaşı rütbesiyle dönmüştür. Boxer Ayaklanması sırasında General Alfred von Waldersee’nin kurmay subayı olarak Çin’in kuzeydoğusunda ve Kore İmparatorluğu’nda çeşitli askerî görevlerde bulunmuştur.

Asya’daki bu hizmetleri, İmparator II. Wilhelm’in dikkatini çekmiş ve Falkenhayn, Veliaht Prens Wilhelm’in askerî eğitiminden sorumlu subaylardan biri olmuştur. Asya’daki görevlerinin ardından Brunswick, Metz ve Magdeburg’da tabur komutanlığına atanmıştır. 10 Nisan 1906 tarihinde ’nda daire başkanı, 1907’de XVI. Kolordu’nun kurmay başkanı, 1908’de ise albay (Oberst) olmuştur. 27 Ocak 1911’de 4. Muhafız Alayı’na komutan olarak atanmış, 22 Nisan 1912’de tümgeneral (Generalmajor) rütbesine yükselmiştir.

Prusya Harbiye Bakanı (1913–1914)
8 Temmuz 1913 tarihinde, atıl olduğu düşünülen Josias von Heeringen’in yerine olarak atanmıştır. Bu görevi sırasında Zabern Olayı ve Temmuz Krizi gibi önemli hadiselerde hükûmet içi toplantılarda yer almıştır. Falkenhayn ise bu dönemde orduya güvenerek erken seferberlik çağrısı yapmış ve “bu uğurda yok olsak bile, buna değerdi” şeklindeki sözleriyle kararlılığını ortaya koymuştur.

Falkenhayn, bu görevi üstlenmesinin ardından beş ay daha Prusya Harbiye Bakanı olarak da görevine devam etmiştir.
Yeni görevinde Yüksek Karargâh'ı, Batı Cephesi'ndeki Alman ordularının sağ kanadına yakın olan Mézières kentine taşımış ve güneydeki birliklere siper kazılması emrini vermiştir. Bu emir, siper savaşının fiilen başlamasının habercisidir.
İmparator II. Wilhelm’in savaş için genel bir strateji belirlemekte başarısız kalması üzerine, Falkenhayn’ın sorumluluk alanı genişlemiştir. Diplomatik müdahalelerin savaşın akışına yön vermesine karşı olan Falkenhayn, askerî kararların siyasi etkiden bağımsız kalması gerektiğini savunmuştur.
Savaşın ilk haftalarında cephede belirleyici bir başarı sağlanamaması, kamuoyunda ve askerî çevrelerde eleştirilere yol açmıştır. Falkenhayn, kısa süre içinde Schlieffen Planı’nın başarısızlığa uğrayacağını öngörmüş ve Deniz Yarışı (Race to the Sea) adı verilen manevra hamleleriyle İngiliz ve Fransız kuvvetlerini kuzey Fransa ve Belçika üzerinden çevrelemeye çalışmıştır. Bu karşılıklı kuşatma girişimleri, her iki tarafın da Kuzey Denizi kıyısına kadar ulaşmasıyla sonuçsuz kalmış ve manevra alanı tükenmiştir. Falkenhayn, Vistül Nehri civarında yeni birliklerin konuşlandırılmasını gerekli görmemiş; bunun yerine birliklerin, zayıflamış olan 8. Ordu'ya karşı avantaj elde etmeye çalışan Ruslara karşı Doğu Prusya'ya gönderilmesini savunmuştur.

1915
1915 yılının ilk çeyreğinde, Somme Nehri vadisi boyunca bir taarruz gerçekleştirmek üzere dokuz yeni tümenle oluşturulan bir “Taarruz Ordusu” ( ) teşkil edildi. Ancak bu birliklerden üçü zamanında hazır hâle getirilemedi. Yeni kurulan bu ordu daha sonra Doğu Cephesi'ne sevk edilerek 11. Ordu adını aldı. Bu birlik, II. Masurya Gölleri Muharebesi sırasında başarılı sonuçlar elde etti. Ancak alt subay eksikliği ve donanım yetersizliği nedeniyle yeni tümenlerin oluşturulması oldukça zorlukla ilerledi.

Falkenhayn, Alman İmparatorluk Hava Kuvvetleri'nin ( ) genişletilmesi gerektiğini fark etti. Prusya Harbiye Bakanlığı'nın hava gemileri (zeplinler) konusundaki kuşkularının haklı olduğunu düşünmekle birlikte, hava kuvvetlerini geliştirme yönünde çaba sarf etti ve zeplinleri savaşta kullanmaya çalıştı.

Bu dönemde Adolf Wild von Hohenborn, Harbiye Bakanı olarak atandı ve 20 Ocak 1915'te Falkenhayn, piyade generali (General der Infanterie) rütbesine terfi etti. Genelkurmay Başkanı olarak özellikle stratejik yaklaşımı nedeniyle pek çok düşman kazandıysa da, Avusturya-Macaristan Ordusu Kurmay Başkanı Franz Conrad von Hötzendorf ile ihtiyatlı bir ittifak ilişkisi yürüttü. Ancak her iki komutanın savaş hedefleri birbirinden farklıydı: Hötzendorf, öncelikle Rusya'ya karşı savaş yürütülmesini savunurken; Falkenhayn, önceliği Fransa'ya verilmesi gerektiğini düşünüyordu. Ayrıca İtalya'nın savaşa girmesini engellemeye çalıştıysa da bu çabası başarısızlıkla sonuçlandı.

Falkenhayn, Fransa’nın doğusundaki geçit konumunda olan Verdun’un Fransızlar tarafından şiddetle savunulacağını ve bu vesileyle Fransa’nın insan kaynağının tükeneceğini ummaktaydı. Verdun, Almanlar açısından çeşitli avantajlara sahipti: Topçuları üç cepheden ateş edebilecek şekilde konumlandırılabiliyor, cephe hattı içerisine bir çıkıntı teşkil eden bir bölgeye ateş yoğunlaştırılabiliyor, Alman iletişim hatları son derece sağlam kalıyor ve bölgenin Meuse Nehri ile ikiye ayrılmış olması Fransız savunmasını zora sokuyordu.

Falkenhayn, Veliaht Prens’e, Verdun üzerine sadece aldatıcı bir taarruz düzenlemesini ve bu bölgeyi savunmak üzere gelecek olan Fransız birliklerini imha etmesini emretmiştir. Ancak bu plan ters tepmiştir. Veliaht Prens ve kurmay başkanı Konstantin Schmidt von Knobelsdorf, verilen talimatlara uymayarak şehri ele geçirmeye çalışmışlardır. Maas Nehri’nin batı kıyısındaki Fransız topçusu, Alman 5. Ordu’suna ağır zayiat verdirmiştir.

Bu muharebe sırasında çeyrek milyondan fazla askerin hayatını kaybetmiş olması nedeniyle Falkenhayn, zaman zaman kamuoyunda “Verdun’un Kan Değirmeni” (Blutmüller von Verdun) olarak anılmıştır.

Falkenhayn'ın beklentisinin aksine, Fransız komutan Philippe Pétain sevk ve idarede esnek bir taktik benimsemiş ve Verdun cephesine gönderilen tümenleri, kayıpları %50'ye ulaştığında geri çekerek yerlerine yeni birlikler göndermiştir. Bu düzenli dönüşüm, eski bir su kaldırma mekanizması olan “noria”ya benzetilmiş; su yerine asker tükenene kadar kaldırılmış ve cepheye dökülmüştür.

Görevden Alınışı
27 Ağustos 1916 tarihinde Falkenhayn, Romanya Krallığı'nın Avusturya-Macaristan'a savaş ilan ettiğine dair haberi aldı. Verdun Muharebesi'ndeki görece başarısızlık, buna eşlik eden Doğu Cephesi'ndeki gelişmeler —özellikle Brusilov Taarruzu ve Romanya'nın savaşa katılması—, Somme Muharebesi'nde İngiliz ve Fransız kuvvetlerinin başlattığı yeni taarruz ve nihayet Paul von Hindenburg ile Erich Ludendorff'un saray çevresindeki entrikaları neticesinde, Falkenhayn 29 Ağustos 1916 tarihinde Alman Genelkurmay Başkanlığı görevinden alınarak yerine Hindenburg atanmıştır. Mustafa Kemal, cephe komutasının tek elde toplanması durumunda görevi üstlenmeye hazır olduğunu, aksi halde istifa edeceğini bildirdi. Enver Paşa bu öneriyi reddedince, Mustafa Kemal 7. Ordu Komutanlığı'ndan ayrıldı; yerine Fevzi Çakmak atandı.

Ayrıca bazı kaynaklarda, Falkenhayn'ın Mustafa Kemal'i yanında tutmak amacıyla ona altın gönderdiği, fakat Mustafa Kemal'in bu altınları ordu kayıtlarına geçirterek iaşe giderlerinde kullandığı belirtilmektedir.

Ancak Sina ve Filistin Cephesi’ndeki görev süresinde, Falkenhayn Mısır Sefer Kuvvetleri (EEF) tarafından Aralık 1917’de gerçekleştirilen taarruzu durduramamış ve Kudüs’ün düşmesine engel olamamıştır. Bu gelişme üzerine komutanlık görevi Otto Liman von Sanders’e devredilmiştir.

Belarus (1918–1919)
1918 yılı Şubat ayında Falkenhayn, 10. Ordu’nun komutanlığına atanarak Belarus bölgesinde görevlendirilmiştir.

Falkenhayn, bu görevi sırasında savaşın Belarus’taki son safhasına bizzat tanıklık etmiş ve 1918 yılı Aralık ayında 10. Ordu’nun Almanya'ya tahliyesini idare etmiştir. Ordu birliği, 1919 yılı Şubat ayında resmî olarak lağvedilmiş; bu gelişmenin ardından Falkenhayn aktif askerlik hayatına son vererek emekliye ayrılmıştır.

Emeklilik
Falkenhayn, 1919 yılında ordu hizmetinden emekliye ayrılmış ve kendisine ait çiftliğe çekilmiştir. Bu dönemde hatıratını ve savaş ile strateji üzerine çeşitli eserler kaleme almıştır. Savaş anıları, 1919 yılında İngilizceye The German General Staff and Its Critical Decisions, 1914–1916 (Alman Genelkurmayı ve Kritik Kararları, 1914–1916) adıyla çevrilmiştir.

Gerçekleştirdiği değerlendirmelerde, 1914 yılında Rusya ve Fransa'ya karşı verilen savaş ilanlarının “hukuken haklı ancak fazlasıyla aceleci ve gereksiz” olduğunu ifade etmiştir.

Falkenhayn, 1922 yılında Potsdam yakınlarındaki Lindstedt Sarayı’nda hayatını kaybetmiş ve Potsdam’da defnedilmiştir.

Özel Yaşamı
Falkenhayn, 1886 yılında Ida Selkmann (1866–1964) ile evlenmiştir. Bu evlilikten iki çocuğu dünyaya gelmiştir:

Fritz Georg Adalbert von Falkenhayn (1890–1973) adlı bir erkek çocuk
Erika Karola Olga von Falkenhayn (1904–1974) adlı bir kız çocuk

Kızı Erika, 20 Temmuz suikast girişimi kapsamında Adolf Hitler’e yönelik düzenlenen suikasta katılan generallerden biri olan Henning von Tresckow (1901–1944) ile evlenmiştir.

Değerlendirme
Falkenhayn, birçok bakımdan klasik bir Prusya generali tipini temsil etmekteydi. Kelimenin tam anlamıyla bir militarist olarak, tartışılmaz bir askerî ve siyasî yetkinliğe sahipti; fakat demokrasiye ve temsilî bir yapı arz eden Reichstag’a karşı alaycı ve küçümseyici bir tutum sergilemiştir. 1914 yılında Reichstag’ta yaptığı bir konuşmada şunları söylemiştir:

“Prusya ordusunun, anayasa gereği parti çekişmelerinden ve hırslı parti liderlerinin etkisinden uzak tutulması sayesinde, içte ve dışta barışı teminat altına alan bir güç hâline gelmesi mümkün olmuştur.”

Askerî sicili karmaşık bir tablo sunar. Verdun Muharebesi’ndeki taarruzu stratejik bir başarısızlıkla sonuçlanmıştır. Öte yandan, 1916 yılında yürüttüğü Romanya Seferi sırasında 9. Ordu komutasında büyük bir askerî başarı göstermiş; Rumen birliklerini Transilvanya’dan sürmüş, Güney Karpatlar’ı aşmış ve dağılmış Rumen kuvvetlerini Moldova içlerine çekilmek zorunda bırakmıştır.

Winston Churchill, onu I. Dünya Savaşı’ndaki en yetenekli Alman generali olarak değerlendirmiştir. Trevor N. Dupuy ise, onu yalnızca Hindenburg ve Ludendorff’un hemen ardında, Alman komutanları arasında en üst sıraya yerleştirmiştir. Robert Foley’e göre, Almanya’nın düşmanları —daha geniş insan gücüne, sanayiye ve küresel ekonomik güce sahip olmaları sebebiyle— yıpratma stratejisini çok daha etkin biçimde uygulayabilmişlerdir. Nitekim 1915’te Rusya’da ve 1916’da Fransa’da Falkenhayn tarafından uygulanan birçok yönteme, daha sonra İtilaf Devletleri tarafından da başvurulmuştur. Savaşın maliyeti arttıkça, İtilaf Devletleri’nin savaş hedefleri de genişlemiş ve bu hedefler, İttifak Devletleri’nin siyasî elitlerini devirmek ve mutlak mağlup bir düşmana barışı dikte etmek şeklinde belirlenmiştir. Bu amaca, yıpratma savaşına dayalı bir stratejiyle ulaşılmıştır.

Falkenhayn’ın Genelkurmay Başkanlığı dönemiyle ilgili olarak bir kurmay subay, onun teşkilat ve taktik konularında yeterli kararlılık ve öngörüden yoksun olduğunu ifade etmiştir. Öte yandan, tüm kaynaklar Falkenhayn’ı sadık, dürüst ve titiz bir dost ve kumandan olarak tasvir etmektedir. En olumlu mirası ise, 1917 yılında Filistin’de yürüttüğü askerî görev sırasında sergilediği insanî tutumdur. Biyografisini kaleme alan Holger Afflerbach bu durumu şu sözlerle özetlemiştir:

“Filistin’de Yahudilere karşı gerçekleştirilebilecek insanlık dışı bir aşırılığın önüne yalnızca Falkenhayn’ın tavrı geçmiştir. Bu tutum, 20. yüzyıl Alman tarihinin arka planı içinde özel bir anlam taşımakta ve Falkenhayn’ı ayırt eden bir vasıf oluşturmaktadır.”

Nişanları ve Ödülleri
Erich von Falkenhayn aşağıdaki nişan ve madalyalarla taltif edilmiştir:

Kaynakça
Dipnot
Alıntı
Diğer Okumalar
Dış Bağlantılar