Gaffar Okkan

Ali Gaffar Okkan (24 Şubat 1952; Hendek, Sakarya – 24 Ocak 2001; Diyarbakır), faili hâlen meçhul olan bir suikast sonucu öldürülmüş eski Diyarbakır emniyet müdürüdür. Diyarbakır halkı tarafından "Gaffar Baba" olarak bilinir ve hatırlanır.

Sakarya'nın Hendek ilçesinde doğan Gaffar Okkan, 1973'te Polis Akademisinden mezun olup İzmir'de bir süre komiser yardımcılığı ve komiserlik rütbeleriyle görev yaptıktan sonra sırasıyla Şanlıurfa ve Eskişehir il emniyet müdürlüklerinde hizmet verdi. 1993'te Kars'a emniyet müdürü olarak atanan Okkan, buradaki görevini dört yıl kadar sürdürdü. 1997'de ise, uzun süredir çeşitli militan örgütlerin faaliyetlerini sürdürdüğü Diyarbakır'a emniyet müdürü olarak atandı. Okkan, Diyarbakır'daki hizmet sürecinde şehrin güvenliğinin yanı sıra sosyolojik yapısı alanında da radikal yenilikler yaptı ve ardından Diyarbakır halkı tarafından sevilen ve saygı duyulan bir figür hâline geldi. Diyarbakır halkının güvenliğini sağlamak amacıyla terör örgütlerine karşı yoğun bir mücadele veren Okkan, 24 Ocak 2001 tarihinde, seyir hâlindeki makam aracına yapılan faili meçhul bir silahlı suikast sonucu beş polis memuruyla birlikte öldürüldü. Ölümünden sonra hatırası birçok alanda yaşatıldı, ismi pek çok Diyarbakırlı yeni doğan çocuğa ve mekâna verildi ve kendisini konu alan veya kendisinden bahseden diziler ve filmler yapıldı.

İlk yılları ve eğitimi
Ali Gaffar Okkan, 24 Şubat 1952 tarihinde Sakarya'nın Hendek ilçesinde doğdu. 30 Eylül 1970'te Polis Kolejinden, 29 Eylül 1973'te Polis Akademisinden mezun olarak İzmir İl Emniyet Müdürlüğüne komiser yardımcısı olarak atandı.

Kariyeri
Gaffar Okkan, İzmir'de komiser rütbesine kadar çeşitli birimlerde görev yaptıktan sonra, 1983 yılında Şanlıurfa İl Emniyet Müdürlüğüne atandı ve 1985 yılında şube müdürlüğüne terfi etti. 1986'da Eskişehir İl Emniyet Müdürlüğü kadrosunda görev aldı. Eskişehir'de 1992'de emniyet müdür yardımcısı oldu.

Okkan, 18 Kasım 1997'de Diyarbakır il emniyet müdürü olarak göreve başladı. Bu sırada da İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Kamu Yönetimi Bölümü'ndeki lisans eğitimini tamamlayıp mezun oldu.



Bu duyuru, onun diğer polis şefleri gibi olmadığının bir işaretiydi. Göreve geldikten sonraki ilk resmî faaliyetlerinden biri, güvenlik nedeniyle sivillerin girmesi yasak olan Emniyet Müdürlüğü önündeki sokağı sivillere açmak oldu. Kısa süre sonra şehir içindeki güvenlik barikatlarını da kaldırdı ve suçları önlemek için şehrin kritik bölgelerine kameralar yerleştirdi. Gaffar Okkan, gece geç saatlere kadar ofisindeki dev monitörden Diyarbakır sokaklarını gözlemlerdi.

Okkan'dan önceki polis memurları, Diyarbakır'ın kaotik ortamında sokağa çıkmanın çok riskli görülmesi nedeniyle "masa başı işler" için ofislerinde kalmayı tercih ederdi. Okkan ise kadın erkek tüm polisleri sokağa göndererek onlara şehrin vatandaşlarına nezaket ve şefkatle davranmaları talimatını verdi. Okkan, her birinde iki kadın memurun bulunduğu iki devriye polis arabası görevlendirdi. Biri, kaçak çocukları almak veya kayıp çocukları aramak ve onları ebeveynlerine teslim etmekle görevlendirildi. Diğer ekip ise yürüme engelli yaşlılara yardım etmekle görevlendirildi. Diyarbakır Havalimanı'nda kadın polisler, yaşlıların biniş işlemlerini üstlendiler ve çıkış kapısına kadar onlara eşlik ettiler. Okkan, havaalanı yetkilisini yaşlılar için tekerlekli sandalye satın alması ve hizmete sokması için ikna etti. Okkan kısa sürede güven oluşturmayı başardı ve hedefine halkı inandırdı. Sloganı, "Biz halktan yanayız. Vatandaşın canını, malını, namusunu korumam emredildi. İşte bunun için geldim." idi. Görev süresince Diyarbakır'daki huzur ortamını en üst seviyeye çıkarmaya çalışan Okkan, meslektaşları ve bazı hayırseverlerden topladığı yardımlarla kentteki ihtiyaç sahibi ailelere ve öğrencilere destek oldu. Ayrıca bazı geceler tebdili kıyafetle esnaf ziyaretlerinde bulundu ve zaman zaman yolda gördüğü yaşlıları makam aracıyla evlerine bıraktı.

Gaffar Okkan, aynı zamanda ateşli bir Diyarbakırspor taraftarıydı. Kulübün evinde oynadığı tüm maçları kaçırmadan izlerdi. Maçlar boyunca polis şefi gibi değil de kulüp başkanı gibi hareket etti ve takımla yakından ilgilendi. Takımın attığı gollerin ardından oyunculara sarılır ve elinde kulüp bayrağıyla kutlama için sahada koşardı. Maçlarda "Gaffar Baba" sloganlarıyla ve tezahüratlarıyla karşılanırdı. Diyarbakır gençlerini ve çocuklarını terör örgütlerinden ve uyuşturucu şebekelerinden uzak tutmak için spora yönlendiren Okkan, amatör spor kulüplerine de malzeme yardımı yaptı.

Okkan, diğer vatandaşların yanı sıra yaşlılara, engellilere ve kaçak çocuklara yardım eden sosyal projeleri aracılığıyla Diyarbakır halkı üzerinde önemli bir izlenim bırakırken, bazı eleştirmenler bu tür faaliyetlerin onun görev kapsamını aştığı konusunda ısrar etti. Ancak hem halkla ilişkiler mezunu hem de kolluk kuvvetleri mensubu olarak her iki görevini de unutmadı ve ihmal etmedi. Kürt Hizbullahı'nın şiddet eylemleri, PKK sempatizanları da dâhil olmak üzere esas olarak örgütün muhaliflerine yönelikti. Okkan, Hizbullah'ın çökertilmesinde çok önemli bir rol oynadı. 17 Ocak 2000'de, Türkiye'deki Hizbullah'ın lideri Hüseyin Velioğlu, İstanbul'un Beykoz ilçesindeki villasında polis güçlerinin düzenlediği baskında öldürüldü. Okkan, yüzlerce grup üyesinin tutuklandığı ve ülke genelinde 150'den fazla öldürülmüş kurbanın cesedinin bulunduğu Kürt Hizbullahı'na yönelik bu ve benzeri baskınlarda önemli rol oynadı.

Bu girişimlerden sonra meslektaşları ve yakın arkadaşları, Okkan'ı zırhlı araca binmesi için uyarmaya başladı. Bu tür tavsiyeleri, "Ben zırhlı araca binsem vatandaş ne yapar?" sözleriyle reddetti.

Suikast
24 Ocak 2001 günü akşam saatlerinde Gaffar Okkan, Uğur Mumcu'yu anma etkinliğine katılmak ve Diyarbakır valisi Ahmet Cemil Serhadlı ile görüşmek üzere Diyarbakır Emniyet Müdürlüğü'ndeki görev yerinden ayrıldı. Saldırganlar, Okkan'ın çıkış saatini öğrendikten sonra geçiş yapacağı bulvarda, üzerinde "Polis" yazılı reflektörlü yelekler giyerek ellerindeki uzun namlulu silahlarla caddede beklemeye başladılar. Saldırganlar daha sonra bölgedeki elektrikleri keserek insanları oradan uzaklaştırdılar. Okkan; saat 17.40 sularında makamından valilik binasına makam aracıyla seyir hâlinde iken, Sezai Karakoç Bulvarı üzerinde, Et ve Balık Kurumu ile Eflatun Park arasında elektriklerin kesilmiş olduğunu fark etti. Saldırganlar, uzun namlulu silahlarla Okkan'ın makam aracını çapraz ateşe almaya başladılar. Ayrıca dört polis memuru yaralandı. Saldırıdan sonra Okkan'ın arabasının kapısını da açan silahlı kişiler, öldüğünden emin olmak için yakın mesafeden kendisini taradılar ve aracına el bombaları attılar. Bombaların patlamasıyla birlikte Okkan'ın bazı uzuvları koptu. Hızla kaçan saldırganlar arasında cep telefonu iletişimi yoktu. Ancak devlet yetkilileri, saldırının arkasında Hizbullah'ın olduğunu açıkladı ve yeni bir tutuklama dalgası başladı. Hüseyin Velioğlu'nun öldürüldüğü 17 Ocak 2000'deki Beykoz baskınında yakalanan ve Hizbullah'ın üst düzey yöneticilerinden olan biri, tutuklu bazı arkadaşlarının cezaevinden alınarak işkenceye götürüldüğünü öne sürerek, "kararı veren mahkeme heyeti, bulundukları cezaevinin müdürü, savcısı ve o ilin emniyet müdürünün de Gaffar Okkan'ın yanına gideceğini" söyleyip tehditlerde bulundu. Şahsın sözleri zapta geçirilerek hakkında suç duyurusunda bulunuldu.

Memuriyetinin ardından İsveç'e yerleşen eski PKK ve JİTEM mensubu Abdülkadir Aygan, Gaffar Okkan suikastını Hizbullah'ın tek başına yapmadığını, suikast içerisinde Ergenekon ve JİTEM gibi yapıların da yer aldığını iddia etti. Aygan, Okkan atanmadan önce JİTEM'in bölgede rahatlıkla faaliyet gösterdiğini gerekçe olarak sundu ve Okkan tarafından soruşturulmasına rağmen Kürt Hizbullahı'nın daha önce hiçbir devlet yetkilisine saldırmadığını sözlerine ekledi. Saldırının 10. yıl dönümü olan 2011 yılında, Gaffar Okkan'ın korumalarından biri olan ve suikastta yaralanan Veli Göktepe de suikastı JİTEM'in planladığından şüphelendiğini açıkladı. Diyarbakır'da yapılan JİTEM davasında tanık olarak dinlenen Ömer Lütfü Topal'ın şoförünün oğlu Emrah Özdemir ise Gaffar Okkan ve beş korumasının JİTEM ile Hizbullah'ın ortak eylemi sonucu öldürüldüğünü söyledi.

Suikastın 10 faili, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına çarptırılmış olmalarına rağmen 2023 yılında çeşitli nedenlerle tahliye edildi. Bu kararla birlikte suikastın faillerinden cezaevinde tutuklu ya da hükümlü kalmadı.

Cenazesi ve tepkiler
Gaffar Okkan'ın suikasta uğraması, başta Diyarbakırlılar olmak üzere tüm ülkede büyük bir üzüntüyle karşılandı. Okkan'ın Hendek'te bulunan babası Fikri Okkan ve annesi İmran Okkan'ın haberi aldıktan sonra şoka girdikleri ve fenalaşmaları üzerine evlerine doktor çağrıldığı belirtildi. Bu arada, Okkan ailesinin evlerinin çevresinde de yoğun güvenlik önlemi alındı. Okullarda öğrenciler ve öğretmenler ders yapmayarak saldırıyı kınarken, pek çok vatandaş da iş yerleri ve araçlarına Gaffar Okkan ile ilgili çeşitli yazılar astı. Vatandaşlar burada bir dakikalık saygı duruşunda bulunarak Okkan ve öldürülen polislerin Türk bayrağına sarılı tabutları önünde gözyaşlarıyla saygı duruşunda bulundu. Ayrıca Okkan için polis merkezine bir taziye defteri yerleştirildi. Törene katılmak isteyen pek çok Ankaralı vatandaş da Bakanlık'ta toplandı. Ankara'daki törenin ardından Okkan'ın cenazesi memleketi Hendek'e götürülüp 26 Ocak günü cuma namazından sonra defnedildi.

Okkan'ın ölümünden sonra siyaset ve diğer camialardan pek çok tepki geldi. Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer, TBMM Başkanı Ömer İzgi, Başbakan Bülent Ecevit, MHP Lideri ve Başbakan Yardımcısı Devlet Bahçeli, ANAP Lideri ve Başbakan Yardımcısı Mesut Yılmaz, FP Lideri Recai Kutan, DYP Genel Başkanı Tansu Çiller başta olmak üzere Türkiye'deki siyaset liderleri, bakanlar ve İnsan Hakları Derneği'nin (İHD) de aralarında bulunduğu sivil toplum kuruluşları, Okkan ve beş polis memurunun suikaste uğrayıp öldürülmesini kınadılar. Kürt merkezli bir siyasi parti olan Halkın Demokrasi Partisi (HADEP); İzmir Konak Meydanı'nda düzenlediği basın toplantısında suikastı kınadı, saldırganların derhal yakalanmasını talep etti ve parlamentonun bir soruşturma komitesi kurması konusunda ısrar etti. Öte yandan, bazı yabancı haber ajansları da Gaffar Okkan'ın öldürülmesi olayını "acil" koduyla duyurdular. Birleşik Krallık merkezli Reuters, ABD merkezli Associated Press ve Fransa merkezli Agence France Presse ajansları, saldırıyı Anadolu Ajansı ve NTV'nin haberlerinden yararlanarak bildirdiler. İnsan Hakları Derneği (İHD) Genel Başkanı Hüsnü Öndül, saldırı ile ilgili olarak "Şiddet bir kez daha düşünmeyi, soru sormayı, araştırmayı ve tartışmayı engellemek için kullanıldı." derken, Güneydoğu Gazeteciler Cemiyeti (GGC) de olayı gerçekleştirenlerin Türkiye'nin aydınlık geleceğine kurşun sıktığını belirtti. Diyarbakır, Batman ve Siirt Tabipler Odası da saldırıyı kınadı. Genelkurmay Başkanı Orgeneral Hüseyin Kıvrıkoğlu, İçişleri Bakanı Sadettin Tantan'a başsağlığı diledi. 2010 yılında, Okkan'ın memleketi Sakarya'daki anma etkinliğine isimleri "Ali Gaffar" olan 0–9 yaş aralığındaki 142 Diyarbakırlı çocuk, aileleriyle birlikte katıldı. Çocuklar Okkan'ın mezarına karanfiller bırakıp dualar ederek saygılarını sundular. Törende konuşan Sakarya Valisi Mustafa Büyük, "Bugün Türkiye'nin doğusunu ve batısını birleştiren bir şehidimizi anıyoruz." dedi. Hendek Belediye Başkanı Ali İnci ise, Diyarbakırlıların Okkan'a olan sevgisini ve şefkatini tanımlamanın zor olduğunu ifade etti. "Gaffar Baba, dilê meyê" ( ) ve "Gaffar Gaffar, canê meyê" ( ) gibi ifadeler içeren şarkı ise, Okkan için Kürtçe yapılmış ve yine Diyarbakır'da yaygınlaşmış bir başka şarkıdır. olan Ali Gaffar Okkan'ın ismine 2017'de Sakarya'da bir hatıra ormanı yapıldı. İsmi birçok cadde, sokak, bulvar, sağlık ocağı, polis meslek eğitim merkezi gibi yerlere verildi; bunlar arasında Atakum, Altınordu, Başakşehir, Buca, Büyükçekmece, Ceyhan, Çiftlikköy, Derince, Esentepe, Fethiye, Gebze, Gölbaşı, Gürsu, Hendek, Kirazpınar, Salihli, Tepebaşı, Turgutlu ile Balıkesir, Kars ve Siirt yer almaktadır. İstanbul'un Küçükçekmece ve Kartal ilçelerinde ve Antalya'nın Muratpaşa ilçesinde onun adını taşıyan halka açık parklar bulunmaktadır. Eskişehir'in Odunpazarı ilçesindeki bir polis karakoluna ve Kars'taki bir spor tesisine de onun adı verilmiştir. Ayrıca Türk Polis Teşkilatı'nın 177. kuruluş yıl dönümü nedeniyle Gaffar Okkan'ın bir balmumu heykeli yaptırılıp 2022'de Diyarbakır İl Emniyet Müdürlüğü içerisinde oluşturulan bölümde anısına sergilenmeye başlanmıştır. Bunların yanı sıra, günümüzde Adana'da (Yüreğir), Diyarbakır'da (Yenişehir), Eskişehir'de (Odunpazarı) ve Sakarya'da (Hendek) "Gaffar Okkan" adını taşıyan, ilkokuldan liseye kadar çeşitlilik gösteren okullar da mevcuttur.

Diyarbakır'da görev yaptığı dört yıl boyunca kent halkının gönlünde önemli bir yer edinen Gaffar Okkan, günümüzde kentte her yıl çeşitli etkinliklerle anılmaya devam etmekte ve kent esnafı tarafından iş yerlerine fotoğrafları asılmaktadır.

Kişisel yaşamı
Gaffar Okkan, 1974'te öğretmen Fehime Zerrin Şen ile evlendi. Bu evlilikten Sezin ve Can adında iki çocuk sahibi oldu. Okkan, suikasta uğradığı sırada annesi ve babası hayattaydı. Annesi İmran Okkan 28 Eylül 2002'de, babası Fikri Okkan da 28 Ekim 2005'te öldü.

Popüler kültürdeki yeri
Araştırmacı gazeteci Emrah Gürkan'ın, Okkan'ın çocukluğunun geçtiği ve görev yaptığı illerdeki 100'den fazla canlı tanıkla yüz yüze görüşerek kaleme aldığı 3310 Öldürüldü isimli kitabı, 1 Ekim 2001 tarihinde yayımlanmıştır.
Yönetmenliğini Osman Sınav'ın yaptığı 2001 yapımı Deli Yürek: Bumerang Cehennemi filminde Gaffar Okkan'ın, uğradığı suikastın ve faillerinin konuşulduğu sahneler bulunmaktadır.
Gaffar Okkan, 2014 yılında TRT 1'de yayımlanan Tanıklar isimli dizide Orhan Kılıç tarafından canlandırılmıştır.
Yapımcılığını Osman Sınav'ın üstlendiği ve 2022 yılında atv'de yayımlanan Yalnız Kurt dizisinin 15. bölümünde "Gaffar Okkan ve uğradığı suikast" işlenmiştir. Okkan'ın nasıl suikasta uğradığı detaylı bir şekilde gösterilmiş ve Okkan'ı Volkan Ünal canlandırmıştır. İlgili sahneler, Okkan'ın aracına binip makam yerinden ayrılması ve yolda pusuya düşürülüp kafasından ve vücudundan kurşunlar yemesi şeklinde çekilmiştir.
Gaffar Okkan'ın hayatından esinlenerek çekilen ve onun yolunda giden bir emniyet müdürünü canlandıran Hakan Meriçliler'in başrolde olduğu 3310'dan Tüm Birimlere isimli sinema filmi 12 Ocak 2024 tarihinde vizyona girmiştir. Filmin senaristliğini ve yönetmenliğini Mazlum Yiğit yapmıştır.

Ayrıca bakınız
2000'de Türkiye
2001'de Türkiye
Türkiye'deki faili meçhul cinayetler

Kaynakça