Bagavan Muharebesi

Bagavan Muharebesi (Bagawan olarak da yazılır) veya Vagabanta Muharebesi, 371 yılında Büyük Ermenistan'ın Bagrevand bölgesindeki Bagavan yerleşimi yakınında, Roma - Ermeni ortak kuvveti ile Sasani ordusu arasında yapılan çatışmadır; Romalılar ve Ermeniler galip gelmiştir. Romalı tarihçi Ammianus Marcellinus'un yanı sıra Ermeni tarihçi Bizantionlu Faustus tarafından da kaydedilmiştir.

Ermeni tarihçi Horenli Musa ve onu takip eden birkaç Ermeni tarihçi, muharebenin Dzirav denilen alanda gerçekleştiğini belirtirler ve bu nedenle bazı Ermeni kaynaklarında muharebeye, Dzirav Muharebesi adı verilir. Tarihçiler Hakob Manandian ve Nina Garsoïan'a göre bu, Horenli Musa'nın yaptığı bir hata ya da Bagavan Muharebesi ile Faustus'un tarihinin bir sonraki bölümünde anlatılan Gandzak Muharebesi ile birleştirilmesidir.

Arka plan
Roma'nın Ermeni işlerine karışmama sözü verdiği 363 tarihli Pers-Roma barış anlaşmasının ardından, Ermenistan, 367/368'de Ermeni kralı II. Arşak'ı hapseden ve ülkedeki Pers egemenliğini pekiştirmek Sasani kralı II. Şâpûr'un insafına bırakıldı. 369 yılında Roma imparatoru Valens, II. Arşak'ın oğlu Papas'ın general Terentius'la birlikte Ermenistan'a dönmesine izin verdi. Ancak Papas kısa süre sonra Shapur'un orduları tarafından Ermenistan'dan sürüldü ve Lazika'da saklanmak zorunda kaldı. Papas saklanırken, Shapur onunla temasa geçti ve onu İran'a olan bağlılığını değiştirmeye ikna etti, ancak bu yakınlaşma girişimi, Valens'in generali Arintheus'un gelip Papas'ı ikinci kez Ermeni tahtına geri getirmesiyle bozuldu.

Şâpûr bu hamleye öfkelendi ama 370 kışına kadar Roma'yla yapılan barışın geçersiz olduğunu ilan etmedi. Şâpûr, Faustus'a göre müttefiki Albanya Kralı Urnayr'ın güçlerini de içeren ordu topladı ve 371 baharında Ermenistan'ı işgal etti. Valens, generaller Traianus ve Vadomarius'un komutası altında Ermenistan'a büyük bir ordu gönderdi, ancak Perslerle barışı korumayı umarak yalnızca savunma eylemlerine katılma emri verdi. Ermeniler ayrıca ordularını (başgeneral) Muşeğ Mamikonyan'ın komutası altında topladılar ve Arsanias'ın kaynağı yakınındaki Npat Dağı'nın eteğindeki Bagrevand bölgesindeki Bagavan yerleşimi yakınında Romalılarla bir araya geldiler. Faustus Ermeni ordusunun sayısını 90.000 olarak vermektedir.

Muharebe
Birleşik Ermeni-Roma ordusu Bagavan yakınlarında işgalci Sasani kuvvetleriyle karşılaştı. Ammianus Marcellinus'a göre Romalılar başlangıçta çatışmadan kaçınmak için geri çekildiler, ancak sonunda Pers süvarilerinin saldırılarına karşılık vermek zorunda kaldılar ve sonraki muharebede Perslere ağır kayıplar vererek kesin bir zafer kazandılar. Bizanslı Faustus, zaferin büyük kısmını sparapet Mushegh Mamikonyan'a vermektedir. Faustus ayrıca Albanya'dan Urnayr'ın Shapuh'tan birliğinin Ermeni kuvvetleriyle yüzleşmesine izin vermesini istediğini ve Mushegh'in nasıl Urnayr ile teke tek çatışmaya girip Albanya kralını yaraladığını, ancak onun canını kurtararak kaçmasına izin verdiğini anlatır. Bu, muharebenin Romalılar ve müttefiklerinin Persler ve müttefikleriyle karşı karşıya geldiği, Romalıların Perslerle karşı karşıya olduğu ve müttefiklerin birbirleriyle çatıştığı diğer muharebelere benzer şekilde gerçekleştiğini gösterebilir. Faustus'a göre Kral Papas, muharebede yer almamış ve Romalı generallerin isteği üzerine Patrik Nerses ile birlikte Npat Dağı'ndan gözlem yapmıştır.

Sonrası
Ammianus, Bagavan'daki Ermeni-Roma zaferinden sonra farklı sonuçlarla başka birçok çatışmanın da yapıldığını yazmaktadır. Faustus, Adurbadagan'daki Ganzak'ta, Ermenilerin ve Romalıların Persleri yeniden bozguna uğrattığı, bu kez Şâpûr'un bizzat orada olduğu bir başka büyük muharebeden bahseder. Bu muharebelerden sonra Şâpûr elçiler gönderdi ve ateşkes üzerinde anlaşmaya varıldı. Şâpûr daha sonra Tizpon'a ve Valens Antakya'ya döndü ve Ermenistan fiilen Roma hükümdarlığı altında kaldı. Ateşkes yedi yıl sürmüştür. Bu zaferlerin bir sonucu olarak Mushegh'in, kaybedilen birçok Ermeni topraklarını yeniden ele geçirdiği ve Arşak monarşisine karşı isyan eden soyluları Papas'ın otoritesine boyun eğmeye zorladığı söylenir.

Notlar
Kaynakça
Özel


Genel
Antik eserler
Ammianus Marcellinus, Res Gestae.
Modern eserler