2022-2023 maymun çiçeği salgını

2022-2023 maymun çiçeği salgını, 4 Mayıs 2022 tarihinde Londra'da ilk vaka tespit edildikten sonra bir ay gibi kısa bir sürede 30 ülkede tespit edilen küresel salgındır. Salgın, Temmuz ayında 6 kıtada 70'ten fazla ülkeye yayıldı. Dünya Sağlık Örgütü 21 Temmuz 2022'de maymun çiçeği salgınıyla ilgili "küresel acil durum" ilan etti. Vakaların %98 veya %99'nu erkekler oluştururken %95-98'ini gey, biseksüel ve diğer erkeklerle ilişkiye giren erkekler oluşturmaktadır.

29 Nisan 2022'de Nijerya'ya (hastalığın endemik olduğu yer) seyahat ettikten sonra 4 Mayıs'ta Birleşik Krallık'a dönen bir İngiliz vatandaşında maymun çiçeği ile uyumlu semptomlar saptandı. 6 Mayıs 2022'de ilk maymun çiçeği vakası doğrulandı.

Maymun çiçeği, ateş ve diğer spesifik olmayan bulgular gözlemlendikten bir veya iki hafta sonra ortaya çıkan ve daha sonra genellikle iyileşmeden önce birkaç hafta sürebilen, ciltte döküntü oluşturan viral bir enfeksiyondur.

Birleşik Krallık'taki birçok maymun çiçeği vakasının kökeni bilinmemektedir. Bazı gözlemciler, Mayıs ortasından itibaren Londra bölgesinde bulaş gerçekleştiğini gördü. Virüsün diğer ilk vakaları Kuzey Doğu ve Güney Doğu İngiltere, İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda'da rapor edildi. 18 Mayıs'tan itibaren, başta Avrupa olmak üzere aynı zamanda Kuzey Amerika, Orta Doğu ve Avustralya'da artan sayıda ülke ve bölgeden vakalar rapor edildi.

Arka plan
Maymun çiçeği, insanlar da dahil olmak üzere bazı hayvanlarda ortaya çıkabilen maymun çiçeği virüsünün neden olduğu bulaşıcı bir hastalıktır. Semptomlar; ateş, baş ağrısı, kas ağrıları, şişmiş lenf düğümleri ve yorgunluk hissi ile başlar. Bunu, üzerinde kabarcıklar ve kabuklar oluşturan bir kızarıklık izler. Maruz kalındıktan semptomların başlamasına kadar geçen süre genellikle 7 ila 14 gündür. Semptomların süresi tipik olarak iki ila dört haftadır. Özellikle çocuklarda, hamile kadınlarda veya bağışıklık sistemi baskılanmış kişilerde vakalar şiddetli olabilir.

Maymun çiçeği, Afrika vahşi hayvan yemeği, hayvan ısırığı veya tırmalaması, vücut sıvıları, kontamine nesneler veya enfekte bir kişiyle yakın temastan yayılabilir. Virüs normalde belirli kemirgenler arasında dolaşmaktadır. Hastalık suçiçeğine benzer görünebilir.

Çiçek hastalığı aşısı, %85 etkinlikle enfeksiyonu önleyebilir. Tedavi için mevcut standart, çiçek hastalığı ve maymun çiçeği gibi ortopoks virüsleri ile enfeksiyonları tedavi etmek için özel olarak tasarlanmış bir antiviral olan tecovirimat'tır. Avrupa Birliği'nde ve ABD'nde maymun çiçeği tedavisi için onaylanmıştır. Cidofovir veya brincidofovir de faydalı olabilir.

Salgın özellikleri
Bu salgın, Dünya Sağlık Örgütü'ne göre vaka ölüm oranı %1 olarak bildirilen maymun çiçeği virüsünün Batı Afrika dalındandır.

23 Mayıs 2022'de Dünya Sağlık Örgütü danışmanı David Heymann, salgının nasıl başladığına dair önde gelen teorinin, Belçika ve İspanya'da iki kez eşcinsel ve biseksüel erkeklerin cinsel ilişki sırasında bulaşma olduğunu söyledi.

Maymun çiçeği, Batı ve Orta Afrika'ya özgüdür. 2022 salgınından önce, Birleşik Krallık sadece yedi maymun çiçeği vakası kaydetmişti. 2021'de üç vaka daha kaydedildi. 2022'den önce bir Batı dünyasında kaydedilen tek büyük maymun çiçeği salgını, Amerika Birleşik Devletleri'ndeki 2003 Midwest maymun çiçeği salgınıydı.

The Conversation tarafından yayınlanan bir makalede Oyewale Tomori, Nijerya'da 2021 yılına kadar maymun çiçeği enfeksiyonlarının sayısının muhtemelen yetersiz tespit edildiğine dikkat çekti çünkü Nijerya nüfusunun çoğu COVID-19'a yakalanma korkusu nedeniyle sağlık tesislerinden kaçınıyor. İngiliz sağlık yetkilileri Mayıs 2022'de Birleşik Krallık'ta ilk maymun çiçeği vakasını bildirdiği için Nijerya hükûmeti, ülkede bildirilen vakalar ve ölümlerle ilgili bilgileri ve istatistikleri kamuoyuna açıkladı. 9 Mayıs 2022'de yayınlanan bir raporda Nijerya Hastalık Kontrol Merkezi (NCDC), 2017 ve 2022 yılları arasında 20 eyalette ve Federal Başkent Bölgesi'nde 230 vakanın doğrulandığını belirtiyor. 2022'de Nijerya Hastalık Kontrol Merkezi, müdahale kapasitesinin güçlendirilmesine ek olarak enfeksiyonların raporlanması ve izlenmesi amacıyla Ulusal Teknik Çalışma Grubu'nu uygulamaya koymuştur. Nijerya Hastalık Kontrol Merkezi raporunda maymun çiçeğinden en çok Rivers State etkilendi, onu Bayelsa ve Lagos izledi. 2017'den 2022'ye kadar olan süreçte, Nijerya Hastalık Kontrol Merkezi 6 farklı eyalette 6 ölüm bildirdi ve bu da %3,3 vaka ölüm oranı oluşturdu. Nijerya'nın maymun çiçeği de dahil olmak üzere çeşitli hastalıkları gözlemi, 2020 ve 2021'de küresel COVID-19 pandemisine odaklanmak zorunda kaldı, birçok tespit edilemedi ve resmi istatistiklerde düşüşe neden oldu.

İlk olarak Birleşik Krallık'ta bildirilen vakalar
2022 Mayıs başında, 29 yaşındaki bir İngiliz vatandaşının, Nijerya'da, maymun çiçeğinin endemik bir hastalık olarak kabul edildiği bölgelerde, Lagos ve Delta eyaletine seyahat ettiği bildirildi. Hasta, halen Nijerya'dayken, döküntü de dahil olmak üzere maymun çiçeği semptomları geliştirdi. Daha sonra 4 Mayıs'ta Birleşik Krallık'a döndü. yatırıldı ve izole edildi. Ardından 6 Mayıs'ta virüs tespit edildi. Bu ikisi aynı evde birlikte yaşıyorlardı ve ikisinin de ne indeks vakası ne de endemik bölgelere seyahat arasında bilinen bir bağlantı yoktu. Yeni vakalardan biri St Mary's Hastanesi'ne hastaneye kaldırılırken daha hafif semptomları olan diğer vakanın evde kendini izole ettiği söylendi. Bu yeni vakaların hiçbirinin önceki üç teyit edilmiş vaka ile bilinen herhangi bir temas geçmişi yoktu. Bu da virüsün daha geniş bir bulaş şu anda Londra bölgesinde devam ettiğini gösteriyor. İngiltere Sağlık Güvenliği Ajansı, halka yönelik riskin "çok düşük" kaldığını belirtti. İspanya'da 18 Mayıs itibarıyla doğrulanmış 7 vaka var. 18 Mayıs'ta, Amerika Birleşik Devletleri ilk 2022 maymun çiçeği vakasını doğruladı ve Kanada 13 şüpheli vaka bildirdi.

19 Mayıs'ta İsveç ve Belçika ilk maymun çiçeği vakalarını bildirirken İtalya ilk vakasını Kanarya Adaları'ndan gelen bir turistte doğruladı. Fransa'da şüpheli bir vaka bildirildi. Portekiz'de bir vaka üzerinde yapılan genomik analiz, hastayı enfekte eden virüsün Batı Afrika dalına ait olduğunu ve virüsün en çok 2018 ve 2019'da Nijerya ile bağlantılı vakalarla yakından ilişkili olduğu saptandı. Mevcut genomik sıralama, virüsün Nijeryalı virüsler grubu içine tam olarak yerleştirilmesini engelliyor.

Massachusetts'te bir vakanın tespit edilmesinin ardından, ABD 19 Mayıs'ta Bavyera Nordic'e çiçek hastalığına karşı 13 milyona kadar aşı için 119 milyon dolarlık bir sipariş verdi. Sipariş, 180 milyon dolarlık daha aşı satın alma seçeneğini de barındırıyor. 20 Mayıs'ta Amerika Birleşik Devletleri Sağlık ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, siparişin son vakalara bir yanıt değil, standart bir hazırlık çalışmasının parçası olduğunu söyledi. Biyomedikal İleri Araştırma ve Geliştirme Kurumundan bir sözcü, "potansiyel bir çiçek hastalığı acil durumu için aşılar ve tedaviler geliştirmek ve satın almak için endüstriyle birlikte çalışıldığını, bunların bazıları maymun hastalığına yanıt vermek için de kullanılabileceğini" söyledi. Bavyera Nordic, adı açıklanmayan bir Avrupa ülkesinin maymun çiçeği salgınına karşı "Imvanex" aşıları için sipariş verdiğini belirtti. Aynı gün, ikinci bir vaka da doğrulandı. Vakaların Melbourne ve Sidney'de olduğu belirlendi. Her ikisi de yakın zamanda Avrupa ve Birleşik Krallık seyahatlerinden dönmüştü. Almanya, Fransa ve Hollanda aynı gün ilk vakalarını doğruladı. Belçika'da teyit edilen üç vaka, Anvers'teki Darklands fetiş festivaliyle bağlantılıydı. Ayrıca 20 Mayıs'ta Belçika, maymun çiçeği bulaşmış kişiler için zorunlu karantina (21 gün) uygulayan ilk ülke oldu. Enfekte kişilerle yakın temaslı olanların kendilerini tecrit etmek zorunda olmadığı ancak dikkatli olmaları gerektiği söylendi.

Yine 20 Mayıs'ta Birleşik Krallık Sağlık Bakanı Sajid Javid, 11 vakanın daha teyit edildiğini ve ülkedeki toplam vakanın 20'ye çıktığını bildirdi. Birleşik Krallık Sağlık Güvenliği Ajansı, maymun çiçeği bulaşmış bir kişiyle yakın temasta bulunan kişilere 21 gün boyunca kendilerini izole etmelerini tavsiye etti.

21 Mayıs'ta İsviçre ve İsrail ilk vakalarını doğruladı. İspanya, Madrid'deki bir eşcinsel hamamıyla bağlantılı 23 yeni vaka bildirerek toplam vaka sayısını 30'a çıkardı. Aynı tarihte, Norveç makamları, Mayıs başlarında Norveç'i ziyaret eden bir kişinin kendi ülkesinde (açıklanmayan bir Avrupa ülkesi) testinin pozitif çıkmasının ardından temaslı takibi başlattı. Yunanistan'da şüpheli bir vaka bildirildi ancak daha sonra suçiçeği olduğu doğrulandı.

22 Mayıs'ta Avusturya ilk vakasını doğruladı.

23 Mayıs'ta Danimarka, Kanarya Adaları'ndan dönen bir erkekte ilk vakasını bildirdi ve ertesi gün ikinci vaka yine İspanya'dan dönen bir kişide doğrulandı. Birleşik Krallık Sağlık Güvenliği Ajansı'nın baş tıbbi danışmanı Dr. Sue Hopkins, 37 yeni maymun çiçeği vakasının doğrulandığını ve Birleşik Krallık'ta teyit edilen toplam vakanın 57 olduğunu duyurdu. Kanada'da Quebec, eyaletinde toplam 15 onaylanmış vaka olduğunu duyurdu.

24 Mayıs'ta Çek Cumhuriyeti'nde, Mayıs başında Belçika'da bir müzik festivalinde bulunan bir kişide ilk maymun çiçeği vakası doğrulandı. Aynı gün Birleşik Arap Emirlikleri, Batı Afrika'dan gelen 29 yaşındaki bir kadın turistte tespit edilen ilk vakayı bildirdi. Yine 24 Mayıs'ta, Slovenya Kanarya Adaları'ndan gelen bir erkekte ilk vakasını doğrularken İsviçre Cenevre kantonunda bir kadında ikinci vakasını bildirdi. İngiltere'de, İskoçya'daki ilk vaka da dahil olmak üzere 14 vaka daha bildirildi. Toplamda maymun çiçeği vakası 19 ülkede doğrulanmıştır.

25 Mayıs'ta Portekiz, 10 teyit edilmiş vaka daha bildirdi. Birleşik Krallık Sağlık Güvenliği Ajans, İngiltere'de 7 ek vaka bildirdi. Aynı gün Quebec, Montreal bölgesinde okul çağındaki bir çocukta şüpheli bir vaka bildirdi. Amerika Birleşik Devletleri'nde, yakın zamanda Afrika'ya seyahat etmiş yetişkin bir kadın, Virginia'nın ilk olası maymun çiçeği vakası oldu. 26 Mayıs 2022'de Yunanistan'da iki yeni şüpheli vaka tespit edildi.

Salgın üzerine araştırmalar
Bulaşma
Bu salgın, maymun çiçeğinin Afrika dışında toplumdan bulaşmasının ilk kez kaydedildiği ve erkek erkeğe seks yoluyla bulaştığı bilinen ilk vakalardı.
Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi (ECDC)'ne göre "maymun çiçeği virüsünün insanlar arasında orta derecede bulaşıcı olduğu kabul edilir ve damlacıklar ve/veya enfekte dokularla temas yoluyla bulaşabilir. Enfekte cilt dokuları ile cinsel ilişki sırasında yakın temas nedeniyle cinsel partnerler arasında bulaşma ve erkek erkeğe seks olası bulaşma şekli gibi görünmektedir." Avusturyalı araştırma şirketi Innophore tarafından yapılan bir analiz, bu genomda 10.043 karakteristik açık okuma çerçevesi (ORF) ortaya çıkardı ve yedeksiz protein veri tabanı ve onu müteakiben BLAST araştırması şüpheli açık okuma çerçevelerinin sayısını 925'e düşürdü. 123 protein dizisi, indirilebilir 3D yapısal modeller elde etmek için modellenmiştir. Araştırma, maymun çiçeği virüsünün, 2018-19'daki uluslararası salgınla ilişkili olarak Batı Afrika soyundan olduğunu doğruladı. Genomik dizinin daha fazla araştırılması "epidemiyoloji, enfeksiyon kaynakları ve bulaşma modelleri" hakkında daha fazla bilgi sağlayabilir.

Maymun çiçeği olan Belçikalı bir hastanın genomik dizilimi benzer sonuçlar gösterdi. Daha fazla genom verisi ve analizi bekleniyor. Birleşik Krallık Sağlık Güvenliği Ajansı, bilinen vakaların yakın temaslıları için maruz kaldıktan sonra profilaksi olarak Imvanex'i kullanmaya başlamıştır.

25 Mayıs'ta Güney Afrika'daki Ulusal Bulaşıcı Hastalıklar Enstitüsü'nden hastalık uzmanları, vakaların COVID-19 pandemisinde olduğu gibi patlamayacağına inandıkları için toplu aşılamaya gerek görmediklerini söyledi.

Tepkiler
BM ajansları
20 Mayıs'ta Dünya Sağlık Örgütü (WHO), salgını tartışmak ve tehdit düzeyini değerlendirmek için bağımsız danışmanlardan oluşan bir acil durum toplantısı düzenledi. Avrupa'daki şefi Hans Kluge, insanların yaz boyunca partiler ve festivaller için bir araya gelmesiyle Avrupa'da enfeksiyonların hızlanabileceğinden duyduğu endişeyi dile getirdi. DSÖ'nün, nedeni belirlemek için farklı vakalardan virüs genomunun dizilimi hakkında bir güncelleme sağlaması bekleniyor.

Ülkeler
: Robert Koch Enstitüsü'nden Fabian Leendertz, salgını uzun sürmeyecek bir salgın olarak nitelendirdi: "Vakalar temas takibi yoluyla iyi bir şekilde izole edilebilir ve gerektiğinde kullanılabilecek ilaçlar ve etkili aşılar da var." 25 Mayıs'ta CDC, gey ve biseksüel erkeklerin özellikle dikkatli olmaları konusunda bir uyarı yayınladı.
: Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü (DGHS), maymun çiçeğinin yayılmasını önlemek için ülkedeki her limanda uyarılar yayınladı. Müdürlük sözcüsü Nazmul İslam'a göre, DGHS tüm hava, kara ve deniz limanlarından tetikte olmalarını istedi. Şüpheli vakaların bulaşıcı hastalıklar hastanesine gönderilmeleri ve tecrit edilmeleri talimatı verildi.
: Risk Değerlendirme Grubu (RAG) ve sağlık yetkilileri, maymun çiçeği ile enfekte olanların 21 gün boyunca kendilerini izole etmeleri gerektiğini açıkladı.
: 22 Mayıs'ta Eğitim Bakanı Nadhim Zahawi "bunu çok ama çok ciddiye alıyoruz" dedi ve Birleşik Krallık hükûmetinin çiçek hastalığı aşıları satın almaya çoktan başladığını söyledi.
: Brezilya Sağlık Bakanlığı, Almanya Sağlık Bakanlığı'ndan daha fazla bilgi talep ederek Brezilyalı hastayı Almanya'da izlemeye başladı. Ayrıca olası vakaları izlemek için maymunları ve tıbbi grupları izlemek için biyolog grupları oluşturdu. Brezilya Sağlık Bakanı Marcelo Queiroga ve heyeti, halk sağlığı ve biyoetik alanlarında tıbbi değişim konusunda bir anlaşmaya varmak için Portekiz'e gitti. Portekiz ziyaretinin ardından bakan, 75. Dünya Sağlık Asamblesi'ne katıldı.
Cezayir: Cezayir Pasteur Enstitüsü, Mayıs 2022'de, enstitünün Sahra Altı Afrika'daki maymun çiçeği virüsünün kökenlerini açıkladığı ve fiziksel mesafenin yanı sıra kalabalık veya kapalı yerlerde maske kullanımını önerdiği ve virüse sahip olabilecek vahşi hayvanlarla temastan kaçınmak ile ilgili bir bildiri yayınladı.
Çin: 2 Haziran'da Çin Hastalıkları Kontrol ve Önleme Merkezi, Dünya Sağlık Örgütü'nün açıklamasından alıntı yapan bir bildiri yayınladı.
: Ülkenin Hastalık Kontrol Merkezi ve Sınır Sağlık Koruma Birimi durumu izliyor. Sağlık Bakanlığı sınırda enfeksiyon önleme protokolleri uygulamaya koydu.
: Sağlık Bakanı Francisco Duque III, Filipinler'in maymun çiçeği virüsü tehdidi karşısında sınır kontrol önlemlerini yoğunlaştırdığını söyledi.
: Birlik Sağlık Bakanı Mansukh Mandaviya, Ulusal Hastalık Kontrol Merkezi ve ICMR'ye durumu yakından takip etmeleri ve izlemeleri talimatını verdi. Resmi kaynaklara göre, Birlik Sağlık Bakanlığı da havaalanı ve liman sağlık görevlilerine uyanık olmaları talimatını verdi. Enfekte ülkelere seyahat geçmişi olan herhangi bir hasta yolcuyu izole etmeleri ve Ulusal Viroloji Enstitüsüne numune göndermeleri talimatı verildi.
: Sağlık Hizmetleri Yöneticisi (HSE), maymun çiçeğinin olası gelişine hazırlanmak için çok disiplinli bir olay yönetim ekibi kurdu ve bulaşıcı hastalıklar uzmanları, virüs semptomları olan hastalar için tetikte.
Kanada: 24 Mayıs'ta Kanada Halk Sağlığı Kurumu, Québec eyaletinden başlayarak ülke çapında dağıtım için Ulusal Acil Durum Stratejik Stoklarından çiçek hastalığı aşılarını çıkarma sürecinde olduklarını belirtti. 26 Mayıs'ta Quebec, doğrulanmış veya şüphelenilen maymun çiçeği vakalarıyla yakın temasta bulunanlara çiçek hastalığı aşılarının sunulacağını duyurdu.
Kolombiya: Mayıs 2022 itibarıyla Kolombiya Sağlık Bakanlığı takip ve kontrol tedbirlerini alıyordu. Sağlık Bakanlığı Epidemiyoloji ve Demografi Direktörü Claudia Cuellar, Kolombiya halkını maymun çiçeğinin insanlar aracılığıyla nasıl yayıldığı hakkında bilgilendirdi ve virüsün klinik sunumu ve uluslararası sağlık düzenlemeleri hakkında konuştu. Norte de Santander sağlık yetkilileri, insanların Kolombiya ve Venezuela arasında geçtiği bir sınır bölgesi olduğu için alarma geçti.
: 21 Mayıs'ta Sağlık Bakanlığı, durumu Avrupalı ortaklarıyla birlikte izlediklerini söyledi. Maymun çiçeği belirtileri gösteren tüm şüpheli vakalar ve kişilere, HLC'nin Ulusal Bulaşıcı Hastalıklar Departmanı ile temasa geçmeleri ve enfeksiyon çözülene kadar yakın temas faaliyetlerinden kaçınmaları talimatı verilmiştir.
: 24 Mayıs'ta Vietnam Sağlık Bakanlığı sınır bölgelerinden olası maymun çiçeği vakalarını tespit etmek için gözetimi artırmalarını istedi.

Aşı temini
Mevcut maymun çiçeği salgınına tepki olarak, bazı ülkeler aşı satın aldıklarını ve/veya salgında kullanılmak üzere ulusal stoklardan aşı piyasaya sürdüklerini belirtti.

24 Mayıs'ta, Hastalık Kontrol ve Korunma Merkezleri Müdür Yardımcısı Jennifer McQuiston, Amerika Birleşik Devletleri'nin "yüksek riskli" insanlar için Stratejik Ulusal Stoklarından Jynneos maymun çiçeği aşısının bir kısmını serbest bırakma sürecinde olduğunu doğruladı.

25 Mayıs'ta Alman hükûmeti, mevcut salgın nedeniyle 40.000 doz aşı satın aldığını duyurdu.

Ülkelere göre maymun çiçeği salgını
İlk vakanın tespit edilme tarihine göre ülkeler
İlk ölüm tarihine göre ülkeler (2022 Batı Afrika klanına ait vakalarda)
Notlar
Kaynakça