Ergeta sit alanı

Ergeta sit alanı Batı Gürcistan'daki Zugdidi'nin Ergeta köyünde konumlanmış, birçok farklı dönemden eserler barındıran sit alanıdır. Kolhis Krallığı döneminde üretilmiş eserler sit alanında yer almaktadır. 1978'de başlayan ve günümüzde de devam eden sistematik kazılarda, arkeologlar yirmiyi aşkın yerleşim höyüğü (Megrelcede dikhagudzuba olarak bilinir) tespit etmiştir. Bu höyüklerde bulunan eserler, bölgedeki kültürel faaliyetlerin MÖ 2. binyılın başlarından Helenistik Döneme döneme kadar kesintisiz olarak sürdüğünü kanıtlamaktadır.

Keşifler arasında Bronz Çağı'ndan kalma ahşap çerçeveli konutlar, Erken Demir Çağı'ndan kalma zengin teçhizatlı mezarlıklar ve hem yerel üretim hem de ithal eserler içeren Helenistik yerleşim yeri bulunmaktadır. Tarım aletlerinden ev çömleklerine, böcek şeklinde kesilmiş mücevherlerden lüks ithal ürünlere kadar birçok eser sit alanında bulunmuştur. Bu eserler, Ergeta'nın hem bölgesel bir merkez hem de Avrasya ve Akdeniz ticaret ağları arasında köprü görevi gören bir yerleşim olduğunu kanıtlamaktadır.

Konumu
Ergeta, Karadeniz kıyısından 8 km içeride ve Zugdidi şehrine 28 km uzaklıkta konumlanmıştır. Enguri ve Çuria nehirlerinin arasında, Odişi Ovası'nda yer almaktadır. Rezo Papuaşvili tarafından yönetilen sistematik arkeolojik araştırmalar, MÖ 2. binyılın başlarından MÖ 2.-1. yüzyıllara kadar bölgede yerleşimin kesintisiz olarak devam ettiğini ortaya koymuştur.

Höyük ve ova yerleşimleri
Megrelcede dikhagudzuba olarak bilinen yirmiden fazla höyük, köyü ve çevresini kaplamaktadır. Bu höyüklerden biri olan Mamuliebi höyüğünde, karbonlaşmış bitki kalıntıları (buğday, darı, üzüm, ceviz) ve hayvan kemiklerini (domuz, sığır, geyik, yaban keçisi, kuşlar) içeren ve MÖ 2. binyılın başlarına tarihlenen ahşap çerçeveli konutların kalıntıları ortaya çıkarılmıştır. İlişkili buluntular arasında çeşitli seramikler, bronz soketli balta başı ve metal nesneler için kullanılan kilden yapılmış kalıplar bulunmaktadır. Aynı höyükte, Akdeniz devletleriyle yapılan ticaretleri gösteren hiyerogliflerle süslenmiş ve böcek şeklinde kesilmiş fayans mücevher levhaları, metal eserler ve bölgeye özgü seramikler içeren Erken Demir Çağı kültürel katmanı da ortaya çıkarılmıştır.

Bitişik ovada Antik Çağ'a tarihlenen elliden fazla yerleşim katmanı tespit edilmiştir. MÖ 4.-3. yüzyıllara tarihlenen Helenistik yerleşimde, yerel olarak üretilen çömleklerin yanı sıra Sinop'tan getirilmiş çatı kiremitleri ve Tazoş amforaları da yer almaktadır. Bu eserler, geniş Karadeniz ticaret ağlarını göstermektedir. MÖ 2.-1. yüzyıllardan MS 19. yüzyıla kadar, yükselen deniz seviyeleri olmak başta olmak üzere çevresel değişikliklere bağlı olarak köyde yerleşim olmadığı anlaşılmaktadır.

Mezarlıklar
Geç Bronz-Erken Demir Çağı'na (MÖ 1. binyılın ilk yarısı) tarihlenen dört mezarlık (N1-N4) tamamen kazılmıştır. Bu mezarlarda, ritüel alanlarını (kült meydanları) toplu çukur mezarlarla birleştiren, bu döneme ait Kolhis mezarlıklarının benzersiz yapısı görülmektedir. Kült meydanları, yakma fırınları, kemik çukurları, ateş izleri taşıyan kurban eşyaları ve ritüel kalıntılarını içeren yüzey yapılarıdır. Toplu çukur mezarlar, bir giriş geçidiyle erişilen, her odada 2.000 ceset barındırabilen (osteolojik analize göre) yeraltı ahşap odaları içermekteydi. Cesetler, mezar eşyaları ve yiyeceklerle birlikte gömülmüş olup, yakılmayla ilişkilendirebilecek bulgular taşımamaktadır.

Maddi kültür
Yerleşim höyükleri ve nekropoller boyunca yapılan kazılar, Kolhis toplumunun metalurji kültürünün nasıl şekillendiğini gösteren bir dizi eser ortaya çıkardı. Mezar dizileri beş farklı dönemi ortaya koymaktadır: yalnızca seramikler (1. Dönem), izole demirler (2. Dönem), bronzu taklit eden demirler (3. Dönem), demir hançerler (4. Dönem) ve yenilikçi demir aletler (5. Dönem). Kanıtlar arasında bölgede üretilmiş yüzlerce bronz ve demir silah (balta, hançer, mızrak ucu, ok ucu), kap ve alet bulunmaktadır. 400'den fazla demir atölyesi bölgedeki demir üretiminin fazlalığını ve ihracatı göstermektedir; mezar başına yerleştirilmiş yüzlerce demir çapa ve saban demiri, ritüel biriktirme geleneğini göstermektedir.

Ayrıca, bu alanda Güney Kafkasya'nın en eski altın eserlerinden biri bulunmuştur; bu eser MÖ 8. yüzyıla tarihlenmektedir ve Vani ve Sairkhe'deki aristokrat mezarlarında bulunan eserlerden 3 yüzyıl daha eskidir. Ayrıntılı süslemeleri olan mücevherler (altın, gümüş, kalay kaplı akik ve kehribar), antropomorfik (binici tanrıçalar) ve zoomorfik ritüel figürinler, İran, Anadolu, Mısır ve Akdeniz'den ithal boncuklar ve mühürler (cam, macun, fayans) ve İskit akinakes hançerleri ve ok uçları, çeşitli Avrasya ticaret ağlarının varlığını doğrulamaktadır.

Kazılardan elde edilen tüm materyaller Gürcistan'daki Dadiani Sarayı (Zugdidi), Poti Kolhis Kültür Müzesi ve Simon Canaşia Müzesi'nde (Tiflis) sergilenmektedir.

Kaynakça