Dökümhane

Bu maddede metal dökümhaneleri anlatılmaktadır.

Dökümhane, metal döküm üretilen fabrika veya işyerleridir. Dökümhanede bu işi yapan kişilere dökümcü denilir. Eritilen ve bir sıvı haline gelen metaller istenilen şekildeki bir kalıba dökülerek soğumasının ardından yapılması istenilen döküm ortaya çıkmış olur. En sık işlenen metaller arasında alüminyum ve dökme demir bulunmaktadır. Bu metallerin yanı sıra, bronz, çelik, magnezyum, bakır, kalay ve çinko gibi metaller dökümhanelerde döküm üretmek amacıyla kullanılır. Dökümhaneler, otomotiv, makine, inşaat, enerji ve savunma gibi birçok sektörde kullanılan parçaların imalatında kritik bir rol oynar; sanayinin temel yapı taşlarından biri olarak üretim süreçlerinde büyük esneklik ve çeşitlilik sağlar.

Tarihçe
Dökümcülüğün kökenleri insanlık tarihinin çok eski dönemlerine dayanır. İlk döküm uygulamalarına Mezopotamya, Antik Mısır ve Anadolu uygarlıklarında rastlanmıştır. Başlangıçta basit el işçiliğiyle yapılan döküm işlemleri, zamanla teknolojik gelişmelerle birlikte modern tesislere dönüşmüştür. Günümüzde dökümhaneler, otomasyon ve robotik sistemlerle donatılarak yüksek verimlilikte üretim yapabilmektedir.

Üretim süreci
Dökümhanelerde üretim, öncelikle üretilecek parçanın modelinin hazırlanmasıyla başlar. Bu model, genellikle ahşap, plastik veya metalden yapılır ve kalıp yapımında kullanılır. Kalıplar kum, seramik veya metal gibi malzemelerden oluşturulur. Metal, yüksek sıcaklıklarda eritildikten sonra sıvı halde kalıba dökülür. Metalin kalıp içinde soğuyup katılaşmasının ardından parça kalıptan çıkarılır ve temizlenir. Son aşamada talaşlı imalat veya yüzey işlemleri gibi ek işlemler uygulanabilir.
Döküm yöntemleri, kalıbın nasıl yapıldığına ve sıvı metalin kalıba nasıl doldurulduğuna göre değişir; kalıbın doldurulmasında en yaygın yöntem yerçekiminden yararlanmakla birlikte bazı süreçlerde santrifüj kuvveti veya basınçlı enjeksiyon da kullanılır. Çelik ve demir dökümlerde silis kumu kalıplar yaygın olarak kullanılırken, alüminyum ve çinko gibi daha düşük ergime noktalı metaller için üretim miktarına ve parçanın özelliklerine bağlı olarak kum veya metal kalıplar tercih edilebilir.

Eritilen metal yeni maddeden, veya hurdadan oluşabilir.

Ocak
Dökümhanelerde farklı türlerden ocaklar kullanılır, modern ocak türleri arasında elektrik ark ocağı, indüksiyon ocağı, kupola ocağı ve reverbatör ocağı bulunur. Demir benzeri maddeler için daha çok elektrik ark ocağı, kupola ocağı ve indüksiyon ocakları kullanılırken, bakır ve diğer metallerin dökümü için Reverbatör ocaklar daha yaygındır.

İş sağlığı ve güvenliği
Dökümhaneler, yüksek sıcaklık, erimiş metal ve ağır makineler nedeniyle iş sağlığı ve güvenliği açısından riskli ortamlardır. Bu nedenle çalışanların koruyucu ekipman kullanması, iş güvenliği eğitimleri alması ve tesislerde uygun havalandırma ile yangın önlemlerinin bulunması gerekir.

Çevresel etkiler
Dökümhaneler enerji yoğun tesislerdir ve üretim sırasında baca gazları, toz ve atık kum gibi çevresel etkiler ortaya çıkar. Modern dökümhanelerde çevreye olan olumsuz etkileri azaltmak amacıyla filtreleme sistemleri, atık yönetimi ve geri dönüşüm uygulamaları yaygın şekilde kullanılmaktadır. Enerji verimliliği ve sürdürülebilir üretim teknikleri, sektörün çevresel performansını iyileştirmektedir.
ABD Çevre Koruma Ajansına göre, demir, çelik ve alüminyum dökümhanelerinden çıkan silis esaslı kullanılmış döküm kumları, kimyasal ve fiziksel özellikleri ilgili çevresel sınırlar ve mühendislik ölçütleriyle uyumlu olduğunda bazı yararlı kullanımlar için değerlendirilebilir.

Ayrıca bakınız
Balmumu döküm tekniği
Döküm
Dökümcü
Metalurji
Alaşım
Demir-çelik endüstrisi
Döküm

Kaynakça