Boyat Kalesi

Boyat Kalesi ( ), Azerbaycan'ın Terter rayonuna bağlı Kebirli köyünde yer alan bir kaledir.

Boyat Kalesi, 1748 yılında Karabağ'ın Kebirli köyünde inşa edilmiştir. Kalenin mimarı bilinmemektedir. Penahali Han, kalenin stratejik konumunun uygun olmadığını düşünerek hanlığın merkezini Şahbulak Kalesi'ne taşımıştır.

Penahali Han, kayınbiraderi Hacı Şehliyeli Bey Hacı Ali Bey oğlu Kebirli'nin tavsiyesi üzerine Boyat Kalesi'ni inşa ettirmiştir. Tarihçi Mirza Cemal Bey şöyle yazmaktadır: "Danışmaların ardından, şu anda Kebirli köyünde bulunan Boyat Kalesi'nin inşasına başlandı. Kısa sürede sağlam bir sur örüldü ve etrafına hendek kazıldı. Bir çarşı, bir hamam ve bir cami inşa edildi. Han, tüm ailesini, akrabalarını ve büyüklerini oraya topladı. Penahali Han'ın ilerlemesini ve iyi ve sevgi dolu tavrını duyan çevredeki halk, hatta Tebriz ve Erdebil illerinin birçok sakini ve esnafı, yerleşmek amacıyla aileleriyle birlikte Boyat Kalesi'ne geldiler. Boyat Kalesi, Müslüman tarihine göre 1161, Hristiyan tarihine göre ise 1745 yılında inşa edilmiştir."

Şeki Hanı Hacı Çelebi Han'ın Karabağ'a karşı başarısız seferi, Penahali Han'ın Karabağ hükümdarı olarak tanınmasında önemli bir rol oynamıştır.

Tarihçi-kronikçi Mirza Adıgüle Bey şöyle yazmaktadır: "Karabağ melikleri Hacı Çelebi'ye Penahali Han'ın burada tahta çıktığını ve bir kale ve hendek inşa ettirdiğini belirten bir mektup yazdılar. Eğer bir hata yapılırsa, daha sonra ona karşı durmak imkansız olurdu."

Tarihçi-kronikçi Ahmed Bey Cavanşir şöyle yazmaktadır: "Bu zaferden sonra, Penahali Han'ın cesareti hakkındaki destan, Karabağ’da yaşayan tüm Müslüman boylarının savaşsız bir şekilde ona boyun eğmesine yol açtı... Boyat Savaşı ayrıca bu kalenin gelecekteki tarihi sınavlara dayanamayacağını da ortaya koydu."

1748 yılının sonlarında, Şamahı Hanı Hacı Muhammedali Han ile ittifak kurarak Penahali Han'ı saf dışı bırakmak amacıyla Boyat Kalesi'ne saldıran Hacı Çelebi Han, kaleyi kuşatma altına almıştır. Ancak kale, bir ay süren kuşatmaya rağmen teslim olmamıştır.

Boyat Muharebesi'nden sonra Penahali Han, hanlığın daha güvenilir bir kaleye ihtiyacı olduğuna karar vermiştir. Penahali Han, Boyat Kalesi'nin stratejik konumunun zayıf olduğuna ve iklimi sıcak olduğu için orada uzun süre büyük bir askerî gücünü muhafaza etmenin mümkün olmadığına karar vermişti. Bu nedenle, Penahali Han, Ağdamın 5–6 kilometre uzaklıktaki Mirza Adıgüzel Bey, Penahali Han'ın ikametgâhını Boyat Kalesi'nden Kalesi Kalesi'ne taşımasını şöyle aktarmaktadır: "Bundan sonra Penahali Han, kendisinin zor durumda bir adam olduğunu; Cavanşir ve Otuziki halkları ile Hamsa krallıklarının düşman konumunda bulunduğunu düşündü. Bu nedenle güçlü bir yere yerleşmesi ve kalıcı olması gerektiğine karar verdi. Tembellik ve yozlaşmayla hareket eden halkla mücadele ederken ihmalkar olmaması, düşmanı kararlılıkla püskürtmesi gerektiğine inanıyordu. Bu düşüncelerle Boyat şehrini yıktırdı ve bir tepenin eteğinde Şahbulak olarak bilinen bir kale inşa ettirdi." Ahmed Bey Cavanşir'e göre Şahbulak Kalesi 20 Kasım 1751 ile 7 Kasım 1752 tarihleri arasında inşa edilmiştir.

Mirza Adıgüzel Bey, Muhammed Hasan Han Kaçar'ın Karabağ'a karşı gerçekleştirdiği seferden sonra, Penahali Han ve diğer bazı hanların Hacı Çelebi'ye karşı savaşmak için II. Erekle'nin karargahına gittiklerini ve tutuklandıklarını yazmıştır. Burada tarihçi olayların sırasını biraz karıştırmıştır. 18. yüzyıl tarihçilerinin kayıtlarına göre, Penahali Han'ın Boyat Kalesi'nden Şahbulak Kalesi'ne taşınması 1751 yılında gerçekleşmiş; II. Erekle tarafından hile yoluyla yakalanması ve ardından Hacı Çelebi tarafından serbest bırakılması ise 1752 yılında olmuştur. Karabağnamelerin yazarları da bu tarihleri doğrulamaktadır.

Mirza Cemal, Şahbulak Kalesi'nin M. 1751-1752 (H. 1165 ) yıllarında inşa edildiğini ve Penahali Han'ın orada üç veya dört yıl yaşadığını belirtmektedir. Mir Mehdi Hazani; Şahbulak Kalesi'nin inşa tarihini hatalı bir biçimde 1761-1762 yılları olarak kaydetmektedir. Mir Mehdi Hazani, Penahali Han'ın ilk ikametgâhının yerinin değiştirilmesinin nedenini daha kesin olarak şöyle açıklamaktadır: "Boyat Kalesi dağların ortasında bulunduğu için insanlar yaz aylarında civarda kalmıyor, yaylalara göç ediyorlardı ve gerektiğinde kaleye yetişemiyorlardı." Abbasgulu ağa Bakıhanov ise "Safevi Şahı I. Şah Abbas bir keresinde Şahbulak adlı bir yerde kışlamıştı." diye yazmaktadır.

Rızagülü Bey şöyle yazmaktadır: "Penahali Han, Haçen halkının fitne ve yozlaşmasından kurtulduktan sonra, onlara ayrı ayrı yöneticiler atadı ve hepsini boyun eğdirdi. Bunun üzerine, Şahbulak olarak da adlandırılan Tarnakut Kalesi'ni inşa etmeyi gerekli gördü. Bu nedenle, Boyat Kalesini terk etti ve Şahbulak'ta, büyük bir pınarın yakınındaki bir tepede bir kale inşa etti. Bu kalenin etrafına, yüksek bir yere geniş bir sur ördü. Bir çarşı, bir meydan, bir hamam ve bir cami inşa etti ve Hicri 1165 (Miladi 1751/52) yılında tüm halkın ailelerini ve ileri gelenlerin, zanaatkarların, yakın dostlarının ve hizmetkarlarının evlerini Şahbulak Kalesi'ne yerleştirdi."

Ayrıca bakınız
ŞahbulakKalesi
Şuşa
Şuşa Devlet Tarihi ve Mimari Koruma Alanı

Kaynakça
Bibliyografya
Dış bağlantılar
Bayat qalası