Disiplinlerarasılık

Disiplinlerarasılık, iki ya da daha fazla akademik disiplinin bir akitivitede birleştirilmesine denir. Örnek olarak araştırma projeleri verilebilir. Sosyoloji, antropoloji, psikoloji ve iktisat gibi çeşitli alanlardan gelen bilgi birikiminden yararlanır. Bu kavram, yeni ihtiyaçlar ve meslekler ortaya çıktıkça, akademik disiplinler veya düşünce okulları arasındaki geleneksel sınırları aşan kurumsal bir birim olan "disiplinlerarası alan" ile doğrudan ilişkilidir. Bir güç santralinin, cep telefonunun veya benzeri projelerin geliştirilmesi birden fazla uzmanlık alanının entegrasyonunu gerektirdiğinden, büyük mühendislik ekipleri doğası gereği genellikle disiplinlerarasıdır. Bununla birlikte, "disiplinlerarası" terimi bazen yalnızca akademik ortamlarla sınırlı bir kavram olarak değerlendirilir.

Disiplinlerarası terimi, eğitim ve öğretim pedagojilerinde, yerleşik birkaç disiplinin veya geleneksel çalışma alanının yöntem ve öngörülerini kullanan çalışmaları tanımlamak için uygulanır. Disiplinlerarasılık; ortak bir görev doğrultusunda araştırmacıları, öğrencileri ve öğretmenleri; çeşitli akademik düşünce okullarını, meslekleri veya teknolojileri birbirine bağlama ve bütünleştirme hedefinde bir araya getirir. HIV/AIDS epidemiyolojisi veya küresel ısınma gibi karmaşık sorunların çözümü, çeşitli disiplinlerin kapsamlı bir şekilde anlaşılmasını zorunlu kılar. Disiplinlerarası yaklaşım, konunun araştırma kurumlarının geleneksel disiplin yapısı içinde ihmal edildiği veya yanlış temsil edildiği düşünüldüğü durumlarda (örneğin kadın çalışmaları veya etnik alan çalışmaları) uygulanabilir. Benzer şekilde disiplinlerarasılık, yalnızca iki veya daha fazla alanın perspektiflerinin birleştirilmesiyle kavranabilecek karmaşık konulara da tatbik edilir.

"Disiplinlerarası" sıfatı, eğitim çevrelerinde en sık; iki veya daha fazla disiplinden araştırmacıların yaklaşımlarını bir araya getirip mevcut soruna daha uygun hale getirecek şekilde dönüştürdükleri durumlar için kullanılır. Bu durum, öğrencilerin belirli bir konuyu birden fazla geleneksel disiplin açısından anlamalarının beklendiği, ekip tarafından verilen dersleri de kapsamaktadır. Disiplinlerarası eğitim bilişsel esnekliği teşvik eder ve öğrencileri, çoklu alanlardan gelen bilgileri sentezleyerek gerçek dünyadaki karmaşık sorunlarla başa çıkmaya hazırlar. Bu yaklaşım; aktif öğrenme, eleştirel düşünme ve problem çözme becerilerini vurgulayarak, öğrencileri giderek daha bağlantılı hale gelen bir dünyada ihtiyaç duyulan adaptasyon yeteneğiyle donatır. Örneğin, arazi kullanımı konusu; biyoloji, kimya, iktisat, coğrafya ve siyaset gibi farklı disiplinler tarafından incelendiğinde farklı boyutlarıyla ortaya çıkabilmektedir.

Gelişim
"Disiplinlerarası" ve "disiplinlerarasılık" terimleri sıklıkla 20. yüzyıla özgü kavramlar olarak görülse de, bu yaklaşımın kökenleri antik döneme, özellikle de Yunan felsefesine kadar uzanmaktadır. Julie Thompson Klein, bu kavramların kökenlerinin modern söylemde yankı bulan "birleşik bilim, genel bilgi, sentez ve bilginin bütünleşmesi" gibi bir dizi fikre dayandığını belirtmektedir. Giles Gunn ise Yunan tarihçi ve oyun yazarlarının, ele aldıkları konuları daha derinlemesine kavrayabilmek adına tıp veya felsefe gibi farklı bilgi alanlarından unsurlar ödünç aldıklarını ifade eder. Roma yollarının inşası; arazi ölçümü (haritacılık), malzeme bilimi, lojistik ve diğer birçok disiplinde uzmanlaşmış kişilerin ortak çalışmasını gerektirmiştir. Kapsamlı her hümanist proje doğası gereği disiplinlerarasılık barındırır; tarih bunun pek çok örneğiyle doludur. Örneğin, 17. yüzyılda Gottfried Wilhelm Leibniz'in evrensel bir adalet sistemi kurma girişimi; dilbilim, iktisat, yönetim, etik, hukuk felsefesi, siyaset ve hatta sinoloji (Çin çalışmaları) gibi alanların bir arada kullanılmasını zorunlu kılmıştır.

Disiplinlerarası programlar zaman zaman, geleneksel disiplinlerin önemli bir sorunu ele almakta yetersiz kaldığı veya isteksiz olduğu yönündeki ortak kanıdan doğar. Örneğin, antropoloji ve sosyoloji gibi sosyal bilim disiplinleri, 20. yüzyılın büyük bir bölümünde teknolojinin toplumsal analizine sınırlı bir ilgi göstermiştir. Bu durumun bir sonucu olarak, teknoloji alanına ilgi duyan pek çok sosyal bilimci; genellikle çeşitli disiplinlerden akademisyenlerin bir araya geldiği "bilim, teknoloji ve toplum" programlarına dahil olmuştur. Benzer şekilde, iki veya daha fazla disiplinin yöntemlerini birleştirilmeksizin incelenmesi mümkün olmayan nanoteknoloji gibi yeni araştırma alanları da bu tür programların oluşmasına zemin hazırlayabilmektedir. Kuantum fiziği ile bilgisayar biliminin bir sentezi olan kuantum bilgi işleme ve moleküler biyoloji ile bilgisayar bilimini birleştiren biyoinformatik bu durumun başlıca örnekleridir. Bir araştırma alanı olarak sürdürülebilir kalkınma; ekonomik, sosyal ve çevresel boyutlarda analiz ve sentez gerektiren problemlerle ilgilenmekte olup, sıklıkla sosyal ve doğa bilimlerinin entegrasyonunu gerektirir. Ayrıca disiplinlerarası araştırmalar, hastalıklara yönelik optimal çözümlerin geliştirilmesi gibi sağlık bilimleri çalışmalarında da kilit bir rol oynamaktadır. Bazı yükseköğretim kurumları Disiplinlerarası Çalışmalar alanında akredite derece programları sunmaktadır.

Diğer bir açıdan disiplinlerarasılık, aşırı uzmanlaşmanın ve "bilgi siloları" içerisindeki soyutlanmanın olumsuz etkilerine karşı bir çözüm yolu olarak değerlendirilmektedir. Ancak bazı görüşlere göre disiplinlerarasılık, mevcudiyetini tamamen belirli bir alanda derinleşen uzmanlara borçludur; zira uzmanlar olmaksızın disiplinlerarası çalışanların faydalanabileceği bir bilgi birikimi veya danışabileceği bilirkişiler olmayacaktır. Bazı düşünürler ise disiplinlerarasılığın odağına disiplinleri aşma gerekliliğini koyarak, aşırı uzmanlaşmayı hem epistemolojik hem de politik açıdan sorunlu bulmaktadır. Disiplinlerarası iş birliği veya araştırmalar sorunlara yeni çözümler sunduğunda, elde edilen bulgular ilgili tüm disiplinlere geri bildirim sağlayarak bu alanları zenginleştirir. Bu nedenle, disiplin uzmanları ile disiplinlerarası araştırmacılar birbirlerini tamamlayan bir ilişki içerisinde görülebilirler.

Kaynakça