Bukkar Sırtı Muharebesi

Bukar Sırtı Muharebesi 27 Ekim 1917 tarihinde gerçekleşti. Yıldırım Ordular Grubu’na bağlı bir piyade alayı ve süvari birlikleri, Mısır Seferi Kuvveti’ne (EEF) bağlı 8. Süvari Tugayı’na saldırdı. Bu muharebe, I. Dünya Savaşı’nda Sina ve Filistin Cephesi’nin Güney Filistin Çıkmazı döneminin son günlerinde meydana geldi.

Yıldırım Ordular Grubu, hat üzerinde mevzilenen süvari tugayındaki Yeomanri birliklerine karşı sayıca üstün kuvvetlerle keşif amaçlı bir taarruz başlattı. Ağır kayıplara rağmen bir grup kısa süreli geri çekilmenin ardından takviye kuvvetler yetişene kadar mevzilerini korudu. Saldıran birlikler daha sonra geri çekildi. Ancak başka bir Yeomanri birliği tamamen kuşatılarak imha edildi.

Dört gün sonra, iki piyade ve iki süvari tümeni EEF’in Güney Filistin Taarruzunu başlattı. Bu taarruz, 31 Ekim 1917’de gerçekleşen Birüssebi Muharebesi ile başladı.

Arka plan
İkinci Gazze Muharebesi’ni takip eden altı aylık çıkmaz sırasında, el Bukar sırtı Çöl Kolordusu’nun 5–7, 10 Mayıs ve 2–3, 6–7, 14 ve 24–25 Haziran tarihlerindeki stratejik yürüyüşlerinin hedefi oldu. 19 Temmuz’da Anzak Süvari Tümeni, Avustralya Süvari Tümeni ile birlikte, bölgede konuşlanmış, piyade ve dört hafif top tarafından desteklenen iki süvari alayından oluşan bir Osmanlı kuvvetiyle çarpışmak üzere el Bukar’a doğru ilerledi. 1. Hafif Süvari Tugayı, kuvvete saldırarak 11 esir aldıktan sonra Osmanlı kuvveti tahkimatların gerisine çekildi. Esirlerden biri, saldırıya geçen kuvvetin yeni bir kolordu komutanını şahsen keşif yaparken korumakta olan Osmanlı 16. Tümeni’nin bir parçası olduğunu belirtti. Ertesi sabah bölge Osmanlı birliklerinden arındırılmıştı. Osmanlı devriyeleri, 21 ve 29 Eylül’de ve 12–14 Ekim’de el Bukar sırtından dağıtıldı. 3. Hafif Süvari Tugayı, 16 Ekim’de 5. Süvari Tugayı’ndan karakol tugayı görevlerini devraldı; bu sırada gün doğumunun 05:00’te, gün batımının ise 17:30’da gerçekleştiği kaydedildi.

18 Ekim’de 3. Hafif Süvari Tugayı’nın mevzileri 09:00’da 5. Süvari Tugayı tarafından değiştirildi. Avustralya Süvari Tümeni, kendisine bağlı 7. Süvari Tugayı ile birlikte XXI. Kolordu subaylarının yapacağı keşfi örtmekle görevlendirildi. 11:50 itibarıyla 7. Süvari Tugayı, Halasa’dan İbn Saiid’e kadar uzanan hattı tutuyordu; 4. Hafif Süvari Tugayı 840, 820, 810, 790 ve 770 rakımlı noktaları, 5. Süvari Tugayı ise 730, 630, 550 ve 300 rakımlı noktaları tutuyordu. Avustralya Süvari Tümeni karargâhı Khor el Asram’da bulunuyordu ve 3. Hafif Süvari Tugayı ihtiyatta idi. Bu hattın kurulumu sırasında herhangi bir direnişle karşılaşılmadı; hatta Osmanlı birlikleri “bütün gün boyunca olağanüstü derecede sessizdiler, diğer keşiflerin hiçbirinde bu kadar sessiz olmamışlardı.” 14:10’da Osmanlı piyade ve süvari birlikleri Abu Irgeig’de görüldü; Nottingham bataryası bunlara ateş açtı ve bu sırada Irgeig tren istasyonundaki iki çadır ile istasyon binaları isabet aldı. Karakol hattı 17:30’da olaysız bir şekilde geri çekildi.

Muharebe öncesi hazırlık safhası
XXI. Kolordu Gazze’nin güneyinde, Akdeniz’den doğuya uzanan cephe hattını tutmaya devam ederken, XX. Kolordu ve Çöl Atlı Kolordusu Gazze Vadisi’ni ve doğusunu elinde bulunduruyordu. 21 Ekim’de XX. Kolordu’nun 60. (Londra) Tümen, sol kanadında 53. (Galler) Tümen ile birlikte Shellal’dan Karm’a kadar olan bölgeyi savunurken, Tel el Fara’da konuşlu Avustralya Süvari Tümeni cephe hattının insansız bölgeye uzanan kısmını savunuyor, Anzak Süvari Tümeni ise Abasan el Kebir’de ihtiyatta bulunuyordu. 21 Ekim akşamı, 179. Tugay (60. Tümen) ve 2. Hafif Süvari Tugayı (Anzak Süvari Tümeni) Vadi Gazze boyunca Esani’ye ilerleyerek, Birüssebi’ye yönelik taarruza hazırlık maksadıyla su kaynaklarını geliştirmek üzere harekât icra ettiler.

23 Ekim Osmanlı taarruzları
Saat 05:00’te Kraliyet Gloucestershire Hussarları’na (RGH) bağlı 5. Süvari Tugayı’ndan bir bölük, el Bukar, 720 rakımlı nokta, Kh Imleih ve 630 rakımlı nokta hattını yeniden işgal etmek üzere ileri harekât başlattı; bu sırada el Bukar’da mevzilenmiş bir Osmanlı süvari bölüğüyle, 720 rakımlı noktada makineli tüfeklerce desteklenen ikinci bir Osmanlı süvari bölüğüyle karşılaştılar. 05:30 ile 06:00 arasında, sekiz düşman personeli taşıyan bir araç da dahil olmak üzere altı otomobil, 720 rakımlı noktada görüldü; yeomanry unsurları belirdiğinde doğuya doğru çekildiler. RGH’nin ileri kolu, 720 rakımlı noktaya yaklaşırken üç Osmanlı kolunun yandan taarruzuna uğradı. Çatışma sırasında, atı düşen bir asker esir alındı.

Osmanlı askerleri, yeomanry tarafından yapılan yandan kuşatma manevrası ve makineli tüfek ateşi tehdidi üzerine saat 06:00’da el Bukar’dan çekildiler. Saat 07:00’de, 720 rakımlı noktayı ve mevzilerini tutan Osmanlı süvari bölüğü, Gloucester ve Warwickshire Yeomanry’ye bağlı iki süvari bölüğünün, Kraliyet Atlı Topçusu’na (RHA) ait bir batarya bölüğü tarafından desteklenen “iyi icra edilmiş” bir kuşatma taarruzu sonucunda geri çekilmek zorunda kaldı. Önde ilerleyen yeomanry kolu 630 rakımlı noktaya ulaştığı sırada bir Osmanlı süvari bölüğünün taarruzuna uğradı. Osmanlı taarruz birlikleri, yeomanry piyade tüfek ateşi ve Hotchkiss makineli tüfek ateşiyle yakın mesafeden geri püskürtüldü. Aynı anda bu Osmanlı birlikleri geri çekilirken, bir yeomanry kolu Imleih sırtını ele geçirdi, ancak Wadi Hanafish’ten gelen üç Osmanlı kolu tarafından derhâl karşı taarruza uğradı. Bu Osmanlı taarruzu da “kısa mesafeden” yeomanry piyade tüfek ve Hotchkiss ateşiyle durduruldu. Her iki Osmanlı taarruzu da Abu Irgeig yönünden ve Bir Ifteis’in kuzeyinden yapılan yüksek patlayıcı ve şarapnel ateşiyle desteklenmişti. Osmanlı birlikleri en az 17 ölü ve yaralı verdi, yeomanry ise altı yaralı ve bir kayıp verdi.

Ayrıca, saat 05:00’te el Bukar’ın güneydoğusunda Khor el Asram’a doğru ilerleyen iki Osmanlı süvari bölüğü görüldü ve Khor el Asram’dan gelen bir 2. Hafif Süvari Tugayı devriyesi, 680 rakımlı noktanın sekiz mil (yaklaşık 13 km) kuzeyinde bir sırtı işgal eden Osmanlı askerlerinin ateşine maruz kaldı. Bu harekâtlar sırasında Osmanlı askerleri, 820 rakımlı noktadan Bir Ifteis’e kadar uzanan hattı tutmaya devam ettiler; Avustralya Süvari Tümeni’nin cephe hattının sol kesimi ise sakin kaldı. Sadece gündüzleri tutulan bu hat, 24 Ekim saat 17:00’den itibaren sürekli hâle geldi; böylece İmara’ya yaklaşan Karm demiryolu inşaatını korumak için gündüz ve gece boyunca tutulacaktı. Osmanlı sahra topçusunun demiryolu inşaat ekiplerini ateş altına almasını önlemek için tesis edilen bu ileri hat, el Bukar’dan başlayarak 720 ve 630 rakımlı noktalardan 550 rakımlı noktaya kadar uzanıyordu. Taarruzun en muhtemel olarak şafak vakti gerçekleşeceği ve el Bukar hattının bir eksen görevi göreceği not edilmişti. Böyle bir taarruzun başarılı olması hâlinde Osmanlı kuvveti derhâl yapılacak bir karşı taarruzla “geri atılacak”, karşı taarruzun başarısız olması hâlinde ise mevcut tüm birlikler, süvari unsurları tarafından icra edilecek ve İmara ile Esani’den gelecek piyade ve topçuların destekleyeceği “planlı ve dikkatle düzenlenmiş” bir taarruza katılacaktı.

24–26 Ekim
24 Ekim’de 53. (Galler) Tümeni (XX. Kolordu), hattın merkezinde Vadi Gazze üzerinde Hisea ile Shellal arasında toplandı. Ertesi gece 158. Tugay (53. Tümen) Vadi Gazze’yi geçerek El İmara’ya ulaştı ve sağ kanadını Tel el Fara–Birüssebi yolu üzerine uzatarak Karm’a yönelik demiryolu uzatma çalışmalarını korudu. Akşam saatlerinde Yeni Zelanda Süvari Tüfek Tugayı, El Fukhari’den Esani’ye doğru 15 mil (24 km) süren bir gece yürüyüşüne çıktı. Tugay, bölgede üç gün boyunca yeomanry birliklerini destekledi ve deve kollarına refakat sağladı.

26 Ekim akşamı Avustralya Süvari Tümeni Tel el Fara’da bulunarak Shellal’dan Gamli’ye kadar olan cephe hattını tutuyordu; Anzak Süvari Tümeni ise Abasan el Kebir’de ihtiyatta idi. İmparatorluk Deve Tugayı Shellal’da, XX. Kolordu Shellal civarında, Yeomanry Süvari Tümeni ise Hiseia ve Shellal yakınında toplanmıştı.

Taarruz edenler
Yıldırım Ordular Grubu Komutanı General Erich von Falkenhayn, 27 Ekim’de Birüssebi’den bir keşif-taarruzuyla başlayacak iki aşamalı bir saldırı planladı. Bunun ardından 31 Ekim 1917 sabahı, Sekizinci Ordu tarafından Hareira’dan bir taarruz yapılacaktı. Bunlar, Tel esh Şeria’dan 16. Tümen’e bağlı 125. Piyade Alayı ile Birüssebi’den 3. Süvari Tümeni unsurlarından meydana geliyordu; komuta İsmet (İnönü) Bey’deydi. Ayrıca 27. Tümen’e bağlı bir piyade alayı ile 125. Saha Topçu Bataryası da dâhildi. Mızraklarla teçhiz edilmiş 3. Süvari Tümeni, Filistin’e nakledilmeden önce Kafkasya Cephesi’nde görev yapmıştı.

Müdafiiler
8. Süvari Tugayı (Yeomanry Süvari Tümeni), geçici olarak 53. (Galler) Tümeni’ne bağlanarak 26 Ekim saat 17:25’te 4. Hafif Süvari Tugayı’nın yerini aldı ve Karm’a yönelik demiryolu inşaatını koruyan 14 mil (22 km) uzunluğundaki karakol hattını devraldı.


Bu hat, el Bukar’dan 720 rakımlı tepeye ve oradan 630 rakımlı tepeye uzanıyor, Vadi Hanafish ve Vadi Şeria boyunca El Mendur’un güneyine kadar ilerliyordu. Sol kesimin büyük bölümü kuzeye uzanıyor, ileri karakollarla hafifçe tutuluyordu; ancak geride tahkim edilmiş 53. (Galler) Tümeni’ne bağlı bir piyade tugayı tarafından güçlü biçimde desteklenmişti. Buna karşın, sağ kanatta el Bukar’dan Bir Ifteis’in batısına kadar uzanan 3 mil (4,8 km) uzunluğundaki kesim “her ne pahasına olursa olsun” tutulacaktı; buraya yalnızca Hants Bataryası RHA destek sağlıyordu. 27 Ekim sabahına gelindiğinde, el Bukar’dan 630 rakımlı tepeye kadar uzanan uzun sırt üzerindeki bu karakol hattı, sağda 1. Londra Kontluğu Yeomanry Alayı tarafından tutuluyordu; bu alay 21. Makineli Tüfek Bölüğü tarafından desteklenmekteydi. Solda 3. Londra Kontluğu Yeomanry (Sharpshooters) ve ihtiyatta Londra Şehri Yeomanry (Rough Riders) Kh. Khasif’in kuzeybatısında konuşlanmıştı. Alayın bir yaya bölüğü 630 rakımlı tepeyi tutuyor, üç tim 720 rakımlı tepede bulunuyor ve el Bukar’daki karakol da garnizon halindeydi. hattı takviye edecekti. Bunlara 96. Ağır Topçu Grubu (dört batarya hariç) ve 117. Saha Topçu Tugayı’na bağlı İngiliz “A” Bataryası da eşlik ediyordu.

Muharebe
630 Rakımlı Nokta
27 Ekim Cumartesi günü saat 04:10’da, 1. Londra Kontluğu Yeomanri’ye bağlı ve Bir el Girheir’in batısındaki 630 rakımlı noktada konuşlu bir karakol, “büyük bir güçle” icra edilen bir Osmanlı süvari devriyesi tarafından taarruza uğradı. Saat 05:30 civarında, Kraliyet Hava Kuvvetleri’ne bağlı bir keşif uçağı tarafından yaklaşık 2.000 kişilik olduğu tahmin edilen piyade ve süvari birlikleri, karakol hattına saldırdı; 630 rakımlı tepede her iki yandan gerçekleştirilen taarruz, yoğun makineli tüfek ve topçu ateşiyle desteklendi. 1. Londra Kontluğu Yeomanry’ye bağlı iki tim, karakolun sağına yönlendirildi; yoğun ateş altında ilerlediklerinde karakolun neredeyse kuşatıldığını gördüler. İhtiyatta bulunan Londra Şehri Yeomanry’ye bağlı bir bölük de, yoğun ateş altında ilerleyerek tehdit altındaki karakolun 200 yarda (180 m) güneyinde bir mevziyi işgal etti ve Osmanlı birliklerinin tamamen kuşatmasını engelledi. Saat 07:55 itibarıyla Bir Ifteis’ten 630 rakımlı noktaya doğru yaklaşan iki ya da daha fazla deve topu görüldü; buna rağmen 630 rakımlı noktadaki yeomanry garnizonu mevzilerini korumaya devam ediyordu. Ancak 10:30 civarında, 630 rakımlı noktayı tahliye etmek için ileri atılan piyade dâhil takviye birlikleri yoğun ateş altına alındı ve geri çekilmek zorunda kaldı. Saat 10:55’te ise piyade taarruzu gelişmeye başladı ve 630 rakımlı noktanın yamaçlarına doğru ilerledi. 3. Hafif Süvari Tugayı (Avustralya Süvari Tümeni) saat 08:20’de derhal Gamli’de Vadi Gazze’nin doğu yakasına hareket etme emri aldı; 53. (Galler) Tümeni’nin emrine verildikten sonra, 720 rakımlı noktayı piyade takviyeleri saat 13:00 civarında gelene kadar Yeomanry birliklerinin savunmasına yardımcı olacaklardı. İki saat sonra, bir piyade tugayı, iki süvari bölüğü ve iki batarya Osmanlı kuvvetlerine karşı 720 ve 630 rakımlı noktalara ilerlerken, saat 10:30’da yoğun topçu ateşiyle karşılaştılar ve geri çekildiler. Ancak, saat 06:00’dan beri haberleşme kesilmiş olan 720 rakımlı noktadaki garnizon, neredeyse tamamen kuşatılmış olmalarına rağmen mevzilerini korumaya devam ediyordu.

12. Hafif Zırhlı Motor Bataryası, 3. Hafif Süvari Tugayı’nın 720 rakımlı noktaya karşı ilerleyişini desteklemekle görevlendirildi. Saat 14:10’da 9. Hafif Süvari Alayı’nın, sağ kanadı Taweil el Habari kavşağında, sol kanadı el Bukar’da olacak şekilde ilerlediği ve doğuya bakan sağ kanadında 10. Hafif Süvari Alayı’na bağlı iki süvari bölüğünün bulunduğu rapor edildi. 9. Hafif Süvari Alayı saat 13:45’te 820 rakımlı noktadan açılan makineli tüfek ateşiyle durdurulduğunda, 1/1. Nottinghamshire Kraliyet Atlı Topçusu Osmanlı ateşine karşı harekete geçti. 3. Hafif Süvari Tugayı saat 14:37’de Avustralya Süvari Tümeni’ne, Osmanlı kuvvetlerinin 720 rakımlı noktada bir mil (1,6 km) uzunluğunda bir cephede “güçlü şekilde” tutunduğunu rapor etti. Saat 15:05’te 9. Hafif Süvari Alayı, piyade birlikleriyle uyumlu olarak 720 rakımlı noktaya bir mil (1,6 km) mesafeye kadar ilerlemişti. Saat 08:35’te daha fazla piyade takviyesinin 13:00 civarında ulaşması bekleniyordu, ancak bunlar 16:35’te ulaştı; bu sırada 74. Tümen’e bağlı 229. Tugay, 3. Hafif Süvari Tugayı’nın sol kanadında ilerliyordu ve bu durum 820 rakımlı noktadaki Osmanlı birliklerinin önemli hareketlilik göstermesine yol açtı. Saat 17:10’da, dört makineli tüfek ve 400 piyade tarafından savunulan 820 rakımlı noktadaki Osmanlı mevzileri, süvarilere bağlı zırhlı otomobiller tarafından keşfe tabi tutuldu; bu araçlar el Bukar’ın doğusundaki kavşağın doğusuna kadar ilerleyerek, 53. (Galler) Tümeni’ne bağlı 159. Tugay’ın 630 rakımlı nokta ve Kh. Imleih’e, 160. Tugay’ın 720 rakımlı noktaya, 229. Tugay’ın ise el Bukar sırtına karşı konuşlandığını bildirdi. O gece 229. Tugay saat 20:10’da 3. Hafif Süvari Tugayı’nın yerini aldı.

Sonuçları
8. Süvari Tugayı 28 Ekim’de Yeomanry Süvari Tümeni’ne katıldı, 3. Hafif Süvari Tugayı ise saat 24:00’te tekrar karargâha döndü.

30 Ekim’e gelindiğinde, EEF kuvvetlerinin yoğunlaşması ertesi gün gerçekleştirilecek Birüssebi Muharebesi taarruzu için tamamlanmıştı.

Von Falkenhayn, Sekizinci Ordu’ya 31 Ekim’de Hareira’dan “güneye doğru” bir taarruz başlatmasını emretti. Kuvvetin büyüklüğü ve hedefleri bilinmemektedir; Sekizinci Ordu’nun komutanı Kress von Kressenstein da bu taarruz emrinden bahsetmemektedir.

Notlar
Kaynakça
Dipnot
Alıntı
Dış bağlantılar
Australian Light Horse Studies Centre- El Buggar Ridge extracts