Bilecik (il)

Bilecik, Türkiye'nin bir ilidir. Türkiye'nin Marmara bölgesinde yer alır. İlin nüfusu 228.495'tir. 2023 yılı itibarıyla bu nüfusun %85,92'si şehirde yaşamaktadır. İlin yüzölçümü 4.179 km²'dir. İlde km²'ye 55 kişi düşmektedir. (Bu sayı merkez ilçede kilometrekare başına106 kişidir.) İlde yıllık nüfus artış oranı %0,15 olmuştur. Nüfus artış oranı en yüksek ilçe İnhisar (%12,44), en düşük ise Merkez ilçedir (%2,19).

4 Şubat 2020 tarihli TÜİK verilerine göre ilde 8 ilçe, 11 belediye, bu belediyelerde 62 mahalle ve 244 köy bulunmaktadır.

Bilecik'te Batı Anadolu Ağzı kullanılmaktadır.

Tarihçe
Tarih öncesi
Bilecik'te ilk yerleşim Anadolu'da Tunç Çağına geçiş sürecinde başlamıştır. Bilinen ilk isimleri Agrilion ve Belekoma'dır. Daha sonra Bilecik Bizans İmparatorluğu içine girmiştir. Doğu Roma döneminde Belekoma ismi ile bilinmekteydi. Bilecik o zaman kale-sur şehri idi.

Antik çağ
Bu dönemde Bilecik Bitinya bölgesinin içinde yer alır. Burada MÖ 1950'lerde Trakya kavimlerinden Trakların kolu olan Thynlerler bulunmaktadır.

Daha sonra ise;


Bizans dönemi
Roma İmparatorluğu Milattan sonra 395'te yıkılınca Bilecik, Bizans İmparatorluğu içinde kaldı. Bizans döneminde ise Belekoma kalesi inşa edilmiştir. Bizans dönemin de bazen Bilecik, Müslüman ülkelerin de eline geçmiştir. Bizans Döneminde tekfurlar tarafından yönetiliyordu.

Selçuklular dönemi
Kayı boyunun bir bölümü Ertuğrul Bey liderliği ile batıya doğru gelerek Söğüt ilçesi ve çevresinde ikamet etmeye başlamışlardır. Kayıların Söğüt ve çevresine yerleşmeleri 1230'lu yıllar olarak bilinmektedir. 1231 yılında İznik İmparatoru Selçuklu sınırına saldırmaya tenezzül edince Anadolu Selçuklu Devleti Sultanı I. Aleaddin Keykubat Bizans İmparatorluğuna karşı bir sefer düzenlemiş, Ertuğrul Bey ve beraberindekiler de bu sefere bir akıncı olarak katılmıştır. Selçuklu ve Bizans ordusu arasında Sultanönü mevkiinde meydana gelen savaşın sonucunda Bizans ordusu yenilmiş, Karacadağ ve Söğüt alanları Büyük Selçuklu Devleti'nin eline geçmişti. I. Aleaddin Keykubat Belekoma Tekfurunu vergiye bağladı. Savaşta önemli katkıları olan Ertuğrul Bey'e Söğüt'ü sahibi olarak, Domaniç'i de yaylak arazi olarak verdi.

Osmanlı kaynaklarına göre Ertuğrul Bey 1281 yılında ölmüştür. Ertuğrul Bey, Kayı Türklerinin önemli bir lideridir. Kayı boyu ise Osmanlı Devletinin kurucu bir kolu olmuştur. Söğüt'te bulunan bir 400 çadırlık uç beyliğinden Osmanlı Devleti doğmuştur.

Osmanlılar dönemi
Ertuğrul Bey'in vefat etmesinden sonra Kayıların başına Osman Gazi geçti. Osman Gazi ve silah arkadaşlarının en önemli manevi destekçisi Şeyh Edebali idi.

Şeyh Edebali Kayı boyunun Ahilik teşkilatının önderiydi. Ahilik; tarım dahil bütün zanaat dallarında halkı, çalışanları teşvik eden, çalışanlara her türlü yardım elini uzatan bir örgüt anlayışıdır. Şeyh Edebali o sıralar medresesinin de bulunduğu Eskişehir şehrinin sınırları içinde bulunan İtburnu Köyünde yaşıyordu. Daha sonra medresesini sıra ile Söğüt ve oradan da Bilecik'e taşımıştır.

Osman Gazi 1286 yılında İnegöl civarlarında bulunan Hisarcık kalesini Bizanslılardan ele geçirdi. 1287 yılında İnegöl Tekfuru'nu Domaniç yakınlarındaki İkizce'de yenilgiye uğratmıştı.

Osman Gazi ve silah arkadaşlarının Bizans Tekfurları ile olan mücadelelerini takip eden Anadolu Selçuklular Sultanı III. Alaeddin Keykubat, bir ordu ile Karacahisar Kalesi önüne kadar geldi. Osman Bey ve beraberindekiler ile birleşerek Bizans İmparatorluğunun sahip olduğu bu kaleyi kuşattı. Kuşatma sürerken Selçuklu Sultanı III. Alaeddin Keykubat; Osman Bey'e bir sancak ve gümüş takımlı bir at göndererek Söğüt ve Eskişehir'i de içinde bulunduran bu sancağı Osman Bey'e verdi. 1289 tarihinde Karacahisar'daki Rum kilisesini camiye çeviren Osman Bey ilk kez kendi adına hutbe okuttu. Bu olaylar Osmanlı Devleti'nin kuruluşunun temelleridir.

Bu tarihe kadar Bilecik henüz Osmanlılar tarafından fethedilmemişti. Bizanslılara ait bir kalekenti idi. Bilecik ve Yarhisar tekfurlarını vergiye bağlamıştı. Osman Bey 1299 yılında Belekoma kalesini ve peşinden Yarhisar kalesini Bizanslılardan ele geçirdi. Bilecik Osmanlı Beyliğine katılmış oldu.

Bilecik, I. Bayezid dönemine kadar Osmanlı egemenliğinde kalmış, 1402 yılında Ankara Muharebesi'nde Bayezid'in Timur'a mağlup olması sonucunda 2 ay Timurlular'ın hakimiyetine geçmiş ve Fetret Devri'nden sonra Osmanlı sultanı Çelebi Mehmet tarafından geri alınmıştır.

Bilecik; Trakya ve Marmara bölgelerini İç, Güney ve Güneydoğu Anadolu bölgeleriyle Asya'ya bağlayan İstanbul-Bağdat Demiryolu yakınında kurulmuştur. Türklerin elinde değeri artmış ve Osman Gazi'nin fethettiği ilk önemli kale ve Şeyh Edebali Türbesi'nin buradadır.

Önceleri kale çevresinde yerleşik kent daha sonra Şeyh Edebali Türbesi, Orhan Gazi Camii ve yakınındaki medreseye doğru büyümeye başlamıştır. Çukurluk alandan geniş bir alanda yerleşme başlamıştır.

Kurtuluş Savaşı dönemi
İstiklal Savaşında TBMM hükûmeti ile İstanbul hükûmeti arasında ortaya çıkan anlaşmazlıkları gidermek amacı ile İstanbul'daki Tevfik Paşa hükûmeti adına Dahiliye Nazırı Ahmet İzzet Paşa, Ankara Hükümeti ile bir görüşme yapmak istedi. Görüşmenin Bilecik Garı binasında yapılması kararlaştırıldı.

TBMM hükûmeti ile İstanbul hükûmeti heyetleri 5 Aralık 1920 günü Bilecik gar binasında bir araya geldiler. İstanbul Heyeti Ahmet İzzet Paşa, Salih Paşa, Tarım Bakanı Kazım Bey, Hukuk Danışmanı Münir (Ertegün) Bey ve Hoca Fatih Efendi'den oluşmuştu. Ankara heyetine ise Mustafa Kemal Paşa başkanlık etmişti. Heyete İsmet Paşa da katılmıştı. Bilecik görüşmelerinde olumlu ve somut bir sonuç elde edilememiştir.

Yunan Ordusu 6 Ocak 1921 günü Bursa ve Uşak dolaylarından saldırıya geçti. 8 Ocak 1921 Bilecik hattına kadar geldi. Böylece Bilecik işgal edilmiş oldu.

Türkiye dönemi
Bilecik, Kurtuluş Savaşından çok büyük yaralar alarak çıkmış, savaşın getirdiği sosyal ve ekonomik çöküntü nedeniyle Cumhuriyet dönemine oldukça güçsüz başlamıştır. 1920'lerde 12.000 olduğu tahmin edilen şehir nüfusu, Kurtuluş Savaşından sonra 4.000'e kadar inmiştir.

Savaştan önce Bilecik, bölgenin en önemli ipek endüstrisi merkezine sahipti. Şehirde çok sayıda ipekçilik tesisi ve ipek kadife üreten fabrikalar bulunuyordu, fakat Yunanların çıkardığı yangınlarda bu fabrika ve tesislerin tümü yandı.

Cumhuriyetin ilk yıllarında ise Bilecik merkezin nüfusunun çoğunluğunu oluşturan Rumlar, Lozan Mübadelesiyle Yunanistan'a gönderilmiş oradan gelen Müslüman muhacirler ise Bilecik'in çeşitli yerlerine yerleştirilmişlerdir (Lozan Mübadelesi 1924-1928).

Yönetim
İllerde protokolde ilk sırada yer alan vali, merkezi yönetimi temsil eder ve cumhurbaşkanı tarafından atanır. Büyükşehir dışındaki illerde yerel yönetim, il ve ilçe belediyeleri düzeyindedir. Belediye Başkanı, belediye sınırları içinde kalan seçmenin oy çokluğu ile seçilir. Seçmenler, ilçe belediye meclisi için oy kullanarak ilçelerin belediye meclislerini; il genel meclisi için oy kullanarak ise il genel meclisini oluşturur.

İl genel meclisi ve belediye meclisi üyelikleri seçimlerinde %10 barajlı nispi temsil sistemi, belediye başkanlığı seçiminde ise çoğunluk sistemi uygulanır. İl genel meclisi ve belediye meclisi üye sayıları ilçe nüfusuna göre, kontenjandan kalan sayıların partilere dağılımı ise D'Hondt sistemine göre belirlenir. (Kanun:2972-Madde:23)

İl Genel Meclisi, İl Özel İdaresinin karar organıdır; başkanını üyeleri arasından gizli oyla seçer. Ayrıca, İl Genel Meclisi kendi içinden gizli oyla bir yıl görev yapacak 5 kişilik il encümenini seçer.

Merkezi yönetim, vali ve il müdürlerinden oluşur. İl Özel İdaresi, İl Genel Meclisi ve il encümenlerinden oluşur. Bu yapılar seçilmiş üyelerden oluşsa da, çalışmalar vali başkanlığında yürütülür. Yerel yönetim ise belediye başkanları ve belediye meclislerinden oluşur.

Ağustos 2023'te Şefik Aygöl, Bilecik Valisi olarak göreve başlamıştır.

2024 Türkiye yerel seçimleri sonuçlarına göre Cumhuriyet Halk Partisi adayı Melek Mızrak Subaşı, %48,88 oyla Bilecik Belediye Başkanı olarak seçilmiştir.

2024 Türkiye yerel seçimleri sonuçlarına göre Bilecik İl Genel Meclisi üye sayısı, 10 Cumhuriyet Halk Partisi, 8 Adalet ve Kalkınma Partisi, 2 İYİ Parti ve 2 Milliyetçi Hareket Partisi olmak üzere 22 kişiden oluşmaktadır. Bilecik Belediye meclisi ise 16'sı Cumhuriyet Halk Partisi ve 5'i Adalet ve Kalkınma Partisinden olmak üzere 21 kişiden oluşmaktadır.

2023 Türkiye genel seçimleri sonucuna göre Bilecik'in Türkiye Büyük Millet Meclisindeki 2 milletvekili, Adalet ve Kalkınma Partisinden Halil Eldemir ve Cumhuriyet Halk Partisinden Yaşar Tüzün'dür.

İlçeler
Bilecik'in ilçeleri Bozüyük, Gölpazarı, İnhisar, Osmaneli, Pazaryeri, Söğüt ve Yenipazar'dır.

Bozüyük: Bozüyük, Frigler döneminde kurulmuş bir yerleşim merkezidir. 1908'den sonra Ertuğrul Livası'na bağlanarak Kaza merkezi yapılmıştır. Bozüyük Bilecik'in il olması ile birlikte 1924'te ilçe statüsüne kavuşturulmuştur. Bozüyük ilçesi, birçok fabrikasıyla önemli bir üretim merkezidir.
Gölpazarı: Bizanslılar döneminde Harmankaya Tekfurluğu’na bağlı olan Gölpazarı, Osman Gazi tarafından alınmıştır. Gölpazarı kuruluşundan itibaren sırasıyla Resulşel, Dönen ve Akçaova (Akçaoba) adlarıyla anılmış, son olarak Gölpazarı adını almıştır. Gölpazarı civarında meyvecilik yaygındır.
İnhisar: İnhisar, önceleri Söğüt'e bağlı bir bucakken; mütevazı nüfusuna rağmen, coğrafi konumu göz önüne alınarak 1991 yılında ilçe yapılmıştır.
Osmaneli: Osmaneli çok eski bir yerleşim yeridir. Trakyalılar, Romalılar ve Bizanslılar'a ait kalıntılar, Osmaneli'nin çok eski bir yerleşim yeri olduğunu göstermektedir. İlçede her yıl karpuz festivali düzenlenmektedir.
Pazaryeri: Pazaryeri'nde ilk yerleşim 1273'te olmuştur. Pazaryeri'nde hediyelik ve turistik amaçlı toprak ve ahşap ev eşyası üretimi sürdürülmektedir. Ünü civar illere yayılmış olan Pazaryeri Bozası vardır. Ayrıca bira mayası üretimi için kullanılan şerbetçiotu bitkisinin dünyada en kaliteli yetiştirildiği bölge Pazaryeri'dir.
Söğüt: Söğüt, Ertuğrul Gazi tarafından bir kuşatma ve mücadele sonucunda 1232'de Bizanslılardan alınmıştır. Ertuğrul Gazi Türbesi'nin de içinde bulunduğu ilçe önemli bir turizm merkezidir. Her yıl düzenlenen Söğüt Şenlikleri'ne yoğun katılım olmaktadır.
Yenipazar: Eski adı Kırka olan Yenipazar, Cumhuriyet'ten önce Bolu'nun Göynük ilçesine bağlıydı. 1926'da bucak olarak Gölpazarı’na bağlanmış, 1988'de ilçe olmuştur.



Nüfus
Güncel Nüfus Değerleri (TÜİK 9 Şubat 2026 verileri )

Bilecik ili nüfusu: 228.995'dir. Bu nüfusun %87,07'ü şehirlerde yaşamaktadır (2025 sonu). İlin yüzölçümü 4.177 km2dir. İlde km2ye 55 kişi düşmektedir. (Bu sayı merkez ilçede 104'tür.) İlde yıllık nüfus artış oranı %0,22 olmuştur. Nüfus artış oranı en yüksek ve en düşük ilçeler: Gölpazarı (%1,40) - İnhisar (-%4,11)

09 Şubat 2026 TÜİK verilerine göre merkez ilçeyle beraber 8 ilçe, 11 belediye, bu belediyelerde 64 mahalle ve ayrıca 243 köy vardır.


İlin yıllara göre nüfusları
Konum
Spor
2018-2019 Sezonu sonunda, futbol takımı Bozüyük Vitraspor, BAL (Bölgesel Amatör Lig)'i grubunu 12.sırada tamamlamıştır. Voleybol kadınlar 2. Liginde Bozüyük İdmanyurdu 1.lige çıkmıştır. Bilecik'in basketbol ve voleybol bölgesel liglerinde 2 takımı daha bulunmaktadır.

Ziraat Türkiye Kupası'nda, Bozüyük Vitraspor 3.turda Denizlispor'a elenmiştir.

Bilecik'in önemli spor tesisleri, Şeyh Edebali Stadı (5.150), Bozüyük İlçe Stadyumu (4.100), Bilecik Kapalı Spor Salonu (2.000) ve Merkez kapalı Yüzme Havuzu-y.olimpik (500).

Kaynakça
Dış Bağlantışlar
Bilecik Valiliği
Bilecik Belediyesi