Astra (İsauriya)

Astra, antik Çağ'da Isaurya Bölgesi sınırları içerisinde yer alan stratejik bir dağ yerleşimidir.. Bu isim antik yazarlar arasında geçmez ancak epigrafik ve diğer kanıtlardan varlığı anlaşılmaktadır.

Coğrafi Konum
Astra antik kentinin ana yerleşim alanı, deniz seviyesinden yaklaşık 1.960 metre yükseklikte bulunan Temaşalık Tepesi'nin düz zirvesine kurulmuştur. Söz konusu zirveye batı yönündeki düz bir sırt boyunca erişilebilirken, diğer tüm yönlerden sarp ve dik eğimlerle doğal olarak korunmaktadır. Bu topoğrafik yapı, kentin antik dönemde dışarıdan gelebilecek olası tehditlere karşı son derece güvenli ve savunulması kolay bir konumda yer almasını sağlamıştır.

Kent, antik dönem ulaşım ağında da önemli bir geçiş noktası üzerinde bulunmaktaydı. Astra; güney kıyısındaki Anemurium (Anamur), dağlık kesimdeki Germanikopolis (Ermenek) ve kuzeydeki Iconion (Konya) kentlerini birbirine bağlayan tarihi ana güzergâh üzerinde stratejik bir konuma sahipti.

Tarihçe
Astra antik kenti arkeoloji dünyasına ilk kez 1885 yılında Amerikalı epigraf ve seyyah J. R. Sitlington Sterrett tarafından tanıtılmıştır. Sterrett, kentte gerçekleştirdiği epigrafik incelemeler sırasında 7 adet yazıt tespit etmiş ve bu yazıtların çözümlenmesiyle yerleşimin adının Astra olduğunu kesin olarak belgelemiştir.

İlerleyen yıllarda bölgede yürütülen epigrafik ve arkeolojik çalışmalar kentin tarihine dair yeni veriler sunmuştur:

Daphne Hereward Araştırmaları: Bölgede yapılan müteakip çalışmalarda kente ait 2 yeni yazıt daha literatüre kazandırılmıştır.
1966 T. B. Mitford Çalışmaları: İskoç asıllı İngiliz araştırmacı Mitford, kent alanında 16 yeni yazıt daha keşfederek kentin epigrafik korpusunu genişletmiştir.
1992–1994 Kurtarma ve Temizlik Kazıları: Konya Müze Müdürlüğü tarafından başlatılan ve üç yıl sürdürülen kurtarma kazıları ile yüzey temizliği çalışmaları sonucunda kentin imar dokusu ve mimari kalıntıları belgelenmiştir.

Yapılan araştırmalar ve elde edilen seramik ile epigrafik buluntular, Astra'nın Helenistik, Roma ve Bizans dönemleri boyunca kesintisiz bir yerleşim gördüğünü ortaya koymuştur.

İdari Yapı, İsimlendirme ve İnanç
Astra, Roma İmparatorluğu döneminde Isaurya eyaletine bağlı bir kent (polis) statüsündeydi. Geç Roma ve Bizans idari reformları sürecinde Isaurya eyaleti coğrafi olarak Dağlık Kilikya (Cilicia Tracheia) adıyla da anılmıştır.

Kentin yerel panteonunda en belirgin kült, bölgeye özgü bir nitelik taşıyan baş tanrı kültüdür. Kentte ele geçen kutsama yazıtlarında tanrıya Zeus Astrenos (Astra'lı Zeus) olarak tazim edildiği görülmektedir.

Tarihi kaynaklarda ve kroniklerde kentin adı farklı biçimlerde kaydedilmiştir. Kent; tarihi metinlerde Astaros, Astros ve Adrasos adlarıyla da anılmaktadır. Ermeni Kilikya Krallığı'nın ilk kralı I. Levon dönemine ait 1199 tarihli idari ve siyasi listelerde, Romanos isimli şahsın Aturaws'ın (Astra) beyi/yöneticisi olarak kaydedildiği görülmektedir.

Kalıntılar
Astra'daki kalıntılar, bölgenin Roma döneminde gelişmiş bir kırsal yerleşim olduğunu ve dini, idari ve sosyal yaşam açısından önemli bir merkez teşkil ettiğini göstermektedir.

Dini ve Kamusal Yapılar: Özellikle Zeus, Plouton, Poseidon ve Hera gibi tanrılara adanmış kutsal alanların varlığı belgelenmiştir. Bu, Astra'nın dini açıdan önemli bir merkez olduğunu göstermektedir.
Euergesia Yapıları: Yerleşimde, kamu yararına yapılan hayır işlerini ifade eden euergesia uygulamalarıyla inşa edilmiş çeşitli yapılar tespit edilmiştir. Bunlar arasında anıtlar, sunaklar ve kamu binaları yer almaktadır.
Mezarlar ve Nekropol Alanı: Bölgede yapılan epigrafik çalışmalar, Astra'da bir nekropol alanının bulunduğunu göstermektedir. Yazıtlarda yer alan ifadeler, önemli kişilerin adlarının bu mezarlıklarla ilişkilendirildiğini ortaya koymaktadır.
Roma Dönemi Mimari Etkileri: Astra'da bulunan kalıntılar, Roma etkisinin açıkça görülebildiği yapılar içermektedir. Şehir planlamasında Roma dönemi yapılaşmasının izleri mevcuttur.

Kaynakça