Avlonyalı İsmail Kemal Bey

Avlonyalı İsmail Kemal Bey ( , ; 24 Ocak 1844 - 26 Ocak 1919) Arnavut bir diplomat, Osmanlı Meclis-i Mebusanı I. dönem Berat milletvekili, rilindas ve modern Arnavutluk'un kurucu babasıdır. Bağımsızlık bildirgesi'nin baş yazarı, daha sonra 1912'den 1914'e kadar olan dönemde Arnavutluk'un ilk başbakanı ve dışişleri bakanı olarak görev yaptı.

Avlonya'da varlıklı bir Tosk ailesinde doğup büyüyen İsmail Kemal Bey, dillere erken bir ilgi duydu ve Yanya'daki Zosimea Okulu'nda Fransızca, Yunanca, İtalyanca ve Osmanlıcada ustalaştı ve daha sonra İstanbul'da hukuk okudu. Avrupa'yı, özellikle Belçika, Fransa, İngiltere ve İtalya'yı dolaştı ve Jön Türk Devrimi'nden sonra Arnavutluk'a döndü.

Hayatı
İsmail Kemal Bey, 24 Ocak 1844'te, o zamanlar Osmanlı İmparatorluğu'nun bir parçası olan Avlonya şehrinde seçkin ve asil bir Arnavut ailesinde doğdu. Daha sonra Yanya'daki Rum lisesi Zosimea'ya gitti ve İstanbul'daki Mekteb-i Hukuk'dan mezun oldu. Kemal Bey Rum bir kadınla evlendi ve çocuklarını Yunanistan'da eğitim görmeleri için gönderdi.


Kariyeri
Kemal Bey, 1860 Mayıs'ında İstanbul'a taşındıktan sonra imparatorluğun Avrupa ve Asya bölgelerinde yüksek hükûmet pozisyonlarına ulaşan bir Osmanlı memuru olarak bir kariyere başladı. ve bir Arnavut kültür derneğinin kurulması çabalarında yer aldı.

1877'de İsmail, Osmanlı yönetiminde önemli işlevlerin eşiğinde görünüyordu, ancak Sultan II. Abdülhamid, Midhat Paşa'yı sadrazam olarak görevden alınca, İsmail Kemal Bey Batı Anadolu'ya sürgüne gönderildi, ancak Sultan daha sonra onu geri çağırdı ve Beyrut valisi olarak atadı. 1892'de Kemal Bey, padişaha bir Balkan Konfederasyonu için bir plan sundu. Zamanla liberal politika tavsiyeleri, Sultan'ın gözünden tekrar düşmesine neden oldu. Kemal Bey Atina'ya gitti ve Osmanlı makamları onun kaçışına üzülürken imparatorluğa olan hizmetini bıraktığını açıklayan bildiriler yayınladılar. Daha sonra, İtalyan-Arnavutlar (Arbëreshë) ile yakınlaştı, eğilimlerini İtalya'ya kaydırdı ve Balkanlar'daki Avusturya-Macaristan toprak hırslarına karşı Arnavutluk için İtalyan politikasını destekledi. Osmanlı hükûmeti, Jön Türk hareketinin üyelerine ve sempatizanlarına yönelik bir baskı başlatması ile Şûrâ-yı Devlet çalışanı olan Kemal Bey'in oğlu Mahmud Bey görevden alındı. 1902 Kongresi, Balkanlar'da hiçbir örgütün kurulamamasıyla sonuçlandı ve Kemal Bey'i taklit eden kimliği belirsiz bir kişi, Bulgaristan'ın çeşitli şehirlerini dolaşarak birçok Müslümanı kandırmayı başardı. 1902 Kongresi'nin ardından "daimi bir komite" oluşturma girişimleriyle yeni merkez komitenin kurulmasıyla sonuçlandı, ancak Kemal Bey ve Osmanlı şehzadeleri Sabahaddin ve Lutfullah Ermenilerden destek alamadı. Resmi İttihat ve Terakki (İTC) gazetesi Osmanlı nın kontrolü eski merkez komite üyeleri tarafından yeni merkez komiteden Prens Sabahaddin ve Kemal Bey'e verildi.


Yeni komite, etnik farklılıkların yokluğuna dair inceliklerle Ermenilerin onayını almaya çalışırken, Ermeni örgütleri Kemal Bey gibi isimlere olumlu yanıt verdi. Bu yayınlar, Kemal Bey için çalışan Avlonyalı Cemil gibi bilinen iş birlikçiler aracılığıyla Arnavutluk'ta gizlice dağıtıldı. Kemal Bey, Jup Kastrati için başvurular hazırlamak veya Paris'te bir Arnavut Konseyi oluşturmak gibi Arnavut hareketinin liderliğini destekledi. Arnavut hükümdarı olma planları olan Arnavut asıllı Prens Albert Ghica ile Arnavutluk'un geleceği hakkında ve Preng Doçi ile Kemal Bey'in gelecekteki özerk bir Arnavutluk'ta idari bir role dahil olması hakkında yazıştı. Ghica ile iyi ilişkiler sürdürülürken, Rumen prensi ile siyasi ilişkisi olan bir Arnavut olan Derviş Hima, Osmanlı makamları tarafından Kemal Bey'in bir piyonu olarak görülüyordu. Kemal Bey'in görevi komplonun en zor yanıydı, Paris'te bir birim tuttu, sürgünde yüksek rütbeli bir politikacı olarak siyasi faaliyetlere başladı ve Londra'ya birçok ziyaret yaptı, bu da Osmanlı hükûmetini rahatsız edince gerçek amaçlarını gerçekleştiremedi.


Osmanlı makamları yakından ilgilendi ve bazı durumlarda Kemal Bey'in niyetini öğrenmek için başarısız olan girişimlerle bağlantılı olduğunu düşündükleri kişileri askeri mahkemeye verdiler. Paris'te Qemali, Stéphane Lauzanne ve William Morton Fullerton gibi gazetecilerle yakın ve iyi ilişkiler kurdu. Temmuz 1902'de Qemali, komplo için İngiliz desteği almak için Londra'ya gitti ve İngiliz hükûmetindeki Edmund Monson ve Thomas Sanderson gibi kişilerle yazıştı ve onları ziyaret etti. Dışişleri Bakanlığı'ndan yanıtlar aldı, ancak Kemal Bey, sadece manevi destek ve girişim için belirsiz İngiliz desteğinin seviyesini abarttı. Kemal Bey'in İngilizlerle olan etkileşimleri, profilini ve saygınlığını yükseltmeyi başarırken, onlarla oğlunun Bitlis'e sürgün edilmesini de tartıştı.

Kemal Bey, Jön Türkler için gizlice çalışan Reşid Sadi gibi Londra merkezli Osmanlı diplomatlarıyla da plan üzerinde yazıştı. Kemal Bey, Lord Cromer'i "Türk sorunu" hakkında ve bunun acil bir mesele olduğuna ikna etmek için girişimlerde bulundu, Lord bu düşünceler ile hemfikir oldu ve Dışişleri Bakanlığı'na cevap vereceğine söz verdi. Qemali ayrıca Yunanistan'dan bir Arnavut sırdaşı Cafer Berxhani'yi Trablusgarp Eyaleti'nde Trablus'ta Recep Paşa'yı görmesi için gönderdi. Ocak 1903'ün sonunda, Kemal Bey Paris'e geri döndü ve şehzadeleri babaları Damad Mahmud Paşa'nın ölümünün yasını tutarken buldu, ancak hepsi komplo için finansal düzenlemeler yapmak için Londra'ya gittiler. Daha sonra Kemal Bey ve şehzadeler planlarının ayrıntılarını tamamlamak için çalıştılar. Tonaj ve boyut detaylarını bilen Kemal Bey, iki gemi almak için 4000 £ ile Atina'ya gitti. Planın başarısızlığı farklı nedenlere dayandırılır, Kemal Bey gemileri elde etme konusundaki uzun süren müzakereleri ortaya koyarken, Recep Paşa, Kemal Bey'in girişim için yumuşak tutumunun fikrini değiştirmesinin bir nedeni olarak görmüştür. Sabaheddin'in yakın çevresi, Kemal Bey'in parayı kendi amaçları yararına kullanmak için aldığı görüşündeydi. Kemal Bey Jön Türklerle bağlarını kopardı ve 16 Ağustos 1903'te bir İtalyan gazetesine "Arnavut vatansever" rolüyle bir röportaj verdi ve Arnavutluk'un geleceğiyle ilgili yeni meşguliyetini sürdürdü.

Arnavut davası
Ocak 1907'de, o zamanki Arnavut ulusal hareketinin lideri olan Kemal Bey ile Yunan hükûmeti arasında Osmanlı İmparatorluğu'na karşı bir ittifak olasılığını ilgilendiren gizli bir anlaşma imzalandı. Toplantı hakkında fazla bilgi yoktur ancak bazı kaynaklar, iki tarafın gelecekteki Yunan-Arnavutluk sınırının, Yunanistan'ın Arnavut bağımsızlığını desteklemesi karşılığında bölgede Arnavut silahlı faaliyeti olmayan Keravniya Dağları'nda yer alması gerektiği konusunda anlaştığını belirtirler. Bu Arnavut milliyetçileri ve vatanseverler tarafından kabul edilmedi. Temmuz 1907'de Roma'da, Kemal Bey İtalyan medyasına uzun bir röportaj verdi ve burada Balkan halkları arasında, bir "Greko-Arnavut ittifakı" işbirliği çağrısında bulundu ve Arnavutluk'un kendi diline, edebiyatına, tarihine ve geleneklerine ve özgürlük ve bağımsızlık hakkına sahip olduğunu tekrarladı.

Bu süre boyunca yurt dışında yaşayan Kemal Bey, güçlü İngiliz ve Yunan yanlısı konumu nedeniyle Arnavut hareketinin lideri değildi. Yaşamı boyunca Kemal Bey, Yunan kültürüne iyilik ve saygıyla baktı, Yunanlarla dostane ilişkiler sürdürdü ve onlarla Arnavutlar arasındaki işbirliğini teşvik etti. Ancak zamanla Arnavut milliyetçisi oldu ve 1912'de Arnavutluk'un bağımsızlığını ilan edecekti.

Jön Türk Devrimi ve karşı darbe
Jön Türk Devrimi (1908) olayları sırasında, II. Abdülhamid'in son çare olarak Kemal Bey'den yardım istediği ve onun yanıtı yanıtı, yalnızca 1878 Osmanlı anayasasının tekrar yürürlüğe konulmasının Arnavutları sakinleştireceği şeklinde söylentiler vardır. 1908 devrimi ve anayasasının tekrar yürürlüğe konulmasından sonra, Kemal Bey sürgünden döndü, tekrar kurulan Meclis-i Mebûsan'da Berat'ı temsil eden mebus oldu ve mecliste liberal politikacılar ve İngilizler ile birlikte hareket etti. Kemal Bey'in hükûmet reformları çağrısında bulunduğu Jön Türk gazetesi Tanin'e katkıda bulundu. Kemal Bey, Meclis-i Mebûsan'de bulunan Arnavut mebuslarının lideri oldu ve Avusturya-Macaristan'ın Bosna'yı ilhakına karşı çıkmadı ve hareketin tanınmasının, Balkan devletleriyle toprak üzerinde savaş olması durumunda imparatorluk için güvenlik garantileri gerektirmesi gerektiğini ekledi.

31 Mart Vakası sırasında, liberal Ahrar Fırkası'nın liderliği, olayları kontrol altına almak ve isyanın Hamidiye yanlısı ve anayasa karşıtı gerici bir rotaya dönmesini engellemek için başarısız bir girişimde bulundu. Liberal (Ahrar) mebusu olan Kemal Bey, bazı mebusları meclise sokmayı başardı, isyancı birliklerin taleplerini kabul ettiler ve anayasa ile şeriat kanununun uygulanacağına dair resmi bir açıklama yaptılar. İlk karşı darbe olaylarına karışmayan Kemal Bey, kısa bir süreliğine Meclis-i Mebûsan Başkanlığına getirildi ve II. Abdülhamid tarafından yeni bir hükûmeti tanımasına yol açtı.

Siyaset
Milliyetçilik
Siyasi kariyeri bundan sonra yalnızca Arnavut milliyetçiliğine odaklandı. Güney Arnavutluk'ta artan gerilla faaliyeti, 1909 yılının yaz aylarında Osmanlı hükûmetinin Kemal Bey'den şüphe duymasına neden oldu. Osmanlı İmparatorluğu'nun Atina büyükelçiliği, Kemal Bey'in zengin Arnavut Tosklar ve Yunanistan tarafından finanse edilen örgütle bir birlik kurma konusunda pazarlık yaptığını bildirmiştir. Kemal Bey, meclisin kendisini karşı-devrim hareketine katılmak suçlamasından aklamasından sonra Atina'dan İstanbul'a döndü ve Ahrar Fırkası'nın eski üyelerinden oluşan bir grup "modern liberaller" mebusun lideri oldu. 1910'da Kemal Bey Avusturya-Macaristan büyükelçisine verdiği demeçte Jön Türk hükûmetini, Türkleri imparatorluktaki diğer milletlerden üstün tuttuğu ve Arnavutlarla ilgili böl ve yönet politikaları nedeniyle eleştirdi.

1911 Arnavut İsyanı sırasında Tiranlı Cemal Bey ile birlikte seyahat etti ve 23 Haziran'da Karadağ'ın bir köyü olan Gerče'de bir toplantıda isyanın liderlerine katıldı. Greçë Muhtırası nu birlikte hazırladılar. Aralık 1911'de, Kemal Bey ve Priştineli Hasan Bey, İstanbul'da Arnavut siyasi ileri gelenlerinin gelecekteki bir Arnavut ayaklanmasını organize etmeye karar verdikleri gizli toplantılarını topladılar. Kemal Bey'e, 15.000 silah satın almak için mali destek ve fonlara ek olarak, Arnavut hareketine sempati duyan hükûmetlerden destek almak için Avrupa'ya gitme görevi verildi. Paris'te Avusturya-Macaristan yetkilileriyle bir araya geldi ve onlarla ilgili önceki endişelerinin değiştiğini, Avusturya-Macaristan'ı Arnavutluk'un tek savunucusu olarak gördüğünü ve güçlü bir Osmanlı devleti içinde Arnavut jeopolitik çıkarlarını desteklemeleri halinde Arnavut desteğine güvenebileceklerini ifade etti. 1912 Arnavut İsyanı sırasında Kemal Bey, Osmanlılar ile yapılan müzakerelerde imparatorluk içinde Arnavut özerkliğini destekleyen ve savunan liderlik grubunun bir parçasıydı.

Arnavutluk'un bağımsızlığı
Balkan Savaşları bölgedeki Osmanlı yönetiminin sonunu getirdi. Eylül 1912'de Kemal Bey, Luigj Gurakuqi ile birlikte Romanya'daki Arnavut toplumuyla danışmak için Bükreş'e gitti. Bu arada oğlu Avlonyalı Ethem Bey, Arnavutluk'un her yerinden Arnavut temsilcilerini Avlonya'ya çağırdı. Meclis-i Vükelâ, onun Arnavut özerkliğini tercih eden eylemlerine karşı çıktı ve Kemal Bey'in güney Arnavutluk'ta sıkışıp kalan Osmanlı Üçüncü Ordusu'na askeri yardımda bulunmasını istedi.

Osmanlı-Arnavutluk ittifakı
Osmanlı İTC hükûmeti Arnavutluk üzerindeki kontrolünü yeniden sağlamaya çalıştı ve 1913'te yarbay Bekir Fikri'yi Osmanlı-Arnavut subayı ve İTC üyesi Arnavut tahtına aday olan Ahmed İzzet Paşa'ya Arnavut desteğini artırmak için gönderdi.. Arnavutluk'u Büyük Güçler adına geçici olarak yöneten bir örgüt olan UKK, Arnavut Jandarma olarak görev yapan Hollandalı subaylarının olağanüstü hal ilan etmesine ve komployu durdurmasına izin verdi. 7-8 Ocak 1914'te Avlonya'ya baskın düzenleyerek 200'den fazla Osmanlı askerini keşfettiler ve Fikri'yi tutukladılar. ve daha sonra cezası ömür boyu hapse çevrilirken Kemal Bey ve kabinesi istifa etti. Kemal Bey ülkeyi terk ettikten sonra, Arnavutluk genelinde kargaşa yaşandı. Kemal Bey, 1912'den 1914'e kadar Arnavutluk'un başbakanıydı.

Hükümet
Başbakan: Kemal Bey
Genel sekreter: Kemal Karaosmani
Başbakan yardımcısı: Dom Nikoll Kaçorri
Dışişleri Bakanı: Kemal Bey sonra Müfid Bey Libohova
İçişleri Bakanı: Müfid Bey Libohova sonra Esad Paşa Toptani
Savaş Bakanı: General Mehmet Paşa Dırralla
Maliye Bakanı: Abdi Bey Toptani
Adalet Bakanı: Doktor Petro Poga
Eğitim Bakanı: Doktor Luigj Gurakuqi
Kamu Hizmetleri Bakanı: Mithat Bey Fraşıri
Tarım Bakanı: Pandeli Cale sonra Kemal Karaosmani
Posta ve Telgraf Bakanı: Lef Nosi

Hatırası
Avlonyalı İsmail Kemal Bey, 1992-1996 yılları arasındaki 200 Arnavut leki banknotunun ve 1996'dan beri basılan 500 Arnavut leki banknotun ön yüzlerinde tasvir edilmiştir. 27 Haziran 2012'de Arnavutluk Cumhurbaşkanı Bamir Topi, Kemal Bey'i Ulusal Bayrak Nişanı (ölüm sonrası) ile ödüllendirdi.



Ayrıca bakınız
Arnavut millî uyanışı
Arnavutluk Bağımsızlık Bildirgesi
Osmanlı döneminde Arnavutluk

Kaynakça
Özel


Genel

Menfa-ı ihtiyarı hatıratı / Ali Haydar Midhat Bey, 1905
David Barchard, The Man Who Made Albania—Ismail Kemal Bey, Cornucopia Magazine No 34, 2004.
Ismail Kemal Bey and Sommerville Story, ed. The memoirs of Ismail Kemal Bey. London: Constable and company, 1920. (The Internet Archive, full access)