Brüksel Antlaşması (1948)

Brüksel Antlaşması veya Brüksel Paktı 1948-1954 yılları arasında faaliyet gösteren Batı Birliği'nin kurucu antlaşmasıydı. Sonraki dönemde Değiştirilmiş Brüksel Antlaşması (MTB) olarak düzenlendi ve 2010 yılında feshedilene kadar Batı Avrupa Birliği'nin (BAB) kurucu antlaşması olarak yürürlükte kaldı. Antlaşma, üye devletler arasında askeri, ekonomik, sosyal ve kültürel işbirliğinin düzenlenmesinin yanı sıra karşılıklı savunma maddesini de içeriyordu.

Antlaşma, 17 Mart 1948 tarihinde Batı Birliği üyesi olan Belçika, Fransa, Lüksemburg, Hollanda ve Birleşik Krallık tarafından, II. Dünya Savaşı'nın sona ermesinin ardından olası Alman veya Sovyet tehtidine karşı korunmak amacıyla bir önceki yıl Birleşik Krallık ve Fransa arasında imzalanan Dunkirk Antlaşması'nın bir revizyonu olarak yazılmıştır.

Kuzey Atlantik Antlaşması'nın taahhütlerinin uygun siyasi ve askeri yapılarla desteklenmesi ihtiyacı Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü'nün (NATO) kurulmasına yol açmıştır. Aralık 1950'de Brüksel Antlaşması'nın tarafları, Batı Birliği Savunma Örgütü'nün (WUDO) karargah, personel ve planlarını, Avrupa Müttefik Kuvvetleri Yüksek Karargâhına (SHAPE) devrederek sorumluluğunu üstlendiği NATO'ya devretmeye karar verdiler.

NATO'nun kurulması, Avrupa Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (Nisan 1948), Avrupa Konseyi (Mayıs 1949) ve Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu'nu (Nisan 1951) kuran antlaşmaların imzalanması, Brüksel Antlaşması fiilen etkisiz bırakmıştır.

Avrupa Savunma Birliği Antlaşmasının Fransa'nın onayını alamaması sonucunda 1954 Paris Konferansında Antlaşma değiştirilmiştir: 1952'deki Genel Antlaşma (Almanca: Deutschlandvertrag), Almanya'daki Müttefik işgalinin sona ermesinin bir ön koşulu olarak Antlaşmayı yeniden adlandırdı ve Almanya'yı Batı savunma mimarisine dahil etmek için bazı adımlar atıldı. Değiştirilmiş Brüksel Antlaşması (MBT), Batı Birliği'ni Batı Avrupa Birliği'ne (BAB) dönüştürdü. Antlaşmaya İtalya ve Almanya kabul edildi. Değiştirilmiş Brüksel Antlaşması ile kurulan BAB, Batı Birliği'nden önemli ölçüde daha az güçlü ve iddialı olmasına rağmen, Almanya'nın BAB üyeliği, Genel Antlaşma uyarınca ülkenin işgalinin sona ermesi için yeterli görülmüştür.

Avrupa Birliği (AB) çatısı altında 2009 yılında Lizbon Antlaşması'nın yürürlüğe girmesiyle karşılıklı savunma maddesinin eklenilmesinin kararlaştırılması üzerine, aynı zamanda AB üyesi olan BAB üyeleri, BAB'ı etkisiz olarak görmüşlerdir. İlerleyen süreçte, Değiştirilmiş Brüksel Antlaşması 31 Mart 2010 tarihinde feshedilmiş ve bunu 30 Haziran 2011 tarihinde antlaşmaya bağlı kuruluşların kapatılması izlemiştir.

İçindekiler
Üye devletler arasında askeri, ekonomik, sosyal ve kültürel işbirliğinin düzenlenmesini öngörüyordu.

Karşılıklı savunma maddesi içeriyordu (orijinal antlaşmada Madde IV ve Değiştirilmiş Brüksel Antlaşması'nda Madde V).

Tarihçe
Arka plan
Zaman çizelgesi
22 Ocak 1948: Britanya Dışişleri Bakanı Ernest Bevin, Fransız meslektaşlarıyla anlaşarak 1947 Dunkirk Antlaşması'nı Benelüks ülkelerini de kapsayacak şekilde genişleten bir antlaşma hazırlanmasını teklif edeceğini açıkladı.
31 Ocak 1948: Benelüks bölgesindeki Dışişleri Bakanları ülkelerinin bu görüşmelere başlamayı kabul ettiklerini açıkladılar.
19 Şubat 1948: Fransa ve Birleşik Krallık Benelüks devletlerine bir antlaşma taslağı sundu.
4 Mart 1948: Brüksel'de beş dışişleri bakanı arasında bir konferans düzenlendi ve antlaşma bu konferansta teklif detaylandırıldı. Ardından 12 Mart'ta ilgili hükûmetlere iletildi.

Antlaşmanın nedeni
Antlaşma, Batı Avrupa'ya yönelik olası bir komünist tehdide karşı kolektif güvenlik ilkesi getirmeyi amaçlıyordu. Kültürel ve sosyal maddeler ile bir 'Danışma Konseyi' kurulmasını öngören kavramlar da vardı. Batılı uluslar arasındaki işbirliğinin Komünizmin yayılmasını durdurmaya yardımcı olacağına inanılıyordu.

İmzalanması
Antlaşma 17 Mart 1948 tarihinde aşağıdaki temsilciler tarafından imzalanmıştır:

Belçika Prensi Charles
Vincent Auriol, Fransa Cumhurbaşkanı
Charlotte, Lüksemburg Büyük Düşesi
Hollanda Kraliçesi Wilhelmina
Birleşik Krallık Kralı George VI
Paul-Henri Spaak, Belçika Başbakanı
Georges Bidault, Fransa Dışişleri Bakanı
Joseph Bech, Lüksemburg Dışişleri Bakanı
Gaston Eyskens, Belçika Maliye Bakanı
Carel Godfried Willem Hendrik baron van Boetzelaer van Oosterhout, Hollanda Dışişleri Bakanı
Ernest Bevin, Birleşik Krallık Dışişleri Bakanı
Jean de Hautecloque, Fransa Cumhuriyeti'nin Brüksel'deki Olağanüstü ve Tam Yetkili Büyükelçisi
Robert Als, Lüksemburg'un Brüksel'deki Olağanüstü Temsilcisi ve Tam Yetkili Bakanı
Baron Binnert Philip van Harinxma thoe Slooten, Hollanda'nın Brüksel'deki Olağanüstü ve Tam Yetkili Büyükelçisi
George William Rendel, Birleşik Krallık'ın Brüksel'deki Olağanüstü ve Tam Yetkili Büyükelçisi

Onaylanması ve yürürlüğe girmesi
Antlaşmanın onay belgelerinin tevdi tarihleri:

Belçika: 3 Nisan 1948
Birleşik Krallık: 2 Haziran 1948
Lüksemburg: 10 Haziran 1948
Hollanda: 20 Temmuz 1948
Fransa: 25 Ağustos 1948

Uygulanması
Eylül 1948'de Brüksel Antlaşmasının tarafları Batı Birliği Savunma Örgütü adı altında bir askeri kurum oluşturmaya karar verdiler. Bu teşkilat, Başbakanlık düzeyinde bir BAB Savunma Komitesi ve tüm ulusal genelkurmay başkanlarını içeren ve operasyonel teşkilatı yönetecek bir BAB Birleşik Genelkurmay Başkanları komitesinden oluşuyordu.

Feldmareşal Bernard Montgomery (Birleşik Krallık), merkezi Fontainebleau, Fransa'da bulunan Kara, Deniz ve Hava Komutanları Komitesinin daimi Başkanı olarak atandı. Kara Kuvvetleri Komutanı olarak General Jean de Lattre de Tassigny (Fransa), Hava Kuvvetleri Komutanı olarak Hava Kuvvetleri Komutanı Mareşal Sir James Robb (İngiltere) ve Deniz Kuvvetleri için Batı Avrupa Bayrak Subayı olarak Koramiral Robert Jaujard (Fransa) atandı. Nigel Hamilton'un Life of Montgomery of Alamein adlı kitabının 3. Cildi Montgomery ve de Lattre arasında yaşanan ve karargâhta huzursuzluğa neden olan anlaşmazlıkları iyi bir şekilde anlatmaktadır.

Gerekçeleri
Avrupa Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (Nisan 1948), Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü (Nisan 1949), Avrupa Konseyi (Mayıs 1949) ve Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu'nu (Nisan 1951) kuran antlaşmaların imzalanmasının ardından antlaşma yetkilerinin çoğundan yoksun kaldı. Avrupa'nın daha geniş bir alanda işbirliği yapması için 1948 Avrupa Kongresi'nden gelen çağrılara yanıt veren Danışma Konseyi, Kasım 1948'den Ocak 1949'a kadar sekiz kez toplanan ve Avrupa Konseyi olacak yeni bir örgüt için öneriler formüle eden Avrupa Araştırma Komitesi'ni topladı.

Avrupa'nın Demir Perde tarafından bölünmesi kaçınılmaz hale geldiğinde, SSCB tehdidi Almanya'nın yeniden silahlanması tehdidinden çok daha önemli hale geldi. Bu nedenle Batı Avrupa, böyle bir ittifak için güçlü bir askerî güç olan ABD'nin de dahil olduğu yeni bir ortak savunma paktı arayışına girdi. SSCB'nin etkisini kontrol altına alma kaygısı taşıyan Amerika Birleşik Devletleri ise bu durumu destekledi. Kuzey Atlantik Antlaşması'nın taahhütlerini uygun siyasi ve askeri yapılarla destekleme ihtiyacı Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü'nün (NATO) kurulmasına yol açtı. Aralık 1950'de General Eisenhower'ın ilk Avrupa Müttefik Yüksek Komutanı (SACEUR) olarak atanmasıyla Brüksel Antlaşması'nın üyeleri Batı Birliği Savunma Örgütü'nü (WUDO) NATO ile birleştirme kararı aldı. Avrupa içinde yaşananların tekrarlanmasını önlemek amacıyla sosyal ve kültürel konular Avrupa Konseyi'ne devredildi.

Feshedilmesi
2009 yılında Lizbon Antlaşması'nın 42.7. Maddesi, aynı zamanda BAB müttefiki olan AB üye devletleri için karşılıklı savunma hükmü olarak Değiştirilmiş Brüksel Antlaşması'nın V. Maddesinin yerini almıştır. Görüşmelerin ardından BAB üyesi on ülke 31 Mart 2010 tarihinde Brüksel Antlaşması'nı feshetme kararı almıştır. BAB'ın faaliyetleri Haziran 2011'de resmen sona ermiştir.
Ayrıca bakınız
Dunkirk Antlaşması
Batı Avrupa Birliği
NATO
Avrupa Savunma Birliği Antlaşması
Ortak Güvenlik ve Savunma Politikası

Kaynakça
Dış bağlantılar
Avrupalı Gezgin
Değiştirilmiş Brüksel Anlaşması, 23 Ekim 1954
Batı Birliği'nin tarihçesi
Brüksel Paktı