Ebü’l-Misk Kâfûr

Ebü'l-Misk Kâfûr ( ) (905-968), aynı zamanda el-Leythi, el-Suri, el-Labi olarak da bilinir, İhşidî Mısır ve Suriye'nin baskın şahsiyetidir. Aslen siyah bir köledir, daha sonra Mısır veziri olmuş ve efendisi Muhammed bin Toğaç'ın ölümünün ardından 946'dan itibaren fiili olarak Mısır'ın hükümdarı olmuştur. Daha sonra 968'deki ölümüne kadar İkşidî topraklarını (Mısır, Güney Suriye (Şam dahil) ve Hicaz) yönetmiştir.

Miskin siyah olduğuna telmihen verildiği nakledilir. Ebü'l-Misk Kâfûr'un çeşitli kaynaklarda Habeşistan'dan (Etiyopya), Bilad el-Sudan'dan (Siyahların Ülkesi) veya Nübye'den geldiği belirtilmektedir. Mısır'daki İhşidî hanedanının kurucusu Muhammed bin Toğaç, onu 923 yılında köle olarak satın aldı. Esmer tenli ve hadım olduğu kaydedilmektedir. Kölenin zekâsını ve yeteneğini fark eden İbn Toğaç onu serbest bıraktı.

Kâfur 946 yılında Mısır'ın fiili hükümdarı oldu (Kâfur, bin Toğaç'ın oğullarının velisi olduğundan, babalarının ölümü üzerine onların yerine hükümdar oldu). Sonraki tarihçiler onu adil ve ılımlı bir yönetici olarak tasvir etseler de şöhretinin büyük bir kısmını, Orta Çağ Arap şairi Mütenebbî'nin kendisine yönelttiği sert hiciv şiirlerine borçludur.

Kâfur, 968 yılının Nisan ayında öldü ve Kudüs'te Tapınak Tepesi'ndeki Kabileler Kapısı'na yakın bir yerde, İhşîd emirlerinin yanına gömüldü.

Eski köle olarak statüsü
Kâfur'un eski bir köle olması, onun İhşîdîler döneminde iktidara gelmesine engel olmadı. Memlûklerin (yani eski kölelerin) askeri teşkilata girmesi ve hatta bu teşkilatta yüksek mevkilere ulaşması gelenekseldi ve Kâfur gibi birçok Afrikalı çeşitli mesleklerde istihdam edildi ve ev sahiplerinin kültürüyle etkileşim halinde olan tutarlı bir kültürü sürdürdü. Kâfur'un, Afrika'daki bir köleden Mısır ve Suriye'nin bazı bölgelerinin hükümdarı olmaya yükselişi, İslam tarihinde en alt düzeydeki kökene sahip bir hükümdarın en erken örneklerinden biridir.

Ayrıca Fatımilerin Mısır'a doğru ilerlemesini geciktirmeyi başardı ve bu da Mısır'daki ajanların çabalarını boşa çıkardı. Kâfûr hayatta olduğu sürece, İhşîdî kuruluşu Fatımileri uzakta tuttu; onun ölümünden sonra Fatımiler yönetimi ele geçirdi.

Ekonomi
Kâfûr, ciddi aksaklıklara rağmen Mısır'da genel olarak ekonomik istikrarı korudu:

954 yılında Fustat'ın çarşısında bir yangın çıktı;
955 veya 956'nın başlarında Mısır'da büyük bir deprem meydana geldi;
949, 952, 955 ve 963-968 yıllarında gıda fiyatlarında enflasyonun tekrarlaması (bazen kıtlığa yol açmıştır) ve bunun sonucunda ortaya çıkan iç karışıklıklar.

Kâfûr yönetimi, ağır devlet harcamaları dışında, fahiş mali uygulamalardan kaçındı. Altın sikkeleri dalgalanmalar gösterse de dikkate değer bir istikrar sergiliyordu. Kâfur, ayrıca Yakub bin Killis gibi yetenekli yöneticilerin ve tüccarların hizmetlerini de alarak ekonomik başarılarına katkıda bulundu.

Sanatın himayesi
Ebü'l-Misk Kâfûr, âlimlerin ve yazarların hamisi olmasıyla ün kazanmıştır. A. S. Ehrenkreutz'a göre belki de en ünlü himayesi şair Mütenebbî'dir. Buna karşılık Mütenebbî de eski köleyi övmüştür. Ancak Kâfur'un kendisine arzu ettiği yüksek makamı vermemesi üzerine Mütenebbî, Kâfur'la alay etmeye başladı. Böylece Kâfûr, Philip Hitti'ye göre Kâfûr'un zamanının en büyük şairi olan Mütenebbî'nin şiirinde ölümsüzleşmiştir.

Dindar bir adam olan Kâfur, şairlerden çok ulema ile yakınlık kuruyordu. Etrafını din adamlarıyla doldurdu, bazılarını da hediyelere boğdu. Giza'da ve el-Mukattam'da iki cami ve bir hastane inşa etti. Bununla birlikte, hâlâ batıl inançlara tutunuyordu, bir keresinde bir evi terk etmişti, orasının bir cin tarafından yönetildiğine inanıyordu.

Kâfu'un da muhteşem ve lüks bir sarayı vardı. Ancak bu, kıtlık zamanlarında genel nüfusla pek uyuşmuyordu. Kâfu, başkentinde camiler ve hastanenin yanı sıra bir dizi görkemli saray ve Kāfūriyye bahçeleri inşa ettirdi. Şimdiye kadar onun katkılarına dair herhangi bir arkeolojik kalıntı bulunamadı.

Kaynakça
Sources