Azerbaycan-Suudi Arabistan ilişkileri

Azerbaycan-Suudi Arabistan ilişkileri, Azerbaycan ve Suudi Arabistan arasındaki ikili ilişkilerdir.

Diplomatik ilişkiler
Azerbaycan Cumhuriyeti ve Suudi Arabistan Krallığı, 24 Şubat 1992'den beri diplomatik ilişki içindedir. Krallık, 30 Aralık 1991'de Azerbaycan'ın bağımsızlığını tanıyan ilk ülkeler arasındaydı. Azerbaycan'ın Riyad'da (Nisan 1994'te açıldı) büyükelçiliği bulunmaktadır ve Suudi Arabistan Büyükelçiliği Haziran 1999'dan beri Bakü'de faaliyet göstermektedir.

Heydar Aliyev'in 1994'teki Suudi Arabistan ziyareti, daha ileri ilişkilerin mümkün kılınmasını sağlayan ilk dönüm noktası olarak kabul edilmiştir. Ziyaretin sonucunda ekonomi, ticaret, yatırım, teknoloji, kültür vb. konularda Genel Anlaşma imzalandı.

Kültürel Bağlantılar
Ortak İslami miras, Suudi Arabistan ve Azerbaycan arasındaki mevcut bağları kolaylaştırır ve güçlendirir. Bunun bir göstergesi olarak, Azerbaycanlı din adamları her yıl Suudi Arabistan'da bulunan İslam'ın kutsal yerlerini ziyaret ediyor (hac törenine katılıyor). Kültürel bağları daha da geliştirmek için, 10-17 Kasım 2007 tarihlerinde Riyad'da, ayrıca Cidde ve Dammam şehirlerinde Azerbaycan Kültür Günleri düzenlendi. Ayrıca, 17-21 Haziran 2008 tarihlerinde Bakü'de Suudi Arabistan Kültür Günleri düzenlendi.

İnsani İşbirliği
Suudi Arabistan, NK çatışması sonucu ortaya çıkan büyük mülteci krizinin üstesinden gelmek için 1994-1999 yılları arasında Azerbaycan'a insani yardımda bulundu. Kral Fahd'ın önderliğindeki program, mültecilere ve yerinden edilmiş kişilere yiyecek, ilaç vb. günlük ihtiyaçlar sağlayarak yardım etmeyi amaçlıyordu. Program kapsamında, 1999 yılında NK çatışmasından bazı engelli kişiler Suudi Arabistan'da tedavi edildi.

2002 yılında, "Suudi Kalkınma Fonu" (SFD), Bakü şehrinde ortaokulların inşası için Azerbaycan Hükûmeti'ne 35,7 milyon riyal değerinde kredi sağladı. Ayrıca, 2005 yılında Suudi hükûmeti, ülkenin kurtarılan bölgelerinin mayınlardan temizlenmesi ve yeniden inşası için Azerbaycan tarafına yaklaşık 50.000 dolar bağışta bulundu.

Ekonomik İlişkiler
Son zamanlarda Azerbaycan'da çeşitli alanlarda faaliyet gösteren yaklaşık dört Suudi Arabistan şirketi bulunmaktadır. 2015 yılında, Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Petrol Şirketi ile Suudi şirketi "Soroof International" arasında imzalanan ortak bir mutabakat zaptı uyarınca, Krallık enerji alanında uzun vadeli bir proje yürütülmesi amaçlanmıştır. Bu ülkeler arasında düzenli olarak gerçekleştirilen iş toplantıları, birbirlerinin ekonomik kapasitelerini analiz etmelerine ve ekonomik faaliyetlerini bu temelde geliştirmelerine yardımcı olmaktadır. 2. Azerbaycan-Suudi Arabistan İş Forumu (Ekonomi ve Sanayi Bakanlığı ve Azerbaycan İhracat ve Yatırım Teşvik Vakfı (AZPROMO) desteğiyle 15 Mayıs'ta Haydar Aliyev Merkezi'nde düzenlendi), her iki ülkeden 300'den fazla iş insanını bir araya getirerek tarım, sanayi, inşaat, finans, BİT, lojistik, turizm, danışmanlık, petrokimya ve sağlık alanlarındaki karşılıklı kapasitelerini araştıran bu toplantılardan biridir. Ayrıca, 10 Temmuz 1994'te Cidde'de imzalanan "Azerbaycan Cumhuriyeti Hükûmeti ile Suudi Arabistan Krallığı Hükûmeti Arasında Ekonomik, Ticari, Yatırım, Teknik, Kültürel, Spor ve Gençlik Alanlarında İşbirliğine Dair Genel Anlaşma"nın VII. Maddesi uyarınca, Azerbaycan-Suudi Arabistan Ortak İşbirliği Komisyonu'nun çeşitli toplantıları düzenlenmiştir (örneğin, 14-15 Şubat 2004'te Riyad'da (2. toplantı) ve 3 Mart 2019'da Bakü'de (5. toplantı)).

Genel olarak, Azerbaycan ve Suudi Arabistan arasında mevcut ekonomik ilişkilerin daha da geliştirilmesi için 14 anlaşma bulunmaktadır. Siyasi, ekonomik ve kültürel alanlarda 8 yeni anlaşmanın daha imzalanacağı tahmin edilmektedir.

Suudi Arabistan şirketlerinin Azerbaycan'da 370 milyon ABD doları yatırımı bulunmakta olup, şu anda iki ülke arasında işlem gerçekleştiren yaklaşık 26 Suudi Arabistan şirketi mevcuttur. Ayrıca, Suudi Kalkınma Fonu, kanal ve yol, okullar, su temini ve kanalizasyon sistemleri inşaatı gibi yerel altyapının inşasına aktif olarak katıldı.

2019 yılının başında, Azerbaycan Ekonomi Bakanlığı bünyesindeki Küçük ve Orta Ölçekli İşletmelerin (KOBİ) Geliştirilmesi Ajansı ile Suudi Arabistan Genel Yatırım Otoritesi (SAGIA), daha fazla yatırım fırsatı bulmayı amaçlayan bir anlaşma imzaladı. Azerbaycan Devlet Gümrük Komitesi'nin (2018) istatistiklerine göre, söz konusu ülkeler arasındaki toplam işlem hacmi 30,9 milyon AZN değerindeydi. Bu işlemlerin büyük bölümünde Azerbaycan tarafı cari hesap açığı verdi; toplam ticaret hacminin yaklaşık 24,3 milyonu Azerbaycan'dan yapılan ithalattan kaynaklanıyordu. Azerbaycan'ın enerji sektörüne, tarım, turizm ve ulaşım sektörlerine yatırım yapmak Suudi Arabistan için öncelikli bir konudur.

İran'a Karşı İttifak
Azerbaycan ve Suudi Arabistan'ın İran'la benzer düşmanca ilişkilere sahip olması nedeniyle, iki ülke İran'ın etkisini sınırlama girişimlerinde işbirliğini artırmayı başardı. Azerbaycan, Suudi Arabistan'ın çoğunluğu Şii olan tek müttefiki olup, bölgede İran'ı sınırlama planını desteklemiştir. Ancak Azerbaycan, doğrudan İran karşıtı bir ittifaka katılmaktan kaçınmaya çalışmıştır.

2020'de İlişkilerin Bozulması
Azerbaycan ve Suudi Arabistan arasındaki ilişkiler, geleneksel olarak Azerbaycan'ı toprak bütünlüğü konusunda destekleyen Suudi Arabistan'ın artık benzer bir destekleyici ton sergilememesi ve bunun yerine Azerbaycan'ı Ermenistan ile bir çözüm bulmaya teşvik etmesiyle 2020 Dağlık Karabağ çatışması sırasında büyük bir darbe aldı. Ancak, Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın Ortadoğu ve Kafkasya'yı istikrarsızlaştırmakla özellikle Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri'ni suçlamasının ardından, Al Arabiya, Ermenistan Cumhurbaşkanı Armen Sargsyan'ın Türkiye ve Azerbaycan'ı savaşı körüklemekle kınadığı konuşmasını yayınlayarak karşılık verdi. Suudi Arabistan Ticaret Odası Başkanı Ajlan Al-Ajlan ise Türkiye karşıtı boykot çağrısında bulundu. Türkiye, Azerbaycan'ın bölgedeki en önemli siyasi, ekonomik ve kültürel müttefikidir. Azerbaycan'ın Suudi Arabistan ile ilişkileri kötüleşti, ancak Azerbaycan'ın Türkiye ile ilişkileri yakınlığını koruyor.

Yerleşik diplomatik misyonlar
Azerbaycan'ın Riyad'da büyükelçiliği bulunmaktadır.
Suudi Arabistan'ın Bakü'de büyükelçiliği bulunmaktadır.

Kaynakça