Amorion'un yağmalanması

Amorion'un yağmalanması, Dazimon Muharebesi'nden zaferle çıkan Abbâsîlerin ilerlemeye devam ederek Amorion'u kuşatması ve 12 Ağustos 838 tarihinde şehri ele geçirerek yağmalaması olayı.

Amorion aynı zamanda mevcut imparator Theofilos'un mensubu olduğu hanedanın anavatanı olması ve yağma sonrası Amorion'un 42 Şehidi olayının meydana gelmesi nedeniyle Bizanslılar üzerinde oldukça yıkıcı bir etki yaratmış, Theofilos, Franklar ile Venedik'ten Araplara karşı yardım istemek zorunda kalmıştır.

Yağma, Theofilos'un önceki yıl halifeliğin sınır bölgelerine düzenlediği sefere misilleme olarak yapıldı ve orduyu bizzat Mutasım komuta etti.

Arka plan
İmparator Teofilos'un 829'da genç yaşta Bizans tahtına çıktığında Bizanslılar ve Araplar neredeyse iki yüzyıldır aralıklı olarak savaşıyorlardı. Abbasilerde yaşanan Dördüncü Fitne nedeniyle yaklaşık yirmi yıllık bir barış döneminden sonra Halife Memun'un (hs.813-833) birkaç büyük çaplı baskın başlattığı doğuda ve 827'den beri devam eden Sicilya'nın kademeli Müslüman fethiyle batıda Arap saldırıları yeniden başladı. Teofilos hırslı birisiydi ve aynı zamanda tanrısal figürlerin tasvirini ve ikonlara tapınmayı yasaklayan Bizans İkonoklazm'ının da sadık bir savunucusuydu. Rejimini güçlendirmek ve dini politikalarını desteklemek için, imparatorluğun en büyük düşmanı olan Abbasiler'e karşı askeri başarılar elde etmeyi amaçlıyordu.

Koyu bir Hristiyan olan, Tanrı'nın lütfunu arayan ve kendisine karşı kurulan ikon destekçisi komplolara karşı koyan İmparator Teofilos, Haziran 833'te ikon destekçilerine ve "sapkın"lara baskı uygulamaya başladı. Bu baskı, toplu tutuklamaları, sürgünleri, darp ve mallara el koymayı içeriyordu. Bizans halkının gözünde, Tanrı bu kararı gerçekten ödüllendirmiş gibi görünüyordu. Zira düşmanları Abbasi halifesi Memûn, Konstantinopolis'i fethetmenin ilk adımı olan Bizans'a karşı yeni ve büyük ölçekli bir seferi planlarken öldü. Onun yerine halife olan kardeşi Mutasım, otoritesini kurmakta zorlanması ve Babek Hürremi önderliğindeki Hürremiyye mezhebinin çıkardığı isyanla mücadele için iç siyasete ağırlık verdi. Bu durum, Theophilos'un sonraki birkaç yıl içinde bir dizi küçük zafer kazanmasına ve Hristiyan olarak vaftiz edilen ve Theophilos adını alan Hürremilerin lideri Nasr önderliğindeki yaklaşık 14.000 Hürremi gücünü ordusuna dahil etmesine neden oldu. İmparatorun başarıları ihtişamlı değildi, ancak putperest imparatorlar döneminde yaşanan yirmi yıllık yenilgiler ve iç savaştan sonra gelen bu başarılar, Theophilos'un dini politikasının haklılığını kanıtlıyor gibiydi. Sonuç olarak, imparator kendisini, askeri açıdan başarılı ve hevesli bir put kırıcı olan İmparator V. Konstantin (741-775) ile özdeşleştirdi ve kendisini arketipik muzaffer Roma imparatoru olarak tasvir eden, çok sayıda basılan yeni bir bakır follis sikke darbettirdi.

837 yılında, zor durumda kalan Babek Hürremi'nin ısrarı üzerine Theophilos, halifeliğin Hürremi isyanının bastırılmasıyla meşgul olmasından faydalanmaya ve sınır emirliklerine karşı büyük bir sefer düzenlemeye karar verdi. Taberi'ye göre yaklaşık 70.000 savaşçı ve toplamda 100.000 kişiden oluşan çok büyük bir ordu topladı ve neredeyse hiç direnişle karşılaşmadan Fırat'ın yukarı kesimlerindeki Arap topraklarını işgal etti. Bizans ordusu, Sozopetra ve Arsamosata şehirlerini ele geçirdi, kırsal kesimi yağmalayıp talan etti, çeşitli şehirlerden aman karşılığında fidye aldı ve birkaç küçük Arap kuvvetini mağlup etti. Teofilos zaferini kutlamak ve İstanbul Hipodromu'nda "eşsiz muzaffer" olarak kutlanmak üzere başkentine dönerken, Sozopetra'dan gelen Hürremi mülteciler Mutasım'ın başkenti Samarra'ya ulaştılar. Halife, Hürremi isyancıların baskınlarının vahşeti ve küstahlığı karşısında öfkelendi. Bizanslılar sadece Hürremi isyancılarıyla açıkça işbirliği yapmakla kalmadı. Hürremiler ayrıca bazı kaynakların Mutasım'ın doğum yeri olduğunu iddia ettiği Sozopetra'nın yağmalanması sırasında tüm erkek esirleri idam etmiş, geri kalanları köle olarak satmış ve bazı esir kadınlar Teofilos'un Hürremi ittifakı tarafından tecavüze uğramıştı. Ancak Teofilos'un bu seferi Babek Hürremi ve takipçilerini kurtaramadı. 837 yılının sonlarında general Afşin tarafından dağlardaki kalelerinden çıkarılmaya zorlandılar. Babek Hürremi Ermenistan'a kaçtı, ancak Abbasiler tarafından yakalandı ve işkence sonucu öldü.

Hürremi tehdidi ortadan kalkınca, halife Mutasım, Bizans'a karşı misilleme seferi için güçlerini toplamaya başladı. Tarsus'ta büyük bir Arap ordusu toplandı. En güvenilir kaynak olan Michael the Syrian'a göre, bu ordu 80.000 asker, 30.000 hizmetkar ve ordu mensubu ile 70.000 yük hayvanından oluşuyordu. Diğer yazarlardan ise Mesudi'ye göre 200.000 ile 500.000 arasında değişen çok daha büyük sayılar veriyorlar. Sınır bölgesindeki kalelere saldırmanın ötesine geçmeyen önceki seferlerin aksine, bu seferin amacı Anadolu'nun derinliklerine nüfuz etmek ve intikam almaktı. Özellikle büyük Amorium şehri hedef alınmıştı. Arap kronikleri, Mutasım'ın danışmanlarından "en ulaşılmaz ve en güçlü" Bizans kalesinin adını vermelerini istediğini ve onların da "İslam'ın ortaya çıkışından beri hiçbir Müslümanın ayak basmadığı, Hristiyanlığın gözü ve temeli olan; Bizanslılar arasında Konstantinopolis'ten daha ünlü olan" Amorium'u verdiklerini kaydeder. Bizans kaynaklarına göre, halife şehrin adını askerlerinin kalkanlarına ve sancaklarına yazdırmıştı. Güçlü Anadolu Krallığı'nın başkenti olan şehir, Anadolu platosunun batı ucunda stratejik bir konumda yer alıyordu ve Arap istilalarının izlediği ana güney yolunu kontrol ediyordu. O dönemde Amorium, Bizans İmparatorluğu'nun en büyük şehirlerinden biriydi ve önem bakımından Konstantinopolis'ten hemen sonra geliyordu. Ayrıca Theophilos'un babası II. Mikail'in (hd 820-829) ve muhtemelen de Theophilos'un de doğum yeriydi. Stratejik önemi nedeniyle şehir, 7. ve 8. yüzyıllarda sık sık Arap saldırılarının hedefi olmuştu ve Mutasım'ın selefi Memun'un 833'te öldüğünde şehre saldırmayı planladığı söylenir.

Seferin ilk ​​aşamaları: Anzen ve Ancyra
Abbasi Halifesi Mutasım'ın Amorium seferi, Babek Hürremi'nin yenilgisi ve idamından hemen sonra başladı. Seferi bizzat halife komuta etti. Halife, ordusunu ikiye böldü: Afşin komutasındaki 10.000 atlı okçudan oluşan bir müfreze, Malatya emiri Ömer bin Abdullah ve Ermeni birlikleriyle güçlerini birleştirmek üzere kuzeydoğuya gönderildi (Artsruni ve Bagratuni hükümdarları olan Vaspurakan ve Taron sefere bizzat katıldı ) ve Hades geçidinden Armeniakon Temasını işgal edecekti. Halifenin kendisinin komutasındaki ana ordu ise Kilikya üzerinden Kapadokya'yı işgal edecekti. Halife Mutasım'ın komuta ettiği birliğin öncülüğüne Eşnâs et-Türkî önderlik ederken, sağ kanadı İnak et-Türkî, sol kanadı Cafer bin Dinar el-Hayyat ve merkezi kanadı Uceyf bin Enbese komuta ediyordu. İki kuvvet Ancyra'da birleşip, birlikte Amorium'a doğru ilerleyecekti.

Bizans tarafında ise imparator Theophilos, halifenin niyetlerinden kısa sürede haberdar oldu ve haziran başlarında Konstantinopolis'ten yola çıktı. Ordusunda Anadolu ve muhtemelen Avrupa temalarından, seçkin tagma alaylarından ve Hürremilerden askerler bulunuyordu. Bizanslılar, Arap ordusunun Kilikya üzerinden geçtikten sonra kuzeye, Ancyra'ya doğru ilerleyeceğini ve ardından güneye, Amorium'a yöneleceğini bekliyorlardı. Ancak Arapların doğrudan Kapadokya'yı geçerek Amorium'a ulaşması da ihtimaldi. Bizans generalleri, Arapların seferini boşa çıkarmak ve Bizans ordusunu bütün halde tutmak amacıyla şehrin tahliyesini tavsiye etse de Theophilos, Anadolu strategos'u ve tagmalardan gelen askerleri de yanına alarak şehrin garnizonunu takviye etmeye karar verdi. İmparator Teofilos, ordusunun geri kalanıyla birlikte Kilikya ile Ancyra arasında, önemli nehir geçişlerinden birine yakın, Halys Nehri'nin kuzey kıyısında kamp kurdu. Aşinas 19 Haziran'da Kilikya'yı geçti ve halife iki gün sonra ana ordusuyla birlikte hareket etti. Arap ilerleyişi yavaş ve temkinliydi. Pusudan kaçınmak ve imparatorun nerede olduğunu öğrenmek isteyen Mutasım, Aşinas'ın Kapadokya'ya doğru çok fazla ilerlemesini yasakladı. Aşinas, esir almak için birçok keşif birliği gönderdi ve sonunda onlardan Teofilos'un Halys'te, Arapların yaklaşmasını bekleyerek savaşa hazırlandığını öğrendi. Aynı zamanda, temmuz ortalarında Teofilos, yaklaşık 30.000 kişiden oluşan Afşin'in ordusunun Dazimon ovasına geldiğini öğrendi. Ordusunun bir kısmını Halys nehrindeki geçişlerini kontrol etmesi için bir akrabasının emrine bırakan Teofilos, ordunun diğer bir kısmıyla (Suriyeli Mihail'e göre yaklaşık 40.000 kişi) daha küçük Arap kuvvetiyle yüzleşmek üzere yola çıktı. Mutasım, Teofilos'un ayrılışını esirlerden öğrendi ve Afşin'i uyarmaya çalıştı, ancak imparator daha hızlı davrandı ve 22 Temmuz'da Dazimon ovasında Anzen Muharebesi'nde Afşin'in ordusuyla karşılaştı. İlk başarıya rağmen, Bizans ordusu dağıldı, Teofilos ve muhafızları ise kuşatıldı ve zar zor kaçmayı başardı.

Teofilos hızla güçlerini yeniden toplamaya başladı ve general Teodor Krateros'u Ancyra'ya gönderdi. Krateros şehri tamamen terk edilmiş buldu ve bunun yerine Amorium garnizonunu takviye etmesi emredildi. Teofilos'un kendisi de kısa süre sonra Konstantinopolis'e dönmek zorunda kaldı. Çünkü burada Anzen'deki ölümüne dair söylentiler yeni bir imparator ilan etme planlarına yol açmıştı. Aynı zamanda, Sinop çevresinde toplanan Hürremiler liderleri Nasr'ı imparator yapmak için isyan başlattı. Bizansın şansına Nasr pasif bir tavır sergiledi ve İmparator Teofilos'la yüzleşmek veya Mutasım'a katılmak için hiçbir girişimde bulunmadı.

Halifenin Aşinas komutasındaki öncü birlikleri 26 Temmuz'da Ancyra'ya ulaştı. Şehir dışına sığınan halk, Malik bin Kaydar el-Safedi komutasındaki bir Arap birliği tarafından kısa bir süre sonra bulunup esir alındı. Anzen'den kaçan Bizans askerleri, Afşin'in zaferini Araplara bildirdi ve bunun üzerine Malik hepsini serbest bıraktı. Diğer Arap kuvvetleri sonraki günlerde Ancyra'ya ulaştı ve terk edilmiş şehri yağmaladıktan sonra, birleşik Arap ordusu güneye, Amorium'a yöneldi.

Amorium'un kuşatılması ve alınması
Abbasi ordusu Amorium'a üç ayrı kol halinde ilerledi. Aşinas önde, halife Mutasım ortada ve Afşin en arkada yer alıyordu. İlerlerken köyleri yağmalayan ordu, Ancyra'dan ayrılışlarından yedi gün sonra Amorium'a ulaştı ve 1 Ağustos'ta şehri kuşatmaya başladı. Şehrin alınmasını engellemek isteyen İmparator Teofilos, Konstantinopolis'ten Dorylaion'a gitti ve oradan Halife Mutasım'a elçi heyeti gönderdi. Kuşatmanın ilk günlerinden kısa bir süre önce veya ilk günlerinde gelen elçiler, Sozopetra'daki katliamın imparatorun emirlerine aykırı olduğunu belirterek, şehrin yeniden inşasına yardım etmeyi, tüm Müslüman esirleri geri vermeyi ve vergi ödemeyi vaat etti. Ancak halife, elçilerle görüşmeyi reddetmekle kalmadı, onları kuşatmayı gözlemleyebilmeleri için ordugahta tuttu.

Dönemin çağdaş coğrafyacısı İbn Hordadbeh'e göre, şehrin surları geniş bir hendek ve 44 kuleyle korunan kalın bir duvarla tahkim edilmişti. Halife, komutanlarının her birini surların bir bölümüne atadı. Hem kuşatanların hem de kuşatılanların çok sayıda kuşatma makinesi vardı ve üç gün boyunca her iki taraf da buradan birbirlerine ateş açtı. Arap istihkamcılar surları yıkmaya çalıştı. Arap kaynaklarına göre, Hristiyanlığa geçen bir Arap esir halifeye gelerek ona surda şiddetli yağmurdan dolayı ağır hasar görmüş ve şehir komutanının ihmali nedeniyle aceleyle ve yüzeysel olarak onarılmış bir yer hakkında bilgi verdi. Sonuç olarak, Araplar saldırılarını bu bölüme yoğunlaştırdılar. Savunmacılar, kuşatma makinelerinin atışlarını engellemek için tahta kirişler asarak duvarı korumaya çalıştılar, ancak bunlar parçalandı ve iki gün sonra bir gedik açıldı. Kale komutanı Aetios, savunmanın zayıfladığını anladı ve geceleyin kuşatma altındaki orduyu yarıp geçerek Theophilos ile birleşmeye karar verdi. İmparatora iki haberci gönderdi, ancak her ikisi de Araplar tarafından yakalanarak halifenin huzuruna getirildi. Her ikisi de İslam'ı kabul etti ve Mutasım, onlara büyük bir ödül verdikten sonra, Aetios ve askerlerinin gözü önünde şehir surlarının etrafında dolaştırdı. Herhangi bir saldırıyı önlemek için Araplar, gece boyunca bile sürekli süvari devriyeleri yaparak teyakkuzlarını artırdılar.

Not listesi
Kaynakça
Özel


Genel