Behram Mirza Albümü

Behram Mirza Albümü — Safevi şehzadesi Behram Mirza Safevi’nin sanat koleksiyonu. Bu albüm 1543–1545 yılları arasında Dost Muhammed Heravi tarafından hazırlanmıştır.

Behram Mirza hakkında
Behram Mirza Safevi — XVI. yüzyılda yaşamış Safevi şehzadesi, eyalet valisi ve askeri komutandır. O, Safevi Devleti’nin kurucusu Şah İsmail’in en küçük oğluydu. Siyasi ve askeri kariyeri boyunca Herat (1530–1533), Gilan (1536/37) ve Hemedan (1546–1549) eyaletlerinin valisi olarak görev yapmış, Osmanlılarla yapılan savaşlara katılmış ve kardeşi Elkas Mirza’nın isyanının bastırılmasında önemli rol oynamıştır.

Behram Mirza aynı zamanda döneminin tanınmış bir sanatçısıydı. Hat, resim, şiir ve müzik alanlarında yetenek sahibi olan şehzade, Şah Tahmasb’ın saray çevresindeki ünlü sanatçılarla da yakın iş birliği içindeydi. Behram Mirza’nın baş hattatı, ünlü ressam Kamaleddin Behzad’ın yeğeni Rüstem Ali Horasani idi. Onun yaptırdığı bir bahçe köşkü ise Safevi saray ressamları Ağa Mirek ve Mir Musavvir’in figüratif duvar resimleriyle süslenmişti.

Albüm Hakkında
1543–1545 yılları arasında Behram Mirza’nın girişimiyle Dost Muhammed Heravi, onun kişisel sanat koleksiyonunu bir albüm halinde derlemiştir. “Behram Mirza Albümü” adıyla bilinen bu külliyat günümüzde İstanbul’daki Topkapı Sarayı’nda muhafaza edilmektedir ve Safevi döneminde oluşan sanat üslubunun gelişimine güçlü bir etki yapmıştır. Albümde Kamaleddin Behzad, Ahmed Musa, Abdulhayy, Cafer Tebrizi, Sultan Ali Meşhedi, Şah Mahmud Nişapuri ve Enisi gibi dönemin ünlü sanatçılarının eserleri toplanmıştır.

TSK H.2154 envanter numarasıyla kayıtlı olan bu meşhur albüm 32,3 x 20,1 cm ölçülerindedir. Albümün istinsahı hicrî 951 (miladî 1544–1545) yılında Tebriz’de, Şah Tahmasb’ın siparişiyle gerçekleştirilmiştir. Nestalik hattıyla yazılmış ve 148 minyatürlü sayfadan oluşan bu albüm, XVI. yüzyıla ait özgün sanat örneklerinden biri kabul edilmektedir. Eser, İlhanlı ve Celâyirli dönemlerine ait, aralarında ünlü sanatçı Ahmed Musa’nın da bulunduğu birçok ressamın adlarını içermektedir. Albüm ayrıca Mi‘racnâme sahnelerini ve Orta Asya üslubuna özgü sanat özelliklerini yansıtması bakımından oldukça değerlidir. Albümün önsözünü ünlü nakkaş ve sanat organizatörü Dost Muhammed kaleme almıştır. Buradan öğreniyoruz ki, Şah Tahmasb, kardeşi Behram Mirza için özel bir albüm hazırlanmasını emretmiş ve onu Timurlu döneminin ünlü sanat hamisi Baysungur Mirza ile mukayese etmiştir. H. 951 tarihli albümün mukaddimesinde Dost Muhammed şöyle belirtmektedir:



Albüm yer alan minyatürler
Babür dönemi minyatür sanatına da etki etmiş bu albümün önsözü, hem İran’da hem de Hindistan’da sonradan hazırlanmış albümlere güçlü bir etki yapmıştır. Topkapı Sarayı Kataloğu’nun H.2154/1b sayfasında, Şah Tahmasb’ın bizzat imzaladığı ve kardeşi Behram Mirza’ya hediye ettiği bir minyatür bulunmaktadır. Bu tasvirde saray erkânının eğlencesi yansıtılmıştır; figürlerin adları sayfanın üst kısmında belirtilmiştir. Sayfanın kenarlarındaki süslemeler ise tehzib (süsleme sanatı) açısından önemli örnekler kabul edilmektedir. Sayfanın alt kısmında “Behram Mirza’nın kardeşi için hazırlanmıştır” ifadesi yer almaktadır. Bu minyatür, kıyafet modellemesi bakımından özel bir değere sahiptir. Albümdeki diğer tasvirlerde figürler zarif ve orantılı proporsiyonlarla işlenmiş olsa da, özellikle bu minyatürde onların daha farklı bir tarzda resmedildiği görülmektedir.

TSK H.2154/121b numaralı sayfanın kenarlarında da albümün genel üslubuna uygun olarak zerefşan (altın işleme) tekniği uygulanmıştır. Kahverengi fon üzerinde bir kadın ve bir erkek figürü tasvir edilmiştir. Figürlerin üstündeki siyah zeminde yer alan yaldızlı yazılı bölümde “Üstad Dost’un güzel işlerinden biridir” ifadesi kaydedilmiştir. Özellikle kadın figürünün baş giysisi dikkat çekicidir. TSK H.2154/138b numaralı minyatürde ise sağ tarafta bulunan figür – Behram Mirza’nın – misafirini karşılaması tasvir edilmiştir.

Galeri
Kaynakça
Kaynak
Ek kaynak