Antroposen

Antroposen, insanoğlunun Dünya'ya olan etkisinin en üst düzeylere çıktığı Sanayi Devrimi’nden bugüne olan süreç ve devam edecek bu duruma İnsan Çağı da denen döneme verilen isim. Çünkü Dünya artık geri döndürülmesi çok zor bir sürece girmiştir. Yani bir anlamda insanlık önceleri Dünya'dan etkilenirken bu etkileşimi Dünya üzerinde baskın hale gelmiştir. Nitekim Dünya'nın tarihsel sürecine baktığımızda milyon yıllarla ifade edilirken Antroposen’in son üç yüzyıllık bir sürece tekabül ettiğini görmemiz gerçekten de müthiş bir değişimin var olduğunun göstergesidir. Antroposen’in yeni bir çağ olarak nitelendirilmesi bilim insanlarına göre Dünya'nın geri döndürülemez bir değişime girdiği savıdır.

Bazı bilim insanları Holosen Devri'nin sona erdiğini ve Antroposen olarak adlandırılan yeni bir devre de girdiğimizi söylemişlerdir. Artan insan nüfusu ve ekonomik gelişmelerin global ortamsal etkilerinin dramatik olarak Yerküre yüzeyine taşındığı zaman olarak kabul edilir (1800 yılların başlangıcı). Son zamanlarda insan sebepli global ortamsal değişimler için bir informal metafor olarak kullanılıyor olmasına rağmen, çok sayıda bilim insanı Antroposen'in yeni bir "resmî" jeolojik devir olarak tanınmasının bir gereklilik olduğunu düşünürler.

Tarihsel süreçte
Antroposen teriminden ilk defa Stoppani 1873 yılında insanların dünya ekolojisi üzerinde giderek artan etkisine değinerek, “Antroposen Çağı" deyimini ortaya atmıştır. Bu önerisi görmezden gelinmiş ve unutulmuştur. Ancak, Stoppani'nin ölümünden 99 yıl sonra, 1990 yılında Paul Crutzen yeni jeolojik dönemin adının atropozoik olmasını yeniden önermiştir.

2002'de Nature dergisindeki makalesiyle Antroposen terimini literatüre sokan Crutzen'e göre Antroposen; içinde bulunduğumuz jeolojik devir olan Holosen'den çıkmakta olduğuna ve bu çıkışının büyük ölçekte insan etkileri sebebiyle; yani insanın küresel çapta belirleyici gücü olan, biyolojik, kimyasal ve jeolojik bir aktör haline gelmesi sebebiyle gerçekleştiğini öne süren döneme denk düşüyordu.

Antroposen'de insan etkisi
Biyoçeşitlilik
Dünya'nın ilk oluşumundan bugüne kadar birçok canlı türü yok olmuştur. Bunda iklimsel değişiklikler, yerin iç yapısının faaliyetleri (volkanizma, deprem vb.) etkili olmuştur. Daha sonraları insanın dünya sahnesine çıkması ve yaşamını devam ettirmek için beslendiği ve tehlikeli gördüğü birçok canlı türünün yok olmasına sebep olmuştur. Bu süreç günümüze dek artarak devam etmiştir. Antroposen döneminde ise yeryüzünün birçok alanı da insanoğlundan nasibini almıştır.

İklim
Dünyamız Kuvaterner boyunca birçok buzul ve buzularası dönem yaşamıştır. Son buzul çağı günümüzden 11 bin yıl önce sona ermiş ve Holosen'in başlangıcıyla birlikte halen buzul arası bir dönem içerisindeyiz. Bu dönemde insanlar iklimin elverişli olması sayesinde hem nüfus olarak çoğaldı, hem de dünyamızın birçok keşfedilmemiş yerlerine dağılış sergilediler. Antroposen devrinin başlamasıyla dünyamızın karbondioksit yayılımı artmıştır. Bu durum dünyamızın giderek ısınan bir sürece sahip olmasına neden olmuştur.

Jeomorfoloji
Yeryüzünün şekillenmesinde etkili olan olayları ve yüzey şekillerinin özelliklerini inceleyen bilim dalına jeomorfoloji denir. Başka bir ifade ile yeryüzü şekillerinin oluşumunda etkili olan iç ve dış kuvvetler, bunların yeryüzünün şekillenmesi üzerindeki önemi, jeomorfolojinin ilgilendiği ana konudur. Bunları inceleyen bilim insanına veya uzmana jemorfolog denir.

Jeoloji açık alanda (doğada) yapılan, yapılması gereken bir bilim olarak algılanır. Jeolojinin büyük bir bölümü arazide yürütülen ölçümler, gözlemler ve deneylere dayanır. Jeolojik araştırmalar saha çalışmalarının yanı sıra, birçok temel işlevin anlaşılmasına olanak sağlayan Dünya'nın çeşitli malzemelerinin araştırıldığı laboratuvarlarda da yapılır. Ayrıca karmaşık bilgisayar modellerinin gelişimi, gezegenimizin karmaşık sistemlerinin çoğunun taklit edilerek incelenmesine olanak verir. Jeoloji çoğu zaman fizik, kimya ve biyoloji bilgisi ile ilkelerinin anlaşılması ve uygulanmasına ihtiyaç duymaktadır. Jeoloji, içinde bulunduğumuz yer ve doğal Dünya'ya ait bilgimizi arttırmaya uğraşan bilimdir.

Jeolojik devreler (zaman aralıkları) on milyonlarca yıla yayılsa da yazının başında da bahsettiğimiz gibi jeolojik ölçekte kısa zaman dilimleridir.Tüm jeolojik zamanların, devrelerin, devirlerin ve çağların tanımlanmasında tortul tabakalar arasındaki değişimler (örneğin ortaya çıkan ya da ortadan kaybolan fosiller) göz önüne alınmıştır.

Sanayi Devrimi
Aralarındaki en yaygın ve desteklenen görüştür. Bilim insanları sanayi devriminde ortaya konan teknolojik gelişme ve fosil yakıt kullanımının dünyamızı çok hızlı bir şekilde etkilediği görüşüdür. Fosil yakıt kullanımı ve doğal ve kaynakların hızla tüketimi dünyamızın daha fazla CO2 salınımına, sera gazlarına ve küresel ısınmaya sebep olmuştur.

Büyük Hızlanma
Mayıs 2019'da Antroposen Çalışma Grubu'nun (AWG) 29 üyesi, 20. yüzyılın ortalarında dönem için bir başlangıç tarihi önermiş, zira bu dönemde "hızla artan bir insan nüfusunun sanayi üretiminin hızını, tarım kimyasallarının kullanımını ve diğer insan faaliyetlerini arttırmıştır. Aynı zamanda, ilk atom bombası patlamaları dünyayı tortulara ve buzullara gömülmüş radyoaktif enkazlarla kirleterek jeolojik zamanın bir parçası haline getirmiştir." Panele göre resmi başlangıç tarihi, ya 1945 yılında bomba patlamaları nedeniyle atmosfere bırakılan radyonüklidlerle ya da 1963 yılında yapılan Sınırlı Nükleer Test Yasağı Anlaşması ile aynı tarihe denk gelmiştir.

Kaynakça