CIVICUS

CIVICUS, sivil haklar ve vatandaş eylemleri üzerine odaklanan uluslararası bir kâr amacı gütmeyen kuruluştur. 1993 yılında kurulmuş olup merkezi Güney Afrika’nın Johannesburg şehrindedir.

Kuruluş
1991 yılında, sivil toplum kuruluşları ve sosyal hareketlerden 20 liderden oluşan uluslararası bir grup, vatandaşların hükûmetin karar alma süreçlerine katılımını nasıl destekleyebileceklerini araştırmak üzere bir araya gelmiştir.[1] 1993 yılında ise bir kurucu kurul tarafından CIVICUS kurulmuş ve ismi, Latince “topluluğa ait” anlamına gelen bir terimden türetilmiştir.

Tanım ve yönetim
CIVICUS, kendisini “dünya genelinde vatandaş eylemlerini ve sivil toplumu güçlendirmeye adanmış küresel bir ittifak” olarak tanımlamaktadır.[3] Merkezi Johannesburg’da bulunmakta olup ayrıca Cenevre ve New York City’de ofisleri vardır.[4]

CIVICUS’un yönetim organı uluslararası bir kuruldur ve Mart 2025 itibarıyla dünyanın dört bir yanından 12 sivil toplum liderinden oluşmaktadır.[4]

2014 yılında kuruluşun 145’ten fazla ülkede üyeleri bulunmaktaydı.[5]

Finansman
2023/2024 döneminde başlıca finansman ortakları arasında Netherlands Ministry of Foreign Affairs, Ford Foundation, Denmark Ministry of Foreign Affairs, Open Society Foundations ve Lifeline Embattled Fund gibi birçok kuruluş yer almaktadır.
Liderler

Dhananjayan Sriskandarajah, kuruluşu Ocak 2013’ten Aralık 2018’e kadar yönetmiştir. Kuruluşun eski başkanları arasında ayrıca Miklos Marschall (Macaristan), Kumi Naidoo (Güney Afrika), Ingrid Srinath (Hindistan) ve Lysa John yer almaktadır.

2018 yılında Anabel Cruz, CIVICUS Yönetim Kurulu Başkanı (Chair of the Board of Directors) olarak görev yapmıştır.[7]

Mart 2025 itibarıyla Claire Nylander ve Mandeep Tiwana, kuruluşun geçici eş genel sekreterleri olarak görev yapmaktadır.
Finansman

CIVICUS, benzer amaçlara sahip kuruluşlardan — örneğin Ford Foundation ve Open Society Foundations — kurumsal destek almaktadır.[10] Bunun yanı sıra bireysel bağışlar, üyelik aidatları ve CIVICUS Dünya Genel Kurulu için kayıt ücretleri de gelir kaynakları arasındadır. 2017/2018 döneminde toplam geliri yaklaşık 9,6 milyon ABD doları olmuştur.[7]

Monitor Watchlist ve derecelendirme

CIVICUS, sivil özgürlüklerde hızlı bir gerileme yaşandığını düşündüğü ülkeleri belirleyerek bunları “Monitor Watchlist” (İzleme Listesi) adı verilen bir listeye ekler. Kuruluş, ülkelerdeki sivil özgürlüklerin durumunu “açık (open)”, “daraltılmış (narrowed)”, “engellenmiş (obstructed)”, “baskı altında (repressed)” ve “kapalı (closed)” şeklindeki derecelendirme sistemine göre sınıflandırır.

Geçmiş listelerde Zimbabwe, Argentina, El Salvador ve United Arab Emirates gibi ülkeler yer almıştır.[9]
Amerika Birleşik Devletleri

2025 izleme listesi Mart ayında yayımlandı ve United States dahil edildi. CIVICUS, Donald Trump yönetimini “demokratik normlara saldırı” ile eleştirdi; kamu işten çıkarmaları, sadık atamalar ve World Health Organization’dan çekilme gibi örnekler verdi.[9]

Temmuz’da ABD’nin durumu “daraltılmış (narrowed)” seviyesine düşürüldü. Aralık’ta ise “engellenmiş (obstructed)” olarak yeniden düşürüldü; CIVICUS, sivil hakların kısıtlandığını ve protestolarda aşırı güç kullanımı riskine dikkat çekti.[11]

Kampanyalar

25 Temmuz 2022’de António Guterres’e gönderilen açık mektupta CIVICUS, Nicaragua’da insan haklarının korunması için müdahale talep etti. Mektupta, Daniel Ortega yönetimi ve Frente Sandinista de Liberación Nacional (FSLN) tarafından sivil toplum kuruluşlarına yönelik saldırılar eleştirildi.[13]

8 Mart 2024 International Women's Day’de ise Amnesty International, International Service for Human Rights ve CIVICUS, Suudi Arabistanlı Nourah al-Qahtani’nin ve benzer suçlamalarla tutuklanan diğer kadınların serbest bırakılması çağrısını yineledi.[14]