Baltazzi Köşkü

Baltazzi Köşkü (Baltacı Köşkü), 1850'lerde İzmir'in Buca ilçesinde Baltazzi ailesine mensup Demonstanis Baltazzi tarafından yaptırılmış neoklasik mimari üslupta bir Levanten köşküdür.

Buca'nın en eski yapılarından birisidir. Mimarı, İzmir-Aydın Demiryolu mühendislerinden John Turtle Wood'dur. Yapı, 1930'lu yıllardan beri okul olarak kullanılmaktadır. 2024 yılı itibarıyla köşkte Mehmet Akif İnan Anadolu Lisesi eğitim hizmeti verir; ayrıca bahçesine inşa edilen okul binalarında Buca İnci-Özer Tırnaklı Fen Lisesi, Mehmet Akif Ersoy Sosyal Bilimler Lisesi bulunmaktadır.

Tarihçe
Baltazzi Köşkü, Osmanlı Devletinin bankacılık ve finans tarihinde önemli yeri olan, Venedik kökenli Levanten Baltazzi (Baltacı) ailesinin mensubu Demonstanis Baltazzi tarafından yaptırılmıştır. Köşkün yapım tarihi tam olarak bilinmemekle birlikte 1850'lerde yapıldığı tahmin edilir. Buca'nın en eski yapılarından birisidir. Sultan'ın konakta ne kadar süre konakladığı kesin bilinmez; kimi kaynaklara göre bir gün, kimilerine göre üç veya dört gün köşkte kalmıştır. Sultan Abdülaziz'in Aliotti Bahçesi'ne bakan kapıdan kabul edildiği ve padişaha bir saygı göstergesi olarak, girerken kullandığı kapının taş ile örülerek kapatıldığı ve bir daha kullanılmadığı rivayet edilir. 4 Ağustos 1863 tarihli Sdney Morning Herald gazetesinde Padişah’ın Buca'ya gelip köşkte yemek yemesini şöyle anlatılır: 1890 yılında mülk, Ermeni asıllı tüccar Tekvor Ispartaliyan'a satılmıştır. Bu dönemde köşkün bahçesine içinde bir havuz yaptırılmıştır; havuzun ortasına da Ermeni heykeltıraş Papazyan'a yaptırılmış Venüs (Afrodit) heykeli bulunur.

I. Dünya Savaşı'nın sona ermesi ve Sevr Anlaşması'nın imzalanmasından sonra İtalyan hükûmeti, Batı Anadolu'yu işgal etme hedefine hizmet etmek üzere bu köşkü satın almayı düşündü ve Osmanlı Bankası müdürü İtalyan Sucani'ye köşkü satın alma talimatı verdi. Bu girişimi engellemek için yerli halktan Athenoyannis adındaki bir Rum'un girişimiyle halktan 120.000 Osmanlı kaimesi toplanarak köşkü Yunan Milli Bankası'nın satın almasını sağlanmış ve köşk, Yunanistan başbakanı Venizelos'a hediye edilmiştir. Yapı, bir süre pansiyon olarak kullanıldıktan sonra 1930-1931 yılları arasında kız-erkek karışık eğitim veren modern bir ortaokula dönüştürüldü. 2008-2009'da okul, Buca Fen Lisesi adını aldı. Okulun 2013-2014 eğitim öğretim yılında bahçeye yapılan yeni binaya yerleşerek İnci-Özer Tırnaklı Fen Lisesi adını adlı; köşke başka bir okul yerleşti. 2024 yılı itibarıyla yapıda Mehmet Akif İnan Anadolu Lisesi eğitim hizmeti verir, bahçesinde ise Buca İnci-Özer Tırnaklı Fen Lisesi ile Mehmet Akif Ersoy Sosyal Bilimler Lisesi bulunur.

Heykeller
Okul binası olarak kullanılan Baltazzi Köşkü'nün bahçesinde geçmişten kalma birçok heykel bulunmaktaydı. Heykelleri çalma girişimleri yaşandığı için bu heykellerin orijinalleri koruma altına alınmıştır. Günümüzde bahçede sadece Afrodit Heykelinin bir kopyası bulunur. Heykellerin bazıları Dokuz Eylül Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Eski Eser Koleksiyonunda sergilenmektedir.

Afrodit Heykeli
Heykel, 19. yüzyılda köşkün Ispartaliyan ailesine ait olduğu dönemde Ermeni heykeltraş Papazyan tarafından yapılmıştır. Avrupa'daki Rönesans örneklerine öykünen bir reprodüksiyondur. Afrodit heykeli, bir yunus üstünde düşen giysisini sol eliyle tutar, sağ eliyle göğsüne dokunur biçimde betimlenmiştir. Heykelin bakışları uzaklara yönlendirilmiştir. Yunus ise açık ağzıyla dalgaların üstünde betimlenmiştir.

Flüt Çalan Eros
Flüt Çalan Eros heykelinde oval bir kaide üstünde oturan ve flüt çalan Eros, çocukluk ve ergenlik arasında bir yaşta betimlenmiştir. Eser, Barok ve ardından gelen sanat dönemlerinin etkisini taşır. Daha çok barok bir avlu süsü karakterindedir.

Oturan Hermes
Heykel orijinalde Köşkün güney kesiminde, kapı ekseninde bir çiçek tarhı içinde duran demir dökümden imal edilmiştir. Heykelin özgün örneği 19. yüzyılda Herkulaneum'da Papirüsler Villası'nda bulunmuştur. Bugün Napoli Müzesi'nde bulunan heykel, ayaklarında kanatlı sandalları ile haberci tanrı Hermes'i betimler. Elinde para kesesi tutan haberci tanrı, bir kaya üstünde dinlenmektedir.

Üç Eroslu Fıskiye Atı
Üçlü Eros figürlerinin taşıdığı demir döküm fıskiye altı köşkte bulunan bir havuza ilişkin olmalıdır. Üst kesiminde bulunması gereken kase biçimli parçası yitirilmiştir.

Kaynakça