Fiji cumhurbaşkanı

Fiji devlet başkanı, Fiji Cumhuriyeti'nin devlet başkanıdır. Devlet başkanı, 2013 Anayasası hükümleri uyarınca parlamento tarafından üç yıllık bir süre için atanır. Tamamen sembolik bir makam olmasa da, devlet başkanının hükûmetteki rolü büyük ölçüde törenseldir ancak makamın bir kriz durumunda kullanılabilecek önemli yedek yetkiler de bulunmaktadır. Ayrıca devlet başkanı, Fiji Cumhuriyeti Askerî Kuvvetleri'nin başkomutanıdır.

Makamın tarihçesi
Devlet başkanlığı makamı, 1987'de gerçekleşen iki askerî darbenin ardından kuruldu ve bu darbeler sonucunda 7 Ekim'de cumhuriyet ilan edilerek Fiji monarşisi sona erdi. Darbeleri planlayan Tümgeneral Sitiveni Rabuka, başında kendisinin bulunduğu geçici bir askerî hükûmet kurdu. Ancak devlet başkanlığı ünvanını almadı ve 5 Aralık'ta son genel vali Ratu Sir Penaia Ganilau'yu cumhuriyetin ilk devlet başkanı olarak atadı.

George Speight'ın kışkırttığı sivil darbe 2000 yılında yeni bir anayasal altüst oluşa yol açtı. Devlet Başkanı Ratu Sir Kamisese Mara, Yüksek Mahkeme'nin desteğini alarak ordunun talebi doğrultusunda anayasayı yürürlükten kaldırmak yerine 29 Mayıs'ta istifa etti . (İstifasının zorlanarak mı yoksa zorlanmadan mı yapıldığı konusu, 2006 darbesine kadar devam eden bir polis soruşturmasının konusuydu). Tuğamiral Frank Bainimarama, 13 Temmuz'da Ratu Josefa Iloilo'nun devlet başkanı olarak atanmasına kadar geçici askerî hükûmetin başkanı olarak iktidarı ele aldı (Rabuka da 1987'de aynısını yaptı).

5 Aralık 2006'da askerî güçler tekrar hükûmeti devirdi. Bainimarama kendisini geçici başkan ilan etti; başlangıçta görevi geçici bir kapasiteyle üstlendiğini ve yakında Şefler Büyük Konseyi'nden Iloilo'yu yeniden göreve getirmesini isteyeceğini söylese de 17 Aralık'ta artık başkan olduğunu ve Büyük Konsey'in kendisini bu şekilde tanıması gerektiğini duyurdu. Iloilo, 4 Ocak 2007'de yeniden devlet başkanı olarak göreve getirildi.

Ocak 2008'de Bainimarama, Büyük Şefler Konseyi'nin askıya alınmasının ardından, "devlet başkanı atamalarında yürütme yetkisinin orduda olduğunu" belirtti. Yenilenmiş bir Körfez İşbirliği Konseyi kurulana kadar başkan askerî bir atamayla atanacaktı.

Birkaç gün sonra, Vatandaş Anayasa Forumu yöneticisi Rahip Akuila Yabaki, bundan sonra devlet başkanlığı pozisyonunun sadece yerli Fijililere değil, her etnik kökenden kişiye açık olması gerektiğini öne sürdü. Bu öneri tartışmalıydı ve özellikle devrik başbakan Laisenia Qarase tarafından karşı çıkıldı. Rewa şefi Ro Filipe Tuisawau da bu fikre karşı çıktı.

28 Temmuz 2009'da Iloilo, 30 Temmuz'da görevinden ayrılacağını duyurdu. Yerine geçici devlet başkanı olarak Tuğgeneral (E) Ratu Epeli Nailatikau getirildi. 5 Kasım 2009'da Nailatikau devlet başkanı olarak yemin etti.

Mart 2012'de Bainimarama hükûmeti, Büyük Şefler Konseyi'ni bir kararnameyle feshetti. Bainimarama bunun, devlet başkanını atamak için yeni bir yönteme ihtiyaç duyulacağı anlamına geldiğini doğrulayarak, bunun halkla yapılacak istişarelerin ardından 2013 yılında kabul edilecek yeni bir anayasa ile sağlanacağını açıkladı.

12 Ekim 2015'te parlamento, emekli Tümgeneral Jioji Konrote'yi başkan olarak seçti. Konrote, 12 Kasım 2015'te devlet başkanı olarak yemin etti. 31 Ağustos 2018'de Konrote yeniden başkan seçildi.

Parlamento, 22 Ekim 2021'de Ratu Wiliame Katonivere'yi başkan olarak seçti. Katonivere, 12 Kasım 2021'de devlet başkanı olarak yemin etti.

Başkanlar listesi
Ayrıca bakınız
Fiji Başbakanı

Kaynakça