Franklin D. Roosevelt

Franklin Delano Roosevelt ( , ; 30 Ocak 1882 - 12 Nisan 1945), adının ve soyadının baş harfleri FDR ile de anılır, 1933'ten 1945'teki ölümüne kadar 32. Amerika Birleşik Devletleri başkanı olarak görev yapan Amerikalı siyasetçi. En uzun süre görev yapan ABD başkanı olan FDR, iki dönemden fazla görev yapan tek başkandır. İlk iki dönemi Büyük Buhran'la mücadeleye odaklanırken, üçüncü ve dördüncü dönemlerinde odağını Amerika'nın İkinci Dünya Savaşı'na katılmasına çevirdi.

Tanınmış Delano ve Roosevelt ailelerinin bir üyesi olan Roosevelt, 1911'den 1913'e kadar New York Eyalet Senatosu'na seçildi ve ardından Birinci Dünya Savaşı sırasında Başkan Woodrow Wilson'ın Deniz Kuvvetleri Sekreter Yardımcısı oldu. Roosevelt, 1920 ABD başkanlık seçimlerinde Demokrat Parti'den James M. Cox'un başkan yardımcısı adayıydı, ancak Cumhuriyetçi aday Warren G. Harding'e karşı kaybetti. 1921 yılında Roosevelt, bacaklarını kalıcı olarak felç eden bir hastalığa yakalandı. Kısmen eşi Eleanor Roosevelt'in teşvikiyle, 1929'dan 1933'e kadar New York valisi olarak kamu görevine geri döndü ve bu sırada Büyük Buhran'la mücadele programlarını destekledi. Roosevelt, 1932 başkanlık seçimlerinde başkan Herbert Hoover'ı ezici bir zaferle mağlup etti.

Başkan olarak geçirdiği ilk 100 gün boyunca Roosevelt, eşi benzeri görülmemiş federal yasalara öncülük etti ve Büyük Buhran'ın büyük bölümünde federal hükûmeti yönetti. Büyük Buhran'ın ekonomiye olumsuz etkilerini düzeltmek için Yeni Düzen'i uyguladı, Yeni Düzen koalisyonunu kurdu ve Amerikan siyasetini Beşinci Parti Sistemine göre yeniden düzenledi. Ulusal Kurtarma İdaresi ve diğer programlarla ekonomik iyileşme sağlamaya çalışırken işsizlere ve çiftçilere yardım sağlamak için çok sayıda program oluşturdu. Ayrıca finans, iletişim ve işgücü ile ilgili önemli düzenleyici reformlar başlattı ve İçki Yasağı'nın sona ermesine öncülük etti. 1936'da Roosevelt, ezici bir çoğunlukla yeniden seçildi. 1937'de Yüksek Mahkeme'yi genişletemedi ve aynı yıl, daha fazla Yeni Düzen programı ve reformunun uygulanmasını engellemek için muhafazakâr koalisyon kuruldu. Roosevelt döneminde hayata geçirilen başlıca programlar ve yasalar arasında Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu, Ulusal Çalışma İlişkileri Yasası, Federal Mevduat Sigorta Kurumu ve Sosyal Güvenlik bulunmaktadır. 1940 yılında, dönem sınırlamalarının resmî olarak uygulanmasından bir dönem önce, yeniden seçilmek için aday oldu ve 1940 başkanlık seçimlerinde Cumhuriyetçi aday Wendell Willkie'yi mağlup etti.

Japonya'nın 7 Aralık 1941'de Pearl Harbor'a saldırmasının ardından Roosevelt, Japonya'ya savaş ilan edilmesini sağladı. Almanya ve İtalya'nın 11 Aralık 1941'de ABD'ye savaş ilan etmesinin ardından, ABD Kongresi karşılığında ek savaş ilanlarını onayladı. Mihver güçlerine karşı Müttefiklere liderlik ederken diğer ulusal liderlerle yakın işbirliği içinde çalıştı. Roosevelt, savaş çabalarını desteklemek için Amerikan ekonomisinin seferber edilmesini denetledi ve önce Avrupa stratejisini uyguladı. Ayrıca ilk atom bombasının geliştirilmesini başlattı ve diğer Müttefik liderlerle birlikte Birleşmiş Milletler ve diğer savaş sonrası kurumların temelini atmak için çalıştı, hatta "Birleşmiş Milletler" terimini ortaya attı. Roosevelt, 1944'te yeniden seçildi, ancak savaş yıllarında fiziksel sağlığının ciddi ve istikrarlı bir şekilde bozulmasının ardından 1945'te öldü. Tarihsel sıralamalar onu sürekli en büyük üç Amerikan başkanı arasına koyar.

İlk yılları
Çocukluk
30 Ocak 1882'de, New York, Hyde Park'ın Hudson Valley kasabasında, iş insanı James Roosevelt I ve ikinci eşi Sara Ann Delano'nun oğlu olarak dünyaya geldi. Roosevelt'in ebeveynleri, sırasıyla, eski zengin New York ailelerinden Roosevelt'ler, Aspinwalls ve Delanoslardan geliyordu. Roosevelt'in babasoylu atası 17. yüzyılda New Amsterdam'a göç etti ve Roosevelt'ler tüccar ve toprak sahibi olarak gelişti. Delano ailesinin atası Philip Delano, 1621'de Fortune'da Yeni Dünya'ya seyahat etti ve Delanos, Massachusetts'te tüccar ve gemi yapımcısı olarak zenginleşti.

Groton'daki sınıf arkadaşlarının çoğu gibi, Roosevelt de Harvard Koleji'ne gitti.

Erken politik kariyeri
New York Senatörü (1910-1913)
Roosevelt, hukukun uygulanmasına çok az tutkuyla bağlıydı ve arkadaşlarına sonunda siyasete girmeyi planladığını söyledi. Franklin, akrabası Theodore'a olan hayranlığına rağmen, babasının Demokrat Parti ile olan ilişkisini miras aldı. 1910 seçimlerinden önce, yerel Demokrat Parti, Roosevelt'i New York Eyalet Meclisine aday olması için işe aldı. Roosevelt, parti için çekici bir üye oldu çünkü Theodore hala ülkenin en önde gelen politikacılarından biriydi. Roosevelt'in eyalet meclisi için yürüttüğü kampanya, Demokrat Partili Lewis Stuyvesant Chanler'ın yeniden seçilmeyi seçmesinin ardından sona erdi. Roosevelt, siyasi umutlarını askıya almak yerine eyalet senatosuna aday oldu. Dutchess County, Columbia County ve Putnam County'de bulunan senato bölgesi büyük ölçüde Cumhuriyetçiydi. Roosevelt, Theodore'un açık muhalefetinin kampanyasını etkili bir şekilde sona erdireceğinden korkuyordu, ancak Theodore, partizan bağlarındaki farklılıklara rağmen kuzeninin adaylığını özel olarak teşvik etti. Kendi kampanya yöneticisi olarak hareket eden Roosevelt, pek çok kişinin arabalara parasının yetmediği bir dönemde, otomobille senato bölgesini dolaştı. Agresif ve etkili kampanyası, Roosevelt ailesinin Hudson Vadisi'ndeki etkisiyle Roosevelt, neredeyse herkesi şaşırtarak seçimi kazandı.
1 Ocak 1911'de göreve başlayan Roosevelt, kısa süre sonra eyalet Demokrat Partisi'ne egemen olan Tammany Hall örgütüne karşı çıkan "İsyancılar" grubunun lideri oldu.

New York eyaleti yasama meclisinin ortak oturumunda belirlenen 1911 ABD Senatosu seçiminde, Roosevelt ve diğer on dokuz Demokrat, Tammany destekli bir dizi adaya karşı çıkarak uzun süreli bir çıkmaza neden oldu. Tammany, Roosevelt'in kabul edilebilir bulduğu, çok saygın bir yargıç olan James A. O'Gorman'ı destekledi ve O'Gorman, mart ayı sonlarında yapılan seçimi kazandı. Roosevelt kısa sürede New York Demokratları arasında popüler bir figür haline geldi, ancak henüz güzel bir konuşmacı haline gelmemişti. Haber makaleleri ve karikatürler "Tammany'nin omurgasına soğuk ürperti" gönderen "Roosevelt'in ikinci gelişini" tasvir etmeye başladı.

Ancak, Roosevelt'in vali olarak kendi eyaletindeki ekonomik buhranım etkilerini ele alma çabaları onu 1932 Demokrat başkanlık adaylığı için öncü olarak belirledi. Roosevelt, Hoover'ın aşağı doğru giden ekonomik döngüyü durdurmak için ortak bir program geliştirme talebini reddetti ve bunun ellerini bağlayacağını ve gerekirse harekete geçme yetkisinin Hoover olduğunu iddia etti.

Bilim adamlarının çoğu, Roosevelt'in veya diğer yüksek hükûmet yetkililerinin Pearl Harbor'a Japon saldırısı hakkında önceden bildiklerini içeren komplo teorilerini reddetti. Japonlar sırlarını sıkı bir şekilde korumuşlardı. Üst düzey Amerikalı yetkililer savaşın yakın olduğunun farkındaydı ancak Pearl Harbor'a bir saldırı beklemiyorlardı. Roosevelt, Japonların ya Hollanda Doğu Hint Adaları'na ya da Tayland'a saldıracağını ummuştu.

Nükleer program
Ağustos 1939'da Leo Szilard ve Albert Einstein, Einstein-Szilárd mektubunu Roosevelt'e göndererek bir Alman projesinin nükleer silah geliştirme olasılığı konusunda uyarıda bulundu. Szilard, yakın zamanda keşfedilen nükleer fisyon sürecinin, bir kitle imha silahı olarak kullanılabilecek bir zincirleme nükleer reaksiyon yaratmak için kullanılabileceğini fark etti. Roosevelt, Almanya'nın teknolojiye tek başına sahip olmasına ve nükleer silahlarla ilgili ön araştırmaya izin vermenin sonuçlarından korkuyordu. Pearl Harbor'a yapılan saldırıdan sonra Roosevelt yönetimi araştırmaya devam etmek için gereken fonları sağladı ve General Leslie Groves'u Manhattan Projesi çerçevesinde ilk nükleer silahları geliştirme birimine atadı. Roosevelt ve Churchill, projeyi birlikte sürdürmeyi kabul ettiler ve Roosevelt, Amerikalı bilim adamlarının İngiliz meslektaşları ile işbirliği yapmasına yardımcı oldu.

Savaş zamanı konferansı
Roosevelt, "Dört Polis" terimini II. Dünya Savaşı sırasında Birleşik Devletler, Birleşik Krallık, Sovyetler Birliği ve Çin'in oluşturduğu "Dört Büyük" Müttefik güçlerine atıfta bulunmak için icat etti. Roosevelt, Churchill ve Sovyet lideri Joseph Stalin'in "Büyük Üçlüsü", Çinli Chiang Kai-shek ile birlikte Amerikan ve İngiliz birliklerinin Batı'da yoğunlaştığı bir plan üzerinde gayri resmi olarak işbirliği yaptı; Sovyet birlikleri Doğu cephesinde savaştı; Çin, İngiliz ve Amerikan birlikleri Asya ve Pasifik'te savaştı. Amerika Birleşik Devletleri ayrıca Borç Verme-Kiralama programı aracılığıyla Sovyetler Birliği ve diğer ülkelere yardım göndermeye devam etti. Müttefikler, diplomatik ve askeri kanallar aracılığıyla iletişim kurmanın yanı sıra bir dizi yüksek profilli konferansta strateji geliştirdiler. Mayıs 1942'den başlayarak, Sovyetler, askerleri Doğu cephesinden uzaklaştırmak için Alman işgali altındaki Fransa'yı Anglo-Amerikan işgaline çağırdı.

Roosevelt, Churchill ve Stalin, Şubat 1945'te Yalta Konferansı'nda ikinci kez bir araya geldi. Avrupa'da savaşın sona ermesiyle birlikte Roosevelt'in öncelikli odağı Stalin'i Japonya'ya karşı savaşa girmeye ikna etmekti; Müşterek Şefler, Amerika'nın Japonya'yı işgalinin bir milyon kadar Amerikan zayiatına neden olacağını tahmin etmişti. Sovyetler Birliği'nin Japonya'ya karşı savaşa girmesi karşılığında, Sovyetler Birliği'ne Sakhalin Adası gibi Asya bölgelerini kontrol etme sözü verildi. Üç lider, 1945'te Birleşmiş Milletleri kurmak için bir konferans düzenlemeyi kabul ettiler ve ayrıca, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin uluslararası barış ve güvenliği sağlamakla görevli yapısı üzerinde anlaştılar. Roosevelt, Sovyet askerlerinin Polonya'dan derhal tahliyesi için baskı yapmadı ancak bunun karşılığında Almanya'nın işgal ettiği ülkelerde özgür seçimler vadeden Kurtarılmış Avrupa Bildirgesi'nin yayımlama hakkını kazandı. Almanya'nın kendisi parçalanmayacak ancak ABD, Fransa, İngiltere ve Sovyetler Birliği tarafından ortaklaşa işgal edilecek. Sovyet baskısına karşı Roosevelt ve Churchill, savaştan sonra Almanya'ya büyük tazminatlar ve sanayisizleştirme politikasını empoze etmeyi reddettiler. Roosevelt'in Yalta Konferansı'ndaki rolü tartışmalıdır; Eleştirmenler, onun Doğu Avrupa'da özgür seçimlere izin vermesi için Sovyetler Birliği'ne safça güvendiğini iddia ederken destekçileri, Sovyet işgali ve Sovyetler Birliği ile savaştan sonra işbirliği yapma ihtiyacından dolayı yapabileceği "pek bir şey olmadığını" belirtir.

Savaşın seyri
Müttefikler Kasım 1942'de Fransız Kuzey Afrikası'nı işgal ederek Vichy Fransız kuvvetlerinin karaya çıktıktan sonraki günler içinde teslim olmasını sağladı. Ocak 1943 Kazablanka Konferansı'nda Müttefikler, Kuzey Afrika'daki Mihver kuvvetlerini yenmeyi ve ardından 1944'te Fransa'ya yapılacak bir saldırı ile Sicilya'yı işgal etmeyi kabul ettiler. Konferansta Roosevelt, yalnızca koşulsuz olanı kabul edeceğini açıkladı. Almanya, Japonya ve İtalya'nın teslim olması. Şubat 1943'te Sovyetler Birliği, Stalingrad Savaşı'nda büyük bir zafer kazandı ve Mayıs 1943'te Müttefikler, Kuzey Afrika'da 250.000'den fazla Alman ve İtalyan askerinin teslim olmasını sağlayarak Kuzey Afrika Seferi'ni sona erdirdi. Müttefikler Temmuz 1943'te Sicilya'yı işgal ederek bir sonraki ayın sonunda adayı ele geçirdiler. Eylül 1943'te Müttefikler, İtalya Başbakanı Pietro Badoglio'dan ateşkes sağladı ancak Almanya, Mussolini'yi kısa sürede iktidara getirdi. Müttefiklerin anakara İtalya'yı işgali Eylül 1943'te başladı ancak Alman ve İtalyan birlikleri Müttefiklerin ilerlemesine direndikleri için İtalyan Kampanyası 1945'e kadar devam etti.

Fransa'nın işgalini komuta etmek için Roosevelt, Kuzey Afrika ve Sicilya'da çok uluslu bir koalisyonu başarıyla komuta eden General Dwight D. Eisenhower'ı seçti. Eisenhower 6 Haziran 1944'te Overlord Operasyonunu başlatmayı seçti. 12.000 uçak ve şimdiye kadar toplanmış en büyük deniz kuvveti tarafından desteklenen Müttefikler, Normandiya'da başarılı bir şekilde bir sahil başı kurdu ve ardından Fransa'ya doğru ilerledi. Roosevelt, seçilmemiş bir hükûmeti desteklemek konusunda isteksiz olsa da, Charles de Gaulle'ün Fransız Cumhuriyeti Geçici Hükûmeti'ni Temmuz 1944'te Fransa'nın fiili hükûmeti olarak tanıdı. Sonraki aylarda Müttefikler, Nazi işgalinden daha fazla toprak kurtardılar ve Almanya'yı işgal etmeye başladılar. Nisan 1945'te; Nazi direnişi, hem Batı Müttefikleri hem de Sovyetler Birliği'nin ilerlemesi karşısında çöküyordu.

Savaşın ilk haftalarında Japonya Filipinler'i ve Güneydoğu Asya'daki İngiliz ve Hollanda kolonilerini fethetti. Japon ilerlemesi, ABD Donanması Midway Muharebesi'nde kesin bir zafer kazandığında, Haziran 1942'de maksimum boyutuna ulaştı. Daha sonra Amerikan ve Avustralya kuvvetleri, Japonya'ya stratejik hava gücünün getirilebileceği ve Japonya'nın nihayetinde istila edilebileceği üsler elde etmek amacıyla Pasifik Adaları'nda adadan atlama veya sıçrayış adı verilen yavaş ve maliyetli bir strateji başlattı. Hitler'in aksine, Roosevelt stratejik kararları onaylasa da taktik deniz operasyonlarında doğrudan yer almadı. Roosevelt, kısmen halkın ve Kongre'nin Japonya'ya karşı daha fazla çaba harcanması yönündeki ısrarlı taleplerine yol açtı ancak her zaman önce Almanya'da ısrar etti. Japon donanmasının gücü Leyte Körfezi Muharebesi'nde yok edildi ve Nisan 1945'te Müttefikler Pasifik'teki kayıp topraklarının çoğunu yeniden ele geçirdiler. II.Dünya Savaşı nihayet Eylül ayında Hiroşima ve Nagazaki'ye atom bombası atılması ve Sovyetlerin, Japonlara karşı savaşa çok geç girmesinin ardından Japonya'nın teslim olmasıyla sona erdi. Truman ise, savaş çabalarının terhis edilmesine ve Roosevelt'in başkanlığı sırasında öngörülen Birleşmiş Milletler ve diğer savaş sonrası kurumların kurulmasına başkanlık edecekti.

Kaynakça
Bibliyografya
Dış bağlantılar
|-



|-



|-




|-



|-