Aşağıkaracasu, Olur

Aşağıkaracasu, Erzurum ilinin Olur ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.

Tarihçe
Aşağıkaracasu ile Yukarıkaracasu'nun ortak eski adı Panaskerd'dir. Gürcüce Panaskerti (ფანასკერტი) biçiminde yazılan bu yer adı, 1595 tarihli Osmanlıca mufassal defterinde Panaskerd (پنسكرد) olarak geçer.

Panaskerti, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alır. Stratejik bir konuma sahip olan Panaskerti Kalesi Gürcistan tarihinde önemli olaylara sahne olmuştur. Birleşik Gürcistan Krallığı'nın kurucusu olan III. Bagrat, merkezi otoriteyi sağlamak amacıyla Klarceti ve Şavşeti yöneticilerini Panaskerti Kalesi'ne ortadan kaldırmış, kendisi de 1014 yılında burada ölmüştür. Tao-Klarceti bölgesinin ünlü feodal ailesi Panaskerteli adını Panaskerti Kalesi'nden alır. Bu önemli yerleşimi Osmanlılar 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir.

Bugünkü Aşağıkaracasu köyü 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı tahrir defterinde Panaskerd-i Rabat (پنسكرد رباط) olarak kaydedilmiştir. Panaskerti Kalesi çevresindeki bu yerleşim aynı zamanda Gürcistan Vilayeti içinde Penek livasına bağlı Panaskerd nahiyesinin de idari merkeziydi. Panaskerd nahiyesi 30 köyden oluşuyordu. Bu köylerden biri olan Panaskerd-i Rabat'ın nüfusu 40 Hristiyan haneden oluşuyordu. Osmanlı Devleti'ne ispenç vergisi vermekle yükümlü hane reisi erkekler Gürcü ve Ermeni adları taşıyordu.

Osmanlı idaresinin askere alma amacıyla sadece erkek nüfusunu tespit ettiği 1835 yılında Aşağı Panaskerti köyünde 70 hanede 198 erkek kaydedilmiştir. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün toplam nüfusunun yaklaşık 396 kişiden oluştuğu ortaya çıkar. 1595 tarihinden sonra köyün nüfusunun önemli ölçüde arttığı görülmektedir.

Aşağı Panaskerti, 1877-1878 savaşının ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinde "Nijniy Panaskert" (Нижний Панаскертъ) adıyla kaydettiği köy, Oltu sancağının Tausker kazasının köylerinden biriydi. Köyde 110 hanede, 295'i erkek ve 302'si kadın olmak üzere 597 kişi yaşıyordu. Köyün nüfusu 1896 yılında 728 kişiye, 1906 yılında 673 kişi olarak tespit edilmiştir. Bu tespitlerde köyün nüfusu "Türk" olarak kaydedilmiştir. Bununla birlikte 1907 yılında bölgeyi gezen Gürcü tarihçi ve arkeolog Ekvtime Takaişvili’nin verdiği bilgiye göre Oltu sancağının nüfusunun büyük kısmı Müslüman Gürcülerden oluşuyordu. Ayrıca bu bölgede Kürtler, Rumlar ve Ermeniler yaşıyordu. Ermenilerin çoğu son zamanda II. Abdülhamid’in baskısından kaçıp buraya sığınmışlardı. Oltu sancağının beyleri ünlü Gürcü Himşiaşvili ailesinin üyeleriydi. Panaskerti’nin muhtarı da bu aileden biriydi. Panasketi’de bulunan kilise ve kaleler bu tarihte büyük ölçüde yıkılmıştı. Kale ve kiliselere ait taşlar cami ile evlerin inşasında kullanılmıştı. Panaskertsu ile Kapsu dereleri arasında yer alan Panaskerti o tarihte büyük bir köydü.

Aşağı Panaskert, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Beneskerd-i Süfla" (بنسكرد سفلا) olarak geçer. Bu tarihte köy Erzurum vilayetinin Oltu kazasının olur nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında ise köyün adı "Aşağı Peneskirt" biçiminde yazılmıştır. Bu tarihte köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 684 kişiden oluşuyordu. Panaskerti veya Peneskert "yabancı kökten geldiği" için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Aşağıkaracasu olarak değiştirilmiştir. Aşağıkaracasu köyünün nüfusu 1965 yılında 1.089 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 401 kişi okuma yazma biliyordu.

1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Olur Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.

Eskiden tek yerleşim yeri olan Panaskerti'de varlığı bilinen beş kiliseden dördü Aşağıkaracasu köyündededir. Bu kiliselerden birinin inşa edildiği yer bugün bir evin bahçesidir. Bu kiliseden geriye bir şey kalmamıştır. Köyün güneydoğusunda bir tepede bulunan ikinci kilise de tamamen yıkılmıştır. Geç tarihte inşa edilmiş olan üç apsisli Ermeni kilisesi camiye çevrilmiştir. Aşağıkaracasu'daki kiliselerden dördüncüsü köyün merkezinin 6 km kuzeydoğusunda, mezra evlerinin yanında bulunuyordu. Kiliselerin dışında Panaskerti'de iki kalenin varlığı bilinmektedir. Aşağıkaracasu'da kireç harcıyla inşa edilmiş olan kale 72 × 46 m ebatlarında irice bir yapıdır. Kale köyün batı kısmında bir tepenin üzerinde yer alır. Bu kale Orta Çağ'da Tao-Klarceti bölgesinde çok önemli idari ve siyasi merkezlerden biriydi. Kale büyük ölçüde yıkılmıştır.

Coğrafya
Mahalle, Erzurum il merkezine 184 km, Olur ilçe merkezine 12 km uzaklıktadır. Mahalle, Olur'un doğusunda olup, numaralı Olur-Oltu il yoluna, 9,4 km'lik bir köy yoluyla bağlıdır.

Nüfus
Kaynakça
Dış bağlantılar