Doğaüstü korku filmi

Doğaüstü korku filmi, doğaüstü ve korku filmi unsurlarını birleştiren bir film türüdür. Bu tür filmlerdeki doğaüstü olaylar sıklıkla hayaletleri ve iblisleri içerir ve birçok doğaüstü korku filmi dinî ögelere sahiptir. Türün yaygın temaları arasında ölümden sonraki yaşam, şeytan ve iblis tarafından ele geçirilme yer alır. Doğaüstü korku filmlerinin tamamı dine odaklanmaz; bazıları "daha canlı ve daha vahşi şiddet" unsurları da içerebilir.



Karşılaştırmalar
Eleştirmenler, bu tür filmleri ve diğer medya eserlerini psikolojik korkudan ayırmak için doğaüstü korku kavramını kullanırlar. Mathias Clasen, Why Horror Seduces adlı eserinde şöyle yazar: "Doğaüstü korku, genellikle tekinsiz bir canavar ya da hayalet gibi bir tür doğaüstü varlık tarafından somutlaştırılan veya neden olunan, fiziksel yasaların askıya alınmasını ya da ihlal edilmesini içerir... Buna karşılık psikolojik korku, fiziksel yasaların ihlalini içermez; doğal (çoğu zaman akla yatkın olmayan) tehditler ve senaryolar barındırır." Paul Meehan da doğaüstü korku filmlerini psikolojik korkudan ayırır: "Toplumsal düzene yönelik tehdit, perili bir ev, bir lanet ya da vampir veya kurt adam gibi bir canavar gibi doğaüstü veya olağandışı bir şeyden kaynaklanır."

Charles Derry, Dark Dreams 2.0 adlı eserinde, doğaüstü korku ile sözdebilimsel korkuyu korku hikâyelerinde "olayları açıklamanın iki temel yöntemi" olarak karşılaştırmıştır. Derry şöyle yazar: "Doğaüstü gruba, bir şekilde dinler ve ritüellerle bağlantılı olan tüm canavarlar ve dehşet unsurları dâhil edilebilir"; bu bağlamda büyücülük, Mısırbilim, reenkarnasyon ve zombileri örnek göstermiştir. Aaron Smuts ise korkunun "iki ana alt türe sahip bir tür olduğunu; bunların doğaüstü korku ve gerçekçi korku olduğunu" ve bu iki alt türün "farklı çekiciliklere sahip olduğunu" ileri sürmektedir.

Tarihi
20. yüzyıl
Korku temalı kurgu edebiyatı, tiyatro ve diğer görsel kültür biçimleri daha önce de var olmuş olsa da, günümüzdeki anlamıyla "korku filmi" (horror film veya horror movie) terimleri ancak 1931 ve 1932 yıllarında yaygın olarak kullanılmaya başlanmıştır. Film dizileri 1913 yılında Amerika Birleşik Devletleri'nde popüler hâle geldi. 1910'lu yılların film dizilerinde doğaüstü olaylar ve karakterler nadiren görülüyordu. Yalnızca The Mysteries of Myra (1916) ve The Screaming Shadow (1920) gibi iki dizi doğaüstü unsurları kapsamlı biçimde işlerken, The Gray Ghost (1917) gibi doğaüstünü ima eden çoğu dizide gerçekte doğaüstü olayları içeren anlatılar bulunmuyordu. Yazar Paul Meehan'a göre doğaüstü korku filmi, 1920'lerde ve 1930'ların başlarında Dr. Caligari'nin Muayenehanesi ve Nosferatu gibi filmlerle erken dönem Alman dışavurumcu sineması içinde "doğuşunu" yaşamıştır. Universal Studios'un ilk korku filmi döngüsü sırasında, Dracula (1931) ile House of Dracula (1945) arasındaki dönemde doğaüstü korku, türün baskın sinemasal biçimi olmuştur.

1940'ların başlarında doğaüstü korku filmleri daha çağdaş ortamlarda geçmeye başladıysa da, tür zamanla psikolojik korku filmlerinin gerisinde kaldı. II. Dünya Savaşı'nın sonunda doğaüstü korku türü, savaşın vahşetinin gölgesinde kalarak "çöküşünü yaşamıştı". 1950'lerde doğaüstü korku filmlerinin yerini bilimkurgu korku filmleri aldı; aynı dönemde psikolojik korku filmleri de daha popüler hâle gelerek doğaüstü korkuyu büyük ölçüde gölgede bıraktı. 1950'lerde üretilen az sayıdaki doğaüstü korku filmi ise çoğunlukla perili evlerde geçiyordu; bu durum, 1940'larda yaygın olan perili ev filmlerinin bir devamı niteliğindeydi. Sue Matheson, Rosemary's Baby hakkında şöyle yazmıştır: "Film, büyücülük, şeytani faaliyetler ve Şeytan'ın ekrandaki tasvirlerini popülerleştirmiş ve bir doğaüstü korku filmi dalgası yaratmıştır." 1970'lerde Şeytan (1973) ve The Omen (1976) filmleri doğaüstü korku türünü yeniden canlandırdı. Edebiyat, ilk dönem filmlerde olduğu gibi kaynak materyal olarak kullanılmaya devam etti; Stephen King'in eserleri Carrie (1976) ve The Shining (1980) filmlerine uyarlandı. Poltergeist (1982) de 1980'lerde türün öne çıkan yapımlarından biri oldu.

21. yüzyıl
2000'li yıllarda "işkence pornografisi" olarak adlandırılan şiddet ağırlıklı korku filmleri popüler hâle geldi; ancak on yılın sonlarına doğru doğaüstü korku yeniden popülerlik kazandı. Buluntu görüntü tekniğiyle çekilen The Blair Witch Project 1999 yılında büyük ün kazanmıştı; 2000'lerin sonlarında ise Paranormal Activity aynı film tekniğiyle başarı elde etti ve bu durum, 2010'ların ortalarına kadar devam eden bir film serisinin ortaya çıkmasına yol açtı.

21. yüzyılın ilk yirmi yılında doğaüstü korku filmleri çok çeşitli temaları ve üslupları ele aldı. Martyrs Lane (2021) gibi filmler yas ve kayıp üzerine odaklanırken, Oculus (2013), Personal Shopper (2016) ve Hereditary (2018) çözülmemiş aile meselelerini ve kişisel travmaları işledi. Tür ayrıca gerçek tarihî olayları da konu edinmiştir; The Devil's Backbone (2001), Los Silencios (2018) ve La Llorona (2019) sırasıyla İspanya İç Savaşı, Kolombiya silahlı çatışması ve Guatemala soykırımından esinlenmiştir. Host (2020) gibi filmler çağdaş korkuları yansıtırken, The Others (2001) ve Insidious (2010) perili ev anlatılarını yeniden ele almış, The Conjuring (2013) ise hikâyesini gerçek hayattaki paranormal araştırmalara dayandırmıştır. Tür ayrıca Housebound (2014) ve Extra Ordinary (2019) örneklerinde olduğu gibi korkuyu komediyle harmanlayarak benzer temaları işlemiştir. Bu filmler, köklü korkuları ve toplumsal sorunları incelemek amacıyla ani korkutmalar (jump scare), gerilim inşası ve duygusal oyunculuk performansları gibi çeşitli tekniklerden yararlanmıştır.

Gişe
En yüksek hasılat elde eden doğaüstü korku filmi, enflasyona göre düzeltilmiş sayılarla Şeytandır (1973). Filmin ilk gösterimi ve 2000 yılındaki yeniden gösterimi birlikte değerlendirildiğinde, düzeltilmemiş hasılatı 441 milyon ABD dolarını aşmıştır; 2019 yılı itibarıyla tahmini enflasyona göre düzeltilmiş hasılatı ise 1,04 milyar ABD dolarının üzerindedir. Enflasyona göre düzeltilmemiş sayılarla en yüksek hasılat elde eden doğaüstü korku filmi ise dünya genelinde 701 milyon ABD doları hasılat yapan Odur (2017).

2013 yılında Variety dergisinden Andrew Stewart, doğaüstü korku filmlerinin gişede diğer korku alt türlerinden daha fazla gelir elde ettiğini belirtmiştir. Stewart, düşük bütçeli korku filmlerinin kârlı pazarından yararlanmak isteyen yapımcıların, slasher ve aşırı korku filmlerinin ticari başarısının daha az istikrarlı olmasına karşın, hayaletler ve doğaüstü olaylar üzerine kurulu hikâyelere daha fazla odaklanmaları gerektiğini savunmuştur.

Müziğin kullanımı
Joe Tompkins, 1950'lerden sonra birçok Gotik ve doğaüstü korku filminin her türlü olağandışı ve paranormal etkinliği ifade etmek için uyumsuzluk (dissonans), atonalite ve alışılmadık enstrüman düzenlemelerinden yararlandığını yazmıştır. Tompkins'e göre Black Sunday (1960) ve The Haunting (1963), tonal müziğe keskin bir karşıtlık oluşturan atonal kümeler kullanmakta ve böylece sırasıyla doğaüstü kötülük ile iyiliğin karşıt simgelerini sunmaktadır. Ayrıca The Amityville Horror (1979) ve Poltergeist (1982) filmlerinin "yumuşak tınılı ninnilerden atonal patlamalara kadar uzanan çeşitli tematik materyaller" kullandığını belirtmiştir.

Janet K. Halfyard'a göre doğaüstü korku-komedi filmleri, müziği kullanırken filmin aynı anda hem korku türünün içinde ya da en azından ona yakın bir yerde konumlandırılmasını hem de seyircinin çığlık atmak yerine gülmesinin teşvik edilmesini sağlayan çeşitli stratejilerden yararlanmaktadır.

Kaynakça