Aksesuar sinir

Aksesuar sinir, sternocleidomastoid ve trapezius kaslarını uyaran sinir. Kraniyal sinirler içerisinde 11. kranial sinir (CN XI) olarak tanımlanır. Sternocleidomastoid (SCM) kası kafanın karşı ve aşağı doğru döndürülmesini sağlarken, trapezius kası ise omuz ve skapula hareketlerinden sorumludur.

Gelenekesel olarak aksesuar sinir kraniyal ve servikal 2 ayrı parça olarak tanımlanır. Aksesuar sinirin kranial dalı çok erken bir şekilde vagus sinirine katılır. Bu nedenle bu sinirin kranial parçasının aksesuar sinir olarak tanımlanması ile ilgili tartışmalar halen devam etmektedir. Sonuç olarak aksesuar sinir tanımı, sadece trapezius ve SCM kaslarını innerve eden spinal aksesuar sinir için kullanılır.

Bu kasların kuvvetlerinin kontrolu spinal aksesuar sinirin muayenesi için yeterlidir. Kaslarda zayıflık, sinir hasarını düşündürür ve bunun birçok sebebi vardır. Spinal aksesuar sinir hasarının en sık sebebi baş ve boyun bölgesinde yapılan cerrahi işlemlerdir. Sinirin hasarı sonrası uyardığı kaslarda atrofi, skapulada kanatlaşma, omuzun abduksiyon ve dış rotasyon hareketlerinde zayıflık ortaya çıkar. Aksesuar sinir embriyonik dönemde C1-C6 servikal segmentlerden köken alır.

Yapısı
Spinal aksesuar sinir spinal kord ile medulla oblangatanın birleştiği yerden itibaren C6 seviyesine kadar olan segmentlerden dal alır. Buradan çıkan küçük dallar birleşerek aksesuar siniri oluşturur. Sinir buradan yukarı doğru giderek foramen magnumdan kafatasına girer. Bu nedenle aksesuar sinir kafatasına hem girip hem de çıkan tek sinirdir. Sinir kraniyal sinirler arasında omurilikten dallarını alan tek sinirdir.

Aksesuar sinir kafatasından çıktıktan sonra arkaya ve aşağı doğru ilerler. Aşağıda internal juguler veni digastrik kasın arka parçası hizasında çaprazlar. Daha sonra sinir aşağı doğru ilerleyerek SCM kasına motor dallar verir, ardından daha aşağıya uzanarak trapezius kasının üst kısmına motor dallar verir.

Çekirdek
Aksesuar siniri oluşturan alt motor nöronların gövdeleri servikal omuriliğin üst kısmında bulunur. Burada bulunan nöron gövdeleri spinal aksesuar sinirin çekirdeğini oluşturur ve omuriliğin ön boynuzunun yan kısmında bulunur. SCM kasına giden lifler ise 2 kez çapraz yaptığı için bu kasın kontrolu aynı taraftaki beyin hemisferi tarafından sağlanır. SCM kası kafanın görsel uyarının geldiği yöne doğru döndürülmesini sağlar. Diğer bir görüşe göre aksesuar sinir genel somatik effernt duyu taşımaktadır. Çoğu yazar sonuç olarak spinal aksesuar sinirin hem özel visseral effernt (SVE) hem de genel somatik efferent (GSE) lifler taşıdığını belirtmektedir.

Klinik özellikler
Muayene
Aksesuar sinirin mauayensi SCM ve trapezius kaslarının değerlendirilmesi ile yapılır. Aksesuar sinir özellikle tümöre bağlı yapılan derin boyun diseksiyonları ameliyatlarında alınabilir. Sinirin çevre tümöral dokdan ayrılması mümkünse korunabilir.

Tarihi
İngiliz anatomist Thomas Willisilk kez 1664 yılında, aksesuar siniri tanımlamıştır. Latincede "nervus accesorius" terimini kullanan anatomist, bu tabiri sinirin vagus siniri ile yakın ilişki içerisinde olmasından dolayı kullanmıştır.
1848 yılında Jones Quainsinirin büyük kısmının omurilikten köken alması, sinirin küçük bir kısmının vagus siniri ile birlikte olmasından dolayı sinire "Vagus sinirinin spinal siniri (spinal nerve accesory to the vagus)" olarak isimlendirmiştir.
Günümüzde aksesuar sinir terimi spinal aksesuar sinir için kullanılır.

Ek resimler
Kaynakça