Ağdam (rayon)

Ağdam Rayonu veya Akdam ( ), Azerbaycan'da rayon. İdari merkezi Ağdam şehridir. 1993 yılında Ermenistan Silahlı Kuvvetleri'nin desteğindeki Ermeni güçler tarafından bir kısmı işgal edilmiştir. İşgal sonradı rayonun merkezi, Ağdam şehrinden geçici olarak Kuzanlı köyüne alınmıştır.

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ve Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan'ın imzaladığı ve 27 Eylül 2020'de başlayan İkinci Dağlık Karabağ savaşını sona erdiren anlaşmasına göre, Ermeni kuvvetleri, Ağdam şehri dahil, Ağdam rayonunun işgal altındaki kesiminden çekilmesi sonrası rayon, 20 Kasım 2020 tarihinde Azerbaycan Silahlı Kuvvetleri tarafından geri alındı.

Tarihi
Ağdam 18. yüzyılda Karabağ hanı Penahali Han tarafından kuruldu. Rus İmperatorluğu döneminde Yelizavetpol Guberniyasının birimi oldu. Ağdam rayonu, 8 Ağustos 1930'da Ağdam ilçesinin (günümüzdeki Ağdam, Berda, Tatar ve Ağcabadi ilçelerini birleştiren ve Ağdam şehrini merkez alan idari-bölgesel birim) ve ardından Karabağ Okrugu'nun tasfiyesi sonucunda kurulmuştur.

1988 yılının son aylarında Karabağ Sorunu zamanı, acımasız zulümler sonucu Ermenistan'daki ata topraklarından ve daha sonra Dağlık Karabağ Özerk Bölgesi'ndeki ana yurtlarından sürülen on binlerce Azerbaycanlı, Ağdam bölgesine sığındı. Azerbaycan Cumhuriyeti Milli Meclisi'nin 26 Kasım 1991 tarihli ve 13 Ekim 1992 tarihli 327 sayılı Kararı ile, feshedilen Ağdere bölgesindeki Hatynbeyli, Gazançi, Maniklu (şimdiki Malikli), Baş Güneypeya, Orta Güneypeya, Sirkhavend, Yeni Garalar, Kıçan (şimdiki Balligaya) köyleri ve bunlara ait arsalar Ağdam bölgesine devredildi. Böylece Ağdam bölgesindeki köy ve yerleşim yerlerinin sayısı 118'den 126'ya çıktı.

Yeni dönem
Birinci Karabağ Savaşı döneminde 1993 Yaz Taarruzları ve Ağdam Muharebesi sonucu, Temmuz 1993'te, bölgenin büyük bir kısmı tanınmayan Dağlık Karabağ Cumhuriyeti'nin (DKC) kontrolüne geçti. Daha sonra Askeran, Martakert ve Martuni ilçelerinin bir parçası oldu. DKC'nin idari bölünmesine göre, Ağdam şehri "Akna" (ermenice: Ակնա) olarak yeniden adlandırıldı.

2008 yılında Lonely Planet dergisi Ağdam'ı "Kafkasların Hiroşiması" olarak adlandırdı.. 2010 yılında Al Jazeera'nın çevrimiçi baskısı Ağdam'ı "hayalet şehirler" listesine dahil etti.

İkinci Karabağ Savaşı sırasında Azerbaycan ordusu, diğer yönlerde olduğu gibi Ağdam bölgesinde de karşı saldırı operasyonu yürüttü. .

20 Kasım 2020'de, Karabağ Ateşkes Bildirgesi uyarınca Ağdam bölgesi Azerbaycan Silahlı Kuvvetlerinin kontrolüne geri verildi. Ağdam akhund'u ve Seyid Lazım Ağa'nın torunu Seyid Yusif'in katılımıyla ezan okundu.

2020-2024 yılları arasında Rusya-Türkiye Ortak İzleme Merkezi Ağdam şehrinde faaliyet gösterdi. .

Kültür
Ağdam, antik tarihe sahip birçok mimari ve sanatsal anıta sahiptir. Bunlar arasında 19. yüzyıldan kalma Hanoğlu türbesi, Panah Han türbesi, Penahali Han Sarayı, Ağdam Ulu Camii, İmaret Mezarlığı, Şahbulak Kalesi, iki sandık benzeri anıt, 15. yüzyıldan kalma Sardaba ve Hatem Melik kalesi bulunmaktadır. 26 Temmuz 1986'da açılan Ağdam Çay Evi, 1984-1988 yılları arasında Ağdam'da baş mimar olarak çalışan Naig Samadov tarafından tasarlanmıştır. Çay Evi, akademisyen Hudu Mammadov'un fikrine dayanarak inşa edilmiştir. Çay Evi'nin bir kopyası, 10 Mayıs 2015'te Ağdam ilçesinin Guzanlı yerleşiminde inşa edilmiştir.

Ağdam, Azerbaycan Premier Ligi'nde Karabağ FK tarafından temsil edilmektedir. Ermeni Silahlı Kuvvetleri Ağdam şehrini işgal ettikten sonra Karabağ, iç saha maçlarını bir süre Guzanlı kasabasında, daha sonra da başkent Bakü'de oynadı. 24 Ağustos 2017'de Karabağ, Azerbaycan futbolu tarihinde ilk kez Şampiyonlar Ligi grup aşamasına katılmaya hak kazandı. 1952'den Karabağ Savaşı'na kadar şehirde İmaret Stadyumu bulunuyordu..

Coğrafî konumu
Rayonun rölyefi genel olarak düzlük, kısmen alçak dağlıktır. Bölgede geniş yer tutan Karabağ düzlüğünün rakımı güneybatıdan kuzeydoğuya doğru azalmaktadır. Arazide kireç taşı, çimento hammaddesi, çakıl, taş ve kum yatakları vardır. Rayon arazisinde Xaçın, Kötel ve Karkar nehirleri akmaktadır.

Ağdam rayonu, Dağlık Karabağ'ın doğudan giriş kapısı konumundadır. Birinci Karabağ Savaşı süresince stratejik konumuyla rayon Azerbaycan Silahlı Kuvvetleri'nin en önemli üssü rolünü üstlenmiş, uzun bir süre ermeni saldırı ve tehdidlerine direnmiştir. Fakat Temmuz 1993'te rayonun merkezi Ağdam şehrinin düşmesi Azerbaycan tarafında büyük bir hayal kırıklığı ve motivasyon kaybına neden olmuş, Dağlık Karabağ civarındaki diğer rayonların da bir birleri ardınca işgal edilmesine yol açmıştır.

İktisadî karakteri
Rayon ekonomisinin temelini gıda, hafif sanayi ve tarım ekonomisi: pamukçuluk, tahılcılık, üzümcülük, ipek böcekciliği, hayvancılık teşkil etmektedir. Rayonda et kombinası, yağ-peynir, konserve, tezgâh makinaları ve birkaç şarap fabrikaları, ipek böceği fabrikası, halı fabrikası, mekanik taş ocağı, ekmek fırını, tavukçuluk fabrikası, mali hizmet tesisi ve sair müesseseler vardı.

Kasabaları ve köyleri
Galeri
Ayrıca bakınız
Ağdam Demiryolu ve Otobüs Terminali Kompleksi
Tazekent Demiryolu İstasyonu
2014 Ermenistan Mil Mi-24 helikopterinin düşürülmesi
Askeran Çarpışması
Ağdam'ın Kurtuluşu Madalyası
Kaynakça