Armutlu, Şavşat

Armutlu, tarihsel Şavşeti bölgesinde eski yerleşim yerlerinden biridir. Günümüzde Artvin iline bağlı Şavşat ilçesinin idari merkezi olan Şavşat kentinin bir mahallesidir.

Tarihçe
Armutlu'un eski adı Samçeli (სამჭელი), Gürcüce bir yer adı olup “sami” (სამი) ve “çeli” (ჭელი) kelimelerinden oluşur. “Sami” üç, “çeli” ise, bir seferde ekini veya otu biçilen tarlaya denir. Bu yer adını üç ekinlik, üç otlak gibi çevirmek mümkündür. Saçmçeli Türkçeye “Samcel” şeklinde girmiştir. Nitekim 1835 Osmanlı nüfus sayımında Samcel (صامجل) olarak geçer.

Samçeli köyünün yer aldığı Şavşeti, tarihsel Gürcistan’ı oluşturan bölgelerden biriydi. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ikinci yarısının hemen başında Gürcülerden ele geçirmiştir. Osmanlı idaresinin kurduğu Şavşat sancağının 1554 yılındaki yöneticisi de İosebiti adında bir Gürcü beyi (tavadi) idi.

Samçeli köyü, 1835 Osmanlı nüfus sayımında Çıldır eyaletinin Satlel (Satlil) sancağına bağlı köylerden biriydi. Sadece erkek nüfusunun tespit edildiği bu sırada köyün nüfusu Müslüman ve Hristiyanlardan oluşuyordu. Köyde 20 hanede 66 Müslüman erkek, 73 hanede ise 205 Katolik erkek tespit edilmiştir. Toplam 93 hanede 271 erkeğin yazıldığı görülmektedir. Erkek sayısı kadar kadın eklenince köyün toplam nüfusunun yaklaşık 542 kişiden oluştuğu ortaya çıkar. Samçeli köyüne bağlı Sabudara mahallesinde ise, 13 hanede 43 erkek yazılmıştır. Köyün Rabat kısmında da 13 hanede 36 Ermeni erkek kaydedilmiştir. Kayıtlı erkek adlarına bakınca, “Millet-i Katolik” ve “Millet-i Ermeni” adıyla kaydedilen her iki topluluğun Ermenilerden oluştuğu anlaşılmaktadır.

Samçeli köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşası uyarınca, savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rusya’ya bırakıldı. Rus idaresinin 1886 tarihli nüfus tespitinde Samcel (Самджель) olarak kaydettiği yerleşim Artvin sancağının Şavşet-İmerhevi kazasına (uçastok) bağlı Satlel-Rabat nahiyesinin dokuz köyünden biriydi. Nüfusu, 53’ü erkek ve 57’si kadın olmak üzere, 25 hanede yaşayan 110 kişiden oluşuyordu. Nüfusun tamamı “Türk” olarak kaydedilmişti. Bu nüfus tespitinde Samceli köyüne bağlı üç mahalle bulunuyordu. “Davter-ogli” (Давтер-оглы) mahallesinde 3 hane, “Cami-megle”de (Джамн-мегле) 18 hane ve “Tair-ogli” (Таир-оглы) mahallesinde 3 hane bulunuyordu. Bir görüşe göre Davteroğlu adı Davteridze (დავთერიძე) ve Tairoğlu da Tairidze (ტაირიძე) ailesinden gelir. 1835 nüfus tespitindeki Hristiyan topluluk, 1886 nüfus tespitinde “Satlel-Rabat” adı altında kaydedilmiştir.

Samçeli köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre bağımsız Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. Bu durum, 7 Mayıs 1920 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla da Sovyet Rusya tarafından da tanındı. Ancak Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında, 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca Samçeli Türkiye'ye bırakıldı.

Samçeli köyü, Artvin livasında 1922 yılında yapılan nüfus tespitinde bu livanın Şavşat kazasına bağlıydı ve nüfusu 29 hanede yaşayan 143 kişiden oluşuyordu. Samçeli veya Samcel (سامجەل) Türkçe olmadığı için köyün adı 1925 yılında Armutlu olarak değiştirilmiştir. Armutlu köyü, 1935 genel nüfus sayımında Çoruh vilayetinin Şavşat kazasının merkez bucağına bağlıydı ve nüfusu 217 kişiden oluşuyordu. Armutlu, 1945 genel nüfus sayımında da bir köy olarak kaydedilmiş olmakla birlikte, 1950 genel nüfus sayımında köy olarak geçmemektedir. Bu iki tarih arasında Şavşat kasabasına bir mahalle olarak bağlandığı anlaşılmaktadır.

Kaynakça