Euchaita

Euchaita ( ), Helenopontus bölgesinde, Armeniakon Theması'nda (kuzey Anadolu) yer alan bir Bizans kenti ve piskoposluk merkezi. Ayrıca, Ancyra - Amasea Roma yolu üzerinde önemli bir durak noktasıydı.

Euchaita, daha sonraki Roma ve Bizans dönemlerinde, Anadolulu aziz Theodor Tiron'a duyulan saygı için önemli bir kült merkezi olarak öne çıktı. 7. ve 11. yüzyıllar arasında, erken Müslüman fetihlerinin ardından, bir askeri ileri karakola dönüştü. Ancak, 11. yüzyılın sonlarında Anadolu'nun Türkler tarafından fethiyle birlikte Euchaita'nın önemi azaldı.

Osmanlı döneminde Euchaita büyük ölçüde nüfussuzlaşmış olsa da, Avhat veya Avkat olarak bilinen geriye kalan bir köy vardı.

Günümüzde, Çorum ilinin Mecitözü ilçesine bağlı Beyözü köyü, kısmen antik kalıntıların üzerine kurulmuştur.

Tarihi
Euchaita, Roma'nın Helenopontus eyaletinde (Pontus sivil piskoposluğu), esas olarak Amasya'lı Aziz Theodore'a (yaklaşık M.S. 306'da şehit düşen) adanmış büyük bir hac yeri olmasıyla tanınır.

Euchaita'nın piskoposluk merkezi, başlangıçta eyalet başkenti Amasea Metropoliti'nin bir suffraganıydı (bilinen bir görevlisi yoktur) ve Konstantinopolis Patrikhanesi'nin etkisi altındaydı.

5. yüzyılda, şehir gözden düşmüş yüksek rütbeli din adamları için favori bir sürgün yeriydi. 515 yılında, tahkimatsız şehir bir Hun akınıyla yağmalandı. Bunun ardından, I. Anastasius Dicorus (hükümdarlığı 491–518) tarafından yeniden inşa edildi, tahkim edildi ve şehir statüsüne yükseltildi.

Euchaita, Bizans İmparatoru I. Herakleios döneminden (yaklaşık 640) kalma pseudo-Epiphanius'un Notitia Episcopatuum baskısında da belirtildiği üzere, 7. yüzyılın başlarında otosefal bir başpiskoposluk haline geldi.

Şehir, 615 yılında Sasaniler tarafından yakıldı ve 640 yılında ikinci Emevi Halifesi I. Muaviye komutasındaki Araplar tarafından saldırıya uğradı. İkinci bir Arap saldırısı şehri 663 yılında ele geçirdi; akıncılar şehri yağmaladı, Aziz Theodore kilisesini yıktı ve orada kışladı, bu sırada nüfus çevredeki kırsal kesimdeki tahkim edilmiş sığınaklara kaçtı. Şehir yeniden inşa edildi ve kısa sürede toparlandı. Araplar 810 yılında yakınlarında bir zafer kazandı, Armeniakon Theması'nın yerel strategosunu ve tüm hazinesini esir aldılar.

8. veya 9. yüzyıla ait bir hagiografi (aziz yaşam öyküsü), Aziz Theodore'un kutsal emanetlerinin o dönemde hala Amasya'da bulunduğunu, ancak Euchaita Hristiyanlarının, azizin yaşarken kendi şehrine transfer edilmesini arzuladığı iddiasıyla giderek artan bir ısrarla bu transferi talep ettiklerini belirtmektedir.

Euchaita, Bilge VI. Leon (hükümdarlığı 886-912) ve Konstantinopolis Patriği Photius döneminde tam teşekküllü bir metropolitlik makamı haline geldi. Patrikhanenin metropolitlikleri arasında 51. sırada yer alıyordu ve dört suffragan piskoposluğa (yardımcı piskoposluk) sahipti: Gazala, Koutziagra, Sibiktos ve Bariané. Ancak görünüşe göre, bu suffragan piskoposlukların hepsini en geç 10. yüzyılda kaybetmiştir.

972 yılında İmparator I. Ioannes Tzimiskes, Euchaita ile kesin ilişkisi veya aynı olup olmadığı belirsiz olan komşu Euchaneia'yı Theodoropolis olarak yeniden adlandırdı.

11. yüzyılın ortalarında, şehrin Aziz Theodore festivali sırasında canlı bir panayıra ev sahipliği yaptığı kaydedilmiştir.

Malazgirt Meydan Muharebesi'nden (1071) sonra Euchaita, Türk fetihlerinin sınırında kaldı ve kaderi hakkında daha fazla kayıt bulunmamaktadır. Yerleşim büyük olasılıkla nüfussuzlaştı ve 12. yüzyıldan itibaren Selçuklu Sultanlığı'nın kontrolüne geçti.

16. yüzyıla gelindiğinde, Osmanlı yönetimi altında, Avkat yerleşimi büyük ölçüde terk edilmişti. Ancak, Aziz Theodore Kilisesi'nin kalıntıları üzerinde olduğu tahmin edilen bir yerde, Elwan Çelebi adında bir sufiye adanmış bir derviş tekkesi veya zaviye bulunuyordu.

Alman gezgin Hans Dernschwam, 1550'lerde bu bölgeyi ziyaret ettiğinde, dervişlerin Aziz Theodore'un ejderha katili olarak saygınlığının, Hızır-İlyas adıyla bir kalıntısını sürdürdüğünü kaydetmiştir. Dernschwam'a dervişler tarafından "Hızır"ın öldürdüğü ejderhanın kalıntıları, atının toynak izi ve oluşturduğu bir kaynak, Hızır'ın seyisinin ve kız kardeşinin oğlunun mezarı gösterilmiştir. Dernschwam ayrıca bir kilisenin kalıntıları ve antik kentin diğer parçalarının varlığını da kaydetmiştir.

Günümüzde Elvançelebi Camii, Beyözü'nün yaklaşık 5 km batısında (40°33′59″K 35°09′52″D koordinatlarında, Çorum-Tokat yolu, D.180 üzerinde) yer almaktadır.

Yerel Ruhani Liderler
Piskoposlar

Peter Mongus (yaklaşık 447)
Mamas (Anastasius I Dicorus, hükümdarlık dönemi 491-518 döneminde kabul edildi)
Yuhanna (6. yy.)

Başpiskoposlar

Epiphanios (681'den önce - 692'den sonra), Monotelitizm ve Monoenerjizm'i sapkınlıklar olarak reddeden Konstantinopolis'in Üçüncü Ekümenik Konseyi'ne (680-681) ve 692'de Trullo'da düzenlenen disiplin amaçlı Quinisext Konseyi'ne katıldı
Theophylact (787'de), 787'de İznik'teki Ekümenik İkinci Konsey'e katıldı
Petrus (yaklaşık 7./8. yüzyıl)

Metropolitler

Euthymios (Euphemianos) (9. yüzyıl), kovuldu
Euthymius (Euphemianus) (869/870—daha sonra 882/886), ikinci bir dönem aldı
Theodorus Santabarenos (880-886)
Simeon (9. yy.)
Philaretos (945'te)
Philotheos (963-971'de öldü), synkellos
Teofilos (?—?)
Symeon (11. yüzyılın başları)
Michael (1028-1032)
Manuel (Emmanuei) (11. yüzyıl), synkellos
Östratyos
John Mauropous (1047'de öldü), protosynkellos
Nikolaos (1054'te)
Theodore (1082'den önce)
Fesleğen (1082-1092)
bilinmeyen metropol (1157)
Konstantin (1161-1171)
Aslan (1173)
bilinmeyen metropol (1185)
Fesleğen (1260)
Aleksios (1275)
bilinmeyen metropol (1318)

Unvanlı metropoller

1327 yılında, Euchaita, Sebasteia ve Iconion (Konya) piskoposlukları, Caesarea (Kayseri) piskoposluğuyla birleştirildi. 17. yüzyıldan itibaren, fahri (titular) metropolitler Eflak'ta takdis edilmeye (atanmaya) başlandı.

Meletius (1632)
Yakup (1656)
Parthenius (1674)
Joasaph (sonradan 1674)
bilinmeyen
Sinesius (1835-1840)
boş

Latin Ünvan başpiskoposlukları
Başpiskoposluk, 1922 yılında nominal olarak (sadece isimde) Latin fahri (titular) Eucaita başpiskoposluğu olarak yeniden kuruldu.

1925'te, henüz yeni bir görevli atanmadan önce, Eucaita fahri piskoposluğuna düşürüldü. Ancak 1929'da bu kez Euchaitæ, Eucaita veya Euchaitenus adları altında tekrar fahri başpiskoposluk statüsüne yükseltildi, .

1922 ile 1972 yılları arasında sadece üç fahri başpiskopos görev yapmıştır:

Bernard Adriaan Gijlswijk (O.P. ) (2 Aralık 1922 - 22 Aralık 1944)
Octavio Antonio Beras Rojas (O.P. ) (2 Mayıs 1945 - 10 Aralık 1961)
Bolesław Kominek (19 Mart 1962 - 28 Haziran 1972).

Arkeoloji
2006'dan 2012'ye kadar, Princeton Üniversitesi'nden John Haldon liderliğinde arkeolojik kazılar yapıldı.

Avkat Arkeoloji Projesi, Princeton Üniversitesi, Trent Üniversitesi, Charleston College, Birmingham Üniversitesi, Ankara Üniversitesi ve Orta Doğu Teknik Üniversitesi (Ankara) arasında bir işbirliğiydi. Kazı raporu 2018 yılında yayımlandı.

Kaynakça
Pius Bonifacius Gams, Series episcoporum Ecclesiae Catholicae, Leipzig 1931, p. 442
Le Quien, Michel (1740). Oriens Christianus, in quatuor Patriarchatus digestus: quo exhibentur ecclesiæ, patriarchæ, cæterique præsules totius Orientis. Tomus primus: tres magnas complectens diœceses Ponti, Asiæ & Thraciæ, Patriarchatui Constantinopolitano subjectas (in Latin). Paris: Ex Typographia Regia. cols. 543-548. OCLC 955922585.
Jean Darrouzès, Remarques sur des créations d'évêchés byzantins, in Revue des études byzantines, vol. 47, 1989, pp. 215–221
Heinrich Gelzer, Ungedruckte und ungenügend veröffentlichte Texte der Notitiae episcopatuum, in: Abhandlungen der philosophisch-historische classe der bayerische Akademie der Wissenschaften, 1901, pp. 529–641
McGeer, Eric; Nesbitt, John; Oikonomides, Nicolas, eds. (2001). Catalogue of Byzantine Seals at Dumbarton Oaks and in the Fogg Museum of Art, Volume 4: The East. Washington, DC: Dumbarton Oaks Research Library and Collection. .

Dış bağlantılar
GCatholic - (eski ve) unvanlı (baş)piskoposluk