Cibali

Cibali, Unkapanı’daki Zeugma limanı ve Haliç’in batı kıyısında yapılan ticaretler ile şehrin ticari kalbi olma rolünü oynamıştır. Yani, Cibali sadece “fabrika bölgesi” değil aynı zamanda liman ekonomisinin bir parçasıydı.Bizans döneminde Cibali, Unkapanı’nda bulunan Zeugma Limanı sayesinde ticari açıdan aktif bir bölgeydi.Bu liman büyük gemilerin yanaşabileceği kadar derindi ve çevresinde odun depoları, gıda depoları ve ticari yapılar bulunuyordu.Bu yüzden bölge, Haliç kıyısında ekonomik ve ticari hareketliliğin yoğun olduğu bir merkez haline gelmişti.
Cibali, İstanbul'un Fatih ilçesinde, Unkapanı'ndan Eyüpsultan'a doğru Haliç'in batı kıyısındaki mahalle. 2008 yılında yapılan bir düzenleme ile Haydar, Haraççı Karamehmet, Kasap Demirhun Mahalleleri'nin birleştirilmesiyle oluşturulmuştur.

Bizans surlarının içereside yer alan Cibali semtinin karşı yakasında Kasımpaşa, yan tarafında ise Balat ve Fener semtleri semti yer alır. Haraççı Kara Mehmed ile Küçük Mustafa Paşa mahallelerinin eteklerinde Haliç kıyısında kurulmuş bir semttir. Kuzeyinden Haliç'e paralel Abdülezel Paşa Caddesi (Kadir Has Caddesi) geçmektedir.

Bizans döneminde, İstanbul'un Haliç'i de çevreleyen surlarının bugünkü Cibali semtinde bulunan kapısına “Porta Puteae” veya “Porta del Pozzo” dendiği söylenir. Pierre Gilles, aynı kapıya “Porta Jubalica” dendiğini söyler. Bu adlar 18. yy'a kadar semtte oturmuş olan İspanya kökenli Yahudilerden almış olmalıdır.

1453'te Fatih Sultan Mehmet döneminde İstanbul'un fethiyle Osmanlı'ya geçen Cibali semtinin ismi fetih sırasında Haliç sahilinde bulunan bir kale kapısından İstanbul surlarının içerisine giren Cebe Ali'den geliyor. Fatih Sultan Mehmet dönemi kumandanlarından olan Cebe Ali Bey'in Osmanlı döneminde silah lojistiğinden sorumlu olan Cebeciler ocağının ilk kumandanı olduğu düşünülür. Cebe Ali Bey İstanbul'un fethi sırasında önemli başarılar sağlayarak Haliç sahilinde Bizans'ın İstanbul surlarına açılan kale kapısından içeri girmiştir. Sonra İstanbul şehrine girdiği bu kapının ismine Cebe Ali kapısı denmeye başlanmış ardından halk arasında zamanla bozularak Cibali kapısı denmeye başlanmış ve semte de Cibali ismi verilmiştir.

Cibali göründüğünün aksine sıradan bir mahalle değil çok katmanlı tarihsel bir yerleşim alanıdır. Aynı noktada farklı dönemlere ait üst üste yapılar bulunur. Bu durum Cibali’nin çok katmanlı arkeolojik tarihi boyutunu oluşturuyor ve yapılacak araştırmalar için önemli bir yer tutuyor.

1.Bizans Dönemi, en alt katman. Sarnıçlar ve ticaret yapıları Bizans dönemine aittir.2.Osmanlı Dönemi, orta katman.Mahalle şekilenmeri, dini ve sosyal yapılar bu döneme aittir.3.Sanayi Dönemi, üst katman.Bu dönemde kurulan Cibali Tütün Fabrikası bölgeyi sanayi bölgesine çeviriyor ve endüstriyel katmanı oluşturuyor.4.Modern Dönem, en üst katman. Kadir Has Üniversitesi.Tütün fabrikasının restore edilmesiyle kuruluyor aynı zamanda alt katmanlardaki yapıların kalıntılarını korunuyor ve çok katmanlı bir yapı haline geliyor.

Cibali bölgesinde az bilinen tarihî eserler: Cibali Karakolu (Osmanlı döneminden kalma bir karakol) hâlâ yerinde kalıntıları görülebiliyor.

Semtte bir tarihi çeşme ve Cebe Ali Türbesi gibi gerçek kültürel varlıklar var.

Seferikoz Cistern gibi Bizans dönemi kalıntıları da hala bölgede mevcuttur. (Genelde müze içinde kalıyor).

Tarihçe
Cibali semti İstanbul'un fethinden sonra Rumların yanına Türkler‘in de göç etmesiyle nüfusu yoğunlaşan bir bölge olmuştur. Anadolu kıyılarındaki pek çok iskelede olduğu gibi zamanla Rum meyhanelerinin oldukça yoğun bulunduğu bir kıyı mahallesi haline gelen Cibali’nin ünlü meyhaneleri zamanla kapanmıştır. Cibali'de yapılaşma çoğunlukla sıkışık ve ahşap malzemeli olduğu için tarihinde sık sık büyük yangınlarla karşılaştırmıştır. Ayrıca 4. Murad dönemindeki büyük İstanbul yangını aynı sebeplerden dolayı Cibali'den çıkmıştır ve hatta 4. Murad tütün ve alkol yasağını bu yangını bahane ederek "Cibali'de çok meyhane var insanlar buralarda oturup alkol ve tütün içiyor bu yüzden de tütünün ateşi yangına sebep oluyor." diyerek çıkarmıştır. İlerleyen dönemlerde 2. Mahmud zamanında Cibali ye ilk kez İstanbul'daki müslim ve gayrimüslimlerin asayişinin sağlanması için karakol yapılmıştır. Daha sonraları 1954'te bu karakolda geçen Cibali Karakolu adlı oyundan dolayı Cibali Karakolu ismiyle ün salmıştır. Sonraki yıllarda Cibali'de yaşanan en önemli değişim, Osmanlı imparatorluğunun borçlarını ödemek için yabancılar tarafından kurulan düyunu umumiye aracılığıyla Fransız tütün rejisine verilerek 1883 yılında kurulan ve Cibali için büyük bir sosyoekonomik değişim getiren Cibali Tütün Fabrikası'dır. Bu fabrika için Cibalinin seçilmesinin nedenleri Eminönü ve Unkapanı arasında bulunan tütün işleme atölyelerinin fazla olması ve Cibali'de işi olarak çalışabilecek çok insanın bulunmasıydı. Daha sonraları cumhuriyet kurulduğunda Türkiye üzerindeki kapitülasyonlar kaldırınca tütün fabrikası 1 mart 1925 tarihinde devlet yönetimine geçmiştir. 1995 yılına gelindiğinde fabrika kapatılmıştır ve Kadir Has Üniversitesi'ne devredilmiştir. 2002 yılında yerleşkenin restorasyonu tamamlanınca Kadir Has Üniversitesi eğitime başladı. Bu sefer de üniversitenin açılarak binlerce öğrencinin gelmesiyle Cibali'de son büyük değişim yaşanmıştır ve Cibali su anki halini almıştır. Bugün Cibali orta-alt katmanların, küçük esnaf, işçi ve asıl iç göçle gelenlerin yerleştiği bir semttir. Göçle gelenlerin çoğu Rizelidir. Gelenekçi ve muhafazakâr bir toplumsal yapıya sahiptir. Semtin Haliç kıyısı tarafındaki mezbelelikler ve tersane 1985-1989 döneminde kaldırılmış, yerlerine çocuk parkı ve park yapılmıştır.

Nüfus
Ulaşım
Otobüs Hatları
33ES Giyimkent - Eminönü
55G Gaziosmanpaşa - Beşiktaş
55T Gaziosmanpaşa - Taksim
99A Gaziosmanpaşa - Eminönü

Tramvay ve Teleferik Hatları
Eminönü - Alibeyköy Cep Otogarı

Ayrıca bakınız
Cibali Tütün Fabrikası
Cibali Polis Karakolu
Cibali Karakolu
Gül Camii
Aya Nikola Rum Ortodoks Kilisesi
Cebe Ali
Salih Paşa Camii
Cibali Kapı
Küçük Mustafa Paşa Camii Hamamı
Cibali (Şiir)

Kaynakça
Dış bağlantılar