text:
ΔΗΜΟΣ ΚΟΝΙΤΣΑΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΗ ΨΗΦΟΦΟΡΙΑ ΤΗΣ 2ας Ιουνίου 2019 Δικηγορικός Σύλλογος Ιωαννίνων
 ΔΗΜΟΣ ΚΟΝΙΤΣΑΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΗ ΨΗΦΟΦΟΡΙΑ ΤΗΣ 2ας Ιουνίου 2019
 ΟΔΗΓΙΕΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΗΣ ΨΗΦΟΦΟΡΙΑΣ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΕΚΛΟΓΩΝ
 Η επαναληπτική ψηφοφορία της 2ας Ιουνίου 2019, θα διεξαχθεί στα ίδια εκλογικά τμήματα και καταστήματα ψηφοφορίας που χρησιμοποιήθηκαν στην πρώτη ψηφοφορία (26.5.2019), με τις ίδιες εφορευτικές επιτροπές, τους ίδιους αντιπροσώπους της δικαστικής αρχής και τους ίδιους εφόρους αντιπροσώπων της δικαστικής αρχής. Για την υποστήριξη του έργου των εφορευτικών επιτροπών θα οριστεί ένας γραμματέας. Μπορεί να διοριστεί ο ίδιος ή διαφορετικός, σε κάθε περίπτωση όμως, ΕΝΑΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ.
 Στις 2 Ιουνίου 2019 ΕΝΤΟΣ ΤΗΣ Π.Ε. ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ θα διεξαχθούν επαναληπτικές Δημοτικές Εκλογές μόνο για την ανάδειξη Δημάρχου μόνο στους Δήμους Δωδώνης, Ζαγορίου, Ζίτσας, Ιωαννίνων, Κόνιτσας και Μετσόβου, όπως εμφαίνεται στις αναρτημένες στην ιστοσελίδα του συλλόγου μας (www.dsioan.gr) πράξεις του Προέδρου Πρωτοδικών Ιωαννίνων για κάθε παραπάνω Δήμο, όπου ουδείς συνδυασμός δε συγκέντρωσε την προβλεπόμενη πλειοψηφία (υπέρ το 50%).
 Στο πρόγραμμα για τις δημοτικές εκλογές θα αναφέρεται το όνομα των συνδυασμών και των υποψηφίων δημάρχων που μετέχουν στην επαναληπτική ψηφοφορία, με τη σειρά αρχικής ανακήρυξής τους από τα Πρωτοδικεία. ΠΡΟΣΟΧΗ!! Με αυτή τη σειρά θα συνταχθούν και τα τηλεγραφήματα.
 Ισχύουν οι ίδιες οδηγίες για την αναγνώριση και επαλήθευση του εκλογέα. Οι διπλοεγγεγραμμένοι εκλογείς, δίπλα στο όνομα των οποίων στον εκλογικό κατάλογο, υπάρχει η ένδειξη -∆-, θα υπογράφουν τη ΓΝΩΣΤΗ υπεύθυνη δήλωση του διπλοεγγεγραμμένου εκλογέα, ΜΕ τα στοιχεία του εκλογέα και ΤΟΝ Ειδικό Εκλογικό Αριθμό, όπως αυτός προκύπτει από τον εκλογικό κατάλογο και ο εκλογέας συμπληρώνει στο τέλος τη φράση: «Επίσης ότι άσκησα το εκλογικό μου δικαίωμα την Κυριακή 26.5.2019 σ’ αυτό το ίδιο εκλογικό τμήμα».
 - Ψηφοφορία 07:00 έως 19:00
 - Διαγραφή από τον εκλογικό κατάλογο και
 - Καταγραφή στο ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΨΗΦΟΦΟΡΙΑΣ το οποίο ΣΥΜΠΛΗΡΩΝΕΤΑΙ ΜΙΑ ΦΟΡΑ ΠΡΩΤΟΤΥΠΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΔΗΜΟΤΙΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ ΜΟΝΟ.
 - ΤΑ ΙΔΙΑ ΑΚΡΙΒΩΣ ΨΗΦΟΔΕΛΤΙΑ (δηλαδή τα ίδια με τους υποψήφιους συμβούλους της πρώτης Κυριακής),
 - ΙΔΙΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ
 - ΧΩΡΙΣ ΣΤΑΥΡΟΥΣ ΠΡΟΤΙΜΗΣΗΣ. Είναι ΣΚΟΠΙΜΟ κατά τις επαναληπτικές εκλογές
 - ΝΑ ΜΗΝ ΥΠΑΡΧΕΙ ΣΤΥΛΟ ΣΤΟ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΟ ΠΑΡΑΒΑΝ.
 Ο εκλογέας ΔΕΝ ΣΗΜΕΙΩΝΕΙ ΣΤΑΥΡΟ ΠΡΟΤΙΜΗΣΗΣ σε κανέναν υποψήφιο σύμβουλο, δεδομένου ότι η ψηφοφορία επαναλαμβάνεται μόνο ανάμεσα στους υποψηφίους περιφερειάρχες ή τους υποψήφιους δημάρχους των δύο (2) συνδυασμών που συγκέντρωσαν τις περισσότερες ψήφους κατά την πρώτη ψηφοφορία.
 Οι συνδυασμοί που συμμετέχουν στην επαναληπτική είναι υπεύθυνοι για την παράδοση του απαραίτητου αριθμού ψηφοδελτίων στον οικείο Δήμο για τα εκλογικά του τμήματα.
 - Κλείσιμο Ψηφοφορίας
 - Αντιστοιχία πρωτοκόλλου ψηφοφορίας και διαγραφέντων από τον εκλογικό κατάλογο
 - Άνοιγμα Κάλπης
 - Μέτρηση φακέλων
 - Άνοιγμα φακέλων
 ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΓΚΥΡΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΚΥΡΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΨΗΦΟΔΕΛΤΙΩΝ
 Είναι αυτονόητο ότι οι περιπτώσεις ακύρωσης αμφισβητούμενων ψηφοδελτίων πρέπει να κρίνονται με πολλή σύνεση και ψυχραιμία, γιατί η ακύρωση έγκυρων ψηφοδελτίων συνιστά αλλοίωση της λαϊκής βούλησης και η επαναληπτική ψηφοφορία μπορεί να κριθεί σε μονοψήφιες διαφορές.
 Προς τούτο είναι σκόπιμο όπως τα τυχόν προβληματικά ψηφοδέλτια κατακρατούνται τελευταία (χωρίς να αριθμηθούν), για να διαπιστωθεί αν το πρόβλημά τους είναι επαναλαμβανόμενο ή μεμονωμένο και για να κριθούν, τελικώς, όλα μαζί με ενιαίο τρόπο.
 Τα άκυρα και τα λευκά ψηφοδέλτια


text:
δεν λαμβάνουν το γενικό αύξοντα αριθμό των εγκύρων ψηφοδελτίων, αλλά έχουν δική τους αρίθμηση
 Κάθε άκυρο ψηφοδέλτιο συρράπτεται μαζί με το φάκελό του και τοποθετείται στη σωρό των άκυρων.
 Ως έγκυρο το ψηφοδέλτιο στις επαναληπτικές εκλογές :
 Τα ψηφοδέλτια με σταυρό προτίμησης παραπλεύρως του ονόματος υποψηφίου Δημάρχου ή παραπλεύρως του ονόματος υποψηφίου συμβούλου ή συμβούλων ή παραπλεύρως του υποψηφίου συνδυασμού προσμετρούνται ως έγκυρα. (άρθρα 26 Ν.4555/2018)
 Τα ψηφοδέλτια που αφορούν άλλη δημοτική ενότητα σε σχέση με το κατά περίπτωση εκλογικό τμήμα προσμετρούνται ως έγκυρα. (3374/2011 ΣΤΕ )
 Τα ψηφοδέλτια εντός λευκού φακέλου με ένδειξη -Δ- αλλά και με άλλη τυχόν ένδειξη -Π- ή -Κ- προσμετρούνται ως έγκυρα.
 Αν έφερε αποτύπωμα από σταυρό προτίμησης χαραγμένο σε προηγούμενο ψηφοδέλτιο (ΕΑ 10.070/82 ΕλΔ 24, 113)
 Κρίσιμη τυγχάνει η περίπτωση αν τυχόν βρεθεί στην ίδια κάλπη ένας ικανός και μεγάλος σε σχέση με τους ψηφίσαντες, αριθμός ψηφοδελτίων που φέρουν σταυρούς. Στο σημείο αυτό καλείται ο δικαστικός αντιπρόσωπος να διακρίνει αν τίθεται ζήτημα παραβίασης της μυστικότητας της ψηφοφορίας. (ΜΕΛΕΤΉΣΤΕ ΝΟΜΟΣ 3374/2011 ΣΤΕ )
 Αναμφίβολα ΑΚΥΡΑ ψηφοδέλτια είναι:
 αα.- Ο φάκελος είναι κενός ή δεν περιέχει ψηφοδέλτιο.
 ββ.- Το ψηφοδέλτιο δεν περιέχεται σε κανονικό φάκελο
 γγ.- Ο φάκελος περιέχει περισσότερα του ενός ψηφοδέλτια ανεξάρτητα αν είναι του ίδιου Συνδυασμού ή διαφορετικών,
 δδ.- Το ψηφοδέλτιο δεν είναι έντυπο ή έχει ουσιωδώς διαφορετικό χρώμα ή διαστάσεις
 εε.- Το ψηφοδέλτιο (ή και ο φάκελος στον οποίο βρίσκεται) φέρει αλλοιώσεις, υπογραμμίσεις, διαγραφές ή περιέχει λέξεις ή φράσεις.
 Αυτές είναι άλλωστε περιπτώσεις σκόπιμα άκυρων ψηφοδελτίων, όπου δεν γεννάται αμφισβήτηση.
 Στ.- Τα ψηφοδέλτια που φέρουν πολλούς συνεχόμενους ή μη σταυρούς
 Άκυρο το ψηφοδέλτιο που φέρει στίγματα ή σημεία τα οποία δύνανται να αποτελέσουν διακριτικά γνωρίσματα (σημάδια), που παραβιάζουν το απόρρητο της ψήφου. Διακριτικό γνώρισμα που παραβιάζει το επιβαλλόμενο από το άρθρο 51§3 του Συντάγματος απόρρητο της ψηφοφορίας αποτελεί μόνο εκείνο το σημείο, στίγμα, σχίσιμο, κηλίδα, γραμμή, τελεία κλπ., το οποίο δεν είναι τυχαίο, αλλά κατά τα διδάγματα της λογικής και της ανθρώπινης εμπειρίας, μπορεί να οδηγήσει στον προσδιορισμό, αμέσως ή εμμέσως, του εκλογέα που ψήφισε με το συγκεκριμένο ψηφοδέλτιο (μεταξύ άλλων ΑΕΔ 24/2001, 17/2001, 18/2001, 9/2001, 40/1995).
 Το ζήτημα αν συντρέχουν κάθε φορά οι παραπάνω προϋποθέσεις είναι πραγματικό και κρίνεται ενόψει του είδους των σημείων, της θέσης αυτών, του τρόπου της χάραξής τους και των λοιπών στοιχείων, από τα οποία μπορεί να συναχθεί το τυχαίο ή σκόπιμο της ύπαρξής τους (μεταξύ άλλων ΑΕΔ 17/2001, 18/2001).
 Με γνώμονα τα παραπάνω και κατά περίπτωση:
 Έχει κριθεί ως άκυρο το ψηφοδέλτιο που:
 αα.- Έφερε σταυρό πράσινου χρώματος (ΑΕΔ 38/95 ΔιΔιΚ 4, 949, 21/2001).
 ββ.- Ήταν κομμένο κατά την άνω αριστερή γωνία του (ΑΕΔ 38/1995).
 γγ.- Έφερε γραμμή πλαγίως και καθέτως γραμμένη με μπλε στυλό (AΕΔ 38/95).
 δδ.- Έφερε ημισέληνο σε σχήμα παρένθεσης, εμπρός από το όνομα υποψηφίου (ΣτΕ 1260/2000).
 εε.- Έφερε αρχικά υποψηφίου ή αστερίσκο αντί σταυρού (ΑΕΔ 24/2001, 21/2001, 9/2001, ΔΕφΑ 3724/1986 ΕλΔ 28, 218) ή V (ΑΕΔ 24/2001, 21/2001, 9/2001, ΣτΕ 1322/2000).
 ςς.- Έφερε σταυρό μέσα σε κύκλο (ΑΕΔ 9/2001)
 ζζ.-Έφερε στίγματα, προσδιοριστικά της ταυτότητας του εκλογέα (ΑΕΔ 26/94 ΔιΔικ 7, 361).
 ηη.-

type: other


text:
Έφερε κηλίδα από μελάνη στο διάκενο μεταξύ ονόματος και επωνύμου υποψηφίου (ΣτΕ 1400/2000).
 θθ.- Έφερε το χαρακτηριστικό γράμμα Χ στην οπίσθια πλευρά του (ΣτΕ 1322/2000).
 κκ.- Έφερε δύο σταυρούς στο όνομα του ίδιου υποψήφιου (από την ίδια ή διαφορετική πλευρά Α.Ε.Δ. 21/2001).
 Στα βιβλία Πράξεων Εφορευτικής Επιτροπής (Πρακτικό 2) και Διαλογής Ψήφων ΥΠΕΡ ΣΥΝΔΥΑΣΜΩΝ, οι δικαστικοί αντιπρόσωποι αναγράφουν ιδιοχείρως την επωνυμία των συνδυασμών, μονογράφουν και να είναι εμφανής η σφραγίδα της Περιφέρειας.
 Απαγορεύεται η χρήση άλλου βιβλίου πλην εκείνου που περιλαμβάνεται στον εκλογικό σάκο και φέρει την πρωτότυπη σφραγίδα της οικείας Περιφερειακής Ενότητα.
 Αναφορικά με τα έντυπα μετάδοσης των αποτελεσμάτων ΤΗΛΕΓΡΑΦΗΜΑΤΑ που θα συμπληρώνουν οι δικαστικοί αντιπρόσωποι, επισημαίνεται ότι, η σειρά αναγραφής των συνδυασμών πρέπει να είναι σύμφωνη με τη σειρά της αρχικής ανακήρυξής τους από το αρμόδιο πρωτοδικείο, δηλαδή τη σειρά που ακολουθήθηκε κατά τον Α ́ γύρο των αυτοδιοικητικών εκλογών (Α ́ Κυριακή).
 Μετά την έκδοση των αποτελεσμάτων και τη συμπλήρωση του βιβλίου διαλογής απλούν με τον αριθμό του εγκύρου ψηφοδελτίου σε κάθε κουτάκι του αντίστοιχου συνδυασμού ΚΑΙ του πρακτικού 2 εις τριπλούν, αποκόπτω από το ΠΡΑΚΤΙΚΟ 2 και σχηματίζω 2 όμοια πρακτικά 2 , ένα για τον Περιφερειάρχη κι ένα για τον Δήμο.
 Μέσα στον εκλογικό σάκο βάζω τις δεσμίδες των εγκύρων ψηφοδελτίων ανά συνδυασμό, τα άκυρα και τα λευκά σε άλλο φάκελο, το πρωτόκολλο ψηφοφορίας, το βιβλίο διαλογής με άθροισμα για κάθε συνδυασμό και το βιβλίο της εφορευτικής με πρακτικό 1 και πρακτικό 2 συμπληρωμένα, σφραγισμένα και υπογεγραμμένα από τον δικαστικό, τον γραμματέα, τα μέλη της εφορευτικής και τους εκλογικούς αντιπροσώπους για το ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟ ΠΡΩΤΟΤΥΠΟ. Τα πιστοποιητικά και οι υπεύθυνες δηλώσεις διπλοεγγεγραμμένων και παραλειφθέντων εκλογέων πρέπει να τοποθετηθούν σε ξεχωριστό φάκελο από το λοιπό εκλογικό υλικό.
 Έξω από τον εκλογικό σάκο για την παράδοση στο ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟ την αναφορά προς την κ. Έφορο, τη βεβαίωση εκτέλεσης καθηκόντων του δικαστικού, τη βεβαίωση εκτέλεσης καθηκόντων του γραμματέα, το απόσπασμα του πρακτικού 1 για τη γραμματέα. Μετά παραδίδεται ΠΡΑΚΤΙΚΟ 2 στο κτίριο της Περιφέρειας και για τον Δήμο, εκτός αν το παραδώσετε με το τηλεγράφημα στον αρμόδιο υπάλληλο του Δήμου.
 Καλό μήνα ... Καλή επιτυχία... λίγο πιο εύκολα.... Πολύ κρίσιμα όμως και πάλι ....
 Ιωάννινα, 1.6.2019
 131/30.5.2019 Πράξη Προέδρου Πρωτοδικών Ιωαννίνων
 Κατεβάστε το αρχείο Κατεβάστε το αρχείο Μέγεθος αρχείου: 1.71 MB
 Κατεβάστε το αρχείο Κατεβάστε το αρχείο Μέγεθος αρχείου: 8.91 MB
 Κατεβάστε το αρχείο Κατεβάστε το αρχείο Μέγεθος αρχείου: 28 KB
 Κατεβάστε το αρχείο Κατεβάστε το αρχείο Μέγεθος αρχείου: 47 KB


text:
Νέα ενδιαφέροντα δημοσιολογικά ζητήματα μέσα από την επιβεβαίωση μίας παγιωμένης νομολογίας – Σχόλιο στην ΟλΣτΕ 2787/2015 – constitutionalism.gr
 Λέξεις-Κλειδιά: Συμβούλιο της Επικρατείας • δημοψήφισμα • Κυβερνητικές πράξεις • αίτηση ακύρωσης • Χαράλαμπος Τσιλιώτης • ανέλεγκτο
 [αναδημοσίευση από την ΘΠΔΔ 2015, σελ. 649-656] * Η εν λόγω απόφαση της Ολομελείας του ΣτΕ, αν και δεν πρωτοτύπησε στο διατακτικό της και εν πολλοίς στο σκεπτικό της, σίγουρα χαρακτηρίζεται από μοναδικότητα ως προς το αντικείμενο που εξέτασε, τον τρόπο και κυρίως τον χρόνο διεξαγωγής της δίκης, μόλις εντός δύο ημερών από τον ορισμό δικασίμου, καθώς και τον χρόνο έκδοσης της απόφασης (εντός της ιδίας ημέρας συζήτησης της ένδικης αίτησης ακύρωσης). Βέβαια «πρωτότυπος» ήταν και ο τρόπος και κυρίως ο χρόνος διεξαγωγής του δημοψηφίσματος της 5 Ιουλίου 2015, το οποίο διεξήχθη για πρώτη φορά υπό την ισχύ του Συντάγματος του 1975, όπως αυτό αναθεωρήθηκε και ισχύει, εντός έξι ημερολογιακών και πέντε εργασίμων ημερών από την προκήρυξή του με το ΠΔ 38/2015, κάτι πρωτοφανές ίσως για τα παγκόσμια χρονικά.*
 1. Εισαγωγή – Θέση του προβλήματος
 Η εν λόγω απόφαση της Ολομελείας του ΣτΕ, αν και δεν πρωτοτύπησε στο διατακτικό της και εν πολλοίς στο σκεπτικό της, σίγουρα χαρακτηρίζεται από μοναδικότητα ως προς το αντικείμενο που εξέτασε, τον τρόπο και κυρίως τον χρόνο διεξαγωγής της δίκης, μόλις εντός δύο ημερών από τον ορισμό δικασίμου, καθώς και τον χρόνο έκδοσης της απόφασης (εντός της ιδίας ημέρας συζήτησης της ένδικης αίτησης ακύρωσης). Βέβαια «πρωτότυπος» ήταν και ο τρόπος και κυρίως ο χρόνος διεξαγωγής του δημοψηφίσματος της 5 Ιουλίου 2015, το οποίο διεξήχθη για πρώτη φορά υπό την ισχύ του Συντάγματος του 1975, όπως αυτό αναθεωρήθηκε και ισχύει, εντός έξι ημερολογιακών και πέντε εργασίμων ημερών από την προκήρυξή του με το ΠΔ 38/2015, κάτι πρωτοφανές ίσως για τα παγκόσμια χρονικά[1].
 Αναγκαστικά, λοιπόν, το ΣτΕ ακολούθησε τον ρυθμό της Κυβέρνησης και με βάση τα άρθρα 14 παρ. 2 εδ. α ́, 20 και 21 ΠΔ 18/1989, ο προεδρεύων του Δικαστηρίου, αρχαιότερος Αντιπρόεδρος αυτού, Ν. Σακελλαρίου, ελλείποντος Προέδρου, συγκάλεσε σε συνεδρίαση την Ολομέλεια εντός του ως άνω βραχύτατου χρονικού διαστήματος, για να μην επιτρέψει να πλανάται η αιτίαση ότι το Δικαστήριο άφησε αναπάντητο το ερώτημα ως προς τον έλεγχο της συνταγματικότητας και νομιμότητας του ΠΔ 38/2015, με το οποίο προκηρύχθηκε το δημοψήφισμα.
 Βέβαια, εν τέλει το Δικαστήριο δεν πήρε θέση επί της ουσίας του ζητήματος, ακολουθώντας παγιωμένη επί σειρά δεκαετιών νομολογία του περί του απροσβλήτου με αίτηση ακυρώσεως κυβερνητικών πράξεων δυνάμει του άρθρου 45 παρ. 5 ΠΔ 18/1989 με την εξής καταλυτική παραδοχή ότι «... το προσβαλλόμενο διάταγμα, εκδοθέν βάσει του άρθρου 44 παρ. 2 του Συντάγματος, όπως και η προσβαλλόμενη πράξη του Υπουργικού Συμβουλίου, αφορούν την προκήρυξη δημοψηφίσματος και συνιστούν, ως εκ τούτου, κυβερνητικές πράξεις αναγόμενες στη διαχείριση της πολιτικής εξουσίας κατά την έννοια του άρθρου 45 παρ. 5 του π.δ. 18/1989. Επομένως, οι πράξεις αυτές δεν υπόκεινται στον ακυρωτικό έλεγχο του Συμβουλίου της Επικρατείας και, συνεπώς, η κρινόμενη αίτηση πρέπει να απορριφθεί ως απαράδεκτη»[2]. Το Δικαστήριο κλήθηκε για πρώτη φορά να εξετάσει αίτηση ακυρώσεως κατά του Διατάγματος προκήρυξης δημοψηφίσματος.


text:
Παρεμφερής, όμως, και ανάλογη είναι η περίπτωση των Προεδρικών Διαταγμάτων διάλυσης της Βουλής, προκήρυξης εκλογών και σύγκλησης νέας Βουλής, αιτήσεις ακυρώσεως κατά των οποίων το ΣτΕ εξέτασε σε πλείονες περιπτώσεις στο παρελθόν, απορρίπτοντάς τες όλες με το σταθερό επιχείρημα ότι τα Διατάγματα αυτά φέρουν τον χαρακτήρα κατ’ εξοχήν κυβερνητικής πράξεως που ανάγεται στην διαχείριση της πολιτικής εξουσίας, μη υποκείμενα, λόγω της φύσεώς τους αυτής, στον έλεγχο του Συμβουλίου της Επικρατείας[3].
 Στην προκείμενη περίπτωση της διεξαγωγής του δημοψηφίσματος το Δικαστήριο δεν αρκείται στην παραπάνω παραδοχή, την οποία επαναλαμβάνει με την ίδια διατύπωση αλλά προχωρεί και σε μία επάλληλη παραδοχή για να καταφάσει το απαράδεκτο της ένδικης αιτήσεως ότι «... σε κάθε περίπτωση, ο έλεγχος του κύρους και των αποτελεσμάτων του δημοψηφίσματος υπάγεται, σύμφωνα με το άρθρο 100 παρ. 1 στοιχ. β ́ του Συντάγματος, στην αρμοδιότητα του Ανωτάτου Ειδικού Δικαστηρίου»[4]. Με την επάλληλη αυτή παραδοχή το Δικαστήριο κάνει ένα βήμα περαιτέρω σε σχέση με την παλαιότερη νομολογία του ως προς το Διάταγμα διάλυσης της Βουλής και σε αντίθεση με τις προηγούμενες αποφάσεις αρνείται εν τέλει την δικαιοδοσία και αρμοδιότητά του, θεωρώντας ότι πέραν του μη εκτελεστού χαρακτήρα και γι αυτό μη υποκείμενου σε αίτηση ακυρώσεως κατ’ άρθρο 45 παρ. 5 ΠΔ 18/1989 του Προεδρικού Διατάγματος προκήρυξης δημοψηφίσματος, για την προκείμενη διαφορά υπάρχει δικαιοδοσία και αρμοδιότητα του ΑΕΔ σύμφωνα με το άρθρο 100 παρ. 1 περ. β ́ Σ, η οποία αποκλείει την δική του δικαιοδοσία.
 Μάλιστα κατά την συγκλίνουσα, προς την ανωτέρω, ειδικότερη γνώμη του Αντιπροέδρου Δ. Πετρούλια και των Συμβούλων Χ. Ράμμου, Αικ. Σακελλαροπούλου, Γ. Ποταμιά, Μ. Γκορτζολίδου, Ε. Νίκα, Σ. Μαρκάτη[5], προς τη γνώμη των οποίων προσχώρησαν οι Πάρεδροι Ο. Παπαδοπούλου και Μ. Σωτηροπούλου, «... η αίτηση ακυρώσεως, με την οποία αμφισβητείται το κύρος του προκηρυχθέντος με το προσβαλλόμενο προεδρικό διάταγμα δημοψηφίσματος, είναι απορριπτέα ως απαράδεκτη, διότι, κατά το άρθρο 100 παρ. 1 περ. β ́ του Συντάγματος, ο έλεγχος του κύρους (και των αποτελεσμάτων) δημοψηφίσματος που ενεργείται κατά το άρθρο 44 παρ. 2 του Συντάγματος, υπάγεται στην αρμοδιότητα του Ανωτάτου Ειδικού Δικαστηρίου».[6] Σύμφωνα με την άποψη αυτή δεν τίθεται καν θέμα δικαιοδοσίας του ΣτΕ και παρέλκει η εξέταση της εκτελεστότητας κατ’ άρθρο 45 παρ. 1 ΠΔ 18/1989 ή χαρακτήρα κυβερνητικής πράξης κατά την παρ. 5 του ιδίου άρθρου του επίδικου ΠΔ επειδή κατά το άρθρο 100 παρ. 1 περ. β ́ Σ ιδρύεται αποκλειστική δικαιοδοσία του ΑΕΔ να κρίνει τη συνταγματικότητα και νομιμότητα του εν λόγω ΠΔ στο πλαίσιο του ελέγχου του κύρους και των αποτελεσμάτων δημοψηφίσματος κατ’ άρθρο 44 παρ. 2 Σ. Βέβαια, όπως θα δούμε κατωτέρω, ο έλεγχος του ΑΕΔ είναι περιορισμένος, εφόσον το ΑΕΔ ακολουθήσει τη νομολογία του για τον (περιορισμένο) έλεγχο του Διατάγματος διάλυσης της Βουλής, τον οποίο διενεργεί στο πλαίσιο της εκδίκασης ενστάσεων κατά το άρθρο 58 Σ σε συνδυασμό και με το άρθρο 100 παρ. 1 περ. α ́ Σ. Στο θέμα αυτό θα επανέλθουμε κατωτέρω[7].
 Τα ενδιαφέροντα (κυρίως) δικονομικά ζητήματα που αφορούν την υπό σχολιασμό απόφαση είναι: 1) Η νομική φύση του Προεδρικού Διατάγματος προκήρυξης δημοψηφίσματος κατά το άρθρο 44 παρ.


text:
2 εδ. α ́ Σ και των ενδιάμεσων διαδικαστικών πράξεων που η ίδια διάταξη ορίζει, 2) η εκτελεστότητα και το δικαστικά προσβλητό αυτής και 3) η δικαιοδοσία του ΣτΕ εν προκειμένω σε σχέση με την δικαιοδοσία του ΑΕΔ.
 2. Η νομική φύση του Προεδρικού Διατάγματος προκήρυξης δημοψηφίσματος για κρίσιμο εθνικό θέμα κατ’ άρθρο 44 παρ. 2 εδ. α ́ Σ
 Ενώπιον του Δικαστηρίου προσβλήθηκαν με αίτηση ακυρώσεως το ΠΔ 38/2015, με το οποίο ο ΠτΔ προκήρυξε βάσει του άρθρου 44 παρ. 2 εδ. α ́ Σ και του άρθρου 2 παρ. 1 Ν. 4023/2011 δημοψήφισμα για κρίσιμο εθνικό θέμα καθώς και η από 26-6-2015 Πράξη του Υπουργικού Συμβουλίου, η οποία σύμφωνα με την ίδια διάταξη εκκίνησε την διαδικασία προκήρυξης δημοψηφίσματος. Το Δικαστήριο δεν διέκρινε μεταξύ των δύο πράξεων. Ορθότερο, αν και πρακτικά επουσιώδες, θα ήταν να κρίνει ότι η Πράξη του Υπουργικού Συμβουλίου απορροφάται από το Προεδρικό Διάταγμα προκηρύξεως του Δημοψηφίσματος, το οποίο αποτελεί την τελική πράξη σε μία ιδιότυπη και όχι κατά κυριολεξία σύνθετη «διοικητική» ενέργεια τριών φάσεων[8], η οποία είναι η μόνη ελεγχόμενη πράξη[9]. Στην περίπτωση αυτή τυχόν πλημμέλειες των προγενέστερων διαδικαστικών πράξεων, τουτέστιν της Πράξης του Υπουργικού Συμβουλίου και της απόφασης της Βουλής[10] ως προς τη συνταγματικότητα και νομιμότητά των[11] επηρεάζουν βεβαίως το κύρος της τελικής πράξης. Κατά συνέπεια ορθότερο θεωρείται ότι εάν κάποια από τις πράξεις της παραπάνω ιδιότυπης σύνθετης ενέργειας θα μπορούσε να ελεγχθεί δικαστικά, αυτή είναι η τελική πράξη του διατάγματος προκήρυξης του δημοψηφίσματος από τον ΠτΔ, το οποίο προσυπογράφεται από το Υπουργικό Συμβούλιο[12].
 Πάντως υπάρχει διάσταση απόψεων σε θεωρητικό επίπεδο για την νομική φύση του Προεδρικού Διατάγματος προκήρυξης δημοψηφίσματος και την αντίστοιχη αρμοδιότητα του ΠτΔ. Κατά μία άποψη εντάσσεται στις νομοθετικές αρμοδιότητες του ΠτΔ κατά το άρθρο 26 παρ. 1 Σ[13], κατά άλλη άποψη εμπίπτει στις αρμοδιότητες του ΠτΔ ως κατ’ άρθρο 30 παρ. 1 Σ ρυθμιστή του πολιτεύματος[14]. Κατά τρίτη, ορθότερη, εκδοχή, γίνεται διάκριση μεταξύ της πράξης προκήρυξης του δημοψηφίσματος κατά το εδ. α ́ του άρθρου 44 παρ. 2 Σ για κρίσιμα εθνικά θέματα, που αποτελεί ρυθμιστική αρμοδιότητα του ΠτΔ κατ’ άρθρο 30 παρ. 1 Σ, και αυτής κατά το εδ. β ́ της ίδιας διάταξης για σοβαρό κοινωνικό ζήτημα, που εντάσσεται στη νομοθετική αρμοδιότητα του ΠτΔ κατ’ άρθρο 26 παρ. 1 Σ[15]. Τέλος κατά την θεωρία του Διοικητικού Δικαίου[16] η αρμοδιότητα έκδοσης των Διαταγμάτων από τον ΠτΔ (και των λεγόμενων «ρυθμιστικών-κυβερνητικών») εντάσσεται στο πλαίσιο της διοικητικής του αρμοδιότητας, συνεπεία τούτου το Διάταγμα προκήρυξης δημοψηφίσματος θα πρέπει να θεωρηθεί ως διοικητική πράξη.
 Όσον αφορά την ΠΥΣ, με την οποία εκκινείται η διαδικασία προκήρυξης δημοψηφίσματος κατ’ άρθρο 44 παρ. 2 εδ. α ́ Σ αποτελεί ιδιότυπη νομικοπολιτική πράξη του Υπουργικού Συμβουλίου ως συνταγματικού οργάνου, που εκδίδεται κατ’ εξουσιοδότηση του Συντάγματος. Βέβαια κατά την ανωτέρω εκτεθείσα θεωρία του Διοικητικού Δικαίου θα πρέπει και αυτή να θεωρηθεί ως (ενδιάμεση) διοικητική πράξη στο πλαίσιο της ανωτέρω ιδιότυπης σύνθετης «διοικητικής» ενέργειας.
 3. Η θεωρία περί κυβερνητικών πράξεων
 Η θεωρία των κυβερνητικών πράξεων (actes de gouvernement) έλκει την καταγωγή της από την Γαλλική δημοσιολογική νομολογία και θεωρία.


text:
Βασίσθηκε, κυρίως, πάνω στα δεδομένα της νομολογίας του γαλλικού Συμβουλίου της Επικρατείας (Conseil d’ Etat)[17], όπως τα επεξεργάσθηκαν οι γάλλοι δημοσιολόγοι[18]. Στην ελληνική έννομη τάξη το απρόσβλητο με αίτηση ακυρώσεως κατά των κυβερνητικών πράξεων καθιέρωσε το πρώτον το άρθρο 46 παρ. 3 Ν. 3713/1928 «περί Συμβουλίου Επικρατείας», το οποίο όριζε ότι δεν μπορούν να προσβληθούν με αίτηση ακυρώσεως «αι κυβερνητικαί πράξεις και διαταγαί, αι αναγόμεναι εις την διαχείρισιν της πολιτικής εξουσίας». Τόσο η διάταξη του άρθρου 45 παρ. 5 Ν.Δ. 170/1973, όσο και η νυν διάταξη του άρθρου 45 παρ. 5 ΠΔ 18/1989 είναι πανομοιότυπες. Ούτε η νομολογία του ΣτΕ ούτε και η θεωρία του Διοικητικού Δικαίου ανέπτυξαν μέχρι τώρα μία σταθερή και πάγια θέση για την έννοια και τον χαρακτήρα των κυβερνητικών πράξεων[19]. Από μία επισκόπηση της νομολογίας του ΣτΕ από την αρχική νομοθετική σύλληψη αυτής της θεωρίας ή καλλίτερα την αποδοχή της από την γαλλική νομολογία και θεωρία μέχρι σήμερα μπορούμε να κατατάξουμε τις κυβερνητικές πράξεις σε τρεις κατηγορίες[20]:
 α) Αυτές που αφορούν στις σχέσεις του ΠτΔ με την Βουλή και την Κυβέρνηση (π.χ. διάταγμα διάλυσης της Βουλής και προκήρυξης εκλογών, διάταγμα αποδοχής παραίτησης Υπουργού ή της Κυβέρνησης και η εντολή σχηματισμού Κυβέρνησης, διάταγμα προκήρυξης δημοψηφίσματος κ.λ.π.).
 γ) Πράξεις που ανάγονται στις διεθνείς σχέσεις της χώρας[21].
 Η θεωρία των κυβερνητικών πράξεων έχει υποστηριχθεί υπό το πρίσμα της αρχής της διάκρισης των λειτουργιών και την φύση ορισμένων πράξεων των οργάνων της εκτελεστικής λειτουργίας που ακριβώς εκ της φύσεώς τους αυτής δεν είναι δυνατό να ελεγχθούν δικαστικά. Έχει, όμως, δεχθεί κριτική όχι μόνο υπό το πρίσμα της ασφάλειας δικαίου λόγω της αδυναμίας της να υποστηρίξει ένα σταθερό και συνεπές κριτήριο για τον ορισμό της «κυβερνητικής πράξης», αλλά και για το ότι περιορίζει, χωρίς επαρκές συνταγματικό υπόβαθρο, το βεληνεκές συνταγματικών διατάξεων, όπως των άρθρων 20 παρ. 1 και 95 παρ. 1 στοιχ. α ́ Σ.[22].
 4. Ενδιάμεσο συμπέρασμα – Αποτελεί το Προεδρικό Διάταγμα προκήρυξης δημοψηφίσματος διοικητική και κατά συνέπεια κυβερνητική πράξη;
 Οι κυβερνητικές πράξεις θεωρούνται διοικητικές πράξεις[23], περιέχουσες τα στοιχεία της διοικητικής πράξης, ήτοι καθορίζουν μονομερώς κανόνες δικαίου και προέρχονται από διοικητικά όργανα[24]. Το ζήτημα είναι εάν οι πράξεις που εκδίδει ο ΠτΔ στο πλαίσιο της ρυθμιστικής του αρμοδιότητας αποτελούν διοικητικές πράξεις για να μπορούν να θεωρηθούν και κυβερνητικές.
 Σύμφωνα με την κρατούσα άποψη στην θεωρία του Διοικητικού Δικαίου δεν γίνεται διάκριση μεταξύ της ρυθμιστικής και της εκτελεστικής-διοικητικής αρμοδιότητας του ΠτΔ[25]. Κατά μία άποψη γίνεται διάκριση μεταξύ οργανικής Διοίκησης υπό στενή έννοια και οργανικής Διοίκησης υπό ευρεία έννοια. Στην πρώτη ανήκουν μόνο το νομικό πρόσωπο του Δημοσίου, τα λοιπά Νομικά Πρόσωπα Δημοσίου Δικαίου και οι Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΟΤΑ), τα οποία κατά το άρθρο 82 παρ. 2 Σ χαρακτηρίζονται ως δημόσιες υπηρεσίες. Η μορφή αυτή της Διοίκησης κατοχυρώνεται στο Σύνταγμα στα άρθρα 101 επ. αυτού. Η οργανική Διοίκηση υπό ευρεία έννοια περιλαμβάνει και τα άλλα δύο όργανα της Εκτελεστικής Λειτουργίας, τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και την Κυβέρνηση, όταν αυτά δεν ασκούν Διοίκηση υπό στενή έννοια[26] ή κατά την διατύπωση του ΣτΕ όταν δεν ασκούν «αμιγώς διοικητικές αρμοδιότητες» αλλά «κυβερνητική λειτουργία»[27]. Κατά


text:
άλλη παρεμφερή άποψη στο πλαίσιο της διοικητικής λειτουργίας, όρος που χρησιμοποιείται κατά την θεωρία αυτή αντί του καθιερωμένου της εκτελεστικής λειτουργίας που χρησιμοποιεί και το Σύνταγμα στο άρθρο 26 παρ. 2, περιλαμβάνονται ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, η Κυβέρνηση και η Δημόσια Διοίκηση και η οποία διακρίνεται σε κυβερνητική (αποτελούμενη από τον ΠτΔ και την Κυβέρνηση) και εκτελεστική (αποτελούμενη από την Διοίκηση υπό στενή έννοια)[28]. Κατά τρίτη πιο προωθημένη άποψη, η οποία ελαύνεται από την δυσχέρεια της διακρίσεως μεταξύ κυβερνήσεως και διοικήσεως, δεν υφίσταται χωριστή κυβερνητική λειτουργία, διακριτή από την Διοίκηση, εντός της εκτελεστικής λειτουργίας[29].
 Κατά συνέπεια με οποιαδήποτε εκ των ως άνω επιμέρους εκδοχών σύμφωνα με την διοικητικολογική θεωρία το Διάταγμα προκήρυξης δημοψηφίσματος αποτελεί διοικητική πράξη και λόγω του ότι εκδίδεται στο πλαίσιο της διαχείρισης της πολιτικής εξουσίας αποτελεί κυβερνητική πράξη. Την άποψη αυτή ακολουθεί προφανώς και το ΣτΕ.
 Εάν, όμως, γίνει δεκτή η εκδοχή, η οποία και κατά την εδώ υποστηριζόμενη άποψη είναι η ορθότερη, ότι το Διάταγμα προκήρυξης δημοψηφίσματος εντάσσεται στην αρμοδιότητα του ΠτΔ ως ρυθμιστή του πολιτεύματος κατ’ άρθρο 30 παρ. 1 Σ, τότε δεν αποτελεί διοικητική πράξη υπό την έννοια που της έχει προσδώσει η θεωρία του Διοικητικού Δικαίου, διότι προέρχεται από τον ΠτΔ, ο οποίος δεν ενεργεί ως διοικητικό όργανο στο πλαίσιο της εκτελεστικής του αρμοδιότητας κατ’ άρθρο 26 παρ. 2 Σ αλλά ως ρυθμιστής του πολιτεύματος κατ’ άρθρο 30 παρ. 1 Σ., τότε το ΣτΕ στερείται δικαιοδοσίας όχι κατ’ άρθρο 45 παρ. 5 ΠΔ 18/1989 αλλά κατ’ άρθρο 95 παρ. 1 στοιχ. α ́ Σ σε συνδυασμό με το άρθρο 45 παρ. 1 ΠΔ 18/1989..
 Λαμβάνοντας υπόψη τα όσα εκτέθηκαν ανωτέρω, το Δικαστήριο ακολουθώντας την πάγια νομολογία του ήχθη κατ’ αποτέλεσμα σε ορθό συμπέρασμα περί του απαραδέκτου της αιτήσεως ακυρώσεως κατά του Διατάγματος προκήρυξης δημοψηφίσματος, ανεξαρτήτως του ποια άποψη ακολουθήσει κάποιος για τη νομική φύση του Διατάγματος αυτού. Στην μεν περίπτωση που γίνει δεκτή η άποψη ότι το Διάταγμα προκήρυξης δημοψηφίσματος αποτελεί νομοθετική πράξη, το ΣτΕ στερείται ούτως ή άλλως κατ’ άρθρα 26 και 95 παρ. 1 Σ και 45 παρ. 1 ΠΔ 18/1989 δικαιοδοσίας να κρίνει τη συνταγματικότητα νομοθετικής πράξης. Εάν πάλι γίνει δεκτό ότι το επίμαχο Διάταγμα εκδίδεται εντός του κυβερνητικού πεδίου της εκτελεστικής λειτουργίας, τότε αποτελεί αναμφίβολα κυβερνητική πράξη, η οποία εκφεύγει του δικαστικού ακυρωτικού ελέγχου κατ’ άρθρο 45 παρ. 5 ΠΔ 18/1989. Τέλος κατά την ορθότερη κατά τα εδώ υποστηριζόμενα άποψη, ότι το Διάταγμα προκήρυξης δημοψηφίσματος αποτελεί πράξη εντασσόμενη στην ρυθμιστική αρμοδιότητα του ΠτΔ κατ’ άρθρο 30 παρ. 1 Σ, αυτό δεν αποτελεί καν διοικητική πράξη, οπότε το ΣτΕ στερείται δικαιοδοσίας κατ’ άρθρο 95 παρ. 1 στοιχ. α ́ Σ.
 5. Αποκλειστική ή εν μέρει συντρέχουσα δικαιοδοσία του ΑΕΔ κατ’ άρθρο 100 παρ. 1 περ. β ́ Σ;
 Ενόψει της αποδοχής της θεωρίας της κυβερνητικής πράξης από το ΣτΕ το ερώτημα παρουσιάζει μάλλον θεωρητικό ενδιαφέρον. Είναι σαφές ότι το ΣτΕ δεν μπορεί να κρίνει τη συνταγματικότητα και νομιμότητα του Προεδρικού Διατάγματος προκήρυξης δημοψηφίσματος για τους ανωτέρω λόγους. Η άποψη που αρνείται a priori την δικαιοδοσία του ΣτΕ (δηλ. η άποψη


text:
της συγκλίνουσας ειδικότερης γνώμης) προφανώς ερείδεται στην άποψη ότι το άρθρο 100 παρ. 1 περ. β ́ Σ καθιερώνει αποκλειστική δικαιοδοσία του ΑΕΔ και ως εκ τούτου αποτελεί ειδικότερη διάταξη έναντι εκείνης του άρθρου 95 παρ. 1 Σ περ. α ́ Σ που καθιερώνει την ακυρωτική αρμοδιότητα του ΣτΕ και ως τέτοια κατισχύει έναντι της τελευταίας (lex specialis derogat legi generali). Πάντως σε μία τέτοια προσέγγιση δεν είχε προβεί το ΣτΕ στη νομολογία του για τον εκτελεστό ή μη χαρακτήρα του Διατάγματος διάλυσης της Βουλής και προκήρυξης εκλογών ενόψει των άρθρων 100 παρ. 1 περ. α ́ και 58 Σ[30], μη αρνούμενο εν προκειμένω την δικαιοδοσία του.
 Από την άλλη, όσον αφορά την ανακήρυξη των υποψηφίων Βουλευτών, δέχθηκε ο ΑΠ ότι μπορεί να κρίνει προληπτικά κατά την διαδικασία ανακήρυξης των υποψηφίων, εάν ένας υποψήφιος Βουλευτής εμπίπτει στα κωλύματα υποψηφιότητας του άρθρου 56 Σ, καίτοι το ίδιο το Σύνταγμα στα άρθρα 100 παρ. 1 περ. α ́ και 58 Σ καθιερώνει αρμοδιότητα του ΑΕΔ εν προκειμένω[31]. Θα μπορούσε λοιπόν θεωρητικά, εάν γινόταν δεκτή αυτή η άποψη και το Δικαστήριο εγκατέλειπε την θεωρία του περί κυβερνητικών πράξεων, κυρίως στην περίπτωση που γίνονταν δεκτές οι αιτιάσεις περί αντισυνταγματικότητας του άρθρου 45 παρ. 5 ΠΔ 18/1989 και της εκεί κατοχυρωμένης θεωρίας περί κυβερνητικών πράξεων[32], να ελέγξει την νομιμότητα και συνταγματικότητα του σχετικού ΠΔ, εάν έκρινε ότι έχει (εν μέρει) συντρέχουσα προς το ΑΕΔ αρμοδιότητα να δικάσει την σχετική διαφορά. Μόνο σ’ αυτήν την περίπτωση θα αποκτούσε πρακτική σημασία το ερώτημα περί αποκλειστικής ή συντρέχουσας με το ΣτΕ αρμοδιότητας του ΑΕΔ.
 6. Η έκταση του ελέγχου του Προεδρικού Διατάγματος προκήρυξης δημοψηφίσματος από το ΑΕΔ
 Ας εξετάσουμε τέλος, δεδομένης της αδιαμφισβήτητης δικαιοδοσίας του ΑΕΔ βάσει του άρθρου 100 παρ. 1 στοιχ. β ́ Σ σε συνδυασμό με τα άρθρα 35-38 ΚΑΕΔ[33] και 20 Ν. 4023/2011 εν προκειμένω την έκταση και το βάθος ελέγχου του Διατάγματος προκήρυξης δημοψηφίσματος από το ΑΕΔ. Μπορεί η συνταγματικότητα και η νομιμότητα του σχετικού Διατάγματος να τεθεί υπό τον έλεγχο του ΑΕΔ ή το τελευταίο περιορίζεται στον έλεγχο της διεξαγωγής του δημοψηφίσματος όσον αφορά την διενέργεια της ψηφοφορίας και την καταμέτρηση των ψηφοδελτίων;[34] Όπως προαναφέρθηκε, το δημοψήφισμα της 5 Ιουλίου 2015 ήταν το πρώτο δημοψήφισμα που διενεργήθηκε υπό την ισχύ του Συντάγματος του 1975. Κατά συνέπεια δεν υπάρχει προηγούμενο, που να απασχόλησε τη νομολογία του ΑΕΔ.
 Χρήσιμη βοήθεια μπορεί να μας παράσχει η προηγούμενη νομολογία του ΑΕΔ όσον αφορά τον έλεγχο του κύρους του Διατάγματος διάλυσης της Βουλής, προκήρυξης εκλογών για την ανάδειξη βουλευτών και σύγκλησης της νέας Βουλής.
 Το ΑΕΔ δεν έχει ακολουθήσει τη νομολογία του ΣτΕ περί δικαστικά ανελέγκτου των κυβερνητικών πράξεων και έχει προχωρήσει, αν και περιορισμένα, σε έλεγχο του Διατάγματος διάλυσης της Βουλής στο πλαίσιο της αρμοδιότητάς του εκ των άρθρων 100 παρ. 1 στοιχ. α ́ και 58 Σ. καθώς και 24 επ. ΚΑΕΔ. Εντός του παραπάνω πλαισίου το ΑΕΔ έχει κρίνει ότι «... κατά τα άρθρα 58 και 100 παρ. 1 α του Συντάγματος, το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο είναι αρμόδιο για την εκδίκαση, μεταξύ άλλων, ενστάσεων


text:
κατά του κύρους βουλευτικών εκλογών που αναφέρονται είτε σε εκλογικές παραβάσεις σχετικές με τη διενέργεια των εκλογών είτε σε έλλειψη των νόμιμων προσόντων των ανακηρυχθέντων βουλευτών. Όπως συνάγεται από τις διατάξεις αυτές, το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο δεν έχει δικαιοδοσία να ακυρώσει το προεδρικό διάταγμα για διάλυση της Βουλής και προκήρυξη εκλογών, αλλά μπορεί, κατά την άσκηση της δικαιοδοσίας του προς αξιολόγηση των ενστάσεων κατά του κύρους των εκλογών, να ελέγξει παρεμπιπτόντως το προαναφερόμενο προεδρικό διάταγμα μόνο ως προς τα στοιχεία της εξωτερικής νομιμότητάς του, στα οποία δεν εμπίπτει η αναγραφή σ` αυτό του λόγου διάλυσης της Βουλής»[35].
 Ως στοιχεία που αφορούν την εξωτερική νομιμότητα του σχετικού Διατάγματος και που υπόκεινται στον έλεγχό του, το ΑΕΔ θεωρεί ότι είναι:
 – Η πρόταση της Κυβέρνησης της χώρας που έλαβε ψήφο εμπιστοσύνης της Βουλής.
 – Oι υπογραφές των μελών του Υπουργικού Συμβουλίου που παρέστησαν με νόμιμη απαρτία στη συνεδρίασή του, κατά την οποία αποφασίστηκε η υποβολή πρότασης στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας για τη διάλυση της Βουλής και την προκήρυξη γενικών βουλευτικών εκλογών για την ανανέωση της λαϊκής εντολής, προκειμένου να αντιμετωπιστεί το εξαιρετικής σημασίας εθνικό θέμα.
 – H αναφορά του εξαιρετικής σημασίας εθνικού θέματος στην πράξη του Υπουργικού Συμβουλίου.
 – H πρόβλεψη για διάλυση της Βουλής.
 – Η διεξαγωγή εκλογών σε συγκεκριμένη ημερομηνία εντός 30 ημερών από την διάλυση της Βουλής και
 – Η ημερομηνία σύγκλησης της νέας Βουλής που θα προκύψει από τις εκλογές εντός 30 ημερών από την ημέρα διεξαγωγής των εκλογών.
 Mutatis mutandis στοιχεία της εξωτερικής νομιμότητας του Διατάγματος προκήρυξης του δημοψηφίσματος η ύπαρξη των οποίων κατά τα ανωτέρω θα πρέπει να υπάγεται στον έλεγχο του ΑΕΔ, είναι η πρόταση της Κυβέρνησης για διενέργεια δημοψηφίσματος με την σχετική ΠΥΣ, στην οποία περιέχεται το κρίσιμο εθνικό θέμα, για την αντιμετώπιση του οποίου διενεργείται το δημοψήφισμα, οι υπογραφές των μελών του Υπουργικού Συμβουλίου στην απόφαση, η οποία θα πρέπει να έχει παρθεί με την απαιτούμενη απαρτία και πλειοψηφία, η απόφαση της Βουλής με την απόλυτη πλειοψηφία του όλου αριθμού των Βουλευτών και η αναφορά του ερωτήματος που τίθεται στον Λαό, δηλ. όλα τα στοιχεία που προβλέπει το άρθρο 44 παρ.. 2 εδ. α ́ Σ καθώς και τα άρθρα 2 Ν. 4023/2011 και 115 ΚτΒ.
 Όμως θεωρούμε ότι η δικαιοδοτική αρμοδιότητα του ΑΕΔ ως προς τον έλεγχο του κύρους του Διατάγματος προκήρυξης του δημοψηφίσματος δεν θα πρέπει να εξαντληθεί στα ανωτέρω. Επιχείρημα παρέχει το άρθρο 35 παρ. 4 ΚΑΕΔ ότι η αίτηση ενώπιον του ΑΕΔ μπορεί να στρέφεται κατά του κύρους του δημοψηφίσματος σε ολόκληρη την Επικράτεια, σε αντίθεση με την αίτηση κατά του κύρους των βουλευτικών εκλογών, που δεν μπορεί να στρέφεται κατά του κύρους σε ολόκληρη την Επικράτεια, όπως έχει νομολογήσει το ΑΕΔ σε πάγια νομολογία του[36]. Η επέκταση της δικαιοδοτικής αρμοδιότητας του ΑΕΔ δεν έχει μόνο χωρική σημασία αλλά και ουσιαστική, εφόσον έτσι μπορεί υπό προϋποθέσεις, στο μέτρο που διαπιστώσει ανάλογες παραβάσεις, να ακυρώσει το δημοψήφισμα σε ολόκληρη την Επικράτεια.
 Ερωτήματα που ανακύπτουν ως προς αυτό το θέμα είναι: Μπορεί να κρίνει το ΑΕΔ το κατά πόσο το ερώτημα


text:
του δημοψηφίσματος αφορά κρίσιμο εθνικό θέμα υπό την έννοια του άρθρου 44 παρ. 2 εδ. α ́ Σ; Το ερώτημα αυτό θα πρέπει να απαντηθεί αρνητικά, αφενός διότι το ίδιο το ΑΕΔ έχει κρίνει ότι δεν μπορεί να ελέγξει στην παρεμφερή περίπτωση της πρόωρης διάλυσης της Βουλής κατ’ άρθρο 41 παρ. 2 Σ, εάν συντρέχει εξαιρετικής σημασίας εθνικό ζήτημα ως λόγος διάλυσης της Βουλής υπό την έννοια αυτής της διάταξης[37], αφετέρου διότι η έννοια «κρίσιμο εθνικό θέμα», όπως και «εξαιρετικής σημασίας εθνικό θέμα» είναι αόριστες νομικές έννοιες και εξειδικεύονται από την Κυβέρνηση, η οποία ασκεί την γενική πολιτική της χώρας κατ’ άρθρο 82 παρ. 1 Σ και έχει την πρωτοβουλία και την ουσιαστική αρμοδιότητα να προκαλέσει την διεξαγωγή δημοψηφίσματος ή την πρόωρη διάλυση της Βουλής αντίστοιχα[38]. Αυτό δεν σημαίνει βέβαια ότι η Κυβέρνηση μπορεί να επικαλείται το οποιοδήποτε ζήτημα και να το βαφτίζει «κρίσιμο εθνικό θέμα» ή «εξαιρετικής σημασία εθνικό θέμα», διότι σ’ αυτή την περίπτωση έχουμε καταστρατήγηση εάν όχι παραβίαση του Συντάγματος, το ζήτημα αυτό, όμως, εκφεύγει του δικαστικού ελέγχου, τοσούτω μάλλον το ΑΕΔ κατά την άσκηση των αρμοδιοτήτων του κατ’ άρθρο 100 παρ. 1 στοιχ. α ́ και β ́ Σ δεν ενεργεί ως Συνταγματικό Δικαστήριο, έστω και οιονεί, όπως κάνει κατά την αρμοδιότητά του εκ του στοιχ. ε ́ της ιδίας παραγράφου, αλλά ως Εκλογοδικείο, περιορίζεται δε κατά την αρμοδιότητά του αυτή σε έλεγχο της ουσιαστικής συνταγματικότητας των νόμων κατ’ άρθρο 93 παρ. 4 Σ, όπως και κάθε Δικαστήριο. Στον έλεγχο αυτό δεν εμπίπτει η κρίση περί της εννοίας του «κρίσιμου εθνικού θέματος» κατ’ άρθρο 44 παρ. 2 εδ. α ́ Σ.
 Άλλα ερωτήματα που μπορεί να απασχολήσουν το ΑΕΔ σε σχέση με το έλεγχο του Διατάγματος προκήρυξης του δημοψηφίσματος είναι το εάν το ερώτημα που περιέχεται στην απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου είναι σαφές και σύντομο υπό την έννοια του άρθρου 3 παρ. 2 Ν. 4023/2011 και του άρθρου 115 παρ. 2 ΚτΒ και το οποίο κατά το άρθρο 3 παρ. 3 Ν. 4023/2011 πρέπει να περιέχεται στο Διάταγμα προκήρυξης του δημοψηφίσματος ή εάν η βραχύβια προεκλογική περίοδος των 5 εργασίμων ημερών είναι σύμφωνη με τις αρχές της λαϊκής κυριαρχίας (άρθρο 1 παρ. 2 και 3 Σ) και της ελεύθερης και ανόθευτης βούλησης της λαϊκής θέλησης ως έκφραση της λαϊκής κυριαρχίας (άρθρο 52 Σ). Αυτά τα ζητήματα πιστεύουμε ότι δεν πρέπει να αφήσουν αδιάφορο το ΑΕΔ, εάν του τεθούν, ιδιαίτερα δε όταν υπήρξαν τόσο έντονες αντιδράσεις από το Συμβούλιο της Ευρώπης και μέρος του νομικού κόσμου της χώρας σχετικά με την σαφήνεια και το σύντομο του ερωτήματος του δημοψηφίσματος της 5 Ιουλίου 2015 καθώς και του χρόνου της προεκλογικής περιόδου[39].
 Η απόφαση αυτή της Ολομελείας του ΣτΕ δεν εξέπληξε. Διαφορετική απόφαση θα προκαλούσε δικαιολογημένη κριτική και θα άφηνε εύλογες υπόνοιες για πολιτικές σκοπιμότητες. Ακόμη και όσοι επιχειρηματολογούν με εύλογα επιχειρήματα υπέρ της αντισυνταγματικότητας και της εγκατάλειψης της θεωρίας των κυβερνητικών πράξεων και του δικαστικώς απροσβλήτου τους ή όσοι εγείρουν ενστάσεις σχετικά με κάποια ζητήματα που αφορούν τη συμβατότητα του προκείμενου δημοψηφίσματος με το Σύνταγμα και το νόμο[40],


text:
θα πρέπει να παραδεχθούν ότι η συγκεκριμένη υπόθεση δεν δικαιολογούσε δραματική μεταβολή της εδώ και δεκαετίες παγιωθείσας νομολογίας του ΣτΕ.
 Μένει να δούμε εάν υποβληθεί αίτηση κατά του κύρους της διεξαγωγής του δημοψηφίσματος ενώπιον του ΑΕΔ και εάν προβληθούν λόγοι που θίγουν τη συνταγματικότητα και τη νομιμότητα του ΠΔ 38/2015, με το οποίο προκηρύχθηκε και διεξήχθη το δημοψήφισμα της 5-7-2015, ούτως ώστε να αναμένουμε την απάντηση του Δικαστηρίου στα ανωτέρω τεθέντα ζητήματα.
 [1] Πρβλ. τις δηλώσεις του Γενικού Γραμματέα του Συμβουλίου της Ευρώπης Thorbjørn Jagland από την Λισαβόνα στο πρακτορείο Associated Press ότι το δημοψήφισμα που εξήγγειλε η ελληνική Κυβέρνηση δεν πληροί τις διεθνείς προδιαγραφές, επισημαίνοντας ότι βάσει των διεθνών προδιαγραφών το δημοψήφισμα πρέπει να προκηρύσσεται τουλάχιστον δύο εβδομάδες πριν τη διεξαγωγή του και να θέτει ξεκάθαρο ερώτημα.
 Ανέφερε επιπλέον, ότι συνιστά «μεγάλο πρόβλημα» το γεγονός ότι μεσολαβεί τόσο λίγος χρόνος μεταξύ της προκήρυξης και της διεξαγωγής του δημοψηφίσματος, σημειώνοντας επίσης το γεγονός ότι «το ερώτημα που τίθεται στον λαό δεν είναι πολύ σαφές».
 Πρβλ. επίσης και την από 30-6-2015 απόφαση της Ολομέλειας των Δικηγορικών Συλλόγων της χώρας στο επίσημο διαδικτυακό site της Ολομέλειας https://portal.olomeleia.gr/el/news/57582.
 Πρβλ. περαιτέρω την κριτική μέρους της θεωρίας στην υποσημ. 39.
 [2] Βλ. ΟλΣτΕ 2787/2015 σκ. 7.
 [3] Βλ. ΟλΣτΕ 1199/1986 ΝοΒ 1986, σελ. 948, ΣτΕ 1601/1975, ΣτΕ 484/1978, ΣτΕ 1116/1997 ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ, ΣτΕ 1398/2000 ΕΔΔΔ 2000, σελ. 612, ΕΑΣτΕ 628/1996 ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ.
 [4] Βλ. ΟλΣτΕ 2787/2015 σκ. 7.
 [5] Δηλ. 7 μελών του Δικαστηρίου με αποφασιστική ψήφο.
 [6] Βλ. ΟλΣτΕ 2787/2015 σκ. 7.
 [7] Βλ. κατωτέρω υπό 6.
 [8] Στις τρεις αυτές φάσεις που καθορίστηκαν με την συνταγματική αναθεώρηση του 1986 από την ΣΤ ́ Αναθεωρητική Βουλή συμμετέχουν και τα τρία ανώτατα πολιτειακά όργανα, η Κυβέρνηση, η οποία έχει την πρωτοβουλία, η Βουλή που είναι το ουσιαστικά αποφασίζον όργανο, και ο ΠτΔ, ο οποίος είναι τύποις το αποφασίζον όργανο, ο ρόλος του όμως είναι συνταγματοπολιτικά περιορισμένος στην έκδοση και δημοσίευση του Διατάγματος, στην οποία όμως περιλαμβάνεται και ο έλεγχος νομιμότητας, δηλ. η τήρηση των διαδικαστικών προϋποθέσεων του Συντάγματος, του ΚτΒ και του εκτελεστικού του Συντάγματος νόμου, όχι, όμως, η κρίση περί του εάν το ερώτημα του δημοψηφίσματος αποτελεί «κρίσιμο εθνικό θέμα» υπό την έννοια του άρθρου 44 παρ. 2 εδ. α ́ Σ.
 Η ratio αυτής της νομικοπολιτικής επιλογής του αναθεωρητικού νομοθέτη του 1986 ήταν η αφαίρεση της αποκλειστικής αρμοδιότητας από τον ΠτΔ, την οποία είχε υπό την αρχική μορφή του άρθρου 44 παρ. 2 Σ σε συνδυασμό με την αρχική μορφή του άρθρου 35 παρ. 1 Σ και η μεταφορά της στην Κυβέρνηση και εν τέλει στην Βουλή, στην πραγματικότητα, όμως, στην κυβερνητική πλειοψηφία.
 Για τη νομικοπολιτική σημασία του δημοψηφίσματος, ιδίως μετά την αναθεώρηση του 1986 πρβλ. Β. Βολουδάκης, Ο θεσμός του δημοψηφίσματος μετά την αναθεώρηση του Συντάγματος: διεύρυνση της λαϊκής κυριαρχίας ή δημοκρατική πρόσοψη, σε: Η αναθεώρηση του Συντάγματος Δίκαιο και Πολιτική 13-14 1988, σελ. 225 επ., Ε. Σπηλιωτόπουλος, Η νομική φύση του δημοψηφίσματος του άρθρου 44 παρ. 2 Σ, σε Σύμμεικτα Βεγλερή, Αθήνα-Κομοτηνή 1988, σελ. 319 επ., Θ. Αντωνίου, Στοιχεία άμεσης Δημοκρατίας


text:
στο αναθεωρημένο Σύνταγμα του 1975, Αθήνα-Κομοτηνή 1988, σελ. 92 επ., Λίνα Παπαδοπούλου, Θεσμοί άμεσης δημοκρατίας στο Σύνταγμα, Αθήνα 2014 (passim).
 [9] Για το ότι στο πλαίσιο σύνθετης διοικητικής ενέργειας η μοναδική εκτελεστή και γι αυτό δικαστικά προσβλητή είναι η τελική πράξη, από την οποία απορροφώνται όλες οι πράξεις των προηγουμένων σταδίων πρβλ. ΟλΣτΕ 2811/1984, ΟλΣτΕ 237/2015, ΟλΣτΕ 520/2015, ΣτΕ 4458/2001, ΣτΕ 1388/2006, ΣτΕ 3509/2007.
 [10] Η πράξη αυτή ανήκει στα interna corporis της Βουλής, τα οποία ούτως ή άλλως κατά την κρατούσα άποψη εκφεύγουν του δικαστικού ελέγχου Προφανώς για τον λόγο αυτόν δεν προσβλήθηκε η απόφαση της Βουλής στην επίδικη αίτηση ακυρώσεως.
 Για την θεωρία του δικαστικά ανελέγκτου των interna corporis της Βουλής πρβλ. ΟλΣτΕ 902/1981, ΟλΣτΕ 903/1981, ΣτΕ 1270/1977, ΣτΕ 4129-4130/1980, ΣτΕ 1721/1991 ΕλλΔνη 1992, σελ. 452, ΣτΕ 2185/1994 ΝοΒ 1995, σελ. 922. Πρβλ. επίσης από την θεωρία Α. Μάνεσης/Α. Μανιτάκης, Κρατικός παρεμβατισμός και Σύνταγμα, σε: Α. Μάνεσης/Α. Μανιτάκης/Γ. Παπαδημητρίου (Επιμ.): Η «Υπόθεση Ανδρεάδη» και το Οικονομικό Σύνταγμα, Αθήνα-Κομοτηνή 1991, σελ. 19, Ε. Σπηλιωτόπουλος, Εγχειρίδιο Διοικητικού Δικαίου, Δέκατη τέταρτη Έκδοση, Αθήνα-Κομοτηνή 2011, αρ. στοιχ.. 432, Π. Δαγτόγλου, Συνταγματικό Δίκαιο Ατομικά Δικαιώματα, Τέταρτη Έκδοση, Αθήνα-Θεσσαλονίκη 2012 αρ. στοιχ. 1556α, Κ. Χρυσόγονος, Συνταγματικό Δίκαιο, Δεύτερη Έκδοση, Αθήνα-Θεσσαλονίκη 2014, σελ. 141, Κ. Μαυριάς, Συνταγματικό Δίκαιο, 5η Έκδοση, Αθήνα 2014, σελ. 288. Contra Γ. Κασιμάτης, Σύνταγμα και κοινό δίκαιο, σε: Η επίδρασις του Συντάγματος του 1975 επί του Ιδιωτικού και επί του Δημοσίου Δικαίου, Αθήναι 1976,, σελ. 127, Π. Παραράς, Σύνταγμα 1975 – Corpus II, Αθήνα-Κομοτηνή 1985,, σελ. 329 επ.
 [11] Εν προκειμένω εννοείται η συμβατότητα του Διατάγματος και των προγενέστερων διαδικαστικών πράξεων με το άρθρο 44 παρ. 2 εδ. α ́ Σ, το άρθρο 115 ΚτΒ και τον εκτελεστικό του Συντάγματος Ν. 4023/2011.
 [12] Η προσυπογραφή του Υπουργικού Συμβουλίου δεν προβλέπεται ρητά από το άρθρο 44 παρ. 2 Σ, όπως στις περιπτώσεις διάλυσης ή λήξης της θητείας της Βουλής των άρθρων 41 παρ. 3 και 53 παρ. 1 εδ. β ́ Σ, ούτε προκύπτει e contrario κατά το άρθρο 35 παρ. 1 Σ, όπως προβλέπεται για την προσυπογραφή του Πρωθυπουργού στις περιπτώσεις διάλυσης της Βουλής των άρθρων 32 παρ. 4 και 41 παρ. 1 Σ. Προβλέπεται ήδη από το άρθρο 2 παρ. 2 Ν. 4023/2011 αλλά και να μην προεβλέπετο, ορθά έχει κριθεί ότι επιβάλλεται λόγω του ότι το Υπουργικό Συμβούλιο είναι αυτό που έχει την πρωτοβουλία εκκίνησης της διαδικασίας κατ’ άρθρο 44 παρ. 2 εδ. α ́ Σ – πρβλ. Β. Βολουδάκης, όπ. παρ. (υποσημ. 8), σελ. 236 επ.
 [13] ‘Ετσι Φ. Σπυρόπουλος, Εισαγωγή στο Συνταγματικό Δίκαιο, Αθήνα-Κομοτηνή 2006, σελ. 334, Α. Δημητρόπουλος, Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους, Σύστημα Συνταγματικού Δικαίου, Τόμος Β ́ Αθήνα-Θεσσαλονίκη 2009, σελ. 450.
 [14] ‘Ετσι Κ. Χρυσόγονος, όπ. παρ. (υποσημ. 10), σελ. 582.
 [15] Βλ. Ε. Βενιζέλος, Μαθήματα Συνταγματικού Δικαίου, Δεύτερη Έκδοση, Αθήνα-Κομοτηνή 2008, σελ. 600-601, Κ. Μαυριάς, όπ. παρ. (υποσημ. 10), σελ. 478, 482.
 [16] Πρβλ. κατωτέρω υπό 4.
 [17] Βλ. τη βασική γαλλική νομολογία στο ζήτημα σε Ε. Τροβά, Φύσει και θέσει κυβερνητικές πράξεις, ΝοΒ 1992, σελ. 1269, υποσημ. 2 (εκεί).
 [18] Βλ. Π.


text:
Παυλόπουλος, Η συνταγματική κατοχύρωση της αιτήσεως ακυρώσεως, Αθήνα-Κομοτηνή 1982, σελ. 259 επ. (με παραπομπές στην γαλλική θεωρία του δημοσίου δικαίου στις εκεί υποσημ. 161 επ.).
 [19] Πρβλ. την προσπάθεια της Δ. Κοντόγιωργα-Θεοχαροπούλου, Το κριτήριο του «λειτουργικού διχασμού των οργάνων» (dédoublement fonctionnel) του Διεθνούς Δικαίου, ως κριτήριο φαινομένου της δικαστικής ασυλίας των «Κυβερνητικών Πράξεων» στο Εσωτερικό Δημόσιο Δίκαιο, ΔιοικΔικ 1990, σελ. 265 επ., να κατηγοριοποιήσει τις διάφορες θεωρίες για το κριτήριο με το οποίο μία πράξη χαρακτηρίζεται ως κυβερνητική, πρβλ. επίσης και Α. Τάχος, Ελληνικό Διοικητικό Δίκαιο, Ένατη Έκδοση, Αθήνα-Θεσσαλονίκη 2008, σελ. 613 επ.
 [20] Βλ. Ε. Σπηλιωτόπουλος, Εγχειρίδιο, όπ. παρ. (υποσημ 10.), αρ. στοιχ. 87, Χ. Τσιλιώτης, Η αναγκαστική εκτέλεση και η λήψη ασφαλιστικών μέτρων εις βάρος αλλοδαπού Δημοσίου κατά το ελληνικό και Δημόσιο Διεθνές Δίκαιο, ΕλλΔνη 2010, σελ. 1290-1291, ο ίδιος, Ζητήματα (α)συμβατότητας των άρθρων 923 και 689 ΚΠολΔ με το Σύνταγμα, την ΕΣΔΑ και το Πρώτο Πρόσθετο Πρωτόκολλο αυτής, ΕΠολΔ 2011, σελ. 721 επ.
 [21] Για το μη προσβλητό με αίτηση ακυρώσεως των πράξεων αυτών πρβλ. ιδιαίτερα ΟλΣτΕ 3669/2006 Δ 2007, σελ. 904, ΟλΣτΕ 22/2007 ΕΔΚΑ 2007, σελ. 231, σε αμφότερες με ισχυρή μειοψηφία 10 Συμβούλων και 1 Παρέδρου, καθώς και Χ. Τσιλιώτης, Η αναγκαστική εκτέλεση, όπ. παρ. (υποσημ 20.), σελ. 1290-1291, ο ίδιος, Ζητήματα, όπ. παρ. (υποσημ 20.), σελ. 721 επ..
 [22] Πρβλ. Π. Δαγτόγλου, Διοικητικό Δικονομικό Δίκαιο, Έκτη Έκδοση, Αθήνα-Κομοτηνή 2014, αρ. στοιχ. 530 επ., καθώς και τη μειοψηφία 2 Συμβούλων στις ΟλΣτΕ 3669/2006 Δ 2007, σελ. 904, ΟλΣτΕ 22/2007 ΕΔΚΑ 2007, σελ. 231. Μάλιστα ο Καθηγητής Π. Δαγτόγλου χαρακτηρίζει την θεωρία περί «κυβερνητικών πράξεων» εκτός από αντισυνταγματική και περιττή, βλ. ibidem, αρ. στοιχ. 531.
 [23] Βλ και Ε. Σπηλιωτόπουλος, Εγχειρίδιο, όπ. παρ. (υποσημ 10.), αρ. στοιχ. 488, Γ. Σιούτη, σε Α. Γέροντας/Σ. Λύτρας/Π. Παυλόπουλος/Γ. Σιούτη/Σ. Φλογαΐτης, Διοικητικό Δίκαιο, Αθήνα-Κομοτηνή 2004, σελ. 203.
 [24] Βλ. Ε. Σπηλιωτόπουλος, Εγχειρίδιο, όπ. παρ. (υποσημ. 10), αρ. στοιχ. 86.
 [25] Πρβλ. την ανάλυση του Χ. Τσιλιώτη, Ο έλεγχος της συνταγματικότητας των νόμων από την εκτελεστική λειτουργία, ΔιοικΔικ 2010, σελ.787, με περαιτέρω παραπομπές στην υποσημ. 7 (εκεί), σελ. 828.
 [26] Την άποψη αυτή υποστηρίζει ο Π. Δαγτόγλου, Γενικό Διοικητικό Δίκαιο, Έκδοση Έβδομη, Αθήνα-Κομοτηνή 2015, αρ. στοιχ. 5. Πρβλ. επίσης Φ. Σπυρόπουλος, όπ. παρ. (υποσημ. 13), σελ. 42, ο οποίος αποδέχεται την διάκριση εντός των κόλπων της εκτελεστικής λειτουργίας σε διοίκηση, η οποία είναι εντεταλμένη να εκτελεί τους νόμους, και σε κυβερνητική λειτουργία, η οποία λαμβάνει τις επιτελικές πολιτικές αποφάσεις με ευρέα περιθώρια πολιτικής εκτίμησης,.
 [27] Πρβλ. ΣτΕ 2242/1992, ΣτΕ 1438/1993, δημοσιευμένες στην ΤΡΑΠΕΖΑ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΝΟΜΟΣ. Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται και η ανωτέρω παρατεθείσα νομολογία του – βλ. υποσημ. 3 – καθώς και η εδώ σχολιαζόμενη απόφαση – σκ. 7 – ότι οι σχετικές πράξεις ανάγονται στην διαχείριση πολιτικής εξουσίας.
 [28] Βλ. Α. Τάχος, όπ. παρ. (υποσημ. 19), σελ. 39 επ,
 [29] Βλ. Π. Παυλόπουλος, όπ. παρ. (υποσημ. 18), σελ. 26. Πρβλ. επίσης και τις επιφυλάξεις του Ε. Σπηλιωτόπουλου, Εγχειρίδιο, όπ. παρ.. (υποσημ. 10), αρ. στοιχ. 87.
 [30] Βλ. υποσημ. 3.
 [31] Βλ. ΑΠ 4/2007 ΤοΣ 2007, σελ. 998. Πρβλ. την


text:
κριτική στην απόφαση αυτή του Κ. Χρυσόγονου, όπ. παρ. (υποσημ. 10), σελ. 455.
 [32] Βλ. Π. Δαγτόγλου, Διοικητικό Δικονομικό Δίκαιο, όπ. παρ. (υποσημ. 19), αρ. στοιχ. 530 επ., καθώς και τη μειοψηφία 2 Συμβούλων στις ΟλΣτΕ 3669/2006 Δ 2007, σελ. 904, ΟλΣτΕ 22/2007 ΕΔΚΑ 2007, σελ. 231.
 [33] Ο Κώδικας ΑΕΔ κυρώθηκε με το Ν. 345/1976.
 [34] Σύμφωνα με το άρθρο 35 παρ. 1 ΚΑΕΔ «[ε]νστάσεις κατά του κύρους και των αποτελεσμάτων δημοψηφίσματος διεξαχθέντος κατά το άρθρον 44 παρ. 2 του Συντάγματος δικαιούται να ασκήση δι’ αιτήσεως ενώπιον του Ειδικού Δικαστηρίου πας εκλογεύς εγγεγραμένος εις τους εκλογικούς καταλόγους οιασδήποτε εκλογικής περιφερείας».
 Κατά την παρ. 4 του ιδίου άρθρου «[η] αίτησις δύναται να στρέφεται κατά του κύρους και των αποτελεσμάτων του δημοψηφίσματος εις ωρισμένην εκλογικήν περιφέρειαν ή εις πλείονας εκλογικάς περιφερείας ή εις άπασαν την Επικράτειαν»
 [35] Βλ. ΑΕΔ 31/1994, ΑΕΔ 37/1995, ΑΕΔ 50/1997, ΑΕΔ 74/1997, ΑΕΔ 36/1999, ΑΕΔ 47/2000, ΑΕΔ 30/2004, ΑΕΔ 8/2008, ΑΕΔ 16/2010, άπασες δημοσιευμένες στην ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ.
 [36] Βλ. υποσημ. 35.
 [37] Πρβλ. υποσημ. 35.
 [38] Πρβλ. Κ. Χρυσόγονος, όπ. παρ. (υποσημ. 10), σελ. 407, Κ. Μαυριάς, όπ. παρ. (υποσημ. 10), σελ. 395..
 [39] Βλ. Γ. Σωτηρέλης, Οι συνταγματικές παράμετροι του δημοψηφίσματος, Συνέντευξη στον Γιώργο Λακόπουλο, Δημοσιεύθηκε στην διαδικτυακή εφημερίδα «Ανοιχτό Παράθυρο» του Γιώργου Λακόπουλου στις 27.6.2015, Ν. Αλιβιζάτος, Δημοψήφισμα ή εκτροπή, Εφημερίδα «ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ», 28-6-2015, του ίδιου, Η εκτροπή συνεχίζεται, εφημ "ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ" της 30/06/2015, Γ. Γεραπετρίτης, Συνταγματικότητα και πολιτική ορθότητα του δημοψηφίσματος, Ηλεκτρονική έκδοση της Huffington Post της 29-6-2015, Ξ. Κοντιάδης, Η αυτοκριτικη του κ. Τσίπρα, Εφημερίδα 'ΕΘΝΟΣ" της 1-7-2015, Κ. Μενουδάκος, Θεσμικοί προβληματισμοί, Εφημερίδα "ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ" της 3-7-2015, Π. Παραράς, Το παραπλανητικό δημοψήφισμα, Εφημερίδα «ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ» της 3-7-2015, X. Contiades/A. Fotiadou, The Greek Referendum: Unconstitutional and Undemocratic, in Cross-post from Constitutional Change through Euro Crisis Law, EUI Law Department, http://eurocrisislaw.eui.eu/news/the-greek-referendum-unconstitutional-and-undemocratic-by-xenophon-contiades-and-alkmene-fotiadou/:
 Πρβλ. επίσης τις δηλώσεις του Γενικού Γραμματέα του Συμβουλίου της Ευρώπης Thorbjørn Jagland στην υποσημ. 1 και την από 30-6-2015 απόφαση της Ολομέλειας των Δικηγορικών Συλλόγων της χώρας στο επίσημο διαδικτυακό site της Ολομέλειας https://portal.olomeleia.gr/el/news/57582.
 [40] Βλ. υποσημ. 39.
 ← Η ελευθερία των ΜΜΕ και τα ανθρώπινα δικαιώματα Αποχαιρετώντας τον Σαράντη Ορφανουδάκη →


text:
ΝΟΜΙΚΑ ΝΕΑ - Law Blog: Το νομικό και πολιτικό πρόβλημα της κυρίας Φώφης Γεννηματά
 H περιπέτεια [1]της κυρίας Γεννηματά [2] έχει απασχολήσει την τελευταία εβδομάδα τα ΜΜΕ και τον ιστοχώρο έντονα για λόγους τόσο νομικούς όσο και πολιτικούς. Κάποιοι[3] έθεσαν εναργώς και ηθικό θέμα το οποίο όμως, όπως και αυτό της ποιότητας του πολιτικού λόγου[4] θα αποφύγω να προσεγγίσω.Και εξηγούμαι:Υπάρχει κώλυμα για την κυρία Γεννηματά επιτέλους?Έκανε πράγματι κάποιου είδους νομική υπέρβαση των ειωθώτων ο Άρειος Πάγος και γιατί?Ποιος από τους συνταγματολόγους έχει τάχα δίκαιο?Αυτά νομίζω συνοψίζουν τα νομικά ερωτήματα. Τα ερωτήματα αυτά βέβαια δεδομένου του πολιτικού ρόλου των συνταγματολόγων στα σύγχρονα κόμματα στην Ελλάδα αποκτούν και πολιτική διάσταση. Διότι: Δεν ήξερες Δεν ρώταγες?Διατυπώθηκαν πολλές νομικές απόψεις συνταγματολόγων και μη[5]. Ενδιαφέρουσες θέσεις φιλοξένησε και ο ιστοχώρος[6] επώνυμα και ανώνυμα. Βροντερή σιγή εξάλλου ακούσθηκε από τους απέχοντες να προβούν σε δηλώσεις γνωστούς στα ΜΜΕ νομικούς/συνταγματολόγους και δεν αναφέρομαι στους εξ αυτών πολιτευόμενους που ήταν απασχολημένοι ή στον υπηρεσιακό υπουργό που ομοίως δεν του ήταν δυνατό να ομιλήσει αυτή τη στιγμή. Για τον καθένα εξ αυτών μπορεί έκαστος να υποθέσει κάποια αιτία, δεδομένου ότι όλοι μα όλοι δεν δυστάζουν να προβαίνουν σε δηλώσεις ιδίως αν το θέμα είναι ζουμερό.Είναι λοιπόν δυνατό να έγινε ένα τόσο μεγάλο πολιτικό λάθος και γιατί? Ποιος είναι επιτέλους ο ρόλος του επαϊοντος σε μια δημοκρατική πολιτεία?Ας δούμε τα πράγματα με τη σειρά:Μετά την αναθεώρηση του 2001 προστέθηκε ειδική και νέα παράγραφος στο άρθρο 56. 1 του Συντάγματος κατά την οποία:Τα ανώτερα αιρετά μονοπρόσωπα όργανα των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης δεύτερου βαθμού δεν μπορούν να ανακηρυχθούν υποψήφιοι ούτε να εκλεγούν βουλευτές κατά τη διάρκεια της θητείας για την οποία εξελέγησαν, ακόμη και αν παραιτηθούν.Σύμφωνα με τη ρύθμιση αυτή οι νομάρχες[7] δεν μπορούν κατά τη διάρκεια της θητείας τους να ανακηρυχθούν υποψήφιοι ούτε να ανακηρυχθούν βουλευτές ακόμη και αν παραιτηθούν. Η μεταβολή του καθεστώτων των νομαρχών από μετακλητούς δημοσίους υπαλλήλους σε αιρετά όργανα δευτεροβάθμιας αυτοδιοίκησης απαίτησε τη ρύθμιση του κωλύματος εύλογα. Η αναφορά όμως στη διατύπωση «ακόμη και αν παραιτηθούν» είναι ιδιαίτερα καινοτόμος. Για το λόγο αυτό άλλωστε δεν υπήρξε μέχρι σήμερα και νομολογία του ΑΕΔ ως προς το ζήτημα ή ανάλογό του.Τούτο σημαίνει ότι μέχρι σήμερα πράγματι η συνταγματική διατύπωση όριζε τυποποιημένα «δεν μπορούν να ανακηρυχθούν ούτε να εκλεγούν εκτός αν παραιτηθούν» για άλλους κωλυόμενους οπότε όλοι grosso modo ανακηρύσσοντο και εναπόκειτο στο ΑΕΔ να κρίνει τη νομιμότητα της διαδικασίας τον τρόπο και χρόνο της παραίτησης κλπ. Από τη στιγμή όμως που δεν μπορεί ούτε να παραιτηθεί ο κωλυόμενος ο Άρειος Πάγος δεν έχει τρόπο να ανακηρύξει κάποιον που εμφανίζεται ως υποψήφιος. Ούτε φυσικά θέμα να επιλύσει το ΑΕΔ. Εννοείται εξάλλου ότι το Σύνταγμα στην παράγραφο 1 του άρθ. 56 δεν συμπεριέλαβε εξαίρεση για τους βουλευτές επικρατείας όπως έκανε σε άλλη παράγραφο του ίδιου άρθρου ειδικά, ανεξάρτητα της ορθότητας ή μη αυτής της ρύθμισης.Η απάντηση συνεπώς στο νομικό ζήτημα προκύπτει αβίαστα από το γράμμα της αναθεωρηθείσας διάταξης. Ομοίως από την ίδια την αναθεωρηθείσα διάταξη[8] προκύπτει ως συνέπεια το τίμημα της καινοτομίας: δεν μπορεί να έχει παρελθόν και προηγούμενο.Με αυτά τα


text: λίγα λόγια νομίζω ότι συνοψίζεται το συνταγματικό θέμα από τη στιγμή που το κώλυμα ισχύει και αν ακόμη παραιτηθεί ο κωλυόμενος.Πολλά θα μπορούσε να αναλύσει κανείς για τη φύση της ανακήρυξης και το άρθρο 33 της εκλογικής νομοθεσίας, τη δυνατότητα να ασκηθούν ένδικα μέσα κατά της ανακήρυξης κλπ. Διότι είναι σαφές ότι το νομικό ζήτημα επικεντρώνεται όχι στο αν υφίσταται ή όχι κώλυμα αλλά στο ερώτημα αν ήταν επιτρεπτή η μη η ανακήρυξη από τον Άρειο Πάγο στην παρούσα φάση. Ιδίως στο μέτρο που η κυρία Γεννηματά παραμένει προς το παρόν απροστάτευτη δικαστικά. Είναι δηλαδή και αυτό ένα μείζον νομικό θέμα το κατά πόσον είναι θεμιτή ή μη η παροχή δικαστικής προστασίας στο στάδιο της ανακήρυξης και πότε αυτή παρέχεται στον θιγόμενο. Δεν ανήκει όμως στο εύρος του σχολίου αυτού η τεχνική αυτή ανάλυση.Πολλά επίσης θα μπορούσε να συζητήσει κανείς με αφορμή το ζήλο πολλών νομικών στην παραπομπή στο ΑΕΔ του θέματος όταν σε θεωρητικό επίπεδο αναφέρεται συνήθως ότι δεν είναι ότι το πλέον εύλογο να ανατρέπεται το προϊόν της λαϊκής βούλησης από το ΑΕΔ όταν ο ανακηρυχθείς κωλυόμενος εκλέγεται και μετά η εκλογή του ακυρώνεται. Δεν είναι λίγο άκομψος ο «τζόγος» όταν πρόκειται για τη λαϊκή βούληση?Παραμένει εναργές το πολιτικό ζήτημα δεδομένου ότι μου είναι παντελώς αδύνατο να πιστέψω ότι κανείς δεν αντιλήφθηκε τι έπραξε θέτοντας την κυρία Γεννηματά αρχηγό του ψηφοδελτίου επικρατείας του ΠΑΣΟΚ. Ιδίως μου είναι αδύνατο να εξεύρω τα κίνητρα. Το επαγγελματικό ασυμβίβαστο στο βουλευτή το κατανοώ ως έκφραση της κακοδαιμονίας των κομματικών υπαλλήλων έναντι των επαγγελματιών αλλά και της υποκρισίας που επιτρέπει στη σύζυγο ή τέκνο ή αδελφό να κρατούν το γραφείο όταν ο μπαμπάς εκπροσωπεί το έθνος. Το 14.9 Σ. και τις σπαραχτικές του συνέπειες τις καταλαβαίνω ως έκφραση οργής του πολιτικού που αναζητά στήριγμα στα Μέσα όταν αυτά ζητούν μεγάλα ανταλλάγματα για το ζητούμενο από εκείνον. Υπερίσχυσαν τα συναισθήματα αυτά της καλής γνώσης του κοινοτικού δικαίου και της ΕΣΔΑ με τα γνωστά αποτελέσματα.Το «κάψιμο» όμως της κυρίας Γεννηματά από τόσο σοβαρούς νομικούς ή/ και πολιτικούς δεν το αντιλαμβάνομαι.Και διάδοχος πολιτικού πατρός είναι.Και βαρύ όνομα, αναγκαίο ως φαίνεται στον πολιτικό στίβο, φέρει.Και έχει εκλεγεί υπερνομάρχης σε καιρούς δύσκολους.Και την κομματική νομιμότητα τηρεί.Και γυναίκα είναι και παιδιά έχει. Και στην Ηλεία πρώτη έσπευσε.Δεν την χρειάζεται το κόμμα?Και καλά την κυρία Γεννηματά... Με τόσους νομικούς που το απαρτίζουν το ΠΑΣΟΚ και το κοσμούν κάποιους να ειδικεύονται μάλιστα και στα κωλύματα, δεν το σκέφθηκαν το ΠΑΣΟΚ και τη φήμη τους?Τούτο είναι που με θλίβει περισσότερο.Γιατί ελπίζω η κυρία Γεννηματά να μην πάει χαμένη. Ο τόπος μας όμως από τότε που ενηλικιώθηκα διαπιστώνω ότι χρειάζεται συχνά για τον πολιτικό του βίο συνταγματολόγους.Πότε τα «ομοιόχρωμα», πότε η «αναπλήρωση του πρωθυπουργού», πότε η «διαφάνεια», πότε τα Ειδικά Δικαστήρια, τόσα θέματα αλήθεια που πλέον ούτε που τα θυμάμαι...επιλύθηκαν από συνταγματολόγους.Και πόσες σπουδαίες αναθεωρήσεις κάναμε στο μεταξύ!Και ιδού:Ακόμη και για τις φωτιές φταίει το άρθρο 24 του Συντάγματος του οποίου προτάθηκε η αναθεώρηση. Συνταγματικό ζήτημα δηλαδή και οι φωτιές.Γι’ αυτό συμπάσχω με την κυρία Γεννηματά.Γιατί το πρόβλημά της είναι εν ταυτώ το


text:
πρόβλημα της Ελλάδας.
 [1] Mε απόφαση της πενταμελούς συνθέσεως του Α' Τμήματος του Αρείου Πάγου, που ελήφθη ομόφωνα, υπό την προεδρία του Δημ. Λοβέρδου (αντιπροέδρου του ανωτάτου δικαστηρίου), από τους Βασ. Ρήγα, Δημ. Δαλιάνη, Ιωάνη-Σπύρο Τέντε (εισηγητή) και Δημ. Πατινίδη, κρίθηκε ότι η Φώφη Γεννηματά δεν έχει το δικαίωμα να θέσει σχετική υποψηφιότητα στις επικείμενες εκλογές, βάσει του άρθρου 56 του Συντάγματος, παράγραφος. 1. Και τούτο διότι η πρόεδρος της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Αθηνών-Πειραιώς δεν μπορεί να ανακηρυχθεί, σύμφωνα με τη σχετική διάταξη του άρθρου 56, αφού είναι ανώτερο αιρετό μονοπρόσωπο όργανο των Οργανισμών Αυτοδιοίκησης δεύτερου βαθμού και δεν έχει λήξει ακόμα η θητεία της. Η δε παραίτησή της από το ανωτέρω αξίωμα «δεν έχει έννομη επιρροή σύμφωνα με την ίδια συνταγματική διάταξη».[2] http://www.fofigennimata.gr/ypernomarxia.asp[3] Αντί πολλών βλ. http://htsoukas.blogspot.com/2007/09/blog-post_8462.html[4] Σχετικά οι δηλώσεις της κ. Γεννηματά στην ιστοσελίδα του ΠΑΣΟΚ ̈έχουμε να κάνουμε με μια παλιά, παλιά αδίστακτη δεξιά....[5] Οι πιο κάτω αναφορές προέρχονται όλες από τα δημοσιεύματα στον τύπο και δεν είναι υποθέτω εξαντλητικές. Ο καθηγητής της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Γιάννης Σπυριδάκης, λέει:«Κατά τη γνώμη ορισμένων καθηγητών του Συνταγματικού Δικαίου, αρμοδιότητα για το ζήτημα αυτό δεν έχει ο Αρειος Πάγος αλλά μόνο το Εκλογοδικείο, δηλαδή το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο που λειτουργεί ως Εκλογοδικείο. Ομως η γνώμη αυτή έρχεται σε πλήρη αντίθεση και με το γράμμα και το πνεύμα του άρθρου 56 του Συντάγματος, το οποίο ορίζει ότι δεν ανακηρύσσονται υποψήφιοι βουλευτές οι νομάρχες. Αρμόδιος για την ανακήρυξη είναι ο Αρειος Πάγος. Αν προέβαινε σε ανακήρυξη της κυρίας Γεννηματά θα παραβίαζε το Σύνταγμα και τότε θα μπορούσε να μιλήσει κανείς για δικαστικό πραξικόπημα. Ο Αρειος Πάγος δεν μπορεί να απαντήσει στις διάφορες κριτικές, ενώ από την πλευρά της κυρίας Γεννηματά τού γίνεται δριμύτατη επίθεση. Θα μπορούσε κανένας να πει στην περίπτωση αυτή, χρησιμοποιώντας τη φράση του συρμού, ότι “ο Αρειος Πάγος βρίσκεται μπροστά σε μια ασύμμετρη επίθεση”».Για «λάθος» που έγινε κατά την αναθεώρηση του Συντάγματος το 2001 έκανε λόγο στον ΕΤ ο συνταγματολόγος Ανδρέας Δημητρόπουλος. Και εξήγησε: «Η απαγόρευση που αφορά στους νομάρχες αντί να τεθεί στην παράγραφο 3 του άρθρου 56 του Συντάγματος -που περιέχει το τοπικό κώλυμα- τέθηκε στην παράγραφο 1 που προβλέπει το γενικό κώλυμα. Αν ακολουθήσουμε τη γεωγραφία του Συντάγματος, δηλαδή σε ποια παράγραφο έχει τεθεί αυτή η απαγόρευση, τότε υπάρχει γενικό κώλυμα και για τους νομάρχες. Στην περίπτωση του τοπικού κωλύματος ένας νομάρχης δεν μπορεί να βάλει υποψηφιότητα στην περιφέρεια που έχει εκλεγεί. Ο Άρειος Πάγος τοποθετήθηκε υπέρ της λύσης του γενικού κωλύματος. Η μεθοδολογία που ακολουθήθηκε δεν είναι ορθή. Θα έπρεπε να το είχε ξεκαθαρίσει αυτό το κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Σε καμία περίπτωση δεν επιτρέπονται αιτιάσεις εναντίον της Δικαιοσύνης, όταν μάλιστα στρέφονται και εις βάρος ενός ολόκληρου τμήματος του Ανωτάτου Δικαστηρίου». Από την άλλη, ο συνταγματολόγος Γιάννης Δρόσος παραδέχεται ότι «υπάρχει κώλυμα», αλλά εκτιμά ως «πρωτοφανές» το γεγονός ότι «αυτό κρίνεται στη συγκεκριμένη φάση από τον Άρειο Πάγο».Ο ποινικολόγος Αλέξανδρος Λυκουρέζος λέει ότι «αποτελεί βαρύτατο ολίσθημα ο εκ μέρους του ΠΑΣΟΚ χαρακτηρισμός της απόφασης ως “δικαστικό πραξικόπημα”». Η Αλληλεγγύη Δικηγόρων θεωρεί την απόφαση του


text:
Αρείου Πάγου «πολιτικά ύποπτη, νομικά απαράδεκτη και θεσμικά επικίνδυνη».Ο καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Αντώνης Μανιτάκης είναι κατηγορηματικός, ότι υπάρχει κώλυμα σύμφωνα με το άρθρο 56 του Συντάγματος. Σύμφωνα με τον καθηγητή Συνταγματικού Δικαίου του Πανεπιστημίου Αθηνών Ανδρέα Δημητρόπουλο, η ορθότητα ή μη της απόφασης είναι θέμα ερμηνείας. Όπως είπε χαρακτηριστικά στον ALPHA «σύμφωνα με τη γεωγραφία της διάταξης και με μια περισσότερο τυπική ερμηνεία, είναι ορθή η πρώτη άποψη, δηλαδή του γενικού κωλύματος. Σύμφωνα με μια λογική ερμηνεία, θα μπορούσε να ενταχθεί η απαγόρευση στο τοπικό κώλυμα». Ο κ. Μανιτάκης από την πλευρά του είναι ότι «από το άρθρο 56 του Συντάγματος προκύπτει απόλυτο κώλυμα της κ. Γεννηματά. Η υποψηφιότητα της εμπίπτει στο ρητό και ειδικό κώλυμα του άρθρου αυτού, κατά συνέπεια όχι μόνο δεν μπορεί να εκλεγεί βουλευτής, αλλά ούτε και να ανακηρυχθεί υποψήφια, ακόμη και αν παραιτηθεί». Υπάρχει όμως και η άποψη, ότι η υπόθεση έπρεπε να κριθεί στο Εκλογοδικείο. Αυτό υποστηρίζει ο καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Κώστας Χρυσόγονος, ο οποίος μιλώντας στον ALPHA είπε ότι «στο πρόσωπο της κ. Γεννηματά συντρέχει κώλυμα, λόγω της ιδιότητας της ως Υπερνομάρχη, το οποίο δεν αίρεται με την παραίτηση της, αλλά μόνος αρμόδιος να το διαπιστώσει, είναι το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο μετά την διεξαγωγή των εκλογών και ύστερα από υποβολή ενστάσεως».Απαντώντας σε ερωτήσεις δημοσιογράφων, ο Ευάγγελος Βενιζέλος, υπεύθυνος Εσωτερικών και Δημόσιας Διοίκησης του Κοινοβουλευτικού Συμβουλίου του ΠΑΣΟΚ, υπονόησε ότι πίσω από την απόφαση του Αρείου Πάγου κρύβεται πολιτική σκοπιμότητα:«Κατά παράδοση τα πολιτικά δικαστήρια, δηλαδή τα Πρωτοδικεία, ως προς τους υποψηφίους των εκλογικών περιφερειών και ο Αρειος Πάγος, ως προς τους υποψηφίους βουλευτές Επικρατείας, δεν ελέγχουν κατά την φάση της ανακήρυξης την συνδρομή τυχόν κωλύματος, αλλά εστιάζονται στον έλεγχο των λεγομένων θετικών προσόντων εκλογιμότητας».Η ανατροπή της πρακτικής αυτής την ύστατη στιγμή, χωρίς περιθώριο δικονομικής επανόρθωσης, έχει ως αποτέλεσμα να στερήσει από το ΠΑΣΟΚ την επικεφαλής του ψηφοδελτίου Επικρατείας, που όπως συμβαίνει σε όλα τα κόμματα, επωμίζεται έναν πολύ κρίσιμο ρόλο για το σύνολο της προεκλογικής εκστρατείας», δήλωσε ο Ευ.Βενιζέλος. Και κατέληξε: «Ο καθένας συνεπώς μπορεί να βγάλει εύκολα τα συμπεράσματά του, βλέποντας ποιο είναι το επιδιωκόμενο πολιτικό αποτέλεσμα αυτής της δικαστικής κρίσης». Την απόφαση του Α ́ Τμήματος του Αρείου Πάγου υπερασπίστηκε και ο πρώην πρόεδρος του Ανωτάτου Δικαστηρίου Β. Κόκκινος, ο οποίος δήλωσε ότι το τμήμα ήταν αρμόδιο να ελέγξει το κώλυμα και με βάση το άρθρο 56, «ορθώς έκρινε ότι δεν μπορεί να ανακηρυχθεί υποψήφια η κ. Γεννηματά». Στο ίδιο μήκος κύματος...(με τον κ. Χρυσόγονο) κινείται ο συνταγματολόγος και υποψήφιος Επικρατείας του ΠΑΣΟΚ Γ.Παπαδημητρίου, ο οποίος θεωρεί ότι το ανώτατο δικαστήριο ενήργησε καθ ́' υπέρβαση της δικαιοδοσίας του. Ο Α.Λοβέρδος σχολίασε ότι «για πρώτη φορά στα 33 αυτά χρόνια, ο Αρειος Πάγος εξετάζει προ των εκλογών τα κωλύματα εκλογιμότητας. Πρόκειται για απόλυτο αιφνιδιασμό τον οποίο επιχειρεί η δικαιοσύνη στο πολιτικό σύστημα της χώρας».[6] Ηδη από τις 17 Ιουλίου του 2007 ! http://press-gr.blogspot.com/2007/06/blog-post_581.html
 Και ενδεικτικάhttp://policritos.blogspot.com/2007/09/blog-post.html, http://klearchosguidetothegalaxy.blogspot.com/http://arkoudos.com/blog/?p=991 , http://xasodikis.blogspot.com/2007/09/go-home.html
 http://sandbox.cs.uchicago.edu/blog_el/?p=338http://beatrikn.spaces.live.com/Blog/cns!DB0283FF0E23F3B2!596.entry
 http://www.resaltomag.gr/forum/viewtopic.php?t=1747
 http://giaskepsou.blogspot.com/ με πλήρες κείμενο της απόφασης ανακήρυξης συνδυασμών 4/2007 καθώς και επιχειρηματολογία και νομικές παραθέσεις[7]


text:
Θα πρέπει να σημειωθεί ότι το ΑΕΔ είχε υπαγάγει τους νομάρχες στην ρύθμιση του άρθ. 56 για τα κωλύματα ήδη από το 1995 με την απόφαση 42/1995 (ΔιΔικ 1995 σ, 947 και 949 και ΑΕΔ 59/1997 ΔιΔικ 1998, σ. 432- 435) διευρύνοντας τη ρύθμιση. Για το ζήτημα αυτό έχει διεξαχθεί έντονη επιστημονική συζήτηση ήδη από την περίοδο της αναθεώρησης και αμέσως μετά. Η συλλογιστική αυτή που εστιάζεται ειδικά στους νομάρχες και πολλώ μάλλον στους υπερνομάρχες συνδέεται με το γεγονός ότι μέχρι πρόσφατα οι νομάρχες διορίζονταν και ήταν μετακλητοί δημόσιοι υπάλληλοι ενώ από το 1994 είναι αιρετά όργανα του β βαθμού τοπικής αυτοδιοίκησης(ν. 2218/1994 "ίδρυση νομαρχιακής αυτοδιοίκησης κλπ." (ΦΕΚ 153) καθώς και τους μεταγενέστερους νόμους 2273/94 (ΦΕΚ 233), 2284/95 (ΦΕΚ 14), 2297/95 (ΦΕΚ 50), 2307/95 (ΦΕΚ 113) κλπ., οι διατάξεις δε των νόμων αυτών κωδικοποιήθηκαν με το πρ.διάταγμα 30/1996 (ΦΕΚ 21) . Αυτό απαίτησε και την ιδιαίτερη μεταχείριση από τη νομοθεσία (ΑΕΔ 2/2000 ΔιΔικ 2001 σ. 540.[8] Η οποία πάντως έχει τύχει σοβαρού θεωρητικού σχολιασμού σε συνέδρια και νομικά περιοδικά από πολλούς συνταγματολόγους όπως τον κ. Κώστα Μποτόπουλο, τον κ. Θανάση Ξηρό, την κ. Χρύσα Χατζή και την κ. Π. Φουντεδάκη
 Kαλή επιστημονική εργασία αγαπητή Ελένη, αλλά μία νομική ανάλυση ίσως χρειάζεται ταυτόχρονα και πολιτική επιστημονική ανάλυση. Δλδ τα νομικά δεδομένα να συνεξετάζονται με τα πολιτικά. Αυτά μπορεί να είναι η προβολή της αδικημένης πολιτικού σε πρώτο πλάνο που προετοιμάζει μελλοντικά ένα νέο ρόλο με την επανόρθωση της αδικίας. Επίσης η Α.Διαμαντοπούλου έπιασε 2ο ρόλο έν όψει εκλογών κα μετεκλογικών υποθέσεων. Νομίζω μια καλή νομικός έχει δικαιωμα να χρησιμοποιεί γεγονότα με οπτικες άλλων επιστημών εφόσον η αναλυτική μέθοδος δεν αφορά το αντικειμενο αλλά τη μεθοδο έρευνας. Πρώτα είμαστε επιστήμονες και μετά ακολουθεί η εξειδίκευση.(;)
 10 Σεπτεμβρίου 2007 - 3:23 μ.μ.
 Επιθυμώ να επισημάνω ότι με αφορμή αυτό το ποστ διαπίστωσα ότι υπάρχουν σημαντικά κείμενα στον ιστοχώρο άξια της καλύτερης επιστημονικής προβολής καθώς είναι και επίκαιρα και πρωτότυπα. Αδίκησα την πολύ καλή δουλειά του e-lawyer στο ίδιο θέμα καθώς την ανακάλυψα με καθυστέρηση μέσω του Netpen! Ομολογώ ότι η έκπληξη ήταν ιδιαιτέρως θετική.
 10 Σεπτεμβρίου 2007 - 5:41 μ.μ.
 gd winzipκαλώς όρισες. Μου άρεσε το αγαπητή Ελένη... προσφώνηση ανθρώπων που γνωρίζονται, αλλά έτσι είναι ο ιστοχώρος. Εκτός και αν όντως γνωριζόμαστε...Εχεις δίκαιο στις παρατηρήσεις σου. Είχα μείνει με την εντύπωση ότι με τα εργαλεία της δουλειάς μου οδηγήθηκα και σε πολιτικά συμπεράσματα. Ισως χωρίς ένταση. Από την άλλη μεριά νομίζω ότι δεν χωρά ο νους του ανθρώπου τη σκοπιμότητα αυτής της επιλογής εκ μέρους του ΠΑΣΟΚ. Και φυσικά η άγνοια, όσο και αν ισχύει, δεν είναι δυνατό να υποστηριχθεί σε ένα κόμμα με ευάριθμους συνταγματολόγους. Δεν μπορεί ΟΛΟΙ να μισούν τόσο πολύ και την κ. Γεννηματά και τον αρχηγό τους...Εξάλλου σε σοβαρά ιστολόγια (δες το ΝΕΤPEΝ)διάβασα ότι ήταν γνωστό το θέμα εκ των προτέρων. Ακόμη περισσότερο λοιπόν δεν μπορώ να καταλάβω τη σκοπιμότητα. Θα με βοηθούσε η ποίηση ίσως...- κι οι Μήδοι επιτέλους θα διαβούνε !
 Mάλλον πρόκειται για κίνηση στρατηγικής πολιτικής που κατανοείται απο τον λατικό τύπο, Cui bono e cui


text:
non bono. Αν η Φ.Γ. ωφελείται τότε, cherchez l'autre femme cui non bono. Eπίσης αναζητιούνται οι πιθανές μετεκλογικές κινήσεις ντόμινο έν όψη σεναρίου ήττας, τις οποίες και δεν θεωρώ πιθανές ανεξαρτήτως εκλογικής έκβασης.Προτίμησα αγαπητή αντί κυρία, δεν είναι καλύτερα; Η γνωριμία μας μάλλον άρχισε απο σχόλιο με "πισίνα".
 10 Σεπτεμβρίου 2007 - 7:28 μ.μ.
 Αγαπητή κυρία Τροβά, ευχαριστώ για την θετική παρουσίαση και της δικής μου τοποθέτησης.Θα με ενδιέφερε ιδιαίτερα μια τοποθέτηση στην δεύτερου επιπέδου αναζήτησή μου (θέμα για το οποίο αφήνετε ένα μικρό υπονοούμενο) ως προς τον δίκαιο χαρακτήρα της ορθότητας και της σκοπιμότητας του άρθρου 56, τις ανισότητες που περιέχει για τους αιρετούς της τοπικής αυτοδιοίκησης έναντι των ανώτατων αξιωματικών των ενόπλων δυνάμεων και, εν τέλει, ενόψει του άρθρου 3 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ. Ευχαριστώ εκ των προτέρων.
 11 Σεπτεμβρίου 2007 - 3:12 π.μ.
 Σε σχέση με το ζήτημα αυτό πρέπει κανείς να παρατηρήσει ότι νομικά είναι μάλλον απλό. Τούτο προκύπτει άλλωστε και από την ανάλυση που γίνεται στο post. Η συνταγματική διάταξη είναι σαφής και επιβάλει τα ανώτερα αιρετά όργανα των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης δεύτερου βαθμού να μην ανακηρύσσονται καν υποψήφιοι βουλευτές. Από τη στιγμή μάλιστα που γίνεται αναφορά στην ανακήρυξη προκύπτει ευθέως η αρμοδιότητα του Αρείου Πάγου να αποφασίσει σχετικά στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων που του ανατίθενται κατά το συγκεκριμένο στάδιο της εκλογικής διαδικασίας. Το μόνο που στην προκειμένη περίπτωση έχει ενδιαφέρον είναι το κατά πόσο είναι πραγματικά επιθυμητό να περιοριστεί η δικαστική προστασία του συγκεκριμένου επίδοξου υποψήφιου. Δηλαδή κατά πόσο μπορεί να γίνει αποδεκτό ότι εν προκειμένω η κ. Γεννηματά δε θα έχει τη δυνατότητα να προσβάλει τη συγκεκριμένη απόφαση και να προβάλει τα δικά της επιχειρήματα, επιδιώκοντας να την ανατρέψει. Αν θελήσει κανείς να μπει στο διάλογο σε σχέση με τη διάταξη αυτή του Συντάγματος και τη σκοπιμότητά της ή να σταθμίσει και να εκτιμήσει την ορθότητά της, είναι βέβαιο ότι θα καταλήξει σε ενδιαφέροντα συμπεράσματα. Άλλωστε δε θα ήταν η πρώτη φορά που διαπίστωνε ότι μία συνταγματική διάταξη θα μπορούσε να είναι και προβληματική. Για το λόγο αυτό άλλωστε τα συντάγματα ερμηνεύονται και τις περισσότερες φορές τούτο γίνεται, για να διορθωθούν λάθη ή παραλείψεις του συνταγματικού ή αναθεωρητικού νομοθέτη. Αυτός ο προβληματισμός όμως ανάγεται σε άλλα επίπεδα και δεν ακουμπάει το συγκεκριμένο θέμα, το οποίο είναι περισσότερο πολιτικό παρά νομικό. Και ως πολιτικό πρόβλημα οδηγεί δυστυχώς σε πολύ δυσάρεστα συμπεράσματα.
 αγαπητέ gd winzip η αποστροφή μου διόλου δεν είχε να κάνει με τον πληθυντικό. Το απλό Ελένη αρκεί και περισσεύει. Με προβλημάτισε μήπως γνωριζόμαστε επειδή από τη στιγμή που γράφω επωνύμως δεν μπορώ να υποθέσω ποιός είναι ο συνομιλητής με ψευδώνυμο.Η πισίνα που αναφέρεστε δεν μου θυμίζει κάτι. Θα ψάξω όμως καλύτερα.
 12 Σεπτεμβρίου 2007 - 2:04 μ.μ.
 e-lawyer Δεν σας προλαβαίνω. Η σκέψη σας καλπάζει δημιουργικά. Χρωστάω μια απάντησηλοιπόν ως προς το χαρακτήρα του άρθ. 56 θεωρώ ότι οι συγγράφοντες αναθεωρητικοί για κωλύματα οφείλουν να είναι συγκρατημένοι. Οχι δεν μου αρέσει να κωλύονται οι πάντες διότι αυτό ευνοεί τελικώς μόνον του καθηγητές ΑΕΙ που φροντίζουν να εξαιρούνται. Το δικαίωμα του


text:
εκλέγεσθαι πρέπει να είναι όσο το δυνατό περισσότερο ευρύ. Φυσικά αυτές είναι δικές μου σκέψεις. Οι ανισότητες που αναφέρετε υπάρχουν αλλά δεν μπορούμε να αλλάξουμε το υφιστάμενο σύνταγμα παρά με τη γνωστή διαδικασία. Η σε εξέλιξη αναθεώρηση νομιζω δεν έχει τοποθετηθεί...Ως προς το άρθ. 3 του Προσθέτου Πρωτοκόλου πράγματι είναι όπως το λέτε αλλά προς το παρόν είναι ένα ζήτημα αν υπερισχύει του Συντάγματος. Εδώ καλέ μου φίλε (αν μου επιτρέπεται ο χαρακτηρισμός) τρομάξαμε με το κοινοτικό δίκαιο να καταλήξουμε που έχει και σαφή νομολογία το ΔΕΚ. Αλλά σας θυμίζω ότι στη χώρα μας το Σύνταμα έχει και έναν ιδιαίτερο εκδικητικό/εξορκιστικό χαρακτήρα: αν οι εχθροί μας δεν εξολοθρεύονται αλλιώς τους κάνουμε διάταξη στο σύνταγμα για να ψοφήσουν...Μ'αυτά και εκείνα προτιμώ να αποφεύγω τον προβληματισμό de lege ferenda!
 12 Σεπτεμβρίου 2007 - 2:13 μ.μ.
 Μπήκα και γω το καημένο να κάνω σχόλιο και έπεσα πάνω σε ένα σωρό εξαίρετους νομικους.;DΗ γνώμη ενός μηχανικού ενος θετικου μυαλού αν το θέλετε είναι η εξής:Για μένα όταν κάτι φτάνει να γίνει νόμος του κράτους ή ακόμη περισσότερο μέρος του Συντάγματος, έχουν επιλυθεί όλα τα επιμέρους οικονομικά, πολιτικά κοινωνικά και άλλα ζητήματα ή πτυχές.Είναι ΝΟΜΟΣ. Οφείλουμε όλοι να τον γνωρίζουμε και να τον ακολουθουμε. Τον συνταγματολόγο θέλω να τον δω να εργάζεται πριν την σύνταξη του Συντάγματος και όχι για την ερμηνεια του μετά. Μετά το Σύνταγμα πρέπει να ειναι ξεκάθαρο. Απλό και ξεκάθαρο.Και στην προκειμένη περίπτωση είναι και απλό και ξεκάθαρο και κατανοητό από τον οιοδήποτε ως οφείλει να είναι.Τωρα αν κάποιοι πιστεύουν οτι επειδή έχουν μαζέψει όλους τους ακαδημαϊκούς συνταγματολόγους στις εκλογικές τους λίστες, μπορούν να παίζουν πολιτικά παιχνίδια και να εμφανίζονται υπεράνω του νόμου ή μάλλον να παρανομουν εις γνώση τους και απλά να περιμένουν να δικαστούν μετά το πέρας της παρανομίας, εγώ αυτό όχι απλά δεν το κατανοώ, αλά το ερμηνεύω ως ξεκάθαρη δήλωση αλλαζονείας και περιφρόνησης της κοινης νοημοσύνης του ελληνικου λαού.Τέλος. Τώρα ρίχτε τα βέλη σας πάνω στο ανυπεράσπιστο νομικά κορμί μου!;D
 12 Σεπτεμβρίου 2007 - 6:35 μ.μ.
 Ευχαριστώ πολύ για την τοποθέτηση, κυρία Τροβά. Για τη σχέση ΕΣΔΑ-Συντάγματος, μπορεί να μην μας έχει απασχολήσει ιδιαίτέρως, αλλά νομίζω ότι στην περίπτωση Λυκουρέζου η έλλειψη μεταβατικής διάταξης για την εφαρμογή του κωλύματος αφορούσε το ίδιο το συνταγματικό κείμενο.Στον philo θα έλεγα ότι αντιμετωπίζει με σχετική αυτο-υποτίμηση την εμβληματικότητα της έννοιας "νόμος". Υπενθυμίζω ότι ένας βυζαντινός αυτοκράτορας είχε εκδώσει διάταγμα περί απαγόρευσης ερμηνείας των νόμων από τους νομικούς, αλλά οι τελευταίοι το παρέκαμψαν δια της ερμηνείας.
 18 Σεπτεμβρίου 2007 - 1:35 μ.μ.
 Οπου σταθεί και όπου βρεθεί ο έλληνας πολίτης αντιμετωπίζει πλέον πινακίδες με ένδειξη για αγοραπωλησίες χρυσού και αργύρου. Κοσμήματα και ά...
 author. Αιθέριο πρότυπο. Από το Blogger.


text:
ΠΠρΠατρών: 524/2018 Δάνεια σε ελβετικό φράγκο - Τροποποιητική σύμβαση στεγαστικού δανείου - Προστασία καταναλωτή - Καταχρηστικότητα | Πανελλαδική Ομοσπονδία Ενώσεων Στρατιωτικών
 ΑΡΙΘΜΟΣ ΑΠΟΦΑΣΕΩΣ 524/2018
 Αποτελούμενο από τους Δικαστές Θεοδώρα-Μαρία Βρετού, Πρόεδρο Πρωτοδικών, Κωνσταντίνο Ρήγα, Πρωτοδίκη-Εισηγητή, Χαράλαμπο Νυχτοπάτη, Πρωτοδίκη, και από το Γραμματέα Βασίλειο Μπισμπίκη.
 Συνεδρίασε δημόσια στο ακροατήριό του στην Πάτρα την 13η Φεβρουαρίου 2018, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ των κάτωθι:
 Των εναγόντων: 1) ..., κατοίκου Πατρών, επί της οδού ..., και με Α.Φ.Μ. ..., και 2) ..., κατοίκου Λιοδώρας Ηραίας του Δήμου Γορτυνίας του Νομού Αρκαδίας και με Α.Φ.Μ. ..., που παραστάθηκαν διά της πληρεξουσίας δικηγόρου αυτών, Έλενας Φιλοπούλου, η οποία προκατέθεσε προτάσεις.
 Της εναγομένης: Ανώνυμης τραπεζικής εταιρείας με την επωνυμία «ΤΡΑΠΕΖΑ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Α.Ε.» και Α.Φ.Μ. ..., νομίμως εκπροσωπουμένης και εδρεύουσας στην Αθήνα, επί της οδού ..., που παραστάθηκε διά του πληρεξουσίου δικηγόρου της, Ανδρέα Αγγελακόπουλου, ο οποίος προκατέθεσε προτάσεις.
 Οι ενάγοντες αιτούνται να γίνει δεκτή η από 16-5-2017 αγωγή αυτών, που κατατέθηκε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου τούτου με αριθμό εκθέσεως καταθέσεως δικογράφου 1.212/19-5-2017, προσδιορίσθηκε μέσω της υπʼ αριθμόν 410/18-10-2017 πράξεως του Προέδρου Πρωτοδικών Πατρών για τη διαλαμβανόμενη στην αρχή της παρούσας δικάσιμο και ενεγράφη στο οικείο πινάκιο με αριθμό 1, οπότε εκφωνήθηκε και συζητήθηκε με τη σειρά της από το πινάκιο.
 Κατά τη συζήτηση της υποθέσεως, οι εμφανισθέντες στο ακροατήριο πληρεξούσιοι δικηγόροι των διαδίκων ζήτησαν να γίνουν δεκτά όσα αναφέρονται στα πρακτικά δημόσιας συνεδριάσεως και στις έγγραφες προτάσεις που κατέθεσαν νομοτύπως.
 1. Από τη διάταξη του άρθρου 806 ΑΚ προκύπτει ότι τα ουσιώδη στοιχεία της συμβάσεως δανείου συνίστανται στα εξής: α) χρήματα ή άλλα αντικαταστατά πράγματα, β) μεταβίβαση της κυριότητας αυτών από το δανειστή στον οφειλέτη, γ) συμφωνία των μερών περί της αποδόσεως έτερων πραγμάτων της ίδιας ποιότητας και ποσότητας και δ) η μεταβίβαση της κυριότητας των αντικαταστατών πραγμάτων να γίνεται με αποκλειστικό σκοπό τη χρησιμοποίησή τους από το δανειολήπτη. Εννοιολογικά στοιχεία της συμβάσεως δανείου αποτελούν επομένως κατʼ αρχήν, πέραν της υπάρξεως καταρτισμένης συμβάσεως κατά τις ρυθμίσεις των άρθρων 185-195 ΑΚ, η παράδοση και η μεταβίβαση της κυριότητας των πραγμάτων (βλ. ΑΠ 992/2010, ΑΠ 889/2010, ΑΠ 1417/2007, ΕφΑθ 94/2011, ΕφΑθ 3706/2008, ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ), οπότε γίνεται λόγος για re καταρτιζόμενο δάνειο. Είναι ωστόσο δυνατή επίσης η σύναψη συμβάσεως συναινετικού δανείου, η οποία καταρτίζεται με μόνη τη συναίνεση των συμβαλλομένων (βλ. ΕφΘεσ 3357/1995, ΕλλΔνη 37, 194, ΕφΑθ 4265/1983, ΕλλΔνη 25, 818, ΠΠρΑθ 1158/2010, ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ). Δεν απαιτείται συνεπώς οπωσδήποτε μεταβίβαση της κυριότητας των πραγμάτων, που συνιστούν το αντικείμενο του δανείου, όπως εντούτοις αναφέρεται ρητώς στη διάταξη του άρθρου 806 ΑΚ, αλλά αρκεί το δάνεισμα να περιέρχεται από την περιουσία του δανειοδότη στην περιουσία του δανειολήπτη με άλλο ισοδύναμο οικονομικό τρόπο, όπως επί παραδείγματι διά συμφωνίας των μερών ότι το οφειλόμενο χρέος από έτερη αιτία θα οφείλεται εφεξής λόγω δανείου, με επιταγή, γραμμάτιο εις διαταγήν ή συναλλαγματική, που εκδίδεται ή οπισθογραφείται υπέρ του δανειολήπτη, με εκχώρηση απαιτήσεως ή μέσω πράξεως γύρου (πιστώσεως τραπεζικού λογαριασμού του λήπτη) (βλ. Απ. Γεωργιάδη, Ενοχικό Δίκαιο, Ειδικό Μέρος, τ. Ι, 2004, σ. 577, Δ. Αυγητίδη, Σ.Ε.Α.Κ., τ. Ι, 2010, ά. 806 αρ. 1 και


text:
6-8).
 2. Κατά τις παραγράφους 1 και 2 του άρθρου 4 του α.ν. 362 της 4/4-6-1945, που διατηρήθηκε σε ισχύ και μετά την εισαγωγή του Αστικού Κώδικα, σύμφωνα με το άρθρο 20 του Εισαγωγικού Νόμου αυτού, «πάσα δικαιοπραξία έγγραφος ή προφορική εξ ης πηγάζουν αξιώσεις ή υποχρεώσεις προς καταβολήν τιμήματος ή μισθώματος πράγματος ή αμοιβής πάσης φύσεως υπηρεσιών ή έργου υπέρ προσώπου διαμένοντος εν Ελλάδι δύναται να συνομολογήται μόνον εις δραχμάς. Η ρήτρα εν δικαιοπραξία διʼ ης, παρά την διάταξιν τηςπροηγουμένης παραγράφου, συνομολογούνται αξιώσεις και υποχρεώσεις εν Ελλάδι εις χρυσόν, χρυσά νομίσματα ή συνάλλαγμα, ή εις δραχμάς μεν ων όμως το ποσόν αφίεται να προσδιορισθή εκ της τιμής του χρυσού ή των χρυσών νομισμάτων ή του συναλλάγματος ή του τιμαρίθμου, είναι άκυρος. Εν τη περιπτώσει ταύτη, το αρμόδιον δικαστήριον προσδιορίζει κατά την κρίσιν αγαθού ανδρός την δικαίαν αντιπαροχήν, ήτις όμως δεν δύναται να είναι ανωτέρα του εις δραχμάς ισαξίου του εν τη ρήτρα αναφερομένου ποσού χρυσού, χρυσών νομισμάτων ή συναλλάγματος επί τη βάσει της κατά το άρθρο 2 του παρόντος νομίμου τιμής αυτών κατά την ημέραν της συνομολογήσεως της δικαιοπραξίας, εφʼ όσον και το ούτω προκύπτον ποσόν εις δραχμάς δεν ήθελε θεωρηθή ως υπέρογκον». Οι προπαρατεθείσεςρυθμίσεις είχαν, κατά τη διασταλτική τους ερμηνεία, εφαρμογή σε κάθε εν ζωή δικαιοπραξία, μέσω της οποίας συνομολογούνται αξιώσεις και υποχρεώσεις σε χρυσό ή ξένο νόμισμα, άρα και σε σύμβαση δανείου, όπως επίσης σε περίπτωση αφηρημένης υποσχέσεως ή αναγνωρίσεως χρέους. Μερική απόκλιση στον προμνημονευθέντα απαγορευτικό κανόνα, ο οποίος αποσκοπούσε στην προστασία του εθνικού νομίσματος, απετέλεσε, μεταξύ άλλων, η μεταγενέστερη διάταξη της παραγράφου 7 της υπʼ αριθμόν 267/9-4-1953 Πράξεως τουΥπουργικού Συμβουλίου (Π.Υ.Σ.), που κυρώθηκε διά του Ν. 2415/1953, μέσω της οποίας προβλέπεται ότι «από της ισχύος της παρούσης επιτρέπεται η μεταξύ φυσικών ή νομικών προσώπων ιδιωτικού δικαίου, πλην των Τραπεζών και των ασφαλιστικών ταμείων, συνομολόγησις δανείων με την ρήτρα δολλαρίου ή άλλου ξένου νομίσματος, εξαιρέσει των χρυσών νομισμάτων. Νοείται ότι η πληρωμή των εκ των δανείων τούτων υποχρεώσεων ενεργείται διά της καταβολής του οφειλομένου ποσού επί τη βάσει της επισήμου τιμής του ξένου συναλλάγματος κατά την ημέραν της εξοφλήσεως». Έτσι, μέσω της προειρημένης ρυθμίσεως επετράπη, κατʼ εξαίρεση και μόνον προκειμένου περί των συμβάσεων δανείου, η συνομολόγηση της ρήτρας σε ξένο νόμισμα (συνάλλαγμα), πλην του χρυσού, δυνάμει τηςοποίας συμφωνείται η αυτούσια καταβολή ορισμένης ποσότητας ξένων νομισμάτων. Η προδιαληφθείσα ρήτρα διαφοροποιείται από τη ρήτρα σε αξία ξένου νομίσματος ή συναλλάγματος, σύμφωνα με την οποία η καταβολή γίνεται σε δραχμές και ο οφειλέτης αναλαμβάνει την υποχρέωση να πληρώσει σε δραχμές και πάλι, αλλά με την τρέχουσα αξία που θα έχει το ξένο νόμισμα κατά το χρόνο της πληρωμής (βλ. ΟλΑΠ 21/1990, ΕλλΔνη 1990, 811). Περαιτέρω, διά της υπʼ αριθμόν 142/13-11-1978 Π.Υ.Σ. εγκρίθηκε η κατά την υπʼ αριθμόν 187/19-10-1978 συνεδρίαση της Νομισματικής Επιτροπής (Υποεπιτροπής Πιστώσεων) ληφθείσα απόφαση, μέσω της οποίας επετράπη η εκ μέρους των τραπεζών χορήγηση πάσης φύσεως δανείων ή πιστώσεων σε ξένο νόμισμα προς ημεδαπές ή αλλοδαπές ναυτιλιακές επιχειρήσεις. Επακολούθησε η έκδοση της υπʼ αριθμόν 1976 της 19/25-9-1991 Πράξεως του Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος (Π.Δ.Τ.Ε.), στον οποίο είχαν


text:
μεταβιβασθεί οι αρμοδιότητες της Νομισματικής Επιτροπής και των υποεπιτροπών της (ά. 1 Ν. 1266/1982), οπότε επετράπη ο δανεισμός σε συνάλλαγμα προς ιδιωτικές και δημόσιες επιχειρήσεις. Με την υπʼ αριθμόν 537/1993 Π.Δ.Τ.Ε., η οποία συμπλήρωσε την υπʼ αριθμόν 1976/19-9-1991 Π.Δ.Τ.Ε., διευκρινίσθηκε επιπλέον ότι επιτρεπόταν ο δανεισμός σε συνάλλαγμα φυσικών και νομικώνπροσώπων ιδιωτικού δικαίου από τις εμπορικές και κτηματικές τράπεζες για την κατασκευή, την επισκευή και την αγορά ακινήτων στην Ελλάδα, που προορίζονταν για ιδιόχρηση ως κατοικίες ή εκμετάλλευση. Διά της υπʼ αριθμόν 2325 της 2/11-8-1994 Π.Δ.Τ.Ε., όπωςτροποποιήθηκε μέσω της υπʼ αριθμόν 2342 της 24/29-11-1994 Π.Δ.Τ.Ε., ενώ είχε εκδοθεί στο πλαίσιο του π.δ. 96/1993 «Περί προσαρμογής της Ελληνικής Νομοθεσίας στις διατάξεις της Οδηγίας αριθμ. 88/361/ΕΟΚ και της Οδηγίας αριθμ. 92/122/ΕΟΚ σχετικά με την κίνηση κεφαλαίων», περιορίσθηκε ακόμη περισσότερο η αρχή της απαγορεύσεως συνάψεως τραπεζικών δανείων σε ξένο νόμισμα. Πιο συγκεκριμένα, διά της περί ης ο λόγος Π.Δ.Τ.Ε. επετράπη η χρηματοδότηση σε συνάλλαγμα φυσικών ή νομικών προσώπων, κατοίκων εσωτερικού, από πιστωτικά ιδρύματα, που λειτουργούν στην Ελλάδα, χωρίς περιορισμούς (βλ. ΑΠ 370/2012, ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ). Στο άρθρο 1 του πρώτου κεφαλαίου αυτής προβλέπεται μάλιστα ότι «η διάρκεια, η τυχόν περίοδος ανανέωσης ή παράτασης των δανείων που συνάπτονται από την έναρξη ισχύος της παρούσας Πράξης, το επιτόκιο και οι λοιποί όροι καθορίζονται ελεύθερα μεταξύ των συναλλασσομένων μερών» (βλ. ΑΠ 2196/2009, ΧρΙΔ 2011, 105, ΕφΑθ 91/2004, ΔΕΕ 2004, 427). Επακολούθησε η θέσπιση του Ν. 2842/2000, μέσω του οποίου αντικαταστάθηκε η δραχμή με το Ευρώ, ένεκα της εισαγωγής του ως ενιαίου ευρωπαϊκού νομίσματος σε όλα τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ενώσεως και της εντεύθεν ομαλοποιήσεως της οικονομικής καταστάσεως στην Ελλάδα, με παράλληλη κατάργηση, διά της ρυθμίσεως του άρθρου 5§1 του ίδιου νόμου, της προϊσχύουσας εξαιρετικής νομοθεσίας και γενικά κάθε διατάξεως που απαγορεύει τη συνομολόγηση απαιτήσεων και υποχρεώσεων στην Ελλάδα σε συνάλλαγμα, χρυσό ή χρυσά νομίσματα (βλ. ΑΠ 2196/2009, ό.π., ΠΠρΗρ 91/2018, ΠΠρΑθ 763/2016, ΠΠρΠειρ 619/2016, ΠΠρΑθ 3789/2010, ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ).
 3. Σύμφωνα με τις ρυθμίσεις των παραγράφων 3 και 5 της προδιαληφθείσας υπʼ αριθμόν 2325/1994 Π.Δ.Τ.Ε., όπως η παράγραφος 3 αντικαταστάθηκε διά της υπʼ αριθμόν 2342/1994 Π.Δ.Τ.Ε., «3. Το προϊόν του δανείου μπορεί να διατεθεί και απευθείας στο εξωτερικό μέσωτης δανείστριας τράπεζας για τους σκοπούς που αναφέρονται στη δανειακή σύμβαση ή να κατατεθεί σε λογαριασμό συναλλάγματος στην εν λόγω τράπεζα. Οι τράπεζες στις οποίες τηρούνται οι ως άνω λογαριασμοί έχουν την υποχρέωση να διαβιβάζουν στη δανείστρια ή μεσολαβούσα τράπεζα η οποία τηρεί τον σχετικό φάκελο και έχει την ευθύνη της συναλλαγματικής εξυπηρέτησης του δανείου τις βεβαιώσεις αγοράς συναλλάγματος, αφού προηγουμένως ακυρωθούν, στις οποίες οι τράπεζες θα αναγράφουν, κατά την έκδοσή τους, ότι το δραχμοποιούμενο συνάλλαγμα αφορά το δάνειο που έχει συναφθεί σύμφωνα με την παρούσα Πράξη καθώς και τα παραστατικά χρησιμοποίησης του δανείου ... 5. ... Οι δανείστριες τράπεζες οφείλουν να τηρούν σε ειδικό κατά δάνειο φάκελο τα εξής δικαιολογητικά: α) Τις βεβαιώσεις αγοράς συναλλάγματος, αφού προηγουμένως ακυρωθούν, στις οποίες οι τράπεζες θα αναγράφουν, κατά την έκδοσή τους, ότι το δραχμοποιούμενο συνάλλαγμα αφορά το δάνειο που έχει συναφθεί σύμφωνα με την παρούσα Πράξη ...».
 4. Δυνάμει της διατάξεως του


text: άρθρου 178 ΑΚ, «δικαιοπραξία που αντιβαίνει στα χρηστά ήθη είναι άκυρη». Κατά την έννοια της προεκτεθείσας ρυθμίσεως, ως κριτήριο των χρηστών ηθών χρησιμεύουν οι ιδέες του κατά γενική αντίληψη με φρόνηση και χρηστότητα σκεπτόμενου μέσου κοινωνικού ανθρώπου. Η αντίθεση στα χρηστά ήθη, η οποία καθιστά άκυρη τη δικαιοπραξία, κρίνεται από το περιεχόμενο αυτής και το σύνολο των συνθηκών και των περιστάσεων που τη συνοδεύουν και όχι μεμονωμένα από την αιτία, που ώθησε τους συμβαλλομένους να συνάψουν αυτήν, ή το σκοπό της, στον οποίο αυτοί αποβλέπουν. Σύμφωνα κατʼ επέκταση με τη διάταξη του άρθρου 179 ΑΚ, που συνιστά ειδικότερη περίπτωση εφαρμογής του προηγούμενου άρθρου, «άκυρη ως αντίθετη προς τα χρηστά ήθη είναι ιδίως η δικαιοπραξία με την οποία δεσμεύεται υπερβολικά η ελευθερία του προσώπου ή η δικαιοπραξία με την οποία εκμεταλλεύεται κάποιος την ανάγκη, την κουφότητα ή την απειρία του άλλου και πετυχαίνει έτσι να συνομολογήσει ή να πάρει για τον εαυτό του ή τρίτο, για κάποια παροχή, περιουσιακά ωφελήματα, που, κατά τις περιστάσεις, τελούν σε φανερή δυσαναλογία προς την παροχή». Από το συνδυασμό των προπαρατεθεισών ρυθμίσεων μʼ εκείνες των άρθρων 174 και 180 ΑΚ, για να χαρακτηρισθεί μια δικαιοπραξία αισχροκερδής-καταπλεονεκτική και ως εκ τούτου άκυρη εξαιτίας αντιθέσεως αυτής προς τα χρηστά ήθη, απαιτείται να συντρέχουν σωρευτικώς οι ακόλουθες προϋποθέσεις: α) προφανής δυσαναλογία μεταξύ της παροχής και της αντιπαροχής, β) ανάγκη, κουφότητα ή απειρία του ενός από τους συμβαλλομένους και γ) εκμετάλλευση από το συμβαλλόμενο της γνωστής σʼ αυτόν ανάγκης, κουφότητας ή απειρίας του αντισυμβαλλομένου του. Τα στοιχεία της ανάγκης, της κουφότητας ή της απειρίας δεν είναι όμως απαραίτητο, όπως συνάγεται από τη διατύπωση της διατάξεως του άρθρου 179 ΑΚ, να συντρέχουν σωρευτικώς, αλλά αρκεί η συνδρομή και του ενός μόνον εξ αυτών. Απειρία αποτελεί η έλλειψη της συνήθους πείρας ως προς τα οικονομικά δεδομένα και μεγέθη, τις τιμές και τις συναλλαγές. Κουφότητα συνιστά η αδιαφορία για τις συνέπειες και τη σημασία των πράξεων, ενώ ανάγκη είναι και η οικονομική, εφόσον εντούτοις τυγχάνει άμεση και επιτακτική. Εκμετάλλευση υφίσταται εξάλλου, όταν αυτός που γνωρίζει την ανωτέρω κατάσταση του αντισυμβαλλομένου του, ήτοι την ανάγκη, την κουφότητα ή την απειρία, επωφελείται απʼ αυτήν και με κατάλληλο χειρισμό επιτυγχάνει προφανώς μειωμένη αντιπαροχή. Φανερή δυσαναλογία μεταξύ της παροχής και της αντιπαροχής είναι αυτή που υποπίπτει στην αντίληψη λογικού και έχοντος πείρα των σχετικών συναλλαγών ανθρώπου και υπερβαίνει το μέτρο, κατά το οποίο τυγχάνει ανθρωπίνως φυσικό να αποκομίζει ο ένας κάποιο όφελος από σύμβαση οικονομικού περιεχομένου με ζημία του άλλου. Η προμνημονευθείσα δυσαναλογία, η οποία πρέπει να είναι προφανής, διαπιστώνεται, ενόψει των περιστάσεων και της φύσεως της συγκεκριμένης δικαιοπραξίας, κατά το χρόνο της καταρτίσεώς της και επί τη βάσει του περιεχομένου, του σκοπού και της αξίας των εκατέρωθεν παροχών αυτής, δίχως να λαμβάνονται υπόψη οι υποκειμενικές παραστάσεις ή επιθυμίες των μερών. Στην περίπτωση ωστόσο που ελλείπει ένα από τα προειρημένα στοιχεία, δεν μπορεί να γίνει λόγος για ακυρότητα της δικαιοπραξίας ως αισχροκερδούς, διότι απαιτείται να συντρέχουν σωρευτικώς η φανερή δυσαναλογία μεταξύ της παροχής και της αντιπαροχής, η ανάγκη, κουφότητα ή απειρία του ενός συμβαλλομένου και η εκμετάλλευση


text:
από τον αντισυμβαλλόμενό του μίας από τις γνωστές σʼ αυτόν ως άνω καταστάσεις (βλ. ΟλΑΠ 714/1973, ΑΠ 429/2015, ΑΠ 151/2015, ΑΠ 820/2014, ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ, ΑΠ 2139/2013, ΧρΙΔ 2014, 103, ΑΠ 1186/2011, ΑΠ 1118/2011, ΑΠ 890/2011, ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ, ΑΠ 834/2011, ΧρΙΔ 2012, 109, ΑΠ 30/2010, ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ, ΠΠρΠατρ 244/2015, ΤΝΠ ΔΣΑ, Κ. Ρήγα, Απαλλακτικές Ρήτρες, 2012, σ. 157 επ.).
 5. Κατά την έννοια του άρθρου 388 ΑΚ, οι προϋποθέσεις, υπό τις οποίες παρέχεται στον έναν εκ των συμβαλλόμενων, στο πλαίσιο αμφοτεροβαρούς συμβάσεως, το διαπλαστικό δικαίωμα να ζητήσει από το δικαστήριο την αναγωγή της οφειλόμενης παροχής στο μέτρο που αρμόζει ή και τη λύση ολόκληρης της συμβάσεως, εφόσον η τελευταία δεν έχει ακόμη εκτελεσθεί, έγκεινται στις εξής: α) μεταβολή των περιστατικών, στα οποία κυρίως, ενόψει της καλής πίστεως και των συναλλακτικών ηθών, τα μέρη στήριξαν τη σύναψη της αμφοτεροβαρούς συμβάσεως, β) η προδιαληφθείσα μεταβολή να τυγχάνει μεταγενέστερη της καταρτίσεως της συμβάσεως και να οφείλεται σε λόγους που ήταν έκτακτοι και δεν μπορούσαν να προβλεφθούν και γ) εξαιτίας της προμνημονευθείσας μεταβολής, η παροχή του οφειλέτη να καθίσταται, ενόψει και της αντιπαροχής, υπέρμετρα επαχθής. Έκτακτα και απρόβλεπτα περιστατικά, κατά την έννοια του ως άνω άρθρου, συνιστούν όσα δεν επέρχονται σύμφωνα με την κανονική πορεία των πραγμάτων και προκαλούνται από ασυνήθιστα γεγονότα, όπως φυσικά, πολιτικά, κοινωνικά και οικονομικά (βλ. ΑΠ 998/2014, ΑΠ 1171/2004, ΕφΠειρ 169/2015, ΕφΠειρ 448/2015, ΕφΑθ 7313/2006, ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ). Η μεταβολή των συνθηκών πρέπει να άπτεται των περιστατικών, στα οποία κυρίως, με βάση την καλή πίστη και τα συναλλακτικά ήθη, τα μέρη στήριξαν τη σύναψη της συμβάσεως. Θα πρόκειται για πραγματικά ή νομικά γεγονότα που αποτέλεσαν κοινό θεμέλιο της συμβάσεως. Επομένως, πρέπει αμφότερα τα μέρη, δηλαδή όχι μόνον το ένα εξ αυτών, να έθεσαν το προειρημένο θεμέλιο σιωπηρά (και όχι με τη μορφή της αιρέσεως) ως όρο ισχύος της μεταξύ τους συμβάσεως, υπό την έννοια ότι δε θα προέβαιναν στην κατάρτιση αυτής, αν γνώριζαν τη μεταβολή που επρόκειτο να επέλθει. Όσα περιστατικά αποτέλεσαν θεμέλιο για το ένα μέρος συνιστούν απλά γεγονότα που ώθησαν το μέρος αυτό στη σύναψη της συμβάσεως, ήτοι παραγωγικά αίτια της βουλήσεώς του, και άρα δεν πληρούν τις προϋποθέσεις ως προς την εφαρμογή του άρθρου 388 ΑΚ. Τα παραγωγικά αίτια της βουλήσεως θεωρούνται άλλωστε κατά κανόνα επουσιώδη (ΑΚ 143) και δε συνδέονται κατʼ αρχήν με έννομες συνέπειες, εκτός αν μέσω ειδικής διατάξεως νόμου ορίζεται διαφορετικά. Αντιθέτως, καθαρά προσωπικές επιδιώξεις, με την προοπτική των οποίων τα μέρη κατήρτισαν τη σύμβαση, δε δύνανται να εκληφθούν ως περιστατικά, στα οποία στηρίχθηκε η σύμβαση (βλ. Απ. Γεωργιάδη, Ενοχικό Δίκαιο, Γενικό μέρος, 1999, σ. 341). Τα περιστατικά που λαμβάνουν υπόψη τα μέρη για τη σύναψη της συμβάσεως καθʼ εαυτά δεν είναι συνεπώς κρίσιμα (ΑΚ 143). Από τα περιστατικά αυτά, η ρύθμιση του άρθρου 388 ΑΚ αποχωρίζει ορισμένα, που μπορεί να αποκτήσουν σημασία και συνίστανται σʼ εκείνα, στα οποία κυρίως στηρίχθηκαν οι συμβαλλόμενοι, με συνέπεια να αποτελούν κοινό δικαιοπρακτικό θεμέλιο γιʼ αυτούς. Το εν θέματι κριτήριο αντικειμενικοποιείται ως προς το ότι η στήριξη στο περιστατικό πρέπει να τυγχάνει κοινή για αμφότερα τα συμβαλλόμενα μέρη. Επιθυμίες ή


text:
παραστάσεις του ενός εκ των συμβαλλομένων που δεν έγιναν ή δεν μπορούσαν να γίνουν αντιληπτές από τον αντισυμβαλλόμενό του, οσοδήποτε ουσιώδεις κι αν είναι για τον πρώτο, δεν αποτελούν κοινό δικαιοπρακτικό θεμέλιο (βλ. Μ. Σταθόπουλο, στον ΑΚ Γεωργιάδη-Σταθόπουλου, ά. 388 αρ. 10). Η διάταξη του άρθρου 388 ΑΚ έχει επομένως ως προϋπόθεση ότι τα μέρη, κατά το χρόνο καταρτίσεως της συμβάσεως, έλαβαν υπόψη τους περιστατικά, στα οποία, με βάση την καλή πίστη και τα συναλλακτικά ήθη, θεμελίωσαν το περιεχόμενο της συμβάσεως, διότι απέβλεψαν σʼ αυτά και αποτέλεσαν το βάθρο της. Εν συνέχεια, απαιτείται όμως ταπεριστατικά αυτά σε μεταγενέστερο χρόνο να μεταβλήθηκαν, ενώ τα γεγονότα, που προκάλεσαν τη μεταβολή, να έχουν χαρακτήρα έκτακτο, μη δυνάμενα να προβλεφθούν (βλ. ΑΠ 1171/2004, ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ). Σε περίπτωση που ελλείπει, από τις ανωτέρω προϋποθέσεις εφαρμογής του άρθρου 388 ΑΚ, εκείνη της απρόοπτης και ανυπαίτιας μεταβολής των συνθηκών, μπορεί να εφαρμοσθεί η ρύθμιση του άρθρου 288 ΑΚ, εφόσον συντρέχουν οι υπόλοιπες προϋποθέσεις εφαρμογής της. Η τελευταία διάταξη, σύμφωνα με την οποία «ο οφειλέτης έχει υποχρέωση να εκπληρώσει την παροχή όπως απαιτεί η καλή πίστη, αφού ληφθούν υπόψη και τα συναλλακτικά ήθη», διέπει οποιαδήποτε ενοχή, ανεξάρτητα από το εάν αυτή είτε απορρέει εκ συμβάσεως ετεροβαρούς ή αμφοτεροβαρούς ή από έτερη δικαιοπραξία είτε πηγάζει ευθέως εκ του νόμου, εκτός αν προβλέπεται άλλη ανάλογη ειδική προστασία ή συντρέχουν οι ειδικές προϋποθέσεις εφαρμογής του άρθρου 388 ΑΚ, και παρέχει στο δικαστή τη δυνατότητα, όταν, ένεκα της συνδρομής ειδικών συνθηκών, η εμμονή στην εκπλήρωση της παροχής αντίκειται προς την ευθύτητα και την εντιμότητα που επιβάλλονται στις συναλλαγές, να επεκτείνει την επίμαχη παροχή ή να την περιορίσει, επί τη βάσει αντικειμενικών κριτηρίων και κατά τις αντιλήψεις που κρατούν στις συναλλαγές, στο επίπεδο εκείνο, το οποίο ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της συναλλακτικής καλής πίστεως. Το δικαίωμα αναπροσαρμογής, το οποίο ερείδεται στις περί ων ο λόγος διατάξεις των άρθρων 288 και 388 ΑΚ, είναι διαπλαστικό και κατά συνέπεια τόσο η αγωγή όσο και η απόφαση τυγχάνουν διαπλαστικές. Το ασκηθέν δικαίωμα ενεργοποιείται επομένως από την επίδοση της διαπλαστικής αγωγής και για το μέλλον (ex nunc), δηλαδή χωρίς αναδρομικότητα (βλ. ΟλΑΠ 3/2014, ΟλΑΠ 9/1997, ΑΠ 1679/2017, ΑΠ 203/2017, ΑΠ 320/2016, ΑΠ 1242/2015, ΑΠ 2022/2014, ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ, Κ. Ρήγα, Απαλλακτικές Ρήτρες, 2012, σ. 188).
 6. Σύμφωνα με τη ρύθμιση του άρθρου 140 ΑΚ, «αν κάποιος καταρτίζει δικαιοπραξία και η δήλωσή του δεν συμφωνεί, από ουσιώδη πλάνη, με τη βούλησή του, έχει δικαίωμα να ζητήσει την ακύρωση της δικαιοπραξίας». Πλάνη υπάρχει λοιπόν, όταν ο δικαιοπρακτών εννοούσε τη δήλωσή αυτού με νόημα διαφορετικό από εκείνο που έχει εκ του νόμου ή αγνοούσε τις έννομες συνέπειες της δηλώσεώς του. Έτσι, αν κάποιος υπογράφει έγγραφο, θεωρώντας εσφαλμένως ότι περιλαμβάνει ορισμένο περιεχόμενο διαφορετικό, ευρίσκεται σε πλάνη, η οποία είναι ουσιώδης, όταν αναφέρεται σε σημείο τόσο σπουδαίο για όλη τη δικαιοπραξία, ώστε το πρόσωπο που πλανήθηκε δε θα επιχειρούσε αυτήν, αν γνώριζε την πραγματική κατάσταση. Η άγνοια πρέπει εντούτοις να τυγχάνει ανεπίγνωστη και όχι συνειδητή, διότι αυτός που γνωρίζει ότι ευρίσκεται σε άγνοια ή διατηρεί αμφιβολίες ως προς την αλήθεια ορισμένης καταστάσεως και παρʼ