text:
θέλαμε να κάνουμε απολύτως σαφές, για ακόμη μία φορά, ότι η ΑΝΕΑΕΔ απλά δημοσιοποιεί χωρίς να υιοθετεί τις συγκεκριμένες προτάσεις. Οι προτάσεις της ΑΝΕΑΕΔ για το συγκεκριμένο θέμα έχουν, κατ επανάληψη, αποτυπωθεί πλήρως στα κείμενα που έχουν εκδοθεί, είτε σε μορφή επιστολών, είτε σε μορφή ανακοινώσεων.
 Από τo φωτοαντίγραφο που έχουμε, δεν διαφαίνεται να υπάρχουν ενστάσεις ή μειοψηφούσα άποψη.
 Τετάρτη, 02 Οκτώβριος 2013 03:00
 Γιατί κρύβετε το πρακτικό;
 Ήταν ευρέως γνωστό, ότι προ έτους, ο τότε ΥΦΕΘΑ κος Π. Καράμπελας, συγκρότησε διακλαδική επιτροπή, από εν ενεργεία Αξιωματικούς όλων των Κλάδων των Ε.Δ, του Λ.Σ./ΕΛ.ΑΚΤ και της ΕΛΑΣ, υπό τον Ταξίαρχο (Ο) Δ. Χατζή. Έργο αυτής της επιτροπής, ήταν η επεξεργασία και υποβολή προτάσεων σε μορφή νομοσχεδίου, στην κατεύθυνση της εξυγίανσης των Μετοχικών Ταμείων, της εξασφάλισης της βιωσιμότητας αυτών και της εν συνεχεία σταδιακής ενοποίησης τους.
 Παρότι ο τότε ΥΦΕΘΑ, σε συνάντηση που είχαν μαζί του εκπρόσωποι της ΑΝΕΑΕΔ, μας είχε υποσχεθεί ότι θα μας ενημέρωνε επί των εξελίξεων, όχι μόνο δεν το έπραξε, αλλά κατά μεγάλη απορία μας, ηρνείτο πεισματικά να δώσει στο φως της δημοσιότητας το σχετικό πόρισμα. Τακτική που συνεχίζει και ο αντικαταστάτης του.
 Η εμμονή και επιμονή μας στο να δημοσιοποιηθεί, το ως άνω πόρισμα-πρακτικό, βασίζεται στο ότι, ένα τέτοιο πόνημα μιας διακλαδικής επιτροπής, έχει ύψιστη βαρύτητα, για την ανάληψη οποιωνδήποτε ενεργειών που αφορούν στα Μ.Τ. Δεν γνωρίζουμε αν ήταν αυτή η εμμονή – επιμονή μας για τη δημοσιοποίηση του και η πεισματική άρνηση των ΥΦΕΘΑ, ή κάποιος άλλος λόγος, αλλά σήμερα το πρωί, φωτοαντίγραφο του πορίσματος (αποτελούμενο από 76 σελίδες) βρέθηκε στο γραμματοκιβώτιο της ΑΝΕΑΕΔ, εντός λευκού φακέλου.
 Σαφώς, δεν μπορούμε να πούμε με απόλυτη βεβαιότητα, ότι πρόκειται για φωτοαντίγραφο εκ του πρωτοτύπου. Η έλλειψη όμως οποιουδήποτε χαρακτηρισμού διαβάθμισης επ’ αυτού, μας δίνει το δικαίωμα να δημοσιοποιήσουμε χαρακτηριστικά αποσπάσματα από αυτό, ώστε να δώσουμε τη δυνατότητα στον κο ΥΦΕΘΑ, είτε να το δημοσιοποιήσει εκείνος ολόκληρο, είτε να αμφισβητήσει επίσημα τη γνησιότητά του.
 Παρά τις όποιες συμφωνίες, ή διαφωνίες που μπορεί να έχουμε επί του περιεχομένου του, θεωρούμε ότι πρόκειται για εξαιρετική εργασία που βασίζεται σε πραγματικά δεδομένα, έχει λάβει υπ όψη την σημερινή κατάσταση του κάθε ταμείου, αλλά και όλες τις παραμέτρους και παράγοντες που επηρεάζουν το μέλλον τους, όπως ήταν διαμορφωμένες στα τέλη Οκτωβρίου του 2012. Θεωρούμε επίσης, ότι το περιεχόμενό του, δικαιώνει τις ενστάσεις και αιρέσεις της ΑΝΕΑΕΔ, επί των χειρισμών των ΥΦΕΘΑ, όπως αυτές έχουν επισήμως εκφρασθεί. Δυστυχώς δε, τα κεφάλαια “Δ” & “Ε” δεν επιτρέπουν κανένα περιθώριο αποδοχής των ισχυριζόμενων από τον ΥΦΕΘΑ, στην επιστολή-απάντηση προς την ΑΝΕΑΕΔ (η επιστολή εδώ), όσο καλοπροαίρετα και αν την διαβάσει ο ουδέτερος κριτής.
 Γιατί λοιπόν ο κος Υπουργός, αφού έχει στα χέρια του μία ολοκληρωμένη μελέτη, δεν προχωράει στην υλοποίηση της; Ποιο σκοπό εξυπηρετεί η εκ νέου συγκρότηση επιτροπών και αναθέσεις σε ιδιωτικές εταιρείες, χωρίς την εξασφάλιση των προαπαιτούμενων προτάσεων της διακλαδικής θεσμικής επιτροπής;
 Προφανώς για λόγους που ελάχιστοι γνωρίζουν προχωράει ο κος Υπουργός, στο στάδιο 5 των προτάσεων Ενοποίησης των Μετοχικών Ταμείων αγνοώντας επιδεικτικά τα προηγούμενα στάδια. Μπορεί να πείσει κανέναν ότι έχουν ολοκληρωθεί


text:
τα προηγούμενα τέσσερα στάδια;
 Η μήπως πετάει στην κάλαθο των αχρήστων, πόνημα που υπογράφεται από επιστήμονες Ανώτατους Αξιωματικούς;
 Τρίτη, 24 Σεπτέμβριος 2013 03:00
 Όλα καλά... μην ανησυχείτε, ο Υπουργός φροντίζει για μας!
 Σε απάντηση πρόσφατης επιστολής της ΑΝΕΑΕΔ περί ενοποίησης των ΜΤ, ο ΥΦΕΘΑ συνεχίζοντας την τακτική της σύγχυσης και των ανακριβειών, λίγο πολύ μας ενημερώνει ότι η προσπάθεια αυτή γίνεται αποκλειστικά για το καλό μας!
 Εμείς είμαστε παρανοϊκοί και δεν το βλέπουμε!
 Τρίτη, 17 Σεπτέμβριος 2013 03:00
 Οι υπεύθυνοι θα λογοδοτήσουν!
 Με μία διαταγή που αναρτήθηκε μόνο στο "ΔΙΑΥΓΕΙΑ", ο ΥΦΕΘΑ προχωρά προκλητικά στην ολική καταστροφή των Μετοχικών μας Ταμείων.
 Προφανώς οι κινήσεις αυτές εντάσσονται στον γενικότερο σχεδιασμό της κυβέρνησης, που στην δική μας περίπτωση έχει και δύο ακόμα παράπλευρους στόχους. Την υφαρπαγή της τεράστιας περιουσίας των Μετοχικών μας Ταμείων και την εξαφάνιση των ιχνών των δραστών της λεηλασίας του ΜΤΣ.
 Η λαϊκή ρήση λέει οτι "Ο ψεύτης και ο κλέφτης τον πρώτο χρόνο χαίρονται". Ίσως επιβεβαιωθεί ακόμα μια φορά και σύντομα θα αντιμετωπίσουν την δικαιοσύνη όλοι αυτοί που συνέβαλλαν σε αυτό το έγκλημα.
 Το μεγάλο ερώτημα παραμένει. Οι εντός των τειχών "Δούρειοι Ίπποι", τινές των οποίων μάλιστα απαιτούν και να μας εκπροσωπούν, με τι ανταλλάγματα σιωπούν;
 Η Διαταγή του ΥΦΕΘΑ
 Κυριακή, 21 Ιούλιος 2013 03:00
 Πόσο σοφότερους μας έκανε η «απολογιστική έκθεση» του πρώην Προέδρου του ΜΤΣ;
 Το τελευταίο χρονικό διάστημα, ταυτόχρονα με την έκδοση του απολογισμού του αποχωρήσαντος Προέδρου του ΜΤΣ, κ. Χ. Σωτηρόπουλου, έχουν εμφανισθεί κάποιοι συνάδελφοι οι οποίοι διακινούν, μέσω της ηλ. οδού όπως συνήθως, προσωπικές απόψεις και αναλύσεις, υπό το πρίσμα του προβλήματος της κατάρρευσης του ΜΤΣ και της κατακόρυφης πτώσης των καταβαλλομένων μερισματικών εισοδημάτων.
 Αυτές δε οι απόψεις-αναλύσεις, δημοσιοποιούνται παράλληλα με το κύμα αηθών επιθέσεων κατά των στρατιωτικών, που έχει εμφανισθεί εκ νέου, ανακυκλώνοντας τα γνωστά περί δήθεν προνομιούχων στρατιωτικών. Επιθέσεις, τις οποίες δεν προτιθέμεθα να σχολιάσουμε, διότι εδώ και τέσσερα χρόνια, έχουμε μάθει, ότι όποτε επίκειται στοχευμένη σφαγή των μισθών και συντάξεων των στρατιωτικών, ανοίγουν τα γνωστά κλουβιά και απελευθερώνονται τα διαφόρων αποχρώσεων παπαγαλάκια, για να δημιουργήσουν το απαιτούμενο κλίμα προκατάληψης.
 Η ΑΝ.Ε.Α.Ε.Δ. είναι και θα είναι αντίθετη σε κάθε μονομερή, ρηχή, μικροσυντεχνιακή και κοντόφθαλμη ανάλυση ή πρόταση, που δεν θα λαμβάνει υπόψη της τα δεδομένα και ιδιαιτερότητες, όλων όσοι έχουν υποβληθεί και υποβάλλονται σε κρατήσεις και εισφορές υπέρ των λογαριασμών των Μ.Τ και ΕΚΟΕΜ.
 ΒΕΒΑΙΩΣΕΙΣ ΜΤΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΕΟΠΥΥ
 ΒΕΒΑΙΩΣΕΙΣ ΜΤΝ ΕΘΝΙΚΟ ΤΥΠΟΓΡΑΦΕΙΟ
 ΒΕΒΑΙΩΣΕΙΣ ΜΤΑ ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ
 ΓΣΝΑ 401 ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΕΝΩΣΗ
 ΓΝΑ 251 ΚΕΠ
 Κιν. 6986 523315
 Τ/Φ 211-0135611
 ΦΑΞ 211-0135612
 ΑΝ.Ε.Α.Ε.Δ.
 Φειδίου 10, 5ος όροφος
 Τ.Κ. 10678

type: other


text:
Πρωτόκολλο συνεργασίας ΟΑΕΔ και ΕΛΙΝΥΑΕ για τη σύνδεση της Επαγγελματικής Εκπαίδευσης με την Υγεία και την Ασφάλεια στην Εργασία | e-scorpios.gr
 Αρχική ΕΛΛΑΔΑ Πρωτόκολλο συνεργασίας ΟΑΕΔ και ΕΛΙΝΥΑΕ για τη σύνδεση της Επαγγελματικής Εκπαίδευσης...
 Πρωτόκολλο συνεργασίας για τη διασύνδεση της επαγγελματικής εκπαίδευσης με την υγιεινή και ασφάλεια της εργασίας, υπέγραψαν σήμερα Πέμπτη 13 Φεβρουαρίου ο Διοικητής του ΟΑΕΔ Σπύρος Πρωτοψάλτηςκαι η Πρόεδρος του Ελληνικού Ινστιτούτου Υγιεινής και Ασφάλειας της Εργασίας (ΕΛΙΝΥΑΕ) Ρένα Μπαρδάνη.
 Συγκεκριμένα, ο ΟΑΕΔ, ο οποίος λειτουργεί 49 Επαγγελματικές Σχολές (ΕΠΑΣ) Μαθητείας πανελλαδικά, στις οποίες φοιτούν περίπου 8.000 μαθητές, και το ΕΛΙΝΥΑΕ, ως εξειδικευμένος φορέας σε θέματα Ασφάλειας και Υγείας στην Εργασία, συμφώνησαν να συνεργαστούν για την εκπαίδευση των μαθητών σε θέματα υγιεινής και ασφάλειας, με στόχο τη μείωση των εργατικών ατυχημάτων, την πρόληψη επαγγελματικών ασθενειών και τη δημιουργία εργασιακού περιβάλλοντος χαμηλού κινδύνου. Στόχος της συγκεκριμένης προσπάθειας είναι οι νέοι, που θα ασκήσουν τεχνικά επαγγέλματα να ενημερωθούν και να ευαισθητοποιηθούν, ώστε να μην υποτιμούν τον κίνδυνο και να λαμβάνουν τα απαραίτητα μέτρα πρόληψης.
 Το πρωτόκολλο συνεργασίας, το οποίο θα ισχύσει μέχρι τη λήξη της σχολικής χρονιάς 2021–2022, περιλαμβάνει την πρώτη πιλοτική εφαρμογής ενός νέου εργαλείου εικονικής πραγματικότητας που δημιουργήθηκε σε συνεργασία του ΕΛΙΝΥΑΕ με το ΕΜΠ, και ενημερωτικές διαλέξεις. Συγκεκριμένα:
 Εκπαίδευση με εργαλεία εικονικής πραγματικότητας. Τα σύγχρονα αυτά εργαλεία εκπαίδευσης (VirtualReality) θα χρησιμοποιηθούν στις ΕΠΑΣ του ΟΑΕΔ σε ειδικότητες υψηλής επικινδυνότητας, προκειμένου να ευαισθητοποιηθούν οι μαθητές και να λάβουν τις απαραίτητες γνώσεις σε θέματα υγιεινής και ασφάλειας. Τις ειδικότητες στις οποίες θα εφαρμοστεί η συγκεκριμένη εκπαίδευση θα τις επιλέξει ο ΟΑΕΔ.
 Δράσεις ευαισθητοποίησης μαθητών. Το ΕΛΙΝΥΑΕ θα πραγματοποιήσει ενημερωτικές διαλέξεις, για θέματα υγιεινής και ασφάλειας στον χώρο εργασίας, σε ΕΠΑΣ Αθήνας, Θεσσαλονίκης, Ιωαννίνων και Βόλου, τις οποίες θα προσαρμόσει στις ανάγκες της κάθε εκπαιδευτικής ειδικότητας. Ο ΟΑΕΔ θα διαθέσει τις εγκαταστάσεις για την πραγματοποίηση των διαλέξεων, τις οποίες θα παρακολουθήσουν οι μαθητές των ΕΠΑΣ Μαθητείας.
 Οι δράσεις του συγκεκριμένου πρωτοκόλλου σε συγκεκριμένες σχολές είναι πιλοτικές και οι δύο φορείς, έχουν ως στόχο να επεκτείνουν την εφαρμογή τους στο σύνολο των ΕΠΑΣ της χώρας στα επόμενα χρόνια.
 Με αφορμή την υπογραφή του Πρωτοκόλλου Συνεργασίας με το ΕΛΙΝΥΑΕ, ο ΔιοικητήςΟΑΕΔΣπ.Πρωτοψάλτηςδήλωσε: «Σκοπός αυτής της ουσιαστικής συνεργασίας είναι η ευαισθητοποίηση, η ενημέρωση και η εκπαίδευση των μαθητών των Επαγγελματικών Σχολών Μαθητείας του ΟΕΑΔ, έτσι ώστε να προετοιμαστούν κατάλληλα σε θέματα υγείας και ασφάλειας στο σύγχρονο εργασιακό περιβάλλον. Η εκπαίδευση των μαθητών μας αναφορικά με την εκτίμηση των κινδύνων και τη λήψη μέτρων πρόληψης και αυτοπροστασίας, έχει ως απώτερο στόχο την ελαχιστοποίηση των ατυχημάτων κατά την άσκηση του επαγγέλματος. Το πρωτόκολλο συνεργασίας θα ξεκινήσει να εφαρμόζεται πιλοτικά και ευελπιστούμε ότι πολύ σύντομα θα αναπτυχθούν παρόμοιες δράσεις και στις 49 Επαγγελματικές Σχολές του Οργανισμού».
 Η Πρόεδρος του ΕΛΙΝΥΑΕ Ρένα Μπαρδάνη δήλωσε: «Το ΕΛΙΝΥΑΕ ως ο μοναδικός φορέας των κοινωνικών εταίρων για την υγεία και ασφάλεια στοχεύει στην προαγωγή τους παντού. Ιδιαίτερα η εκπαίδευση και ευαισθητοποίηση των νέων συμβάλλει στη δημιουργία νοοτροπίας πρόληψης που είναι το ζητούμενο για την βελτίωση της ποιότητας εργασίας και ζωής γενικότερα. Η συνεργασία αυτή με τον ΟΑΕΔ θεωρούμε θα αποτελέσει


text:
την απαρχή δημιουργικών δράσεων προς όφελος όλων».
 Ο ΟΑΕΔ εφαρμόζει από το 1952 το σύστημα της Μαθητείας, που είναι και το μοναδικό δυικό σύστημα στη χώρα μας και βασίζεται στο διαχρονικά επιτυχημένο μοντέλο της Γερμανίας. Η σημασία αυτού του θεσμού έγκειται στο γεγονός ότι η Μαθητεία αποτελεί το εκπαιδευτικό σύστημα που συνδυάζει τη θεωρητική και εργαστηριακή εκπαίδευση στην τάξη με την πρακτική άσκηση σε επιχειρήσεις. Οι μαθητές των ΕΠΑΣ αποκτούν επαγγελματική εμπειρία σε πραγματικές συνθήκες εργασίας, ασκούμενοι σε επιχειρήσεις όλων των κλάδων σε πολλές τεχνικές ειδικότητες.
 Προηγούμενο άρθροΤοποθέτηση του Γιώργου Μουλκιώτη, στην Ολομέλεια της Βουλής κατά τη συζήτηση νομοσχεδίου Υπουργείου Οικονομικών
 Επόμενο άρθροΤην Τρίτη στην υψηλή γέφυρα της Χαλκίδας τα Σωματεία της ΛΑΡΚΟ μαζί με τους τοπικούς φορείς, τα Εργατικά Κέντρα και τα σωματεία απ`όλη τη χώρα
 Kοπή Βασιλόπιτας ΕΔΔΥΠΠΥ


text:
Ορίζοντας: Έγκλημα εναντίον της Κύπρου
 Η ανάκριση της Βουλής δείχνει τον ένοχο
 «...είναι εντυπωσιακό το γεγονός ότι για την Κύπρο, που άμεσα και πανηγυρικά διαμελίζεται, επικρατεί σιωπή. Τα αστικά μέσα δημοσιότητας και οι αστοί διανοούμενοι έχουν πιει το αμίλητο νερό. Φαίνεται ότι για την αστική τάξη δεν νοούνται εθνικά συμφέροντα που είναι αντίθετα με τις επιδιώξεις του ιμπεριαλισμού. [...] Θεωρώ, ότι η σιωπή απέναντι στο έγκλημα που διαπράττεται ενάντια στον κυπριακό λαό ισοδυναμεί με ανάληψη σοβαρών ευθυνών. Γι’ αυτό με βάση τις σημειώσεις μου από την ανάκριση της Βουλής για το Φάκελο της Κύπρου, ετοίμασα την εργασία αυτή που δίνω στη δημοσιότητα.»
 Η χούντα των στρατηγών
 Απόσυρση της μεραρχίας από την Κύπρο
 Απόπειρα ανατροπής του Μακαρίου
 Πραξικόπημα Ιωαννίδη
 Ο Αβέρωφ ψεύδεται για να καλύψει τους Αμερικάνους
 Εισβολή των Τούρκων-Αττίλας 1
 Ανακωχή-Επιστράτευση-Μεταπολίτευση
 Εισβολή των Τούρκων-Αττίλας 2
 Γιατί δεν άνοιξε ο Φάκελος της Κύπρου
 I. Κατάλογος μαρτύρων
 II. Επιστολή Μακάριου προς Γκιζίκη
 III. Έγγραφο Αβέρωφ προς Καραμανλή
 IV. Έκθεση του Γ.Γ. του ΟΗΕ προς το Συμβούλιο Ασφαλείας (3-4-92)
 V. Ψήφισμα 750 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ (10-4-92)
 έχει μοιραστεί στα δυο
 ποιο από τα δυο κομμάτια
 πρέπει ν' αγαπώ.
 Τουρκοκύπρια ποιήτρια
 Ο εθνικισμός και ο σωβινισμός φουντώνουν καθημερινά. Εκκλησιαστικές και παραεκκλησιαστικές οργανώσεις, οργανώσεις ταμπέλες, παπάδες, μαζικά μέσα δημοσιότητας, στελέχη της ΝΔ, του ΠΑΣΟΚ και του ΣΥΝ ακονίζουν τα ψεύτικα σπαθιά τους. Ετοιμάζονται μεραρχίες. Η αρχή έγινε στην Κρήτη... Καλλιεργείται η νέα «μεγάλη ιδέα». Πάνε να μας μπλέξουν σε πόλεμο, κάνοντας το χατήρι των ιμπεριαλιστών που έχουν σημάνει συναγερμό στα Βαλκάνια, στην προσπάθειά τους να τα διαμελίσουν παραπέρα και να τα θέσουν υπό τον απόλυτο έλεγχό τους.
 Ο λαός πρέπει να ξέρει ότι τα υπαρκτά εθνικά ζητήματα όπως το λεγόμενο Μακεδονικό δεν λύνονται στα πλαίσια του ιμπεριαλισμού. Γιατί ιμπεριαλισμός σημαίνει δίψα για κέρδος, για σφαίρες επιρροής, για υπεροχή που φέρνει αντιπαραθέσεις, συγκρούσεις, πόλεμο.
 Ο ελληνικός λαός έχει πικρή πείρα από την παλιά «μεγάλη ιδέα», που κινιόταν στα πλαίσια του ιμπεριαλισμού με αποτέλεσμα να πνιγεί στα νερά της Σμύρνης, στη Μικρά Ασία.
 Από την άλλη μεριά, είναι εντυπωσιακό το γεγονός ότι για την Κύπρο, που άμεσα και πανηγυρικά διαμελίζεται, επικρατεί σιωπή. Τα αστικά μέσα δημοσιότητας και οι αστοί διανοούμενοι έχουν πιει το αμίλητο νερό. Φαίνεται ότι για την αστική τάξη δεν νοούνται εθνικά συμφέροντα που είναι αντίθετα με τις επιδιώξεις του ιμπεριαλισμού. Δεν είναι τυχαίο ότι η εφημερίδα «Βήμα» δεν δημοσίευσε άρθρο για το Κυπριακό που έστειλα στην αρχή του χρόνου και η εφημερίδα «Έθνος» σταμάτησε την εβδομαδιαία συνεργασία στις αρχές του Μάη, όταν έστειλα πάλι άρθρο για το Κυπριακό που και στα δύο έγραφα, ότι η αστική τάξη καθοδηγείται από το δόγμα του Γ. Παπανδρέου: «Η Ελλάς αναπνέει με δύο πνεύμονες, τον μεν αγγλικόν, τον δε αμερικανικόν και δι’ αυτό δεν ημπορεί, λόγω του Κυπριακού, να διακινδυνεύση να πάθη ασφυξίαν.»
 Η πραγματικότητα είναι ωμή. Το δόγμα του Γ. Παπανδρέου επιβεβαιώνεται καθημερινά και σε όλα τα επίπεδα.
 Θεωρώ, ότι η σιωπή απέναντι στο έγκλημα που διαπράττεται ενάντια στον κυπριακό λαό ισοδυναμεί με ανάληψη σοβαρών ευθυνών. Γι’ αυτό με βάση τις σημειώσεις μου από την


text:
ανάκριση της Βουλής για το Φάκελο της Κύπρου, ετοίμασα την εργασία αυτή που δίνω στη δημοσιότητα.
 Η έκδοση αυτή θέλω να θεωρηθεί και ως απολογισμός για τη δράση μου 2,5 περίπου χρόνια στην Ανακριτική Επιτροπή της Βουλής, μιας και δεν έγινε αποδεκτό το αίτημα που είχα βάλει να γίνει η ανάκριση δημόσια, παρουσία και της τηλεόρασης.
 Το Κυπριακό είναι ένα πολύ σοβαρό ζήτημα που προσδιόρισε τις εξελίξεις στην Ελλάδα τουλάχιστον στην εικοσαετία 1955-1975. Αυτό οφείλεται κύρια στη σημασία της Κύπρου για το παγκόσμιο σύστημα του ιμπεριαλισμού.
 Ο έλεγχος του νησιού δίνει τη δυνατότητα για κυριαρχία πάνω στα πετρέλαια της Μέσης Ανατολής και τις πλούσιες χώρες της Ασίας και της Αφρικής. Είναι χαρακτηριστικό τι είπε ο Άγγλος στρατηγός Ζ.Λ. Βόγγαν το 1878: «Η κατοχή της Κύπρου διπλασιάζει τη δύναμη ελέγχου, που είχαμε μέχρι σήμερα πάνω στη διώρυγα του Σουέζ... και μας δίνει τη δυνατότητα, σε περίπτωση που κινδύνευε ο δρόμος μας προς τις Ινδίες, να αποβιβάσουμε δυνάμεις μας, στο συντομότερο διάστημα στις ακτές της Αιγύπτου. Σε περίπτωση που θα επιθυμούσαμε νέους δρόμους προς τις Ινδίες, τόσο από στρατιωτικοπολιτική πλευρά όσο και οικονομική, η Κύπρος μας δίνει αυτή τη δυνατότητα, κάτω από πολύ ευνοϊκές συνθήκες παρά άλλοτε.» Ήταν η εποχή, που η Αγγλία κατάκτησε την Κύπρο με μυστική συμφωνία από την Τουρκία, με αντάλλαγμα να την στηρίξει, για να καθυποτάξει τα εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα των Βαλκανίων και να την προστατεύσει από τις αρπακτικές διαθέσεις της Ρωσίας.
 Κάτι ανάλογο γράφει και ο Τόμας Έρλιχ, ειδικός σύμβουλος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ των ΗΠΑ στα θέματα της Εγγύς Ανατολής: «Η Κύπρος έχει ένα σημαντικό προσόν, τη στρατηγική της θέση. Είναι το τρίτο σε μέγεθος νησί της Μεσογείου και είναι έτσι καλά τοποθετημένο που προσφέρεται για την αστυνόμευση ολόκληρης της Ανατολής.» [1]
 Έτσι ο ιμπεριαλισμός από τα πρώτα βήματα της διαμόρφωσής του έδωσε ιδιαίτερη σημασία για τον έλεγχο της Κύπρου.
 Από την άλλη μεριά, η αστική τάξη της Ελλάδας όχι μόνο δεν αντέδρασε όταν η Βρετανία έθεσε την Κύπρο υπό την κυριαρχία της, αλλά αποδοκίμασε και οποιαδήποτε εθνικοαπελευθερωτική προσπάθεια των Κυπρίων.
 Το 1931, ο τότε πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος όταν οι Κύπριοι εξεγέρθηκαν ενάντια στους Άγγλους, διακήρυξε: «Όπως δήλωσα και άλλοτε, ζήτημα Κυπριακό δεν υφίσταται μεταξύ της ελληνικής κυβερνήσεως και της αγγλικής. Υφίσταται μεταξύ της τελευταίας ταύτης και των Κυπρίων. Και μέχρι τούδε, ο μεν αγών αυτός διεξήγετο εκ μέρους των τελευταίων δι’ υπομνημάτων, ψηφισμάτων, συλλαλητηρίων, δια μέσων δηλαδή, τα οποία ο φιλελεύθερος αγγλικός χαρακτήρ θεωρεί απολύτως θεμιτά. Αλλά, δυστυχώς, σήμερον εσημειώθηκαν, κατά τας ειδήσεις των εφημερίδων, και εγκληματικαί παρεκτροπαί, όπως επιθέσεις κατά του στρατού και της αστυνομίας και εμπρησμός του Διοικητηρίου της Λευκωσίας. Ενώπιον δε τοιούτων παρεκτροπών, είναι γνωστόν ότι η φιλοσοφική ανοχή των Άγγλων σταματά και αρχίζει η αυστηρά πλέον εφαρμογή των νόμων. Δεν ημπορώ παρά να εκφράσω την βαθυτάτην λύπην μου δια τας παρεκτροπάς αυτάς, τας οποίας βέβαια δεν ήθελον οι ηγούμενοι της κινήσεως, έπρεπεν όμως να γνωρίζουν ότι, ωθούντες τα πράγματα, ημπορούσαν να φθάσουν εις μίαν στιγμήν εκεί όπου δεν θα ήσαν κύριοι της καταστάσεως» [2]
 Στις 18 Νοέμβρη 1931, ο Βενιζέλος σε μακρά αγόρευσή


text:
του στη Βουλή, αποδοκίμασε όχι μόνο τις «παρεκτροπές» στην Κύπρο, αλλά και το γεγονός ότι οι ελληνικές εφημερίδες, όχι μόνο δεν επέκριναν τους εμπρησμούς,
 «αλλά και εχαρακτήρισαν την άμυναν που δικαιούται να αντιτάξη κάθε νόμιμος εξουσία εναντίον οιασδήποτε απόπειρας βιαίας ανατροπής της, ως κακουργίαν αξίαν στιγματισμού».
 «Κάθε ανεύθυνος πληροφορία περί παρεκτροπών αποδιδομένων εις τους στρατιώτας λαού, ο οποίος έχει ανέλθει εις την ανωτάτην κορυφήν του ψυχικού ιδίως πολιτισμού, εδημοσιεύετο εις σοβαρά όργανα του εγχωρίου τύπου, χωρίς να υπολογίζεται ότι ηδύνατο εντεύθεν να διαταραχθή η πατροπαράδοτος μεταξύ των δύο εθνών φιλία...» [3]
 Το ΚΚΕ και το Κομμουνιστικό Κόμμα της Κύπρου υποτιμούσαν τότε την αντιιμπεριαλιστική πάλη - είχαν συγκεντρώσει την προσοχή τους στην αντίθεση εργασία-κεφάλαιο τόσο στην πολιτική, όσο και στην ιδεολογία (τέχνη κλπ.).
 Το 1944, ο Γ. Παπανδρέου, στην ομιλία του στο Σύνταγμα, δεν ανέφερε λέξη για την Κύπρο, ενώ ζήτησε προσάρτηση της Β. Ηπείρου, ένωση της Δωδεκανήσου, αναπροσαρμογή των συνόρων στη Μακεδονία και τη Θράκη. Το ΚΚΕ, το 1945, είχε ζητήσει την απόδοση της Κύπρου στην Ελλάδα. Στη διάρκεια της ένοπλης επανάστασης 1946-1949 έριξε το σύνθημα: «Λεύτερη Κύπρος σε λεύτερη Ελλάδα», για να κάνει καθαρό ότι είναι εναντίον της υπαγωγής της Κύπρου στην επιρροή των ΗΠΑ.
 Το 1950, ο τότε αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Γ. Παπανδρέου, σε γράμμα του προς το Δήμαρχο Λευκωσίας, έγραφε: «Η Ελλάς αναπνέει με δύο πνεύμονες, τον μεν αγγλικόν τον δε αμερικανικόν και δι’ αυτό δεν ημπορεί, λόγω του Κυπριακού, να διακινδυνεύση να πάθη ασφυξίαν». Η δήλωση αυτή έγινε παρά το γεγονός ότι το 1947 η ελληνική Βουλή είχε ζητήσει την ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα.
 To 1954, η κυβέρνηση του Εθνικού Συναγερμού πήρε την πρωτοβουλία για τη συζήτηση του Κυπριακού στον ΟΗΕ, μέσα στα πλαίσια μεταφοράς του ελέγχου της Κύπρου από την Αγγλία στις ΗΠΑ.
 Στις 6 Οκτώβρη 1955, μετά το θάνατο του Αλ. Παπάγου, το παλάτι προώθησε πραξικοπηματικά ως πρωθυπουργό τον Κ. Καραμανλή. Επειδή, εν τω μεταξύ, 170 βουλευτές είχαν υπογράψει πρωτόκολλο ότι αρχηγός τους ήταν ο Σ. Στεφανόπουλος, δεν συνήλθε η κοινοβουλευτική ομάδα του Ελληνικού Συναγερμού να εκλέξει νέο αρχηγό.
 Οι εφημερίδες έγραψαν ότι προτιμήθηκε, γιατί είχε δώσει μνημόνιο στην αμερικάνικη πρεσβεία ότι θα κλείσει το Κυπριακό. Ο Σ. Στεφανόπουλος, αντιπρόεδρος και υπουργός Εξωτερικών στην κυβέρνηση Παπάγου, στις 26 Γενάρη του 1956, αποκάλυψε ότι «ο κύριος Κ. Καραμανλής ήταν ο μόνος από τους υπουργούς που είχε ταχθεί ενάντια στην ανακίνηση του Κυπριακού» [4].
 Ο ίδιος, το Γενάρη του 1959, είπε στη Βουλή: «Ο τότε υπουργός Δημοσίων Έργων (Κ. Καραμανλής)... και εν πλήρη αγνοία του Προέδρου του και του υπουργού Εξωτερικών, ήρχετο εις μυστικάς επαφάς με σκοπόν το κλείσιμο του Κυπριακού... » [5].
 Ο Κ. Καραμανλής διέψευσε στη Βουλή ότι υπήρξε μνημόνιο, χωρίς όμως να πείσει. Σε βάρος του έμεινε ανεξήγητος ο τρόπος που αναδείχτηκε πρωθυπουργός. Δεν είναι, άλλωστε, τυχαίο ότι ο βιογράφος του, γάλλος ακαδημαϊκός Ζενεβουά, σιωπά για την ανάδειξη του Καραμανλή στην πρωθυπουργία.
 Στα πλαίσια του ΟΗΕ, διαμορφώθηκε κύρια από τις τότε σοσιαλιστικές χώρες η θέση γι’ αυτοδιάθεση της Κύπρου, μιας και ένωση σήμαινε υπαγωγή στο ΝΑΤΟ. Το ΚΚΕ, στην 6η Ολομέλεια


text:
το Μάρτη του 1956, προσάρμοσε τη θέση για «Λεύτερη Κύπρο σε λεύτερη Ελλάδα» στις νέες συνθήκες και μίλησε γι’ αυτοδιάθεση. «Πρωταθλητές της εθνικής ανεξαρτησίας και της δημοκρατίας οι κομμουνιστές της Ελλάδας υποστηρίζουν ολόψυχα τον απελευθερωτικό αγώνα του κυπριακού λαού ενάντια στον ιμπεριαλιστικό ζυγό, για την αυτοδιάθεσή του, στιγματίζουν τα βάρβαρα μέτρα της αγγλικής αποικιοκρατίας.» [6]
 Για το ρόλο της αστικής τάξης της Ελλάδας απέναντι στο Κυπριακό, είναι χαρακτηριστικό το γεγονός της δολοφονίας τριών διαδηλωτών, του Ευάγγελου Γεροντή, του Ιωάννη Κωσταντόπουλου και του Φραντζέσκου Νικολάου από αστυνομικούς, σε νόμιμο συλλαλητήριο, που έγινε στην Αθήνα το Μάη του 1956, για την αυτοδιάθεση της Κύπρου. Η αχαρακτήριστη αυτή ενέργεια της κυβέρνησης Καραμανλή έγινε για να κάμψει το εθνικοαπελευθερωτικό κίνημα για την αυτοδιάθεση της Κύπρου, που διαρκώς δυνάμωνε τόσο στην Ελλάδα όσο και παγκόσμια. Την εποχή αυτή, ο Ιωάννης Πασαλίδης έγραφε στην τότε «Αυγή»: «Οι δούλοι δεν μπορούν να ελευθερώσουν τους σκλάβους.» [7]
 Μέσα στα πλαίσια αυτά, ο υπουργός Εξωτερικών Ε. Αβέρωφ δήλωσε στις 18-2-57 στην αμερικάνικη τηλεόραση: «Αν αντί των Άγγλων ήταν στην Κύπρο οι Αμερικάνοι, τότε δεν θα υπήρχε Κυπριακό ζήτημα.» Και στη συνέχεια ότι «η κυβέρνησή του ήταν σύμφωνη να μπει η Κύπρος κάτω από τον έλεγχο του ΝΑΤΟ.» [8]
 Ο Κ. Καραμανλής, στις 15-3-57, διακήρυσσε πιο κομψά στην ελληνική Βουλή: «Η Ελλάς είναι υποχρεωμένη να διεξάγη τον κυπριακόν αγώνα εις τα πλαίσια των συμμαχιών της. Το τελευταίο αυτό καθιστά το κυπριακό πρόβλημα ένα πρόβλημα με δραματικές αντιφάσεις. Υπάρχουν στιγμαί κατά τας οποίας μια ενέργεια, προωθούσα το Κυπριακό, είναι δυνατόν να είναι επιβλαβής για την Ελευθέρα Ελλάδα. Υπάρχουν αντιθέτως άλλαι περιπτώσεις, κατά τας οποίας μια ενέργεια ορθή για την εθνική πολιτική να γίνεται επιζήμια δια την Κύπρον.» [9]
 Τι γίνεται όμως, στην Κύπρο;
 Για να κατανοήσουμε τις εξελίξεις στην Κύπρο, πρέπει να δούμε συνοπτικά την ταξική διάρθωση της κυπριακής κοινωνίας. Έτσι, σύμφωνα με την απογραφή του 1946, το 78% του πληθυσμού ήταν αγρότες. Ο συνολικός αριθμός των αγροτικών οικογενειών ήταν γύρω στις 100.000. Απ’ αυτές οι 42.100 ήταν χωρίς γη, οι 34.400 είχαν κάτω από 26 στρέμματα και οι 16.300 κάτω από 67 στρέμματα. Εν τω μεταξύ, το 15% ανήκε στην εκκλησία, που ήταν διάσπαρτη σ’ όλη την Κύπρο και την εκμεταλλευόταν καπιταλιστικά.
 Η αγροτιά ήταν αντικείμενο της πιο ληστρικής εκμετάλλευσης. Ο πρώτος αρμοστής της Αγγλίας πληροφορούσε το Λονδίνο με έκθεσή του:
 «...αν ένας χωρικός χρειάζεται σπόρο... ο τοκογλύφος του δανείζει το σπόρο με τον όρο να πάρει το μισό απ’ αυτό που θα παραχθεί. Κι επειδή ένα κιλό κριθάρι δίνει σε καλές χρονιές 16 κιλά, ο τοκογλύφος παίρνει 800 στα εκατό σε 5 μήνες. Αν για οποιοδήποτε λόγο η σπορά καταστραφεί, ο χωρικός είναι υπόχρεος να πληρώσει το σπόρο με τόκο 30-40%...
 »... Με τέτοιο τρόπο δανείζανε χρήματα πολλοί πλούσιοι γαιοκτήμονες και σχεδόν όλοι οι έμποροι.. .» [10]
 Ένας άλλος άγγλος διοικητής σε μια επισκόπηση της αγροτικής ζωής στην Κύπρο, που έγινε με εντολή του άγγλου Κυβερνήτη, πενήντα χρόνια αργότερα γύρω στο 1930, γράφει:
 «...Γίνονται καταχρήσεις τέτοιες, όπως δόλος στο δανειζόμενο ποσό, λαθεμένος υπολογισμός του τόκου σε βάρος του οφειλέτη,


text:
πληρωμές σε είδος, που λογαριάζονται όχι στο σωστό βάρος του και στη σωστή του αξία και τόκος που δεν πιστώνεται για τις τέτοιες (σε είδος) πληρωμές...
 »...0 τοκιστής της πόλης είναι η αιτία για τις δυσκολίες του αγρότη... Μα ο δανεισμός με ψηλό τόκο δεν περιορίζεται στον κεφαλαιούχο της πόλης. Οι πιο πλούσιοι αγρότες που έχουνε διαθέσιμα λεφτά επιμένουνε το ίδιο στη “λίτρα το αίμα”, κι αφού αυτοί αποτελούνε και τη μοναδική πηγή δανεισμού για τους φτωχότερους αγρότες, οι απαιτήσεις τους είναι “συνήθως” πιο μεγάλες και πιο ασυνείδητες...» [11]
 Οι αγρότες, βέβαια, δεν αποτελούν τάξη, είναι διαταξικό στρώμα. Ένα μικρό μέρος ανήκει στην αστική τάξη, το μεγαλύτερο μέρος τους ανήκει στα μεσαία στρώματα και το υπόλοιπο στην εργατική τάξη. Για τα μεσαία στρώματα των αγροτών έγραφε ο Κ. Μαρξ: «Εφόσον στους μικρούς αγρότες υπάρχει μια τυπική συνάφεια και η ταυτότητα των συμφερόντων δεν δημιουργεί ανάμεσά τους καμιά ενότητα, κανένα εθνικό δεσμό και καμιά πολιτική οργάνωση, δεν αποτελούν τάξη... Δεν μπορούν ν’ αντιπροσωπεύουν τον εαυτό τους, πρέπει να τους αντιπροσωπεύουν. Οι αντιπρόσωποί τους πρέπει ταυτόχρονα να παρουσιάζονται και σαν κύριοί τους, σαν εξουσία πάνω σ’ αυτούς, σαν απεριόριστη κυβερνητική δύναμη που τους προστατεύει από τις άλλες τάξεις.» [12]
 Εν τω μεταξύ, στη διάρκεια της αγγλικής κατοχής, η Εκκλησία ήταν η μόνη που έκανε εκλογές για τους ιερείς και τον αρχιεπίσκοπο και ακόμη έβαζε τα ζητήματα και τα αιτήματα του λαού στην αγγλική διοίκηση.
 Έτσι η αγροτιά στήριζε και στηριζόταν ιδιαίτερα, στην Εκκλησία. Κατά συνέπεια δεν πρέπει να κάνει εντύπωση το γεγονός ότι οι εκπρόσωποι της Εκκλησίας έπαιζαν ιδιαίτερο-ρόλο στον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα των Κυπρίων και ότι ο Μακάριος ο Γ' αναδείχτηκε και πρώτος πρόεδρος της Κύπρου.
 Οι εργάτες στη μεταποίηση το 1956 ανέρχονταν σε 36.200 περίπου, στα μεταλλεία 6.300 και στις οικοδομές 20.000 (Περιοδικό «Θέσεις», τεύχ. 7, σελ. 95). Ανάμεσα στους Ελληνοκύπριους, όμως, και τους Τουρκοκύπριους υπήρχαν διακρίσεις. Οι τουρκοκύπριοι εργάτες έπιαναν τις χειρότερες, τις πιο βαριές και με λιγότερη ειδίκευση δουλειές. Χρησιμοποιούνταν ως φτηνή εργατική δύναμη.
 Η αστική τάξη αποτελούνταν από δύο μερίδες, την ελληνοκυπριακή και την τουρκοκυπριακή. Η οικονομική δύναμη της ελληνικής μερίδας ήταν πολύ μεγαλύτερη από το ποσοστό του ελληνικού πληθυσμού στο σύνολό του. Ανάμεσα στις δύο μερίδες δεν υπήρχε κλίμα συνεργασίας. Έτσι το 1962 το 93,9% της ακαθάριστης βιομηχανικής παραγωγής και της παραγωγής μεταλλείων ανήκε σ’ Ελληνοκύπριους και το υπόλοιπο 6,1% στους Τουρκοκύπριους. Όσον αφορά το εξαγωγικό εμπόριο το 99,5% ανήκε σ’ Ελληνοκύπριους και μόνο το 0,5% σε Τουρκοκύπριους.
 Η κατάσταση αυτή εμπεριείχε εν δυνάμει τον κίνδυνο διάσπασης των δύο εθνοτήτων.
 Μετά το 1960 δεν έχει γίνει γενική απογραφή πληθυσμού στην Κύπρο. Από επιμέρους απογραφές και έρευνες του Τμήματος Στατιστικής και Ερευνών του Υπουργείου Οικονομικών της Κύπρου προκύπτουν τα εξής στοιχεία με ορισμένες διορθώσεις: Η εργατική τάξη αποτελεί το 65,47% του Οικονομικά Ενεργού Πληθυσμού (ΟΕΠ) δηλαδή 167.130 άτομα. Απ’ αυτά τα 68.400 δουλεύουν στη μεταποίηση, τις οικοδομές, τα μεταλλεία, τον ηλεκτρισμό και τις μεταφορές. Τα 4.900 στην αγροτική οικονομία και τα 93.830 στα ξενοδοχεία, στις τράπεζες, στις ασφαλιστικές εταιρίες, στις υπηρεσίες (αγγλικές βάσεις κλπ.) και στον κρατικό μηχανισμό.


text:
Τα μεσαία στρώματα του χωριού, χωρίς να υπολογίζονται οι αγροτοεργάτες, αποτελούν το 11,08% του ΟΕΠ δηλαδή 28.289 άτομα. Τα μεσαία στρώματα της πόλης (επαγγελματοβιοτέχνες, μικρέμποροι, προϊστάμενοι πωλήσεων, λογιστηρίων κλπ.) αποτελούν το 18,34%, δηλαδή 46.826 άτομα. Τέλος η αστική τάξη μαζί και οι μάνατζερς είναι το 5,11 %, δηλαδή 13.055 άτομα.
 Από τα στοιχεία αυτά, είναι φανερό ότι μετά την εισβολή των Τούρκων και την κατοχή, συντελέστηκαν ραγδαίες ανακατατάξεις στην ταξική διάρθρωση της κοινωνίας, που ζει στο ελληνοκυπριακό έδαφος. Για τις εξελίξεις και την κατάσταση στην τουρκοκυπριακή κοινότητα δεν εξασφαλίστηκαν στοιχεία.
 Στην Κύπρο, από το 1926, είχε ιδρυθεί το Κομμουνιστικό Κόμμα Κύπρου, ως κόμμα της εργατικής τάξης, που σε μια πορεία λόγω της θέσης του εκτός νόμου, εξελίχθηκε στο σημερινό ΑΚΕΛ. Το κόμμα αυτό έπαιξε και παίζει σημαντικό ρόλο στην πολιτική ζωή του νησιού.
 Το 1954, η ελληνική κυβέρνηση του Εθνικού Συναγερμού, μετά το ενδιαφέρον των ΗΠΑ για την Κύπρο, οργάνωσε την ΕΟΚΑ μ’ επικεφαλής τον αρχηγό της «X» Γ. Γρίβα. Η ενέργεια αυτή είχε στόχο να προλάβει το ΑΚΕΛ να μην πάρει την πρωτοβουλία για ένοπλο αγώνα. «Κύκλοι της δεξιάς φοβούνταν ότι αργά η γρήγορα η πρωτοβουλία ενός ένοπλου αγώνα στην Κύπρο θα περιερχόταν στα χέρια της κυπριακής Αριστεράς και γι’ αυτό έσπευσαν στην αποστολή του Γρίβα στην Κύπρο.» [13]
 Ο Γρίβας εκμεταλλεύτηκε τους πόθους των Κυπρίων γι’ αυτοδιάθεση και ελευθερία. Ο λαός της Κύπρου έδινε το αίμα του στον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα και η ηγεσία της ΕΟΚΑ τον υπονόμευε, καλλιεργώντας το ρατσισμό σε βάρος των Τουρκοκυπρίων και τον αντικομμουνισμό.
 Για το χαρακτήρα του αγώνα της ΕΟΚΑ αψευδής μάρτυρας είναι το γεγονός ότι κατ’ επανάληψη κήρυξε ανακωχή, για να διευκολύνει τη διέλευση από την Κύπρο αγγλικών στρατευμάτων, που προορίζονταν για την καταστολή του εθνικοαπελευθερωτικού κινήματος στις χώρες της Ασίας και της Αφρικής. Ο Θ. Τσεκούρας εύστοχα αναρωτιέται: «...Όταν τα αγγλικά στρατεύματα χρειάζονται τη διέλευση από την Κύπρο, για να δείξουν στους εξεγερμένους λαούς της Ασίας και της Αφρικής τι σημαίνουν αρχές του “ελεύθερου κόσμου”, ποιος περίεργος αντιιμπεριαλισμός σπρώχνει την ΕΟΚΑ να κηρύσσει ανακωχή μαζί τους, βοηθώντας επιπλέον τη διέλευσή τους κατ’ επανάληψη;» [14]
 Το κίνημα της ΕΟΚΑ, φυσικά, δεν κατέβαλε καμιά προσπάθεια, για να συνδυαστεί η ένοπλη πάλη με τη μαζική πάλη στις πόλεις, ώστε ο εθνικοαπελευθερωτικός αγώνας να γίνει υπόθεση των μαζών. Οι Άγγλοι, για να μπορέσουν να διατηρήσουν την κυριαρχία τους, εφάρμοσαν το δόγμα του «διαίρει και βασίλευε». Υποκίνησαν τους Τουρκοκύπριους ενάντια στους Ελληνοκύπριους. Το καλοκαίρι του 1955, εμφανίστηκε η τρομοκρατική τουρκοκυπριακή οργάνωση Τ.Μ.Τ. (Οργάνωση Τουρκικής Αντίδρασης). Η οργάνωση αυτή ανάμεσα στ’ άλλα δολοφόνησε τον Ντερβίς Αλί Καβάζογλου, Τουρκοκύπριο, μέλος της ΚΕ του ΑΚΕΛ και τον Κώστα Μισαούλη, στέλεχος του ΑΚΕΛ, πρωτοπόρους αγωνιστές για την ανάπτυξη της ενότητας ανάμεσα στις δυο κοινότητες. Στις αρχές του 1956, μετά τα γεγονότα στην Πόλη και τη Σμύρνη το 1955, φανατισμένοι Τουρκοκύπριοι λεηλάτησαν και έκαψαν σπίτια και καταστήματα στην Κύπρο. Δολοφόνησαν αναίτια πολλούς Έλληνες. Ανάλογα επεισόδια οργανώθηκαν στις αρχές του 1957 στη Λευκωσία και την Αμμόχωστο.
 Μέσα στα πλαίσια αυτά, υπογράφτηκαν οι συμφωνίες της Ζυρίχης και του Λονδίνου που απέδιδαν «εξαρτημένη ανεξαρτησία» στο


text:
νησί. Η Αγγλία διατηρούσε βάσεις στη Δεκέλεια και το Ακρωτήρι και η Κύπρος εντασσόταν στην Κοινοπολιτεία. Οι ΗΠΑ πατούσαν το πόδι τους στην Κύπρο μέσω των δύο κύριων εκφραστών της αμερικανοκρατίας στην περιοχή: της Ελλάδας και της Τουρκίας. Η Ελλάδα και η Τουρκία γίνονταν εγγυήτριες δυνάμεις και είχαν το δικαίωμα να διατηρούν στρατιωτικές δυνάμεις στο νησί. Οι Τουρκοκύπριοι εξοπλίζονταν με μια σειρά veto σε όλα τα σοβαρά ζητήματα και συμμετείχαν με υψηλά ποσοστά στον κρατικό μηχανισμό, πράγμα που δημιουργούσε προβλήματα στη διακυβέρνηση της Κύπρου.
 Οι συμφωνίες αυτές έθεσαν τις βάσεις για τη διχοτόμηση του νησιού. Εν τούτοις, για την υπογραφή των συμφωνιών αυτών, ο τότε πρωθυπουργός Κ. Καραμανλής δήλωσε ότι «η ημέρα αυτή ανήκει εις τας ευτυχεστέρας της ζωής μου.»
 Ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος, τον Αύγουστο του 1963, υποχρεώθηκε να ζητήσει την αναθεώρηση του Συντάγματος και το Δεκέμβρη των συμφωνιών Ζυρίχης-Λονδίνου. Η ελληνική κυβέρνηση της ΕΡΕ ήταν αντίθετη στην ενέργεια αυτή του Μακάριου. Ο τότε υπουργός Εξωτερικών Ε. Αβέρωφ σ’ επιστολή του προς τον Μακάριο, τον Απρίλη του 1963, έγραφε: «...Εάν επιδιωχθεί μονομερής κατάργησις των συμφωνιών ή μέρους αυτών από την Κύπρο, η Ελλάς θα διαχωρίση τας ευθύνας της.» [15]
 Ο ιμπεριαλισμός, για ν’ αποτρέψει αυτή την προσπάθεια, ενεργοποίησε τον τουρκικό παράγοντα. Η Τουρκία απείλησε εισβολή. Τουρκικά καράβια μπήκαν στα χωρικά ύδατα της Κύπρου και έκαναν επίδειξη δύναμης. Στις 22 Δεκέμβρη 1963, η ΤΟΥΡΔΥΚ βγήκε από τους στρατώνες και κατέλαβε το δρόμο Λευκωσίας-Κηρύνειας που σήμαινε προετοιμασία για την τούρκικη απόβαση. Άρχισαν οι Τουρκοκύπριοι να δημιουργούν τους πρώτους θύλακες. Στις 28 Δεκέμβρη, φτάνει στη Λευκωσία ο υπουργός των αποικιών της Μ. Βρετανίας Σάντις και άρχισε τις πιέσεις, για να δεχτεί ο Μακάριος να μπουν τα βρετανικά στρατεύματα ανάμεσα στους Ελληνοκύπριους και τους Τουρκοκύπριους και να χαράξουν τη γραμμή, που θα χώριζε τις δυο κοινότητες. Ο ιστορικός Ν. Ψυρούκης γράφει ότι «ο Σοφοκλής Βενιζέλος, υπουργός Εξωτερικών της κυβέρνησης Γ. Παπανδρέου, ήταν εκείνος που “εισηγήθηκε” να παίξουν τα βρετανικά στρατεύματα το ρόλο του ειρηνοποιού στην Κύπρο.» (Ν. Ψυρούκης, Ιστορία της Σύγχρονης Ελλάδας, τόμ. 3, σελ. 280).
 Ο ίδιος ο Μακάριος σε συζήτηση με τη συμμετοχή και του Π. Κανελλόπουλου, που έγινε τον Ιούλη του 1976 στο Προεδρικό Μέγαρο της Λευκωσίας, μας είπε ότι ο Σάντις του ζήτησε να δεχτεί να δημιουργηθεί η λεγόμενη πράσινη γραμμή, (ονομάστηκε έτσι γιατί χαράχτηκε με πράσινο μολύβι πάνω στο χάρτη), από τα βρετανικά στρατεύματα. Ο Μακάριος δεν το δέχτηκε. Το επόμενο βράδυ τα τουρκικά καράβια έδειχναν πως ετοιμάζονται για απόβαση (έβαλαν μπροστά τις μηχανές, άναψαν τα φώτα). Τότε επικοινώνησε ο Σάντις με τον Μακάριο και του ζήτησε να δεχθεί να χαραχθεί η πράσινη γραμμή. Ο Μακάριος και πάλι απάντησε αρνητικά. Τότε του τηλεφώνησε από την Αθήνα ο Σ. Βενιζέλος και τον ειδοποίησε ότι στέλνει μήνυμα με ειδικό απεσταλμένο. Όταν πήρε το μήνυμα, είδε ότι του έλεγε τα ίδια που του είχε πει ο Σάντις.
 Στη συζήτηση αυτή ο Μακάριος και ο Κανελλόπουλος έκφρασαν και αμφιβολίες, για το κατά πόσο ήταν φυσιολογικός ο θάνατος του Σ. Βενιζέλου, που πέθανε ξαφνικά στις 6-2-64 μέσα στο πλοίο ΕΛΛΑΣ, που εκτελούσε τη γραμμή


text:
Κρήτη-Πειραιάς. Τότε βέβαια ανακοινώθηκε ότι πέθανε από οξύ πνευμονικό οίδημα. (Κατά την ανάκριση για το Φάκελο της Κύπρου και στην προσπάθεια αναζήτησης μαρτύρων, αποδείχτηκε ότι αρκετοί από αυτούς που συνδέονται με το Κυπριακό πέθαναν από βίαιο θάνατο, όπως ο Χένρι Τάσκα, ο συν/χης Κων/νος Μπούρλος, διευθυντής του Α-2 του ΓΕΕΦ το 1974, ο Ρότζερ Ντέβις, αμερικανός διπλωμάτης που ήρθε στην Ελλάδα στις παραμονές της 21 -4-67 κλπ.).
 Στις 30-12-63, ο Μακάριος δέχτηκε και υπογράφτηκε συμφωνία για την κατάπαυση του πυρός ανάμεσα στους Ελληνοκύπριους και τους Τουρκοκύπριους, τη χάραξη των ορίων ανάμεσα στις δύο κοινότητες (πράσινη γραμμή) και την κατάληψη της γραμμής αυτής από βρετανικά στρατεύματα. («Καθημερινή», 30-12-63).
 Στη συνέχεια συγκλήθηκε πενταμερής διάσκεψη για το Κυπριακό στο Λονδίνο. Η Ένωση Κέντρου και η ΕΡΕ, στη διάσκεψη αυτή, δέχτηκαν το σχέδιο Σάντις-Μπολ. Δέχτηκαν, δηλαδή, να μπει η Κύπρος κάτω από τη στρατιωτική κατοχή του ΝΑΤΟ και να καταλυθούν οι ελευθερίες του κυπριακού λαού. Ο πρεσβευτής Αγγ. Βλάχος γράφει: «Η διάσκεψη του Λονδίνου (πενταμερής) δεν καταλήγει σε αποτέλεσμα, παρά τη θέση της ελληνικής κυβερνήσεως Παρασκευοπούλου, η οποία με σύμφωνη γνώμη του Γ. Παπανδρέου και του Π. Κανελλοπούλου (νέου αρχηγού της ΕΡΕ) είχε αποδεχθεί να εγκατασταθεί διεθνής δύναμη του ΝΑΤΟ στην Κύπρο και να ιδρυθεί διακυβερνητική επιτροπή στο Λονδίνο, η οποία να παρακολουθεί την εσωτερική κατάσταση της Κύπρου» [16].
 Ο Κ. Χατζηαργύρης γράφει: «Στις 21 Γενάρη άρχισε να σερβίρεται στον Τύπο, με τη μορφή των “διαρροών”, το πραγματικό σχέδιο, να μπει δηλαδή το νησί κάτω από την κατοχή των δυνάμεων του ΝΑΤΟ και να καταλυθούν οι ελευθερίες του κυπριακού λαού» [17].
 Ο Δ. Μπίτσιος, στο βιβλίο του Κρίσιμες ώρες, σιωπά γι’ αυτή τη θέση της ελληνικής κυβέρνησης [18].
 Το σχέδιο Σάντις-Μπολ απορρίφθηκε τελικά από τον Μακάριο, ο οποίος στη συνέχεια στράφηκε για βοήθεια στη Σοβιετική Ένωση και τον Νάσερ. Τότε ο πρωθυπουργός Γ. Παπανδρέου του τηλεγραφούσε: «Εκφράζω τη βαθύτατη λύπη μου, διότι άλλα συμφωνούμεν και άλλα πράττετε.» [19]
 Στις 15-6-64, ο Γ. Παπανδρέου στέλνει μήνυμα στον πρόεδρο των ΗΠ Α Τζόνσον με το οποίο ζητάει την ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα και τη νατοποίηση του νησιού για ν’ αποφευχθεί, όπως λέει, η κουβανοποίηση. Το μνημόνιο συγκεκριμένα έγραφε: «Με την εξέλιξη των γεγονότων, το κυπριακό πρόβλημα έπαψε να είναι ελληνο-τουρκικό ζήτημα. Έγινε πρόβλημα μεταξύ των δύο κόσμων. Το δίλημμα είναι: “Νατοποίηση” ή Κούβα. “Νατοποίηση” μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσω της ένωσης με την Ελλάδα. Ως αποτέλεσμα της ένωσης ολόκληρο το νησί, όντας τμήμα της Ελλάδας, θα μπορούσε να είναι νατοϊκή βάση, όπως η Κρήτη. Ο εσωτερικός κομμουνισμός θα μειωθεί σημαντικά, όπως στην Ελλάδα, όπου ελαττώθηκε στο 12%. Έτσι, η ασφάλεια της Τουρκίας και ολόκληρης της Μέσης Ανατολής θα περιφρουρηθεί πλήρως.
 »Εάν δεν πραγματοποιηθεί η νατοποίηση της Κύπρου το νησί αναπόφευκτα θα μετατραπεί σε μια άλλη Κούβα, γιατί ο εσωτερικός κομμουνισμός θα γίνει πανίσχυρος και η ενεργή υποστήριξη από τη Σοβιετική Ένωση θα είναι αναπόφευκτη.»
 Τη στιγμή αυτή παρεμβαίνουν ανοιχτά οι ΗΠΑ, για να σταθεροποιήσουν τη νοτιανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ με στόχο να εξασφαλιστούν τα στρατηγικά συμφέροντά τους στην περιοχή. Ο τότε πρόεδρος των ΗΠΑ


text:
Τζόνσον στέλνει επιστολή, προς τον τότε πρωθυπουργό της Τουρκίας Ινονού, όπου με καθαρό και απροκάλυπτο τρόπο καλεί την Τουρκία να παραιτηθεί από οποιαδήποτε ενέργεια στην Κύπρο. Στην επιστολή ανάμεσα στα άλλα υπογραμμίζεται: «Η προτεινόμενη επέμβαση της Τουρκίας θα γινόταν με σκοπό να υποστηριχτεί μια απόπειρα των Τουρκοκύπριων ηγετών να διχοτομήσουν το νησί, λύση που αποκλείεται ειδικά από τη συμφωνία εγγύησης» [20]. «Αν επιμείνετε δεν θα διατηρήσω το θέμα σε μυστικότητα και θα συγκαλέσω το συμβούλιο του ΝΑΤΟ και το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ» [21] και τους κάλεσε να αναβάλουν οποιαδήποτε απόφαση έχουν πάρει.
 Το δεύτερο τετράμηνο του 1964, στέλνεται σταδιακά στην Κύπρο ελληνικός στρατός με δύναμη πυρός μεραρχία συνολικής δύναμης 8.500 στρατιωτών και αξιωματικών, χωρίς καμιά αντίδραση της Τουρκίας και στόχο κύρια να κάμψει τη θέληση της πολιτικής ηγεσίας της Κύπρου, που τασσόταν υπέρ της ενιαίας ανεξάρτητης, κυρίαρχης και αδέσμευτης Κύπρου.
 Ο ελληνικός στρατός καλλιεργούσε την όξυνση και την αντιπαράθεση ανάμεσα στις δύο κοινότητες. Το ίδιο έκανε και η τουρκοκυπριακή ηγεσία. Η τρομοκρατική δραστηριότητα των Τουρκοκυπρίων συνεχίστηκε, εντάθηκε και το 1964 [22].
 Το Σεπτέμβρη του 1964, οι ελλαδοκυπριακές δυνάμεις, με διαταγή του Γρίβα, εξαπόλυσαν επίθεση ενάντια στο θύλακα των Τουρκοκυπρίων, Μανσούρας-Κοκκινά, που έφερε γενικότερη αναστάτωση.
 Ενδεικτική για το ρόλο του ελληνικού στρατού, είναι και η κατάθεση του αντιστράτηγου I. Μπίτου στην Επιτροπή για το Φάκελο της Κύπρου ότι ο μετέπειτα δικτάτορας Δ. Ιωαννίδης διέταξε το 1964, να περικυκλώσουν ένα τουρκοκυπριακό χωριό, που κατοικούσαν 1.500 περίπου κάτοικοι και να δολοφονήσουν όλους του κατοίκους. Οι έλληνες αξιωματικοί αρνήθηκαν, βέβαια, να εκτελέσουν αυτή την παράνομη διαταγή. Εν τούτοις, ο Ιωαννίδης παρέμεινε στις τάξεις του ελληνικού στρατού και προήχθη, με αποτέλεσμα να μπορέσει τελικά, να οργανώσει το πραξικόπημα τον Ιούλη του 1974 με όλες τις δυσμενείς συνέπειες.
 Οι ΗΠΑ, τον Ιούλη του 1964, πρότειναν το σχέδιο Άτσεσον που πρόβλεπε την άμεση ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα, την παραχώρηση βάσης στην Τουρκία με ενοίκιο για 50 χρόνια, που δεν θα ξεπερνούσε το 4,5% της συνολικής έκτασης της Κύπρου στην περιοχή της Καρπασίας και καθεστώς για τους Τουρκοκύπριους ανάλογο με το καθεστώς των Μουσουλμάνων στη Δ. Θράκη.
 Αυτό δείχνει ότι η αμερικάνικη παρέμβαση αναθέτει στην Ελλάδα ρόλο διαχειριστή της κρίσης, συναινώντας ουσιαστικά στην ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα. Το γεγονός αυτό τινάζει στον αέρα το μύθο του ανθελληνικού και φιλοτουρκικού χαρακτήρα της αμερικάνικης πολιτικής.
 Αυτό, βέβαια, έγινε γιατί την εποχή αυτή οι ΗΠΑ δεν μπορούσαν να στηριχτούν στην Τουρκία που αντιμετώπιζε σοβαρά εσωτερικά προβλήματα και πολιτική αστάθεια (πραξικόπημα το 1960, απανωτές εκλογικές αναμετρήσεις κλπ.). Πρέπει να είναι καθαρό ότι οι ΗΠΑ δεν είναι ούτε φιλοτουρκικές ούτε φιλελληνικές. Δρουν πάντοτε σύμφωνα με τα συμφέροντά τους. Όλα τα άλλα είναι προσχήματα για τις διάφορες μερίδες της άρχουσας τάξης, για να πάνε πότε με τον έναν πόλο του ιμπεριαλισμού και πότε με τον άλλο.
 Η κυπριακή πολιτική ηγεσία απέρριψε το σχέδιο Άτσεσον και ο αρχιεπίσκοπος Μακάριος μίλησε γι’ αυτόκλητους μεσολαβητές με το επιχείρημα ότι το σχέδιο Άτσεσον, ουσιαστικά, διχοτομεί την Κύπρο.
 Η άρχουσα τάξη της Κύπρου σε μια πορεία, πρέπει να πούμε, διαμόρφωσε συνείδηση ενάντια στην ένωση


text:
με την Ελλάδα. Κι αυτό γιατί η ενσωμάτωση της Κύπρου σ’ ένα πιο αναπτυγμένο καπιταλισμό, χωρίς καμιά ενίσχυση, αναπόφευκτα σήμαινε παραπέρα καθυστέρηση. Ακόμη έχανε το προτιμησιακό καθεστώς στις εξαγωγές στα πλαίσια της Κοινοπολιτείας. Τέλος έχανε τη δυνατότητα ν’ αναπτύξει τη ναυτιλία σαν μια «δεύτερη Ελλάδα» που είχαν υποσχεθεί οι έλληνες εφοπλιστές από το 1959: «Είχομεν την ευκαιρία... ν’ αναπτύξωμεν τας απόψεις μας καθ’ ας μια σημαία της Κυπριακής πολιτείας θα ηδύνατο να καλύψη την ελληνική εφοπλιστική δραστηριότητα, ηναγκασμένη λόγω της ανεξάντλητης δυναμικότητος να προσφεύγη προς τας μάλλον απιθάνους σημαίας των καλουμένων ευκαιριών.» [23]
 Από την άλλη μεριά, βέβαια, και οι προοδευτικές δυνάμεις είχαν επιφυλάξεις για την ένωση γιατί σήμαινε ένταξη της Κύπρου στο ΝΑΤΟ και όξυνση των σχέσεων των δυο κοινοτήτων, πράγμα που θα δυσκόλευε την ειρηνική συμβίωση στο νησί.
 [1]Thomas Erlich, Cyprus 1958-1967, London, 1974, σελ. 1.
 [2] A. Ξύδης-Κ. Χατζυαργύρης-Σ. Λιναρδάτος, Ο Μακάριος και οι σύμμαχοί τον, εκδ. «Γκούτεμπεργκ», σελ. 255,256.
 [3] Πρακτικά Βουλής, 18-11-1931.
 [4] Γ. Ζωίδης-Τ. Αδάμος, Η πάλη της Κύπρου για τη λευτεριά, σελ. 145.
 [5] Ν. Ψυρούκης, Ιστορία της Σύγχρονης Ελλάδας, τόμ. 2, σελ. 331.
 [6] «Νέος Κόσμος», τεύχ. 4-5,1956, σελ. 14.
 [7] «Νέος Κόσμος», τεύχ. 4-5,1956, σελ. 14.
 [8] Γ. Ζωίδης-Τ. Αδάμος, Η πάλη της Κύπρου για τη λευτεριά, σελ. 158
 [9] Πρακτικά Βουλής, 14-3-57, σελ. 895.
 [10] Φ. Ζαννέτου, Ιστορία της Νήσου Κύπρου..., τόμ. 2, σελ. 255-256.
 [11] Γιάννης Λέφκης, Οι ρίζες, Λεμεσός-Κύπρος, 1984,σελ 12
 [12] Κ. Μαρξ-Φ. Ένγκελς, Διαλεχτά Έργα,«18η Μπρυμαίρ του Λουδοβίκου Βοναπάρτη», σελ. 388.
 [13] Τ. Βουρνάς, Ιστορία της Σύγχρονης Ελλάδας 1953-1967, σελ. 82.
 [14] Θ. Τσεκούρας, Περιοδικό «θέσεις». No 7/1984, σελ. 84.
 [15] Γ. Πεσμαζόγλου, Μια Δεκαετία 1967-1976, σελ. 140.
 [16] Αγγ. Βλάχος, Μια φορά και ένα καιρό ένας διπλωμάτης, εκδ. «Εστία», τόμ. 4, σελ. 503.
 [17] . Α. Ξύδης-Κ. Χατζηαργύρης-Σ. Λιναρδάτος, Ο Μακάριος και οι σύμμαχοί του, σελ. 63.
 [18] Δ. Μπίτσιος, Κρίσιμες ώρες, σελ. 144
 [19] .1. Βαρβιτσιώιης, «Καθημερινή», 19-9-85.
 [20] Η αμερικάνικη πολιτική στην Ελλάδα και Κύπρο, εκδ. «Παπαζήση», σελ. 269.
 [21] Ν. Σαρρής, Η άλλη πλευρά, σελ. 423-427.
 [22] Ε. Ν. Τζελέπης, Το Κυπριακό και οι συνωμότες του, σελ. 144,179.
 [23] Περιοδικό «Κρίκος», τεύχ. 103-104,1959, σελ. 64.
 Η ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
 Το ΚΚΕ, το 1967, εκτίμησε ότι «ένας από τους βασικούς σκοπούς του πραξικοπήματος (στην Ελλάδα) είναι να επιβληθεί νατοϊκή λύση στο Κυπριακό...» [1]
 Ο πόλεμος, όμως, των επτά ημερών στη Μέση Ανατολή το 1967, μετατόπισε το βάρος στις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή. Στην εισήγηση του 9ου Συνεδρίου, το 1973 αναφέρεται: «Οι εξελίξεις στο χώρο της Εγγύς και Μέσης Ανατολής και η επιδίωξη των ΗΠΑ να στερεώσουν τις στρατηγικές τους θέσεις στην περιοχή αυτή και να καταφέρουν άμεσα πλήγμα κατά των αραβικών λαών, επέδρασαν αποφασιστικά στο να προκριθεί και προωθηθεί το φασιστικό πραξικόπημα της 21ης του Απρίλη.» [2]
 Υπήρχε, βέβαια, πρόβλημα χρησιμοποίησης των αμερικάνικων βάσεων στην Ελλάδα και αποφυγής διαδηλώσεων και άλλων αντιιμπεριαλιστικών εκδηλώσεων από μέρους του λαϊκού κινήματος -που ήταν τότε δυνατό- στην Ελλάδα.
 Η ανάκριση, όμως, για το Φάκελο της Κύπρου και ιδιαίτερα η κατάθεση του Γ. Παπαδόπουλου έκανε φανερό, επιβεβαιώνοντας


text:
την αρχική θέση του ΚΚΕ, ότι η δικτατορία του 1967 έγινε κύρια για να γίνει δυνατή η διχοτόμηση της Κύπρου. Ο Γ. Παπαδόπουλος, βέβαια, αρνήθηκε να μιλήσει για την 21η Απριλίου 1967. Δήλωσε, μάλιστα, ότι δεν ξέρει αν θα μιλήσει ζωντανός ή μετά θάνατο. Αυτό και μόνο το γεγονός λέει πολλά και κύρια ότι δεν οργάνωσε η χούντα το πραξικόπημα με δική της πρωτοβουλία.
 Ο Κ. Καραμανλής, σε συνέντευξή του στη γαλλική εφημερίδα «Μοντ» στις 29-11-67, ισχυρίστηκε ότι οι λόγοι που οδήγησαν στη Δικτατορία ήταν «η ύπαρξις ορισμένου αριθμού φιλόδοξων αξιωματικών και η χρεοκοπία της Δημοκρατίας... Οι συνταγματάρχες δεν έκαναν άλλο παρά να της δώσουν τη χαριστική βολή.»
 Ο Σ. Γρηγοριάδης στο τρίτομο έργο του Ιστορία της Δικτατορίας, που εκδόθηκε το 1975, ισχυρίζεται ότι είναι αναπόδεικτο ότι οι ΗΠΑ οργάνωσαν τη Δικτατορία και αμφισβητεί ότι ο Γ. Παπαδόπουλος ήταν όργανο της ClΑ.
 Και αυτά, παρά το γεγονός ότι η βρετανική εφημερίδα «Ομπσέρβερ» με δημοσιεύματά της τον Ιούλη του 1973, είχε γράψει, χωρίς ουσιαστικά να διαψευστεί, ότι «ο Γ. Παπαδόπουλος είναι ο πρώτος πράκτορας της CIA που έγινε πρωθυπουργός σ’ ευρωπαϊκή χώρα.»
 Συγκεκριμένα η εφημερίδα, την 1η Ιούλη του 1973, κυκλοφόρησε με πρωτοσέλιδο δημοσίευμα με τον τίτλο: «Ο έλληνας δικτάτορας στην τσέπη της CIΑ» και τον εξής υπότιτλο: «Ο Τσαρλς Φόλι ερευνώντας στην Αθήνα, την Κύπρο και την Ουάσιγκτον, βρίσκει αποδείξεις ότι η CIA οργάνωσε το πραξικόπημα των συνταγματαρχών στην Ελλάδα, με τον δικτάτορα σαν αχυράνθρωπό της. Τώρα η CIA χρησιμοποιεί το ότι γνωρίζει τη συνεργασία του με τους Ναζί στη διάρκεια του πολέμου, για να κρατάει υπό τον απόλυτο έλεγχό της το καθεστώς.»
 Στο κείμενο υπάρχει η εξής χαρακτηριστική παράγραφος:
 «Οι παλιές καραβάνες της JUSMAAG (Μικτή Ομάδα Διαχείρισης της Αμερικάνικης Στρατιωτικής Βοήθειας) λένε γελώντας ότι ο Παπαδόπουλος είναι ο πρώτος πράκτορας της CIA που έγινε πρωθυπουργός σε μια ευρωπαϊκή χώρα. Πολλοί Έλληνες θεωρούν ότι αυτή είναι η απλή αλήθεια.»
 Στον πρόλογο ο Foley γράφει:
 «Η παραμονή μου στην Αθήνα μου επέτρεψε να βρω πολλά κομμάτια του παζλ, που υπήρχε από τότε που η συμμορία του Παπαδόπουλου πήρε την εξουσία το 1967. Μερικά κομμάτια βρήκα στην Κύπρο, όπου πράκτορες της χούντας έδειξαν την πυγμή τους με την απόπειρα δολοφονίας του αρχιεπίσκοπου Μακάριου, άλλα στην Αμερική, την κύρια πηγή της εξουσίας των συνταγματαρχών.»
 Αφού αναφέρεται στη θερμή και ανοιχτή υποστήριξη και τους επαίνους των αμερικανών επισήμων για τη χούντα καταλήγει στην εξής δήλωση αμερικανού στρατηγού στην Αθήνα: «Είναι η καλύτερη κυβέρνηση από την εποχή του Περικλή!»
 Συνεχίζει ότι ο Ανδρέας Παπανδρέου «μου είπε, πώς ανακάλυψε ότι οι προϊστάμενοι της ΚΥΠ είχαν υπό παρακολούθηση τις τηλεφωνικές συνδιαλέξεις όλων των υπουργών και τις έδεναν σε τόμους για τους αμερικανούς καθοδηγητές τους.»
 Επίσης του είπε για την ΚΥΠ ότι «όλος ο εξοπλισμός ήταν αμερικάνικος που ελεγχόταν από τη ClΑ ή από Έλληνες που ήταν κάτω από την επίβλεψη της CIA.» «Δεν υπήρχε διάκριση ανάμεσα στις δυο υπηρεσίες», συνέχισε. «Έκαναν πανομοιότυπη δουλειά. Στην ουσία ήταν μια ενιαία υπηρεσία.»
 Αναρωτιέται στη συνέχεια ο Τσαρλς Φόλι:
 «Ποια απόδειξη υπάρχει ότι η CIA εργαζόταν παρασκηνιακά, για να προωθήσει το


text:
πραξικόπημα του 1967;» Και απαντάει ανάμεσα στα άλλα: «...Τέσσερες από τους πέντε κύριους συνωμότες είχαν στενή σύνδεση με τις ένοπλες δυνάμεις ή τις μυστικές υπηρεσίες των ΗΠΑ... Τα μέσα που χρησιμοποιήθηκαν ήταν επίσης σημαντικά. Το σχέδιο του ΝΑΤΟ “Προμηθέας” που εκπονήθηκε από κοινού με αμερικάνους αξιωματικούς, ήταν ένα σχέδιο για να χρησιμοποιηθεί στην Ελλάδα σε περίπτωση άμεσης απειλής πολέμου ή επανάστασης. Παρ’ όλα αυτά, όταν οι συνταγματάρχες ξεκίνησαν το πραξικόπημά τους και πλημμύρισαν την Αθήνα με τανκς οι Αμερικάνοι, σύμμαχοι της Ελλάδας δεν κινήθηκαν. Ούτε αεροπλάνα απογειώθηκαν, ούτε πεζοναύτες αποβιβάστηκαν, ούτε καμιά κίνηση έκανε ο έκτος στόλος που βρισκόταν ανοιχτά της Κρήτης. Οι έλληνες αξιωματικοί που τηλεφώνησαν σ’ αμερικάνους συναδέλφους τους πήραν την απάντηση, αφήστε τη φύση ν’ ακολουθήσει την πορεία της.»
 Μια βδομάδα αργότερα, στις 8 Ιούλη 1973, η εφημερίδα επανέρχεται και δίνει ρεπορτάζ από συζήτηση σε επιτροπή της αμερικάνικης Γερουσίας, για το δημοσίευμα της 1-7-1973, με την ευκαιρία της επικύρωσης από το Κογκρέσο του διορισμού του Γ. Κόλμπι ως αρχηγού της CIA.
 Γερουσιαστής Σάιμιγκτον: Πληρώσαμε οποτεδήποτε χρήματα (στον Παπαδόπουλο);
 Γ. Κόλμπι: Δεν μπορώ ν’ απαντήσω σ’ αυτό, κ. Πρόεδρε, με σιγουριά. Απλώς δεν ξέρω. Προσωπικά δεν πιστεύω ότι τον πληρώσαμε.
 Η εφημερίδα σημειώνει στη συνέχεια ότι δίπλα στον Κόλμπι καθόταν ο John Maury που, το 1967 που έγινε το πραξικόπημα, «ήταν σταθμάρχης της CIA στην Αθήνα και μπορούσε να συμπληρώσει το κενό, αλλά ο γερουσιαστής Σάιμιγκτον δεν τον ρώτησε.»
 Η εφημερίδα τέλος με υπότιτλο: «Κάντε μήνυση στον “Ομπσέρβερ”» γράφει ότι «Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος (στην Αθήνα) δεν σχολίασε το δημοσίευμα, παρά το γεγονός ότι ρωτήθηκε τέσσερες φορές με διάφορες ευκαιρίες.» Επίσης γράφει ότι «η “αντιπολιτευόμενη” εφημερίδα “Βραδυνή” ζήτησε, με μελιστάλαχτο τρόπο, να ασκηθεί δίωξη στον “Ομπσέρβερ” για τη χωρίς προηγούμενο συκοφαντία του ενάντια... στον ανώτατο ηγέτη μας. Οι αναγνώστες καταλαβαίνουν ανάμεσα στις γραμμές του κειμένου ότι μια τέτοια δίκη μπορεί να ξεκαθαρίσει το ζήτημα της δράσης τον καιρό του πολέμου και της θητείας στη CIA του πρωθυπουργού κ. Παπαδόπουλου.»
 Ούτε δίκη, βέβαια, έγινε, ούτε τόλμησε η Χούντα να αμφισβητήσει τις καταγγελίες του «Ομπσέρβερ». Ο Γ. Παπαδόπουλος ήξερε καλά ότι μια διάψευση μπορούσε να οδηγήσει στη δημοσίευση της ίδιας της μισθοδοτικής κατάστασης της ClΑ όπου θα φαινόταν ότι ήταν έμμισθος πράκτορας. Άλλωστε και ο αρχηγός της CIA δεν βεβαίωσε ότι δεν πληρωνόταν ο Γ. Παπαδόπουλος γιατί φοβόταν ότι η εφημερίδα θα είχε στα χέρια της τη μισθοδοτική κατάσταση.
 Στην Ελλάδα ο Γιάννης Κάτρης, το 1974, έγραψε ότι ο Γ. Παπαδόπουλος από το 1952 «άρχισε να μισθοδοτείται από τη CIA» [3]. Η εφημερίδα «Ποντίκι», στις 28-9-79, έγραψε ότι ο Γ. Παπαδόπουλος ήταν «ο πρώτος πράκτορας της ClΑ που έγινε πρωθυπουργός σ’ ευρωπαϊκή χώρα.»
 Πρόσφατα, όμως, ο Σπ. Λιναρδάτος στο έργο του Από τον εμφύλιο στη χούντα, γράφει: «Ανεξάρτητα λοιπόν από το αν ήταν η ClΑ ή η υπηρεσία πληροφοριών του Πενταγώνου, η DIA, που βοήθησε τον Παπαδόπουλο και τους συνεργάτες του, έστω και αν η αμερικάνικη πρεσβεία περίμενε να εφαρμοστεί το σχέδιο “Ιέραξ” από το βασιλιά, τον Σπαντιδάκη και αιφνιδιάστηκε από το “λάθος πραξικόπημα”, αναμφισβήτητο είναι ότι η αμερικάνικη πολιτική όχι


text:
μόνο δεν αντιτάχθηκε, αλλά ευνόησε την κατάργηση της δημοκρατίας στην Ελλάδα το 1967.» [4] Ο Τ. Βουρνάς, γράφει ότι ο Παπαδόπουλος και οι πραξικοπηματίες ήταν απλώς «εκλεκτοί της αμερικάνικης CIA, η οποία και τους έδωσε το σύνθημα να σπεύσουν να καταλάβουν την εξουσία.» [5]
 Αλλά και το ίδιο το «Ποντίκι», στις 21-4-92, αναιρεί ό,τι είχε γράψει το 1979 και κάνει λογοπαίγνιο ανεπίτρεπτο για το αν ήταν ή δεν ήταν πράκτορας ο Γ. Παπαδόπουλος. Φαίνεται ότι τα τελευταία χρόνια υπάρχει μια συγχορδία στην κατεύθυνση να αποφυλακιστούν οι χουντικοί. Όλα τα στοιχεία, όμως, επιβεβαιώνουν ότι ο Γ. Παπαδόπουλος ήταν πράκτορας της CIA και ότι η ClΑ οργάνωσε το πραξικόπημα στην Ελλάδα στις 21-4-67.
 Ο Γ. Παπαδόπουλος, απαντώντας σε ερωτήσεις παραδέχτηκε, ουσιαστικά, ότι η δικτατορία έκανε προσπάθεια να παρέμβει δυναμικά στην Κύπρο, αλλά δεν μπόρεσε. Όλες οι απαντήσεις του έδιναν την αίσθηση ότι είχε ασχοληθεί, μελετήσει το ζήτημα της ανατροπής του Μακάριου και είχε καταλήξει ότι αυτό είναι αδύνατο. Άλλωστε δεν είναι τυχαίο ότι στις 9 Αυγούστου 1967, επισκέφθηκε ο ίδιος την Κύπρο, ως υπουργός Προεδρίας, προφανώς για να κάνει αναγνώριση προσώπων και πραγμάτων.
 Η κατάθεσή του, βέβαια, στα συγκεκριμένα ζητήματα ήταν αόριστη και σιβυλλική. Να π.χ. τι είπε για τη συνάντηση, που έγινε στις 9-10 Σεπτέμβρη 1967, ανάμεσα στην ελληνική χούντα και την τουρκική κυβέρνηση:
 Κ. Κάττπος: Είπατε ότι το 1967 δεν μπορούσαμε να αντιδράσουμε σε τυχόν τουρκική επέμβαση. Και ακόμα είπατε ότι ήταν λάθος η αποστολή της μεραρχίας, γιατί δεν εξασφάλιζε την άμυνα του νησιού.
 Εδώ τα πρακτικά της Κεσάνης, η αντιπροσωπεία εκεί, ο κύριος Κόλλιας, είπε ότι η Ένωση θα γίνει, είτε το θέλουμε, είτε όχι. Πού στηριζόταν η αντιπροσωπεία και ήταν τόσο κατηγορηματική;
 Μάρτυς: Το είπε πού;
 Κ. Κάππος: Στην Κεσάνη.
 Μάρτυς: Στις συνομιλίες;
 Κ. Κάππος: Μάλιστα. Πού στηριζόσασταν;
 Μάρτυς: Δεν το θυμάμαι, κύριε Κάππο.
 Κ. Κάππος: Το λένε τα πρακτικά.
 Μάρτυς: Δεν ρωτήσατε τον κύριο Κόλλια; Τι σας είπε ο ίδιος;
 Κ. Κάππος: Είπε διάφορα ο κύριος Κόλλιας, αλλά εσείς ήσασταν η ψυχή. Μην κρυβόμαστε τώρα πίσω από το δάκτυλό μας. Εσείς πρέπει να τα ξέρατε. Και εν πάση περιπτώσει πού στηριζόσασταν για να γίνει μια τέτοια σοβαρή δήλωση;
 Μάρτυς: Με συγχωρείτε. Αυτό δεν το δέχομαι, όχι από πλευράς ευθυνών αλλά από πλευράς πραγματικότητας. Δεν είναι έτσι τα πράγματα. Πώς να το κάνουμε. Αλλά δεν το θυμάμαι. Γιατί δεν ρωτήσατε τον ίδιο;
 Κ. Κάππος: Τον ρωτήσαμε. Αλλά εσείς ήσασταν η ψυχή και πιστεύουμε ότι εσείς ξέρετε πολύ περισσότερα και καλύτερα από τον κύριο Κόλλια.
 Μάρτυς: Από την πλευρά τη δική μου δεν ετέθη τέτοιο θέμα, ότι την Ένωση θα την κάνουμε.
 Πρακτικά Ανακριτικής Επιτροπής της Βουλής
 5-5-87, σελ. 159-160.
 Οι Τούρκοι απάντησαν στο αίτημα της ένωσης μέσω του υπουργού Εξωτερικών Τσαγλαγιαγκίλ:
 «Αν παραχωρούσατε τη βάση και το έδαφος που κατέχεται από Τουρκοκύπριους θα βλέπαμε το θέμα της ένωσης, δηλαδή της διπλής ένωσης.» [6]
 Από την απάντηση αυτή, βέβαια, είναι φανερό ότι οι Τούρκοι έβαζαν θέμα διπλής ένωσης, κάτι που δεν πρόβλεπε το σχέδιο Άτσεσον. Προφανώς γινόταν ριζική τροποποίηση του σχεδίου Άτσεσον. Ο Ε. Αβέρωφ απαντώντας για την 21


text:
Απρίλη 1967, παραδέχτηκε ότι η διχοτόμηση της Κύπρου δεν μπορούσε να γίνει με κοινοβουλευτική κυβέρνηση.
 Κ. Κάττπος: Η πρώτη ερώτηση που ήθελα να σας κάνω είναι θέμα κρίσης: Η 21η Απριλίου, κατά τη δική σας γνώμη, έχει σχέση με την κατάσταση που δημιουργήθηκε στην Κύπρο το 1974, δηλαδή με την κατοχή του 40% περίπου του εδάφους από τους Τούρκους; Γιατί, σας θυμίζω ότι μετά το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου είχαμε τη συνάντηση στην Κεσάνη, είχαμε την απομάκρυνση της μεραρχίας, είχαμε το πραξικόπημα του Ιωαννίδη και τελικά είχαμε το πραξικόπημα ενάντια στον Μακάριο. Ποια είναι η γνώμη σας, είχε σύνδεση η δικτατορία της 21ης Απριλίου με το κυπριακό ζήτημα;
 Μάρτυς: Δεν νομίζω ότι είχε, με την εξέλιξη που πήραν αυτά. Η 21η Απριλίου έγινε καθαρώς για να καλύψει τις εγωιστικές προθέσεις ενός μικρού γκρουπ αξιωματικών και δεν απέβλεψε καθόλου στο Κυπριακό.
 Κ. Κάππος: Επιφυλάσσομαι, δεν τα δέχομαι αυτά που μου είπατε αλλά θα σας κάνω μία ερώτηση. Πιστεύετε δηλαδή ότι αν υπήρχαν κοινοβουλευτικές κυβερνήσεις θα μπορούσε να σταθεί οποιαδήποτε κυβέρνηση με την εισβολή και την κατοχή από τους Τούρκους του 40% του εδάφους της Κύπρου;
 Μάρτυς: Βεβαίως όχι.
 Κ. Κάππος: Άρα χρειαζόταν κάποια δικτατορία.
 Μάρτυς: Έπεσε και η δικτατορία ακόμη.
 Κ. Κάππος: Άρα με κοινοβουλευτική κυβέρνηση δεν γινόταν αυτό που επεδιώκετο.
 6-6-87, σελ. 48-49.
 Το ζήτημα, βέβαια, δεν είναι ότι θα ανατρεπόταν οποιαδήποτε, κοινοβουλευτική ή μη κυβέρνηση. Το ζήτημα είναι ότι θα δημιουργούνταν πραγματική επαναστατική κατάσταση (οι «κάτω» να μην θέλουν να κυβερνούνται όπως πριν και οι «πάνω» να μην μπορούν να κυβερνούν όπως πριν, κινητικότητα των μαζών κλπ.) που με την ύπαρξη δυνατού Κομμουνιστικού Κόμματος μπορούσε να οδηγήσει σ’ επανάσταση. Γι’ αυτό, άλλωστε, πέντε μήνες πριν το πραξικόπημα στην Κύπρο το 1974, η χούντα εξαπέλυσε ένα τρομερό ανθρωποκυνηγητό σε βάρος των οργανωμένων δυνάμεων του ΚΚΕ και της ΚΝΕ.
 [1] Απόφαση του Πολιτικού Γραφείου της ΚΕ του ΚΚΕ, «Νέος Κόσμος» τεύχ. 5,1967, σελ. 503.
 [2] Υλικά του 9ου Συνεδρίου του ΚΚΕ, Αθήνα, 1974, σελ. 49.
 [3] Γ. Κάτρης, Η γέννηση τον νεοφασισμού στην Ελλάδα, εκδ. «Παπαζήση», σελ. 273.
 [4] Σπ. Λιναρδάτος, Από τον Εμφύλιο στη Χούντα, εκδ. «Παπαζήση», τόμ. 5, σελ. 444.
 [5] Τάσος Βουρνάς, Ιστορία της Σύγχρονης Ελλάδας, Χούντα, φάκελος της Κύπρου, εκδ. «Αφοι Τολίδη» ΟΕ, σελ. 10.
 [6] Υπουργείο Εξωτερικών, Πρακτικά ελληνοτουρκικής συνάντησης στην Κεσάνη, 9-10/9/67.
 Η ΧΟΥΝΤΑ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΩΝ
 Το Δεκέμβρη του 1966, η ΕΡΕ και η Ένωση Κέντρου είχαν υπογράψει μυστικά, πίσω από τις πλάτες του λαού, συμφωνία με την έγκριση του βασιλιά, που πρόβλεπε «να διεξαχθούν εκλογές το ταχύτερον με υπηρεσιακή κυβέρνηση και μετεκλογικώς τα δυο μεγάλα κόμματα να συνεργασθούν σ’ ένα συμμαχικό κυβερνητικό σχήμα.» [1]
 Πριν την επιβολή της δικτατορίας το 1967, γινόταν πολύς λόγος για χούντα στρατηγών με επικεφαλής τον τότε βασιλιά και με τη σύμφωνη γνώμη ενός τμήματος της τότε ΕΡΕ και μετέπειτα Νέας Δημοκρατίας, που θα οργάνωνε κάποιας μορφής εκτροπή. Ο κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος της ΕΔΑ Η. Ηλιού στη Βουλή, στις 10-1-67, δήλωνε: «Η ιστορική πείρα μας εδίδαξε ότι αι μεταβατικοί κυβερνήσεις (εννοεί την υπηρεσιακή κυβέρνηση Παρασκευόπουλου), όχι μόνο είναι ανωμαλία καθ’ εαυτάς,


text:
αλλά αποτελούν τον προθάλαμον της μονίμου ανωμαλίας και εκτροπής. Αυτό είχε συμβεί και με την μεταβατικήν κυβέρνησιν Μεταξά μετά τον θάνατον του Δεμερτζή.» [2]
 Στις αρχές Γενάρη 1967, η εφημερίδα «Ελευθερία» έφερε στη δημοσιότητα «μνημόνιο» που αποκάλυπτε τις «μεθοδεύσεις» της ΕΡΕ για τον έλεγχο της πολιτικής ζωής σε συντηρητική κατεύθυνση. Στο «μνημόνιο» αναφέρεται, ανάμεσα στα άλλα:
 «Αρχηγός (Π. Κανελλόπουλος): “Φυσικόν είναι τότε να πιέσωμεν τα πράγματα δια παντός τρόπου και κυρίως με το στρατό. Νομιμοποιείται κάθε ενέργεια τότε.”» (Εννοεί προφανώς συνεργασία ΕΔΑ-Α. Παπανδρέου). «Αλλά περί αυτών θα τα ξαναπούμε.» [3]
 Η ΕΡΕ χαρακτήρισε πλαστό το «μνημόνιο» και προσέφυγε στα δικαστήρια. Στη δίκη, που άρχισε στις 17 Απρίλη ’67 και διάρκεσε τέσσερες μέρες, κατατέθηκε ότι το «μνημόνιο» αποδίδει την πραγματικότητα.
 Κατά την ακροαματική διαδικασία, ο Ε. Αβέρωφ, υπουργός Γεωργίας τότε, αρνήθηκε να απαντήσει αν είναι νόμιμη η επέμβαση του στρατού σε περίπτωση συνεργασίας του Ανδρέα Παπανδρέου με την ΕΔΑ. Συγκεκριμένα έγινε ο εξής διάλογος:
 Α. Λυκουρέζος: Νομιμοποιείται η χρησιμοποίησις του στρατού αν συνεργαστεί ο κύριος Α. Παπανδρέου με την ΕΔΑ, όπως αναφέρει το «μνημόνιο» ότι είπε ο κύριος Κανελλόπουλος;
 Ε. Αβέρωφ: Δεν απαντώ.
 Π. Κόκκας: Δεν αρνείται συνεπώς ο κ. Αβέρωφ [4].
 Το ίδιο απάντησε και ο τότε υπουργός Εσωτερικών Σπ. Θεοτόκης.
 Η δίκη διακόπηκε στις 21-4-67 και τελικά ματαιώθηκε με παραίτηση του Παναγιώτη Κανελλόπουλου και της Ελένης Βλάχου από τη μήνυση.
 Στις 29-3-67, η «Αυγή» με πηχιαίους τίτλους έγραφε: «Η ΕΔΑ καλεί την Ένωση Κέντρου σε σύμπραξη γι’ ανατροπή των εκβιασμών της χούντας. Ο Γ. Παπανδρέου καταγγέλει τη χούντα...»
 Το 9ο Συνέδριο του ΚΚΕ το 1973, εκτιμώντας την περίοδο αυτή επισημαίνει: «Μια μερίδα της ολιγαρχίας μαζί με το παλάτι έχοντας την ενθάρρυνση ιμπεριαλιστικών κύκλων, προετοιμάζουν την επιβολή στρατιωτικής δικτατορίας με όργανα τη χούντα των στρατηγών.» [5]
 Μετά το 1974, δεν έγινε λόγος ούτε από το ΚΚΕ και τη λοιπή Αριστερά, ούτε από τον Ανδρέα Παπανδρέου, για τη χούντα των στρατηγών και τη σχέση με το κόμμα της ΕΡΕ, τη μετέπειτα Νέα Δημοκρατία. Αντίθετα η Νέα Δημοκρατία παρουσιάστηκε σαν αντιχουντική και άγγελος της δημοκρατίας.
 Το 1975, ο Σ. Γρηγοριάδης έκδωσε το τρίτομο έργο Ιστορία της δικτατορίας, όπου μιλάει για τη χούντα των στρατηγών. Αναφέρεται και στην έκθεση Π. Πανουργιά (υπουργού της Ν. Δημοκρατίας μετά το 1974), που παραδέχεται ότι συνωμοτούσε μαζί με τον Σπαντιδάκη. «...Ο Σπαντιδάκης μου είχεν δώσει εντολήν προς προετοιμασίαν επαναστάσεως. Είχομεν μάλιστα ομού με τον Παττακόν ομιλήσει εις τον διοικητήν Βαρέων Όπλων Πεζικού ταξίαρχον Λατσούδην και εις τον διοικητήν καταδρομών ταξίαρχον Ζαφειρόπουλον.» [6] Ο Σ. Γρηγοριάδης, βέβαια, σιωπά για τις ευθύνες της ΕΡΕ για τη δικτατορία.
 Κατά τη διάρκεια της ανάκρισης για το Φάκελο της Κύπρου, ο Γρ. Σπαντιδάκης, τότε αρχηγός του ΓΕΣ, κατέθεσε ότι για τη χούντα των στρατηγών ήταν ενήμερος και ο μετέπειτα υφυπουργός Εθνικής Άμυνας της Ν. Δημοκρατίας Κατσαδήμας και ότι το σχέδιο «Προμηθέας» και τον κατάλογο για τις συλλήψεις που έγιναν στις 21 Απρίλη 1967 τα είχαν ετοιμάσει οι προηγούμενες κυβερνήσεις. Συγκεκριμένα, έγινε ο εξής διάλογος πάνω σ’ αυτό το ζήτημα:
 Κ. Κάππος: Λέτε ότι θέλατε να προτείνετε μία κυβέρνηση προσωπικοτήτων. Εσείς αρχηγός του


text:
ΓΕΣ, στρατιωτικός, τι δουλειά είχατε με τον βασιλιά να του κάνετε μία τέτοια εισήγηση;
 Μάρτυς: Σας είπα το παραδέχομαι ήταν... πώς να το πω... παράνομο.
 Κ. Κάππος: Ποιον σκεπτόσαστε για πρωθυπουργό;
 Μάρτυς: Κανέναν. Ο βασιλιάς θα αποφάσιζε για πρωθυπουργό. Μπορεί να ξαναέβαζε τον Κανελλόπουλο. Ξέρω εγώ ποιον;
 Δ. Λιβανός: Τον Στράτο;
 Μάρτυς: Τον Στράτο. Ξέρω και εγώ ποιον θα έβαζε;
 Κ. Κάππος: Είπατε ότι είχατε μιλήσει με μερικούς στρατηγούς μέχρι ποιο βαθμό είχατε φθάσει;
 Μάρτυς: Μέχρι μεράρχου.
 Κ. Κάππος: Τι συζητήσατε; Δεν σας άρεσε ο Κανελλόπουλος, ο Παπανδρέου;
 Μάρτυς: Δεν συζητούσαμε για πρόσωπα. Επειδή ήτο διάχυτος η δυσαρέσκεια και η φοβία του κόσμου, καλώς ή κακώς υπήρχε - και άρχισαν να φωνάζουν όλοι υπαινισσόμενοι γιατί ο στρατός τα βλέπει αυτά τα πράγματα και δεν επεμβαίνει και εγώ πήγα να δω περί τίνος πρόκειται.
 Κ. Κάππος: Ποιος το ’λεγε ότι «γιατί ο στρατός δεν επεμβαίνει;»
 Μάρτυς: Όλος ο κόσμος το 'λεγε.
 Ένας βουλευτής: Αυτούς που έβαζαν να το λένε.
 Μάρτυς: Δεν ξέρω ποιους βάλανε να το λένε.
 Κ. Κάππος: Υπήρχε δηλαδή ένα αίσθημα...
 Μάρτυς: Μία ανησυχία...
 Κ. Κάππος: Για να επέμβει ο στρατός. Και εσείς πήγατε μέχρι μεράρχους και τι τους λέγατε δηλαδή;
 Μάρτυς: Πώς βλέπετε την κατάσταση; Ανησυχούν οι στρατιώτες! Ανησυχεί ο κόσμος! Τι γίνεται εδώ πέρα; Τι λένε για το στρατό και ποια είναι η γνώμη σας;
 Κ. Κάππος: Και αυτοί τι λέγανε;
 Μάρτυς: Όλοι οι στρατηγοί έλεγαν ότι ο στρατός πρέπει να επέμβει και έθεταν ως όρον, χωρίς τη σύμφωνο γνώμη του βασιλέως, δεν δέχονται. Όχι όλοι. Άλλος έλεγε επέμβαση. Άλλος έλεγε να δούμε δια της μεθόδου του σαλαμιού -κάτι που δεν κατάλαβα ποτέ μου- μήπως μπορούμε να διορθώσουμε τα πράγματα και να μη φθάσουμε...
 Κ. Κάππος: Εδώ είπατε ότι ο Πανουργιάς και ο Κατσαδήμας ήταν αντίθετοι στο να επέμβει ο στρατός.
 Μάρτυς: Δεν είπα τέτοιο πράγμα εγώ.
 Κ. Κάππος: Α! συμφωνούσαν και αυτοί;
 Μάρτυς: Ο μεν Κατσαδήμας ενώπιον του Πιπινέλη...
 Κ. Κάππος: Μιλήσατε με τον Πανουργιά;
 Μάρτυς: Αφού ήταν 2ο γραφείο δικό μου.
 Κ. Κάππος: Και ο Κατσαδήμας; Κάνατε όλες αυτές τις διαβουλεύσεις. Εσείς με τον βασιλιά είχατε σχέσεις;
 Μάρτυς: Ο βασιλιάς, όπως πίστευα εγώ, είχε κάποια ιδιαίτερη συμπάθεια προς εμέ.
 Κ. Κάππος: Ο βασιλιάς είχε ανησυχίες. Με τον ανένδοτο κλπ.
 Μάρτυς: Το ότι ο βασιλιάς ήταν ανήσυχος για την πολιτική κατάσταση γενικώς, χωρίς να εκφράζεται για κάποιο κόμμα. Έπειτα, όπως ξέρετε, ο βασιλιάς και όλοι οι βασιλιάδες δεν μιλάνε πολύ.
 Κ. Κάππος: Δεν έχω συναντήσει ποτέ μου βασιλιά και δεν ξέρω.
 Μάρτυς: Δεν μιλάνε πολύ πάντως ή μάλλον δεν πρέπει να μιλάνε.
 Κ. Κάππος: Εσείς πάντως με τον βασιλιά, πριν από τις 30 Νοεμβρίου 1966, δεν είχατε μιλήσει σχετικά. Λέω 30 Νοεμβρίου, μπορεί να είναι 29, 28 πάντως εκεί γύρω υπογράφτηκε το πρωτόκολλο. (Σ.σ.: Πρόκειται για τη συμφωνία ΕΡΕ-ΕΚ για την προσφυγή σ’ εκλογές και μετεκλογική συνεργασία).
 Μάρτυς: Εγώ δεν ξέρω αυτό. Εγώ ξέρω τούτο: Στην εορτή του Αγ. Ανδρέου είχαμε πάει στην Πάτρα. Και εκεί ήταν και ο Στεφανόπουλος και ο Κανελλόπουλος.
 Δ. Λίβανός: Και ο Γ. Παπανδρέου ήταν.
 Μάρτυς: Μου φαίνεται όχι. Δεν ξέρω.


text:
Δεν θυμάμαι. Και μάλιστα από την εκκλησία του Αγίου Ανδρέου μέχρι τη Νομαρχία που μας έγινε το τραπέζι, ήμουνα εγώ, ο Κανελλόπουλος και ο Αντωνάτος και ακολουθούσαμε την πομπή και ήμαστε παρέα και συζητούσαμε.
 Δ. Λίβανός: Ο βασιλιάς ήτανε;
 Μάρτυς: Ήτανε. Βέβαια!
 Κ. Κάππος: Πριν από το Νοέμβρη δεν του είχατε κουβεντιάσει κάτι ότι δηλαδή κάτι πρέπει να γίνει με το στρατό;
 Κ. Κάππος: Είπατε ότι δώσατε εντολή και σε άλλους για κάποιο σχέδιο «Προμηθέας».
 Μάρτυς: Αυτό έγινε περί το μήνα... τέλος Φεβρουάριου; Μαρτίου;
 Κ. Κάππος: Αυτό το σχέδιο το ’χετε εσείς; Πού μπορεί να το βρει κάποιος;
 Μάρτυς: Όχι. Στο ΓΕΣ.
 Κ. Κάππος: Είπατε ότι αυτό το τροποποίησαν μετά. Το είδατε ξανά μετά την εντολή που δώσατε;
 Μάρτυς: Το σχέδιο «Προμηθεύς», όπως σας είπα και προχθές, έχει πολλούς κλάδους. Περίπτωση αντιμετωπίσεως πυρκαγιών, θεομηνιών κλπ., κλπ.
 Επειδή συνεζητείτο, δηλαδή επειδή οι υπηρεσίες πληροφοριών έφεραν ως πιθανές ταραχές και λίγο αργότερα ότι ήτο πιθανόν ο στρατός να αναγκασθεί να επέμβει, εθεώρησα αναγκαίο να γίνει μία προσαρμογή του σχεδίου σύμφωνα με την επικρατούσα κατάσταση.
 Κάθε χρόνο αυτό γινότανε στην αναθεώρηση του σχεδίου. Δηλαδή σήμερα τι έχουμε. Ηρεμία απόλυτη: Να μείνει όπως έχει. Κλοπές, πυρκαγιές μεγάλες, σεισμοί καταποντισμοί, προσαρμογή πάλι προς...
 Κ. Κάππος: Εσείς προβλέπατε συλλήψεις...
 Μάρτυς: Να σας πω. Οι δικές μου οδηγίες και οποιουδήποτε αρχηγού, είναι ότι δεν μπαίνει σε λεπτομέρειες. Δίνει μία γραμμή ορισμένη σε βασικά θέματα και από κει και πέρα οι επιτελείς το διατυπώνουν. Όσον αφορά τις συλλήψεις, συλλήψεις που έγιναν στις 20 προς 21 το βράδυ, οι περισσότερες ήταν ήδη γραμμένες σε πίνακα ο οποίος είχε συνταχθεί από πληροφορίες από τις προηγούμενες κυβερνήσεις.
 Ο αρχηγός του επιτελείου δεν κάθεται να ασχοληθεί με λεπτομέρειες.
 Κ. Κάππος: Άρα ήταν από τις προηγούμενες κυβερνήσεις.
 Πρακτικά Ανακριτικής Υποεπιτροπής της Βουλής
 σελ. 66-71.
 Έτσι είναι καθαρό ότι με την ευθύνη, τουλάχιστον, μιας μερίδας της τότε ΕΡΕ και μετέπειτα ΝΔ -άλλωστε γιατί ο Κ. Καραμανλής μεταβάπτισε το κόμμα του;- προετοιμάστηκε ιδεολογικοπολιτικά και ψυχολογικά η επιβολή της δικτατορίας και όταν η κατάσταση ήταν ώριμη, οι ΗΠΑ προχώρησαν με τη χούντα των συνταγματαρχών στην εγκαθίδρυση της δικτατορίας.
 [1] Σ. Γρηγοριάδης, Ιστορία της Δικτατορίας, τόμ. 1, σελ. 38.
 [2] «Αυγή», 11-1-67.
 [3] «Μεσημβρινή», 2-2-67.
 [4] «Αυγή», 19-4-67.
 [5] Υλικά του 9ου Συνεδρίου του ΚΚΕ, Αθήνα, 1974, σελ. 49.
 [6] Σ. Γρηγοριάδης, Ιστορία της Δικτατορίας, τόμ. 1, σελ. 50.
 ΑΠΟΣΥΡΣΗ ΤΗΣ ΜΕΡΑΡΧΙΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΥΠΡΟ
 Στις 15 του Νοέμβρη 1967, δυνάμεις του ελλαδοκυπριακού στρατού με αρχηγό του Γενικού Επιτελείου Εθνικής Φρουράς (ΓΕΕΦ) τον Γ. Γρίβα, με τεθωρακισμένα και βαρύ οπλισμό, κατέλαβαν το χωριό Άγιοι Θεόδωροι στα υψώματα Κοφίνου. Από τη σύγκρουση υπήρξαν δεκάδες Τούρκοι νεκροί και τραυματίες.
 Τα γεγονότα αυτά προκάλεσαν την αντίδραση των Τούρκων. Τουρκικά μαχητικά αεροπλάνα άρχισαν να πετούν πάνω από τη Λευκωσία. Τουρκικές στρατιωτικές δυνάμεις συγκεντρώθηκαν στα λιμάνια απέναντι από την Κύπρο. Ο Ντεμιρέλ δήλωσε: «Θα κάνουμε κάθε τι δυνατό κι αναγκαίο για να σταματήσει η ελληνική επίθεση» και ο Τσαγλαγιαγκίλ συμπλήρωσε ότι «πήραμε την απόφαση να λύσουμε το Κυπριακό μια για πάντα.»
 Τότε έγινε παρέμβαση των ΗΠΑ με τον Σάιρους Βανς υπέρ της


text:
Τουρκίας και ζήτησαν την απόσυρση της μεραρχίας. Η χούντα απέσυρε σταδιακά τη μεραρχία. Δεν έγινε το ίδιο και για τους Τούρκους στρατιωτικούς που είχαν σταλθεί παράνομα στην Κύπρο [1].
 Το ερώτημα που τίθεται είναι, γιατί η χούντα προκάλεσε τα γεγονότα των Αγίων Θεοδώρων. Ο Σ. Γρηγοριάδης υποστηρίζει ότι η χούντα προκάλεσε τα γεγονότα για να αποσύρει τη μεραρχία από την Κύπρο, επειδή ήταν στελεχωμένη από αξιωματικούς που δεν ήταν πιστοί σ’ αυτή. Γι’ αυτό ήθελε ν’ αποσυρθεί η μεραρχία και να στελεχωθεί η Εθνοφρουρά από δικούς της αξιωματικούς. Αυτή η εκδοχή δεν ευσταθεί, γιατί η χούντα μπορούσε ν’ αντικαταστήσει οποτεδήποτε τους αξιωματικούς που ήθελε. Από τις καταθέσεις του τότε «πρωθυπουργού» Κ. Κόλλια και του Γ. Παπαδόπουλου βγαίνει το συμπέρασμα ότι τα γεγονότα των Αγίων Θεοδώρων ήταν προβοκάτσια για ν’ αποσυρθεί η μεραρχία, ώστε να μπορέσει να γίνει η διχοτόμηση της Κύπρου με εισβολή της Τουρκίας.
 Συγκεκριμένα στην κατάθεση του Κ. Κόλλια, ανάμεσα στ’ άλλα, έγινε και ο παρακάτω διάλογος:
 Κ. Κάππος: Παρακαλώ πείτε μου το εξής: Γιατί μέχρι το 1967, οι Τούρκοι δεν είχαν αντιδράσει στην παραμονή της μεραρχίας στην Κύπρο;
 Μάρτυς: Θέλετε να πείτε ότι λόγω του ότι ανεκάλυψαν... (κενό).
 Κ. Κάππος: Μετά μελετήσατε, διαπραγματεύσεις κάνατε, υπεύθυνα αντιμετωπίσατε πράγματα. Δεν έπρεπε να είχατε σκεφθεί αυτά τα πράγματα;
 Μάρτυς: Οι Τούρκοι πάντοτε προέβαλλαν το θέμα της παρανόμου παραμονής της μεραρχίας αυτής, όπως τουλάχιστον εγώ αντελήφθην. Και βρήκαν την ευκαιρία τότε, στη συμφωνία που κάναμε για την εκκαθάριση της καταστάσεως αυτής, να θέσουν ως όρο απαραίτητο να αποσύρομε τη μεραρχία.
 Κ. Κάππος: Ναι, αλλά εσείς, η χούντα, ο Σπαντιδάκης, ο οποίος ήταν αντιπρόεδρος δικός σας, σε γνώση με τον Γρίβα προκαλέσανε προβοκατόρικα τα γεγονότα της Κοφίνου. Το παραδεχτήκατε αυτό.
 Μάρτυς: Η αφορμή εδόθη από τους Τούρκους. Διότι οι Τούρκοι έκαναν τον θύλακα των Αγίων Θεοδώρων.
 Κ. Κάππος: Ναι, αλλά εσείς είπατε ότι σε συνεννόηση έκαναν αυτές τις επιχειρήσεις. Και αυτό φυσικά ήταν αφορμή...
 Μάρτυς: Όχι. Η κυπριακή κυβέρνηση ενέκρινε την πρωτοβουλία του Γρίβα για να κάνει εκκαθαριστικές επιχειρήσεις. Και αυτό εγνωστοποιήθη στο δικό μας στον Α' ΓΕΣ ο οποίος φαίνεται -δεν ξέρω, δεν συζητήθηκε το θέμα, εκ των υστέρων τα έμαθα όλα αυτά- ότι δεν έφερε αντιρρήσεις και δεν το απηγόρευσε.
 Κ. Κάππος: Όπως είπατε κ. μάρτυς, αίτημα δεν υπήρχε από την πλευρά της Τουρκίας επίσημο, για απόσυρση της μεραρχίας. Ο Βανς, ένας ιδιώτης, πώς ήλθε εδώ; Σας συνάντησε, μίλησε μαζί σας, πήγε στην Τουρκία...
 Μάρτυς: Ο Βανς δεν ήταν ιδιώτης. Ήταν επίσημος απεσταλμένος του Τζόνσον.
 Κ. Κάππος: Μα, εσείς είπατε ότι ήταν ένας δικηγόρος.
 Μάρτυς: Δικηγόρος ήταν τότε. Δεν ήταν υπουργός των Εξωτερικών, όπως έγινε μεταγενεστέρως.
 Κ. Κάππος: Όμως δεν ήταν κανένα επίσημο πρόσωπο, υφυπουργός, ή οτιδήποτε άλλο.
 Μάρτυς: Με συγχωρείτε. Και ο Μπενέτι δεν ήταν επίσημο πρόσωπο του Ου Θαντ, αλλά ωστόσο εξεπροσώπη τον Ου Θαντ. Τι πάει να πει αυτό; Έπρεπε να έχει επίσημη ιδιότητα; Ήταν ένας δικηγόρος -δεν ξέρω την αμερικάνικη νομοθεσία- ο οποίος ήταν απεσταλμένος του προέδρου Τζόνσον. Αυτό δεν έπρεπε να το λάβουμε υπόψη μας;
 Κ. Κάππος: Συνάντησε και τον Παπαδόπουλο, ο Βανς;
 Μάρτυς: Δεν


text:
ξέρω. Αλλά υποθέτω όχι.
 Κ. Κάππος: Εν πάση περιπτώσει από όσα είπατε, ουσιαστικά, ο Βανς σας υποχρέωσε να αποσύρετε τη μεραρχία.
 Μάρτυς: Όχι μας υποχρέωσε. Είπα ότι ήταν μια φορτική σύσταση εκ μέρους της Αμερικής, διότι η Αμερική ανελάμβανε όλη την ευθύνη πλέον της συρράξεως.
 Κ. Κάππος: Γιατί; Ήταν καμία εγγυήτρια δύναμη; Είχαν καμία σχέση; Τι ήταν οι ΗΠΑ;
 Μάρτυς: Τι ήταν οι ΗΠΑ στην περίπτωση αυτή!!
 Κ. Κάππος: Μάλιστα, σε ό,τι αφορά το Κυπριακό.
 Μάρτυς: Να σας πω. Νομίζω ότι κάποιο ενδιαφέρον θα πρέπει να είχαν οι ΗΠΑ για τη Μέση Ανατολή, για την Ελλάδα και για την Τουρκία, είτε ως ΝΑΤΟ, είτε ως οτιδήποτε άλλο.
 Εάν πούμε ότι οι ΗΠΑ δεν έπρεπε να αναμειχθούν τότε, και το 1964 που ανεμείχθησαν και ανέκοψαν την πορεία του τουρκικού στόλου προς την Κύπρο, τι ήταν; Θα πούμε ότι και τότε ήταν αδικαιολόγητη η επέμβαση της Αμερικής;
 Κ. Κάππος: Δεν μπορώ να σας πω για το 1964, τι έγινε. Αλλά εγώ δεν καταλαβαίνω. Ένας δικηγόρος να έρχεται εδώ και να επικαλείται τους Τούρκους, οι οποίοι δεν είχαν κάνει κανένα διάβημα, προκειμένου να σας επιβάλει να αποσύρετε τη μεραρχία.
 26-2-87, σελ. 71-74.
 Είναι φανερό από την κατάθεση του Κ. Κόλλια ότι παραδέχεται ότι τα γεγονότα των Αγίων Θεοδώρων ήταν στημένη προβοκάτσια για να αποσυρθεί η μεραρχία και ότι «η αφορμή δόθηκε από τους Τούρκους... (που) έκαναν το θύλακα των Αγίων Θεοδώρων.»
 Ο Κ. Κόλλιας παραδέχεται επίσης ότι η στρατιωτική ενέργεια των Αγίων Θεοδώρων είχε γνωστοποιηθεί στον αρχηγό του ΓΕΣ που «δεν έφερε αντιρρήσεις, και δεν το απαγόρευσε.»
 Για να ελαφρύνει, βέβαια, τη θέση της χούντας ισχυρίζεται ότι «η κυπριακή κυβέρνηση ενέκρινε την πρωτοβουλία του Γρίβα». Ο Μακάριος, όμως, κατάγγειλε ότι η ενέργεια αυτή έγινε με έγκριση της χουντικής κυβέρνησης [2]. Κατά συνέπεια, δεν μπορεί να είχε εγκρίνει την ενέργεια ο Μακάριος και στη συνέχεια να κατάγγελνε τη χούντα.
 Κατά την κατάθεση του Γ. Παπαδόπουλου για το ίδιο θέμα, έγινε ο εξής διάλογος:
 Κ. Κάππος: Γιατί οι Τούρκοι δεν αντέδρασαν στην αποστολή της Μεραρχίας από το 1964 στην Κύπρο; Μήπως υπήρχε, τυχόν παρέμβαση των «Συμμάχων» και ιδιαίτερα των ΗΠΑ;
 Μάρτυς: Δεν το ξέρω, κύριε Κάππο. Με ρωτάτε για κάτι, το οποίο ούτε ήξερα, ούτε εν συνεχεία είχα την ευκαιρία να το μάθω.
 Κ. Κάππος: Για τα γεγονότα των Αγίων Θεοδώρων, είπατε ότι δεν ξέρετε ποιοι τα δημιούργησαν, μετά είπατε για το ρόλο του Σπαντιδάκη ότι δεν θέλετε να μιλήσετε, είπατε ακόμα ότι ο Βανς έθεσε σαν όρο για να μη γίνει επέμβαση των Τούρκων, την απόσυρση της·Μεραρχίας και είπατε ακόμα, βεβαίως ότι οι Τούρκοι άμεσα δεν έθεσαν θέμα στην ελληνική κυβέρνηση.
 Μάρτυς: Όχι, δεν είπα τέτοιο πράγμα, κύριε Κάππο. Είπα ότι το έθεσαν μέσω του Βανς.
 Κ. Κάππος: Ναι, αλλά με όλα αυτά τα στοιχεία, που δώσατε εδώ, βγαίνει κατά τη δική μου εκτίμηση το συμπέρασμα, ότι ουσιαστικά οι Αμερικάνοι δημιούργησαν τα επεισόδια σαν προβοκάτσια, για να, στη συνέχεια, απαιτήσουν την απόσυρση της Μεραρχίας απ’ την Κύπρο. Πώς το σχολιάζετε;
 Μάρτυς: Δεν το σχολιάζω, κύριε Κάππο, διότι είπα ότι δεν θα κάνω σχόλια, ούτε


text:
προσωπικές μου θέσεις θα εκφράσω.
 Κ. Κάππος: Ουσιαστικά τι ήθελε ο Βανς εδώ, εκείνη τη στιγμή, που εσείς διαπραγματευόσασταν και έβαλε θέμα απόσυρσης της Μεραρχίας;
 Μάρτυς: Ό,τι είπα, κύριε Κάππο, νομίζω το διαπιστώσατε, το είπα ευθέως και σαφώς.
 Κ. Κάππος: Ναι, αλλά δεν είπατε για τον Σπαντιδάκη, αν παρότρυνε ή όχι τους έλληνες αξιωματικούς στην Κύπρο να είναι πιο επιθετικοί, κλπ.
 Μάρτυς: Ποιος παρότρυνε;
 Κ. Κάππος: Ο Σπαντιδάκης. Ερωτηθήκατε αν ο Σπαντιδάκης παρότρυνε τους Έλληνες...
 Μάρτυς: Δεν το ξέρω, είπα.
 Κ. Κάππος: Είπατε «αρνούμαι να μιλήσω».
 Μάρτυς: Είπα, αρνούμαι να μιλήσω, όταν μου ετέθη το δεύτερον σκέλος, ως προς τον Σπανπδάκη, αν ο Σπαντιδάκης είχε ανάμειξη στα γεγονότα της Κοφίνου. Εκεί είπα δεν το ξέρω.
 Κ. Κάππος: Εν πάση περιπτώσει, το διορθώνετε τώρα. Πάντως η αρχική σας δήλωση, εάν δούμε τα πρακτικά, είναι ότι αρνούμαι να πω οτιδήποτε αφορά στο τι είπε ο Σπαντιδάκης ή τι έκανε στην Κύπρο όταν πήγε. Είπατε ότι υπήρχε παρέμβαση να αποσύρουμε τη Μεραρχία κι απ’ το ΝΑΤΟ. Για κάντε το μας συγκεκριμένο.
 Μάρτυς: Όχι, για το ΝΑΤΟ δεν είπα ότι υπήρξε παρέμβαση.
 Κ. Κάππος: Μα, το είπατε, κύριε Παπαδόπουλε.
 Μάρτυς: Θα σας πω τώρα, τι είπα. Αν διαπιστώσετε ότι πω άλλα τότε να μου πείτε. Είπα ότι με την δημιουργηθείσαν κατάστασιν, προκειμένου να αποτραπεί η σύγκρουσις, παρενέβη ο Γ.Γ. του ΟΗΕ, ο ΓΓ του ΝΑΤΟ, οι Καναδοί με τους Εγγλέζους και τελικώς ευθέως οι Αμερικάνοι με την αποστολή του Βανς.
 Κ. Κάππος: Εγώ ερωτώ το ΝΑΤΟ τι ακριβώς έκανε; Δηλαδή ο Γενικός Γραμματέας επεκοινώνησε μαζί σας και σας έβαλε ζήτημα να αποσύρετε τη Μεραρχία;
 Μάρτυς: Το ΝΑΤΟ παρενέβη τις πρώτες ώρες να αποτραπεί η κρίση δηλαδή «μην εξωθείτε τα πράγματα εις πόλεμον.» Διότι ενδεχομένως εσκέφθησαν ότι θα μπορούσαμε να κινητοποιήσουμε δυνάμεις προς την Κύπρον. Εν τω μεταξύ, παρενέβη ο Βανς, και όλοι οι άλλοι εσταμάτησαν. Διότι ανέλαβε, ίσως, για λογαριασμό όλου του χώρου των Συμμάχων να χειρισθεί το θέμα ως μεσολαβητής, ο Βανς.
 Κ. Κάππος: Εγώ δεν καταλαβαίνω πάντως, ο Βανς ένας Αμερικάνος να έρχεται εδώ, στην Ελλάδα και να βάζει όρους για σχέσεις που έχουμε με γειτονικά κράτη. Τι ήταν ο Βανς;
 Μάρτυς: Εκπρόσωπος του προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών, κύριε Κάππο, τι να κάνουμε;
 Κ. Κάππος: Δηλαδή, αναγνωρίζετε το ρόλο των Ηνωμένων Πολιτειών, στα γεγονότα αυτά.
 Μάρτυς: Δεν αναγνωρίζω το ρόλο κανενός. Αναγνωρίζω ότι η Χώρα ανήκε κάπου σε κάποιες συμμαχίες, είχε κάποιες σχέσεις. Επομένως, κάπου έπρεπε να υπολογίζει. Άλλωστε μην ξεχνάτε ότι εγώ ήμουν ο πρώτος, ο οποίος ομίλησα και ευθέως και είχα και συχνές επαφές και με τον Πρέσβυ της Ρωσίας.
 Κ. Κάππος: Αυτό δεν έχει σχέση, κύριε μάρτυρα.
 Μάρτυς: Απλώς, σας το υπενθυμίζω.
 Κ. Κάππος: Εκείνο που έχει σχέση, είναι ότι ήλθε ο Βανς εδώ και ουσιαστικά απαίτησε να πάρουμε πίσω τη Μεραρχία, κλπ., ενώ οι Τούρκοι μέχρι το 1967, δεν είχαν βάλει καν θέμα για τη Μεραρχία.
 5-5-87. σελ. 161-164.
 Είναι χαρακτηριστική η δουλοπρέπεια του Γ. Παπαδόπουλου, που όταν ερωτάται για τον Σάιρους Βανς απαντάει ότι ήταν «εκπρόσωπος του προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών, τι να κάνουμε.» Αλλά πέρα απ’


text:
αυτό και κύρια, αρνείται να μιλήσει για το ρόλο του Σπαντιδάκη στην Κύπρο, που προφανώς τον έστειλε ο ίδιος, και παραδέχεται ότι οι Τούρκοι δεν αντέδρασαν από το 1964 μέχρι το 1967 για την αποστολή της μεραρχίας.
 Από τα παραπάνω, βγαίνει το συμπέρασμα ότι οι ΗΠΑ είχαν αλλάξει θέση σε σχέση με το 1964 όσον αφορά τη διχοτόμηση της Κύπρου. Τώρα έβλεπαν τη διχοτόμηση μέσω της Τουρκίας. Κατά συνέπεια η μεραρχία ήταν εμπόδιο. Αν παρέμενε, θα δυσκολευόταν η απόβαση των Τούρκων στην Κύπρο. Γι’ αυτό μεθοδεύτηκαν τα γεγονότα των Αγίων Θεοδώρων, για ν’ αποσυρθεί η μεραρχία.
 [1] Α. Ξύδης-Κ. Χατζηαργύρης-Σ. Λιναρδάτος, Ο Μακάριος και οι σύμμαχοί του, σελ. 149.
 [2] Περιοδικό «θέσεις», τεύχος 28, σελ. 96).
 ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΝΑΤΡΟΠΗΣ ΤΟΥ ΜΑΚΑΡΙΟΥ
 Ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος στην επιστολή του προς τον «πρόεδρο» Γκιζίκη, στις 2-7-74, που παρατίθεται στο παράρτημα, αναφέρεται στις προσπάθειες της χούντας να τον δολοφονήσει. Συγκεκριμένα γράφει: «Ουχί άπαξ μέχρι τούδε ησθάνθην, και εις τινάς περιπτώσεις σχεδόν εψηλάφησα, εκτεινομένην αοράτως εξ Αθηνών χείρα, αναζητούσα προς αφανισμόν την ανθρώπινην ύπαρξίν μου.»
 Οι προσπάθειες, πραγματικά, ανατροπής του Μακάριου άρχισαν το φθινόπωρο του 1969. Την εποχή αυτή σχηματίστηκε στην Κύπρο το «Εθνικό Μέτωπο» που το στελέχωσαν αντίπαλοι του Μακάριου και είχε ως πρόγραμμα «να φύγουν από την κυβέρνηση οι εχθροί του Εθνικού Μετώπου, να διακοπούν οι συνομιλίες με τους Τουρκοκύπριους και να εφαρμοστεί μια πολιτική ένωση με την Ελλάδα.»
 Επακολούθησαν εκρήξεις βομβών, επιθέσεις σ’ αστυνομικούς σταθμούς κι άλλες τρομοκρατικές εκδηλώσεις με στόχο να εκφοβίσουν το λαό.
 Στις 8-3-70, έγινε απόπειρα κατά της ζωής του Μακάριου. Μετά οχτώ μέρες δολοφονήθηκε ο πρώην υπουργός της Κύπρου Πολύκαρπος Γιωρκάτζης.
 Ο Π. Γιωρκάτζης, σύμφωνα με τον Σ. Γρηγοριάδη, είχε μυστικές επαφές με τη χούντα μέσω του I. Λαδά, από το καλοκαίρι του 1967, και δούλευε και για λογαριασμό της [1].
 Τον Απρίλη του 1970, το γερμανικό «Σπήγκελ» έγραφε ότι στην Αθήνα είχε καταστρωθεί το σχέδιο «Ερμής», που απέβλεπε στην ανατροπή του Μακάριου, το διαχωρισμό Ελλήνων και Τούρκων και τελικά τη διχοτόμηση της Κύπρου.
 Αντίγραφο του σχεδίου «Ερμής» παραδόθηκε στον Μακάριο μετά τη δολοφονία του Γιωρκάτζη από συνεργάτη του, που κατέθεσε ότι του το εμπιστεύθηκε ο Γιωρκάτζης. Το περιεχόμενό του ήταν σχέδιο επιχείρησης των μονάδων της Εθνοφρουράς για την κατάληψη της εξουσίας με πραξικόπημα, αμέσως μετά τη δολοφονία του Μακάριου. Ο Μακάριος, προφανώς, για να μην έρθει σε σύγκρουση με τη χούντα, χαρακτήρισε το έγγραφο πλαστό.
 Ο υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας, στις 19 Μάρτη, δήλωσε: «Επίκειται πραξικόπημα κατά της κυπριακής κυβερνήσεως. Αι σχετικαί πληροφορίαι προέρχονται από τας μυστικάς υπηρεσίας πληροφοριών. Οφείλομεν να πληροφορήσωμεν ότι οιαδήποτε απόπειρα για την ενέργεια πραξικοπήματος και ανακήρυξιν της ενώσεως, θα αντιμετωπισθή υπό της Τουρκίας με όλας τας δυνάμεις της και την ισχύ της.» [2]
 Εν τω μεταξύ το σοβιετικό πρακτορείο ΤΑΣ, δυο εβδομάδες πριν, κατήγγειλε ότι προετοιμάζουν στρατιωτική δικτατορία κατά το πρότυπο της Ελλάδας «και επέρριψε ευθύνες σ’ αντιδραστικούς έλληνες αξιωματικούς, που εξακολουθούν να κατέχουν σημαντικές θέσεις στις ένοπλες δυνάμεις της Ελλάδας.» [3]
 Τότε πήγε στην Κύπρο ο Γρίβας, που με τη βοήθεια των χουντικών αξιωματικών της Εθνοφρουράς οργάνωσε την ΕΟΚΑ Β'. Ο Γρίβας


text:
πήγε να αναζωπυρώσει το Εθνικό Μέτωπο, που μετά την αποτυχία της δολοφονίας, είχε εξαρθρωθεί. Ο Σ. Γρηγοριάδης υποστηρίζει ότι «υφίστατο συντονισμός σχεδίων και δράσεων μεταξύ δικτατορίας και Γρίβα, που απέβλεπε σ’ ένα κοινό σκοπό: την ανατροπή του Μακάριου.» [4]
 Ο Μακάριος, στην επιστολή που αναφέρθηκε προηγούμενα, σημειώνει ότι η ΕΟΚΑ Β' «υπό πατριωτικό μανδύα και ενωτική συνθηματολόγησιν διέπραξε πολιτικάς δολοφονίας και πολλά άλλα εγκλήματα και διανοίγει ρήγματα εις το εσωτερικόν μας μέτωπο και οδηγεί τον Κυπριακόν Ελληνισμόν προς εμφύλιον σπαραγμόν.»
 Το Γενάρη του 1972, η κυπριακή κυβέρνηση εισήγαγε όπλα από την Τσεχοσλοβακία για τον εξοπλισμό της Αστυνομίας ώστε να μπορέσει ν’ αντιμετωπίσει τυχόν απόπειρα πραξικοπήματος.
 Η χούντα ζήτησε από τον Μακάριο με διάβημα να παραδοθούν τα όπλα στην Εθνοφρουρά, που τη διοικούσαν, ως γνωστόν, χουντικοί αξιωματικοί ή τουλάχιστον στις δυνάμεις του ΟΗΕ «για έλεγχο και φύλαξη». Επίσης ζήτησε να σχηματισθεί κυβέρνηση εθνικής ενότητας στην οποία να συμμετάσχει και ο Γρίβας [5].
 Παράλληλα, έγινε δήλωση από τη χούντα ότι ισχύουν οι συμφωνίες της Ζυρίχης και του Λονδίνου, που δίνουν το δικαίωμα στην ελληνική κυβέρνηση να επέμβει στα εσωτερικά της Κύπρου.
 Τότε εκδηλώθηκαν και οι τρεις μητροπολίτες της Κύπρου (Κιτίου, Κυρήνειας και Πάφου) και ζήτησαν, ως Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Κύπρου, από τον Μακάριο να παραιτηθεί από το κοσμικό αξίωμα, την προεδρία.
 Ο Γ. Παπαδόπουλος, απαντώντας σε σχετική ερώτηση στην Ανακριτική Επιτροπή της Βουλής, είπε ότι κανένας λογικός άνθρωπος δεν θα επιχειρούσε να ανατρέψει τον Μακάριο γιατί ήταν «λαοπρόβλητος ηγέτης». «Θα έσπαγε τα μούτρα του», πρόσθεσε χαρακτηριστικά.
 Αυτό οδηγεί στο συμπέρασμα ότι ο Παπαδόπουλος προσπάθησε να ανατρέψει τον Μακάριο, αλλά είδε ότι αυτό ήταν δύσκολο και εγκατέλειψε τελικά το εγχείρημα αυτό, το οποίο αποτελούσε προϋπόθεση για τη διχοτόμηση της Κύπρου. Αυτός ήταν ένας από τους λόγους για τους οποίους οι Αμερικάνοι ανέτρεψαν τελικά και τον ίδιο τον Παπαδόπουλο.
 [1] Σ. Γρηγοριάδης, Ιστορία της Δικτατορίας, τόμ. 1, σελ. 147.
 [2] Στο ίδιο σελ. 118.
 [3] Ό.π., τόμ. 2 σελ. 22.
 [4] Ό.π. τόμ. 2, σελ. 130.
 [5] Α. Ξύδης-Κ. Χατζηαργύρης-Σ. Λιναρδάτος, Ο Μακάριος και οι σύμμαχοί του, σελ. 191.
 ΠΡΑΞΙΚΟΠΗΜΑ ΙΩΑΝΝΙΔΗ
 Το έργο της ανατροπής του Γ. Παπαδόπουλου ανέλαβε ο ταξίαρχος Ιωαννίδης. Ο Ιωαννίδης είχε επαφή με τη CIA. Ο τότε πρεσβευτής των ΗΠΑ στην Ελλάδα έχει καταθέσει στο νομικό σύμβουλο της αρμόδιας υποεπιτροπής του Κογκρέσου:
 «Η CIA αποτελεί τμήμα της αποστολής της χώρας και η CIA είχε επικοινωνία με τον Ιωαννίδη.»
 «...(Τα μέλη του σταθμού της CIA) είχαν προσβάσεις προς τον Ιωαννίδη. Είχαν προσβάσεις προς τον Ιωαννίδη, και, φυσικά είχαν προσβάσεις σε ανθρώπους των μυστικών υπηρεσιών (της Ελλάδας).»
 Ο ναύαρχος Αραπάκης, στην έκθεσή του προς τον Κ. Καραμανλή, γράφει: «Μόνη σχετική συζήτησίς μου μετά του ταξιάρχου Ιωαννίδη εις όλως ανύποπτον χρόνον, ήτο κατά την επίσκεψιν τούτου εις το γραφείον μου προ ενός μηνός εκ των γεγονότων της 25ης Νοεμβρίου ότε μοι είπεν ότι οι Αμερικάνοι του συνέστησαν να ανατρέψη τον Γ. Παπαδόπουλον, αλλ’ ούτος δεν το έπραξεν.» [1]
 Ενδεικτικό για το ρόλο της CIA και γενικότερα των ΗΠ Α, είναι το γεγονός ότι πρωθυπουργός ανέλαβε ο Α. Ανδρουτσόπουλος, που ήλθε στην


text:
Ελλάδα τις παραμονές του πραξικοπήματος του 1967 και θεωρείται άνθρωπος των Αμερικάνων. Ο ιστορικός Ν. Ψυρούκης γράφει ότι «ο Α δ. Ανδρουτσόπουλος ήταν... άνθρωπος των Αμερικάνων (ομογενής από το Σικάγο, άνθρωπος της CIA).» [2]
 Ο εκπρόσωπος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, άλλωστε, στις 27 Νοέμβρη, δήλωσε: «Αι Ην. Πολιτείαι θα συνεχίσουν ως συνήθως την συνεργασίαν των με την νέαν ελληνικήν κυβέρνησιν. Θέμα αναγνωρίσεως δεν υφίσταται.»
 Ο Δ. Ιωαννίδης χρησιμοποίησε σαν πρόσχημα για το πραξικόπημα τη διαφθορά, το νεποτισμό και το χρηματισμό του περιβάλλοντος του Γ. Παπαδόπουλου.
 Ο αστικός πολιτικός κόσμος εκφράστηκε μάλλον ευνοϊκά για το πραξικόπημα. Ο Ε. Αβέρωφ δήλωσε: «Οι ραγδαίες και βασικές εξελίξεις των τελευταίων ημερών περιέχουν ελπιδοφόρα στοιχεία. Τα στοιχεία αυτά εμφανίζουν τας προσφιλείς εις το έθνος ενόπλους δυνάμεις, ως αντιλαμβανομένας τον ρόλον τους και ως σεβομένας την ελευθερίαν και την αξιοπρέπειαν του ελληνικού λαού... Το αίσθημα ανακουφίσεως το οποίον τούτο προκαλεί δεν πρέπει να μειούται από το ότι τα διακυρηχθέντα δεν συνοδεύουν ενέργειαι αποκαθιστώσαι την δημοκρατίαν. Δεν περνά κανείς αμέσως από την δικτατορία στην δημοκρατία...» Η Ελένη Βλάχου στο Λονδίνο δήλωσε: «Έφυγε από το προσκήνιο ο πιο μισητός Έλλην από αιώνος τουλάχιστον.» Ο Π. Κανελλόπσυλος είδε καλά σημάδια αλλά ... στην πορεία τα πάντα άλλαξαν και κατέληγε ότι «εχάθη η μεγάλη ιστορική ευκαιρία να εξέλθη η χώρα ομαλά από το αδιέξοδο...» [3]
 Το ερώτημα που τέθηκε στην κοινή γνώμη είναι πώς μπόρεσε ο Ιωαννίδης ν’ ανατρέψει τον Παπαδόπουλο χωρίς ν’ ανοίξει μύτη.
 Ο Δ. Ιωαννίδης αρνήθηκε να καταθέσει στην επιτροπή με το επιχείρημα ότι είναι κατηγορούμενος για το πραξικόπημα στην Κύπρο. Συγκεκριμένα έγινε ο εξής διάλογος:
 Μάρτυς: Κύριε Πρόεδρε, δεν θα καταθέσω σήμερα στην Επιτροπή σας, διότι θεωρώ ταύτην ως μη αντικειμενικήν και αμερόληπτον μετά την συζήτησιν εις την Βουλήν την 21ην Φεβρουάριου 1986.
 Η Βουλή τότε υπεισήλθε εις θέματα ουσίας, διεχώρισε τους καθ’ οιονδήποτε τρόπον εμπλεκομένους εις το Κυπριακόν εις καλούς και εις κακούς. Και εις μεν τους καλούς ανεγείρει ανδριάντας, τους δε κακούς παρέδωσε εις τον διασυρμόν της Τηλεοράσεως και του Τύπου.
 Επιπλέον εις την ιδίαν συζήτησιν διεπιστώθη μια εμπάθεια και εχθρότητά της έναντι του προσώπου μου. Και θα επικαλεστώ ένα και μόνο παράδειγμα: Ο συνάδελφός σας κύριος Κύρκος, αναφερόμενος εις το πρόσωπόν μου, είπε μεταξύ άλλων ότι τον Δεκέμβριον του 1963, ότε υπηρέτουν εις την Κύπρον, επρότεινα εις τον Μακάριο να γίνει γενοκτονία των Τουρκοκυπρίων.
 Αυτή η ύβρις είναι τελείως ανυπόστατος. Δεν έχει ίχνος αλήθειας και αποτελεί ύβριν και δι εμέ και δι ολόκληρον τον Ελληνικό Στρατό, διότι στη μακραίωνα ιστορία του ο Ελληνικός Στρατός ουδέποτε διέπραξε ή εσκέφθη να κάνει γενοκτονία...
 Κ. Κάππος: Κύριε Πρόεδρε, ο μάρτυς μίλησε για το τι ειπώθηκε στη Βουλή. Ήθελα να τον ρωτήσω αν είχε υφιστάμενο το 1964 τον κύριο Μπίτο και αν τον διέταξε τίποτα σχετικά με αυτά που είπε (σ.σ:. γενοκτονία).
 Μάρτυς: Λυπάμαι, κύριε Κάππο δεν θα απαντήσω. Δεν είναι θέμα. Ήξερα χιλιάδες αξιωματικούς. Αν με ρωτάτε για όλους αυτούς τι να απαντήσω.
 Πρόεδρος (Μπασαγιάννης): Η ερώτησή σας, κύριε Κάππο, αν δεν απατώμαι, συνέχεται με την κατηγορία που του είχε απευθύνει ο κύριος Κύρκος και απήντησε ο


text:
κύριος μάρτυς.
 Κ. Κάππος: Μάλιστα.
 Μάρτυς: Δεν έχω τίποτα με τον κύριο Κάππο.
 Πρόεδρος (Χρίστος Μπασαγιάννης): Επειδή εσείς αυτή την κατηγορία την ανασκευάσατε, σας ρωτάει τώρα για τον κύριο Μπίτο αν τον είχατε υφιστάμενο. Αν θέλετε απαντάτε.
 Μάρτυς: Δεν διαβάζω εφημερίδες, ούτε ξέρω τι είπε ο κύριος Μπίτος.
 Πρόεδρος (X. Μπασαγιάννης): Να σας το θέσει υπ’ όψη ο κύριος Κάππος.
 Μάρτυς: Εφόσον όμως σας ανέφερα ότι οτιδήποτε και αν είναι, δεν θα απαντήσω.
 7-5-87, σελ. 34-35,44.
 Ο Γρ. Μπονάνος, τότε αρχηγός των Ενόπλων Δυνάμεων, δεν θέλησε να απαντήσει στο σχετικό ερώτημα για το πραξικόπημα της 25-11-73.
 Κ. Κάππος: Δεν μου λέτε πώς ο Παπαδόπουλος τα κατάφερε το ’67 να ανατρέψει την πολιτική ηγεσία και στις 25 Νοέμβρη 1973 να τον ανατρέψετε εσείς με τον Ιωαννίδη χωρίς να σπάσει μύτη;
 Μάρτυς: Έχω κι εγώ την ίδια απορία με εσάς.
 Κ. Κάππος: Μήπως οι Αμερικάνοι οργάνωσαν την ανατροπή;
 Μάρτυς: Απορία έχω όπως και εσείς και δεν βρίσκω απάντηση.
 Κ. Κάππος: Έπρεπε εσείς να ξέρετε.
 Μάρτυς: Πολλά έπρεπε. Δεν έχω όμως στοιχεία. Εκείνο που ξέρω είναι ότι την απορία που έχετε εσείς έχω και εγώ.
 Κάτι ανάλογο απάντησε και ο Γ. Παπαδόπουλος.
 Κ. Κάππος: Μια τελευταία ερώτηση, κύριε Παπαδόπουλε: Βέβαια, κάπως απαντήσατε, αλλά εκείνο που και στην Επιτροπή αλλά και στον ελληνικό λαό είχε δημιουργήσει τότε και μετά ερωτήματα είναι: Πώς εσείς, έξι περίπου χρόνια αρχηγός της χούντας, πρόεδρος, πρωθυπουργός κλπ. ανατραπήκατε μέσα σε μια νύχτα χωρίς ν’ ανοίξει μύτη; Τι ήταν εκείνο που σας αφόπλισε και δεν αντιδράσατε ή δεν είχατε δυνάμεις να αντιδράσετε; Ποιος τελοσπάντων τα είχε ρυθμίσει αυτά τα πράγματα λες και γίνονταν από ψηλά;
 Μάρτυς: Κύριε Κάππο, να μου επιτρέψετε να επανέλθω στην απάντηση που έδωσα στον συνάδελφό σας προηγουμένως. Εκείνο το οποίο θέλω να σας τονίσω, είναι ότι δεν ήταν συμπαγνία η ενέργεια. Το γιατί έγιναν έτσι τα πράγματα, δυστυχώς για μένα και για τον τόπο, αφήστε το να το πούμε άλλη ώρα. Δεν θα απαντήσω τώρα.
 Κ. Κάππος: Δεν λέω εγώ ότι ήταν συμπαιγνία, εγώ λέω ότι το οργάνωσαν οι ΗΠΑ.
 Μάρτυς: Πέστε το εσείς έτσι, για λογαριασμό σας. Μη με μπλέκετε εμένα.
 Κ. Κάππος: Αυτό θέλω να πω. Δεν λέω ότι είναι συμπαιγνία δική σας, απλώς, αυτοί εκίνησαν τα νήματα όπως και το ’67 και το '73 για να γίνει η ανατροπή σας.
 5-5-87, σελ. 165-166.
 Ο ίδιος, όμως, ο Γ. Παπαδόπουλος, στην κατάθεσή του για τα γεγονότα του Πολυτεχνείου στον ανακριτή Χρ. Χριστοφορίδη, είπε: «Ο Ιωαννίδης με τους ανθρώπους του δημιούργησαν εκρηκτική ατμόσφαιρά, με υπερφαλάγγισαν και δημιούργησαν την τραγωδία... Εγώ ήθελα να κάνω εκλογές, για να στηριχτώ στο λαό γιατί είχα χάσει την εμπιστοσύνη των Αμερικάνων... Ο Ιωαννίδης... συνεργάστηκε με τη CIA και μ’ έριξε.» [4]
 Κατά συνέπεια, είναι καθαρό ότι με παρέμβαση των ΗΠΑ έγινε η ανατροπή του Γ. Παπαδόπουλου.
 [1] Σ. Γρηγοριάδης, Ιστορία της Δικτατορίας, τόμ. 3, σελ. 137.
 [2] Ν. Ψυρούκης, Ιστορία της Σύγχρονης Ελλάδας, τόμ. 4, σελ. 329.
 [3] Σ. Γρηγοριάδης, Ιστορία της Δικτατορίας, τόμ. 3, σελ. 135-136.
 [4] «Απογευματινή», 3-7-75, σελ. 1,10.
 Το Φλεβάρη-Απρίλη 1974, (ο Γκιζίκης και ο Μπονάνος


text:
που κατέθεσαν στην Επιτροπή λένε διαφορετικές ημερομηνίες) με πρωτοβουλία του Ιωαννίδη συναντήθηκαν στο σπίτι του Ανδρουτσόπουλου οι Ιωαννίδης, Ανδρουτσόπουλος, Γκιζίκης, Μπονάνος και αποφάσισαν την ανατροπή του Μακάριου, γιατί δήθεν προσπαθούσε να κόψει τους δεσμούς των Ελληνοκυπρίων με τον ελληνισμό.
 Ο Ιωαννίδης είχε πει με άλλη ευκαιρία στον Γκιζίκη ότι η CIA του είχε επανειλημμένως πει ότι «αι ΗΠΑ δεν θα έβλεπαν δυσαρέστως την απομάκρυνσιν του Μακαρίου.» Επίσης ότι «από υποκλοπήν είχεν εις χείρας του σήμα συμφώνως προς το οποίον η Τουρκία θα έβλεπε ευχαρίστως την αντικατάστασιν του Μακαρίου εις τον οποίο δεν είχεν καμμίαν εμπιστοσύνην.» [1]
 Σημαντικό στοιχείο για το ρόλο των ξένων μυστικών υπηρεσιών είναι και το γεγονός ότι οι Άγγλοι ήξεραν ότι θα γίνει πραξικόπημα, τουλάχιστον από τις 13-7-74. Απόδειξη γι’ αυτό αποτελεί το γεγονός ότι στις 13-7-74 συγκέντρωσαν όλους τους βρετανούς υπηκόους που δούλευαν στο κυπριακό έδαφος ακόμη και στα υπουργεία, και στις βάσεις. (Αυτό κατατέθηκε από μάρτυρα και αναφέρθηκε κατά την κατάθεση του Ε. Αβέρωφ χωρίς ν’ αμφισβητηθεί από κανέναν). Προφανώς η CIA, όπως κάνει σ’ αυτές τις περιπτώσεις, ενημέρωσε την Ιντέλιτζενς Σέρβις για το πραξικόπημα, για να ξέρει η αγγλική κυβέρνηση και να ενεργήσει ανάλογα.
 Για να διευκολυνθεί η χούντα στην εκτέλεση του πραξικοπήματος, ανακάλεσε στην Αθήνα τον αρχηγό του Γενικού Επιτελείου Εθνικής Φρουράς (ΓΕΕΦ) στρατηγό Ντενίση, δήθεν για υπηρεσιακούς λόγους και ουσιαστικά γιατί δεν του είχε εμπιστοσύνη. Στη συνέχεια κάλεσε στην Αθήνα τον αντικαταστάτη του ταξίαρχο Μ. Γεωργίτση, για να πάρει μέρος σε σύσκεψη. Στη σύσκεψη, που έλαβε χώρα στις 2-7-74, πήραν μέρος ο Γρ. Μπονάνος, ο Δ. Ιωαννίόης, ο υποστράτηγος Παπαδάκης, ο ταξίαρχος Γεωργίτσης και ο συνταγματάρχης Κομπόκης.
 Απ’ αυτά βγαίνει το συμπέρασμα ότι δεν είναι σωστό ότι αιτία για το πραξικόπημα ήταν η επιστολή του Αρχιεπίσκοπου Μακάριου που γράφτηκε στις 2 Ιούλη και παραλήφθηκε από τον Γκιζίκη στις 3. (Περιοδικό «Θέσεις», No 28, σελ. 110). Ο Γρ. Μπονάνος, ως αρχηγός του Αρχηγείου Ενόπλων Δυνάμεων (ΑΕΔ), ανακοίνωσε ότι αποφασίστηκε η ανατροπή του πρόεδρου Μακάριου και ότι ως αρχηγός της «ενέργειας» ορίζεται ο Μ. Γεωργίτσης και σε περίπτωση σύλληψης ή θανάτου την αρχηγία θα αναλάμβανε ο Κομπόκης.
 Μετά το τέλος της ανακοίνωσης, ο Γεωργίτσης ρώτησε για το ποιες θα είναι οι διεθνείς επιπτώσεις και ο Μπονάνος απάντησε ότι υπάρχουν διαβεβαιώσεις. Στην κατάθεσή του ο Γεωργίτσης είπε συγκεκριμένα:
 Κ. Κάππος: Όταν πήρατε την εντολή για το πραξικόπημα, ρωτήσατε απ’ ότι λέτε στην κατάθεση εδώ, ποιες θα ήταν οι διεθνείς επιπτώσεις της ενέργειας της ανατροπής του Μακάριου και ιδίως ποια θα ήταν η αντίδραση της Τουρκίας. Και ο Μπονάνος απάντησε ότι το θέμα είναι δικό του και ότι έχει διαβεβαιώσεις, χωρίς να διευκρινίσει περαιτέρω. Εδώ είπατε ότι και ο Ιωαννίδης και ο Μπονάνος είπαν ότι ενδεχόμενα -να μην το λέω όπως το είπατε σεις- είχαν κάλυψη από τις ΗΠΑ.
 Μάρτυς: Δεν είπα ότι είχαν κάλυψη από τις ΗΠΑ. Δεν ανέφερα χώρα.
 Κ. Κάππος: Αμερική, είπατε.
 Δ. Λίβανός: Είπατε Αμερική.
 Αθ. Ξαρχάς: Είπατε ότι φαινόταν ότι ήταν η Αμερική.
 Μάρτυς: Ναι, φαινόταν λέω, όχι ήταν οι ΗΠΑ. Φαινόταν. Συμπέρασμα έβγαζα.
 Κ. Κάππος: Συμπέρασμα το οποίο βγάλατε τότε