text:
φυσικά, όχι εκ των υστέρων.
 Μάρτυς: Τότε.
 Κ. Κάππος: Δεν μου λέτε, εσείς δεν είχατε επαφή με την αμερικάνικη πρεσβεία στην Κύπρο;
 Μάρτυς: Όχι με ουδένα. Προκαλώ οποιονδήποτε να μου παρουσιάσει ότι έχει έστω και το παραμικρό ότι είχα την άλφα επαφή. Δεν είχα καμία επαφή ούτε με ΕΟΚΑ, ούτε με Αμερικάνους, ούτε με κανένα.
 Κ. Κάππος: Είπατε ότι οι Τούρκοι πράκτορες βρίσκονταν στην Κύπρο από τις 15 Ιουνίου 1974.
 Μάρτυς: Έτσι είπαν στην κατάθεσή τους, την οποία δεν ξέρω τούρκικα, αλλά αυτός, που έκανε τον διερμηνέα μου ανέφερε προφορικά αυτά τα πράγματα.
 Κ. Κάππος: Δηλαδή, εσείς πιστεύετε ότι υπήρχε ένα κέντρο, το οποίο αποφάσισε και το πραξικόπημα και την εισβολή των Τούρκων;
 Μάρτυς: Όταν λέτε ένα κέντρο...
 Κ. Κάππος: Όταν λέτε ότι από τη μια μεριά πήγαν οι Τούρκοι, πριν εκδηλωθεί το πραξικόπημα και από την άλλη πάλι λέτε ότι αφήσανε να εννοηθεί ότι το πραξικόπημα οι Αμερικάνοι το καθοδηγούσαν, τι πιστεύετε; Ότι δηλαδή υπήρχε συντονισμός μεταξύ της χούντας της Αθήνας και την κυβέρνηση της Τουρκίας.
 Μάρτυς: Αυτό δεν το ξέρω, ούτε μπορώ να πω τέτοιο πράγμα.
 2-7-86, σελ. 184-186.
 Πάνω στο ίδιο θέμα ο αντισυνταγματάρχης Αλ. Σημαιοφορίδης κατέθεσε:
 Κ. Κάππος: Είπατε ότι από τον Απρίλη του 1974 πετούσαν τουρκικά αεροπλανοφόρα πάνω από το κυπριακό έδαφος. [ΠΓ: Προφανώς εδώ πρόκειται για σφάλμα. Το αεροπλανοφόρο είναι πλοίο που μεταφέρει αεροπλάνα]
 Μάρτυς: Δεν είπα στο κυπριακό έδαφος, είπα στο δικό τους χώρο (σ.σ.: το τουρκοκυπριακό).
 Κ. Κάππος: Πώς βγάλατε το συμπέρασμα ότι προετοιμάζονται για εισβολή;
 Μάρτυς: Κοντά σε όλα τα άλλα ήταν μια ένδειξη.
 Κ. Κάππος: Είπατε ότι μετακίνησαν ένα ραντάρ από μια υπηρεσία σε άλλη.
 Μάρτυς: Όχι το εκστρατείας έγινε μόνιμο σε μικρή απόσταση... (που) δεν δικαιολογείται για ένα ραντάρ μόνιμο.
 Κ. Κάππος: Είπατε ότι στις 15 Ιούλη του 1974 απαγόρευσαν τις άδειες οι Τούρκοι κι οποιαδήποτε μετακίνηση.
 Κ. Κάππος: Αυτά όλα σας δημιούργησαν την πεποίθηση ότι επίκειται εισβολή στην Κύπρο;
 Κ. Κάππος: ...Ξέρετε αν στην Κυρήνεια πιάστηκαν Τούρκοι κατάσκοποι που ήταν εκεί πριν τις 15-6-74 και συγκέντρωναν πληροφορίες;
 Μάρτυς: Άκουσα κι αυτό δεν είναι καθόλου παράξενο. Το φυσικό είναι αυτό και πρέπει να υπήρχαν όχι μόνο στην Κυρήνεια αλλά και στις άλλες πόλεις.
 31-3-87.
 Από την κατάθεση του Μιχ. Γεωργίτση, προκύπτει ότι το πραξικόπημα αποφασίστηκε να γίνει στις 15-7-74 στις 8.15 το πρωί, επειδή τη νύχτα τα στρατόπεδα εποπτεύονταν από το Επικουρικό Σώμα της Κύπρου. Το Επικουρικό Σώμα ήταν αστυνομία που στελεχωνόταν από ανθρώπους πιστούς στον Μακάριο. Όσον αφορά το σχέδιο του πραξικοπήματος, ο Μιχ. Γεωργίτσης είπε:
 Κ. Κάππος: Κύριε Γεωργίτση, είπατε ότι τα σχέδια ή τα εκπόνησε ή τα εκτέλεσε ο Κομπόκης για την ανατροπή του Αρχιεπίσκοπου Μακάριου, εν πάση περιπτώσει για την κατάληψη των κτιρίων και τη σύλληψη του Μακάριου ή τη δολοφονία του. Είπατε, όμως μετά, σε ερώτηση εδώ ότι είχατε εντολή αν μεν δολοφονηθεί καλώς, αν δεν δολοφονηθεί να τον μεταφέρετε στην Αθήνα. Το ερώτημα είναι να ξεκαθαρίσετε τι εντολές είχατε πάρει σε όλη την έκταση για τις συλλήψεις και για το πώς θα ενεργήσετε ή αν είχατε εν λευκώ εξουσιοδότηση και εκπονήσατε σχέδιο δικό


text:
σας, ή σχέδιο με τον κύριο Κομπόκη. Εν πάση περιπτώσει, τι ακριβώς εντολές είχατε, όσον αφορά την κατάληψη του Προεδρικού Μεγάρου ή της Αρχιεπισκοπής για τις συλλήψεις άλλων παραγόντων, ή πολιτών κλπ.
 Μάρτυς: Επανέλαβα και νωρίτερα ότι είχαμε εντολή για συλλήψεις των τριών ατόμων (σ.σ.: Τον αρχηγό της κυπριακής ΚΥΠ και δυο άλλα στελέχη του Μακάριου) και του Επικουρικού Σώματος. Για πολίτες και οτιδήποτε άλλο δεν είχαμε καμιά εντολή και δεν εδόθη εντολή να συλλάβουμε πολίτες.
 Κ. Κάππος: Με συγχωρείτε, αυτές τις εντολές είχατε πάρει από το ΑΕΔ, από τον Μπονάνο;
 Κ. Κάππος: Και ενήργησε ο Κομπόκης από κει και πέρα γι’ αυτά;
 Μάρτυς: Όταν ήλθε στην Κύπρο εν συνεχεία ο ταγματάρχης Κοντώσης, κάναμε μια συγκέντρωση στην Κύπρο, στην ΕΛΔΥΚ. Βάλαμε κάτω τις δυνάμεις. Δεν υπήρχαν δυνάμεις, υπήρχαν δυο μοίρες καταδρομών και μου είπαν να χρησιμοποιήσω και ολόκληρη την ΕΛΔΥΚ. Εγώ δεν χρησιμοποίησα ολόκληρη την ΕΛΔΥΚ, παρά μόνο δυο λόχους. Και ανετέθη πλέον αποστολή στον κύριο Κομπόκη να οργανώσει την ενέργεια. Τουτέστιν με μέρος δυνάμεως να επιτεθεί εναντίον του Επικουρικού (σ.σ.: του στρατοπέδου) και με μια άλλη δύναμη να επιτεθεί εναντίον του Προεδρικού Μεγάρου. Τις λεπτομέρειες τις ρύθμισε ο κ. Κομπόκης. Δεν τις ρυθμίζει ο αρχηγός, τις ρυθμίζει το εκτελεστικό όργανο.
 Κ. Κάππος: Θα κάνω μία συμπληρωματική ερώτηση. Αφού ο κύριος στόχος σας ήταν η εξουδετέρωση του Μακάριου, πώς εξηγείται ότι δεν ξέρατε πού βρίσκεται κλπ.; Δεν είχατε δυνατότητα να μάθετε πού βρίσκεται ο Μακάριος; Τόσο δύσκολο ήταν;
 Μάρτυς: Δεν ξέραμε.
 Κ. Κάππος: Δεν μπορώ να το καταλάβω.
 Μάρτυς: Αυτό που σας λέω είναι γεγονός. Ουδείς εγνώριζε πού βρίσκεται ο Μακάριος. Και όταν έγινε η αποστολή του Κοντώση (σ.σ.: στην Αθήνα) ανεφέρθη αυτό: Κύριοι, δεν γνωρίζουμε, οπότε κατόπιν αυτού να μην κάνουμε καμία ενέργεια.
 Κ. Κάππος: Εν πάση περιπτώσει, εκ των υστέρων τώρα τι νομίζετε ότι ο Μακάριος ήταν στο Προεδρικό Μέγαρο ή δεν ήταν;
 Μάρτυς: Στην κατάθεση, ο επικεφαλής που ήταν στο κυλικείο, ο μόνος άνθρωπος που κατέθεσε, μας είπε ότι ήταν. Αν ήταν πράγματι ή όχι, δεν μπορώ να το βεβαιώσω.
 2-7-87, σελ. 182-184.
 Ο συνταγματάρχης Κ. Κομπόκης στην κατάθεσή του, ισχυρίστηκε ότι είχε εντολή από τον Δ. Ιωαννίδη να μη συλλάβει τον Μακάριο, αλλά να τον φυγαδεύσει και μετά έγινε ο εξής διάλογος:
 Κ. Κάππος: Τώρα να πάμε στο θέμα της διαφυγής του Μακάριου. Εγώ επισκέφθηκα ένα χρόνο μετά, τον Ιούλη του 1975, το Προεδρικό Μέγαρο και από ότι θυμάμαι, αυτά που είπατε εδώ έρχονται σε αντίθεση με τη γνώμη που είχα σχηματίσει. Είχα τη γνώμη ότι βομβαρδίστηκε και το ίδιο το Προεδρικό Μέγαρο και όχι αυτό που λέτε εσείς, από βραχυκύκλωμα κλπ.
 Μάρτυς: Δεν υπάρχουν βολές από άρματα στο Προεδρικό Μέγαρο.
 Κ. Κάππος: Καλά, αυτό θα ελεγχθεί.
 Μάρτυς: Πάρτε και μια χθεσινή ακόμη φωτογραφία των εφημερίδων.
 Κ. Κάππος: Αν θυμάμαι καλά ο Μακάριος είχε πει ότι τον καταδίωξαν αυτοκίνητα όταν επρόκειτο να φύγει, αλλά ορισμένα περιστατικά τον βοήθησαν ώστε να διαφύγει.
 Μάρτυς: Δεν το κατάλαβα. Ποιος τον καταδίωξε;
 Κ. Κάππος: Ο ίδιος είπε ότι υπήρχαν αυτοκίνητα που τον καταδίωκαν, αλλά ευτυχώς άναψε το πράσινο, έφυγε, κλείστηκαν

type: other


text:
αυτά πίσω, δεν μπόρεσαν να ακολουθήσουν και έτσι ξέφυγε.
 Μάρτυς: Όχι. Το μόνο που έγινε ήταν, όταν ο Μακάριος έφυγε προς την κατεύθυνση που υπελόγιζα ότι θα φύγει, ένα μέρος της φρουράς του, αν όχι όλοι, στάθηκε σε κάποιο σημείο του δρόμου αυτού διαφυγής για να προβάλει αντίσταση, αν κάποιος τον κατεδίωκε και να του δώσει το χρόνο να φύγει. Όταν εγώ έστειλα μια αναγνώριση, για να δω πώς εξελίσσονται τα πράγματα, έπεσε πάνω σε αυτούς και αυτοί έβαλαν κατ’ αυτών και ήλθαν και μου ανέφεραν ότι στο τάδε σημείο υπάρχει αντίσταση. Τότε εγώ βεβαιώθηκα ότι τα πράγματα εξελίσσονται σύμφωνα με το σχέδιο.
 Κ. Κάππος: Είπατε ότι δώσατε διαταγή, εάν τυχόν συλληφθεί ο Μακάριος, να σας το αναφέρουν και να τους πείτε τι να κάνουν. Δηλαδή, εάν τον έπιαναν, τι ακριβώς θα τον κάνατε;
 Μάρτυς: Αυτό, το είπα στον υφιστάμενό μου διοικητή, διότι σ’ αυτόν κάτι έπρεπε να πω. Και του είπα ότι, μετά απ' όλη αυτή την ιστορία, όπως θα εξελιχθεί, της μάχης ή μη μάχης, εάν συλληφθεί ζωντανός ο Μακάριος, θα σου πω τι να κάνεις περαιτέρω, έχω εντολές που δεν είναι του παρόντος, δεν σε αφορά.
 Κ. Κάππος: Σύμφωνοι, δεν του είπατε.
 Μάρτυς: Δεν του είπα, διότι δεν είχα τέτοια εντολή.
 Κ. Κάππος: Το σχέδιο, θα ήθελα να μου πείτε, τι προέβλεπε;
 Μάρτυς: Το σχέδιο προέβλεπε να διαφύγει ο Μακάριος.
 Κ. Κάππος: Ωραία, αλλά αν τον έπιαναν;
 Μάρτυς: Μα, δεν επρόκειτο να τον πιάσουν, πώς θα τον έπιαναν;
 Κ. Κάππος: Ναι, αλλά είπατε, αν συλληφθεί να μου πείτε.
 Μάρτυς: Αφού δεν θέλαμε να τον πιάσουμε. Αυτό ίσχυε για τον παρακάτω από εμένα.
 Κ. Κάππος: Σε ποιον αξιωματικό είπατε να σας αναφέρει;
 Μάρτυς: Στον αξιωματικό που ήταν επικεφαλής...
 Κ. Κάππος: Το όνομά του, εάν θα είναι εδώ στους μάρτυρες, με ενδιαφέρει.
 Μάρτυς: Ο κύριος Κορκόντζηλος.
 Κ. Κάππος: Είπατε ότι στην Πάφο στείλατε δυο φάλαγγες, απλώς για εκφοβισμό, να κάνουν θόρυβο, να δημιουργήσουν σκόνη, κλπ. ώστε να φύγει ο Μακάριος. Ποιος ήταν επικεφαλής σ' αυτές τις φάλαγγες;
 Μάρτυς: Αυτό ήταν την 16η του μηνός, ζήτησα από τον Γεωργίτση να συγκροτήσει φάλαγγες. Τότε του απεκάλυψα ότι είχα εντολή αν ήταν αυτή η εξέλιξη, να ενεργήσει έτσι, συνεκροτήθησαν οι φάλαγγες, ξεκίνησαν και αποτελούντο από κάμποσες μονάδες, γιατί ζήτησα να συμμετάσχουν άρματα ει δυνατόν, πυροβολικό ει δυνατόν, τεθωρακισμένα, αυτοκίνητα, για να φαίνονται μεγάλες.
 Τώρα σ’ αυτή τη συλλογή των μονάδων ποιοι ήταν επικεφαλής και ποιας εκτάσεως ήταν αυτές οι φάλαγγες δεν ξέρω. Απλώς ικανοποιήθηκα, βλέποντάς τις να κινούνται και να δίνουν την εντύπωση ότι πρόκειται περί συγκροτημάτων.
 Κ. Κάππος: Η σύλληψη της ιδέας για να αφήσετε δίοδο και οδό διαφυγής προς τις Βρετανικές Βάσεις, προς το Ακρωτήρι, ήταν δική σας, ή είχατε πάρει εντολή προς αυτή την κατεύθυνση; Από πού βγάζετε το συμπέρασμα ότι αν πήγαινε στις Βρετανικές Βάσεις, θα έφευγε στο εξωτερικό;
 Μάρτυς: Η εντολή μου ήταν να αφήσω οδό διαφυγής. Η οδός διαφυγής, ήταν πολύ φυσικό, να είναι προς την κατεύθυνση του ακραίου μέρους του νησιού, του μακρύτερου, και από εκεί ήταν η Πάφος. Σε κάποια απόσταση ήταν και ένα


text:
μέρος των βρετανικών βάσεων. Εγώ ήλπιζα ότι για μένα έληγε η αποστολή. Ο Μακάριος είχε πλέον διαφύγει στο εξωτερικό και εν πάση περιπτώσει, ήταν γνωστό, πως οι σχέσεις ήταν καλές. Νομίζω δε ότι ο οποιοσδήποτε, είτε φυγάδας, είτε διωκόμενος ενός, είτε βρισκόμενος σε μια κατάσταση φυγής, ζητούσε άσυλο σε μια βάση στην Κύπρο, θα πρέπει να γινόταν δεκτός.
 9-7-86, σελ. 51-55.
 Δεν μπορούμε να ξέρουμε τι ακριβώς συνέβη με τον Μακάριο. Δεν μπορούμε, όμως, να δεχτούμε ότι ο Δ. Ιωαννίδης έδωσε εντολή να τον αφήσουν να διαφύγει γιατί οπωσδήποτε θα ήταν ενήμερος και ο επικεφαλής του πραξικοπήματος Μιχ. Γεωργίτσης, γιατί ήταν θέμα κλειδί.
 Στο έγγραφο του Ε. Αβέρωφ προς τον Κ. Καραμανλή αναφέρεται ότι «η εντολή προς τον Γεωργίτση, Κομπόκη ήτο μόλις ανατραπεί ο Μακάριος, να ορκίσουν πρόεδρο τον Κληρίδη, ή αν τούτο ήταν αδύνατο, δυο άλλους...» «Αλλά ο Κληρίδης με τας πρώτας βολάς κατά της Αρχιεπισκοπής εξηφανίσθη κρυπτόμενος» και τους άλλους δύο δεν τους βρήκαν. Έτσι όρκισαν τον Σαμψών που προκάλεσε μεγάλη απογοήτευση στη χούντα. Γι’ αυτό, όταν βρήκαν τον Κληρίδη, «παραίτησαν» τον Σαμψών και όρκισαν τον Κληρίδη. Ο μάρτυς Γεωργίτσης, όταν ρωτήθηκε, απάντησε ως εξής:
 Κ. Κάππος: Ο Κληρίδης ήταν τότε πρόεδρος της Βουλής. Έτσι δεν είναι:
 Κ. Κάππος: Αφού ήταν πρόεδρος της Βουλής και από το νόμο αναπληρωτής του Μακάριου, γιατί εσείς πήγατε και τον ορκίσατε Πρόεδρο, αφού κανονικά ήταν ο διάδοχος του Μακάριου; Έλειπε ο Μακάριος και τον αντικαθιστούσε. Γιατί;
 Μάρτυς: Σας είπα ότι δεν ενθυμούμαι, αν έλαβα εντολή από το ΑΕΔ ή αν αυτοβούλως κάναμε την ενέργεια αυτή διότι θέλαμε να απομακρύνουμε τον Σαμψών, επειδή υπήρχαν κρίσεις από τον ξένο τύπο και όλα τα σχετικά.
 Κ. Κάππος: Δηλαδή, εσείς ήσασταν αυτός που είπατε να ορκιστεί και τα λοιπά, δώσατε δηλαδή εντολή. Διότι εσείς είσαστε διοικητής του ΓΕΕΦ (Γενικό Επιτελείο Εθνικής Φρουράς) εκεί, μετά από τις 15, όπως είπατε.
 Μάρτυς: ...Σας είπα εγώ, αλλά δε θυμάμαι τη λεπτομέρεια, αν εγώ διέταξα απ’ ευθείας ή αν ήλθε η εντολή από το ΑΕΔ (Αρχηγείο Ενόπλων Δυνάμεων) να γίνει αλλαγή.
 Κ. Κάππος: Είσαστε αρχηγός του ΓΕΕΦ έτσι;
 Σ. Δήμας: Δεν ακούσαμε τι είπατε. Παρακαλώ να επαναλάβετε.
 Πρόεδρος: Επαναλάβατε παρακαλώ, κύριε Γεωργίτση.
 Μάρτυς: Γιατί ορκίσαμε τον κ. Κληρίδη, ενώ ήταν ο νόμιμος αντικαταστάτης του αρχιεπισκόπου Μακαρίου.
 Σ. Δήμας: Γιατί ορκίσατε τον Σαμψών;
 Μάρτυς: Όχι τον κ. Κληρίδη, είναι η ερώτηση. Και λέγω ότι δεν ενθυμούμαι αν ιδία πρωτοβουλία τον ορκίσαμε ή αν πήρα διαταγή από το Αρχηγείο των Ενόπλων Δυνάμεων.
 2-7-86, σελ. 188-189.
 Το γεγονός, ότι ο Γλ. Κληρίδης ορκίστηκε Πρόεδρος, σημαίνει ότι αποδέχτηκε το πραξικόπημα και θέλησε να το υπηρετήσει. Αυτό, βέβαια, δεν τον εμποδίζει να παρουσιάζεται σαν δημοκράτης.
 [1] Έγγραφο Ε. Αβέρωφ προς τον Κ. Καραμανλή που παρατίθεται στο παράρτημα.
 Ο ΑΒΕΡΩΦ ΨΕΥΔΕΤΑΙ ΓΙΑ ΝΑ ΚΑΛΥΨΕΙ ΤΟΥΣ ΑΜΕΡΙΚΑΝΟΥΣ
 Ο Ε. Αβέρωφ, κατά την κατάθεσή του, προσπάθησε να βγάλει λάδι τους Αμερικάνους για το πραξικόπημα στην Κύπρο. Ισχυρίστηκε, λοιπόν, ότι ο τότε πρεσβευτής των ΗΠΑ στην Αθήνα Χένρι Τάσκα, του έδειξε, πριν το πραξικόπημα στην Κύπρο, τηλεγράφημα του Κίσιγκερ, που έγραφε να βρουν τον Ιωαννίδη και να του πουν


text:
να μην κάνει τίποτα το δυναμικό στην Κύπρο. Βεβαίωσε τρεις φορές ότι είδε το τηλεγράφημα, πριν τις 15-7-74, και δήλωσε ότι δεν ειδοποίησε τον Μακάριο για κίνδυνο πραξικοπήματος, γιατί επρόκειτο «γι’ απόρρητο τηλεγράφημα εσωτερικό της αμερικάνικης υπηρεσίας». Ύστερα από σύσταση των βουλευτών της ΝΔ -μελών της εξεταστικής επιτροπής— άλλαξε την κατάθεσή του και έκανε διάφορες προσθήκες στα πρακτικά. Γι’ αυτό παραθέτουμε σε φωτοτυπία τη σελίδα 61 των πρακτικών της 16-6-87. Τα πλήρη πρακτικά για το ζήτημα αυτό έχουν ως εξής:
 Κ. Κάππος: Πέραν αυτού, κ. Αβέρωφ, σας έκανα αυτή την ερώτηση διότι εδώ διαβάσατε και είναι στα πρακτικά με εισαγωγικά, αν δεν κάνω λάθος, στις σελίδες 35,36 ένα τηλεγράφημα του Κίσιγκερ προς Τάσκα το οποίο επί λέξει λέει «αναζητήσατε το ταχύτερο τον ταξίαρχο Ιωαννίδη να του πείτε ότι περιέρχεται η πληροφορία ότι κάτι το δυναμικό ετοιμάζει στην Κύπρο. Συμβουλεύω να αποφύγει απολύτως, διότι το πράγμα θα έχει πολύ δυσάρεστες συνέπειες για όλους.» Είναι, λέτε, τηλεγράφημα του Κίσιγκερ προς Τάσκα και σας το έδειξε και προφανώς πήρατε και αντίγραφο, αφού το έχετε στα χέρια σας επί λέξει.
 Μάρτυς: Αυτό πήγα να σας πω ότι το «επί λέξει» είναι με κάποια επιφύλαξη. Μπορεί κάποια λέξη να διαφεύγει. Εάν το έβαλαν στα πρακτικά με εισαγωγικά δεν φταίω εγώ. Θυμούμαι ότι αυτή ήταν ακριβώς η ουσία όμως.
 Κ. Κάππος: Τώρα εσείς πληροφορηθήκατε από τον Τάσκα και σε μια ερώτηση που σας έκανα, είπατε 2-3 μέρες πριν από το πραξικόπημα ότι είδατε αυτό το τηλεγράφημα.
 Μάρτυς: Μερικές ημέρες, δεν θυμάμαι ακριβώς.
 Κ. Κάππος: Μερικές ημέρες, με διευκολύνετε περισσότερο. Εσείς, είδατε ότι ο Ιωαννίδης ετοιμάζει κάτι δυναμικό στην Κύπρο, και τι κάνατε, σαν ένας πολιτικός άνδρας, ο οποίος είχε χειριστεί τις τύχες της χώρας;
 Μάρτυς: Είχα ειδοποιήσει πρώτον τον Μακάριο για το μήνυμα το οποίο μου είχε δώσει φίλος μου γεωπόνος, αλλά δεύτερον ήταν ένα απόρρητο τηλεγράφημα εσωτερικό της αμερικάνικης υπηρεσίας, το οποίο ήλπιζα ότι θα ήταν για το καλό, τόσο μάλλον που το δεύτερο τηλεγράφημά του έλεγε, βρέστε οποιονδήποτε κατώτερο μπορείτε για να τα μεταδώσετε αυτά. Και ασφαλώς κάποιον κατώτερο θα έβρισκε.
 Κ. Κάππος: Κύριε Αβέρωφ, να με συγχωρείτε, εδώ μπαίνει μεγάλο ζήτημα. Είναι δυνατόν, να μάθω εγώ ότι πρόκειται να γίνει κάτι μεγάλο στην Ελλάδα ή στην Κύπρο από αμερικάνικη υπηρεσία και να προτιμήσω το μυστικό το απόρρητο της αμερικάνικης υπηρεσίας, να ξαναειδοποιήσω τον Μακάριο να πάρει τα μέτρα και ακόμα να το καταγγείλω δημόσια; Να το καταγγείλω δημόσια. Μυστική διπλωματία εις βάρος των εθνικών συμφερόντων;
 16-6-87, σελ. 59-61.
 Στο σημείο αυτό ο Ευάγγελος Αβέρωφ συμπλήρωσε στα πρακτικά εκ των υστέρων: «Όπως εξήγησα σε μάλλον λεπτομερή υποσημείωση των σελ. 36-37 της κατάθεσής μου της 10-6-87, κενόν μνήμης προκάλεσεν αμφιβολία ως προς τον χρόνο, που προκύπτει, άλλωστε, και από τον εδώ ακολουθούντο διάλογο. Τα τηλεγραφήματα Κίσιγκερ μου επεδείχθησαν, μετά το πραξικόπημα κατά Μακαρίου, όπως έγινε και διά τον κ. Αγγελον Βλάχον. Δηλαδή μετά την 15ην Ιουλίου όταν ήταν λογικό, και μόνον τότε, ειδοποιήσαμε τον Πρέσβυ των ΗΠΑ ότι η εγκληματική ενέργεια αποδίδεται σ’ αυτόν. Τότε, όμως, δεν υπήρχε θέμα προειδοποίησης του Μακαρίου, όπως είχα κάμει


text:
(ήμουν ο μόνος Έλλην που το έκαμε) στις αρχές Ιουλίου.»
 Και συνεχίζουν τα πρακτικά.
 Μάρτυς: Πιθανώς να έπρεπε, δεν το αρνούμαι.
 Κ. Κάππος: Μια άλλη ερώτηση τώρα: Και αφού έπρεπε...
 (Σ.σ.: Εν τω μεταξύ έχουν συγκεντρωθεί οι βουλευτές της ΝΔ, μέλη της Εξεταστικής Επιτροπής, γύρω από τον Ε. Αβέρωφ και τον συμβουλεύουν να πει ότι είδε το τηλεγράφημα, μετά το πραξικόπημα στην Κύπρο.)
 Μάρτυς: Για σταθείτε. Είπα «προ του πραξικοπήματος» ή «προ της τουρκικής εισβολής»;
 Κ. Κάππος: «Προ του πραξικοπήματος», είπατε. Σας ρώτησα μάλιστα, πότε. Πρέπει να είναι στα πρακτικά. Τώρα δεν τα έχω τα πρακτικά.
 I. Κουτσογιάννης: Και εγώ έτσι θυμάμαι ότι είπατε, αλλά μπορεί να έκανα λάθος.
 Μάρτυς: Εγώ δεν ενθυμούμαι, αν ήταν προ του πραξικοπήματος, ή προ της τουρκικής εισβολής.
 Κ. Κάππος: Τώρα αλλάζετε την κατάθεσή σας.
 Γ. Περράκης: Κύριε Κάππο, το έχω γραμμένο. Μου επιτρέπετε;
 Κ. Κάππος: Το έχει γραμμένο ο κ. Περράκης. Παρακαλώ να διαβαστεί, γιατί είναι κρίσιμο.
 Γ. Περράκης: Κύριε Αβέρωφ είπατε: «Συνάντηση με Τάσκα 10-12 Ιουλίου...
 Κ. Κάππος: Μα, τι συμβαίνει; Διαβουλεύσεις γίνονται, κύριε Πρόεδρε;
 Πρόεδρος (X. Μπασαγιάννης): Να σας δώσω εξήγηση. Δεν γίνονται διαβουλεύσεις. Προσπαθώ να διακριβώσω, ποια είναι η απάντηση του κ. Αβέρωφ στις ερωτήσεις τις δικές μου και τις δικές σας, δηλαδή αν ήταν προ του πραξικοπήματος ή προ της τουρκικής εισβολής.
 Γ. Περράκης: Άλλο εννοούσε ο κ. Κάππος, κύριε Πρόεδρε. Και να προχωρήσω στην ερώτησή μου: Λέτε, κύριε Αβέρωφ, - είναι στις σελίδες 37 και επόμενα, κύριε Πρόεδρε, έχω κρατήσει κάποιες σημειώσεις - «συνάντηση με Τάσκα 10-12 Ιουλίου». Δεν ενθυμείσθε, ποια ακριβώς ήταν η ημερομηνία, πάντως 10-12 Ιουλίου.
 Πρόεδρος (X. Μπασαγιάννης): Κύριε Περράκη, είναι ανεπίσημα τα πρακτικά σας. Έδωσα εντολή να κοιτάξουν τα επίσημα πρακτικά.
 Μάρτυς (Ε. Αβέρωφ): Κύριε Πρόεδρε, δεν αμφισβητώ τα πρακτικά. Δεν αποκλείεται να έχω κάνει σύγχυση. Μπορεί να είπα 12-13 Ιουλίου. Διερωτώμαι, αν ήταν λίγες ημέρες προ του πραξικοπήματος ή λίγες ημέρες προ της εισβολής. Νομίζω ότι ήταν προ της εισβολής. Σ’ αυτό θα μπορέσει να με βοηθήσει ο Άγγελος Βλάχος, στον οποίο το είχα ανακοινώσει.
 Πρόεδρος (X. Μπασαγιάννης): Δεν λέω ότι αμφισβητείτε τα πρακτικά. Να το δούμε, όμως, στα πρακτικά, για να το επιβεβαιώσουμε.
 Γ. Περράκης: Θ' αναφερθώ, κύριε Αβέρωφ, αμέσως στον κ. Αγγελο Βλάχο.
 Επιτρέψτε μου, κύριε Πρόεδρε, να ολοκληρώσω την ερώτησή μου.
 Πρόεδρος (X. Μπασαγιάννης): Δεν ξέρω, όμως, αν με τον τρόπο αυτόν καταργείται ο κ. Κάππος.
 Γ. Περράκης: Συνήνεσε, κύριε Πρόεδρε, ο κ. Κάππος.
 Κ. Κάππος: Συναινώ, κύριε Πρόεδρε, αλλά ν’ ακούμε, τι λέγεται.
 Γ. Περράκης: Έχετε καταθέσει, κύριε Αβέρωφ, -θα βρούμε τα πρακτικά- ότι είχατε μία συνάντηση με τον Τάσκα, 10-12 Ιουλίου, δεν ξέρετε ακριβώς την ημερομηνία. Σας έδωσε ένα τηλεγράφημα του Κίσιγκερ, που έλεγε αυτά που λέει κατά λέξη (θα τα δούμε στα πρακτικά): «Αναζητήσατε τον ταξίαρχο Ιωαννίδη. Κάτι ετοιμάζουν για την Κύπρο», και τους παροτρύνει να το αποφύγουν. Απάντηση του τηλεγραφήματος: «Δεν βρίσκω τον Ιωαννίδη.» Ξανά τηλεγράφημα του κ. Τάσκα: «Να βρείτε, έστω ένα κατώτερο αξιωματικό. Αυτό είναι το πνεύμα, τώρα...»
 I. Βαρβιτσιώτης: Του Κίσιγκερ, όχι του Τάσκα.
 Γ. Περράκης: Απάντηση Κίσιγκερ προς Τάσκα: «Σπεύσατε να βρείτε έναν


text:
κατώτερο αξιωματικό.»
 Πρόεδρος (X. Μπασαγιάννης): Κύριε Περράκη, αν είχατε την καλοσύνη...
 Γ. Περράκης: Να ολοκληρώσω την ερώτησή μου, κύριε Πρόεδρε.
 Κ. Κάππος: Όταν θα έλθει η σειρά σας, κύριε Περράκη.
 Π. Ζακολίκος: Λύνεται το θέμα. Είναι τα επίσημα πρακτικά εδώ.
 Γ. Περράκης: Δεν είναι θέμα πρακτικών, είναι θέμα ερωτήσεως, κύριε Ζακολίκο. Δηλαδή τι κάνατε, κύριε Αβέρωφ, όταν μάθατε αυτά τα πράγματα και δεν ειδοποιήσατε τον Μακάριο; Αν μου επιτρέπετε, κύριε Κάππο, να προχωρήσω.
 Κ. Κάππος: Σας επιτρέπω, δεν έχω αντίρρηση.
 Γ. Περράκης: Και έρχομαι, κύριε Αβέρωφ, στον κ. Βλάχο...
 Πρόεδρος (X. Μπασαγιάννης): Με συγχωρείτε, κύριε Περράκη, ρωτάτε;
 Γ. Περράκης: Ρωτώ.
 Πρόεδρος (X. Μπασαγιάννης): Μα, δεν σας έδωσε το δικαίωμα ο κ. Κάππος να ρωτήσετε. Σας έδωσε την άδεια να παρεμβληθείτε, για να διευκολύνετε αυτόν σε μια ερώτηση που έκανε. Θα έλθει η σειρά σας, για να ρωτήσετε.
 Γ. Περράκης: Κύριε Πρόεδρε, ο κ. Κάππος επιτρέπει. Σεις, μου αφαιρείτε το λόγο.
 Πρόεδρος (X. Μπασαγιάννης): Με συγχωρείτε, κύριε Κάππο, εδώσατε...
 Κ. Κάππος: Του επιτρέπω, κύριε Πρόεδρε.
 Πρόεδρος (X. Μπασαγιάννης): Ωραία. Συνεχίστε, κύριε Περράκη.
 I. Βαρβιτσιώτης: Οπότε, κύριε Πρόεδρε, ο κ. Κάππος θα πάει στη σειρά του κ. Περράκη.
 Κ. Κάππος: Κύριε Πρόεδρε, γι’ αυτό το συγκεκριμένο θέμα επιτρέπω την ερώτηση.
 Πρόεδρος (Χρίστος Μπασαγιάννης): Για να είμαι εκτεθειμένος εγώ στο τέλος;
 Κ. Κάππος: Τότε θα μιλήσετε στη σειρά σας, κύριε Περράκη.
 Μάρτυς (Ε. Αβέρωφ): Κύριε Πρόεδρε, αυτά είναι χρήσιμα, διότι αύριο θα βγουν στις εφημερίδες ως πρακτικά, που θέλουν οι κύριοι, λοιπόν, αφήστε τους να πουν, εμένα δεν με πειράζει.
 Κ. Κάππος: Κύριε Αβέρωφ, και σήμερα παραδεχθήκατε ότι «ήταν λάθος ενδεχόμενα» κλπ.
 Μάρτυς: Δεν ενθυμούμαι εάν ήταν προ του πραξικοπήματος του ελληνικού ή του τουρκικού.
 Κ. Κάππος: Εγώ, κύριε Αβέρωφ, έχω να σας πω τα εξής: Εδώ παρουσιαστήκατε σαν θερμός υποστηρικτής των Ηνωμένων Πολιτειών.
 Μάρτυς: Όταν έχουν δίκαιο το υπερασπίζομαι. Δεν είμαι, όπως άλλοι, οι οποίοι προς ορισμένη κατεύθυνση δεν διαφωνούν ποτέ μα ποτέ.
 Κ. Κάππος: Με συγχωρείτε εγώ κάνω ερωτήσεις, και μη προσπαθείτε να μεταθέσετε το θέμα. Και δεν είναι έτσι τα πράγματα.
 16-2-87; σελ. 62-67.
 Οι ισχυρισμοί του Ε. Αβέρωφ δεν μπορούν να γίνουν δεκτοί. Αν είναι δυνατό να πιστέψουμε ότι οι Αμερικάνοι δεν μπορούσαν να βρουν τον Ιωαννίδη. Λες και ήταν αγνώστου διαμονής. Το ζήτημα είναι, όμως, για τον Ε. Αβέρωφ ότι δέχτηκε να πει ψέματα ακόμη και να βγει προδότης ο ίδιος, για να αθωώσει τους Αμερικάνους!!!
 ΕΙΣΒΟΛΗ ΤΩΝ ΤΟΥΡΚΩΝ - ΑΤΤΙΛΑΣ 1
 Πριν το πραξικόπημα, η Τουρκία προετοιμαζόταν έντονα για εισβολή στην Κύπρο. Ο επικεφαλής του κλιμακίου της ελληνικής ΚΥΠ, που δρούσε στην Κυρήνεια Αλ. Σημαιοφορίδης στις 22-10- 86 κατέθεσε στην Ανακριτική Επιτροπή της Βουλής: «Είπαμε οι προετοιμασίες (για την εισβολή) άρχισαν από τον Απρίλιο» (σελ. 125). «Στις 15-6-74, απαγορεύτηκαν οι άδειες και οι μετακινήσεις...» (σελ. 19). «Οι αποβατικές δυνάμεις που έδρευαν στη Μερσίνα ήταν προσανατολισμένες για την Κύπρο. Όλες αυτές τις πληροφορίες τις μετέδινα... πολύ πιο πριν από τις 15-7-74» (σελ. 23, 24,25).
 Παρά τις πληροφορίες αυτές και μετά το πραξικόπημα δεν πάρθηκε κανένα μέτρο γι’ αντιμετώπιση τυχόν εισβολής. Και όχι μόνο αυτό. Στις 19-7-74, ημέρα Παρασκευή,


text:
που επιβιβάστηκε το 5ο σύνταγμα της Τουρκίας σε πλοία, το Αρχηγείο Ενόπλων Δυνάμεων (ΑΕΔ) ενημέρωσε το Γενικό Επιτελείο Εθνικής Φρουράς (ΓΕΕΦ) ότι πρόκειται για προγραμματισμένη άσκηση στα πλαίσια του ΝΑΤΟ. (Την αναχώρηση από τη Μερσίνα του τουρκικού στόλου την έδειξε η αγγλική τηλεόραση στις 5.30 το απόγευμα της 19-7-74). Στις 23.00 της 19-7-74 το ΑΕΔ γνώρισε στο ΓΕΕΦ: «Οι Τούρκοι εκτελούν ναυτικήν άσκησιν κατόπιν αδείας αρχών ΝΑΤΟ. Να επιδείξομεν αυτοσυγκράτησιν.»
 Όταν εμφανίστηκαν στα ραντάρ του ναυτικού και της αεροπορίας του ΓΕΕΦ στίγματα πλοίων, αναφέρθηκε στο ΑΕΔ, και δόθηκε η απάντηση ότι οι Τούρκοι μπλοφάρουν όπως το 1967. Όταν τα τουρκικά πλοία παραβίασαν τα χωρικά ύδατα και αναφέρθηκε ότι πιθανόν θα κάνουν απόβαση το ΑΕΔ συνιστούσε «αυτοσυγκράτηση».
 Όταν στις 5.00-5.30 το Σάββατο, άρχισε η απόβαση στην Κυρήνεια και οι βομβαρδισμοί στη Λευκωσία, ο συνταγματάρχης Γ. Πούλος είπε τηλεφωνικά στον υποστράτηγο Κων/νο Χανιώτη που υπηρετούσε στο ΑΕΔ: «Δεν ακούτε κ. αρχηγέ τους βομβαρδισμούς;» Η απάντηση ήταν η ίδια: «Αυτοσυγκράτηση.» [1]
 Στις 6.30, εμφανίστηκαν τα πρώτα μεταγωγικά αεροπλάνα, που έκαναν τον κύκλο της Λευκωσίας και έριχναν αλεξιπτωτιστές στο τουρκοκυπριακό θύλακα του Κιόνελλι. Το ΓΕΕΦ ζήτησε ν’ αποδεσμευθούν τα πολυβόλα για να χτυπηθούν οι αλεξιπτωτιστές. Η απάντηση και πάλι ήταν «αυτοσυγκράτηση».
 Οι αξιωματικοί του ΓΕΕΦ έπρεπε φυσικά να εφαρμόσουν τη βασική γραμμή άμυνας, που ισχύει είτε σε πόλεμο είτε σε πολιτικές συγκρούσεις ότι τμήμα που βάλλεται απαντάει και δεν περιμένει εντολές.
 Στη στάση αυτή όμως του ΑΕΔ, μόνο μια εξήγηση μπορεί να δοθεί. Ο Ιωαννίδης είχε διαβεβαιώσεις από τις ΗΠΑ ότι σε περίπτωση πραξικοπήματος δεν θα γίνει εισβολή των Τούρκων.
 Ο Φ. Γκιζίκης, στις 24-2-87, κατέθεσε:
 Κ. Κάππος: Είπατε ότι ο Ιωαννίδης σας έλεγε ότι «έχω διαβεβαιώσεις -και εννοούσε εκεί από τις Ηνωμένες Πολιτείες, εν πάση περιπτώσει, ανάμεσα στους άλλους- ότι δεν θα γίνει τίποτα άμα κάνουμε πραξικόπημα στην Κύπρο.» Σεις, πώς το καταλαβαίνετε; Πώς ο Ιωαννίδης είχε διαβεβαιώσεις και δεν τις είχατε σεις, που ήσασταν ο αρχηγός του κράτους.
 Μάρτυς: Ξέρω ότι είχε διαβεβαιώσεις. Τώρα τίνι τρόπω είχε...
 Κ. Κάππος: Από πού και πώς και ποιοι ήταν οι δεσμοί του με τις Ηνωμένες Πολιτείες παραδείγματος χάρη;
 Κ. Κάππος: Διαβεβαιώνετε ότι σας έλεγε ότι «ναι, έχω διαβεβαιώσεις μην ανησυχείτε.»
 Μάρτυς: Βεβαίως. Όχι μόνον ο Ιωαννίδης.
 Πρόεδρος (X. Μπασαγιάννης): Αλλά και ποιος άλλος, κύριε μάρτυς;
 Μάρτυς: Για διαβεβαιώσεις, ότι δεν πρόκειται να εμπλακούν;
 Πρόεδρος (X. Μπασαγιάννης): Ναι.
 Μάρτυς: Και ο Πρωθυπουργός μέσα στο διάστημα 15-20, (σ.σ.: εννοεί τον Αδ. Ανδρουτσόπουλο) και ο αρχηγός της ΚΥΠ (σ.σ.: Σπ. Σταθόπουλος) και ο αρχηγός των Ενόπλων Δυνάμεων (σ.σ.: Γρ. Μπονάνος).
 Όσον αφορά δια τας διαβεβαιώσεις ότι έχει συνεννοηθεί -ή δεν ξέρω πώς απέκτησε τις εγγυήσεις και τις διαβεβαιώσεις από εξωτερικούς παράγοντες- ήτο αυτή η διαβεβαίωσις μόνον από τον Ιωαννίδη. Το διευκρινίζω αυτό.
 24-2-87, σελ. 103.
 Το πρωί της 20-7-74, ημέρα Σάββατο, έγινε στην Αθήνα σύσκεψη με τη συμμετοχή του αμερικάνου υφυπουργού Σίσκο και του πρεσβευτή Τάσκα. Είναι χαρακτηριστική η κατάθεση του τότε αρχηγού Αεροπορίας Αλ. Παπανικολάου στον ανακριτή Μπέλκα: «Ενωρίς τας πρωινάς ώρας της 20-7-74, ότε επληροφορήθημεν έναρξιν της εισβολής των Τούρκων εις την Κύπρον, συνεκεντρώθημεν εις γραφείον


text:
ΑΕΔ, οι αρχηγοί των κλάδων, ο πρόεδρος της Δημοκρατίας, ο πρωθυπουργός, αρμόδιοι υπουργοί και επιτελείς, υποστράτηγος Χανιώτης, ταξίαρχος Ιωαννίδης κλπ. Εν ω χρόνω εγένετο η έκθεσις της καταστάσεως, περί την 7.30 πρωινή προσήλθεν ο υφυπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, κ. Σίσκο μετά του πρεσβευτή Τάσκα. »
 0 κ. Σίσκο είπεν εις γενικάς γραμμάς τα εξής περίπου: “Είχα μακράν συζήτησιν εις Τουρκίαν αλλά ως εφοβούμην, ό,τι επήρα απ’ εδώ μαζί μου δεν ήταν αρκετό. Ήμεθα εις διαφορετικήν κατάστασιν. Οι Τούρκοι δεν θέλουν πόλεμον με την Ελλάδα. Το ζήτημα είναι ότι αν πάτε εις πόλεμον εναντίον του ΝΑΤΟ, αι συνέπειαι θα είναι ανυπολόγιστοι. Είμαι εις συνεχήν επαγρύπνησιν με τα πράγματα. Κάνω έκκλησιν να αποφύγετε κάθε ενέργεια της οποίας θα απωλέσετε τον έλεγχον.
 »0 ταξίαρχος Ιωαννίδης παρέμβηκε... και με οργή είπε:
 »“Μας εξαπατήσατε, θα πάμε εις επιστράτευσιν και πόλεμον.”»
 Κατά την κατάθεση του Αλ. Παπανικολάου στην Επιτροπή ανάμεσα στα άλλα έγινε και ο εξής διάλογος:
 Κ. Κάππος: Ήταν φυσιολογικό για σας, σε μια σύσκεψη της ανώτατης πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας της χώρας να συμμετέχει ο ΣΙσκο και ο Τάσκα; Δεν είναι λίγο παράξενο;
 Μάρτυς: Δεν ήταν δική μου ευθύνη και υποχρέωση να κρίνω ποιοι θα ήταν στη σύσκεψη. Εγώ ήμουν παριστάμενος αρχηγός Αεροπορίας. Άλλοι ήταν εκείνοι, οι οποίοι έπρεπε να κρίνουν ποιοι έπρεπε να παρίστανται. Δεν ήμουν εγώ υπεύθυνος.
 Κ. Κάππος: Έχετε καταθέσει, κ. μάρτυρα, στον κ. Μπέλκα και το επαναλάβατε και εδώ ότι ο Ιωαννίδης είπε: «Μας εξαπατήσατε θα πάμε για επιστράτευση και πόλεμο.»
 Κ. Κάππος: Εσείς πώς το εξηγήσατε; Ότι του είχαν υποσχεθεί οι Αμερικάνοι ότι δεν θα αντιδράσουν οι Τούρκοι; Πιστεύετε ότι είχαν δώσει τέτοιες διαβεβαιώσεις στον Ιωαννίδη;
 Μάρτυς: Εγώ ανέφερα ότι άκουσα.
 Κ. Κάππος: Λέτε τώρα ότι ξαναμπήκε ο Ιωαννίδης και είπε: «παίξαμε θέατρο».
 Μάρτυς: Είπα ότι άκουσα από τον Ιωαννίδη «έπαιξα λίγο θέατρο.»
 3-2-87.
 Τα λόγια αυτά του Δ. Ιωαννίδη ερμηνεύτηκαν από ορισμένους βουλευτές, μέλη της Ανακριτικής Επιτροπής, ως απόδειξη ότι δεν είχαν δώσει οι Αμερικάνοι διαβεβαιώσεις ότι δεν θα γίνει εισβολή των Τούρκων σε περίπτωση ανατροπής του Μακάριου.
 Αυτό, βέβαια, δεν προκύπτει απ’ όσα κατέθεσε ο Αλ. Παπανικολάου. Αντίθετα και ο Αλ. Παπανικολάου και ο Π. Αραπάκης σε εκθέσεις τους που συνέταξαν το 1974 υποστηρίζουν ότι «έπαιξε ολίγον θέατρον δια να πιέση τους αμερικανούς» (Σ. Γρηγοριάδης, Ιστορία της Δικτατορίας, τόμ. 3, σελ. 223-224).
 Τελικά, διαταγή για την εφαρμογή των σχεδίων άμυνας της Κύπρου, δόθηκε στις 10.00 της 20-7-74. «Τελικώς διαταγήν εφαρμογής σχεδίου δι’ απόκρουσιν εχθρικής αποβάσεως έλαβα την 10.00 ώραν της 20-7-74 από τον υποστράτηγον Χανιώτη...» [2]
 Πάνω σ’ αυτά τα ζητήματα ο τότε ταξίαρχος Π. Σεμερτζάκης σ’ έκθεσή του γράφει:
 «Από το πρωί της 20-7-74 αεροπλάνα του 6ου αμερικάνικου στόλου και της αγγλικής αεροπορίας (RAF), που ήταν ενταγμένα στο ΝΑΤΟ, έκαναν ασυνήθεις κινήσεις που έδειχναν ότι θα παρεμποδίσουν οποιαδήποτε προσπάθεια της Ελλάδας να ενισχύσει αεροπορικά την Κύπρο.
 γ) Κατά την 20-7-74, ανεγνωρίσθησαν υπό ημετέρων αεροσκαφών Αεραμύνης αεροσκάφη της RAF ιπτάμενα εντός του ελληνικού FIR (20 ν.μ. βορείως Αγ. Νικολάου ΚΡΗΤΗΣ). Ταύτα κατά την αναγνώρισιν έλαβον θέσιν επιθετικήν.
 δ) Την 20-7-74 και μεταξύ των ωρών 15.04-22.20, απεκαλύφθησαν 14


text:
ίχνη αεροσκαφών του 6ου στόλου, εκτελούντα ασυνήθεις πτήσεις, εντός του ελληνικού FIR και εις απόστασιν 60 ν.μ. νοτίως και ανατολικώς Κρήτης μέχρι Ρόδου, δημιουργούντα ένα είδος «φράγματος» μεταξύ του ημετέρου εναερίου χώρου και τοιούτου της Κύπρου (προφανώς, προς παρεμπόδισιν τυχόν ημετέρας αεροπορικής ενεργείας προς Κύπρον).
 ε) Την αυτήν ημέραν (20-7), ημέτερον ζεύγος αεροσκαφών F-5 ενεπλάκη μετά ζεύγους F-4 του 6ου στόλου, ιπταμένου εις περιοχήν Μήλου. Ο ημέτερος σχηματισμός ευρεθείς εις πλεονεκτικήν θέσιν ητήσατο άδειαν εκτελέσεως βολής κατά του Αμερικανικού Σχηματισμού, πλην όμως, τούτο δεν ενεκρίθη.
 η) Περί την 22.00 το Βρετανικό Ελικοπτεροφόρον «ΕΡΜΗΣ» ευρίσκετο εγγύς των ακτών ΚΥΡΗΝΕΙΑΣ. Κατά την ημέραν ταύτην έλαβε χώραν η κύρια αποβατική προσπάθεια των Τούρκων εις Κύπρον και εκ τηλεπικοινωνιακής υποκλοπής εξήχθη ότι τούτο συνεργάζετο μετά των Τούρκων.
 ι) Γενικώς δύναται να λεχθεί ότι κατά την τουρκικήν εισβολήν εις Κύπρον, αι συμμαχικαί δυνάμεις, ου μόνον ετέλουν εν γνώσει ταύτης, αλλά και ετήρησαν στάσιν ενισχυτικήν προς τους Τούρκους. Ταύτα, πέραν της διπλωματικής δραστηριότητος, επιβεβαιούνται, αφ’ ενός εκ της προαναφερθείσης δυναμικής παρουσίας (αεροπορικής και ναυτικής) εις την επίμαχον περιοχήν, από την παραμονήν της Τουρκικής επεμβάσεως και αφ’ ετέρου, εκ των χαλκευθεισών πληροφοριών περί αυξήσεων της απειλής εκ Βορρά, σκοπουσών εις την αποθάρρυνσιν της Ελλάδος προς υποστήριξιν των Ελληνοκυπρίων.»
 Κατά την κατάθεσή του δόθηκαν ορισμένες παραπέρα εξηγήσεις:
 Κ. Κάππος: Κύριε Σεμερτζάκη, στην έκθεση αναφέρετε δύο φορές ότι οι αμερικάνικες και βρετανικές υπηρεσίες χάλκευαν πληροφορίες για κίνηση στρατευμάτων του Συμφώνου της Βαρσοβίας προς τα κάτω, με στόχο να μην προχωρήσει η Ελλάδα στην ενίσχυση των κυπριακών δυνάμεων άμυνας τις 18,19 και 20.
 Αυτά τα στοιχεία από πού τα έχετε συγκεντρώσει ότι χαλκεύονταν οι πληροφορίες που δίνονταν;
 Μάρτυς: Μην το συνδέετε με τις 3 αυτές ημέρες. Οι πληροφορίες αφορούν την προηγηθείσα περίοδο και επαναλαμβάνω ότι θα ήθελα να σας καταστήσω σαφές ότι η έκθεσή μου δεν είναι τίποτε άλλο, παρά επιλογή, ταξινόμηση και κωδικοποίηση όλων των εγγράφων που υπήρχαν, σχετικά με την έκθεση.
 Συνεπώς αυτές οι πληροφορίες για την εκ Βορρά χάλκευση πληροφοριών, έχουν έρθει από τη διεύθυνση πληροφοριών του ΓΕΑ (Γενικού Επιτελείου Αεροπορίας).
 Κ. Κάππος: Δηλαδή αυτοί είχαν αξιολογήσει ότι είναι χαλκευμένες;
 Μάρτυς: Εκ των υστέρων εμφανίστηκαν ότι είναι χαλκευμένες.
 Κ. Κάππος: Σχετικά μ’ αυτό το σημαντικό ζήτημα που έβαλε και ο κύριος Αντιπρόεδρος, ότι συμμαχικές δυνάμεις δημιουργούσαν προσκόμματα, για να μην ενισχυθεί αεροπορικά και ναυτικά η Κύπρος. Όταν λέτε συμμαχικές δυνάμεις φαντάζομαι εννοείτε τις αμερικάνικες και αγγλικές.
 Μάρτυς: Μόνο αυτές που είπατε.
 Κ. Κάππος: Η ΡΑΦ έχει αεροπλάνα στο χώρο της Μεσογείου;
 Μάρτυς: Η ΡΑΦ έχει στην Κύπρο σπουδαιότατη βάση και έχει δυνάμεις αεροσκαφών εκεί.
 Κ. Κάππος: Αυτές οι δυνάμεις δεν ήταν ενταγμένες στο ΝΑΤΟ;
 Μάρτυς: Δεν είπα τέτοιο πράγμα. Οι δυνάμεις της Αγγλίας στην Κύπρο ήταν ενταγμένες στο ΝΑΤΟ.
 Κ. Κάππος: Για επαναλάβετε, για να το καταλάβουμε, γιατί τα διάβαζε ο κύριος Αντιπρόεδρος. Αν θυμόσαστε από την έκθεση, τι εμπόδια, τι εμπόδια παρενέβαλαν και δημιουργούσαν υποψίες ότι δεν θα μπορέσουμε να ενισχύσουμε την Κύπρο;
 Μάρτυς: Νομίζω επρόκειτο περί ασυνήθων πτήσεων.
 Κ. Κάππος: Ασυνήθων πτήσεων, που έβαζαν σε κίνδυνο τυχόν δική μας μετακίνηση δυνάμεων;
 Μάρτυς: Κύριε Πρόεδρε, δεν


text:
συμπλήρωσα ότι στις 22 του μηνός και πριν ξημερώσει, κάναμε την απελπισμένη εκείνη αποστολή δυνάμεων καταδρομών, με 15 δικά μας «Νορ Ατλας» αεροσκάφη στην Κύπρο, τα οποία δεν παρενοχλήθηκαν από κανέναν. Πήγαν 15 αεροσκάφη στην Κύπρο, αποβίβασαν 300 άνδρες των δυνάμεων καταδρομών και γύρισαν -όσα γύρισαν- πριν βγει ο ήλιος. Σ’ αυτή την πτήση συγκεκριμένα δεν ενοχλήθηκαν από κανέναν.
 26-5-87, σελ. 73-75.
 Αυτό μεν είναι σωστό, αλλά σύμφωνα με αναφορά του τότε υποπτέραρχου Χαρ. Σκεπαρνάκου, στην Ανακριτική Επιτροπή της Βουλής (6-8-87), ο άγγλος στρατιωτικός διοικητής της Κύπρου, μέσω του ΝΑΤΟ Σμύρνης, προειδοποίησε ότι αν η Ελλάδα ξάναστείλει αεροπλάνα θα τα παρεμποδίσει η RAF.
 Αυτό, άλλωστε, βεβαιώνεται και από την έκθεση του Α. Παπανικολάου που σημειώνει: «Την επομένην ελήφθη σήμα του διοικητού βρετανικών δυνάμεων εις Κύπρον, δι ου εδηλούτο ότι εις περίπτωσιν επαναλήψεως τοιούτων πτήσεων, τα αεροσκάφη της Ελληνικής Αεροπορίας θα ανεχαιτίζοντο υπό βρετανικών: μία εισέτι απόδειξις της βρετανικής συμπαιγνίας εις το όλον εγχείρημα.» [3]
 Αλλά ας γυρίσουμε στην κατάθεση του Π. Σεμερτζάκη.
 Κ. Κάππος: Για το μέρος που αφορά την Τουρκία και την ενίσχυση την ναυτική ή αεροπορική του προγεφυρώματος, αυτές οι δυνάμεις οι βρετανικές δεν παρενέβαλαν κανένα εμπόδιο. Έτσι δεν είναι;
 Μάρτυς: Όχι δεν παρενέβαλαν κανένα εμπόδιο.
 26-5-87, σελ. 75.
 Τα σχέδια άμυνας της Κύπρου πρόβλεπαν να σταλούν 18 αεροπλάνα F-84 κατά την ώρα της προσέγγισης των τουρκικών πλοίων στα σημεία απόβασης με στόχο να τα βυθίσουν. Κάτι που είναι λογικό, αν σκεφτούμε ότι τα σημεία απόβασης δεν είναι λιμάνια, υπάρχουν ναρκοπέδια κλπ. Αυτό δεν έγινε με ευθύνη του ΑΕΔ.
 Ο υποπτέραρχος Ιωαν. Καραστατήρας κατέθεσε σχετικά:
 Κ. Κάππος: Είπατε ότι τα σχέδια πρόβλεπαν να έρθουν 18 αεροπλάνα από την Ελλάδα;
 Μάρτυς: Μάλιστα F-84.
 Κ. Κάππος: Το κύριο ζήτημα που θέλω να ρωτήσω είναι, επί πόσο χρόνο μπορούσαν να πετούν πάνω από το στόχο;
 Μάρτυς: Η απόσταση είναι 410 μίλια.
 Κ. Κάππος: Η επιχείρηση πόσο μπορούσε να διαρκέσει; 8 λεπτά είπαν άλλοι.
 Μάρτυς: Θα έκαναν 2-3 βυθίσεις θα έριχναν τα όπλα και τελείωνε.
 Κ. Κάππος: Αυτό θέλω να ρωτήσω. Η απόβαση θα διαρκούσε ένα εικοσιτετράωρο;
 Μάρτυς: Άργησαν τελικά ν’ αποβιβαστούν όλες οι δυνάμεις, γιατί ήταν μικρή η προσγιάλειος ακτή και δεν μπορούσαν.
 Κ. Κάππος: Επομένως και λιγότερα αεροπλάνα αν έρχονταν μπορούσαν να κάνουν κάτι σοβαρό μιας και ήταν συγκεντρωμένες οι τουρκικές δυνάμεις;
 Μάρτυς: Ναι αλλά τα 18 ήταν καλύτερα. Και λιγότερα κάτι θα μπορούσαν να κάνουν, αλλά τα περισσότερα θα μπορούσαν να κάνουν περισσότερα.
 Κ. Κάππος: Αφού οι Τούρκοι σε αυτή τη φάση επενέβαιναν, έτσι ή αλλιώς, πιστεύετε εσείς, που μετά αναδειχθήκατε και σε ανώτερο αξιωματικό ότι υπήρχε κίνδυνος εμπλοκής σε πόλεμο Ελλάδας-Τουρκίας ή υπήρχαν κάποιες δεσμεύσεις; Γιατί δεν ήρθαν τα αεροσκάφη;
 Μάρτυς: Οι ιθύνοντες μπορεί να σκέφτονταν ότι μπορούσε να εμπλακεί η Ελλάδα σε πόλεμο με την Τουρκία δεν μπορώ να σας πω.
 Κ. Κάππος: Μα έτσι και αλλιώς, η Τουρκία δρούσε στην Κύπρο αν δρούσαμε και εμείς τι μπορούσε να γίνει;
 Μάρτυς: Κοιτάξτε, νομίζω ότι έπρεπε να τα στείλουν σε τελική ανάλυση.
 Κ. Κάππος: Τώρα ποιος λέτε να είπε τελικά να μην έλθουν τα αεροπλάνα; Ποιος υπεύθυνος; Ποιος


text:
θα έδινε την εντολή;
 Μάρτυς: Αυτό έπρεπε να το διατάξει η κυβέρνηση ή το ΑΕΔ.
 Πρόεδρος (X. Μπασαγιάννης): Κύριε Κάππο μου επιτρέπετε; Μόνο το ΑΕΔ; Το Αρχηγείο Αεροπορίας δεν μπορούσε να διατάξει;
 Μάρτυς: Όχι, το σχέδιο ήταν τέτοιο που πρόβλεπε η διαταγή να δοθεί από το ΑΕΔ, επειδή ενεπλέκετο πλέον η Ελλάδα σε πόλεμο με την Τουρκία. Ήταν ανωτέρου κλιμακίου.
 Πρακτικά Ανακριτικής Επιτροπής Βουλής
 25-9-86.
 Σύμφωνα με τα σχέδια άμυνας προβλεπόταν και η αποστολή ενός υποβρύχιου και μιας τορπιλακάτου. Στις 19-7-74, διατάχτηκαν 3 αντιτορπιλικά να πλεύσουν στο θαλάσσιο χώρο που βρίσκεται ανάμεσα στην Κρήτη και τη Ρόδο. Στις 20-7-74, διατάχτηκαν 2 απ’ αυτά να πλεύσουν προς Κύπρο για να προσβάλλουν τις τουρκικές αποβατικές δυνάμεις. Με απόφαση, όμως, του ΑΕΔ ανακλήθηκε η διαταγή πλεύσης προς Κύπρο [4].
 Τέλος αξίζει να σημειωθεί ότι έφτασαν με πλοίο 1.200 Κύπριοι εθελοντές στην περιοχή της Πάφου, αλλά δεν μπόρεσαν ν’ αποβιβαστούν. Ύστερα απ’ αυτό το πλοίο αναχώρησε για Χάιφα, επέστρεψε και προσπάθησε να μπει στο λιμάνι της Λεμεσού πλην, όμως, εμποδίστηκε από δυο αντιτορπιλικά του αγγλικού στόλου [5].
 Άλλη επιβεβαίωση για το ρόλο των «συμμάχων», είναι το γεγονός ότι όταν οι Τούρκοι επεσήμαναν ένα ελληνικό αρματαγωγό που πήγε να πάρει τη δύναμη της ΕΛΔΥΚ που είχε λήξει η θητεία της, ρώτησε ο Ετσεβίτ τηλεφωνικά τον Κίσιγκερ τι να κάνουν και πήρε την απάντηση να το βυθίσουν. Να τι κατέθεσε ο αντιστράτηγος I. Μπίτος:
 Κ. Κάππος: Είπατε εδώ ότι το αρματαγωγό θεωρήθηκε σαν ελληνικός στόλος και ερωτήθηκε ο Κίσιγκερ.
 Κ. Κάππος: Το πρώτο ερώτημα είναι, καλά ποια είναι η γνώμη σας, πώς ρωτήθηκε ο Κίσιγκερ από τους Τούρκους τι να κάνουν και αν έχετε τη γνώμη ότι υπήρχαν διαβεβαιώσεις από τη μεριά της χούντας προς τους Αμερικάνους ή προς τους Τούρκους ότι δεν θα πάνε δυνάμεις στην Κύπρο. Δεν ξέρω αν με καταλάβατε.
 Μάρτυς: Το κατάλαβα, αλλά πώς να ξέρω εγώ τώρα, αν είχαν δοθεί διαβεβαιώσεις πράγματι; Είναι ένα ερωτηματικό που σας το ανέφερα. Δεν έχει εξήγηση κατά την άποψή μου. Γιατί να πάρει ο ΕτζεβΙτ και να ρωτάει τον Κίσιγκερ, τι να κάνει και ότι ο ελληνικός στόλος πλησίασε τις ακτές της Κύπρου, λέτε και είχε -διερωτώμαι- συμφωνηθεί, ότι δεν θα πάει ο ελληνικός στόλος εκεί;
 Κ. Κάππος: Ποια είναι η γνώμη σας;
 Μάρτυς: Κύριε Κάππο, τι να σας πω; Ποια να είναι η γνώμη μου; Είναι δυνατόν σ’ αυτά τα ζητήματα κανείς να είναι κατηγορηματικός; Πώς να το αποδείξει; Έχει στοιχεία; Έχει τίποτε; Απλώς αναφέρονται όλα αυτά. Αν γίνει ένας συσχετισμός, σεις, που τώρα έχετε όλα τα στοιχεία εδώ, βγάλτε τα συμπεράσματά σας.
 4-9-86, σελ. 93-95.
 Κατά συνέπεια, οι ΗΠΑ, η Μ. Βρετανία και το ΝΑΤΟ έκαναν ότι ήταν δυνατόν για να παρεμποδίσουν τυχόν ενίσχυση της άμυνας της Κύπρου από την Ελλάδα, μέχρις ότου κάνουν απόβαση οι Τούρκοι και δημιουργήσουν το αναγκαίο προγεφύρωμα.
 [1] Κατάθεση Μ. Γεωργίτση στον ανακριτή Μπέλκα στις 24-1-75.
 [2] . Κατάθεση Μ. Γεωργίτση στις 24-1-75 στον ανακριτή Μπέλκα.
 [3] Σ. Γρηγοριάδης, Ιστορία της Δικτατορίας, τόμ. 3, σελ 238.
 [4] Πόρισμα για το φάκελο της Κύπρου, Πρακτικά Βουλής, 31-10-88, σελ. 594.


text:
[5] Κατάθεση του Μ. Γεωργίτση στον ανακριτή Μπέλκα στις 24-1-75, Φ33-3.
 ΑΝΑΚΩΧΗ - ΕΠΙΣΤΡΑΤΕΥΣΗ - ΜΕΤΑΠΟΛΙΤΕΥΣΗ
 Στις 20 Ιούλη 1974, με πρωτοβουλία του Μακάριου, που βρισκόταν στη Νέα Υόρκη, συνήλθε το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ και κατέληξε στο Ψήφισμα 353, το οποίο ανάμεσα στα άλλα αναφέρει:
 «1. Καλεί όλα τα κράτη να σεβαστούν την κυριαρχία, την ανεξαρτησία και την εδαφική ακεραιότητα της Κύπρου.
 2. Καλεί όλα τα μέρη που μετέχουν στη σύρραξη, να σταματήσουν τις εχθροπραξίες ως ένα πρώτο βήμα και ζητάει απ’ όλα τα κράτη να δείξουν τη μεγαλύτερη δυνατή σύνεση, αυτοσυγκράτηση και να αποφύγουν οποιαδήποτε πράξη που μπορεί να επιδεινώσει παραπέρα την κατάσταση.
 3. Απαιτεί άμεσα τερματισμό της ξένης στρατιωτικής επέμβασης στη Δημοκρατία της Κύπρου, που έρχεται σε αντίθεση με την παράγραφο 1.
 4. Ζητάει την απόσυρση, χωρίς καθυστέρηση, από τη Δημοκρατία της Κύπρου των ξένων στρατευμάτων εκτός από αυτά που βρίσκονται ύστερα από διεθνείς συμφωνίες, περιλαμβανομένων εκείνων που ζήτησε την απόσυρσή τους ο πρόεδρος της Δημοκρατίας της Κύπρου, Αρχιεπίσκοπος Μακάριος, στο γράμμα του στις 2 Ιούλη 1974.
 5. Καλεί την Ελλάδα, την Τουρκία και τη Μεγάλη Βρετανία να προχωρήσουν σε διαπραγματεύσεις, χωρίς καθυστέρηση, για την αποκατάσταση της ειρήνης στην περιοχή και της συνταγματικής κυβέρνησης στην Κύπρο και να κρατήσουν ενήμερο το Γενικό Γραμματέα.»
 Σύμφωνα με την απόφαση αυτή έγινε κατάπαυση του πυρός στις 22 Ιούλη και άρχισαν διαπραγματεύσεις στη Γενεύη για την υλοποίηση της απόφασης.
 Στις 20 Ιούλη, στην Ελλάδα, διατάχτηκε γενική επιστράτευση με αιτιολογία τον εκφοβισμό των Τούρκων και των Αμερικάνων. Η επιστράτευση σημείωσε αποτυχία, γιατί δεν είχαν προηγηθεί οι αναγκαίες προπαρασκευαστικές ενέργειες (δημιουργία πυρήνων, άνοιγμα αποθηκών από τους πυρήνες, διασπορά υλικών των ειδικοτήτων κλπ.). Σ’ ένα βαθμό, όμως, εξοπλίστηκε ο λαός.
 Το πραξικόπημα στην Κύπρο και η εισβολή των Τούρκων, εν τω μεταξύ, είχαν δυναμώσει την υπάρχουσα λόγω της καταπίεσης αγανάκτηση του λαού ενάντια στη χούντα. Υπήρχαν όλες οι προϋποθέσεις να δημιουργηθεί επαναστατική κατάσταση. Έτεινε να δημιουργηθεί κατάσταση, όπου οι «πάνω» να μην μπορούν να κυβερνούν όπως πριν και οι «κάτω» να μη θέλουν.
 Στις 22 του Ιούλη το πρωί (ώρα Ν. Υόρκης), ο Χένρι Κίσιγκερ δήλωσε ότι «αυτή τη στιγμή στην Αθήνα συντελείται κυβερνητική μεταβολή (στην Ελλάδα).» [1]
 Ο J. A. Morris σημειώνει σχετικά: «Η επιστροφή της Ελλάδας στο κοινοβουλευτισμό ήταν μια ιστορία στην οποία ο αμερικάνος υπουργός των Εξωτερικών Χένρι Κίσιγκερ έπαιξε καίριο ρόλο.» [2]
 Στις 7 η ώρα το πρωί στις 23-7-1974, ο Ιωαννίδης επισκέφτηκε τον Γκιζίκη. Την ίδια μέρα, η χούντα του Ιωαννίδη κάλεσε τους αστούς πολιτικούς και τους παράδωσε την εξουσία.
 Ο Γκιζίκης στην κατάθεσή του ισχυρίζεται, ουσιαστικά, ότι ήταν δική του πρωτοβουλία.
 Κ. Κάππος: Ποιος αποφάσισε τελικά να παραδοθεί η εξουσία στους πολιτικούς; Έρχεται ο κύριος Αραπάκης λέει: «στις 21 εγώ πρότεινα» κλπ. Έρχεται ο Παπανικολάου και λέει στις 22. Έρχεται ο Μπονάνος και λέει «εγώ στις 23.» Ποιος τελικά αποφάσισε και πότε, την παράδοση της εξουσίας στους πολιτικούς;
 Μάρτυς: Σας προκατέλαβα δια της καταθέσεώς μου σε ένα κομμάτι και σας είπα...
 Κ. Κάππος: Ίσως δεν το επρόσεξα.
 Μάρτυς: Με συγχωρείτε. Και σας είπα ότι αυτή η ενέργεια έγινε


text:
23 -ξεκίνησε από το βράδυ της 22ας- ότι ήτο μία διάχυτος, μία ανησυχία των αξιωματικών, πώς και γιατί, να βρούμε κάποια λύση, τι γίνεται, σχόλια, σούσουρο μεταξύ των αξιωματικών. Στις 23 το πρωί, έρχεται ο Ιωαννίδης στο γραφείο μου στις 7.00 η ώρα, όπως σας είπα. Του λέω να αντικατασταθεί ο κύριος Κυπραίος. Καλώς ή κακώς -με συγχωρεί ο κύριος Κυπραίος-εθεωρείτο ακατάλληλος. Εν συνεχεία, με παίρνει στο τηλέφωνο ο κύριος Μπονάνος και μου λέει ότι θέλει να έλθει. Του λέω: «ελάτε ευχαρίστως!» Έρχεται ο Μπονάνος. Προτού όμως έλθει ο Μπονάνος, έγινε η συζήτηση με την παρουσία του κυρίου Μπραβάκου και των άλλων δύο αξιωματικών του στενού περιβάλλοντος.
 Κ. Κάππος: Ναι, το είπατε.
 Μάρτυς: Προ της 22ας του μηνός, ουδεμία σκέψις υπήρχε με τη λεπτομέρεια αυτή ότι ήτο διάχυτος μέσα μας η σκέψις της μεταπολιτεύσεως. Αυτή η σκέψις ανδρώθηκε οπωσδήποτε 23 του μηνός. Σας απήντησα ότι πολλοί εμονοπώλησαν την μεταπολίτευσιν.
 Κ. Κάππος: Σύμφωνοι. Πέρασαν από εδώ. Το είπα και εγώ. Ο πρώτος που το επρότεινε ήταν ο δικός σας ο Μπραβάκος;
 Μάρτυς: Ναι, ο συνταγματάρχης Μπραβάκος. Ήτο διευθυντής του στρατιωτικού γραφείου.
 Κ. Κάππος: Όταν είπατε, εν πάση περιπτώσει, όταν αποφασίσατε να παραδώσετε την εξουσία και πριν έλθουν οι πολιτικοί, με όρους, ή απλώς εν λευκώ, είπατε: «παραδίδουμε την εξουσία και σεις αποφασίζετε»; Υπήρξαν όροι οποιοιδήποτε;
 Μάρτυς: Η σύσκεψις άρχισε στις 2 η ώρα και έληξε 6 παρά 20. Στην αρχή, επρότεινα στους παρόντες εκεί πολιτικούς, να κρατήσουν οι στρατιωτικοί τις θέσεις 2-3 υπουργείων, Αμύνης, Τάξεως κλπ. Δια βοής δεν το εδέχθησαν αυτό και αμέσως υπεχώρησα. Εάν εννοείτε αυτό τον περιορισμό, τον οποίο απέσυρα αμέσως.
 Κ. Κάππος: Α, αυτό ήταν μόνο! Δε μου λέτε, αφού στις 23 έγινε η αλλαγή και ουσιαστικά στις 23 σας το προτείνανε, πώς ο Κίσιγκερ στις 22 του μηνός έχει κάνει δήλωση, ότι θα γίνει μεταπολίτευση στην Ελλάδα;
 Μάρτυς: Δεν το ξέρω αυτό.
 Κ. Κάππος: Δεν το ξέρετε, ούτε το έχετε ακούσει αυτό;
 Μάρτυς: Το έχω ακούσει, δεν το ξέρω.
 24-2-87, σελ. 105-107.
 Ο Ε. Αβέρωφ ισχυρίζεται ότι ο Κίσιγκερ πρόβλεψε ότι θα γίνει η μεταπολίτευση στην Ελλάδα.
 Κ. Κάππος: Πώς ο Κίσιγκερ ήξερε μια ή δυο μέρες πριν πως θα γίνει μεταπολίτευση στην Ελλάδα;
 Μάρτυς: Πώς ήξερε ότι θα γίνει η μεταπολίτευση στην Ελλάδα; Αν είχε την πεποίθηση αυτή που λέω εγώ, ότι τηλεγράφησε στον Τάσκα, προφανώς ήξερε, προέβλεπε ότι θα γίνει.
 Κ. Κάππος: Α, «προέβλεπε»; Έτσι λέτε; Οι δηλώσεις γίνονται έτσι;
 16-6-87, σελ. 69-70.
 Από τα παραπάνω είναι καθαρό ότι οι ΗΠΑ, μετά την απόβαση των Τούρκων στην Κύπρο, που ήταν ο αντικειμενικός στόχος του πραξικοπήματος και τον κίνδυνο εξέγερσης στην Ελλάδα, έκαναν παρέμβαση, για να περάσει η εξουσία από τη χούντα στους αστούς πολιτικούς.
 [1] Σ. Γρηγοριάδης, Ιστορία της Δικτατορίας, τόμ. 3, σελ. 268.
 [2] «Βήμα», 1-8-1974.
 ΕΙΣΒΟΛΗ ΤΩΝ ΤΟΥΡΚΩΝ - ΑΤΤΙΛΑΣ 2
 Η κυβέρνηση που παρέλαβε την εξουσία από τη χούντα, -την ονόμασαν «εθνικής ενότητας» ενώ δεν ήταν- παρά το γεγονός ότι οι Τούρκοι παραβίαζαν καθημερινά τη συμφωνία ανακωχής, τηρούσε τη συμφωνία μονομερώς. Μετά την ανακωχή αποβιβάστηκαν γύρω στα 400 άρματα. Η κατάθεση


text:
του Μ. Γεωργίτση σ’ αυτό το θέμα έχει ως εξής:
 Κ. Κάππος: Εσείς, είσαστε ο αρχηγός του ΓΕΕΦ μετά τις 15, έτσι δεν είναι;
 Κ. Κάππος: Μετά την ανακωχή, μετά από τις 22, βλέπατε ότι οι Τούρκοι δυναμώνουν, παρά την ανακωχή, το προγεφύρωμα. Και αν ήταν δυνατόν να μας πληροφορήσετε σε ποια έκταση διευρύνθηκε το προγεφύρωμα μετά την κατάπαυση του πυρός;
 Κ. Κάππος: Και εν πάση περιπτώσει, γιατί δεν αντιδράσατε στο δυνάμωμα του προγεφυρώματος;
 Αυτές είναι οι τρεις ερωτήσεις πάνω σ’ αυτό το ζήτημα.
 Μάρτυς: Μέχρι τις 22 του μηνός, οι Τούρκοι ολίγη ώρα πριν της καταπαύσεως του πυρός -σας ανέφερα- κατείχαν δυο ξενοδοχεία με μια δύναμη γύρω στους 150-200 Τούρκους και δυο άρματα μάχης. Την ώρα που ο κύριος Κομπόκης με ορισμένους άλλους αξιωματικούς έκαναν την τελευταία ενέργεια για να καθαρίσουν τις δυο αυτές εστίες, απεβιβάσθησαν στα νώτα των ημετέρων τμημάτων νέες τουρκικές δυνάμεις με αποτέλεσμα να επέλθει σύγχυση...
 Κ. Κάππος: Μετά την κατάπαυση ή πριν;
 Μάρτυς: Λίγο προ της καταπαύσεως.
 Μάρτυς: Εδώ είναι και το λάθος, διότι δεν καθορίσθη η ώρα καταπαύσεως του πυρός. Την είχαν αφήσει, δηλαδή έδωσαν τόσο χρόνο, που οι Τούρκοι προλάβαιναν να φέρουν νέες δυνάμεις. Ενώ από τη στιγμή που απεφασίσθη η κατάπαυση του πυρός, έπρεπε την ώρα που συμφώνησαν, να πουν κατάπαυση του πυρός. Και ανέθεσαν σε μένα να υπογράψω τη συμφωνία. Όταν ήλθα για να υπογράψω τη συμφωνία, εγώ έβαλα ορισμένους περιορισμούς. Ουδεμία μετακίνηση τμημάτων, να μη γίνει νέα απόβαση και να μην προωθηθούν τουρκικές δυνάμεις προς Λευκωσία, προς τον θύλακα που δεν είχαν συνδεθεί. Πλην όμως το κλιμάκιο του ΟΗΕ επροφασίσθη ότι δεν βρίσκουν τον τούρκο διοικητή και δεν υπόγραψαν την κατάπαυση του πυρός.
 Α. Παυλίδης: Πόσες του μηνός αυτό;
 Μάρτυς: Την ημέρα της καταπαύσεως του πυρός, 22. Η τελευταία απόβαση έγινε λίγην ώρα πριν της λήξεως καταπαύσεως του πυρός. Και εκείθεν, δηλαδή όταν έγινε η κατάπαυση του πυρός, είχαν καταλάβει την Κυρήνεια. Το κάστρο κατείχετο υπό του ναυτικού και έφυγαν ή στις 24 ή στις 25 από μια δίοδο που υπήρχε και συνεδέθησαν με τα υπόλοιπα τμήματα. Ό,τι πήραν οι Τούρκοι το πήραν μετά την κατάπαυση του πυρός, διότι εμείς μεν λέγαμε εφαρμογή του σχεδίου καταπαύσεως του πυρός και έπρεπε να τους αφήσουμε να φθάσουν μέχρι την γραμμή εφόδου. Άμα έφθαναν στη γραμμή εφόδου... δεν ήταν τίποτε (σ.σ.: σημαντικό). Συγκροτήθηκε επιτροπή εν συνεχεία με έλληνα αξιωματικό, τούρκο και άγγλο και οι Τούρκοι είχαν την απαίτηση ό,τι βλέπουν μπροστά τους και ό,τι ήταν δυνατόν να εβάλλετο ότι ήταν δικό τους... (σ.σ.: έδαφος). Και κατέβαιναν με το ελικόπτερο κάτω και ήταν ελληνικά τμήματα. Όταν κατέλαβαν την Λάρνακα Λαπίθου, την κατέλαβαν στις 6 Αυγούστου.
 Δ. Λιβανός: Αλλά η Ελλάς δεν αντιδρούσε.
 Κ. Κάππος: Σεις, γιατί δεν αντιδρούσατε; Αυτό είναι το ερώτημα.
 Μάρτυς: Αντιδρούσαμε. Πώς δεν αντιδρούσαμε. Καταλήψεις, ανακαταλήψεις, αλλά εν συνεχεία, όταν συγκέντρωσαν 400 άρματα μάχης και εμείς δεν είχαμε τίποτε πώς θα τους κρατάγαμε;
 Κ. Κάππος: Τα 400 άρματα μάχης, πριν την κατάπαυση του πυρός τα αποβίβασαν ή μετά;
 Μάρτυς: Εκείνες τις ημέρες. Συνέχισαν να αποβιβάζουν. Και αυτό ζήτησα εγώ, να μην


text:
έχουν δικαίωμα να αποβιβάζουν.
 Κ. Κάππος: Εσείς τι εντολές παίρνατε; Να με συγχωρείτε κύριε Γεωργίτση. Τι εντολές παίρνατε από το αρχηγείο;
 Μάρτυς: Να τηρήσω την κατάπαυση του πυρός.
 Κ. Κάππος: Μονομερώς δηλαδή;
 Μάρτυς: Πλην όμως, όταν έφθαναν τα τμήματα σε τέτοιο σημείο που έβλεπαν ότι κινδυνεύουν διέτασσα πυρ. Διετάχθην να μην κάνω χρήση του πυροβολικού, επειδή οι Τούρκοι ηπείλησαν ότι θα βομβαρδίσουν κατωκημένες περιοχές. Και να κάνω χρήση του πυροβολικού κατά την κρίση μου.
 2-7-87, σελ. 190-193.
 Στο διάστημα 23-7-74 μέχρι 14-8-74, δεν έλαβε χώρα κανένα πολεμικό συμβούλιο ή τουλάχιστον δεν υπάρχουν πρακτικά, από τα οποία να προκύπτει ότι δεν μπορούσαν να σταλούν στρατιωτικές δυνάμεις για ενίσχυση της άμυνας της Κύπρου.
 Ο Ε. Αβέρωφ κατέθεσε:
 Κ. Κάππος: Γιατί αφού χειριζόσαστε τόσο σοβαρά ζητήματα δεν τηρούσατε λεπτομερή πρακτικά, ώστε να φαίνεται τι υποστήριξε ο καθένας, να μπορούμε να βγάλουμε συμπεράσματα; Από ό,τι εβεβαίωσε ο κ. Μπίτος ή ο κ. Κατσαδήμας, πρακτικά λεπτομερή των συσκέψεων, έτσι ώστε να φαίνεται τι είπε ο καθένας, ποια ήταν τα δεδομένα και ποιες ήταν οι προτάσεις, δεν υπήρξαν. Γιατί δεν τηρούσατε πρακτικά; Εμείς έχουμε μια πρακτική στο κόμμα μας και για απλά ζητήματα να τηρούμε πρακτικά, έτσι ώστε να φαίνεται τι υποστήριξε ο καθένας κλπ. Πώς εσείς που χειριζόσαστε τις τύχες του κράτους δεν τηρούσατε λεπτομερή πρακτικά;
 Μάρτυς: Κύριε συνάδελφε, το τι λέγαμε και ποιες ήταν οι γενικές γραμμές το δείχνουν τα πρακτικά αυτά. Τα πληρέστερα πρακτικά δεν τα σκεφθήκαμε, γιατί δεν κοιτούσαμε εκείνη την ώρα τις λεπτομέρειες της υστεροφημίας μας, αλλά κοιτούσαμε να δώσουμε λύση στην κρίση τη φοβερή που υπήρχε. Τι θα προσέθετε αν σε αυτά που βεβαίωσα ότι έτσι είναι και έδινα όλες τις γενικές γραμμές, λέγαμε και μερικές λεπτομέρειες ακόμη; Απλώς θα σας βοηθούσαν τώρα.
 Κ. Κάππος: Θα βοηθούσαν γενικότερα, για να επιμερίσουμε ευθύνες. Αυτά δεν βοηθάνε και δεν μπορούμε εμείς να ξέρουμε ποιες είναι οι ευθύνες του ενός και του άλλου.
 16-6-87, σελ. 47-48.
 Ο Ε. Αβέρωφ κατέθεσε ότι αυτός ανέλαβε την ευθύνη να μην πάει ενίσχυση στην Κύπρο, γιατί κινδυνεύαμε να υποστούμε απόβαση στα νησιά του Αιγαίου.
 Από την ανάκριση και όλο το υλικό, δεν προκύπτει ότι μπορούσαν να σταλούν στρατιωτικές δυνάμεις στην Κύπρο, μετά τις 23-7-74.
 Αυτό μπορούσε να γίνει στις 20-7-74 και στη διάρκεια της απόβασης των Τούρκων που, όπως είναι γνωστό, είναι μια πολύ δύσκολη επιχείρηση (υπάρχουν ναρκοπέδια) και χρειάζεται αρκετές ώρες για να ολοκληρωθεί.
 Πέρα απ’ αυτό, πρέπει να σημειώσουμε ότι ο αντιστράτηγος Μπιτσάκης κατέθεσε ότι κατά τον Αττίλα 2 πήρε τρεις απανωτές διαταγές σύμπτυξης από Χαλεύκα μέχρι Λευκόνοικο και στη συνέχεια προς Αμμόχωστο και εν συνεχεία προς Λάρνακα! Συγκεκριμένα κατέθεσε:
 Κ. Κάππος: Εγώ σε ένα ζήτημα θέλω να σταθώ, κυρίως για τον δεύτερο Αττίλα και τη σύμπτυξη που πήρατε διαταγή να κάνετε. Έχετε υπόψη σας τη γραμμή Γκιουνές;
 Μάρτυς: Όχι, δεν την ξέρω.
 Προεδρεύων (Π. ΖακολΙκος): Δεν έχετε ακούσει για ένα σχέδιο που έφερε μια γραμμή μέχρι που θα κατελάμβαναν οι Τούρκοι κυπριακό έδαφος;
 Μάρτυς: Όχι. Πρώτη φορά το ακούω.
 Κ. Κάππος: Ξέρετε πάντως πόσο έχουν καταλάβει οι Τούρκοι σήμερα;
 Μάρτυς: Ένα 38% περίπου.
 Κ.


text:
Κάππος: Πόσες διαταγές σύμπτυξης πήρατε;
 Μάρτυς: Η μία ήταν από την Χαλεύκα μέχρι τον Λευκόνικο και εν συνεχεία προς Αμμόχωστον και εν συνεχεία προς Λάρνακα. Τρεις διαταγές.
 Κ. Κάππος: Εμείς δεν είχαμε δυνατότητα να κάνουμε έστω στην πρώτη σύμπτυξη, να σταθούμε και να αμυνθούμε;
 Μάρτυς: Όχι διότι το έδαφος, αν είδατε στο χάρτη, είναι τελείως αναπεπταμένο, δεν είχαμε καμία αεροπορική κάλυψη, αυτοί είχαν άρματα. Δεν είχαμε πρώτα αντιαρματικά. Με τι αντιαρματικά, με τι πολυβόλα και πώς; Και οι Κύπριοι, όπως αναφέρω, ήταν τελείως ανεκπαίδευτοι σε πόλεμο εναντίον αρμάτων και εναντίον κατωκημένων περιοχών. Ήταν 18 χρονών παιδιά. Ποιος να αμυνθεί;
 Κ. Κάππος: Δηλαδή εσείς είχατε κάνει αναφορές ειδικές ότι δεν μπορούμε να αμυνθούμε...
 Μάρτυς: Με τον ασύρματο, είχα επικοινωνία με τον στρατηγό. Αλλά εγώ είχα μόνο μια επαφή με τον στρατηγό, όταν ήμουν στη Χαλεύκα και όταν υπερκέρασα, οπότε του είπα ή πρέπει να μείνουμε ή να εφαρμόσουμε το σχέδιο.
 Κ. Κάππος: Το σχέδιο τι ήταν δηλαδή;
 Μάρτυς: Συμπτύξεως στην γραμμή Λευκόνοικος. Οπότε εν συνεχεία, έρχεται άλλο σήμα, χωρίς εγώ να έλθω σε επαφή με το ΓΕΕΦ, συμπτυχθείτε προς Αμμόχωστο.
 Κ. Κάππος: Και από την Αμμόχωστο να φύγετε για να πάτε στη Λάρνακα...
 Μάρτυς: Στη Λάρνακα.
 Κ. Κάππος: Μα, η Αμμόχωστος δεν καταλήφθηκε ουσιαστικά ακόμη από τους Τούρκους; Έμεινε κατά κάποιο τρόπο ουδέτερη περιοχή.
 Μάρτυς: Το ξέρω.
 Κ. Κάππος: Πώς έμεινε ουδέτερη και εσείς συμπτυχθήκατε; Αφήσατε την Αμμόχωστο;
 Μάρτυς: Δεν ξέρω τι διαταγές είχε το ΓΕΕΦ από κάτω από την Αθήνα.
 27-1-87, σελ. 174-176.
 Υπάρχει επίσης έκθεση του ΓΕΕΦ προς ΑΕΔ 710154/14-1-75 που στη σελ. 39 αναφέρει τα εξής: «Εν συνεχεία το ΑΕΔ και αφ’ ής διέταξε να αποφευχθή εγκλωβισμός των τμημάτων βορείως της γραμμής Λευκωσίας-Αμμοχώστου, ο δε υπουργός Εθνικής Αμύνης (σ.σ: ο Ε. Αβέρωφ) ενετείλατο όπως το ΓΕΕΦ εκδώση τας αναγκαίας διαταγάς δια την απαγκίστρωσιν των τμημάτων και την αποφυγήν της αιχμαλωσίας.»
 Από τα παραπάνω πρέπει να οδηγηθούμε στο συμπέρασμα ότι η ελληνική κυβέρνηση αποφάσισε να αφήσει τους Τούρκους μόνους τους να καταλάβουν το έδαφος που κατέχουν χωρίς να ξέρει ποιο ακριβώς έδαφος επιδιώκουν να καταλάβουν. Αλλιώτικα δεν μπορεί να εξηγηθεί η διαταγή σύμπτηξης στη Λάρνακα που απέχει τουλάχιστον 30 χιλιόμετρα από τη γραμμή που έφτασαν οι Τούρκοι. Προφανώς η ενημέρωση της κυβέρνησης, από την αντιπροσωπεία που διεξήγαγε τις διαπραγματεύσεις στη Γενεύη, δεν ήταν πλήρης, όσον αφορά τι έδαφος ζητούσαν να πάρουν οι Τούρκοι.
 Αυτό επιβεβαιώνεται από τα παρακάτω γεγονότα:
 Σε έκθεσή του (Φ. 20-8), ο αντισυνταγματάρχης Γεώργιος Τσουμής (Φ. 20-8), που επιβεβαίωσε και ένορκα αναφέρει τα εξής:
 «Ολίγον μετά την ανακωχή της 16-8-74, κατέφθασε στο τακτικό συγκρότημα ΓΕΕΦ (Σταυροβούνι) ο πρόεδρος της Δημοκρατίας Γλ. Κληρίδης προερχόμενος εκ Γενεύης, όστις περικυκλωθείς υπό αριθμού αξιωματικών εξεδήλωσε την απογοήτευσίν του δια το μέλλον της Κύπρου, ειπών ότι οι Τούρκοι εις Γενεύην προέβαλαν δύο λύσεις, μιαν πολυπεριφερειακήν και ετέραν διζωνικήν με όριον την γραμμή Γκιουνές, ήτοι εκάστη χειροτέρα της άλλης και απεφασίσθη όπως μη υπογραφή συμφωνία, αλλά οι Τούρκοι να καταλάβουν μόνοι τους την γραμμήν Γκιουνές και εν συνεχεία ηρώτησεν (σ.σ.: ο Κληρίδης) ποίον χώρον κατέλαβον. Πληροφορηθείς ότι κατελήφθην πολύ περισσότερος χώρος της


text:
γραμμής Γκιουνές και την κατάστασιν της Εθνικής Φρουράς, εν απογνώσει, είπε ότι θα υπογράψη για την γραμμήν Γκιουνές και «ας χαρακτηριστεί προδότης». Ο κ. Τσουμής, κατά την εξέτασή του, κατέθεσε και σχεδιάγραμμα που ορίζει τη γραμμή Γκιουνές ως μία ευθεία που αρχίζει από την Αμμόχωστο, περνάει από Λευκωσία και καταλήγει στην περιοχή της Μόρφου. Συγκεκριμένα κατέθεσε:
 Κ. Κάππος: Και απεφασίσθη -αυτό θέλω να μου βεβαιώσετε- είπε ο Κληρίδης όπως μη υπόγραφεί συμφωνία, αλλά οι Τούρκοι να καταλάβουν μόνοι τους τη γραμμή Γκιουνές. Από ποιον αποφασίσθηκε και τι γνώμη σχηματίσατε εσείς κλπ.
 I. Βαρβιτσιώτης: Κύριε μάρτυς, ήσασταν παρών όταν ο Κληρίδης είπε αυτά;
 I. Βαρβιτσιώτης: Δηλαδή, είσθε αυτήκοος μάρτυς.
 Μάρτυς: Είμαι αυτήκοος μάρτυς.
 Προφανώς απεφασίσθη από την αντιπροσωπεία την κυπριακή και ελληνική η οποία ήξερε ότι δεν είχαμε δυνατότητες αμύνης αλλά δεν δεχόντουσαν να υπογράψουν και παραχώρηση του ελληνικού-κυπριακού εδάφους.
 11-12-86, σελ. 73-74.
 Το σχέδιο Γκιουνές επιβεβαιώνει και ο τούρκος δημοσιογράφος Μεμέτ Αλί Μπιράντ, που παρακολούθησε τη Διάσκεψη της Γενεύης και δημοσίευσε το 1984 το βιβλίο Απόφαση-Απόβαση. Ανάμεσα στα άλλα, ο Αλί Μπιράντ γράφει ότι ο Ντεκτάς υπόβαλε πρόταση στον Κληρίδη:
 «Σύμφωνα με την πρόταση... η Κύπρος μοιραζόταν στα δυο με μια γραμμή που άρχιζε από το Λιμνίτη-Λεύκα, περνούσε από το τουρκικό τομέα της Λευκωσίας, περιλάμβανε την τουρκική περιοχή της Αμμοχώστου και κατέληγε στο λιμάνι της πόλεως. Το κομμάτι αυτό κάλυπτε το 40% του κυπριακού εδάφους.» [1]
 Στις 13-8-74, ο τούρκος υπουργός Εξωτερικών Γκιουνές υπόβαλε επίσημα την πρόταση στη Διάσκεψη.
 Ο Μπιράντ συνεχίζει: «Η Τουρκία δεν ενήργησε, όπως ενήργησε με σκοπό να εισβάλει στην Κύπρο. Τα εδάφη που κατέλαβε είχε δικαίωμα να τα καταλάβει. Σκοπός της ήταν να κρατήσει όσο μέρος ήταν απαραίτητο για την ασφάλεια της τουρκοκυπριακής κοινότητας και της Τουρκίας και να επιστρέψει τα υπόλοιπα. Όλοι γνώριζαν ότι ο στρατός προχώρησε πέρα από τα προσχεδιασμένα όρια και τα επιπλέον εδάφη χαρακτηρίζονταν σαν “γραμμές παραχωρήσεων”. (Βλέπε χάρτη).
 »Προορίζονταν δηλαδή για επιστροφή στους Έλληνες.
 »Και δεν μπορούσε να γίνει αλλιώς. Δεν ήταν δυνατό το σημερινό 40% να παραμείνει -συνεχώς υπό τουρκικό έλεγχο. Ο σκοπός ήταν η εξασφάλιση οικονομικής ανεξαρτησίας για την τουρκοκυπριακή κοινότητα και η ριζική λύση του Κυπριακού.» [2]
 Έτσι είναι καθαρό ότι η λεγόμενη κυβέρνηση «εθνικής ενότητας» με επικεφαλής τον Κ. Καραμανλή ανέχτηκε να δυναμώνει το προγεφύρωμα χωρίς καμιά αντίδραση -μετά την ολοκλήρωση του εγκλήματος έβγαλε την Ελλάδα από το στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ- και τελικά δέχτηκε να καταλάβουν οι Τούρκοι, μόνοι τους, το έδαφος που ζήτησαν να πάρουν στις διαπραγματεύσεις της Γενεύης.
 Αυτό ισοδυναμεί με εκχώρηση κυπριακού εδάφους, με συνθηκολόγηση, με παράδοση στον εχθρό.
 [1] Αλί Μπιράντ, Απόφαση-Απόβαση σελ. 289
 [2] Ό.π., σελ. 306.
 ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΑΝΟΙΞΕ Ο ΦΑΚΕΛΟΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ
 Το θέμα αυτό συζητήθηκε κατά την κατάθεση του Ε. Αβέρωφ.
 Κ. Κάππος: Κύριε Αβέρωφ τελειώνω. Θα σας κάνω μία τελευταία ερώτηση: Ρωτηθήκατε εδώ, γιατί δεν διώξατε τους πραξικοπηματίες και προσθέτω εγώ, γιατί δεν ανοίξατε το «Φάκελο της Κύπρου».
 Απ’ ότι είπε ο κ. Παναγιωτόπουλος -αν θυμάμαι καλά- αν ανοίγαμε, τον Φάκελο, διώκαμε τους πραξικοπηματίες, μπορεί να είχαμε καμία εκτράχυνση, ας πούμε, της κατάστασης από τους χουντικούς κλπ.


text:
Το ερώτημά μου όμως είναι το εξής: Καλά, μπορώ να το καταλάβω να μην ανοίξει ο Φάκελος το '75. Αλλά μέχρι το '81 γιατί δεν διώξατε τους πραξικοπηματίες και γιατί δεν ανοίξατε το Φάκελο της Κύπρου;
 Μάρτυς: Θα σας απαντήσω αμέσως, κύριε συνάδελφε.
 Πρώτον, ο Φάκελος της Κύπρου δεν άνοιξε, αφού ο κ. Καραμανλής πρωθυπουργός τότε, κάλεσε όλους τους αρχηγούς των κομμάτων και από κοινού αποφάσισαν να μην ανοίξει ο Φάκελος.
 Κ. Κάππος: Όχι και τον κ. Φλωράκη, φυσικά.
 Μάρτυς: Πιθανόν όχι. Δεν ξέρω. Ενόμιζα...
 Κ. Κάππος: Ενομίζατε όλους. Όχι όλους, αλλά ορισμένους.
 Μάρτυς: Ευχαρίστως, για να το λέτε έτσι θα είναι. Εξαιρώ τον κ. Φλωράκη. Οι άλλοι παρεδέχθησαν ότι δεν έπρεπε να τον ανοίξει.
 Κ. Κάππος: Ναι, αλλά και οι άλλοι είπαν μετά από 3-4 μήνες ότι τώρα μπορεί να ανοίξει.
 Μάρτυς: Οι άλλοι δεν τον άνοιξαν και όταν ήρθαν στην εξουσία...
 Κ. Κάππος: Γι’ αυτό θα μας απαντήσει το ΠΑΣΟΚ.
 Μάρτυς: ... Μολονότι επέρασαν 5 χρόνια.
 Κ. Κάππος: Ωραία, αλλά αυτό είναι άλλο θέμα, είναι θέμα του ΠΑΣΟΚ.
 Μάρτυς: Αυτό έδωσε αφορμή σε κακόπιστους να πουν ότι επί 5 χρόνια έκριναν ότι δεν έπρεπε να ανοίξει και τώρα τον ανοίγουν, γιατί θέλουν να δημιουργήσουν εντυπώσεις. Αυτό δεν το δέχομαι. Δέχομαι και με τη σοβαρότητα με την οποία γίνεται η δουλειά από τον κύριο Πρόεδρο ότι θέλουν να βρεθεί η αλήθεια. Το εύχομαι και εγώ, αν και η αλήθεια είναι μία: Αναλάβαμε, όταν βούλιαζε η Κύπρος και η Ελλάς επίσης, κινδύνευε να εμπλακεί σε φοβερές περιπέτειες και σώσαμε και την Κύπρο και την Ελλάδα από χειρότερες. Ενώ επί της σημερινής κυβερνήσεως έγινε...
 Κ. Κάππος: Μη λέτε για τη σημερινή κυβέρνηση, κύριε Αβέρωφ, να με συγχωρείτε, αλλά δεν είναι αυτό το θέμα μας.
 Μάρτυς: Μα επιτρέψτε μου να μιλήσω χωρίς διακοπές.
 Κ. Κάππος: Ναι, αλλά τώρα βάζετε ζητήματα.
 I. Κουτσογιάννης: Αφήστε τον να μας πει, κύριε Κάππο.
 Κ. Κάππος: Σε μένα να απαντήσει. Δεν απαντάει στο δικό μου ερώτημα και απαντάει σε άλλα.
 Μάρτυς: Οι λόγοι τους οποίους είχαν οι Αρχηγοί όταν το συζήτησαν ήταν ότι: Πρώτον συνεχίζονται οι προσπάθειες επιλύσεως κατά το δυνατόν του προβλήματος της Κύπρου. Αυτό μπορούσε να δυσχερανθεί αφ’ ενός για λόγους, που δεν ήξερε κανείς τι μπορούσε, δηλαδή, να βγει και να βαρύνει το διάλογο, αφ’ ετέρου δε, ότι μπορούσαν να προκύψουν και επιχειρήματα υπέρ των Τούρκων από το άνοιγμα του Φακέλου.
 Δεύτερον, στην αρχή είχαμε μία πολύ ευπαθή ισορροπία στο στράτευμα, την οποία αποκαταστήσαμε και την αποκαταστήσαμε πλήρως. Τόσο πλήρως, ώστε ο κ. Παπανδρέου να με συγχαρεί θερμώς για την κατάσταση των Ενόπλων Δυνάμεων, όταν ανέλαβε.
 Φοβούμεθα, ότι δεν θα ξέραμε πόσους θα έπρεπε να διώξουμε, οι οποίοι δεν είχαν καμία ευθύνη παρά το ότι ευρέθησαν στην Κύπρο και δεν αντέδρασαν. Αλλοι εξετέλεσαν διαταγάς, άλλοι δεν αντέδρασαν. Ήτο δυνατόν να διαταράξουμε την ισορροπία, την οποία είχαμε επιτύχει να φέρουμε.
 Κ. Κάππος: Μάλιστα. Κύριε Αβέρωφ δεν είναι πειστικά αυτά που μας είπατε.
 Μάρτυς: Με συγχωρείτε...
 Κ. Κάππος: Α, δεν τελειώσατε ακόμα; Να με συγχωρείτε.
 Μάρτυς: Τρίτον, αν με το άνοιγμα του Φακέλου απεδεικνύετο δημοσίως και


text:
ασφαλώς ότι η Ελλάς, έστω δια της χούντας, απέβλεπε στην ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα, αυτό θα έδιδε αφορμή στους Τούρκους, για να επικαλεσθούν αιτιολογία. Τίποτε δεν δικαιολογεί την τουρκική εισβολή, διότι την έκαναν βάσει της Συνθήκης Εγγυήσεως, η οποία λέει ότι πάσα παρέμβαση γίνεται προς αποκατάσταση της προηγουμένης τάξεως. Συνεπώς, δεν ήταν δυνατόν να βρει argumenta για να δικαιολογηθεί.
 Κ. Κάππος: Κύριε Αβέρωφ, όταν δεν ανοίγουμε το Φάκελο, δεν διώκουμε τους πραξικοπηματίες, δεν σημαίνει αυτό ότι δεχόμαστε ό,τι έγινε σαν καλώς γενόμενο;
 16-6-87, σελ. 80-84.
 Αλλά το κυριότερο είναι ότι δεν δικάστηκαν οι πρωταίτιοι για το πραξικόπημα στην Κύπρο και το διαμελισμό του νησιού, πράγμα που καθιστά συνυπεύθυνες όλες τις μετά το 1974 ελληνικές κυβερνήσεις.
 Κατά τη σύνταξη του πορίσματος για το Φάκελο, είχα προτείνει εκ μέρους του ΚΚΕ:
 «Ποινική ευθύνη φέρουν οι Δ. Ιωαννίδης, Γ. Παπαδόπουλος, Φ. Γκιζίκης, Γρ. Μπονάνος, Αδ. Ανδρουτσόπουλος, Μιχ. Γεωργίτσης, Κων/νος Κομπόκης, Χρ. Παλαΐνης, Κων. Παπαγιάννης, Γεωργ. Παπαγιάννης, Παν. Γιαννακόδημος και Περ. Κορκότζελος για εσχάτη προδοσία με βάση το κυπριακό Δίκαιο και τον ελληνικό Ποινικό Κώδικα.
 Επίσης, ποινική ευθύνη φέρουν και μια σειρά άλλοι, αξιωματικοί που πήραν μέρος στην εκτέλεση του πραξικοπήματος στην Κύπρο και προέβησαν σε μια σειρά αδικήματα και παραβιάσεις του ποινικού νόμου.
 Το Υπουργικό Συμβούλιο έχει χρέος να καταργήσει την πράξη 45/7-3-75 και τις εκδοθείσες με βάση αυτή την πράξη διαταγές του υπουργού Εθνικής Άμυνας, για αναστολή δίωξης των κατηγορουμένων για το πραξικόπημα της Κύπρου, ώστε οι υπεύθυνοι να λογοδοτήσουν ενώπιον των ελληνικών δικαστηρίων. (Πρακτικά Βουλής, 31-10-88, σελ. 623).
 Δυστυχώς όχι μόνο οι πρωταίτιοι δεν παραπέμφθηκαν, αλλά ούτε καν το πόρισμα συζητήθηκε στην ελληνική Βουλή. Πρόσχημα εχρησιμοποιείτο από τον Μένιο Κουτσόγιωργα, δήθεν αίτημα του κύπριου προέδρου Γ. Βασιλείου να μη συζητηθεί στη Βουλή το πόρισμα.
 Είναι φως φανάρι ότι οι έλληνες πολιτικοί έχουν δώσει συγχωροχάρτι για τα εγκλήματα στην Κύπρο στη χούντα του Ιωαννίδη, επειδή τους παρέδωσε την εξουσία και γράφουν φυσικά στα παλιά τους τα παπούτσια τα αισθήματα του ελληνικού και κυπριακού λαού για κάθαρση και τιμωρία.
 Τα ιστορικά γεγονότα, που παρουσιάστηκαν, δείχνουν ότι η αστική τάξη της πατρίδας μας έχει εγκληματήσει σε βάρος του κυπριακού λαού και ότι ο ιμπεριαλισμός χρειάζεται την Κύπρο, που αποτελεί αβύθιστο αεροπλανοφόρο, για να εξασφαλίσει τα στρατηγικά του συμφέροντα στην ευρύτερη περιοχή. Κατά συνέπεια, η λύση του Κυπριακού με βάση τα συμφέροντα του λαού (Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων) είναι, τουλάχιστον, πολύ δύσκολη. Ο ιμπεριαλισμός και κύρια ο αμερικάνικος έχει πατήσει για καλά το ποδάρι του στο νησί και κάνει ότι είναι δυνατό .για να διατηρήσει την παρουσία του.
 Οι διακηρύξεις των ιδεολόγων του ιμπεριαλισμού για «ελευθερία» και «δημοκρατία», δεν αφορούν το τείχος του αίσχους της Λευκωσίας που χωρίζει τους Κύπριους σ’ Ελληνοκύπριους και Τουρκοκύπριους, δεν αφορούν την κατοχή του 40% του κυπριακού εδάφους από τα τουρκικά στρατεύματα. Η ενασχόληση μ’ αυτά τα ζητήματα, φαίνεται, δεν βγάζει μεροκάματο ενώ όταν επρόκειτο για το «τείχος» του Βερολίνου και την κατοχή του Κουβέιτ ή της Κροατίας ή της Σλοβενίας ή της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης ήταν και είναι διαφορετικά.
 Τα διεθνή ερείσματα για τη σωστή λύση του Κυπριακού έχουν αδυνατίσει


text:
μετά την αντεπανάσταση στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και, κύρια, τη Σοβιετική Ένωση και το διαμελισμό της Γιουγκοσλαβίας. Παράλληλα, έχουν δυναμώσει τα ερείσματα της Τουρκίας, με τη δημιουργία των ισλαμικών δημοκρατιών στην πρώην Σοβιετική Ένωση με τις οποίες συγγενεύει θρησκευτικά και πολιτιστικά και υπάρχει περίπτωση ακόμη και να αναγνωρίσουν το ψευδοκράτος του Ντεκτάς.
 Από την άλλη μεριά, το αντιιμπεριαλιστικό, δημοκρατικό κίνημα βρίσκεται σε κάμψη και δέχεται απανωτά κτυπήματα από τον ιμπεριαλισμό.
 Μέσα στα πλαίσια αυτά, οι ΗΠΑ επιδιώκουν να λύσουν το Κυπριακό με βάση τα συμφέροντά τους, να νομιμοποιήσουν τα τετελεσμένα, να διχοτομήσουν, τουλάχιστον, την Κύπρο.
 Για το σκοπό αυτό χρησιμοποιούν ως όργανο τον ΟΗΕ που, μετά τις εξελίξεις στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, έχει αλλάξει χαρακτήρα. Ενδεικτικό γι’ αυτό είναι το τελευταίο ψήφισμα 750 του Συμβουλίου Ασφαλείας και η έκθεση του Γενικού Γραμματέα για το Κυπριακό που παρατίθενται στο παράρτημα. Τα ντοκουμέντα αυτά, όχι μόνο δεν ζητούν τον τερματισμό της ξένης στρατιωτικής κατοχής και την απόσυρση των τουρκικών στρατευμάτων, αλλά ουσιαστικά τη νομιμοποιούν αφού επανέρχονται στις συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου. Μετατρέπουν την κυπριακή Δημοκρατία σε ελληνοκυπριακή κοινότητα. Ζητούν τη σύγκληση διεθνούς διάσκεψης, ουσιαστικά, για να αναγνωρίσουν ντεφάκτο το ψευδοκράτος του Ντεκτάς. Τα ανώτατα κρατικά όργανα προβλέπεται να συγκροτηθούν έτσι ώστε να είναι δυνατή ανά πάσα στιγμή μια νέα κρίση. Δεν προβλέπουν την επιστροφή όλων των προσφύγων στις εστίες τους. Τέλος απειλούν, ουσιαστικά, ότι αν δεν γίνουν δεκτές οι προτάσεις του Γενικού Γραμματέα του OHΕ θα αποσυρθεί η στρατιωτική ειρηνευτική δύναμη από την Κύπρο.
 Όλα αυτά σημαίνουν, ουσιαστικά, διχοτόμηση του νησιού, διασφάλιση των στρατηγικών συμφερόντων του ιμπεριαλισμού στην περιοχή.
 Οι αστοί πολιτικοί μαζί και ο πρόεδρος της Δημοκρατίας καθώς και τα μέσα δημοσιότητας σιωπούν, ουσιαστικά, για τις τελευταίες εξελίξεις στο Κυπριακό ή περνούν το θέμα στα ψιλά. Η τελευταία συζήτηση στη Βουλή, έδωσε την αίσθηση ότι δεν συμβαίνει τίποτε το σημαντικό. Μια φευγαλέα σωστή επισήμανση του κ. Α. Παπανδρέου και τίποτε περισσότερο. Το υπουργείο Εξωτερικών θεωρεί απόρρητη την έκθεση του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ. Φαίνεται ότι ξέρει καλά το περιεχόμενο και την ουσία της.
 Μπροστά σ’ αυτή την κατάσταση ο κυπριακός και ο ελληνικός λαός, οι πατριωτικές δυνάμεις, ξεπερνώντας τις δυσκολίες και τα εμπόδια, επιβάλλεται να παλέψουν για να μην γίνουν δεκτά τα τετελεσμένα, ν’ αποκρούσουν τα σχέδια των ιμπεριαλιστών, ν’ αλλάξει ο συσχετισμός δυνάμεων τόσο στην Κύπρο, όσο και διεθνώς. Η ελληνική κυβέρνηση έχει χρέος να διαχωρίσει τις ευθύνες της από τη χούντα και το πραξικόπημα στην Κύπρο του 1974. Αυτό μπορεί να γίνει, μόνο αν αρθεί η απαγόρευση δίωξης των πρωταιτίων για το πραξικόπημα, παραπεμφθούν οι υπεύθυνοι στα ελληνικά δικαστήρια, και δοθούν τα πρακτικά της ανάκρισης της Επιτροπής της Βουλής για το Φάκελο της Κύπρου, ώστε να ενημερωθεί και ο λαός για το τι έγινε πίσω από την πλάτη του.
 Σε τελευταία ανάλυση, πρέπει να γίνει κατανοητό ότι η χούντα του Ιωαννίδη δεν μπορεί να μείνει ατιμώρητη για τα εγκλήματα που διέπραξε το 1974 στην Κύπρο και την Ελλάδα, επειδή παρέδωσε την εξουσία στον Καραμανλή και τους αστούς πολιτικούς.
 Θεμελιακό ζήτημα και προϋπόθεση ήταν και παραμένει


text:
ο αγώνας ενάντια στον αμερικάνικο ιμπεριαλισμό που είναι υπεύθυνος για τη δικτατορία στην Ελλάδα το 1967, το πραξικόπημα στην Κύπρο το 1974 και την τουρκική εισβολή και κατοχή. Επίσης η απομάκρυνση του τουρκικού κατοχικού στρατού και των εποίκων, η απομάκρυνση των αγγλικών βάσεων και όλων των ξένων στρατευμάτων. Η ανάπτυξη της φιλίας της συνεργασίας και της ενότητας ανάμεσα στις δυο κοινότητες, ελληνοκύπριους και τουρκοκύπριους, που η δική τους πατρίδα, όπως λέει η τουρκοκύπρια ποιήτρια Νεσιέ Γιασίν, έχει μοιραστεί στα δυο και δεν ξέρει ποιο από τα δυο κομμάτια πρέπει ν’ αγαπά. Πρωταγωνιστικό ρόλο σ’ αυτό μπορεί να παίξει η εργατική τάξη, η αυτοτελής της παρουσία, ο διεθνισμός της. Οι εργάτες δεν έχουν να χωρίσουν τίποτε μεταξύ τους, έχουν κοινά συμφέροντα. Γι’ αυτό πρέπει να εξασφαλιστεί η προσέγγιση των εργατών των δυο κοινοτήτων, να δυναμώσει η ενότητά τους. Οι εργάτες, που αποτελούν την ψυχή της κοινωνίας, έχουν ανεξάντλητες δυνάμεις και μπορούν να νικήσουν. Η πείρα, όμως, έδειξε ότι αυτό δεν μπορεί να γίνει μέσω... εκπροσώπων. Η εργατική τάξη δεν χρειάζεται να δανείζεται ηγέτες. Μπορεί να είναι πάντοτε παρούσα η ίδια και να έχει τους δικούς της ηγέτες. Αυτό είναι το μεγάλο ζητούμενο της εποχής μας. Αυτό θα αποτρέψει και το έγκλημα σε βάρος του κυπριακού λαού και θα συμβάλλει στη δημιουργία μιας Κύπρου ενιαίας, κυρίαρχης, ανεξάρτητης και αποστρατιωτικοποιημένης.
 I. ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΡΤΥΡΩΝ
 1. Αραπάκης Πέτρος του Ιωάννη, αντιναύαρχος, αρχηγός ΓΕΝ.
 2. Γεωργίτσης Μιχαήλ του Νικολάου, ταξίαρχος, επικεφαλής του πραξικοπήματος στην Κύπρο.
 3. Καραστρατήρας Ιωάννης του Παντελή, υποπτέραρχος, υπηρετούσε στο ΓΕΕΦ.
 4. Κομπόκης Κων/νος του Παντελή, συνταγματάρχης, αντικαταστάτης του Γεωργίτση.
 5. Μπίτος Ιωάννης του Γεωργίου, αντιστράτηγος, υπηρετούσε στο ΑΕΔ.
 6. Μπιτσάκης Αντώνης του Παναγιώτη, ταξίαρχος, υπηρετούσε στην Κυρήνεια.
 7. Μπονάνος Γρηγόριος του Γεράσιμου, στρατηγός, αρχηγός ΑΕΔ.
 8. Παπαδάκης Παύλος του Ευαγγέλου, υποστράτηγος, πήρε μέρος στη σύσκεψη της 2-7-74 επειδή ήταν έμπιστος του Δ. Ιωαννίδη και είχε υπηρετήσει στην Κύπρο.
 9. Παπανικολάου Αλέξανδρος του Παναγιώτη, αντιπτέραρχος, αρχηγός ΓΕΑ.
 10. Πούλος Γεώργιος του Ευσταθίου, υποστράτηγος, αρχηγός πυροβολικού ΓΕΕΦ.
 11. Σεμερτζάκης Παύλος του Αυγούστου, ταξίαρχος, υπηρετούσε στο ΓΕΑ.
 12. Σημαιοφορίδης Αλέξανδρος του Αγαπίου, αντισυνταγματάρχης, υπηρετούσε στο κλιμάκιο της ΚΥΠ στην Κύπρο.
 13. Σπαντιδάκης Γρηγόριος, αντιστράτηγος, αρχηγός ΓΕΣ το 1967 και αντιπρόεδρος της πρώτης χουντικής κυβέρνησης.
 14. Τσουμής Γεώργιος του Ιωάννου, αντιστράτηγος, υπηρετούσε στο κλιμάκιο της ΚΥΠ στην Κύπρο.
 15. Χανιώτης Κων/νος του Νικολάου, αντιστράτηγος, υπηρετούσε στο ΑΕΔ.
 II. ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΜΑΚΑΡΙΟΥ ΠΡΟΣ ΓΚΙΖΙΚΗ
 ΠΡΟΕΔΡΙΚΟΝ ΜΕΓΑΡΟΝ
 Εν Λευκωσία τη 2α Ιουλίου 1974
 Από της λαθραίας αφίξεως εις Κύπρον του Στρατηγού Γρίβα, κατά Σεπτέμβριον του 1971, εκυκλοφόρουν φήμαι και υπήρχον βάσιμοι ενδείξεις ότι ούτος ήλθεν εις Κύπρον κατά προτροπήν και ενθάρρυνσιν ωρισμένων εν Αθήναις κύκλων. Βέβαιον πάντως είναι ότι ο Γρίβας από των πρώτων η μεριάν της ενταύθα αφίξεώς του είχεν επαφήν μετά υπηρετούντων εις την Εθνικήν Φρουράν αξιωματικών εξ Ελλάδος, παρά των οποίων έτυχε βοήθειας και συμπαραστάσεως εις την προσπάθειάν του να σχηματίση παράνομον οργάνωσιν και να αγωνισθή δήθεν δια την Ένωσιν. Και κατήρτισε την εγκληματικήν οργάνωσιν «ΕΟΚΑ Β'», η οποία κατέστη αιτία και πηγή πολλών δεινών δια την Κύπρον. Γνωστή είναι η δράσις της οργανώσεως αυτής, η


text:
οποία υπό πατριωτικόν μανδύαν και ενωτικήν συνθηματολόγησιν διέπραξε πολιτικός δολοφονίας και πολλά άλλα εγκλήματα. Η στελεχουμένη και ελεγχομένη υπό Ελλήνων αξιωματικών Εθνική Φρουρά υπήρξεν εξ αρχής ο εις έμψυχον και άψυχον υλικόν κυριώτερος τροφοδότης της «ΕΟΚΑ Β'», της οποίας τα μέλη και οι υποστηρικταί έλαβον τον εύφημον τίτλον και αυτοαπεκλήθησαν «ενωτικοί» και «ενωτική παράταξις».
 Πολλάκις διηρωτήθην διατί μία παράνομος και επιζήμιος εθνικώς οργάνωσις, η οποία επιφέρει διαιρέσεις και διχονοίας, διανοίγει ρήγματα εις το εσωτερικόν μας μέτωπον και οδηγεί τον Κυπριακόν Ελληνισμόν προς εμφύλιον σπαραγμόν, υποστηρίζεται υπό Ελλήνων αξιωματικών. Και πλειστάκις επίσης διηρωτήθην κατά πόσον η τοιαύτη υποστήριξις τυγχάνει της εγκρίσεως της Ελληνικής Κυβερνήσεως. Έκαμα διαφόρους σκέψεις και υποθετικούς συλλογισμούς δια να εύρω λογικήν απάντησιν εις τας απορίας και τα ερωτήματά μου. Ουδεμία απάντησις, υπό οιασδήποτε προϋποθέσεις και συλλογισμούς δια να εύρω λογικήν απάντησιν εις τα απορίας και τα ερωτήματά μου. Αλλ’ αδιάψευστον πραγματικότητα αποτελεί η υποστήριξις της «ΕΟΚΑ Β'» υπό Ελλήνων αξιωματικών. Τα εις διαφόρους περιοχάς της νήσου στρατόπεδα της Εθνικής Φρουράς και οι πλησίον αυτών χώροι κατακοσμούνται με συνθήματα κατά της Κυπριακής Κυβερνήσεως και ιδιαιτέρως κατ’ εμού. Εντός των στρατοπέδων της Εθνικής Φρουράς απροκάλυπτος πολλάκις είναι η υπό Ελλήνων αξιωματικών προπαγάνδα υπέρ της «ΕΟΚΑ Β'». Γνωστόν και αδιάψευστον είναι επίσης το γεγονός ότι ο αντιπολιτευόμενος και υποστηρίζων την εγκληματικήν δραστηριότητα της «ΕΟΚΑ Β'» Κυπριακός τύπος, έχων πηγήν χρηματοδοτήσεως τας Αθήνας, λαμβάνει καθοδήγησιν και γραμμήν από τους υπευθύνους του 2ου Επιτελικού Γραφείου και του εν Κύπρω Κλιμακίου της Ελληνικής Κεντρικής Υπηρεσίας Πληροφοριών (ΚΥΠ).
 Είναι αληθές ότι, οσάκις διεβιβάζοντο υπ’ εμού παράπονα προς την Ελληνικήν Κυβέρνησιν δια την στάσιν και συμπεριφοράν ορισμένων αξιωματικών, είχον την απάντησιν ότι δεν έπρεπε να διστάζω όπως καταγγέλω αυτούς ονομαστικώς και αναφέρω τας συγκεκριμένος κατ’ αυτών κατηγορίας, δια να ανακαλώνται εκ Κύπρου. Είς μίαν μόνον περίπτωσιν έπραξα τούτο. Μου είναι δυσάρεστον το τοιούτον έργον. Αλλά και το κακόν δεν θεραπεύεται δια της κατ’ αυτόν τον τρόπον αντιμετωπίσεώς του. Σημασίαν έχει η εκρίζωσις και πρόληψις του κακού και ουχί απλώς η αντιμετώπισις των εκ τούτου επιπτώσεων.
 Λυπούμαι να είπω, κύριε Πρόεδρε, ότι η ρίζα του κακού είναι πολύ βαθεία και φθάνει μέχρις Αθηνών. Εκείθεν τροφοδοτείται και εκείθεν συντηρείται και απλούται αναπτυσσόμενον το δένδρον του κακού, του οποίου τους πικρούς καρπούς γεύεται σήμερον ο Κυπριακός Ελληνισμός. Και δια να είμαι απολύτως σαφής, λέγω ότι στελέχη του στρατιωτικού καθεστώτος της Ελλάδος υποστηρίζουν και κατευθύνουν την δραστηριότητα της τρομοκρατικής οργανώσεως «ΕΟΚΑ Β'». Εντεύθεν εξηγείται και η ανάμειξις Ελλήνων αξιωματικών της Εθνικής Φρουράς εις την παρανομίαν, την συνωμοσίαν και εις άλλας απαραδέκτους καταστάσεις. Περί της ενοχής κύκλων του στρατιωτικού καθεστώτος καταμαρτυρούν έγγραφα, τα οποία ευρέθησαν προσφάτως εις την κατοχήν ιθυνόντων στελεχών της «ΕΟΚΑ Β'». Εκ του Εθνικού Κέντρου απεστέλλοντο αφθόνως χρήματα δια την συντήρησιν της οργανώσεως, εδίδοντο εντολαί δια την αρχηγίαν μετά τον θάνατον του Γρίβα και την ανάκλησιν του μετ’ αυτού ελθόντος εις Κύπρον ταγματάρχου Καρούσου, γενικώς δε εξ’ Αθηνών κατηυθύνοντο τα πάντα. Η γνησιότης των εγγράφων τούτων δεν είναι δυνατόν να τεθή εν αμφιβόλω, γιατί και τα δακτυλογραφημένα εξ αυτών έχουν διορθώσεις δια χειρός γενομένας και γνωστός είναι ο


text:
γραφικός χαρακτήρας του γράψαντος. Ενδεικτικώς επισυνάπτω εν τοιούτον έγγραφον.
 Είχον πάντοτε ως αρχήν και επανειλημμένως εδήλωσα ότι η συνεργασία μου μετά της εκάστοτε Ελληνικής Κυβερνήσεως αποτελεί δι εμέ εθνικόν καθήκον. Το Εθνικόν συμφέρον υπαγορεύει την αρμονικήν και στενήν συνεργασίαν Αθηνών και Λευκωσίας. Οιαδήποτε και αν ήτο η Κυβέρνησις της Ελλάδος, ήτο δι’ εμέ η Κυβέρνησις της Μητρός Πατρίδος και έπρεπε να συνεργάζομαι μετ’ αυτής. Δεν δύναμαι να είπω ότι τρέφω ιδιαιτέραν συμπάθειαν προς στρατιωτικά καθεστώτα και μάλιστα εις την Ελλάδα, την χώραν, η οποία εγέννησε και ελίκνισε την δημοκρατίαν. Αλλά και εις αυτήν την περίπτωσιν δεν παρεξέκλινα της αρχής μου περί συνεργασίας. Αντιλαμβάνεσθε, όμως, κύριε Πρόεδρε, τας θλιβεράς σκέψεις, αι οποίαι βασανιστικώς με απασχολούν κατόπιν της διαπιστώσεως ότι άνθρωποι της Κυβερνήσεως της Ελλάδος εξυφαίνουν αδιαλείπτως κατ’ εμού συνωμοσίας και, όπερ το χειρότερον, διαιρούν και εξωθούν τον Κυπριακόν Ελληνισμόν εις την δι’ αλληλοσπαραγμού καταστροφήν. Ουχί άπαξ μέχρι τούδε ησθάνθην, και εις τινας περιπτώσεις σχεδόν εψηλάφησα, εκτεινομένην αοράτως εξ Αθηνών χείρα, αναζητούσαν προς αφανισμόν την ανθρωπίνην ύπαρξίν μου. Χάριν, όμως, εθνικής σκοπιμότητος ετήρησα σιγήν. Και αυτό ακόμη το πονηρόν πνεύμα, υπό του οποίου εκυριεύθησαν οι τρεις καθαιρεθέντες Κύπριοι Μητροπολίται, οι μεγάλην κρίσιν προκαλέσαντες εν τη Εκκλησία, είχεν πηγήν εκπορεύσεώς του τας Αθήνας. Ουδέν, όμως, εν προκειμένω είπον. Σκέπτομαι μόνον και διαλογίζομαι προς τι πάντα ταύτα. Θα εξηκολούθουν δε να τηρώ σιγήν περί της ευθύνης και του ρόλου της Ελληνικής Κυβερνήσεως εις το σημερινόν δράμα της Κύπρου, εάν επί της σκηνής του δράματος ήμην ο μόνος πάσχων. Αλλ’ η συγκάλυψις και η σιωπή δεν επιτρέπονται, όταν πάσχη ολόκληρος ο Κυπριακός Ελληνισμός, όταν Έλληνες αξιωματικοί της Εθνικής Φρουράς κατά προτροπήν εξ Αθηνών υποστηρίζουν την «ΕΟΚ A Β'» εις εγκληματικήν δραστηριότητα, περιλαμβάνουν πολιτικός δολοφονίας και γενικώς αποσκοπούσαν εις την διάλυσιν του κράτους.
 Εις την προσπάθειαν διαλύσεως της κρατικής υποστάσεως της Κύπρου μεγάλη είναι η ευθύνη της Ελληνικής Κυβερνήσεως. Το Κυπριακόν κράτος πρέπει να διαλυθή μόνον εις περίπτωσιν Ενώσεως. Μη καθισταμένης, όμως, εφικτής της Ενώσεως επιβάλλεται η ισχυροποίησις της κρατικής υποστάσεως της Κύπρου. Η Ελληνική Κυβέρνησις δια της όλης στάσεώς της έναντι του θέματος της Εθνικής Φρουράς ασκεί καταλυτικήν πολιτικήν επί του Κυπριακού κράτους. Προ μηνών το εξ Ελλήνων αξιωματικών αποτελούμενον Γενικόν Επιτελείον της Εθνικής Φρουράς υπέβαλεν εις την Κυπριακήν Κυβέρνησιν προς έγκρισιν κατάλογον υποψηφίων δοκίμων εφέδρων αξιωματικών, οίτινες θα εφοίτων εις ειδικήν σχολήν δια να υπηρετήσουν ακολούθως κατά την διάρκειαν της στρατιωτικής θητείας των ως αξιωματικοί. Εκ του υποβληθέντος καταλόγου δεν ενεκρίθησαν υπό του Υπουργικού Συμβουλίου πεντήκοντα επτά εκ των υποψηφίων. Ειδοποιήθη περί τούτου γραπτώς το Γενικόν Επιτελείον. Παρά ταύτα, κατόπιν οδηγιών του Υπουργικού Συμβουλίου, έχοντος βάσει νόμου το απόλυτον δικαίωμα διορισμού αξιωματικών της Εθνικής Φρουράς. Ενεργούν ασυδότως και αυθαιρέτως, το Γενικόν Επιτελείον κατεπάτησε νόμους, περιεφρόνησε την απόφασιν της Κυπριακής Κυβερνήσεως και ενέγραψεν εις την Σχολήν Αξιωματικών τους μη εγκριθέντας υποψηφίους. Απολύτως απαράδεκτον θεωρώ την τοιαύτην στάσιν του εκ της Ελληνικής Κυβερνήσεως εξαρτωμένου Γενικού Επιτελείου της Εθνικής Φρουράς. Η Εθνική Φρουρά είναι όργανον του Κυπριακού κράτους και υπ’ αυτού πρέπει να ελέγχεται και ουχί εξ Αθηνών. Η θεωρία περί ενιαίου αμυντικού χώρου Ελλάδος-Κύπρου έχει την


text:
συναισθηματικήν πλευράν της. Αλλ’ εν τη πραγματικότητι διάφορος είναι η κατάστασις. Η Εθνική Φρουρά, ως έχουν σήμερον ή σύνθεσις και η στελέχωσίς της, εξετράπη του σκοπού της και κατέστη και πηγή τροφοδοσίας της «ΕΟΚΑ Β'». Αρκεί να λεχθή ότι κατά την προσφάτως ενταθείσαν τρομοκρατικήν δραστηριότητα της «ΕΟΚΑ Β » αυτοκίνητα της Εθνικής Φρουράς μετέφερον οπλισμόν και μετεκίνουν εν ασφαλεία μέλη της οργανώσεως, των οποίων επέκειτο η σύλληψις. Και δια την εκτροπήν αυτήν της Εθνικής Φρουράς απόλυτον την ευθύνην έχουν Έλληνες αξιωματικοί, μερικοί των οποίων είναι από ποδών μέχρι κεφαλής αναμεμιγμένοι και συμμέτοχοι εις την δραστηριότητα της «ΕΟΚΑ Β'». Και εις τούτο ευθύνης άμοιρον δεν είναι το Εθνικόν Κέντρον. Ηδύνατο η Ελληνική Κυβέρνησις δι’ απλού νεύματός της να θέση τέρμα εις την θλιβεράν αυτήν κατάστασιν. Ηδύνατο το Εθνικόν Κέντρον να διατάξη τον τερματισμόν της βίας και της τρομοκρατίας υπό της «ΕΟΚΑ Β'», διότι εξ Αθηνών αντλεί η οργάνωσις τα μέσα συντηρήσεως και την δύναμίν της, ως εγγράφως μαρτυρούν τεκμήρια και αποδείξεις. Δεν έπραξεν, όμως, τούτο η Ελληνική Κυβέρνησις. Ως ένδειξις μιας ανεπιτρέπτου καταστάσεως σημειώ ενταύθα παρενθετικώς ότι και εις Αθήνας ανεγράφησαν προσφάτως συνθήματα κατ’ εμού και υπέρ της «ΕΟΚΑ Β'» εις τους τοίχους ναών και άλλων κτιρίων, συμπεριλαμβανομένου και του κτιρίου της Κυπριακής Πρεσβείας. Και η Ελληνική Κυβέρνησις, καίτοι γνωρίζει τους δράστας, ουδενός επεδίωξε την σύλληψιν και την τιμωρίαν, ανεχομένη κατ’ αυτόν τον τρόπον προπαγάνδαν υπέρ της «ΕΟΚΑ Β'».
 Πολλά έχω να είπω, κύριε Πρόεδρε, αλλά δεν νομίζω ότι πρέπει να μακρηγορήσω περισσότερον. Και δια να καταλήξω, διαβιβάζω ότι η υπό Ελλήνων αξιωματικών στελεχουμένη Εθνική Φρουρά, της οποίας το κατάντημα εκλόνισε την προς αυτήν εμπιστοσύνην του Κυπριακού λαού, θα αναδιαρθρωθή επί νέας βάσεως. Εμείωσα την στρατιωτικήν θητείαν δια να ελαττωθή η οροφή της Εθνικής Φρουράς και το μέγεθος του κακού. Πιθανώς να παρατηρηθή ότι η ελάττωσις της δυνάμεως της Εθνικής Φρουράς, λόγω συντμήσεως της στρατιωτικής θητείας, δεν καθιστά αυτήν ικανή να ανταποκριθή εις την αποστολήν της εν περιπτώσει εθνικού κινδύνου. Δια λόγους, τους οποίους δεν επιθυμώ ενταύθα να εκθέσω, δεν συμμερίζομαι αυτήν την άποψιν. Και θα παρεκάλουν όπως ανακληθούν οι στελεχούντες της Εθνικήν Φρουράν αξιωματικοί εξ Ελλάδος. Η παραμονή των εις την Εθνικήν Φρουράν και η υπ’ αυτών δοίκησίς της θα είναι επιζήμιος εις τας σχέσεις Αθηνών και Λευκωσίας, θα ήμην, εν τούτοις, ευτυχής, εάν ηθέλετε να αποστείλητε εις Κύπρον περί τους εκατόν αξιωματικούς ως εκπαιδευτάς και στρατιωτικούς συμβούλους δια να βοηθήσουν εις την αναδιοργάνωσιν και αναδιάρθωσιν των ενόπλων δυνάμεων της Κύπρου. Ελπίζω, εν τω μεταξύ, να εδόθησαν εντολαί εξ Αθηνών εις την ΕΟΚΑ Β' όπως τερματίση την δραστηριότητά της, καίτοι, εφ’ όσον αύτη δεν διαλύεται οριστικώς, δεν αποκλείεται νέον κύμα βίας και δολοφονιών.
 Θλίβομαι, κύριε Πρόεδρε, διότι ευρέθην εις την ανάγκην να είπω πολλά δυσάρεστα δια να περιγράφω εις αδράς γραμμάς με γλώσσαν ωμής ειλικρίνειας την από μακρού υφισταμένην εν Κύπρω αξιοθρήνητον κατάστασιν. Τούτο, όμως, επιβάλλει το εθνικόν συμφέρον, το οποίον έχω πάντοτε γνώμονα όλων των ενεργειών μου. Δεν επιθυμώ διακοπήν της συνεργασίας μου μετά της Ελληνικής Κυβερνήσεως. Δέον, όμως, να ληφθή υπ’ όψιν ότι δεν είμαι διωρισμένος νομάρχης ή


text:
τοποτηρητής εν Κύπρω της Ελληνικής Κυβερνήσεως, αλλ’ εκλεγμένος ηγέτης μεγάλου τμήματος του Ελληνισμού και απαιτώ ανάλογον προς εμέ συμπεριφοράν του Εθνικού Κέντρου. Το περιεχόμενον της παρούσης δεν είναι απόρρητον.
 Μετ’ εγκαρδίων ευχών,
 III. ΕΓΓΡΑΦΟ ΑΒΕΡΩΦ ΠΡΟΣ ΚΑΡΑΜΑΝΛΗ
 Την 6ην Φεβρουάριου ε.ε. επεσκέφθην εις την οικίαν του, τη αιτήσει μου, τον στρατηγόν ε.α. Φαίδωνα Γκιζίκην.
 Του εδήλωσα ότι εντελώς εμπιστευτικά, και προς το παρόν, μόνον προς χρήσιν του Προέδρου της Κυβερνήσεως, εθεωρούσα χρέος μου να ενημερωθώ επί ωρισμένων πραγμάτων που αφορούσαν το πρόσφατον παρελθόν. Ήθελα δι’ αυτό να έχω τας απόψεις του επί των διαδραματισθέντων αφ’ ενός την 25ην Νοεμβρίου 1973 και αφ’ ετέρου την 15ην Ιουλίου.
 Ο στρατηγός Γκιζίκης επροθυμοποιήθη να μου ανακοίνωση παν ό,τι εγνώριζε.
 Εκράτησα πολύ προχείρους σημειώσεις τας οποίας και λαμβάνω υπ’ όψιν δια να γράψω το παρόν.
 Έθεσα τα ακόλουθα τρία ερωτήματα:
 1. Πώς ήχθησαν εις την ενέργειαν της 25ης Νοεμβρίου 1973 και έπειτα εις την 15ην Ιουλίου 1974, και αφ’ ετέρου ποιοι ενεργώς ανεμίχθησαν.
 2. Ποιοι ήσαν οι σκοποί της ενεργείας.
 3. Αν ανεμίχθησαν ξένοι παράγοντες ή αν ενεθάρρυναν αυτήν.
 Επί του πρώτου σημείου ο στρατηγός είπε τα εξής:
 Περίπου το φθινόπωρον του 1969, άρχισαν να ακούγονται, μεταξύ των οπαδών της 21ης Απριλίου εις το στράτευμα, οι πρώτοι ψίθυροι αμφιβολιών δια την απόδοσιν και ιδία δια την ηθικήν του νέου καθεστώτος. Λόγω της υπαρχούσης παρακολουθήσεως οι ψίθυροι ήσαν ολίγοι και πολύ προσεκτικοί. Τα αποκαλυπτικά όμως στοιχεία, που εκοινολογούντο δια διαφόρων μέσων και ιδία των ραδιοφ. σταθμών του εξωτερικού και μερικοί έκδηλοι πλουτισμοί ή άλλοι φαβοριτισμοί, επέτειναν την κρυφήν δυσαρέσκειαν, συνεχώς δε ευρύτερα επιστεύετο ότι η ηγεσία της Επαναστάσεως διαπνεέται από έντονο εγωισμόν, από πνεύμα νεποτισμού και ότι χρηματίζεται ή ότι βοηθεί χρηματιζόμενους ή τουλάχιστον ανέχεται τον πλουτισμόν «ημετέρων».
 Όλα αυτά όμως ελέγοντο πολύ εμπιστευτικά και εις περιορισμένους κύκλους. Ο ίδιος ησθάνετο μεν μίαν δυσφορίαν αλλά δεν ήτο καλός δέκτης της δυσφορίας των άλλων, διότι ησχολείτο μόνον με τα στρατιωτικά καθήκοντα και ετήρει εις απόστασιν τους κατωτέρους του.
 Εγνώριζε όμως ότι οι δυσφορούντες εξαιρούσαν κάθε κατηγορίας τον Δημ. Ιωαννίδην τον οποίον θεωρούσαν -όπως και ο ίδιος- απολύτως έντιμον και στρατιώτην.
 Πρώτην νύξιν περί ευρυτέρας δυσφορίας του έκαμε ο Ιωαννίδης το φθινόπωρον του 1972. (Δεν το εσημείωσα αλλά αν ενθυμούμαι καλά, τούτο έγινε εις την Καβάλαν). Του είπεν ότι κλέβουν όλοι, ότι ιδία οι κατώτεροι αξιωματικοί δεν ανέχονται πλέον την κατάστασιν.
 Την 17ην Σεπτεμβρίου 1973, τον επεσκέφθην ο έμπιστος του Ιωαννίδη λοχαγός Θανόπουλος, ο οποίος του είπεν ότι οι μικροί ομιλούν πλέον περί σφαγής, ότι πρέπει η ηγεσία ν’ αντικατασταθή δι’ άλλης, απολύτως ηθικής, και του έρριψε την ιδέαν ν’ αναλάβη ο ίδιος πρόεδρος της Δημοκρατίας και ο Ιωαννίδης πρωθυπουργός. Απήντησε ότι δεν επεθύμει ν’ αναμιχθή και δεν θα εδέχετο.
 Αργότερα εδέχθη θέτων ωρισμένους όρους περί υγειών εξελίξεων.
 Ούτω, είναι δύσκολον να λεχθή ποίος ήτο ο σκοπός της τότε μεταπολιτεύσεως, διότι όπως απεδείχθη έκαστος απέβλεπε εις διαφόρους σκοπούς. Ο ίδιος έβλεπε τον εγωισμόν του Παπαδόπουλου και την ανηθικότητα του περιβάλλοντός του, και ενόμιζε ότι δια μιας μεταπολιτεύσεως θα απεκαθίστατο η ηθική και θα εξησφαλίζετο ομαλή εξέλιξις. Δι’


text:
αυτό και ηγωνίσθη δια να περιληφθούν εις τα δύο διαγγέλματα της 25ης Νοεμβρίου μερικαί δεσμευτικοί φράσεις.
 Ο Ιωαννίδης απέβλεπε εις μίαν διαιώνισιν του καθεστώτος αλλά με αυστηράν και ηθικήν διακυβέρνησιν.
 Άλλοι εις βραχυκυκλώσεις διαφόρων μορφών.
 Την 1ην Νοεμβρίου, ο Ιωαννίδης του είπεν ότι ο καλλίτερος Πρωθυπουργός θα ήτο ο Ανδρουτσόπουλος, όστις ήτο τίμιος και είχε καλήν πείραν των οικονομικών.
 Ενθάρρυνσιν από ξένους δεν είχαν καμμίαν, ουδείς δε ξένος εγνώριζε τίποτε. Η επίσκεψις του Αμερικανού στρατηγού Ζάις εις την Έδραν της Στρατιάς εις Λάρισαν, ήτο καθαρώς εθιμοτυπική και ουδέν ελέχθη σχετικώς εκατέρωθεν.
 Ακόμη και Έλληνες ενήμεροι ήσαν ελάχιστοι. Ουδείς εκ των αρχηγών εγνώριζε. Ενήμερος ήτο ο στρατηγός Μπονάνος, τότε διοικητής Γ' Σώματος Στρατού και οι Χρήστος Πυρόπουλος και Σπύρος Ηλιόπουλος. Κάποια νύξις είχε γίνει προς τον Υποπτέραρχον Παπανικολάου, τότε Διοικητήν της 28 Τ Α Δ εις Λάρισαν.
 Πιθανώτατα θα εγνώριζαν επίσης τα σχεδιαζόμενα μερικοί εκ των πολύ εμπίστων του Ιωαννίδη. Την παραμονήν το εσπέρας οι μυηθέντες ανήλθαν εις 430. Το πρωί της 25ης Νοεμβρίου, ο ίδιος ο στρατηγός Γκιζίκης ετηλεφώνησε εις τον αντ/τηγον Γαλατσάνον τότε Δ/τήν Β Σ Σ, ενώ ο Ιωαννίδης και ο Ανδρουτσόπουλος εκάλουν διάφορα πρόσωπα (Παλαμάν, Τσουδερόν κ.ά.) δια ν’ αναλάβουν Υπουργεία.
 Ο στρατηγός Γκιζίκης επρόκειτο να μεταβή εις Αγκυραν δι’ εθιμοτυπικήν επίσ


text:
Ψέματα !!! Άρθρο στο Bloomberg και η απάντηση από έναν Έλληνα άνεργο. | EPAM Greece EPAM Greece
 Ψέματα !!! Άρθρο στο Bloomberg και η απάντηση από έναν Έλληνα άνεργο.
 Oι μετανάστες παραμένουν απασχολημένοι καθώς οι άνεργοι Έλληνες απορρίπτουν περιφρονητικά τις χαμαλοδουλειές
 Μέχρι πριν από λίγες ημέρες, τα χωράφια γύρω από το χωριό της Νέας Μανωλάδας στην Πελοπόννησο ήταν μια κυψέλη δραστηριότητας, καθώς χιλιάδες μετανάστες μάζευαν τις φράουλες, που η νότια Ελλάδα εξάγει σε όλη την Ευρώπη. Τώρα, αυτά τα χωράφια είναι ήσυχα.
 Στις 17 Απριλίου τρεις Έλληνες εργοδηγοί σε ένα από τα χωράφια καλλιέργειας φράουλας πυροβόλησαν με καραμπίνες σε μια μεγάλη ομάδα εργατών συγκομιδής φράουλας, κυρίως από το Μπαγκλαντές, που απαιτούσαν πληρωμή δεδουλευμένων αρκετών μηνών. Πάνω από 30 μετανάστες τραυματίστηκαν, και οι επιστάτες, μαζί με το αφεντικό τους, συνελήφθησαν. Ως αποτέλεσμα της μεγάλης δημοσιότητας του περιστατικού, πολλές ξένες εταιρείες εισαγωγής φράουλας από τη Νέα Μανωλάδα έχουν ακυρώσει παραγγελίες, και οι μετανάστες εργάτες κρύβονται λόγω του φόβου σύλληψης χωρίς άδεια παραμονής.
 Είναι απίθανο οι άνεργοι Έλληνες να επιδιώξουν να τους αντικαταστήσουν στα χωράφια. Παρά το γεγονός ότι η χώρα έχει υποστεί μια βαθιά ύφεση από το 2008 και τα πιο πρόσφατα δεδομένα ανεβάζουν την ανεργία του Ιανουαρίου στο 27,2 τοις εκατό, οι Έλληνες πολίτες θεωρούν αυτό το είδος της ταπεινωτικής, χαμηλά αμειβόμενης εργασίας υποδεέστερη για αυτούς. «Δεν είναι το είδος της δουλειάς που κάνουμε», λέει ο Πλάτων Τήνιος, επίκουρος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Πειραιά, που ειδικεύεται στην εργασιακή οικονομία. «Εγκαταλείψαμε αυτό το είδος δουλειάς πριν από πολύ καιρό.”
 Υπάρχουν πάνω από 500.000 μετανάστες, που ζουν νόμιμα στην Ελλάδα, αλλά εκτιμάται ότι υπάρχουν τουλάχιστον άλλοι τόσοι μετανάστες χωρίς χαρτιά. Ενώ η παράνομη μετανάστευση έχει απασχολήσει τους Έλληνες εδώ και χρόνια, έχει γίνει καυτό θέμα τώρα, που υπάρχουν 1,3 εκατομμύρια Έλληνες εκτός αγοράς εργασίας. Κι όμως, παρά τους ισχυρισμούς ορισμένων πολιτικών – ιδίως εκείνων που προέρχονται από την ακροδεξιά – ότι οι μετανάστες κλέβουν τις δουλειές, οι ντόπιοι αποφεύγουν τις εργασίες – γεωργικές και άλλες – που απαιτούν σωματική ένταση και μόχθο. Οι εργάτες φράουλας, για παράδειγμα, πληρώνονται € 20 – € 25 την ημέρα ($ 26 – $ 33) για εργασία περίπου 10 ωρών. Ζουν κυρίως σε αυτοσχέδιες καλύβες φτιαγμένες πρόχειρα και γρήγορα από πλαστικά καλύμματα και κομμάτια ξύλου, και δεν έχουν πρόσβαση σε τουαλέτες.
 Η Λία Λιάπα ψάχνει για δουλειά από τον Ιανουάριο, όταν το κατάστημα λιανικής πώλησης οικιακών συσκευών στην Αθήνα, όπου εργαζόταν πάνω από τρία χρόνια, έκλεισε χωρίς προειδοποίηση. Ακόμα κι αν η 33χρονη επιλεγεί για το πενιχρό επίδομα ανεργίας των € 359 το μήνα, η Λιάπα δεν θα το σκεφτόταν να εργασθεί σε ένα αγρόκτημα φράουλας. “Θα ήθελα να κάνω σχεδόν οποιαδήποτε εργασία, ακόμη και μερικής απασχόλησης», λέει. “Αλλά όχι εργασία, όπου θα με εκμεταλλευόντουσαν, όπως τους μετανάστες εργάτες. Οι Έλληνες δεν θα ήθελαν ή δεν θα μπορούσαν να εργαστούν σε αυτές τις συνθήκες. ”
 Περίπου οι μισοί από τα 10,8 εκατ. πολιτών της χώρας ζουν σήμερα στις πόλεις, και οι περισσότεροι από αυτούς ελάχιστα επιθυμούν να ανταλλάξουν την αστική ζωή με μια αγροτική εγκατάσταση. «Είναι σπάνιο για