joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Brimba

Il-brimb huma predaturi invertebrati bi tmien saqajn, b'ġisem maqsum fi tnejn, mingħajr apparat ta' tagħmid fil-ħalq u mingħajr ġwienaħ. Huma jinsabu ikklassifikati fl-ordni Araneae, wieħed mill-ħafna ordnijiet fi ħdan il-klassi l-kbira tal-Araknidi, grupp li jinkludi ukoll lill-iskorpjuni fost oħrajn. L-istudju tal-brimb huwa magħruf bħala l-Araknoloġija.

Il-brimb kollu jipproduċi l-ħarir, li huwa proteina irqiqa u b'saħħitha, li toħroġ bħala ħajta minn apparat speċjali fin-naħa t'isfel tal-abdome (żaqq). Ħafna speċi ta' brimb jużaw dan il-ħarir sabiex jagħmlu l-għanqbuta tagħhom ħalli b'hekk ikunu jistgħu jaqbdu insetti oħra għall-ikel, iżda nsibu brimb ieħor li huwa kapaċi jikkaċċja għall-ikel b'mod ħieles, mingħajr l-użu tal-għanqbuta. Il-ħarir jintuża wkoll sabiex il-brimb ikun jista' jitla' ma' superfiċi għoljin, biex jikkrea ħitan lixxi fejn ikun jista' jqiegħed il-bejta, biex jibnu l-boroż għall-bajd, biex iżomm l-isperma, u biex jorbot il-preda, fost ħafna użi oħrajn.

Huma 150 speċi ta' brimb biss (fil-familji Uloboridae u Holarchaeidae, u fis-subordni Mesothelae), li jistgħu jinġettaw il-velenu għall-protezzjoni tagħhom stess jonkella biex joqtlu u jħollu l-preda. Xi 200 speċi biss, iżda, għandhom gdim li jista' jikkawża problemi ta' saħħa fil-bniedem. Ħafna gidmiet ta' brimb jista' jikkawża l-uġigħ, imma fl-aħħar mill-aħħar dan il-gdim ma jwassalx għal sitwazzjonijiet fatali.
Serp

Is-sriep huma rettili tas-subordni Serpentes. Bħal kull rettilu ieħor, is-sriep huma miksija bil-qxur. Is-sriep kollha huma karnivori, u jintgħarfu mill-gremxul mingħajr saqajn minħabba n-nuqqas ta' kapep tal-għajnejn, saqajn u widnejn esterni. Jeżistu iktar minn 2,700 speċi differenti ta' sriep, mifruxa ma' kull kontinent minbarra l-Antartika, u jvarjaw ħafna fid-daqs: minn dawk żgħar madwar 10 cm bħas-serp spaga, sal-pituni u l-anakondi li jafu jikbru sa disa' metri (30 pied). Sabiex jakkomodaw l-iġsma rqaq tas-sriep, l-organi interni li jkunu f'pari (bħal ngħidu aħna, il-kliewi), jinsabu waħda 'l quddiem u l-oħra wara, minflok maġenb xulxin, kif jiġri pereżempju, fil-bniedem. Is-serp huwa wieħed mill-iktar annimali li jbeżża' għax ftit hawn tagħrif dwar is-sriep. Filwaqt li ħafna speċijiet jafu jkunu perikolużi għall-bniedem jekk maltrattati, fir-realtà, fis-sena ħafna iktar nies imutu għax jintlaqtu minn sajjetta milli minħabba gdim tas-sriep.

Filwaqt li s-sriep velenużi huma biss minoranza tal-ispeċijiet kollha (madwar 300 għandhom gidma velenuża), hemm biss madwar 50 speċi ta' sriep li huma perikolużi għall-bniedem; madwar 40,000 persuna fis-sena imutu minħabba s-sriep. Is-sriep tal-baħar huma iktar perikolużi minn dawk tal-art. Il-velenu tas-sriep jintuża primarjament sabiex joqtol jew irażżan il-priża, u mhux għad-difiża personali. Is-sriep setgħu evolvew mill-gremxul li adattaw u tgħallmu jħaffru fl-art, fil-Perjodu Kretaċju (madwar 150 Ma), avolja ħafna xjenzati jissuġġerixxu li s-sriep oriġinaw mill-baħar. Id-diversità tas-sriep moderni tfaċċat fil-Perjodu Paljoċeniku (madwar 66 sa 56 Ma).

Anatomija 

Is-sriep ma għandhomx widnejn, imma "jisimgħu" mis-sens tal-ħass billi jħossu l-vibrazzjonijiet tal-art. Ix-xedaq tagħhom mhux magħqud mal-bqija tar-ras u jista' jinfetaħ biex jibilgħu xi ħaġa li hi ħafna ikbar minn rashom. L-itqal serp mis-sriep kollha hu l-anakonda, li jaf jiżen 'il fuq minn 225 kg.

Tassonomija 

 Dominju Eukaryota
 Renju Animalia
 Fajlum Chordata
 Klassi Reptilia
 Ordni Squamata
 Sottordni Serpentes, jew aħjar Ophidia
 Superfamilja Boidea, jew aħjar Henophidia
 Familja Aniliidae
 Familja Anomochlidae
 Familja Boidae
 Familja Bolyeriidae
 Familja Cylindrophiidae
 Familja Loxocemidae
 Familja Tropidophiidae
 Familja Uropeltidae
 Familja Xenopeltidae
 Superfamilja Colubroidea, jew aħjar Xenophidia
 Familja Acrochordidae
 Familja Atractaspididae
 Familja Colubridae
 Familja Elapidae
 Familja Hydrophiidae
 Familja Viperidae
 Superfamiglia Typhlopoidea, jew aħjar Scolecophidia
 Familja Anomalepidae
 Familja Leptotyphlopidae
 Familja Typhlopidae

Rettili
Chordata
Procaviidae

Procaviidae hija familja ta' mammiferi plaċentati (l-iraċi), fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Eutheria, fl-ordni Hyracoidea, b'erba' ġeneri u b'erba' speċi ħajjin, għalkemm dwar dan hemm dibattitu jaħraq għaddej bejn il-mammoloġisti. Bħalissa fil-biċċa l-kbira tal-klassifikazjonijiet qegħdin jiġu imniżżla 4 speċi, iżda din hija waħda temporanja, għaliex hemm pressjoni kbira minn ħafna xjentisti biex tinġabar aktar informazjoni u materjal biex issiru aktar testijiet ġenetiċi biex tissolva din il-kwistjoni.

Lista tal-ispeċi tal-familja Procaviidae 

Familja Procaviidae
Ġeneru Dendrohyrax
Iraċ tas-siġar ta' Nofsinhar, Dendrohyrax arboreus
Iraċ tas-siġar tal-Punent, Dendrohyrax dorsalis
???(Iraċ tas-siġar tal-Lvant, Dendrohyrax validus)
Ġeneru Gigantohyrax (estint)
Gigantohyrax maguirei (estinta) 
Ġeneru Heterohyrax
Iraċ tal-ġebel bit-tbajja sofor, Heterohyrax bruceii
???(Iraċ tal-ġebel ta' Aħaġġar, Heterohyrax antineae)
???(Iraċ tal-ġebel ta' Matadi, Heterohyrax chapini)
Ġeneru Procavia
Procavia antiqua (estinta)
Procavia transvaalensis (estinta)
Iraċ ta' Kap, Procavia capensis

Referenzi 

 Wilson, D. E.; Reeder, D. M. Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, ISBN 0-8018-8221-4
 Nowak, R. M. 1999. Order Hyracoidea. Pages 1041-1047 in: Walker's Mammals of the World. Sixth Edition. Volume II. (R. M. Nowak). Johns Hopkins University Press, Baltimore.
 Palebijoloġika

Ħoloq esterni 

 Artiklu minn "BBC Science and Nature" fuq l-iraċ
 L-ordni Hyracoidea fuq The Tree of Life Web Project
 Referenza għall-iraċ fuq sit dwar l-Iljunfanti

Hyracoidea
Dendrohyrax

hyracoidea

Dendrohyrax huwa ġeneru ta' mammiferi plaċentati (l-iraċi), fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Eutheria, fl-ordni Hyracoidea, fil-familja Procaviidae ma' 2 ġeneri oħra (Heterohyrax u Procavia) u b' 2 speċi ħajjin.

(għal aktar informazzjoni ara l-artiklu Iraċ)

Lista ta' l-ispeċi tal-ġeneru Dendrohyrax

Ġeneru Dendrohyrax (Gray, 1868)
Dendrohyrax arboreus (A. Smith,	1827)	
Dendrohyrax dorsalis (Fraser, 1855)

Referenzi
Shoshani, Jeheskel (Novembru 16, 2005). Wilson, D. E., u Reeder, D. M. (edituri) Mammal Species of the World, 3et edizzjoni, Johns Hopkins University Press, 87-89. ISBN 0-801-88221-4.

Ħoloq Esterni
 Artiklu tal-BBC Science and Nature fuq Hyrax
 Referenza għal Hyrax fuq sit web fuq l-iljunfanti (tinkludi video ta' Procavia capensis)
Heterohyrax

Heterohyrax huwa ġeneru ta' mammiferi fil-klassi Mammalia, u fil-familja Procaviidae ma' żewġ ġeneri oħra u bi speċi waħda biss ħajja.

Lista tal-ispeċi tal-ġeneru Heterohyrax 

Ġeneru Heterohyrax (Gray, 1868)
Heterohyrax antineae (Heim de Balsac & Begouen, 1932)
Heterohyrax brucei (Gray, 1868)			
Heterohyrax brucei chapini (Hatt, 1933)

Referenzi 
 Wilson, D. E.; Reeder, D. M. Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, ISBN 0-8018-8221-4

Ħoloq esterni 

 Artiklu fuq BBC Science and Nature dwar l-iraċ

Hyracoidea
Procavia

Procavia huwa ġeneru ta' mammiferi plaċentati (l-iraċi), fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Eutheria, fl-ordni Hyracoidea, fil-familja Procaviidae ma' żewġ ġeneri oħra (Dendrohyrax u Heterohyrax) u bi speċi waħda biss ħajja.

Lista tal-ispeċi tal-ġeneru Procavia

Ġeneru Procavia
Iraċ ta' Kap, Procavia capensis

Referenzi
Shoshani, Jeheskel (November 16, 2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds) Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, 87-89. ISBN 0-801-88221-4.

Ħoloq esterni
 Artiklu fuq il-BBC dwar il-Hyrax
 Referenza għal Hyrax fuq sit dwar l-iljunfanti

Hyracoidea
Dugonginae

Sirenia

Dugonginae hija sottofamilja ta' mammiferi plaċentati (id-dugongi), fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Eutheria, fl-ordni Sirenia, fil-familja Dugongidae ma' 2 sottofamilji oħra (Hydrodamalinae u Halitheriinae) li llum il-ġurnata it-2 estinti, bil-ġeneru Dugong biss rappreżentat, bi speċi 1 ħajja.

(għal aktar informazzjoni ara l-artiklu Baqra tal-baħar jew Dugongu)

Lista ta' l-ispeċi tas-sottofamilja Dugonginae

Sottofamilja Dugonginae				
Ġeneru Bharatisiren Estint (Bajpai & Domning, 1997)
Bharatisiren kachchense (Bajpai & Singh & Singh, 1987)
Ġeneru Caribosiren Estint (Reinhard, 1959)
Caribosiren turneri (Reinhard, 1959)
Ġeneru Corystosiren Estint (Domning, 1990)
Corystosiren varguezi (Domning, 1990)
Ġeneru Crenatosiren Estint (Domning, 1991)
Crenatosiren olseni (Reinhard, 1976)
Ġeneru Dioplotherium Estint (Cope, 1883)
Dioplotherium manigaulti (Cope, 1883)
Ġeneru Dugong (Lacepede, 1799)
Dugong dugon (P.L.S. Muller, 1776)
Sottospeċi 
Dugong dugon australis (Retzius, 1794)
Dugong dugon dugon (P.L.S. Muller, 1776)
Dugong dugon hemprichii (Ehrenberg, 1828)
Dugong dugon tabernacauli(Ruppell, 1834)
Ġeneru Rytiodus Estint (Lartet, 1866)
Rytiodus capgrandi (Lartet, 1866)
Ġeneru Thalattosiren Estint (Sickenburg, 1928)
Thalattosiren petersi (Abel, 1904)
Ġeneru Xenosiren Estint (Domning,	1989)
Xenosiren allisoni (Kilmer, 1965)
Xenosiren yucateca (Domning, 1989)

Referenzi
Shoshani, Jeheskel (November 16, 2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds) Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, 92-93
 The Paleobiology Database

Links Esterni
Manatee & Dugong Research, Education, & Conservation  
The earliest known Sirenian is Pezosiren portelli.
Hydrodamalinae

Sirenia

Hydrodamalinae hija sottofamilja ta' mammiferi plaċentati (il-baqar tal-baħar) (estinti), fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Eutheria, fl-ordni Sirenia, fil-familja Dugongidae ma' 2 sottofamilji oħra (Dugonginae u Halitheriinae), b' 2 ġeneri Dusisiren u Hydrodamalis, bl'ebda speċi ħajja.

(għal aktar informazzjoni ara l-artiklu Baqra tal-baħar jew baqra tal-baħar ta' Steller)

Lista ta' l-ispeċi tas-sottofamilja Hydrodamalinae

Sottofamilja Hydrodamalinae
Ġeneru Dusisiren (paraphyletic) (Domning, 1978)
Dusisiren jordani	(Kellogg, 1925)
Dusisiren dawana (Domning & Saito & Takahashi, 1986)
Dusisiren takasatensis (Horikawa & Kobayashi & Miyazaki, 1995)
Dusisiren reinhardi (Domning, 1978)
Ġeneru Hydrodamalis (Retzius, 1794)
Hydrodamalis cuestae (Domning, 1978)
Hydrodamalis gigas (Zimmermann, 1780)
Hydrodamalis spissa

Referenzi
Shoshani, Jeheskel (November 16, 2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds) Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, 92-93
 The Paleobiology Database

Links Esterni
Manatee & Dugong Research, Education, & Conservation  
The earliest known Sirenian is Pezosiren portelli.
Lamantin

Il-lamantini huma mammiferi plaċentati erbivori kbar tal-ilma, magħrufa wkoll bħala l-baqar tal-baħar jew bl-isem ta' "manati" kelma Spanjola li ġejja mill-Karibew li tfisser "sider" ta' mara.

Il-familja tal-lamantini (Trichechidae) hija differenti mill-familja tad-dugongi (Dugongidae), fil-morfoloġija tar-ras u l-forma tad-denb. Id-dugongi għandhom denbhom f'forma ta' furkun maqsum f'żewġ partijiet, simili ħafna għal dak tal-baleni u d-dniefel waqt li tal-lamantini għandu l-forma tonda ta' moqdief jew pala. Dawn huma mammiferi erbivori kbar li jiżnu bejn 350kg u 1000kg, li jqattgħu nofs il-ġurnata reqdin fl-ilma u jitilgħu fil-wiċċ biex jieħdu n-nifs kull ftit inqas minn 20 minuta u l-biċċa l-kbira tal-bqija tal-ħin jirgħu fl-ilma baxx.

Distribuzzjoni 

Il-Lamantin tal-Karibew (Trichechus manatus) huwa mifrux mal-kosta u x-xmajjar fil-golf tal-Messiku. Il-Lamantin Amazoniku (Trichechus inunguis), kif jgħid ismu, hu mifrux fix-xmajjar tal-Amazonja u l-Lamantin Afrikan (Trichechus senegalensis) jinsab mifrux mal-kosta u x-xmajjar tal-pajjiżi fil-Punent tal-Afrika.

Dieta 

Il-lamantini huma mammiferi li jieklu 'l fuq minn 60 speċi ta' algi, pjanti u veġetazzjoni tal-ilma. Lamantin adult normalment jiekol bejn 8% u 15% tal-piż ta' ġismu f'veġetazzjoni kuljum. It-Trichechus manatus huwa magħruf ukoll li ġieli kiel xi ħut mix-xbieki tas-sajd.

Klassifikazzjoni 

 Ordni Sirenia
 Familja Trichechidae
 Ġeneru Trichechus
 Lamantin tal-Karibew, Trichechus manatus
 Lamantin Afrikan, Trichechus senegalensis
 Lamantin Amazoniku, Trichechus inunguis

Referenzi 
 Wilson, D. E.; Reeder, D. M. Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, ISBN 0-8018-8221-4

Ħoloq esterni 

 Bagheera – Sit edukattiv dwar l-annimali l-iktar f'risku fid-dinja
  Stampi tal-manatees

Sirenia
Dugongu

Id-dugongu (Dugong dugon) huwa mammiferu plaċentat erbivoru tal-baħar u huwa l-iżgħar speċi fost il-baqar tal-baħar fl-ordni Sirenia (li jinkludi fih il-lamantini u l-baqra tal-baħar ta' Steller). L-adulti ġeneralment ma jikbrux aktar min 3 metri. L-isem "dugongu" ġej mil-malajan eżattament mil-kelma "duyung" li tfisser mara tal-baħar jew sirena.

Dieta 
Id-dugongu huwa wieħed mill-ftit mammiferi tal-baħar li huma erbivori u d-dieta tikkonsisti kompletament minn veġetazzjoni u ħaxix tal-baħar.

Distribuzzjoni 

Għalkemm darba d-dugongu kien mifrux mal-Paċifiku tropikali ta' Nofs in-nhar u ma' l-oċean Indjan kollu, l-popolazzjonijiet naqsu ħafna fin-numru. Gruppi kbar ta' 10,000 għadhom jinstabu biss madwar il-Great Barrier Reef u Shark bay fl-Awstralja u fl-istrett ta' Torres fin-Nofs in-nhar ta' New Guinea. Qabel l-1970, huwa maħsub li gruppi ta' dan id-daqs kienu jeżistu wkoll fil-Mozambik u mal-kosta tal-Kenja, fejn issa n-numru naqas drastikament u f'Palaw baqa' popolazzjoni żgħira oħra wkoll.

Numru żgħir ta' dugongi jistabu fl-istretti ta' Ġoħor li jifirdu lill-Ġoħor fil-Malasja minn Singapor u fil-Filippini fil-provinċi ta' Palaw, Romblon, Gujmaras, u Davaw Orjentali u fil-Baħar l-Aħmar viċin l-Eġittu.

Il-bajja ta' Moreton, hija bajja kbira fil-kosta tal-Lvant ta' l-Awstralja. Din il-bajja hija waħda mill-ħafna postijiet li jservu ta' protezzjoni għad-dugongu minn klieb il-baħar kbar fejn l-ilma mhux fond, nadif ħafna u b'veġetazzjoni addattata w abbondanti. Din l-arja ta' 'l fuq minn 200km hija mportanti ħafna għall-futur ta' dan il-mammiferu, minn hawn din l-ispeċi tista' tiġi studjata faċilment u b'hekk tkun tista' tingħatha protezzjoni aħjar. 

Id-dugongi li hemm fil-Golf Persiku ġew irrapurtati li kienu f'periklu akbar minħabba l-konflitti li kien hemm bejn l-Istati Uniti u l-Iraq, fejn matul il-gwerrer kwantita kbira ta' żejt infirxet mal-golf.  L-istat attwali tal-popolazzjoni tad-dugongi fil-Golf Persiku mhux magħruf.

Klassifikazjoni 

 Ordni Sirenia
 Familja Dugongidae
 Sottofamilja Dugonginae
 Ġeneru Dugong
 Dugongu, Dugong dugon

Referenzi 
 Shoshani, Jeheskel (November 16, 2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds) Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, 92. ISBN 0-8018-8221-4.

Links Esterni 
 images and movies of the dugong (Dugong dugon)
 Roberto Sozzani's Encounter with Dugongs
 UNEP Dugong Action Plan
 Sirenian International
 underwater encounter with a dugong

Sirenia
Lamantin Afrikan

Il-Lamantin Afrikan huwa 1 minn 3 speċi ta' mammiferi plaċentati erbivori kbar tal-ilma, mill-familja Trichechidae fil-ġeneru Trichechus magħruf ukoll bħala baqra tal-baħar jew bl-isem ta' "manati" kelma Spanjola li ġejja mill-Karibew li tfisser "sider" ta' mara. Dan il-lamantin ftit li xejn ġie studjat u b'hekk ma tantx hemm tagħrif dwaru.

Il-lamantin Afrikan għandu ġilda griża u bħala kobor huwa l-mezzan fost it-3 speċi li jeżistu, twil minn 3 metri sa 4.5 metri u jiżen massimu ta' ftit inqas minn 500kilogramm. Dan il-lamantin minbarra huwa simili ħafna tal-lamantin tal-Karibew ħlief mid-daqs, fejn normalment il-lamantin tal-Karibew jiżen id-doppju u jidher ħafna eħxen.

Dieta 
Il-Lamantin Afrikan huwa mammiferu erbivoru li jiekol ħafna speċi ta' pjanti u huwa l-aktar speċi ta' lamantin li jiekol veġetazzjoni li mhix tal-ilma. Lamantin adult normalment jiekol madwar 10% tal-piż ta' ġismu f'veġetazzjoni kuljum.

Distribuzzjoni 
Il-Lamantin Afrikan (Trichechus senegalensis) huwa mifrux mal-kosta u max-xmajjar fil-Punent tal-Afrika fil-pajjiżi bħall-Angola, Benin, Burkina Faso, Ċad, Gabon, Gambja, Gana, Gwineja, Gwineja Ekwatorjali, Gwineja-Bissau, Kamerun, Kosta tal-Avorju, Liberja, Mali, Mawritanja, Niġer, Niġerja, Reppublika Demokratika tal-Kongo, Senegal, Sierra Leone u Togo.

Riproduzjoni 
Għoġol 1 (rarament 2) jitwieled wara tqala ta' bejn wieħed u ieħor 13-il xagħar, joħroġ bid-denb l-ewwel u jitla għal ewwel nifs waħdu mingħajr l'ebda għajnuna min naħa tal-omm. Dan jibqa dipendenti fuq l-omm għal tul ta' żmien twil, b'hekk iż-żmien bejn it-twelied ta' għoġol u ieħor idum minn 3 sa 5 snien, rata ta' riproduzjoni verament baxxa. Il-maturita sesswali fin-nisa tista tintlaħħaq kmieni fl-eta ta' 3 snien biss waqt li fl-irġiel tieħu aktar żmien.Il-lamantin Afrikan huwa maħsub li jgħix madwar it-30 sena.

Klassifikazzjoni 

Ordni Sirenia
Familja Trichechidae
Ġeneru Trichechus
Lamantin Afrikan, Trichechus senegalensis

Referenzi 
Shoshani, Jeheskel (November 16, 2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds) Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, 93. ISBN 0-8018-8221-4.

Ħoloq 
Bagheera An educational website of Earth's endangered animals
http://web.archive.org/20070326014800/www.geocities.com/philgarringer/St_Lawrence_manatee.html A website dedicated to protecting the Northern Manatee
 http://cars.er.usgs.gov/pics/manatee/manatee.html USGS gallery on manatees, also depicting habitats close to power plants

Sirenia
Iljun

L-Iljuni (Panthera leo) huma membri tal-familja Felidae. L-iljuni irġiel kbar jiżnu 250 kg u huma t-tieni l-ikbar qtates ħajjin wara t-tigri. Huma l-uniċi f'din il-familja li jgħixu u jikkaċċjaw fi grupp. Grupp kbir ta' ljuni jikkonsisti minn leonessi u t-tfal tagħhom, b'wieħed jew żewġt irġiel. Ġeneralment, hi l-leonessa li tikkaċċja, imma wara li dak l-annimal ikkaċċjat jiġi maqtul, l-iljuni rġiel jieklu l-ewwel, wara l-leonessi u t-tfal l-aħħar. 

Illum l-ġurnata ssib l-iljuni li jgħixu fil-ħajja naturali selvaġġa tagħhom fl-Afrika tal-Lvant u f'parti mill-Indja.

 
Mammali tal-Afrika
Mammali tal-Indja
Qattus

Il-Qtates jiġu mill-istess familja tal-iljuni u t-tigri. Iżjed minn 4,000 sena ilu, fl-Eġittu tal-Qedem, il-qtates kienu jitqiesu allat. In-nies kienu jiġu kkastigati jekk jagħmlu xi att ħażin fuq xi qattus. Meta qattus kien imut, kien jiġi rrumblat fi-ħwawar u biċċa drapp speċjali, b'hekk jiġu forma ta' mumja u jagħmlulhom funeral pubbliku. Madwar 100 sena ilu f'post fl-Eġittu nstabu madwar 300,000 mumja tal-qtates. Il-qtates li nżommu illum f'darna huma dixxendenti minn dawk il-qtates allat.

Insibu diversi qtates differenti fosthom, il-qtates Persjani, bis-suf twil, il-qtates Sijamiżi, b'suf veru qasir u b'vuċi b'saħħitha, u l-qtates Manx, li m'għandhomx denb. Iżda kollha għandhom vista tajba, l-iktar fid-dlam, u dwiefer twal u jaqtgħu. Id-dwiefer tal-qtates għandhom partikularità, dik li ma jkunux dejjem jidhru. Il-qtates infatti kapaċi jiġbdu difrejhom 'l ġewwa fil-laħam permezz ta' muskoli apposta u joħorġuhom biss meta jridu jużawhom.

Xi ħaga interessanti fuq il-qtates hija li meta l-bniedem joqgħod imellishom jew ifissidhom, il-bniedem ikollu inqas ċans li jaqbdu attakk tal-qalb.

Qtates
Carnivora
Lamantin Amazoniku

Sirenia

Il-Lamantin Amazoniku huwa 1 minn 3 speċi ta' mammiferi plaċentati erbivori kbar tal-ilma, mill-familja Trichechidae fil-ġeneru Trichechus magħruf ukoll bħala baqra tal-baħar jew bl-isem ta' "manati" kelma Spanjola li ġejja mill-Karibew li tfisser "sider" ta' mara.

Il-lamantin Amazoniku għandu ġilda skura lewn il-kannella fl-iswed u huwa l-iżgħar u l-irqaq fost it-3 speċi li jeżistu, b'tul massimu ta' 2.8 metri u jiżen minn 350 kilogramm sa 500 kilogramm. Dan il-lamantin faċilment jintgħaraf mit-2 l-oħra bin-nuqqas ta' dwiefer fuq l-idejn ta' quddiem (infatti l-isem latin ta' dan il-mammiferu T.inunguis ifisser eżattament "bla dwiefer") u mit-teba kbira bajdanija fir-roża fuq iż-żaqq li l-lamantini l-oħra ma għandhomx.

Dieta
Il-Lamantin Amazoniku huwa mammiferu erbivoru magħmar esklużivament bi snien uniċi fost il-mammiferi, dawn jiġu mibdula l-ħin kollu b'numru infinit tul ħajtu kollha. Id-dras ġodda jikbru fuq in-naħa ta' wara tal-ħalq u jinbuttaw dejjem 'il quddiem sakemm jieħdu post is-snien qodma fuq quddiem. Dan il-mammiferu jiekol ħafna speċi ta' algi, pjanti u veġetazzjoni tal-ilma. Lamantin Amazoniku adult fl-istaġun tax-xita normalment jiekol sa 8% tal-piż ta' ġismu f'veġetazzjoni kuljum, waqt li fl-istaġun ix-xott minħabba nuqqas ta' veġetazjoni dan ikollu ma jiekolx għal ġimgħat sħaħ. Madankollu l-lamantin għandu depożiti kbar ta' xaħam u metaboliżmu baxx ħafna (terz ta' mammiferi oħra ta' l-istess daqs) li jżommuh ħaj sakemm is-sitwazzjoni tiġi għan-normal.

Distribuzzjoni
Il-Lamantin Amazoniku Trichechus inunguis kif jgħid l-isem komuni, mifrux f'bosta xmajjar b-ilma kalm fil-foresta Amazonika tal-Brażil, Kolombja, Ekwador, Gujana u Peru.

Riproduzjoni
Għoġol 1 (rarament 2) jitwieled wara tqala ta' bejn wieħed u ieħor 13-il xagħar, dan jibqa dipendenti fuq l-omm għal tul ta' żmien twil, b'hekk iż-żmien bejn it-twelied ta' għoġol u ieħor jieħu il-fuq minn 3 snien u nofs, rata ta' riproduzjoni verament baxxa. Il-maturita sesswali tintlaħħaq fl-eta ta' bejn 5 u 6 snien pero kemm hi twila il-ħajja ta' lamantin Amazoniku għadhu mhux magħruf.

Klassifikazzjoni

Ordni Sirenia
Familja Trichechidae
Ġeneru Trichechus
Lamantin Amazoniku, Trichechus inunguis

Referenzi
Shoshani, Jeheskel (November 16, 2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds) Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, 93. ISBN 0-801-88221-4.

Ħoloq esterni
Bagheera An educational website of Earth's endangered animals
http://web.archive.org/20070326014800/www.geocities.com/philgarringer/St_Lawrence_manatee.html A website dedicated to protecting the Northern Manatee
 http://cars.er.usgs.gov/pics/manatee/manatee.html USGS gallery on manatees, also depicting habitats close to power plants
Szczecin

Szczecin, (Ġermaniż: Stettin) hija belt tar-reġjun storiku tal-Pomeranja ta' fuq fil-majistral tal-Polonja u tinsab fuq ix-xmara Odra.

Szczecin hija l-kapitali tar-reġjun amministrativ u lokali, imsejjaħ vojvodja tal-Pomeranja tallPunent minn 1999, li qabel kienet il-kapitali tal-vojvodja ta' Szczecin.

Bliet tal-Polonja
Lamantin tal-Karibew

Il-Lamantin tal-Karibew (Trichechus manatus) huwa wieħed minn tliet speċi ta' mammiferi plaċentati erbivori kbar tal-ilma, mill-familja Trichechidae fil-ġeneru Trichechus. Dan il-lamantin huwa l-aktar speċi li ġiet studjata fost it-tlieta li jeżistu.

Il-Lamantin tal-Karibew għandu ġilda griża fil-kannella ċar u bħala kobor huwa l-akbar fost it-tliet speċi ta' lamantini, twil minn 3.5 metri sa 4.6 metri u jiżen bejn 500kg sa aktar minn 1500kg. Dan il-lamantin minn barra huwa simili ħafna tal-Lamantin Afrikan, wieħed mill-ftit fatturi li jista' jgħin fl-identifikazzjoni, apparti ovvjament il-lokalità, huwa d-daqs, għax normalment il-Lamantin tal-Karibew jiżen 'il fuq mid-doppju u jidher ħafna eħxen minn dak Afrikan.

Hemm żewġ sottospeċi ta' dan il-Lamantin: dik ta' Florida T.manatus latirostris u dik tal-Antilli T.manatus manatus u minn barra jidhru totalment identiċi.

Dieta 

Il-Lamantin tal-Karibew huwa mammiferu erbivoru li jiekol ħafna speċi ta' algi, pjanti u veġetazzjoni tal-ilma. Lamantin adult normalment jiekol bejn 10% u 15% tal-piż ta' ġismu f'veġetazzjoni kuljum.

Distribuzzjoni 

It-Trichechus manatus huwa mifrux mal-kosta, xmajjar u ibħra fil-Karibew fil-pajjiżi bħall-Baħamas, il-Beliże, il-Brażil, il-Ġamajka, il-Gujana, il-Gujana Franċiża, il-Gwatemala, il-Ħaiti, il-Ħonduras, il-Kolombja, il-Kosta Rika, il-Kuba, il-Messiku, il-Nikaragwa, il-Panama, l-Istati Uniti, is-Surinam, it-Trinidad u Tobago u l-Veneżwela.

Riproduzzjoni 

Għoġol wieħed (rarament tnejn) jitwieled wara tqala ta' bejn wieħed u ieħor 12-il xahar, joħroġ bid-denb l-ewwel u jitla' għall-ewwel nifs waħdu mingħajr l-ebda għajnuna min-naħa tal-omm. Dan jibqa' dipendenti fuq l-omm għal madwar sentejn, b'hekk iż-żmien bejn it-twelid ta' għoġol u ieħor idum minn 3 sa 5 snin, rata ta' riproduzzjoni baxxa. Il-maturità sesswali fin-nisa tista' tintlaħaq fl-età żgħira ta' bejn 3 u 4 snin waqt li fl-irġiel tintlaħaq bejn 9 u 10 snin. Il-Lamantin tal-Karibew jista' jgħix bejn wieħed u ieħor sa 60 sena.

Klassifikazzjoni 

Ordni Sirenia
Familja Trichechidae
Ġeneru Trichechus
Speċi
Lamantin tal-Karibew, Trichechus manatus
Sottospeċi
Lamantin ta' Florida, Trichechus manatus latirostris
Lamantin tal-Antilli, Trichechus manatus manatus

Referenzi 

 Wilson, D. E.; Reeder, D. M. Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, ISBN 0-8018-8221-4

Ħoloq esterni 

 Il-Lamantin tal-Karibew fuq sirenian.org
 Trichechus manatus fuq is-sit tal-Animal Diversity

Sirenia
19 ta' Marzu

Jum il-Missier f' Spanja, il-Portugall, u l-Belġju

Il-Festa ta' San Ġużepp ta' Nażarett, l-għarus tal-Verġni Mqaddsa Marija u l-patrun tal-mastrudaxxi u l-Belġju.

 19
Ġranet tas-sena
Tupaja ta' Madras

It-Tupaja ta' Madras (Anathana ellioti) huwa mammiferu plaċentat ta' daqs żgħir monotipiku (l-unika speċi fil-ġeneru Anathana).

Klassifikazzjoni

Ordni Scandentia
Familja Tupaiidae
Ġeneru Anathana
Speċi
 Tupaja ta' Madras, Anathana ellioti
Sottospeċi
Tupaja ta' Madras tal-Indja ta' Nofsinhar, Anathana ellioti ellioti
Tupaja ta' Madras tal-Indja Ċentrali, Anathana ellioti pallida
Tupaja ta' Madras ta' Bombay, Anathana ellioti wroughtoni

Referenzi
 CBSG CAMP Workshop, India (August 1997) (2000). Anathana ellioti. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. IUCN 2006. Retrieved on 11 May 2006.
 Anathana ellioti (Madras treeshrew) information at the University of Michigan Museum of Zoology Animal Diversity Web
 Wilson, D. E.; Reeder, D. M. Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, ISBN 0-8018-8221-4

Ħoloq esterni
http://mbgnet.mobot.org/sets/rforest/animals/shrew.htm
http://www.hoglezoo.org/animals/view.php?id=183

Madras
Tupaja tat-Tramuntana

It-Tupaja tat-Tramuntana (Tupaia belangeri) hija speċi ta' mammiferu plaċentat ta' daqs żgħir mifrux fix-Xlokk tal-Asja.

Klassifikazzjoni 

Ordni Scandentia
Familja Tupaiidae
Ġeneru Tupaia
Tupaja tat-Tramuntana, Tupaia belangeri

Referenzi 
 Wilson, D. E.; Reeder, D. M. Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, ISBN 0-8018-8221-4

Ħoloq esterni
 Tupaja komuni

Tramuntana
Tupaja l-kbir

It-Tupaja l-kbir (Tupaia tana) huwa speċi ta' mammiferu plaċentat fl-[ordni Scandentia.

Klassifikazzjoni 

Ordni Scandentia
Familja Tupaiidae
Ġeneru Tupaia
Tupaja l-kbir, Tupaia tana

Referenzi 
 Wilson, D. E.; Reeder, D. M. Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, ISBN 0-8018-8221-4

Ħoloq esterni 
 Tupaia tana fil-Lista Ħamra tal-IUCN

Tupaja
Tupaja ħamrani

It-Tupaja ħamrani (Tupaia splendidula) huwa speċi ta' mammiferu plaċentat ta' daqs żgħir fl-ordni Scandentia.

Klassifikazzjoni 

Ordni Scandentia
Familja Tupaiidae
Ġeneru Tupaia
Tupaja l-kbir, Tupaia splendidula

Referenzi 
 Wilson, D. E.; Reeder, D. M. Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, ISBN 0-8018-8221-4

Ħoloq esterni 
 Tupaia splendidula fuq il-Lista Ħamra tal-IUCN

Tupaja
Tupaja ta' Horsfield

It-Tupaja ta' Horsfield (Tupaia javanica) huwa speċi ta' mammiferu plaċentat fl-ordni Scandentia.

Klassifikazzjoni 

Ordni Scandentia
Familja Tupaiidae
Ġeneru Tupaia
Tupaja ta' Horsfield, Tupaia javanica

Referenzi 
 Wilson, D. E.; Reeder, D. M. Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, ISBN 0-8018-8221-4

Ħoloq esterni 
 Tupaia javanica fuq IUCN

Horsfield
Tupaja ta' denbu pinna

Tupaja

It-Tupaja ta' denbu pinna (Ptilocercus lowii) huwa speċi ta' mammiferu plaċentat ta' daqs żgħir, klassifikat bħala speċi monotipika (l-unika speċi fil-ġeneru Ptilocercus) tal-familja Ptilocercidae fl-ordni Scandentia.

Klassifikazzjoni

Ordni Scandentia
Familja Ptilocercidae
Ġeneru Ptilocercus
Tupaja ta' denbu pinna, Ptilocercus lowii

Referenzi
Helgen, Kristofer M. (November 16, 2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds) Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, 104. ISBN 0-801-88221-4.

Ħoloq Esterni
http://mbgnet.mobot.org/sets/rforest/animals/shrew.htm
http://www.hoglezoo.org/animals/view.php?id=183
San Bastjan

San Bastjan, jew San Sebastjan, huwa qaddis u martri Nisrani, li jgħidu li miet fl-20 ta' Jannar, 287 taħt persekuzzjoni tal-Insara mill-Imperatur Ruman Dijoklezjanu fit-3 seklu. Hu jidher f'ħafna mill-arti bħala marbut ma' zokk u minfud bil-vleġġeġ. 

Huwa l-patrun tas-suldati, tal-morda bil-pesta, tal-vleġġeġ, tal-atleti u taż-żgħażagħ. Il-festa tiegħu ssir fl-20 ta' Jannar fil-Knisja Kattolika; u fit-18 ta' Diċembru fil-Knisja Ortodossa Griega.
F'Malta parroċċa ddedikata lilu qiegħda f'Ħal Qormi u l-festa issir fit-tielet Ħadd ta' Lulju.

Qaddisin
Tupaja komuni

Tupaja

It-Tupaja komuni (Tupaia glis) huwa speċi ta' mammiferu plaċentat ta' daqs żgħir mifrux fix-Xlokk ta' l-Asja.

Klassifikazzjoni 

Ordni Scandentia
Familja Tupaiidae
Ġeneru Tupaia
Tupaja komuni, Tupaia glis

References
Helgen, Kristofer M. (November 16, 2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds) Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, 104. ISBN 0-801-88221-4.

Ħoloq Esterni
http://mbgnet.mobot.org/sets/rforest/animals/shrew.htm
http://www.hoglezoo.org/animals/view.php?id=183
Tupaja ż-żgħir

It-Tupaja ż-żgħir (Tupaia minor) huwa speċi ta' mammiferu plaċentat fl-ordni Scandentia.

Klassifikazzjoni 

Ordni Scandentia
Familja Tupaiidae
Ġeneru Tupaia
Tupaja ż-żgħir, Tupaia minor

Referenzi 
 Wilson, D. E.; Reeder, D. M. Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, ISBN 0-8018-8221-4

Ħoloq esterni 
 Tupaia minor fil-Lista Ħamra tal-IUCN

Tupaja
Tupaja ta' denbu lixx tat-Tramuntana

It-tupaja ta' denbu lixx tat-Tramuntana (Dendrogale murina) huwa speċi ta' mammiferu plaċentat ta' daqs żgħir mifrux fix-Xlokk tal-Asja.

Klassifikazzjoni 

Ordni Scandentia
Familja Tupaiidae
Ġeneru Dendrogale
Tupaja ta' denbu lixx tat-Tramuntana, Dendrogale murina

Referenzi 
 Wilson, D. E.; Reeder, D. M. Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, ISBN 0-8018-8221-4

Ħoloq esterni
 Dendrogale murina fuq il-Lista Ħamra tal-IUCN

Tupaja
Tupaja tal-Filippini

It-tupaja tal-Filippini (Urogale everetti) huwa mammiferu plaċentat ta' daqs żgħir monotipiku (l-unika speċi fil-ġeneru Urogale).

Klassifikazzjoni 

Ordni Scandentia
Familja Tupaiidae
Ġeneru Urogale
Tupaja tal-Filippini, Urogale everetti

Referenzi

Ħoloq esterni
 Urogale everetti fuq il-Lista Ħamra tal-IUCN 2008

Tupaja
Tupaja ta' saqajħ twal

Tupaja

It-Tupaja ta' saqajħ twal (Tupaia longipes) huwa speċi ta' mammiferu plaċentat ta' daqs żgħir mifrux fix-Xlokk ta' l-Asja.

Klassifikazzjoni

Ordni Scandentia
Familja Tupaiidae
Ġeneru Tupaia
Tupaja ta' saqajħ twal, Tupaia longipes

Referenzi
Helgen, Kristofer M. (November 16, 2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds) Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, 104. ISBN 0-801-88221-4.

Ħoloq/Linkijiet Esterni
http://mbgnet.mobot.org/sets/rforest/animals/shrew.htm
http://www.hoglezoo.org/animals/view.php?id=183
Tupaja tal-muntanji

It-Tupaja tal-muntanji (Tupaia montana) huwa speċi ta' mammiferu plaċentat ta' daqs żgħir mifrux fix-Xlokk tal-Asja.

Klassifikazzjoni 

Ordni Scandentia
Familja Tupaiidae
Ġeneru Tupaia
Tupaja tal-muntanji, Tupaia montana

Referenzi 
 Wilson, D. E.; Reeder, D. M. Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, ISBN 0-8018-8221-4

Ħoloq esterni 
  Common Tree shrew

Tupaja
Edukazzjoni

Dan it-terminu li jista’ jiġi mifhum b’mod differenti skond il-ħsieb ta’ dak li jkun u skond kif nikkunsidraw il-bniedem; il-potenzi tiegħu, għemilu, u l-għanijiet tiegħu. Meta nitħadtu dwar Edukazzjoni ġeneralment naħsbu dwar dik li hija edukazzjoni formali. Madanakollu, il-kelma tkopri esperjenzi diversi, mit-tagħlim formali għal bini ta’ għarfien u tagħrif li wieħed jiltaqa’ fil-ħajja ta’ kuljum. Fl-aħħarnett, dak kollu li nesperjenzaw iservi bħala forma ta’ edukazzjoni. L-Individwi jirċievu edukazzjoni informali minn varjetà ta’ sorsi. Membri familjari, nies tamparhom, kotba u medja għandhom influwenza qawwija fl-edukazzjoni informali ta’ kull individwu.  

Madanakollu iżda, it-tagħlim jista’ jiġi definit bħala “tibdil fil-proċess mentali u fil-mod kif wieħed iġib ruħu permezz tal-esperjenza’’. Waqt li, iktar komunament u, biex ngħid hekk, iktar naturalment, l-Edukazzjoni, mill-banda l-oħra, tidher bħala dak il-proċess essenzjalment spiritwali, li bih kull individwu huwa inkuraġġat u kapaċi biex jiżvilluppa bi sħiħ il-potenzjali ġewwieni tiegħu; tista’ wkoll isservi l-għan li tibni l-individwu għal dak li huwa neċessarju biex ikun membru produttiv tas-soċjetà. Billi jitgħallem u jgħallem l-individwu jieħu u jiżvilluppa l-għarfien, twemmin u abilitajiet. Meta individwu jiġi edukat, jiżvilluppa il-qawwiet proprji, u jwassalhom għal realizazzjoni sħiħa tal-personalità proprja.  Huwa largament aċċetat li l-proċess ta’ edukazzjoni jaf il-bidu tiegħu sa mit-twelid u jkompli tul il-ħajja kollha. Hemm xi wħud li jemmnu li l-edukazzjoni tibda’ saħansitra anki aktar kmieni mit-twelid, bħala evidenza minn xi ġenituri li jsemmgħu mużika jew jaqraw lit-trabi ġo ġufhom bit-tama li jinfluwenzaw l-iżvillup tat-tfal.

Edukazzjoni
Lyonogale

Lyonogale huwa wieħed minn żewġ sottoġeneri fil-ġeneru Tupaia, diffuż ġewwa l-Indja u fix-Xlokk tal-Asja.

Lista tal-ispeċi tas-sottoġeneru Lyonogale 

Ġeneru Tupaia 
Sottoġeneru Lyonogale
Tupaja ż-żgħir, Tupaia minor
Tupaja Kalamjan, Tupaia moellendorffi
Tupaja tal-muntanji, Tupaia montana
Tupaja ta' Palaw, Tupaia palawanensis
Tupaja l-kbir, Tupaia tana

Tupaiidae
Tupaja ta' denbu lixx ta' Borneo

It-Tupaja ta' denbu lixx ta' Borneo (Dendrogale melanura) huwa speċi ta' mammiferu plaċentat ta' daqs żgħir mifrux fix-Xlokk tal-Asja.

Klassifikazzjoni 

Ordni Scandentia
Familja Tupaiidae
Ġeneru Dendrogale
Tupaja ta' denbu lixx ta' Borneo, Dendrogale melanura

Referenzi 
 Wilson, D. E.; Reeder, D. M. Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, ISBN 0-8018-8221-4

Ħoloq esterni 
 Dendrogale melanura fuq il-Lista Ħamra tal-IUCN 2008

Tupaja
Tupaja rqiq

It-Tupaja rqiq (xjentifikament magħruf bħala Tupaia gracilis) huwa speċi ta' mammiferu plaċentat fl-ordni Scandentia.

Klassifikazzjoni 

Ordni Scandentia
Familja Tupaiidae
Ġeneru Tupaia
Tupaja rqiq, Tupaia gracilis

Referenzi 
 Wilson, D. E.; Reeder, D. M. Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, ISBN 0-8018-8221-4

Ħoloq esterni 
 Tupaia gracilis fuq il-Lista Ħamra tal-IUCN 2006

Tupaja
Tupaja strixxat

Tupaja

It-Tupaja strixxat (Tupaia dorsalis) huwa speċi ta' mammiferu plaċentat ta' daqs żgħir mifrux fix-Xlokk tal-Asja.

Klassifikazzjoni

Ordni Scandentia
Familja Tupaiidae
Ġeneru Tupaia
Tupaja strixxat, Tupaia dorsalis

Referenzi
Helgen, Kristofer M. (November 16, 2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds) Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, 104. ISBN 0-801-88221-4.

Ħoloq Esterni
http://mbgnet.mobot.org/sets/rforest/animals/shrew.htm
http://www.hoglezoo.org/animals/view.php?id=183
Tupaja mpitter

It-Tupaja mpitter (Tupaia picta) huwa speċi ta' mammiferu plaċentat ta' daqs żgħir mifrux fix-Xlokk tal-Asja.

Klassifikazzjoni 

Ordni Scandentia
Familja Tupaiidae
Ġeneru Tupaia
Tupaja mpitter, Tupaia picta

Referenzi

Ħoloq esterni
 Tupaia picta fuq il-Lista Ħamra tal-IUCN

Impitter
Temi Zammit

Sir Themistocles Zammit (30 ta' Settembru 1864 - 2 ta' Novembru 1935) (magħruf bħala Temi Zammit) kien arkeologu u storiku, professur tal-kimika, tabib, riċerkatur u kittieb Malti.

Karriera 
Wara li ggradwa fil-mediċina mill-Università ta' Malta, Zammit speċjalizza fil-batterjoloġija f'Londra u f’Pariġi. L-iskoperta tiegħu fl-1905 tal-ħalib imniġġeż bħala vettur għat-trażmissjoni tal-bruċellożi fil-bnedmin (B. melitensis) li tinsab fid-demm tal-mogħoż – ikkontribwiet ħafna għall-eliminazzjoni mill-gżejjer tad-deni biered u għaliha ġie rikonoxxut bħala Kavallier mir-Re Ġorġ V tal-Ingilterra. 

Kien l-awtur ta' diversi xogħlijiet letterarji fil-lingwa Maltija. Ippubblika ukoll Il-Gżejjer ta' Malta u l-Ġrajja Tagħhom, storja tal-gżejjer Maltin, u skava bosta siti arkeoloġiċi importanti, bħall-Ipoġew u t-Tempji ta' Ħal Tarxien, Ħaġar Qim u l-Imnajdra, li minn dak iż-żmien ġew dikjarati Siti ta’ Wirt Dinji tal-UNESCO. Skava wkoll il-Katakombi ta' San Pawl tar-Rabat. Temi Zammit ingħata d-Dottorat Honoris Causa mill-Università ta' Oxford.

Temi Zammit serva bħala Rettur (1920-1926) tal-Università ta' Malta u kien l-ewwel Direttur tal-Mużew Nazzjonali tal-Arkeoloġija fil-Belt Valletta.

Kien miżżewweġ lil Aloisia Barbaro di San Giorgio u kellhom żewġ ulied, Charles u Sophia.

Referenzi 
Haas LF, Sir David Bruce (1855-1931) and Thermistocles Zammit (1864-1935), Journal of Neurology, Neurosurgery & Psychiatry, vol. 70, ħarġa 4, 2001, p. 520

Ħoloq esterni 

 Commemoration of Sir Temi Zammit. Bank Ċentrali ta' Malta
 John J. Cassar: Maltese History and Folklore. Themistocles Zammit

Twieldu fl-1864
Mietu fl-1935
Storiċi Maltin
Xjenzati Maltin
Temi
Tupaja Kalamjan

It-Tupaja Kalamjan (Tupaia moellendorffi) huwa mammiferu plaċentat ta' daqs żgħir mifrux fuq grupp ta' tliet gżejjer – Kuljon, Kujo u Buswanga – fl-arċipelagu Filippin.

Sinonimi 

Tupaia palawensis moellendorffi huwa sinonimu għal Tupaia moellendorffi.

Klassifikazzjoni 

Ordni Scandentia
Familja Tupaiidae
Ġeneru Tupaia
Speċi
Tupaja Kalamjan, Tupaia moellendorffi
Sottospeċi
Tupaja Kalamjan ta' Kuljon, Tupaia moellendorffi moellendorffi
Tupaja Kalamjan ta' Kujo, Tupaia moellendorffi cuyonis
Tupaja Kalamjan ta' Buswanga, Tupaia moellendorffi busuangae

Referenzi 
 Wilson, D. E.; Reeder, D. M. Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, ISBN 0-8018-8221-4

Kalamjan
Tupaja ta' Nikobar

It-Tupaja ta' Nikobar (Tupaia nicobarica) hija speċi ta' mammiferu plaċentat ta' daqs żgħir mifruxa ma' żewġ gżejjer tal-Indja (Nikobar u Andaman) fl-Oċean Indjan, fix-Xlokk tal-Asja.

Klassifikazzjoni 

Ordni Scandentia
Familja Tupaiidae
Ġeneru Tupaia
'Tupaja ta' Nikobar, Tupaia nicobarica Referenzi 

 Helgen, Kristofer M. (2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds) Mammal Species of the World'', 3et edizzjoni, Johns Hopkins University Press, 104. .

Ħoloq esterni 

http://mbgnet.mobot.org/sets/rforest/animals/shrew.htm
http://www.hoglezoo.org/animals/view.php?id=183

Nikobar
Tupaja ta' Palaw

Tupaja

It-Tupaja ta' Palaw (Tupaia palawanensis) huwa speċi ta' mammiferu plaċentat ta' daqs żgħir mifrux mal-gżira ta' Palaw fl-arċipelagu Filippin.

Klassifikazzjoni

Ordni Scandentia
Familja Tupaiidae
Ġeneru Tupaia
Tupaja ta' Palaw, Tupaia palawanensis

Referenzi
Helgen, Kristofer M. (November 16, 2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds) Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, 104. ISBN 0-801-88221-4.

Ħoloq Esterni
http://mbgnet.mobot.org/sets/rforest/animals/shrew.htm
http://www.hoglezoo.org/animals/view.php?id=183
Tupaja ta' żaqqu dehebi

It-Tupaja ta' żaqqu dehebi (Tupaia chrysogaster) huwa speċi ta' mammiferu plaċentat ta' daqs żgħir mifrux mal-erba' gżejjer ta' Mentawaj (Siberut, Sipura, Pagaj Utara u Pagaj Selatan) parti mil-Indoneżja, fix-Xlokk tal-Asja.

Klassifikazzjoni 

Ordni Scandentia
Familja Tupaiidae
Ġeneru Tupaia
Tupaja ta' żaqqu dehebi, Tupaia chrysogaster

Referenzi 
 Wilson, D. E.; Reeder, D. M. Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, ISBN 0-8018-8221-4

Ħoloq esterni 
 Tupaia chrysogaster fuq il-Lista Ħamra tal-IUCN 2006

Żaqqu dehebi
Tim nazzjonali tal-futbol tal-Andorra

It-tim nazzjonali tal-futbol tal-Andorra hu r-rappreżentazzjoni tal-futbol tal-Andorra, u hu kkontrollat mill-Federazzjoni tal-futbol tal-Andorra. Andorra hu pajjiż kemmxejn ġdid għall-futbol internazzjonali; it-tim nazzjonali ilu jeżisti għal inqas minn 10 snin. Sa issa, huma rnexxielhom jagħmlu tliet rebħiet, kollha ġewwa darhom.

Fundata fl-1994 u affiljata mal-FIFA u l-UEFA mill-996, hi fost l-aktar selezzjonijiet dgħajfin mill-panorama Ewropea. Bħal San Marino u l-Liechtenstein, il-kwalità ta' plejers li tipproduċi hu pjuttost modest, fejn il-biċċa l-kbira huma dilettanti. L-unika rebħa fuq bażi kompetittiva hi dik kontra l-Maċedonja lura fl-2004.

Storja tal-kompetizzjonijiet

Tazza tad-Dinja 
 mill-1930 għall-1998 – Ma ħaditx sehem
 mill-2002 għall-2006 – Ma kkwalifikatx

Kampjonati Ewropej 
 mill-1960 għall-1996 – Ma ħaditx sehem
 mill-2000 għall-2008 – Ma kkwalifikatx

Skwadra kurrenti 

Din hi l-iskwadra li ntagħżlet biex taffronta lit-Turkija fit-22 ta' Marzu 2013.

Ħoloq esterni 
 Sit uffiċjali
 Arkivju tar-riżultati internazzjonali 1996-2002 fuq RSSSF
 Profil fuq UEFA.com

Andorra
Futbol fl-Andorra
Pangolin Malajan

Il-pangolin Malajan (Manis javanica) jew kif inhu magħruf ukoll Pangolin ta' Sunda, huwa mammiferu plaċentat insettivoru mifrux ma' bosta pajjiżi fix-Xlokk tal-Asja. Il-Pangolin Malajan ġie klassifikat taħt is-sottoġeneru Paramanis, flimkien mal-aktar speċi ta' pangolin relatat fil-qrib miegħu, il-Pangolin ta' Palaw.

Klassifikazzjoni 

 Ordni Pholidota
 Familja Manidae
 Sottofamilja Maninae
 Ġeneru Manis 
 Sottoġeneru Paramanis
 Pangolin Malajan, Manis javanica

Gallerija

Referenzi 
 Pangolin Specialist Group (1996). Manis javanica. Lista Ħamra tal-IUCN 2006.

Ħoloq esterni 
 Tree of Life of Pholidota

Malajan
Pangolin Ġgant

Il-pangolin ġgant (Manis gigantea) huwa mammiferu plaċentat insettivoru mifrux ma' bosta pajjiżi tal-Afrika. Il-Pangolin Ġgant ġie klassifikat taħt is-sottoġeneru Smutsia, flimkien mal-aktar speċi ta' pangolin relatat fil-qrib miegħu, il-Pangolin ta' Temminck.

Klassifikazzjoni 

 Ordni Pholidota
 Familja Manidae
 Sottofamilja Maninae
 Ġeneru Manis 
 Sottoġeneru Smutsia
 Pangolin Ġgant, Manis gigantea

Referenzi 
 Pangolin Specialist Group (1996). Manis gigantea. Lista Ħamra tal-IUCN 2006.

Ħoloq esterni 
 Paġna tal-BBC fuq il-Pangolin Ġgant
 Tree of Life of Pholidota

Ġgant
Pangolin ta' Temminck

Il-pangolin ta' Temminck (Manis temminckii) huwa mammiferu plaċentat insettivoru mifrux ma' bosta pajjiżi tal-Afrika. Il-Pangolin ta' Temminck ġie klassifikat taħt is-sottoġeneru Smutsia, flimkien mal-aktar speċi ta' pangolin relatat fil-qrib miegħu, il-Pangolin Ġgant.

Klassifikazzjoni 

 Ordni Pholidota
 Familja Manidae
 Sottofamilja Maninae
 Ġeneru Manis 
 Sottoġeneru Smutsia
 Pangolin ta' Temminck, Manis temminckii

Gallerija

Referenzi 
 Pangolin Specialist Group (1996). Manis temminckii. Lista Ħamra tal-IUCN 2006.

Ħoloq esterni 
 Tree of Life of Pholidota

Temminck
Pangolin tas-siġar

Il-Pangolin tas-siġar (Manis tricuspis) huwa mammiferu plaċentat insettivoru mifrux ma' bosta pajjiżi tal-Afrika. Il-Pangolin tas-siġar ġie klassifikat waħdu taħt is-sottoġeneru Phataginus.

Klassifikazzjoni 

 Ordni Pholidota
 Familja Manidae
 Sottofamilja Maninae
 Ġeneru Manis 
 Sottoġeneru Phataginus
 Pangolin tas-siġar, Manis tricuspis

Referenzi 
 Pangolin Specialist Group (1996). Manis tricuspis. Lista Ħamra tal-IUCN 2006.

Ħoloq esterni 
 Tree of Life of Pholidota

Siġar
Tim nazzjonali tal-futbol tal-Armenja

It-tim nazzjonali tal-futbol tal-Armenja (bl-Armen: Հայաստանի ֆուտբոլի ազգային հավաքական) hu t-tim nazzjonali tal-futbol tal-Armenja u hu kkontrollat mill-Federazzjoni tal-futbol tal-Armenja. Wara s-separazzjoni tal-Unjoni Sovjetika, it-tim lagħab l-ewwel partita internazzjonali kontra l-Moldova fit-12 ta' Ottubru 1992.

Storja tal-kompetizzjonijiet

Tazza tad-Dinja
mill-1930 għall-1994 – Ma ħaditx sehem, kienet parti mill-US
mill-1998 għall-2006 – Ma kkwalifikatx

Kampjonati Ewropej

mill-1960 għall-1992 – Ma ħaditx sehem, kienet parti mill-US
mill-1996 għall-2008 – Ma kkwalifikatx

Kowċis
Korretti sal-1 ta' April 2008.

Skwadra kurrenti

|-----
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
|----- bgcolor="#DFEDFD"

|-----
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
|----- bgcolor="#DFEDFD"

|-----
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
|----- bgcolor="#DFEDFD"

Plejers

Plejers famużi tal-passat u tal-preżent

Lista tal-għaxar plejers bl-aktar apparenzi mat-tim nazzjonali u l-aqwa ħames skorers għall-Armenja, sal-10 ta' Settembru 2008 (plejers miktubin b'tipa ħoxna għadhom eleġibbli għas-selezzjoni:

Kwalifikazzjoni għat-Tazza tad-Dinja 2010

Ħoloq esterni

Federazzjoni tal-futbol tal-Armenja
Profil fuq National Football Teams
Arkivju tar-riżultati internazzjonali mill-1992 fuq RSSSF
Portal tal-futbol Armeniż

Armenja
Futbol fl-Armenja
Eomanis

Eomanis huwa ġeneru ta' mammiferi estinti, fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Eutheria, fl-ordni Pholidota, fil-familja Manidae u fis-sottofamilja Maninae, ma' tliet ġeneri oħra, li huma Necromanis estint, Patriomanis estint u Manis.

Eomanis huwa pangolin fossilu mil-Eocene Nofsani tal-Ewropa li nstab fil-fossa tat-tajn ta' Messel fil-Ġermanja. Dan kien pangolin ta' madwar 50ċm simili ħafna għal pangolini eżistenti llum. Id-dieta ta' Eomanis kienet tikkonsisti kemm minn insetti kif ukoll minn ħxejjex.

Lista tal-ispeċi tal-ġeneru Eomanis

Ġeneru Eomanis
Eomanis krebsi (Storch u Martin, 1994)
Eomanis waldi (Storch, 1978)

Manidae
Mammiferi estinti
Tim nazzjonali tal-futbol tal-Awstrija

It-tim nazzjonali tal-futbol tal-Awstrija jirrappreżenta lill-Awstrija fl-assoċjazzjoni tal-futbol u huwa kkontrollat mill-Federazzjoni tal-futbol tal-Awstrija. (Ġermaniż: Österreichischer Fußballbund). 
L-Awstrija kkwalifikat seba' darbiet għat-Tazza tad-Dinja, bl-aktar waħda riċenti fl-1998. Il-pajjiż lagħab fil-Kampjonati Ewropej għall-ewwel darba fl-2008 meta ko-ospitaw l-avveniment mal-Iżvizzera.

Rekord fil-kompetizzjonijiet maġġuri

Tazza tad-Dinja

Kampjonati Ewropej

Skwadra attwali 
Il-plejers li ġejjin kienu msemmija għall-logħba ta' kwalifika tat-Tazza tad-Dinja kontra l-Iżvezja fis-7 ta' Ġunju 2013. Apparenzi u gowls huma korretti mis-7 ta' Ġunju 2013.

Sejħiet reċenti 
Dawn il-plejers ġew imsejħa fl-iskwadra fl-aħħar 12-il xahar.

Staff 
 President: Dr. Leo Windtner
 Direttur sportiv: Willibald Ruttensteiner
 Kowċ prinċipali: Marcel Koller
 Kowċ assistent: Fritz Schmid
 Kowċ assistent: Thomas Janeschitz
 Kowċ tal-gowlers: Franz Wohlfahrt
 Kowċ kondizzjonat: Roger Thomas Spry

Referenzi

Ħoloq esterni 
 Österreichischer Fußball-Bund

Futbol fl-Awstrija
Awstrija
Necromanis

Necromanis huwa ġeneru ta' mammiferu estint, fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Eutheria, fl-ordni Pholidota, fil-familja Manidae u fis-sottofamilja Maninae, ma' tliet ġeneri oħra, li huma Eomanis estint, Patriomanis estint u Manis.

Necromanis jista' jkun wieħed minn tliet speċi ta' pangolini fossili mil-Miocene tal-Ewropa li nstabu fi Franza. Minn dak li jidher mill-fossili dawn il-pangolini kienu identiċi fil-biċċa l-kbira tal-anatomija, dieta u mġiba bħall-pangolini eżistenti llum.

L-ispeċi fil-ġeneru Necromanis huma dixxendenti tal-pangolini fil-ġeneru Eomanis mill-Eocene Nofsani tal-Ewropa.

Lista tal-ispeċi tal-ġeneru Necromanis

Ġeneru Necromanis
Necromanis edwardsi
Necromanis franconica
Necromanis quercyi

Referenzi
Id-Databażi Palebijoloġika

Manidae
Tim nazzjonali tal-futbol tal-Ażerbajġan

It-Tim nazzjonali tal-futbol tal-Ażerbajġan (bl-Ażerbajġan:Azərbaycan milli futbol komandası) huwa t-tim nazzjonali tal-futbol tal-Ażerbajġan u huwa kkontrollat mill-Federazzjoni tal-futbol tal-Ażerbajġan. Huwa jirrappreżenta l-Ażerbajġan fil-kompetizzjonijiet tal-futbol internazzjonali.

It-Tim nazzjonali tal-futbol tal-Ażerbajġan ħa sehem fil-kwalifika għal kull turnament kbir mill-Kampjonati Ewropej 1996, iżda qatt ma kkwalifikaw għall-kampjonat finali ta' kwalunkwe Tazza tad-Dinja jew  Kampjonati Ewropej.

Rekord fil-kompetizzjonijiet maġġuri

Tazza tad-Dinja
 1930 sal-1990 – Ma daħlux, kienu parti mill-USSR
 1994 sal-2010 – Ma kkwalifikawx

Kampjonati Ewropej
 1960 – 1992 – Ma daħlux, kienu parti mill-USSR
 1996 – 2012 – Ma kkwalifikawx

Skwadra attwali
Il-plejers li ġejjin kienu msemmija għall-logħba ta' kwalifika tat-Tazza tad-Dinja kontra l-Lussemburgu fis-7 ta' Ġunju 2013 u logħba ta' ħbiberija kontra l-Qatar fid-29 ta' Mejju 2013.
Apparenzi u gowls huma korretti mis-7 ta' Ġunju 2013.

Sejħiet reċenti 
Dawn il-plejers ġew imsejħa fl-iskwadra fl-aħħar 12-il xahar.

Referenzi

Ħoloq esterni
Azerbaycan Futbol Federasiyaları Assosiasiyası
azerifootball.com 
Riżultati 1979–2004 fuq from Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation
National-football-teams
Azerisport
Day.az

Ażerbajġan
Futbol fl-Ażerbajġan