Chordata

Il-Kordati (Chordata, Bateson 1885) jirrappreżentaw phylum ta' annimali li fih organiżmi ta' ħafna forom u komplessità, bħall-Vertebrati, l-Urokordati u ċ-Ċefalokordati. Dan il-phylum hu bbażat fuq struttura interna forma ta' bastun ta' support magħruf bħala notokorda. 

L-Urokordati - jew Tunikati - huma oraniżmi żgħar tal-baħar, sessili u filtraturi, li jibdew bħala larvi planktoniċi li jeħlu ma' qiegħ il-baħar u meta jsiru adulti jiżviluppaw f'forma ta' borza miksija minn qoxra protettiva msejħa tunika. L-ascidiacea huma eżempju ta' dawn.

Iċ-Ċefalokordati, huma wkoll annimali tal-baħar, imma ġisimhom, twil minn 3 sa 5 ċm, għandu għamla tawwalija, bil-ponta fit-truf, qishom ħuta bir-ras mhux żviluppata. Huma għawwiema dagħjfa li jqattgħu l-parti l-kbira ta' ħajjithom iħaffru fir-ramel tal-kosti oċeaniċi, biex jindifnu u jieklu permezz tal-filtrazzjoni mill-parti ta' quddiem li jħallu barra r-ramel. 

It-tielet grupp ta' Kordati hu rappreżentat mill-Kranjati, annimali li permezz ta' proċess ta' ċefalizzazzjoni żviluppaw ras distingwibbli sew mill-bqija tal-ġisem. Il-grupp tal-Kranjati fih il-missini (Myxini) ħajjin u s-subphylum tal-Vertebrati, organiżmi iżjed kumplessi li adattaw ruħhom għal kull tip ta' ambjent: ilma (il-ħut), arja (l-għasafar) u art (Anfibi, Rettili u Mammiferi).

Morfoloġija 

Minkejja li dawn it-tliet gruppi juru xi differenzi morfoloġiċi, meta nanalizzawhom iżjed bir-reqqa naraw li fir-realtà, huma iżjed qrib xulxin mill-punto di vista filoġenetiku. Infatti il-Kordati kollha b'simmetrija bilaterali, juru, almenu f'wieħed mill-fażijiet tal-iżvilupp tagħhom, xi sinapomorfiji, strutturi omoloġi ġejjin matul l-evoluzzjoni minn antenat wieħed komuni u juru l-parentela dritt minn għandu (takson monofiletiku).

Waħda minn dawn l-omolġiji, dik li tagħti l-isemm lill-phylum, hi l-korda dorsali jew in-notokorda. Din hi bastun f'nofs id-daħar magħmul minn materja elastika li fiha ċelluli għonja fil-glikoġenu. Jaġixxi ta' support u x'jiġri minnu matul l-iżvilupp ivarja skont il-grupp:
 Fl-Urokordati hu preżenti biss fil-larva, fin-naħa tad-denb;
 Fiċ-Ċefalokordati, qiegħed matul-ġisem u jibqa' matul ħajjithom;
 Fl-Emiċefalokordati, l-embrijun għandu notokorda li testendi ma' tliet kwarti tal-ġisem barra r-ras. Fl-Agnatha (ħut bla xedaq) il-korda dorsali tibqa' hemm fl-istadju adult; fil-Gnathostomata, malajr jieħu posta l-iskeletru u ssir reġjun qasir ħafna wara d-Diencephalon;

Is-sistema nervuża tal-kordati tibda tieħu l-forma fuq id-dahar tal-korda fl-embrijun; l-ewwel tifforma, fuq id-denb, il-plakka newrali, li minnu jiżviluppa it-tubu newrali. Fil-vertebrati, fit-tarf oppost tat-tubu jifforma l-moħħ; fiċ-ċefalokordati, dan it-tarf isir ikbar biss. F'kull każ, in-nervi periferiċi jibdew mit-tubu newrali.

Fil-vertebrati, it-tubu newrali hu protett mill-vertebri, u l-moħħ hu protett mill-kranju. Is-segmenti tal-muskolu qegħdin wara xulxin u simmetrikament fil-ġnub tal-korda.

Fl-embrijun, it-tratt ta' wara tat-tubo diġerenti (li jissejjaħ ukoll il-farinġi brankjali) jikkomunika ma' barra permezz ta' xi fetħiet, li fil-każ tal-ħut jibqgħu hemm anki fl-istadju adult bħala garġi. Fil-kordati l-oħra matul l-iżvilupp jiġu sostitwiti mill-pulmun.

Fuq in-naħa ta' taħt tal-farinġi brankjali hemm radda msejħa d-doxxa brankjali. Din hi miksija bil-muku li jaġġixxi biex iżomm l-organiżmi mikroskopiċi ji jservu ta' ikel. Fil-vertebrati, id-doxxxa brankjali minflok, tinfired mit-tubu diġerenti biex tinbidel fit-tirojde.

Il-kordati kollha jixxibhu fil-fazi embrijonali u jesibixxu l-istess distribuzzjoni tal-organi (sistema nervuża, denb, aorta dorsali, tubu diġerenti u l-vaż tad-demm prinċipali,  li hu il-qalb fil-każ tal-vertebrati). Fl-iżvilupp tal-embriju, il-morfoloġija tinbidel fl-ispeċi diversi.

Klassifikazzjoni

Tassonomija 

Tradizzjonalment Cephalochordata u Craniata kienu miġburin fil-klad "Euchordata", li kellu jkun il-grupp ħu Tunicata/Urochordata. Iżjed riċentement, Cephalochordata kien meqjus bħala grupp ħu "Olfactores", li jinkludi l-kranjati u t-tunikati. Il-kustjoni għadha mhijiex deċiża.

Din l-iskema ttieħdet mit-tielet edizzjoni ta' Vertebrate Palaeontology.  Il-kordarti invertebrati huma meħuda minn Fishes of the World.

Waqt li hi mfassla biex tirrifletti r-relazzjonijiet evoluttivi (simili għal kladogramma), tirretieni fiha l-kategoriji tradizzjonali użati fit-tassonomija Linnejana.

 Phylum Chordata
 Subphylum Tunicata — (2150 speċi)
 Klassi Ascidiacea (Aplousobranchia, Phlebobranchia, u Stolidobranchia)
 Klassi Thaliacea (Pyrosomida, Doliolida, u Salpida)
 Klassi Appendicularia (Larvacea)
 Klassi Sorberacea
 Subphylum Cephalochordata — (30 speċi)
 Klassi Leptocardii 
 Subphylum Vertebrata (Craniata) (vertebrati — annimali bis-sinsla; 57,674 speċi)
 Infraphylum incertae sedis
 Superklassi 'Agnatha' parafiletiċi (vertebrati bla xedaq; 100+ speċi)
 Klassi Myxini (65 speċi)
 Klassi Petromyzontida jewr Hyperoartia 
 Klassi †Conodonta
 Klassi †Pteraspidomorphi
 Klassi †Thelodonti
 Klassi †Anaspida
 Klassi †Cephalaspidomorphi
 Infraphylum Gnathostomata (vertebrati bix-xedaq)
 Superklassi incertae sedis
 Klassi †Placodermi (forom Paleożojċi korazzati)
 Klassi Chondrichthyes (ħut kartilaġinej; 900+ speċi)
 Klassi †Acanthodii (Paleozoic "spiny sharks")
 Superklassi Osteichthyes (ħut bil-għadam; 30,000+ speċi)
 Klassi Actinopterygii (ħut bil-ġwienaħ bir-raġġi; madwar 30,000 speċi)
 Klassi Sarcopterygii (ħut bil-ġwienaħ imlaħħmin: 8 speċi)
 Superklassi Tetrapoda (vertebrati b'erba' membri; 28,000+ speċi)
 Klassi Amphibia (anfibi; 6,000 speċi)
 Klassi Reptilia (rettili; 9,000+ speċi)
 Klassi †Synapsida (sinapsidi; 4,000+ speċi)
 Klassi Aves (għasafar; 10,000-12,000 speċi, kważi 22,000 sottospeċi)
 Klassi Mammalia (mammiferi; 5,700+ speċi)

Filoġenesi

Referenzi

Ħoloq esterni 

Chordata