Eliza Orzeszkowa

Eliza Orzeszkowa (6 ta' Ġunju 1841 - 18 ta' Mejju 1910) kienet rumanziera Pollakka u kittieba ewliena tal-moviment Pożittiviżmu waqt it-Taqsimiet tal-Polonja. Fl-1905, flimkien ma' Henryk Sienkiewicz, ġiet nominata għall-Premju Nobel fil-Letteratura .

Bijografija 

Hi twieldet f'Milkowszczyzna (dakinhar fl-Imperu Russu, issa fil-Belarus ) minn familja nobbli Pawłowski, u mietet fi Grodno (issa fil-Belarus). Mill-1852 sal-1857, hija għexet f'Varsavja, fejn attendiet l-iskola. Hemmhekk iltaqgħet ma’ kittieba Pollakka oħra, Maria Konopnicka. Wara li rritornat Milkowszczyzna, fl-età ta' sittax-il sena, Eliza żżewġet lil Piotr Orzeszko, nobbli Pollakk, darbtejn l-età tagħha stess, li kien eżiljat fis- Siberja wara l-Irvell ta' Jannar tal-1863.  Huma sseparaw legalment fl-1869. Hija reġgħet iżżewġet fl-1894, wara relazzjoni ta' mħabba ta' 30 sena ma' Stanisław Nahorski, li miet ftit snin wara.  Fl-1866, marret tgħix fi Grodno u saret novellista. 

Orzeszkowa kitbet sensiela ta’ 30 novella u 120 abbozz qawwi, drammi u novelli, li jittrattaw il-kundizzjonijiet soċjali tal-pajjiż okkupat tagħha. Ir-rumanz tagħha Eli Makower (1875) jiddeskrivi r-relazzjonijiet bejn il-Lhud u n-nobbli Pollakka; u Meir Ezofowicz (1878), il-kunflitt bejn l-Ortodossija Lhudija u l-Liberaliżmu modern. Fl-1888 Orzeszkowa kiteb żewġ novelli dwar ix-Xmara Niemen (issa parti mill-Belarus): Cham (The Boor) jiffoka fuq il-ħajja tas-sajjieda; u l-iktar rumanz famuż tagħha, Nad Niemnem (Fuq in-Niemen) - ħafna drabi mqabbel ma' Pan Tadeusz - li jittrattaw il-kwistjonijiet tal-aristokrazija Pollakka fl-isfond tal-ordni politiku u soċjali. L-istudju tagħha dwar il-patrijottiżmu u l-kożmopolitiżmu deher fl-1880. Edizzjoni uniformi tax-xogħlijiet tagħha ġiet ippubblikata f'Varsavja bejn l-1884 u l-1888. Ħafna mill-produzzjoni tagħha huma disponibbli wkoll fit-traduzzjoni Ġermaniża.

Fl-1905, flimkien ma' Henryk Sienkiewicz u Leo Tolstoy, Orzeszkowa ġew nnominati għall-Premju Nobel fil-Letteratura. Il-premju ngħata lil Sienkiewicz. Skont ir-rekords uffiċjali tal-kumitat tal-Premju Nobel, il-ħsieb li l-premju jiġi diviż ġie miċħud għax ġie kunsidrat bħala att ta' disprezz u għalhekk, dan tal-aħħar biss spiċċa bħala r-rebbieħ.

Xogħlijiet magħżula 

 Obrazek z lat głodowych 1866
 Ostatnia miłość, 1868
 Z życia realisty, 1868
 Na prowincji, 1870
 W klatce, 1870
 Cnotliwi, 1871
 Pamiętnik Wacławy, 1871
 Pan Graba, 1872
 Na dnie sumienia, 1873
 Marta, 1873
 Eli Makower, 1875
 Rodzina Brochwiczów, 1876
 Pompalińscy, 1876
 Maria, 1877
 Meir Ezofowicz, 1878
 Z różnych sfer, 1879–1882
 Widma, 1881
 Sylwek Cmentarnik, 1881
 Zygmunt Ławicz i jego koledzy, 1881
 Bańka mydlana, 1882–1883
 Pierwotni, 1883
 Niziny, 1885
 Dziurdziowie, 1885
 Mirtala, 1886
 Nad Niemnem (Fuq in-Niemen), 1888
 Cham (The Boor), 1888
 Panna Antonina (ġabra ta' novelli), 1888
 W zimowy wieczór (ġabra ta' novelli), 1888
 Czciciel potęgi, 1891
 Jędza, 1891
 Bene nati, 1891
 Westalka, 1891
 Dwa bieguny, 1893
 Melancholicy, 1896
 Australczyk, 1896
 Iskry (ġabra ta' novelli), 1898
 Argonauci (L-Argonawti), 1900
 Ad astra. Dwugłos, 1904
 I pieśń niech zapłacze, 1904
 Gloria victis (ġabra ta' novelli), 1910

Ġurnaliżmu għall-ġustizzja soċjali

 Kilka słów o kobietach (dwar in-nisa), 1870
 Patriotyzm i kosmopolityzm, 1880
 O Żydach i kwestii żydowskiej, 1882

Referenzi  

Kittieba Pollakki
Twieldu fl-1841
Mietu fl-1910