Galatasaray SK

Galatasaray Spor Kulübü, komunement magħruf bħala Galatasaray u fondat bħala Galata-Serai Football Club minn Ali Sami Yen fl-1905, huwa klabb tal-futbol professjonali bbażat f'İstanbul, it-Turkija. Il-Klabb huwa l-fergħa tal-assoċjazzjoni futbol ta' Galatasaray Sports Club, parti innifsu mill-Komunità tal-Galatasaray li tinkludi l-Università tal-Galatasaray u Galatasaray Lisé. 

Galatasaray huwa l-aktar klabb tal-futbol suċċessiv fit-Turkija, li rebħu 44 trofej domestiċi inkluż ir-rekord ta' 18-il titlu tas-Süper Lig, rekord ta' 14-il Tazza Torka u rekord ta' 12-il Super Cup Torka. Dawn huma wieħed mit-tliet timijiet li pparteċipaw fil-55 staġun tas-Süper Lig mill-1959, wara x-xoljiment tal-Kampjonat ta' Istanbul. Internazzjonalment, Galatasaray wkoll rebħu l-UEFA Cup u l-UEFA Super Cup fl-2000, li saru l-ewwel tim Tork biex jirbaħ trofew Ewropew u l-ewwel tim fl-istorja li sar rebbieħ tal-UEFA Cup mingħajr l-ebda telfa. Domestikament, Galatasaray huwa l-unika klabb tal-futbol li rebaħ is-Süper Lig erba' darbiet infila (1997, 1998, 1999 u 2000). Fl-istaġun 1999-2000, il-klabb kiseb l-adt rari tal-kwadrupla billi rebħu s-Süper Lig, it-Tazza Torka, il-UEFA Cup u Tazza TSYD fi staġun wieħed. Huwa wkoll l-uniku klabb Tork li deher fl-ewwel post fil-Klassifiki Dinjija tal-IFFHS fl-2000.

Mill-2011, l-istadju tal-klabb huwa Türk Telekom Arena li jesa' 52,695 spettarur u jinsab ġewwa Seyrantepe, İstanbul  li huwa għandhu rekord tal-aktar stadju tal-futbol li għandhu volum għoli fid-dinja, (131.76dBA), huma mexxew minn Ali Sami Yen li kien l-istadju tal-klabb mill-1963.

Il-klabb għandu rivalità fit-tul ma' timijiet oħra kbar f'Istanbul, jiġifieri bħal Beşiktaş JK u Fenerbahçe SK, filwaqt id-derby ma Fenerbahçe (magħrufa bħala Kıtalar Arası Derbi jew "Derby Interkontinentali" bil-Malti) hija meqjusa bħala waħda mill-akbar fil-futbol dinji.

Galatasaray huwa l-aktar klabb li għandhu partitarji fit-Turkija u huwa wieħed minn tliet klabbs li għandhom aktar minn 10 miljun segwaċi fuq is-siti soċjali tal-medja li huma Facebook u Twitter. Huma għandhom madwar 25 miljun partitarji, b'madwar 38% ġejjin minn barra t-Turkija. Galatasaray huma wkoll meqjusa bħala wieħed mill-aqwa ditti b'saħħithom globali fit-Turkija. Il-klabb jikkompeti sew ma dawk il-klabbs sinjuri fid-dinja bi dħul annwali ta' €95.1 miljun.

Storja 
Galatasaray SK kienu fondati fil-waqgħa tal-1905, minn student ta' Skola tal-Galatasaray (skola għolja bbażata fl-1481) bħala klabb tal-futbol. L-ewwel president ta' Galatasaray kien Ali Sami Yen. L-ewwel logħba tagħhom kienet kontra Cadi-Keuy FC u huma rebħu din il-logħba 2-0. Kien hemm ċertu diskussjonijiet dwar l-isem tal-klabb, fejn kien hemm xi suġġerimenti bħal Gloria (rebħa) u oħrajn Audace (kuraġġ), iżda ġie deċiż li l-isem tal-klabb ikun Galatasaray.

L-isem Galatasaray innifsu ġej minn dak ta' Skola tal-Galatasaray, li min-naħa ħadu isimhom minn Galata Sarayı Enderûn-u Hümâyûn (Palazz Imperjali ta' Skola Galata), l-isem tal-iskola oriġinali ġie stabbilit fuq is-sit fl-1481, u li min-naħa l-oħra ħadu isimhom mill-kolonja medjevali ta' Genoese qrib Galata. Galatasaray tfisser direttament bħala 'Palazz Galata'.

Skond ir-riċerkatur Cem Atabeyoğlu, Galatasaray ħadu isimhom minn logħba tal-ewwel logħbiet tagħhom. F'dik il-logħba, Galatasaray rebħu 2–0 kontra klabb jismu Rûm u l-ispettaturi bdew issejħulhom "Galata Sarayı Efendileri" (bil-Malti: Sinjuri ta' Palazz (Belt) Galata), u wara dan l-avveniment, huma adottaw dak l-isem u bdew isejħu lil-klabb tagħhom "GalataSaray". Fl-1905, matul l-era tal-Imperu Ottoman, ma kienx hemm liġijiet għall-assoċjazzjonijiet, għalhekk il-klabb ma setax jiġi reġistrat uffiċjalment, imma wara l-Liġi tal-Assoċjazzjoni fl-1912 , il-klabb ġie rreġistrat legalment.

Fost il-fundatur Ali Sami Yen, il-ko-fundaturi kienu dawk li kienu ħerqana li jagħmlu dan l-isport, bħal Asim Tevfik Sonumut, Reşat Şirvani, Cevdet Kalpakçıoğlu, Abidin Daver u Kamil.

Għall-ewwel, il-kuluri ta' Galatasaray Sports Club kienu aħmar u abjad. Dawn huma l-kuluri tal-bandiera Torka. Madankollu, ir-Repubblika Torka ma kinitx fondata f'dak iż-żmien. Għalhekk, din l-ispirazzjoni kkawżat l-amministrazzjoni repressiva tal-ġurnata u ħassuhom skomdi u l-amministrazzjoni ppersegwitat plejers tal-futbol. Għal din ir-raġuni, il-kuluri ġew mibdula għall-isfar u blu skur sal-1907. Fl-1908, kuluri ġodda ġew magħżula bħala aħmar u isfar. Ali Sami Yen stqarr, "Wara li ilna barra u ġewwa minn diversi ħwienet, rajna żewġ materjali tas-suf eleganti fil-ħanut Fatty Yanko ġewwa Bahçekapısı (bejn Eminönü u Sirkeci f'Istanbul, issa msejħa Bahçekapı). Wieħed minnhom kien pjuttost aħmar skur, li jixbaħ il-kulur taċ-ċirasa, u l-ieħor isfar fl-oranġjo. L-iskrivan tal-bejgħ għamel żewġ drappijiet mil-barma t'idejh u huma saru tant qawwija li fakru s-sbuħija tal-għasfur goldfinch. Aħna ħsibna li kienu qed ifittxu kuluri ta' ċaqliq fi ħruq tan-nar. Konna qegħdin nimmaġinaw il-fjamma safra u ħamra fuq it-tim brillanti tagħna u ħolma li toħodna magħha fir-rebħiet. Għalkemm hekk għamlet."

Peress li ma kienx hemm timijiet Torok, Galatasaray issieħbu fil-Kampjonat t'Istanbul li kien jikkonsisti timijiet Ingliżi u Griegi fl-istaġun 1905-1906. Huma rebħu l-ewwel titolu tal-kampjonat tagħhom fl-istaġun 1907–1908, Dan witta t-triq tal-bidu tal-istorja tal-futbol Tork.

Filwaqt li l-futbol fit-Turkija beda jiżviluppa għal kollox, sal-1952, Galatasaray rebħu 10 titli oħra tal-Istanbul League, sitt titli tas-Sunday League u tlett titli tal-Friday League. Wara r-rikonoxximent tal-futbol professjonali fl-1952, l-ewwel kampjonat professjonali iżda mhux nazzjonali tat-Turkija, Istanbul Professional League li ntlagħab bejn l-1952 u l-1959. Galatasaray rebaħ tlieta titli minn 7 staġuni.

Türkiye Profesyonel 1. Ligi (illum imsejjħa Turkcell Super League) iffurmat fl-1959. Dan huwa l-ogħla kampjonat professjonali fil-futbol nazzjon Tork, u l-aktar kompetizzjoni sportiva popolari fil-pajjiż. Galatasaray ipparteċipaw fl-istaġuni kollha u rebħu 18-il titlu minn dakinhar.

Probabbilment l-akbar rekord li għandhu klabb huwa li rebaħ il-kampjonati nazzjonali fi 15-il fergħa ta' sport differenti fl-istaġun 1986-87.

L-aktar era suċċessiva ta' Galatasaray kienet tard fid-1990ijiet, meta l-klabb sar l-ewwel klabb tal-futbol Tork li rebaħ trofew Ewropew. Huma kienu megħjuna f'din minn waħda mill-aħjar ġenerazzjoni tat-Turkija ta' plejers Torok li marru biex jintemmu fit-3 post fit-Tazza tad-Dinja 2002 u lagħbu fil-kwarti tal-finali tal-UEFA Euro 2000. Minbarra plejer talentużi, timijiet viżitaturi wkoll ma jħobbux jivvjaġġaw fl-Istadju Ali Sami Yen li litteralment Jissejjaħ "Infern" mill-partitarji ta' Galatasaray minħabba l-atmosfera intimidazzjoni pprovduta mis-sapporters inklużi r-rewwixti fil-folol.

Hemm ħafna plejers tal-futbol ta' suċċess li lagħab għal Galatasaray u ħallew il-marka tagħhom fl-istorja tal-futbol Tork. Ftit eżempji jistgħu jkunu l-eroj nazzjonali tat-1930ijiet Eşfak Aykaç, Boduri li miet ta' 21 sena , Mehmet Leblebi li skorja rekord domestiku ta' 14-il gowl f'logħba waħda, Gündüz Kılıç imlaqqam Baba (missier) li kien kowċ, iżda wkoll plejer tat-team tiegħu fil-1950ijiet li kien ta' suċċess kbir kemm kowċ u plejer, l-aħwa Bülent-Reha Eken, Suat Mamat li għamel hat-trick fit-Tazza tad-Dinja 1954, Coşkun Özarı li ħajtu ddedikata lil Galatasaray, Turgay Şeren il-gowler straordinarju li jissejjaħ the Panther of Berlin, Fatih Terim il-kaptan tat-tim ta' Galatasaray u tat-tim nazzjonali Tork u rebaħ il-UEFA Cup fl-2000 bħala kowċ, Metin Oktay il-leġġendarju li kien l-aqwa skorer tal-kampjonat Tork 6 darbiet, Zoran Simović gowler ieħor magħruf għall-penaltis, Cüneyt Tanman li lagħab rekord ta' 342 logħba għall-Galatasaray, Tanju Çolak skorer straordinarju li kien ir-rebbieħ taż-Żarbuna tad-Deheb fl-1988 ma Galatasaray, Cevad Prekazi plejer mill-Kosovo li kien spettakolari għall-free kicks, Taffarel il-gowler rebbieħ tat-Tazza tad-Dinja mal-Brażil, Gheorghe Hagi, l-eroj tal-futbol Rumen li għadu deskritt bħala l-aqwa plejer barrani li lagħab fit-Turkija, l-attakant Brażiljan Mário Jardel, li kien imssejjaħ Super Mário mill-partitarji u skorja żewġ gowls għall-Galatasaray fil-Finali tas-Super Cup Ewropea tal-2000 kontra Real Madrid, u l-aħħar iżda mhux l-inqas, Hakan Şükür, il-plejer li skorja l-aktar gowls fl-ewwel diviżjoni tal-istorja tal-futbol Tork (249 gowl).

Isem u Pronunzja 
L-isem Galatasaray innifsu ġej minn dak ta' Skola tal-Galatasaray, li min-naħa ħadu isimhom minn Galata Sarayı Enderûn-u Hümâyûn (Palazz Imperjali ta' Skola Galata), l-isem tal-iskola oriġinali ġie stabbilit fuq is-sit fl-1481, u li min-naħa l-oħra ħadu isimhom mill-kolonja medjevali ta' Genoese qrib Galata. Galatasaray tfisser direttament bħala 'Palazz Galata'.

M'hemm l-ebda forma diminuttiva ta' Galatasaray. Il-partitarji jirreferu għall-klabb jew bl-isem sħiħ tiegħu jew mill-laqam tiegħu "Cim Bom Bom" (ppronunzjat 'Jim Bom Bom') jew fil-qasir 'Cim Bom'. Il-forma imqassra 'Gala' xi kultant hija wżata fl-Ewropa/Amerika.

Huwa importanti li wieħed iżomm f'moħħu li Galatasaray hija kelma komposta u hija ppronunzjata bħala tali. L-aktar żball komuni li huwa mhux magħmul minn kelliema Torok huwa li jgħidu Gala-tasaray, filwaqt li l-espressjoni korretta għandha tkun Galata-Saray ma' waqfa fil-qosor ħafna bejn iż-żewġ kelmiet.

Storja tal-kits

Grawnds 

Meta Galatasaray ġew fondati, l-ebda timijiet Torok ma kellhom grawnd tagħhom stess, u l-logħob fil-Kampjonat t'Istanbul kienu jsiru ġewwa Papazın Çayırı – illum is-sit ta' Stadju Şükrü Saracoğlu ta' Fenerbahçe. Fl-1921 l-ewwel stadju tal-futbol xieraq fil-belt inbena, l-Istadju Taksim, li kien użat bħala grawnd tat-timijiet kolla f'Istanbul. Meta l-istoriku Stadju Taksim kien imwaqqa fl-1940, Galatasaray iddeċiedew li jibnu grawnd kbir u modern. Minħabba diffikultajiet li rriżultaw mit-Tieni Gwerra Dinjija, il-kostruzzjoni ġiet ittardja għal aktar minn għoxrin sena. F'dan il-perjodu, huma lagħbu ġewwa Şeref Stadi u Dolmabahçe Stadi

Ali Sami Yen Stadi 

Fl-20 ta' Diċembru 1964, l-Istadju Ali Sami Yen ġie nawgurat. Huwa msemmi wara l-fundatur ta' Galatasaray, Ali Sami Yen, huwa jinsab fil-kwart ta' Mecidiyeköy tad-distrett ta' Şişli fiċ-ċentru tal-belt. Fl-1964, l-istadju kellu kapaċità ta' 35,000. Illum, minħabba titjib fis-sigurtà u l-projbizzjoni ta' spettaturi mhux bilqiegħda, huwa għandhu kapaċità ta' 24,990 bilqiegħda.

Wara l-2002, meta Istadju Olimpiku Atatürk kienet mibnija għall-offerta fil-Logħob Olimpiku ġewwa Istanbul, Galatasaray bdew jilgħabu hemmhekk fit-Tazza Ewropea. Ir-rekord t'attendenza fost il-grawnds Torok kien miksur hemm, fil-logħba Galatasaray–Olympiacos li ntlagħbet quddiem 79,414 spettatur. Madankollu, l-Istadju Ali Sami Yen għandhu importanza storika għas-sapporters ta' Galatasaray għalkemm huwa iżgħar u ikbar.

Türk Telekom Arena 
Il-Grawnd ġdid ta' Galatasaray ġie mibni mill-ġdid li huwa Türk Telekom Arena. Dan jinsab fil-kwart ta' Aslantepe qrib Maslak, distrett finanzjarju ġewwa Şişli. L-istadju l-ġdid, li nfetaħ fil-15 ta' Jannar 2011, għandu kapaċità ta' 52,695 sedili, li għamlet l-akbar stadju proprjetà privat tal-klabb fit-Turkija.

Innijiet tal-Istadju 
Mill-1998, wara kull gowl skorjat minn Galatasaray, tindaqq l-aħħar parti tal-kanzunetta I Will Survive mill-Banda Hermes House. Għalkemm il-kanzunetta hija bl-Ingliż, il-parti użata m'għandha l-ebda lirika ħlief "la la la la". Barra minn hekk, qabel kull logħba l-Florida State Warchant (Galatasaray War Chant), li hija chant antika ħafna tal-Indjani Amerikani indiġeni tat-Tramuntana, tindaqq akkumpanjata minn dak li s-sapporters issejħu "scarf show" fejn il-partitarji juru xalpi,bnadar u aktar. Ħafna nies issejħu l-istadju 'Cehennem' (infern) minħabba l-innijiet tal-istadju u jsaħnu kontinwament il-partitarji.

Storja tal-Istadju

Rekords tal-plejer 

 L-aktar apparenzi fis-Süper Lig 
  Bülent Korkmaz – 430
 L-aktar fis-Süper Lig
  Hakan Şükür – 228

 L-aqwa plejer li għamel apparenzi għall-klabb.
  Turgay Şeren – 631
 L-aqwa skorer ta' kull żmien
  Metin Oktay – 538

Unuri 
Għal aktar informazzjoni fuq l-Unuri, ara Lista ta' rekords u statistiki ta' Galatasaray SK u Galatasaray SK fl-Ewropa.

Kompetizzjonijiet Internazzjonali 
 UEFA Super Cup:
 Rebbieħa (1): 2000

 UEFA Champions League:
 Semi-Finali (1): 1988–1989
 Kwarti tal-Finali (4): 1962–1963, 1969–1970, 1993–1994, 2000–2001

 UEFA Europa League:
 Rebbieħa (1): 1999–2000

 UEFA Cup Winners' Cup:
 Kwarti tal-Finali (1): 1991–1992

Kompetizzjonijiet Domestiċi 
 Süper Lig:
 Rebbieħa (22): (rekord-maqsum) 1961–62, 1962–63, 1968–69, 1970–71, 1971–72, 1972–73, 1986–87, 1987–88, 1992–93, 1993–94, 1996–97, 1997–98, 1998–99, 1999–2000, 2001–02, 2005–06, 2007–08, 2011–2012, 2012/2013, 2014/2015, 2017/2018, 2018/2019
 Runners-up (9): 1960–61, 1965–66, 1974–75, 1978–79, 1985–86, 1990–91, 2000–01, 2002–03

 Türkiye Kupası: (rekord)
 Rebbieħa (14): 1963, 1964, 1965, 1966, 1973, 1976, 1982, 1985, 1991, 1993, 1996, 1999, 2000, 2005
 Runners-up (5): 1969, 1980, 1994, 1995, 1998

 Süper Kupa: (rekord)
 Rebbieħa (14): 1966, 1969, 1972, 1982, 1987, 1988, 1991, 1993, 1996, 1997, 2008, 2012, 2013, 2015
 Runners-up (8): 1971, 1973, 1976, 1985, 1994, 1998, 2006, 2014

Kompetizzjonijiet Domestiċi li m'għadhomx jeżistu 
 Milli Küme Şampiyonası:
 Rebbieħa (1):  1938–39

 Tazza tal-Kanċillier:
 Rebbieħa (5): 1975, 1979, 1986, 1990, 1995
	
 Tazza TSYD: (rekord-maqsum)
 Rebbieħa (12): 1963, 1966, 1967, 1970, 1977, 1981, 1987, 1991, 1992, 1997, 1998, 1999

 Tazza Atatürk Gazi: (rekord)
 Rebbieħa (1): 1928

 Tazza 50. Yıl: (rekord)
 Rebbieħa (1):1973

Titoli Reġjonali li m'għadhomx jeżistu 

 Kampjonat t'Istanbul: (rekord-maqsum)
 Rebbieħa (15): 1908–09, 1909–10, 1910–11, 1914–15, 1915–16, 1921–22, 1924–25, 1925–26, 1926–27, 1928–29, 1930–31, 1948–49, 1954–55, 1955–56, 1957–58
	
 Tazza t'Istanbul: (rekord-maqsum)
 Rebbieħa (2): 1942, 1943
	
 Shield t'Istanbul:
 Rebbieħa (1): 1932–33

 Tazza tal-Unjoni tal-Klabbs:
 Rebbieħa (1): 1909

Plejers

Skwadra

Plejers barra f'self

Skwadra tar-Riżerva u tal-Akkademja 
Ara Galatasaray A2

Eks Plejers 
Għal dettalji dwar l-eks plejers, ara Plejers ta' Galatasaray SK u Lista ta' plejers ta' Galatasaray SK.

Kaptani tal-Klabb

Presidenti

Uffiċjali tal-Klabb 
Amministrazzjoni

Staff tal-kowċing

Storja tal-Kowċis

Noti

Referenzi 
 Birand, M. A., & Polat, M. M. (2006). Passion that continues for 100 years. İstanbul: D Yapım. 
 Turagay, U., Özgün, G., Gökçin, B., Ahunbay (2006). 17 May: The story of a championship. İstanbul: D Yapım. 
 Hasol, D. (2004). Dreams/realities in Galatasaray. İstanbul: Yapı Yayın. ISBN 978-975-8599-44-8
 Tuncay, B. (2003). Galatasaray with European Success and Notable Players.  Yapı Kredi Kü̈ltü̈r Sanat Yayıncılık. ISBN 978-975-08-0427-4
 Yamak, O. (2001). Galatasaray: Story of 95 years. Sinerji. 
 Çakar, A. (1995). 90 questions about history of Galatasaray SK. Cağaloğlu, İstanbul: Demir Ajans Yayınları. 
 Tekil, S. (1986). History of Galatasaray, 1905–1985. Galatasaray Spor Kulübü. 
 Tekil, S. (1983). Galatasaray 1905–1982: Memories. Arset Matbaacılık Koll. Şti. 
 İsfendiyar, F. (1952). History of Galatasaray. İstanbul: [Doğan Kardeş yayınları].

Ħoloq esterni 

  Sit Uffiċjali
  Paġna Uffiċjali fuq Facebook
  

Galatasaray SK
Klabbs tal-futbol Torok
Klabbs tal-futbol stabbiliti fl-1905