joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Susanna Amatuni

Susanna (Shushanik) Amatuni (Շուշանիկ (Սուսաննա) Բակենի Ամատունի, 28 ta' Frar 1924, Yerevan - 20 ta' Marzu 2010, Yerevan) kienet kritika tal-arti Armenjana Sovjetika, mużikoloġista, Dottoressa tal-Arti (1988), professura (1997), Għalliema Onorata tal-Unjoni Sovjetika(1966).

Bijografija
Susanna (Shushanik) Babken Amatuni twieldet fl-1924 f'Yerevan, l-Armenja. Fl-1943 iggradwat mill-Università tal-Istat Shirak f'Leninakan, Armenia, mid-dipartiment tal-Fiżika u tal-Matematika u fl-1944 mill-kulleġġ tal-mużika Kara-Murza f'Leninakan. Studjat Teorija tal-Mużika u Komponiment fl-Istitut tal-Mużika u tal-Pedagoġija Gnesin, magħruf bħala l-itqal fil-post. Fl-1951 marret lura l-Armenja u sa l-1968 għallmet suġġetti teoretiċi fl-iskola tal-mużika Chaikovsky, Yerevan. Fl-1961 ġiet mistiedna biex tgħallem fil-Konservatorju tal-Istat Komitas ta' Yerevan fejn fasslet metodu uniku u għallmet kors speċjali dwar l-analiżi tal-mużika għad-Dipartiment tat-Teorija. Amatuni għallmet ukoll kif tgħallem il-pjanu fors korsijiet oħra. Fl-1988 ġiet onorata Dottoressa tal-Arti għall-monografija "Arno Babajanian. Kompożizzjonijiet Strumentali".

Xogħlijiet
Prof. Amatuni kitbet 'il fuq minn 50 artikli xjentifiċi. Ipparteċipat f'numru ta' konferenzi xjentifiċi fi bliet differenti tal-Unjoni Sovjetika: Moska, Leningrad, Tbilisi, Yerevan. Kitbet ukoll bosta xogħlijietbħal per eżempju «Arno Babajanian. Kompożizzjonijiet Strumentali», «Il-Ħajja u Xogħlijiet ta' Geghuni Chitchian» (Yerevan, 2003), kotba tal-iskola «Music Literature for 6-th grade of Music School», «Music Literature for 7-th grade of Music School» (l-1el u t-2ni edizzjonijiet), u sensiela ta' brochures. Ir-riċerka xjentifika tagħha tinkludi l-analiżi tad-differenzi stilistiċi u melodiċi tax-xogħlijiet ta' Sayat-Nova, Komitas, Arno Babajanian, Anushavan Ter-Ghevondyan, Haro Stepanyan, Geghuni Chitchian u kompożituri oħra.

Referenzi

Sorsi 
 

Twieldu fl-1924
Mietu fl-2010
Nies Armeni
Candy Crush Saga

Candy Crush Saga hija logħba  li tfaċċat għall-ewwel darba mit-12 ta' April 2012 maħluqa mill-kumpanija King. Hija disponibbli fuq Facebook, App Store, Google Play, Microsoft store, u ħwienet diġitali oħra għal telefowns differenti minn manifatturi oħra. Hija waħda mill-iktar logħob popolari għall-mowbajl, flimkien ma' Angry Birds.

Il-logħba hija forma ta' taħbil il-moħħ (puzzle) li fiha trid tgħaqqad forma ta' mill-inqas 3 bħal biċċiet l-istess ħdejn xulxin billi tpartithom ma' ta' madwarhom. Jekk ma taqbilx waqt tpartit titlef għax l-iscreen jintela' bil-biċċiet li ma jstgħux jitneħħew. Jekk taqbel il-biċċiet tal-istess forma, dawn jitneħħew minn fuq l-iscreen u l-logħba u tkun tista' tkompli tintlagħab sa kemm ma tkunx tista' tqabbel aktar biċċiet għax l-iscreen ikun mimli biċċiet li ma jitneħħewx.

Referenzi 

Logħob elettroniku
Olena Tokar

Olena Tokar (Novotoshkivske, 21 ta' Ġunju 1987) hija kantanta tal-opri mill-Ukrajna.

Kantanti Ukreni
Twieldu fl-1987
Darrin Zammit Lupi

Darrin Zammit Lupi (1968) huwa fotografu u ġurnalist Malti.

Bijografija 
Zammit Lupi twieled fl-1968 f’Malta. Huwa beda l-karriera tiegħu bħala fotografu mal-gazzetta The Malta Independent fl-1992, iżda ftit wara sar fotografu freelance. Huwa studja fl-University of the Arts London fejn kiseb lawrja ta' masters fil-Ġurnaliżmu Fotografiku ul-fotografija dokumentarja.

Fl-1996, Zammit Lupi beda jaħdem bħala fotografu mat-Times of Malta u fis-sena ta’ wara sar korrispondent freelance għal Reuters. Ix-xogħol tiegħu jiddokumenta l-kriżi tal-migrazzjoni fil-Mediterran, it-Tsunami devastanti tax-Xlokk tal-Asja, l-Għanijiet ta' Żvilupp tal-Millennju f'żoni differenti tal-Afrika, it-terremot ta' L'Aquila tal-2009, id-diżastru tal-Costa Concordia, il-kunflitt Libjan, u avvenimenti internazzjonali oħra.

Xogħlijiet 
Zammit Lupi ppubblika żewġ kotba, Isle Landers u Off the Job.

Isle Landers ġie ppubblikat fl-2014. Fih hemmritratti meħuda minn Zammit Lupi mill-2005 sal-2014 rigward is-sitwazzjoni migratorja fil-Mediterran. F’dawn ir-ritratti, Zammit Lupi ħa ritratti tal-migranti mis-salvataġġ tagħhom fuq il-baħar, mal-waslu fl-Ewropa fiċ-ċentri tal-immigrazzjoni, sat-tluq tagħhom. L-iskop tal-ktieb huwa li jikkumbatti kontra r-razziżmu u l-ksenofobija u jqajjem kuxjenza pubblika internazzjonali dwar it-taqbida tal-migranti Afrikani u tal-Lvant Nofsani.

Off the Job ġie ppubblikat fl-2015 u huwa magħmul minn ritratti meħuda b’iPhone minn Zammit Lupi f’kuntesti differenti mix-xogħol professjonali tiegħu. Huwa jippreferi l-iPhone meta jieħu ritratti għall-pjaċir; għax skond hu dan, "huwa l-mod ideali biex nerġa' niċċarġja l-enerġiji kreattivi tiegħi".

Premjijiet

Referenzi 

Twieldu fl-1968
Fotografi Maltin
Ġurnalisti Maltin
Darrin
Jon Lukas

Jon Lukas, magħruf bħala Woodenman, (11 ta' Settembru 1948 - 11 ta' Ġunju 2021) kien kantant u mużiċist Malti minn Raħal Ġdid, Malta. Huwa kien l-ewwel kantant soloista fl-istorja tal-mużika Maltija li kiseb suċċess f'klassifika tad-diski pop barra mill-pajjiż. Huwa kiseb ċertu popolarità f’numru ta’ pajjiżi wara li firma kuntratt ma' kumpanija ewlenija tad-diski globali.

Karriera 

Id-diska ta' Lukas Can't Afford To Lose, komposta minn Gary Benson, maħruġa fl-1970, kisbitlu suċċess internazzjonali. Minbarra li waslet fl-aqwa 40 fiċ-charts fir-Renju Unit u xi territorji Ewropej oħra, Can't Afford To Lose okkupa l-ewwel post fil-pop charts fil-Libanu għal xahar sħiħ, fejn żammet lura d-diska The Long u Winding Road ta' The Beatles milli tilħaq l-ewwel post f'dik il-klassfika.

Fl-1993, Jon, akkumpanjat minn Marita, ikklassifika fit-tieni post fil-Malta Song Festival ta' dik is-sena bil-kompożizzjoni tiegħu stess Żommni u Għannaqni. Din kienet l-ewwel darba li Jon kanta bil-Malti. Il-verżjoni Ingliża ta’ din il-kanzunetta, bl-isem ta' The Love We Share, ġiet prodotta mill-produttur tal-mużika Indjan-Ingliż Biddu.

Fl-1998, Lukas għaqqad il-grupp Woodenman. Huma rrekordjaw album li kiseb popolarita sew fuq is-servizz online Peoplesound matul Awwissu tal-1992. Huma kellhom gigs f'Barċellona u f'Madrid. Meta xoljew, huwa nkorpora l-isem tal-grupp f'ismu u sar magħruf bħala Jon Lukas Woodenman.

Fil-15 ta' April 2009 Jon beda programm tar-radju bl-isem ta' Woodenman's Jukebox fuq One Radio ta' Malta. Wara li spiċċa minn fuq ir-radju f'Malta, dan il-programm kompla fuq Channel Radio tar-Renju Unit. 

Fis-sajf tal-2008, Marc Storace tal- Krokus ta ġieħ lil Lukas billi kanta Can't Afford to Lose waqt kunċert f'Għawdex, fejn Lukas issorprenda lill-udjenza meta ħareġ ikanta l-aħħar nofs tal-kanzunetta ma' Storace.

Diskografija

Referenzi

Ħoloq esterni 

Mietu fl-2021
Twieldu fl-1948
Kantanti Maltin
Antonio Nani

Antonio (jew Anton ) Nani (6 ta' Ottubru 1842 - 25 ta' Frar 1929) kien kompożitur Malti u membru ta' familja prominenti ta' mużiċisti u kompożituri Maltin. Huwa kkompona kemm mużika sagra kif ukoll opri.

Sfond tal-familja 
Il-familja Nani daħlet għall-ħajja mużikali f’Malta permezz tal-vjolinista Angelo Nani (1751–1844) li twieled fir-Repubblika ta’ Venezja. Waqt li kien qed iżur Malta bħala vjolinista fl-1766 inħatar mużiċist tal-kamra fil-qorti ta' Manuel Pinto de Fonseca, il-Prinċep u l-Gran Mastru tal-Ordni Militari Sovran ta' Malta. Angelo żżewweġ mara Maltija, sar l-impresarju tat-Teatru Manoel fil-Belt u baqa’ Malta għall-bqija ta’ ħajtu. Tlieta minn uliedu, Emmanuele (1769-1860), Vincenzo (1775 – sal-ħabta tal-1840), u Agostino (1782-1846) kollha saru vjolinisti u kompożituri; l-aktar prominenti minnhom kien Emmanuele. Iben ieħor, Giuseppe, il-11 minn tlettax-il wild ta’ Angelo, sar avukat. Madankollu, it-tifel ta’ Giuseppe Paolo (1814–1904) sar kompożitur bħaz-zijiet tiegħu.

Ħajja u karriera 
Antonio Nani twieled il-Belt Valletta, iben Paolo u Caterina (kunjomha xebba Recau) Nani. Għall-ewwel studja l-mużika f’Malta ma’ missieru (kompożitur prolifiku ta’ mużika tal-knisja), Giuseppe Burlon, u Giuseppe Spiteri Fremond. Bħal missieru, Antonio mar Napli għal aktar taħriġ fil-Conservatorio San Pietro a Majella. Huwa baqa' Napli mill-1867 sal-1879. Hemm huwa studja l-kompożizzjoni ma' Aniello Barbati u Nicola De Giosa u kkompona ħafna mix-xogħlijiet tiegħu, inkluża l-ewwel opra tiegħu, Zorilla, li ntweriet għall-ewwel darba fl-1872.

Meta mar lura Malta Nani sar surmast fil-kappella privata ta' missieru li kienet tipprovdi mużika għal knejjes Maltin li ma kellhomx xi mużiċist jew surmast tal-mużika tagħhom stess. Għalkemm kompożitur inqas prolifiku minn missieru, Antonio kkompona żewġ xogħlijiet li huma fost il-kapulavuri tal-mużika tal-knisja Maltija: il-Quddiesa tar-Requiem li huwa kkompona b'tifkira t'ommu u li ngħata medalja tad-deheb għaliha fil-Wirja Kolonjali u Indjana tal-1886, u l-Messa del Naufrago li huwa kkompona fl-1871 u sussegwentement irreveda fl-1882 u fl-1908.

Opri 
 Zorilla (melodramma giocoso fi 3 atti); librett ta ’ Almerindo Spadetta; intweriet għall-ewwel fit-Teatro Rossini, Napli, fit-22 ta’ Frar 1872
 I cavalieri di Malta (dramma lirico fi prologu u 3 atti); librett ta ' Enrico Golisciani; kompost l-1877, intwera għall-ewwel darba fit-Teatru Rjal, il-Belt Valletta, fis-16 ta’ Jannar 1880
 Agnese Visconti (melodramm f'4 atti); librett ta' Enrico Golisciani; kompost l-1876, intwera għall-ewwel darba fit-Teatru Rjal, il-Belt Valletta, fit-13 ta’ Jannar 1889

Referenzi 

Twieldu fl-1842
Mietu fl-1929
Kompożituri Maltin
Měsačne pismo k rozwučenju a wokřewjenju

Měsačne pismo k rozwučenju a wokřewjenju ("Ittra kull xahar għall-edukazzjoni u divertiment") kienet l-ewwel rivista stampata bil-lingwa Sorbjana u ġiet ippubblikata fl-1790. Minħabba li ġiet ippubblikat mingħajr liċenzja mingħand il-gvern, ir-rivista kellha tieqaf wara ħarġa waħda biss. Iż-żewġ pubblikaturi, Jan Awgust Janka (1764–1833) u Korla Bohuchwał Šěrach (1764–1836; membru tal-familja Schirach), kienu ispirati mir-Rivoluzzjoni Franċiża u riedu jedukaw lill-poplu Sorbjan f'kwistjonijiet ta' moralità, reliġjon, u xjenza. L-awtoritajiet pprojbixxu r-rivista biex jipprevjenu li "l-poplu Sorbjan iqum kontra l-gvern tiegħu kif għamlu l-Franċiżi".

Referenzi 

Pubblikazzjoni
Klara Zamenhof

Klara Zamenhof (kunjomha xebba Silbernik; 6 ta' Ottubru 1863 – 6 ta' Diċembru 1924) kienet Esperantista Pollakka. Kienet miżżewwġa lil L. L. Zamenhof, li ħoloq il-lingwa tal-Esperanto.

Bijografija
Twieldet fis-6 ta' Ottubru 1863 f'Kaunas, il-Litwanja, li dak iż-żmien kien jagħmel parti mill-Imperu Russu bħala Kovno. Kienet it-tifla l-kbira ta' Alexander Sender Silbernik u Golda Silbernik, negozjanti sinjuri Lhud minn Kovno.

Kontribuzzjonijiet għall-Esperanto
Wara l-mewt mhux mistennija tar-raġel fl-14 ta' April 1917, ħadet f'idejha l-promozzjoni tal-Esperanto. Kompliet l-iżvilupp tal-komunità, iffukat fuq il-lingwa u tat appoġġ lil bintha Lidia, li studjat bħala għalliema tal-Esperanto fl-Ewropa u fl-Amerka.

Ħajja Personali
Iżżewwġet lil Ludwik Lejzer Zamenhof fl-1887, u rabbiet 3 itfal: Adam, Lidia, u Zofia. It-tlieta li huma sfaw maqtula fl-Olokawst.

Mietet f'Varsavja fis-6 ta' Diċembru 1924, u tinsab midfuna fiċ-Ċimiterju tal-Lhud hemmhekk.

Referenzi

Ħoloq Oħra

Twieldu fl-1863
Twieldu fl-1924
Nies Pollakki
Esperanto
Lana Bastašić

Lana Bastašić (twieldet fl-1986 f'Żagreb) hija kittieba Bożnijaka. Fis-sena 2020 irċeviet il-Premju tal-Unjoni Ewropea għal-Letteratura.

Ħajja 
Bastašić trabbiet f'Banja Luka fejn lestiet l-istudji tagħha fl-Ingliż u l-komunikazzjoni. F'Belgrad, kisbet lawrija fl-istudji kulturali, u f'Praga kisbet ċertifikat internazzjonali biex tgħallem l-Ingliż.

Fl-2016, flimkien mal-professur Spanjol tal-letteratura Borja Bagunyà, bdiet Escola Bloom f'Barċellona li jippubblika r-rivista letterarja Carn de Cap bil-Katalan. L-awtriċi ġiet mistiedna f'Sarajevo fl-2019 u fil-Fondazzjoni Santa Maddalena fit-Toskana fl-2020. Fuq stedina tal-Literaturhaus Zürich u l-Fondazzjoni PWG kienet awtriċi residenti f'Zurich minn Frar sa Ġunju fl-2021.

Flimkien ma' oħrajn, bdiet il-proġett "Three + Three Sisters", li jippromwovi x-xogħol letterarju tan-nisa fir-reġjun tal-Balkani. Hija membru taċ-Ċentru PEN fil-Bożnija-Ħerżegovina.

Bastašić tgħix Belgrad u Żagreb.

Xogħol 
Bastašić ippubblikat żewġ ġabriet ta' stejjer qosra: "Permanent Pigments" (SKC, Kragujevac 2010) u "Fireworks" (Čekić, Belgrad 2013). Ippubblikat ukoll ktieb bi stejjer għat-tfal, "Nastja zeichnet die Sonne" (Banja Luka 2015, stampi minn Sandra Dukić.

Fl-2014 rebħet l-ewwel premju għal ġabra ta' poeżiji fil-Ġranet ta' Poeżiji f'Zaječar.

Ippubblikat l-ewwel rumanz tagħha "Uhvati zeca" f'Belgrad fl-2018, li ntgħażel għall-Premju NIN fl-2019 u rebaħ Premju tal-Unjoni Ewropea għal-Letteratura fl-2020.

Ħoloq Oħra

Referenzi 

Kittieba Bożnijaċi
Twieldu fl-1986
Nies ħajjin
Andromaqi Gjergji

Andromaqi Gjergji (20 Mejju 1928 – 8 Lulju 2015) kienet etnologa Albaniża li speċjaliżżat fl-ilbies Albaniż tradizzjonali.

Ħajja
Gjergji twieldet Korçë fl-1928. Hi studjat l-istorja u l-filoloġija f'Tirana, il-belt kapitali tal-Albanija, u saret professur fl-Istitut tal-Kultura Folkloristika fl-1993. Hi ppubblikat ħafna dwar il-kultura Albaniża, u għandha 'l fuq minn 130 pubblikazzjoni fuq l-ilbies Albaniż. Albanian Costumes through the Centuries ġie ppublikat fl-2004.

Sabet li l-ewwel evidenza arkeoloġika għaż-żarbun Albaniż Opinga kienet mis-seklu 5-4 Q.K. li jindika li kien element fil-kultura Illirika.

Gjergji mietet f’Tirana fl-2015.

Xogħlijiet

Referenzi

Twieldu fl-1928
Mietu fl-2015
Nies Albaniżi
Claude Joseph Rouget de Lisle

Claude Joseph Rouget de Lisle (bil-Franċiż: [klod ʒɔzɛf ʁuʒɛ d(ə) lil]), xi kultant spellut de l'Isle jew de Lile (twieled fl-10 ta’ Mejju 1760 – miet fis-26 ta’ Ġunju 1836), kien uffiċjal tal-armata Franċiża fil-Gwerer Rivoluzzjonarji Franċiżi. Huwa magħruf l-iktar għax kiteb il-lirika u l-mużika tax-Chant de guerre pour l'armée du Rhin fl-1792, li iktar ’il quddiem saret magħrufa bħala La Marseillaise u saret l-innu nazzjonali Franċiż.

Ħajja bikrija 
Rouget de Lisle twieled f’Lons-le-Saunier, x’aktarx f’jum meta kien hemm is-suq. Il-ġenituri tiegħu kienu jgħixu fil-villaġġ viċin ta’ Montaigu. Fil-post preċiż fejn twieled twaħħlet plakka bħala mafkar u fl-1882, fiċ-ċentru tar-raħal, tpoġġiet statwa tiegħu. Huwa kien l-ewwel iben ta’ Claude Ignace Rouget (twieled fil-5 ta’ April 1735 – miet fis-6 ta’ Awwissu 1792 f’Orgelet) u ta’ Jeanne Madeleine Gaillande (twieldet fit-2 ta’ Lulju 1734 – mietet fl-20 ta’ Marzu 1811).

Fl-1784, huwa ġie msieħeb fil-"Les Frères discrets", loġġa tal-mażuni f’Charleville, ftit wara li ġie promoss bħala uffiċjal.

Karriera 

Huwa ssieħeb fl-armata bħala inġinier u kiseb il-grad ta’ kaptan. Huwa kien irjalista bħal missieru u rrifjuta li jieħu l-ġurament tal-fedeltà fir-rigward tal-kostituzzjoni l-ġdida. Rouget de Lisle nqabad u ntefa’ l-ħabs fl-1793, u ffranka l-giljottina bi żbrixx. Huwa nħeles matul ir-Reazzjoni Termidorjana u rtira lejn Montaigu.

La Marseillaise 
Il-kanzunetta li għamlitu famuż, "La Marseillaise", ikkomponiha fi Strasburgu, fejn kien hemm il-gwarniġjon ta’ Rouget de Lisle f’April 1792. Franza kienet għadha kemm iddikjarat gwerra kontra l-Awstrija, u s-sindku ta’ Strasburgu u l-kap għoli tal-loġġa tal-mażuni lokali, il-Baruni Philippe-Frédéric de Dietrich, organizzaw ċena għall-uffiċjali tal-gwarniġjon, fejn ilmenta li Franza ma kellhiex innu nazzjonali. Rouget de Lisle rritorna lejn il-kwartieri tiegħu u qalb mument ta’ eċitament patrijottiku kiteb il-lirika. Il-biċċa mużikali fil-bidu kien jisimha Chant de guerre pour l'armée du Rhin ("Kanzunetta tal-Gwerra għall-Armata tar-Renu") u mbagħad ingħatat l-isem ta’ Marseillaise mill-adozzjoni tagħha mill-voluntiera ta’ Provençal li Barbaroux daħħal f’Pariġi u li kienu prominenti fl-attakk kontra l-Palazz ta’ Tuileries fl-10 ta’ Awwissu 1792.

Wara l-gwerra, Rouget de Lisle kiteb xi kanzunetti oħra tal-istess tip bħall-"Marseillaise", u fl-1825 huwa ppubblika x-Chants français (Kanzunetti Franċiżi) fejn ikkonverta f’mużika ħamsin poeżija ta’ diversi awturi. L-Essais en vers et en prose (Esejs dwar il-Versi u l-Proża, 1797) jinkludu l-Marseillaise; il-proża sentimentali ta’ Adelaide et Monville; u xi poeżiji okkażjonali. Huwa reġa’ lura għall-ħajja pubblika wara r-Rivoluzzjoni ta’ Lulju; Louis Philippe tah l-ġieħ tal-Leġjun tal-Unur.

Mewt 
Rouget de Lisle miet fil-faqar f’Choisy-le-Roi, Val de Marne. L-irmied tiegħu ġie ttrasferit miċ-ċimiterju ta’ Choisy-le-Roi għall-Invalides fl-14 ta’ Lulju 1915, matul l-Ewwel Gwerra Dinjija.

Referenzi 

Kompożituri Franċiżi
Poeti Franċiżi
Twieldu fl-1760
Mietu fl-1836
Jørgen Pedersen Gram

Jørgen Pedersen Gram (twieled fis-27 ta’ Ġunju 1850 – miet fid-29 ta’ April 1916) kien attwarju u matematiku Daniż li twieled f’Nustrup, id-Dukat ta’ Schleswig, id-Danimarka u miet f’Copenhagen, il-belt kapitali tad-Danimarka.

Huwa ħejja dokumenti importanti bħal On series expansions determined by the methods of least squares, u Investigations of the number of primes less than a given number. Il-metodu matematiku b’kunjomu, il-proċess Gram-Schmidt, ġie ppubblikat għall-ewwel darba fl-ewwel dokument imsemmi hawn fuq fl-1883. It-teorema ta’ Gram u l-matriċi ta’ Gram huma msemmijin għalih ukoll.

Għat-teoristi tan-numri, il-fama prinċipali tiegħu ġejja mis-serje għall-funzjoni żeta ta’ Riemann (il-funzjoni ewlenija fil-funzjoni tal-għadd tan-numri primi eżatti). Minflok tuża serje ta’ numri integri logaritmi, il-funzjoni ta’ Gram tuża poteri logaritmi u l-funzjoni żeta tal-integri pożittivi. Din ħaditilha postha formula ta’ Ramanujan li tuża n-numri ta’ Bernoulli direttament minflok il-funzjoni żeta.

Gram kien l-ewwel matematiku li pprovda teorija sistematika għall-iżvilupp ta’ kurvi ta’ frekwenzi assimetriċi, li turi li l-kurva simetrika normali ta’ żball ta’ Gauss kienet biss każ speċjali wieħed ta’ klassi iktar ġenerali ta’ kurvi ta’ frekwenzi.

Huwa miet fi triqtu lejn laqgħa tal-Akkademja Daniża Rjali wara li tajritu rota.

Referenzi 

Matematiċi Daniżi
Twieldu fl-1850
Mietu fl-1916
Lingwa Russa

Ir-Russu (Русский язык) hu lingwa Slava mitkellma minn madwar 250 miljun ruħ fid-dinja, prinċipalment fir-Russja, il-Każakistan u il-Belarussja.

Russu
Russu
Russu
Guillaume Cornelis van Beverloo

Corneille – Guillaume Cornelis van Beverloo (twieled fit-3 ta’ Lulju 1922 – miet fil-5 ta’ Settembru 2010), magħruf aħjar bil-psewdonimu tiegħu Corneille, kien artist Olandiż.

Bijografija 

Corneille twieled f’Liège, il-Belġju, għalkemm il-ġenituri tiegħu kienu Olandiżi u reġgħu lura fin-Netherlands meta kellu 12-il sena. Huwa studja l-arti fl-Akkademja tal-Arti f’Amsterdam, il-belt kapitali tan-Netherlands. Huwa kien wieħed mill-fundaturi tal-moviment REFLEX fl-1948 u fl-1949 huwa kien ukoll wieħed mill-fundaturi tal-moviment COBRA, li kellu influwenza kbira fuq l-arti Skandinava. Huwa kien attiv fi ħdan il-grupp mill-bidu nett, mhux biss permezz tal-pittura iżda wkoll billi ppubblika l-poeżiji fir-rivista Cobra magazine. Huwa kien kofundatur tal-Experimentele Groep in Holland. Corneille kien ispirat mit-tpinġijiet tat-tfal, u kien jemmen fl-importanza li wieħed jintroduċi l-arti lit-tfal li tkun kollegata b’xi mod mal-esperjenza tagħhom. Meta sema’ matul żjara fil-Mużew COBRA fis-snin 90 tas-seklu 20 li kien hemm it-“Tislif tal-Arti lit-Tfal”, huwa tkellem mal-fundatur Roby Bellemans u staqsa biex jibgħatlu iktar tagħrif f’daru f’Pariġi dwar dan il-proġett. Huwa ddeċieda li jippromwovi l-inizjattiva. Beda b’lista ta’ appoġġ u pperswada lil artisti oħra bħal Shinkichi Tajiri biex jiffirmaw.

Influwenza u stil 

Corneille kien influwenzat ferm minn Miró u Klee. Wara x-xoljiment tal-grupp fl-1951, huwa mar jgħix f’Pariġi, Franza, u beda jikkollezzjona l-arti Afrikana. Dawn l-artefatti saru evidenti fix-xogħlijiet tiegħu, li beda jkollhom stil iktar immaġinattiv, bħal pereżempju pajsaġġi mill-għoli, għasafar eżotiċi, u forom stilizzati. Ix-xogħol tiegħu huwa espost fil-kollezzjoni taċ-Ċentru Georges Pompidou.

Sa mewtu Corneille għex u ħadem f’Pariġi, u għamel żjarat lejn Iżrael fejn ħadem ma’ Jaffa Atelier.

Fl-24 ta’ Settembru 2003, kien hemm wirja tax-xogħlijiet stampati tiegħu fil-Mużew ta’ Ramat Gan, Iżrael. Huwa miet f’Auvers-sur-Oise, Franza.

Referenzi 

Artisti Olandiżi
Twieldu fl-1922
Mietu fl-2010
Keith Azzopardi

Keith Azzopardi (Rabat, 9 ta' Frar 1978) huwa diplomatiku Malti. Huwa ilu l-Ambaxxatur ta' Malta fl-Istati Uniti mis-17 ta’ Settembru 2018.

Referenzi

Ħoloq esterni 
 Sit uffiċjali

Ambaxxaturi ta' Malta għall-Istati Uniti
Nies Maltin
Keith
Antoine de Jussieu

Antoine de Jussieu (twieled fis-6 ta’ Lulju 1686 – miet fit-22 ta’ April 1758) kien naturalista, botaniku u fiżiku Franċiż. L-abbrevjazzjoni standard tal-awtur Ant.Juss. tintuża biex tindika din il-persuna bħala l-awtur meta jiġi kkwotat xi isem botaniku.

Jussieu twieled f’Lyon, iben Christophe de Jussieu (jew Dejussieu), spiżjar ta’ ċertu reputazzjoni, li ppubblika n-Nouveau traité de la theriaque (1708). De Jussieu studja fl-Università ta’ Montpellier, u vvjaġġa ma’ ħuh Bernard fi Spanja, fil-Portugall u fin-Nofsinhar ta’ Franza. Huwa mar f’Pariġi fl-1708. Joseph Pitton de Tournefort, il-predeċessur tiegħu fil-Jardin du Roi, li iktar ’il quddiem sar magħruf bħala l-Jardin des Plantes, miet dik is-sena.

Il-pubblikazzjonijiet oriġinali ta’ de Jussieu mhumiex ta’ importanza notevoli, iżda huwa wettaq l-editjar ta’ edizzjoni tal-Institutions rei herbariae (tliet volumi, 1719) ta’ Tournefort, u pubblikazzjoni post-mortem ta’ Jacques Barrelier, Plantae per Galliam, Hispaniam, et Italiam observatae, &c. (1714).

Huwa pprattika l-mediċina, u ddedika lilu nnifsu l-iktar lin-nies li kienu l-iktar foqra. It-tagħlim tiegħu ġie ppubblikat wara mewtu, fl-1772, bit-titlu Traité des vertus des plantes.

Ħuh Bernard de Jussieu huwa magħruf iktar minnu.

References 

Naturalisti Franċiżi
Twieldu fl-1686
Mietu fl-1758
Gösta Mittag-Leffler

Magnus Gustaf (Gösta) Mittag-Leffler jew Gösta Mittag-Leffler (twieled fis-16 ta’ Marzu 1846 – miet fis-7 ta’ Lulju 1927) kien matematiku Żvediż. Il-kontributi matematiċi tiegħu huma marbuta l-iktar mat-teorija tal-funzjonijiet, li llum il-ġurnata tissejjaħ analiżi kumplessa.

Bijografija 
Mittag-Leffler twieled fi Stokkolma, iben il-prinċipal tal-iskola John Olof Leffler u Gustava Wilhelmina Mittag; iktar ’il quddiem żied kunjom ommu meta kienet xebba flimkien ma’ kunjom missieru. Oħtu kienet il-kittieba Anne Charlotte Leffler. Huwa beda jattendi l-Università ta’ Uppsala fl-1865, lesta d-dottorat fl-1872 u beda jgħallem fl-univertsità f’dik l-istess sena. Huwa kien ukoll kuratur (1872–1873). Wara vvjaġġa lejn Pariġi, Göttingen u Berlin, u studja taħt Weierstrass f’Berlin. Imbagħad ingħata l-kariga ta’ professur tal-matematika (bħala s-suċċessur ta’ Lorenz Lindelöf) fl-Università ta’ Helsinki mill-1877 sal-1881 u mbagħad il-kariga tal-ewwel professur tal-matematika fil-Kulleġġ Universitarju ta’ Stokkolma (li wara saret l-Università ta’ Stokkolma); huwa kien il-President tal-kulleġġ mill-1891 sal-1892 u rtira mill-Presidenza fl-1911. Mittag-Leffler daħal fin-negozju u sar negozjant għal rasu ta’ suċċess, iżda fl-1922 tilef ġidu kollu minħabba kriżi ekonomika li affettwat lill-Ewropa.

Huwa kien membru tal-Akkademja Żvediża Rjali tax-Xjenzi (1883), tas-Soċjetà Finlandiża tax-Xjenzi u l-Arti (1878, u iktar ’il quddiem membru onorarju), tas-Soċjetà Żvediża Rjali tax-Xjenzi f’Uppsala, tas-Soċjetà Fiżjografika Rjali f’Lund (1906) u ta’ madwar 30 soċjetà barranija oħra, fosthom is-Soċjetà Rjali ta’ Londra (1896) u l-Académie des sciences f’Pariġi. Huwa ngħata dottorati onorarji mill-Università ta’ Oxford u minn diversi universitajiet oħra.

Mittag-Leffler kien avukat konvint tad-drittijiet tan-nisa u kien strumentali biex Sofia Kovalevskaya ssir professur full-time tal-matematika fi Stokkolma, li kienet l-ewwel mara fid-dinja b’dik il-kariga. Bħala membru tal-Kumitat tal-Premju Nobel fl-1903, huwa kien strumentali biex il-kumitat rilevanti jagħti l-premju għall-fiżika b’mod konġunt lil Marie Curie u lil Pierre Curie, minflok lil Pierre biss.

Mittag-Leffler stabbilixxa l-ġurnal matematiku Acta Mathematica (1882), bl-għajnuna tar-Re Oscar li sponsorjah, u ħallas għalih parzjalment bir-rikkezzi tal-mara tiegħu Signe Lindfors, li kienet ġejja minn familja Finlandiża sinjura ħafna. Huwa kellu librerija matematika kbira fil-villa tiegħu fis-subborg ta’ Djursholm fi Stokkolma. Id-dar u l-kontenti tagħha ngħataw b’donazzjoni lill-Akkademja tax-Xjenzi fl-Istitut Mittag-Leffler.

Referenzi 

Matematiċi Żvediżi
Twieldu fl-1846
Mietu fl-1927
Poeta

Poeta huwa xi ħadd li jgħid jew jikteb poeżija waħda jew aktar.

Ara wkoll 
 Lista tal-poeti tal-ilsien Malti
 Poeżija

Referenzi

Ħoloq esterni 

 GhaqdaPoetiMaltin fuq Facebook
 Malti, kliem tal-letteratura - definizzjonijiet fuq Quizlet
 Frank Zammit – Poeta Malti fl-Awstralja fuq SBS Malti

 
Letteratura
Agostino Matrenza

Agostino Matrenza (twieled fl-1875 – miet fl-1925), magħruf lokalment ukoll bħala Wistin Matrenza, kien ħaddiem tas-sengħa tal-filugranu, arġentier u politiku Malti tas-sekli 19 u 20.

Sengħa 
Agostino Matrenza kien ħaddiem tas-sena tajjeb tal-filugranu. Barra minn hekk kien ukoll arġentier, jiġifieri ħaddiem tas-sengħa li jaħdem l-oġġetti tal-fidda. Tant kien irnexxa bħala arġentier, li fl-1911 Matrenza ntgħażel biex jitla’ Londra, ir-Renju Unit, ħalli jkun jista’ jattendi f’wirja li kienet ġiet organizzata fl-okkażjoni tal-inkurunazzjoni tar-Re Ġorġ V fejn ix-xogħol tal-artiġjanat tiegħu ġie mfaħħar mill-ġurnali Brittaniċi.

Matrenza kien ir-rappreżentant tal-Għaqda tal-Arġentiera, waħda mill-għaqdiet prekursuri tat-trade unions li bdew jiġu ffurmati iktar ’il quddiem.

Politika lokali 
Huwa ħadem ukoll fil-Kumitat Ġenerali tal-Partit Laburista u fis-sottokumitati tiegħu. Matrenza kien wieħed mit-tnax-il membru tal-fergħa nru 13 tal-Unjoni tal-Ħaddiema li fil-ktieb L-Istorja tal-Partit Laburista (1931) ta’ Ġużè Bonnici jitqiesu bħala l-fundaturi tal-Partit Laburista.

Nhar il-15 ta’ Ottubru 1920, dawn it-tnax-il membru, wara li semgħu x-xnigħa li kien wasal iż-żmien li jissawwar l-ewwel Parlament Malti, iddeċidew li jagħmlu għaqda bejn il-ħaddiema kollha tal-Gżejjer Maltin biex ikunu qawwija biżżejjed ħalli jkunu jistgħu jibagħtu xi deputati fil-Parlament il-ġdid u juru x’inhuma x-xewqat u r-rieda tal-kotra Maltija.

lt-tnax il-membru ltaqgħu l-Belt Valletta u ftiehmu li kull wieħed minnhom kellu joħroġ 25 lira sterlina fix-xahar biex iwaqqfu każin pubbliku msejjaħ Camera del Lavoro li minnu ħareġ il-Partit Laburista. Apparti Agostino Matrenza, arġentier; kien hemm Anton Agius, stampatur; Guliermu Arena, ġurnalista; Ġanni Bencini, kunsillier; Robert Bencini, benestant; Carmelo Bonello, ħajjat; Gejtanu Bonello, skrivan; Mikiel Borg, negozjant; Mikielanġ Borg, editur; Anton Schembri, inċiżur; Ġjacintu Tua, prokuratur legali; u Salvu Zammit Hammet, elettriċista.

B’xorti ħażina, Agostino Matrenza nħakem minn marda li laħqet qerditu erba’ snin biss wara t-twaqqif tal-Partit Laburista.

Referenzi 

Arġentiera Maltin
Politiċi tal-Partit Laburista (Malta)
Twieldu fl-1875
Mietu fl-1925
VIAF

Il-Fajl tal-Awtorità Internazzjonali Virtwali magħruf ukoll bħala Virtual International Authority File (VIAF) huwa fajl tal-awtorità internazzjonali. Huwa proġett konġunt ta' bosta libreriji nazzjonali li huwa mħaddem mill-Online Computer Library Centre (OCLC).

Storja 
Diskussjonijiet dwar il-bżonn ta' awtorità internazzjonali komuni bdew lejn tmiem is-seklu 19. Wara sensiela ta' tentattivi falluti biex joħorġu b'fajl uniku ta' awtorità komuni, kien hemm qbil biex jintrabtu l-awtoritajiet nazzjonali eżistenti. Dan għaliex b'hekk il-benefiċċji kollha ta' fajl komuni jinżammu mingħajr il-bżonn ta' investiment kbir f'dak li huma ħin u spejjeż.

Il-kunċett VIAF ġie introdott fil-Kungress Dinji tal-Libreriji u l-Informazzjoni fl-2003, li kien ospitat mill-Federazzjoni Internazzjonali tal-Assoċjazzjonijiet tal-Libreriji (IFLA). Il-proġett inbeda mill-Library of Congress tal-Istati Uniti (LC), il-Librerija Nazzjonali Ġermaniża (DNB) u l-OCLC fis-6 ta’ Awwissu 2003. Il-Bibliothèque nationale de France (BnF) ingħaqdet mal-proġett fil-5 ta' Ottubru 2007.

Il-proġett għamel tranżizzjoni għal servizz tal-OCLC fl-4 ta' April 2012.

L-għan huwa li l-fajls tal-awtorità nazzjonali (bħall-Fajl tal-Awtorità tal-Ismijiet Ġermaniż) jintrabtu ma’ fajl tal-awtorità virtwali wieħed. F'dan il-fajl, rekords identiċi mis-settijiet ta' data differenti huma marbuta flimkien. Rekord VIAF jirċievi numru ta’ data standard, fih ir-rekords primarji "ara" u "ara wkoll" mir-rekords oriġinali, u jirreferi għar-rekords tal-awtorità oriġinali. Id-data ssir disponibbli onlajn u hija disponibbli għar-riċerka u l-iskambju u l-kondiviżjoni tad-data. L-aġġornament reċiproku juża l-Open Archives Initiative Protocol for Metadata Harvesting (OAI-PMH).

In-numri tal-fajls qed jiżdiedu ukoll ma' artikli bijografiċi tal-Wikipedija u huma inkorporati fil-Wikidata.

Christine L. Borgman torbot il-VIAF mal-International Standard Name Identifier (ISBN) u l-ORCID, u tiddeskrivi dawn t-tliet sistemi bħala "loosely coordinated efforts to standardize name forms". Borgman tikkaratterzza dawn it-tliet sistemi bħala tentattiv biex tissolva l-problema ta' diżambigwità fl-isem tal-awtur, li kibret sew hekk kif żdied l-ammont ta' data. Hija tenfasizza l-fatt li kuntrarjament għaż-żewġ sistemi l-oħra li huma mmexxija minn individwi, il-VIAF hija mmexxija mil-libreriji.

Ġabriet tal-VIAF 
L-algoritmu tal-ġbir tal-VIAF jitħaddem darba fix-xahar. Hekk kif aktar data tiddaħħal minn libreriji li jipparteċipaw f'din is-sistema, ġabriet ta' aktar dettalji tal-awtorità jafu jingħaqdu jew jinqasmu, b'konsegwenza li l-identifikatur tal-VIAF ta' ċerti entrati partikolari jista' jvarja xi ftit.

Referenzi

Ħoloq esterni 
 Sit web uffiċjali
 VIAF tal-OCLC

Pubblikazzjoni
Kotba
Identifikaturi
Bennej

Bennej jew bennej ewlieni huwa figura ċentrali li twettaq il-proġetti tal-kostruzzjoni skont il-pjanta jew id-disinn tal-arkitett fiż-żminijiet premoderni. Jista’ jitqies bħala l-prekursur tal-arkitett u tal-inġinier modern li issa għandhom rwoli distinti u separati u anke ċertu ġerarkija fit-twettiq tax-xogħlijiet.

Storikament, it-terminu kien jirreferi għall-"kap ta’ proġett ta’ kostruzzjoni fil-Medju Evu jew fir-Rinaxximent", u sors tal-1887 jiddeskrivi l-istatus tiegħu kif ġej:Bennej (ewlieni) huwa rikonoxxut bħala tali, mhux biss għall-kapaċità tiegħu li jibni struttura mill-isbaħ skont il-pjanta mfassla mill-arkitett għall-gwida tiegħu, iżda għall-kapaċità tiegħu li jifhem dik il-pjanta, u bil-ħila u s-sengħa tiegħu jinseġ flimkien il-materja prima li twassal għas-saħħa, għall-armonija, għas-sbuħija u għad-dehra ta’ binja li permezz tax-xogħol manwali tiegħu mill-pedamenti ssir abitazzjoni mill-isbaħ.

It-terminu jintuża b’mod usa’ wkoll biex jinkludi “d-disinjaturi u l-bennejja tax-xogħol tal-kostruzzjoni fuq skala kbira li tgħallmu s-sengħa tagħhom b’mod iktar formali mill-bennejja ta’ forom primittivi fis-soċjetajiet preteknoloġiċi... minn żmien l-Eġizzjani u s-Sumeri (u xi każijiet anke qabel) sar-Rivoluzzjoni Industrijali”.

Bħal fi snajja’ oħra, il-bennejja inizjalment kienu jiġu mħarrġa permezz ta’ apprendistati fit-tul għal persuni li diġà kellhom dak l-istatus, sikwit minn mindu jkunu żgħar, u s-sigrieti tas-sengħa tal-bennejja spiss kienu jkunu ttrattati bħala għarfien sagru".

Illum il-ġurnata, bennej irid ikun imħarreġ mhux biss fis-sengħa manwali iżda spiss ikollu jkun imħarreġ fl-użu tal-makkinarju tal-kostruzzjoni u fit-teħid tal-prekawzjonijiet kollha biex jaħdem fis-sikurezza fil-post tax-xogħol tiegħu.

Referenzi

Ħoloq esterni 

Snajja
Professjonijiet
Sengħa tal-bini
Nicolau Coelho

Nicolau Coelho (twieled għall-ħabta tal-1460 f’Felgueiras – miet fl-1502, tul il-kosta tal-Mozambique) kien navigatur u esploratur Portugiż espert matul żmien l-iskoperti. Huwa pparteċipa fl-iskoperta tar-rotta lejn l-Indja minn Vasco da Gama fejn idderieġa l-ewwel karavella, Berrio, li rritornat; kien il-kaptan ta’ vapur fil-flotta mmexxija minn Pedro Álvares Cabral li wasal il-Brażil. Huwa miet fuq il-baħar, x’aktarx tul il-kosta tal-Mozambique, fil-vjaġġ tar-ritorn mill-Indja fil-ħames Armada Portugiża ma’ Francisco de Albuquerque.

Bijografija 
Nicolau Coelho (madwar l-1460-1502) jingħad li twieled f’Felgueiras fit-Tramuntana tal-Portugall. Huwa kien iben Pedro Coelho u Luísa de Góis jew Inês de Ataíde, skont is-sors ġenealoġiku ta’ referenza. Huwa żżewweġ lil Brites Rodrigues de Brito xi żmien qabel l-1495 u kellu ħamest itfal: Nicolau, Francisco, Joana, Jorge, u Leonor.

Nicolau Coelho kien esploratur Portugiż u wieħed mit-tliet kaptana (flimkien ma’ Paulo da Gama u Gonçalo Nunes) li akkumpanjaw lil Vasco da Gama fl-iskoperta tar-rotta bil-baħar lejn l-Indja fit-8 ta’ Lulju 1497. Huwa kien il-kaptan tal-karavella Berrio matul din l-esplorazzjoni u n-navigatur tiegħu kien Pêro Escobar. Huwa kien l-ewwel wieħed mill-kaptana ta’ Vasco da Gama li wasal f’Mozambique, u stabbilixxa kuntatt mas-sultan ta’ Quiloa. Huwa kien ukoll l-ewwel wieħed mill-Armada ta’ Vasco da Gama li wasal Lisbona fl-10 ta’ Lulju 1499. Ir-Re Manuel I tal-Portugall tah pensjoni ta’ 50,000 reis fis-sena, 30,000 bħala imgħax għall-artijiet tiegħu u għad-dixxendenti tiegħu u stemma araldika ġdida. Barra minn hekk għamlu Kavallier tal-Familja Rjali (bil-Portugiż: Cavaleiro da Casa Real) f’dik l-istess sena.

Fid-9 ta’ Marzu 1500, huwa akkumpanja lil Pedro Álvares Cabral fl-iskoperta tal-Brażil bħala wieħed mill-kaptana tal-flotta ta’ 13-il vapur. Wara li niżlet l-art fil-Brażil, il-flotta kompliet il-vjaġġ lejn il-Lvant fit-3 ta’ Mejju 1500 fejn iltaqgħu ma’ maltempata kbira qrib il-Kap tat-Tama t-Tajba u tilfu erba’ bastimenti. Huma komplew ibaħħru b’waqfiet fil-Mozambique, il-Kenja u t-Tanżanija, qabel ma finalment waslu Calicut fl-Indja fit-13 ta’ Settembru 1500. Il-flotta rritornat Lisbona fit-23 ta’ Ġunju 1501. Cabral wasal lura f’art twelidu b’erba’ vapuri biss minn 13-il vapur. Coelho salpa mill-Portugall għat-tielet darba fl-14 ta’ April 1503 bħala l-kaptan tal-Faial flimkien mal-Armada ta’ Afonso de Albuquerque, iżda miet fil-vjaġġ tar-ritorn lejn il-Portugall f’Jannar 1504 flimkien ma’ Francisco de Albuquerque, il-kuġin ta’ Afonso, ħdejn il-baħar baxx u l-artijiet ta’ São Lázaro, li llum jissejħu l-Gżejjer Quirimbas, il-Mozambique.

Referenzi 

Esploraturi
Navigaturi
Twieldu fl-1460
Mietu fl-1502
Nies Portugiżi
Dolċier

Dolċier huwa persuna li tipproduċi l-ħelu, il-pasti, u l-prodotti tal-ħelu li huma oġġetti tal-ikel mimlijin zokkor u karboidrati. Ġeneralment dolċier jipproduċi żewġ tipi ta’ prodotti: il-ħelu magħmula fil-forn u l-pasti li ma jiddaħħlux fil-forn.

Produzzjoni 

Il-Franċiżi jaqsmu s-sengħa tad-dolċier f’żewġ professjonijiet speċjalizzati oħra, jiġifieri l-patissier (il-kok tal-pasti) u l-confiseur (tal-ħelu).

Il-prodotti tad-dolċier li jsiru bl-użu tal-forn (jew jinqlew) ġeneralment jinkludu d-dqiq, fosthom il-pasti, il-kejkijiet, biskuttini u prodotti moħmija oħra. Fost il-prodotti lokali ta’ dan it-tip insibu pereżempju l-kwareżimal, il-qagħaq tal-għasel, il-biskuttini tar-raħal, l-imqaret, il-kannoli, il-figolli, eċċ. Prodotti oħra bħal ħobż huma esklużi u jiġu prodotti mill-furnar.

Il-prodotti tad-dolċier li jsiru mingħajr dqiq u mingħajr l-użu tal-forn, bħala ingredjent ewlieni jkollhom iz-zokkor, u dawn jinkludu ħelu, ċikkulatini, pasti, lewż biċ-ċikkulata, konfettura, eċċ. Fost il-prodotti lokali ta’ dan it-tip insibu l-ħelu tal-ħarrub, il-prinjolata, l-isfineċ, il-qubbajt, il-perlini, il-ħelu tal-mastka, eċċ. Dan l-aħħar dan il-ħelu qed jiġi prodott ukoll f’verżjonijiet ħielsa miz-zokkor ukoll.

Id-dolċiera li jaħdmu fl-industrija tal-ħelu spiss jattendu korsijiet fi skejjel ta’ taħriġ speċjalizzat. Ħafna drabi x-xogħol tad-dulċiera jimxi paripassu mal-kalendarju tal-festi u taċ-ċelebrazzjonijiet, b’ħelu apposta li jiġi prodott skont il-festa partikolari, bħal pereżempju l-prinjolata fil-karnival, il-bajd tal-Għid u l-figolli fi żmien l-Għid, ir-romblu fi żmien il-Milied, eċċ.

Referenzi 

Snajja
Professjonijiet
Ikel
Artiġjan

Artiġjan (bil-Franċiż u bl-Ingliż: artisan, bit-Taljan: artigiano) huwa ħaddiem tas-sengħa li permezz tal-ħiliet manwali tiegħu u bl-użu tal-għodod jirnexxilu jipproduċi jew joħloq oġġetti materjali. Dawn l-oġġetti jistgħu jkunu funzjonali jew għat-tiżjin biss, pereżempju għamara, arti dekorattiva, skulturi, ilbies, oġġetti tal-ikel, oġġetti tad-dar u għodod u mekkaniżmi bħall-moviment tal-arloġġ magħmul bl-idejn minn arloġġar. L-artiġjani jipprattikaw sengħa u permezz tal-esperjenza, tat-talent u tal-ħiliet jistgħu jilħqu livelli espressivi ta’ artist.

L-aġġettiv “artiġjanali” spiss jintuża biex jiġi deskritt l-ipproċessar bl-idejn, b’kuntrast mal-ipproċessar industrijali. Għalhekk, xi kultant l-aġġettiv “artiġjanali” jintuża fil-kummerċjalizzazzjoni u fir-reklamar bħala kelma ta’ valur miżjud ta’ prodott biex tiġi deskritta jew tiġi implikata xi rabta mal-produzzjoni ta’ prodotti tal-ikel magħmula bl-idejn, pereżempju l-ħobż, ix-xorb jew il-ġobon. Tradizzjonalment, ħafna minn dawn il-prodotti rurali jew pastorali jsiru bl-idejn iżda issa saru jiġu prodotti fuq skala akbar bil-mekkanizzazzjoni awtomatizzata fil-fabbriki u żoni industrijali oħra.

L-artiġjani kienu l-produtturi dominanti tal-prodotti tal-konsumatur qabel ir-Rivoluzzjoni Industrijali.

Fil-Greċja tal-qedem, l-artiġjani kienu jinġabru f’agora u spiss kien ikollhom studjo jew ħanut fejn jaħdmu fil-qrib.

Medju Evu 
Matul il-Medju Evu, it-terminu “artiġjan” kien jiġi applikat lil dawk li kienu jipproduċu l-affarijiet jew lil dawk li kienu jipprovdu s-servizzi. It-terminu ma kienx japplika għall-ħaddiema manwali mingħajr ħiliet speċifiċi. L-artiġjani kienu maqsumin f’żewġ gruppi distinti: dawk li kellhom in-negozju tagħhom stess u dawk li le. Dawk li kienu jmexxu n-negozju tagħhom kienu jissejħu “mastri” jew “imgħallma”, filwaqt li dawk li ma kellhomx negozju tagħhom stess kienu apprendisti jew jaħdmu fit-toroq u jmorru minn post għall-ieħor. Dawk li kienu jmexxu n-negozju tagħhom kienu l-iktar grupp influwenti u kienu jgawdu status soċjali ogħla fil-komunitajiet tagħhom.

Shokunin 
“Shokunin” hija kelma Ġappuniża għal artiġjan jew ħaddiem tas-sengħa, li timplika wkoll kburija fix-xogħol ta’ dak li jkun. Ix-shokunin Tashio Odate sostna li:Shokunin tfisser mhux biss li jkollok ħila teknika, iżda timplika wkoll attitudni u kuxjenza soċjali... obbligu soċjali li tagħmel l-almu tiegħu għall-benesseri ġenerali tan-nies, obbligu kemm materjali kif ukoll spiritwali.Tradizzjonalment, ix-shokunin kienu jonoraw l-għodod tas-sengħa tagħhom fl-ewwel tas-sena – l-għodod imsinna u li jkunu ħadu ħsiebhom kienu jitpoġġew f’“tokonoma” (jiġifieri kontenitur jew kaxxa li għadha tinstab fid-djar u fil-ħwienet Ġappuniżi), u fuq kull kaxxa tal-għodda kienu jitpoġġew żewġ kejkijiet tar-ross u mandolina (fuq karta tar-ross), sabiex l-għodod jiġu onorati u sabiex jiġi espress il-ħajr lilhom li jaqdu l-funzjoni tagħhom.

Referenzi 

Snajja
Professjonijiet
M3P

Il-Malta Media Memory Preservation huwa database multimedjali kollaborattiv għall-preservazzjoni tal-memorja fil-media Maltija, operat mill-Fondazzjoni M3P.  Oriġinarjament, bejn l-2010 u l-2015 dan id-database kien imħaddem taħt l-isem Malta Music Memory Project, bl-istess isem imqassar ta' M3P.

L-M3P issawwar minn proposta biex jinħoloq database multimedjali kollaborattiv tal-mużika minn Malta u dak kollu assoċjat magħha. Fost diversi inizjattivi matul iż-żmien kien hemm proġett ta' preservazzjon tas-CDs ta' mużika Maltiija.

Referenzi

Ara ukoll 

 Mudell:M3P

Ħoloq esterni 

 Is-sit tal-M3P

Media
Lista ta' binjiet ta' Gaudí

Antoni Gaudí kien arkitett mill-Katalonja, Spanja, li kien parti mill-moviment tal-Moderniżmu (magħruf iktar bħala Art Nouveau). Huwa kien famuż għall-istil uniku tiegħu u għad-disinni tassew individwalistiċi.

Bħala student tal-arkitettura fl-Escola Tècnica Superior d'Arquitectura f'Barċellona mill-1873 sal-1877, Gaudí kiseb marki medjokri biss, iżda mar tajjeb fit-"tpinġijiet u fil-proġetti ta' prova" tiegħu. Wara ħames snin ta' xogħol u tagħlim, Gaudí kkwalifika bħala arkitett fl-1878.

Meta Elies Rogent iffirma l-lawrija ta' Gaudí huwa ddikjara "Qui sap si hem donat el diploma a un boig o a un geni. El temps ens ho dirà" ("Min jaf jekk tajniex din id-diploma lil miġnun jew lil ġenju. Iż-żmien jagħtina parir.").

Gaudí mill-ewwel beda jfassal il-pjanti u d-disinni. Huwa baqa' affiljat mal-iskola għal ħajtu kollha.

Binjiet li nbnew tul il-ħajja ta' Gaudí 
Id-dati jirreferu għall-perjodu meta Gaudí kien involut fil-fażi tal-kostruzzjoni tal-binja.

Disinni tal-binjiet 
Dawn huma d-disinni ta' binjiet li ma tlestewx, mill-inqas mhux għalkollox, matul il-ħajja tal-arkitett. Id-dati jirreferu għall-perjodu meta Gaudí kien involut fid-disinn.

Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO 

Seba' binjiet, jew partijiet minnhom, ġew inklużi fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2005 bit-titlu x-Xogħlijiet ta' Antoni Gaudí. 

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (i) "Rappreżentazzjoni ta' kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem"; il-kriterju (ii) "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".

Kollha kemm huma jinsabu fil-Provinċja ta' Barċellona:

 Parque Güell
 Palacio Güell
 Casa Mila
 Casa Vicens
 Faċċata tan-Natività u l-Kripta tas-Sagrada Familia
 *Partijiet oħra tas-Sagrada Familia, inkluż l-Iskejjel tas-Sagrada Família, huma inklużi fiż-żona ta' lqugħ tal-ħames parti tas-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO
 Casa Batlló
 Kripta fil-Colònia Güell
 Iż-żona ta' lqugħ tinkludi parti mill-Colònia Güell u t-Torre Salvana.

Referenzi 

Siti ta' Wirt Dinji
Spanja
Barċellona
Arkitettura
Listi
Skrivan

Skrivan (bl-Ingliż: clerk) huwa ħaddiem li bħala l-professjoni tiegħu jwettaq kompiti ġenerali f’uffiċċju, jew ħaddiem li jwettaq kompiti simili f’ambjent tal-bejgħ bl-imnut. Ir-responsabbiltajiet tal-iskrivana ġeneralment jinkludu ż-żamma tar-rekords, l-organizzazzjoni tad-dokumenti, l-amministrazzjoni tal-postijiet ta’ servizz għall-klijenti, it-tweġib tat-telefonati, u kompiti amministrattivi oħra li spiss jaf ikunu ripetittivi.

Storja u etimoloġija 
It-terminu bl-Ingliż clerk joriġina mil-Latin clericus li jfisser “persuna tal-kleru”. Din hija il-Latinizzazzjoni ta’ κληρικός (klērikos) bil-Grieg minn kelma li tfisser “roqgħa” (fis-sena ta’ “roqgħa jew ħabel art”).

L-assoċjazzjoni tat-terminu ġiet mill-Medju Evu, fejn il-kitba kienet tiġi fdata l-iktar lill-kleru peress li l-biċċa l-kbira tan-nies komuni ma kinux jafu jaqraw. F’dan il-kuntest, it-terminu clerk kif ifissert “studjuż”. Anke llum stess, it-terminu jiddeżinja b’mod regfolari tipi ta’ persuna tal-kleru. It-termini b’lingwi oħra, bħal Klerk bl-Olandiż, fl-aħħar tas-seklu 19 saru ristretti għal saff speċifiku pjuttost baxx fil-ġerarkija amministrattiva.

Referenzi 

Professjonijiet
Jacinto Benavente

Jacinto Benavente y Martínez (twieled fit-12 ta’ Awwissu 1866 – miet fl-14 ta’ Lulju 1954) kien wieħed mill-aqwa drammaturgi Spanjoli tas-seklu 20. Huwa ngħata l-Premju Nobel għal-Letteratura fl-1922 “għall-mod feliċi li bih kompla t-tradizzjonijiet illustri tad-drammi Spanjoli”.

Bijografija 

Jacinto Benavente twieled f’Madrid, u kien iben tabib tat-tfal / pedjatra magħruf. Huwa biddel id-drammi f’realtà permezz tal-kritika soċjali: il-versi ħallew l-ispazju għall-proża, il-melodrammi għall-kummiedji, il-formuli għall-esperjenza, l-azzjoni impulsiva għad-djalogu u l-ħsieb. Benavente kien joqgħod attent ukoll għall-estetika u iktar ’ quddiem għall-etika.

Huwa kien monarkista liberali u kritiku tas-Soċjaliżmu. Għalhekk ma tant kien partitarju akkanit ta’ Spanja taħt Franco għalkemm kienet l-unika alternattiva vijabbli għal dak li huwa kien jikkunsidra bħala esperiment Repubblikan diżastruż tal-1931-1936. Fl-1936 isem Benavente beda jiġi assoċjat mal-assassinju tal-poeta u d-drammaturgu Spanjol Federico García Lorca. Dan seħħ meta l-gazzetti Nazzjonalisti Estampa, El Correo de Andalucia, u Ideal iċċirkolaw ix-xniegħa li Lorca kien inqatel bħala tpattija għall-qtil ta’ Benavente min-naħa tar-Repubblikani. Benavente miet f’Aldeaencabo de Escalona (Toledo) meta kellu 87 sena. Hu qatt ma żżewweġ. Skont bosta sorsi, huwa kien omosesswali.

Xogħlijiet prinċipali 
Jacinto Benavente kiteb 172 kitba. Fost l-iktar xogħlijiet importanti tiegħu hemm:

 El nido ajeno (Il-Bejta ta’ Ħaddieħor, 1894), kummiedja, tliet atti.
 Gente conocida (Soċjetà Għolja, 1896), xeni satiriċi tal-ħajja moderna, erba’ atti.
 La Gobernadora (Il-Mara tal-Gvernatur, 1901), kummiedja, tliet atti.
 La noche del sábado (Is-Sibt Billejl, 1903), rumanz teatrali, ħames diviżjonijiet; Imperia hija ballerina u iktar ’il quddiem prostituta li tinnamra mal-Prinċep Miguel, li jitla’ fuq it-tron ta’ Swabja.
 Rosas de otoño (Ward tal-Ħarifa, 1905), kummiedja sentimentali, tliet atti.
 Los intereses creados (L-Interessi Maħluqa, 1907), kummiedja bil-maskri bbażata fuq il-commedia dell'arte Taljana; l-iktar xogħol famuż u spiss irreċtat ta’ Benavente.
 Señora ama (Il-Mara tal-Dar, 1908), dramm rurali; studju psikoloġiku fil-fond ta’ mara li tgħir għar-raġel tagħha.
 El príncipe que todo lo aprendió en los libros (1909)
 La malquerida (Il-Mara Mhux Maħbuba, 1913), dramm psikoloġiku rurali, tliet atti; il-bażi għall-film tal-1921 The Passion Flower, tal-protagonista Norma Talmadge.
 La ciudad alegre y confiada (1916), kontinwazzjoni minn Los intereses creados.
 Campo de armiño (1916)
 Lecciones de buen amor (1924)
 La mariposa que voló sobre el mar (1926)
 Pepa Doncel (1928)
 Vidas cruzadas (1929)
 Aves y pájaros (1940)
 La honradez de la cerradura (1942)
 La infanzona (1945)
 Titania (1946)
 La infanzona (1947)
 Abdicación (1948)
 Ha llegado Don Juan (1952)
 El alfiler en la boca (1954)
 Hijos, padres de sus padres (Ulied Subien, Missirijiet tal-Ġenituri Tagħhom, 1954)

Referenzi 

Drammaturgi Spanjoli
Twieldu fl-1866
Mietu fl-1954
Premju Nobel għal-Letteratura
Tekniku

Tekniku jew teknixin huwa ħaddiem professjonali fil-qasam tat-teknoloġija li jispeċjalizza f’ħila u/jew f’teknika partikolari, u li jkollu fehim relattivament prattiku tal-prinċipji teoriċi.

Speċjalizzazzjoni 

It-terminu “tekniku” jkopri bosta speċjalizzazzjonijiet differenti. Dawn jinkludu:

 Tekniku teatrali
 Tekniku tal-laboratorji tal-iskejjel
 Tekniku tal-inġinerija
 Tekniku tal-laboratorju
 Tekniku tal-elettronika
 Tekniku tal-kompjuter

Kampanji 
Fir-Renju Unit, nuqqas ta’ tekniki b’ħiliet fis-setturi tax-xjenza, tal-inġinerija u tat-teknoloġija wassal għal diversi kampanji biex iktar nies jiġu mħeġġin isiru tekniċi u biex tiġi promossa l-professjoni tat-tekniku.

Referenzi 

Professjonijiet
Borg (kunjom)

Borg jista' jirreferi għal:

 
Kunjomijiet Maltin