joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Ewklide

Il-matematiku Grieg Ewklide għex fis-sena 300 QK. Kien aktarx edukat f'Ateni mid-dixxipli ta' Platun. Għallem il-ġometrija f'Lixandra fejn sewwasew waqqaf skola tal-matematika. Ix-xogħol ewlieni tiegħu, l-Elementi, huwa trattat fi 13-il volum dwar il-matematika. Jistħarreġ suġġetti bħall-ġometrija, il-proporzjoni inġenerali, il-proprjetajiet tan-numri u l-ġometrija tas-solidi.

Ewklide
Ewklide
Ġunone

Fil-mitoloġija Rumana Ġunone, ir-reġina ta' l-allat, hija mart u oħt Ġove. Il-kontroparti ta' Era, ir-reġina ta' l-allat, fil-mitoloġija Griega, Ġunone hija l-protettriċi tan-nisa. Ġiet meqjuma taħt għadd kbir ta' ismijiet differenti: bħala Ġunone Pronuba protettriċi taż-żwieġ; Ġunone Lucina li tassisti n-nisa waqt il-ħlas; Ġunone Regina tagħti l-pariri lil daqskemm tipproteġi l-istat ta' Ruma. Il-Matronalja, il-festival speċjali tagħha, kien jiġi ċċelebrat nhar l-1 ta' Marzu. Ix-xahar ta' Ġunju hu msemmi għaliha.

Divinità Rumani
Ablativ

Fil-lingwistika, l-ablativ (mill-kelma Latina ablativus (casus), każ li jindika l-azzjoni li tieħu xi ħaġa) huwa wieħed mill-każi ewlenin fid-deklinazzjoni tan-nomi. Għall-eżattezza huwa s-sitt u l-aħħar każ fil-grammatika tal-Latin Klassiku u jindika t-tnissil fl-ispazju u fiż-żmien.

grammatika
Pittura

Il-pittura hija l-arti li fiha pigmenti jiġu applikati ma' karta, tila, ċeramika, injam jew saħansitra ma' ħajt. Il-proċess bażikament jikkonsisiti f'li jiddellek il-kulur ma' wiċċ. Ir-riżultat ta' dan jaf ikollu l-għan li jimita r-realtà ta' madwarna jew li jirraffigura elementi metafiżiċi jew astratti.

Storja tal-Pittura 
Skont il-mitoloġija Griega, il-pittura nibtet f'Delphi. Imma l-eqdem tpinġijiet li nafu bihom instabu fil-Grotta ta' Chauvet fi Franza u aktarx saru mat-32,000 sena ilu. Fihom hemm żwiemel, rinoċeronti, iljuni, bufli u mammutijiet.  

Fil-preżent il-pittura hija waħda mill-iktar forom ta' arti magħrufa u apprezzati.

Il-pittura tiġi kklassifikata bħala arti viżiva.

Referenzi
Skultura

L-iskultura (imnissla mil-Latin, sculpere, "skolpixxa" jew "intalja") hija l-arti li toħloq forom li jirrappreżentaw lil xi ħaġa jew lil xi ħadd daqskemm forom astratti f'żewġ modi ewlenin: skultura li żżomm waħedha (magħrufa l-aktar bħala free-standing) jew skultura in riljiev.

L-istkultura hi kklasifikata bħala Arti Plastika.

Arti plastika
Belle Arti
Skultura
Żfin

Iż-żfin, huwa wieħed mit-tliet arti xeniċi tal-antikità, flimkien mat-teatru u l-mużika, u jikkonsisti f'movimenti tal-ġisem skont partitura stabilità (koreografija) jew improvizzata (bħal fiż-żfin liberu jew ħieles). Ħafna drabi ż-żfin jkun akkumpanjat mill-mużika jew kompożizzjonijiet sonori.

Iż-żfin huwa espressjoni bażika artistika tal-bniedem, għax bħala strument jutilizza il-ġisem stess. Iż-żfin kien, u għadu, jifforma parti importanti mir-ritwali, mit-talb u mill-festi popolari, kif ukoll minn okkażjonijiet soċjali oħra bejn in-nies (bħalma jiġri fid-diskoteki). Matul iż-żminijiet, din l-arti kienet il-mera tas-soċjetà, tal-ħsieb u tal-imġieba tal-bniedem.

Żfin
Lingwa Latina

Il-Latin huwa membru mis-sottofamilja Italika tal-lingwi Indo-Ewropej.  Minnu nixxew l-ilsna Rumanzi moderni.  Fost il-lingwi Indo-Ewropej, il-Latin hu wieħed mill-eqdem ilsna wara s-Sanskrit u l-Grieg.

Alfabett 
L-alfabet Latin modern fiha 26 karattri. Dawn huma (b'ittri kbar): A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K, L, M, N, O, P, Q, R, S, T, U, V , W, X, Y, Z; u ittri żgħar: a, b, c, d, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n, o, p, q, r, s, t, u, v, w, x, y, z. l-ordni ta 'dawn l-ittri hija arbitrarja u bla ħsara differenti mill-ordni li l-alfabett Indjan ebda aspett fonetiku.

Latina
Latina
Latina
Afrika

L-Afrika hija t-tielet l-ikbar kontinent, li b'dimensjonijiet ta' 30.065.000 km² tkopri 20.3% tal-art 'il fuq mil-livell tal-baħar. It-800,000,000 abitant tagħha jammontaw għal ftit iktar minn 14% tal-popolazzjoni tad-dinja. Fit-Tramuntana, l-Afrika tmiss mal-Baħar Mediterran, fil-Punent mal-Oċean Atlantiku, fin-Nofsinhar mal-Oċean Antartiku u fil-Lvant mal-Oċean Indjan.

In-naħa tal-Grigal tal-kontinent hija separata mill-Asja bil-kanal artifiċjali tas-Swejs.

Afrika
Kontinenti
Settembru

Settembru hu d-disa' xahar tas-sena fil-kalendarju Gregorjan, kif ukoll wieħed mill-erba' xhur Gregorjani ta' 30 ġurnata.

Ix-xahar ta' Settembru jibda fl-astroloġija oċċidentali bix-xemx fis-sinjal tal-Verġni u jispiċċa f'dak tal-Miżien. Astronomikament, ix-xemx attwalment tibda fil-kostellazzjoni tal-Iljun u tispiċċa fil-kostelazzjoni tal-Miżien. Fil-Latin, septem tfisser "sebgħa" u septimus tfisser "is-seba'"; Settembru kien fil-fatt is-seba' xahar fil-kalendarju Ruman sas-sena 153 QK, meta kienet hemm riforma fil-kalendarju.

Settembru jimmarka l-bidu tas-sena ekkleżjastika fil-Knisja Ortodossa Orjentali. Dan ix-xahar jibda fl-istess ġurnata tal-ġimgħa bħal Diċembru kull sena, minħabba l-fatt li hemm 91 ġurnata li jisseparaw lil Settembru u Diċembru, li hu numru multiplu ta' sebgħa (in-numru ta' ġranet f'ġimgħa).

Avvenimenti f'Settembru 

 Dan hu l-bidu tas-sena akkademika f'ħafna pajjiżi
 Jum il-Missier fl-Awstralja – fl-ewwel Ħadd
 Jum il-Missier fi New Zealand – fl-ewwel Ħadd
 Patriot Day fl-Istati Uniti – 11 ta' Settembru
 Jum l-Indipendenza fil-Messiku – 16 ta' Settembru
 Jum l-Eroj Nazzjonali f'Saint Kitts u Nevis – 16 ta' Settembru
 Jum l-Indipendenza f'Saint Kitts u Nevis – 19 ta' Settembru

Mixxellanja 
 Fl-1752, l-Imperu Brittaniku adotta l-kalendarju Gregorjan.
 Settembru fl-Emisferu tat-Tramuntana hu l-istaġun ugwali għal Marzu fl-Emisferu tan-Nofsinhar u viċi-versa.

Referenzi

Ħoloq esterni 

 09
Apollo (divinità)

Fil-mitoloġija Griega Apollo, magħruf ukoll bħala Deljan (laqam li ġej minn Delos, il-gżira li twieled fuqha), huwa iben Żeus u Leto, it-tifla ta' Titan.  Skont il-leġġenda Omerika, Apollo kien alla tal-profezija u ġieli ta d-don tal-profezija lill-mortali li kien iħobb. Waħda minn dawn kienet il-prinċipessa Trojjana Cassandra. L-iktar oraklu importanti tiegħu hu dak ta' Delfi. 

Mużiċista prim, Apollo kien ipaxxi lill-allat bid-daqq tal-lira. Kien magħruf ukoll bħala qawwas prim u bħala atleta - l-ewwel wieħed li rebaħ il-Logħob Olimpiku. Oħtu t-tewmija, Artemis, kienet il-gwardjana tax-xebbiet, waqt li hu kien iħares il-ġuvintur. Minbarra dan, jingħad li Apollo kien anke l-alla ta' l-agrikoltura, tal-merħliet, tad-dawl u tal-verità. Ġieli ġie mfixkel ma' Eljos, l-alla tax-xemx, u oħtu ma' Selene, l-alla tal-qamar.  Kien hu li għallem lill-mortali l-arti tal-fejqan. Frott is-sbuħija fiżika tiegħu, Apollo ġie rraffigurat fl-arti antika iktar minn kull divintà oħra. L-iktar li tpenġa hu bħala żagħżugħ sabiħ, kważi dejjem bla leħja, u b'lira jew b'qaws f'idejh.

en:Apollo#Roman Apollo
es:Apolo#Apolo romano
Mitoloġija Griega

Il-mitoloġija Griega hija ġabra ta' ħrejjef tradizzjonali rrakkontati mill-Griegi l-antiki. Jittrattaw l-impriżi u l-azzjonijiet erojċi tal-allat, nisa u rġiel, tal-eroj u l-erojini, u r-relazzjonijiet tagħhom mal-mortali komuni.

L-għajn li minnha nixxiet 

L-għejun diretti li minnhom il-miti Griegi xorbu huma koktejl ta' testi miktuba, skultura u s-sengħa tal-fuħħar b'ħafna tiżjin. L-istejjer kienu jiċċirkolaw minn fomm għal fomm.  L-Ilijade u l-Odissea, il-poemi epiċi li huma ġeneralment meqjusa xogħol ta' Omeru (għall-ħabta tas-seklu tmienja jew sebgħa q.K.), jistgħu jiġu identifikati bħala l-ġenesi tal-kisbiet li kellha tagħmel il-letteratura Griega mal-milja taż-żmien, anke jekk dawn, bla dubju ta' xejn, feġġew minn tradizzjoni ta' poeżiji minsuġa oralment.
Venere ta' Willendorf

Il-Venere ta' Willendorf, magħrufa wkoll bħala l-Mara ta' Willendorf, hija statwetta ta' figura femminili għolja 11.1 ċm (4 3/8 pulzier), li ġiet skoperta f'sit paleolitiku ħdejn Willendorf, l-Awstrija, fl-1908 mill-arkeoloġista Josef Szombathy.

Din l-istatwa hija mnaqqxa f'ġebla tal-ġir oolitika li ma tappartjenix lir-reġjun fejn instabet, u hi mlewwna bl-okra ħamra. Attwalment, il-Venere ta' Willendorf hija parti mill-kollezzjoni tan-Naturhistorisches Museum fi Vjenna. 

Għall-ħabta ta' l-1990, wara analiżi akkurata ta' l-istratigrafija tas-sit, ġie stmat li l-istatwetta ġiet minquxa daqs 22,000 - 24,000 sena ilu. Ftit li xejn huwa magħruf dwar l-oriġini tagħha, kif inħolqot, jew dwar is-sinjifikanza kulturali tagħha.

Il-Venere m'għandhiex titqies bħala ritratt realistiku tal-figura femminili, iżda ritratt ideali tal-figura. Il-fatt li l-vulva, is-sider u ż-żaqq huma minfuħa u prominenti ħafna, jissuġġerixxi konnotazjonijiet mal-fertilità. Dirgħajha żgħar huma marbuta fuq sidirha u m'għandha l-ebda wiċċ viżibbli; rasha hija mgħottija b'malju twil ta' xagħar jew xi tip ta' dafra.

Il-laqam "venere", li ġie attribwit lilha fiż-żmien meta ġiet skoperta, riċentement kien suġġett ta' xi kritika. Dan għaliex l-isem iġġiegħlek tagħmel paragun bejn din il-figurna u l-immaġni klassika ta' Venere. Christopher Witcombe innota illi: "L-identifikazzjoni ironika ta' dawn il-figurini bħala 'Venere' kienet tissodisfa ċertu assunzjonijiet ta' dak iż-żmien dwar il-primittiv, dwar in-nisa, u dwar il-gosti " (segwi l-link). Fl-istess ħin hemm ukoll ċerta riluttanza professjonali biex din tiġi identifikata bħala l-Art Omm, l-alla ta' l-Ewropa antika paleolitika. Xi wħud jissuġġerixxu li f'soċjetà ta' kaċċaturi u ġemmiegħa, il-korpulenza u l-fertilità ovvja tal-mara, jistgħu jirrappreżentaw statu għoli, sigurtà u suċċess.

Is-saqajn ta' l-istatwa m'humiex maħduma b'tali mod li jippermettu lill-istatwa li żżomm dritta fuq saqajha. Minħabba f'hekk, ġie spekulat li din l-istatwa kienet maħsuba biex tiġi miżmuma u mhux biex titpoġġa x'imkien. Minflok ikona ta' l-Alla Omm xi arkeoloġisti iddeskrivewha bħala amulet għax-xorti t-tajba. Oħrajn qajmu l-possibbiltà li l-istatwa kienet maħsuba bħala amulet għall-fertilità billi tiġi inserita fil-vaġina. 

Mindu nstabet u ngħatat isem il-figura ta' Willendorf, instabu bosta statwetti u forom ta' arti simili oħra. Dawn huma kollettivament magħrufa bħala figurini ta' Venere.

Ħoloq esterni 

 Christopher L. C. E. Witcombe, "Women in Prehistory:Venus of Willendorf".

Xogħolijiet ta' skultura
Artifatti arkeoloġiċi
Awstralja

In-Awstralja hi nazzjon fl-Oċeanja.

Awstralja
Pajjiżi tal-Oċeanja
Pajjiżi gżejjer
Pajjiżi tal-Awstraljasja
Commonwealth tan-Nazzjonijiet
Merkurju (mitoloġija)

Fil-mitoloġija Rumana Merkurju huwa l-messaġġier tal-allat, l-alla tal-kummerċjanti u tal-kummerċ. Il-ġenituri tiegħu huma Ġove u Maia, bint it-Titanju Atlas. Għandu għadd ġmielu mill-attributi tal-alla Grieg Hermes. Il-qima lejn Merkurju ġiet introdotta f'Ruma fis-sena 495 qK, meta tempju qrib iċ-ċirklu Maximus ġie ddedikat għalih. Il-15 ta' Mejju huwa l-jum meta jiġi ċċelebrat il-festival tiegħu.

Divinità Rumani
Ilijade

L-Ilijade hi ambjentata fl-aħħar sena tal-Gwerra ta' Trojja. Dil-gwerra hija l-plott ċentrali tan-nisġa dwar ir-rabja tal-eroj Grieg Akille wara li l-kap tiegħu, Agamennone, jinsulentah waqt il-gwerra.  Akille jitlaq mill-kamp tal-battalja u jħalli lil sħabu jitqabdu mat-Trojjani, li jegħlbuhom aktar minn darba. Il-ħabib tiegħu, Patroklu, li jitqabbad imexxi t-truppi minfloku, waqt taqbida minnhom jisfa maqtul bi ħruxija liema bħalha.  Mimli rabja u rimors, Akille jinfexx b’ruħu u b’ġismu kontra t-Trojjani. Biex ipatti għall-kuxjenza tniggżu, joqtol lill-mexxej tagħhom, Ettore, iben ir-re Priamu, fi ġlieda wieħed kontra wieħed. 

Il-poema tagħlaq meta Akille jagħti l-kadavru ta’ Ettore lil Priamu għad-difna, bi ftit simpatija mar-re avversarju għaliex it-tnejn ġarrbu t-telfa ta’ persuna għażiża għalihom u ġew wiċċ imb wiċċ mal-mortalità tagħhom. 

Ara wkoll: L-Odissea u Omeru.

Letteratura
Omeru

Omeru huwa l-isem li skont it-tradizzjoni jingħata lill-awtur tal-Ilijade u l-Odissea, iż-żewġ poemi epiċi ewlenin tal-Greċja l-Antika. Xejn mhu magħruf dwar Omeru bħala individwu, tant li hemm punt interrogattiv kbir konness ma' jekk kinitx persuna waħedha li hi responsabbli mill-ħolqien taż-żewġ epiċi. L-argument huwa kontroversjali ferm. Evidenza lingwistika u storika, però, tipponta lejn il-fatt li l-poemi ġew komposti f'xi rħula man-naħa tal-Punent tal-kosta tal-Asja Minuri qrib is-seklu disgħa Q.K.

 
Griegi Antiki
Odissea

L-Odissea tiddeskrivi l-vjaġġ lura ta' l-eroj Grieg Ulisse.

L-ewwel xena tirrakkonta t-taqlib li jseħħ wara t-tluq ta' Odissew minn Itaka għal ħafna snin. Il-konfużjoni li jsib hi xogħol grupp ta' rġiel li ntasbu f'daru għaliex riedu lil martu, Penelope.

Letteratura
Supereroj

Supereroj huwa karattru fittizju li hu msemmi għall-għemejjel kuraġġużi u nobbli li jwettaq.  Dan il-personaġġ, li jkollu kważi dejjem isem u kostum ikkuluriti, iħaddan abbiltajiet li jisbqu 'l dawk normali tal-bnedmin.  

Superman (is-super-raġel), il-karattru tal-komiks (imma wkoll tal-films, tal-kartuns, tat-teleserjejiet u tal-vidjo-loghob) li ddebutta fl-1938, huwa l-prototip tas-supereroj.

Lejn definizzjoni 

Id-dizzjunarji lis-supereroj jarawh hekk:

 Persunaġġ erojku b'missjoni diżinteressata li twassal għat-tajjeb tas-soċjetà.
 Min għandu super-poteri, teknoloġija avvanzata ferm, ħiliet mistiċi jew fiżiċi u/jew mentali żviluppati ħafna.
 Min għandu super-identità, kostum li joħloq ikona madwaru, u poteri (li jippermettu trasformazzjoni minn persuna bħal kulħadd f'supereroj). 
 Hu ġeneralment distint, ċoè jintgħażel mill-kumplament tal-persunaġġi li nsibu f'ġeneri oħrajn bħall-fantaxjenza. 

Tipikament is-supereroj ikollhom żewġ identitajiet: dik ta' supereroj li jaf bih kulħadd (li tinżamm mistura) u l-oħra ta' bniedem komuni li jafuh ftit nies.

Supereroj
Akille

Fil-mitoloġija Griega, Akille huwa l-aqwa mill-kumbattenti Griegi waqt il-Gwerra ta' Trojja.

Meta kien għadu żgħir ommu kienet billitu fis-Styx biex troddlu l-immortalità. L-ilma għamlu invulnerabbli, iżda l-għarqub tiegħu baqa' niexef u sar id-dgħjufija tiegħu.

Mitoloġija Griega
Ettore

Fil-mitoloġija Griega Ettore huwa l-ikbar tar-Re Priamu u r-Reġina Ekuba  ta' Trojja. Fl-Ilijade ta' Omeru, huwa l-aqwa ġellied Trojjan fil-Gwerra ta' Trojja.

Mitoloġija Griega
Baħar Eġew

Il-Baħar Eġew (mill-Grieg: Αιγαίον Πέλαγος, Aigaion Pelagos) jinsab fil-Baħar Mediterran, bejn il-peniżola Griega u Anatolja fl-Asja Minuri. Ifiġġ fil-Baħar Marmara u fil-Baħar l-Iswed permezz tad-Dardanelli u tal-Bosforu.

Ibħra
Mediterran
Enejide

L-Enejide hija epika Latina miktuba minn Virġilju bl-eżametru dattiliku fl-ewwel seklu Q.K. li tirrakkonta l-istorja leġġendarja ta' Enea, Trojjan li jivvjaġġa sal-Italja biex minnu jitnissel il-poplu glorjuż tar-Rumani. Tikkonsisti fi tnax-il ktieb u hija magħrufa bħala l-epika nazzjonali tal-Imperu Ruman.

Mitoloġija Rumana
Eżametru dattiliku

Skond id-dizzjunarju tal-Professur Ġużè Aquilina eżametru dattiliku hu vers ta' sitt piedi metriċi magħmul minn "ħames dattili u spondew, kull wieħed mill-ewwel erba' piedi, u rari ħafna l-ħames pied, jista' jeħdilhom posthom spondew"

Vers
Enea

Enea hu eroj Trojjan, iben il-prinċep Ankise u l-alla mara Afrodite (Venere fil-mitoloġija Rumana). Il-vjaġġ ta' Enea minn Trojja, li wassal għat-twaqqif ta' belt li mal-milja taż-żmien kellha ssir Ruma, jipperkorrieh Virġilju fix-xogħol voluminuż tiegħu l-Enejide. Enea huwa persunaġġ ewlieni fil-leġġendi u fl-istorja, tant li jokkorri wkoll fl-Ilijade ta' Omeru u fid-dramm Troilus and Cressida ta' Shakespeare.

Mitoloġija Griega
Oċean Paċifiku

L-Oċean Paċifiku, huwa medda ta' ilma li tkopri iktar minn terz ta' wiċċ id-Dinja, u huwa l-ikbar u l-ifnad oċean. Dan l-oċean għandu lejn il-punent tiegħu, l-Asja u l-Awstralasja, l-Ameriki lejn il-lvant, l-Oċean tan-Nofsinhar lejn in-nofsinhar, u l-Oċean Arktiku lejn it-tramuntana. L-Oċean Paċifiku jmiss l-Oċean Atlantiku fuq linja immaġinarja mpinġija minn Cape Horn, fiċ-Ċili/Arġentina, li tibqa' nieżla 'l isfel lejn l-Antarktika, u jmiss l-Oċean Indjan fuq linja immaġinarja mpinġija mit-Tażmanja fl-Awstralja, li tibqa' nieżla 'l isfel sal-Antarktika.

Ħafna drabi, l-Oċean Paċifiku jiġi maqsum fil-Paċifiku ta' Fuq u l-Paċifiku ta' Isfel, skond jekk jinsabx 'il fuq jew 'l isfel mill-Ekwatur, rispettivament. L-isem Paċifiku ngħata mill-baħħar Portugiż Ferdinand Magellan fl-1520 u jfisser l-istess bħall-aġġettiv.

Oċeani
Oċean Indjan

L-iżgħar mill-ikbar tliet oċeani tad-Dinja, l-Oċean Indjan qiegħed fl-Emisfera tan-Nofsinhar u jmiss fil-Punent ta' l-Afrika, fit-Tramuntana ma' l-Asja, fil-Lvant ma' l-Awstralja u l-gżejjer Awstraljani, u fin-Nofsinhar mill-Antartika.

Oċeani
Baħar l-Aħmar

Il-Baħar l-Aħmar (bl-Għarbi: البحر الأحمر, al-Baḥr al-Aḥmar; bl-Ebrajk: ים סוף, Yam Suf) hu golf jew baċir fl-Oċean Indjan bejn l-Afrika u l-Asja. Il-konnessjoni mal-oċean tinsab fin-Nofsinhar permezz tal-istrett ta' Bab el Mandeb u l-Golf ta' Aden. Fit-Tramuntana nsibu lill-Peniżola ta' Sinaj, il-Golf ta' Aqaba, u l-Golf tas-Swejs (li jwassal għall-Kanal tas-Swejs). 

Il-Baħar l-Aħmar għandu erja kbira ta' 438,000 km². Dan hu madwar 2250 km twil u, l-itwal parti twassal sa 355 km. L-ikbar fond hu dak ta' 2211 m u fond medju ta' 490 m. F'dan il-baħar jgħixu mal-madwar 1,000 speċi invertebra u 200 korall.

Ibħra
Oċean Indjan
Kanal tas-Swejs
Reġjuni marini
Baskitbol

Il-baskitbol hu sport li fih żewġ timijiet ta' ħames plejers kull wieħed jippruvaw, skond regoli preċiżi, jiskorjaw billi jixħtu ballun f'ċirku. L-azzjon li xi ħadd idaħħal il-ballun fiċ-ċirku tingħad bl-espressjoni għamel baskit.

Ara wkoll 
 NBA - National Basketball Association - kampjonat Amerikan tal-baskitbol

Stubs sportivi
Arkimede

Arkimede (bil-Grieg: Ἀρχιμήδης) (Sirakuża, 287 q.K. – Sirakuża, 212 q.K.) kien matematiku, fiżiku, inġinier, astronomu u filosfu li twieled fil-port tal-kolonja Griega ta' Sirkauża. Huwa kkunsidrat minn xi storiċi matematiċi bħala wieħed mill-matematiċi l-kbar tal-istorja, flimkien ma' Newton, Gauss u Euler.

Matematiċi Griegi
Matematika
Fiżiċi
Sid Vicious

John Simon Ritchie-Beverly (twieled fl-10 ta' Mejju 1957 – miet fit-2 ta' Frar 1979), magħruf aħjar bħala Sid Vicious, kien mużiċista u kantant Brittaniku, membru tal-grupp punk rock Sex Pistols. Hu miet fl-età ta' 21 sena b'kawża tad-droga.

Twieldu fl-1957
Mietu fl-1979
Mużiċisti Brittaniċi
Mużiċisti tal-punk rock
Lepisma saccharina

Lepisma saccharina huwa insett żgħir li jibża' mid-dawl u m'għandux ġwienaħ. Lepisma saccharina hija magħrufa wkoll bħala l-ħuta fiddiena, u dan minħabba l-kulur griż fiddien li għandha fuq ġisimha. Dan l-insett jgħix fuq il-karboidrati bħaz-zokkor, li jispjega l-oriġini tal-isem xjentifiku.

Din l-ispeċi tappartjeni għall-ordni Thysanura, u ilha teżisti għal dawn l-aħħar 300 miljun sena.

Referenzi

Ħoloq esterni 

Thysanura
Insetti
Toqba sewda

Toqba sewda hija oġġett ċelestali tant dens li l-qawwa gravitazzjonali tagħha żżomm kull tip ta' radjazzjoni milli taħrab inkluż id-dawl. Minħabba dan il-fatt l-oġġett isir inviżibbli.

Astronomija
Kostellazzjoni

Kostellazzjoni jew imħalla hija waħda minn 88 arji ili bihom is-sema jew l-isfera ċelesti hija maqsuma. It-terminu kostellazzjoni jista’ jfisser ukoll grupp ta’ stilel viżibli irrelatati ma’ xulxin f’diżin wieħed.

Astronomija
Eklissi

Eklissi (verb Grieg: ekleipô, "tgħib", għalkemm derivat mill-prefiss 'ex-', " 'il bogħod minn", u l-Grieg 'leipein', "titlaq") huwa avveniment astronomiku li jseħħ meta korp ċelesti jiġi fid-dell ta' korp ieħor. Eklissi tintuża ta' spiss biex tiddeskrivi l-eklissi solari (eklissi tax-xemx), jiġifieri, meta d-dell tal-Qamar jiġi fuq wiċċ id-Dinja, jew inkella eklissi lunari (eklissi tal-qamar), meta l-Qamar jidħol fid-dell tad-Dinja. Biss, eklissi tista' tirreferi għal avvenimenti oltrè din is-sistema tad-Dinja u l-Qamar: pereżempju, pjaneta li jimxi fid-dell mitfugħ minn wieħed mill-qmura tiegħu, qamar li jgħaddi mid-dell mitfugħ mill-pjaneta tiegħu, jew qamar li jgħaddi mid-dell mitfugħ minn qamar ieħor. Eklissi hija tip ta' siżiġija. Eklissijiet huma impossibli fuq il-pjaneti Merkurju u Venere, għax dawn m'għandhomx qmura.

Ara wkoll
 Eklissi solari
 Eklissi lunari
 Siżiġija
 Lista ta' eklissi solari

Ħoloq esterni 

 Katalogu ta' Ċikli Eklittiċi
 Fittex 5,000 sena ta' eklissijiet* Il-homepage tan-NASA dwar l-eklissijiet
 International Astronomical Union's Working Group on Solar Eclipses
 Gallerija ta' stampi ta' Eklissijiet Solari u Lunari
 Sit interattiv dwar l-eklissijiet
 Sit ta' fotografija ta' eklissijiet ta' Prof. Druckmüller
 Dan McGlaun's Total Eclipse web site
 Kollezzjoni ta' stampi dwar l-eklissijiet ta' Williams College
 Għalfejn il-Ħindu jemmnu li d-dimonji mitoloġiċi Rahu u Ketu jikkawżaq l-eklissi solari?

 
Avvenimenti astronomiċi
Partit Nazzjonalista

Partit Nazzjonali jew Partit Nazzjonalista jista' jirreferi għal:

Partiti attivi

  – Partit Nazzjonali, Partit Nazzjonali Ġdid
  – Partit Nazzjonali tal-Awstralja
  – Partit Nazzjonalista tal-Bangladexx
  – Partit Nazzjonalista
  –Partit Nazzjonali tan-Nies
  – Partit Nazzjonali Ġdid
  – Partit Nazzjonali
  – Partit Nazzjonali tal-Ħonduras
  – Partit tal-Kungress Nazzjonalista
  – Partit Nazzjonali Venezjan
  – Partit Nazzjonalista tal-Kanada
  – Partit Nazzjonali Kbir
  – Partit Nazzjonali Basotho, Partit Nazzjonali Progressiv
  – Partit Nazzjonali Sarawak
  – Partit Nazzjonalista
  – Partit Nazzjonali Awami, Partit Nazzjonali Pakistani
  – Partit Nazzjonali tal-Papwa Gwinea l-Ġdida
  – Partit Nazzjonali Britanniku, Partit Nazzjonali Skoċċiż, Plaid Cymru
  – Partit Nazzjonali
  – Partit Nazzjonalista Ċiniż
  – Partit Nazzjonali ta' Samoa
  – Partit Nazzjonali
  – Partit Nazzjonali ta' Seychelles
  – Partit Nazzjonali Slovakk
  – Partit Nazzjonali Sloven
  – Partit Nazzjonalista Bask, Blokk Nazzjonalista Galizjan
  – Partit Nazzjonali Magħqud
  – Partit Nazzjonali ta' Surinam
  – Partit tan-Nazzjon Tajlandiż
  – Partit tal-Moviment Nazzjonali
  – Partit Nazzjonali
  – Partit Nazzjonali ta' New Zealand

Partiti xolti

  – Partit Nazzjonalista tal-Awstralja
  – Partit Nazzjonali
  – Partit Nazzjonali tal-Kanada (1979), Partit Nazzjonali tal-Kanada, Parti National, Parti nationaliste du Québec
  – Partit Nazzjonali (1857-1933), Partit Nazzjonali (1966-1973)
  – Partit Nazzjonali ta' Bretanja
  – Partit Nazzjonalista
  – Partit Nazzjonalista
  – Parti Negara ("Partit Nazzjonali")
 – Partit Demokratiku Nazzjonalista
  – Partit Nazzjonali
  – Partit Nazzjonali Britanniku (1960), Moviment Kostituzzjonali, Partit Nazzjonali (UK, 1917), Partit Nazzjonali (UK, 1976)
  – Partit Nazzjonali

Lista ta' partiti politiċi skont l-isem ġeneriku
Għasri

Il-Għasri hu raħal żgħir fil-gżira ta' Għawdex. Fl-2005 kien jgħodd 371 ruħ biss. Il-Għasri huwa magħruf għal l-għasel tajjeb u bnin. Sa' ftit snin ilu kien għad baqa' xi daqqaqa tal-qoton.

Il-knisja parrokkjali hija ddedikata lil Corpus Christi. Din bdiet tinbena fl-1903 u ġiet ikkonsegrata fl-1916. Fis-16 ta' Diċembru 1921, l-Għasri sar parroċċa. Ta' min jsemmi l-Bażilka tal-Madonna tal-Patroċinju, li hija l-eqdem waħda f'Għawdex, u t-tielet l-eqdem fil-pajjiż. Din inbniet fl-1739.

Il-fanal ta' Ġurdan, li jinsab fuq għolja f'dan ir-raħal, kien beda jinbena f'Ġunju 1852 u xogħolhu kien li jgħin lill-vapuri jew skejjen sabiex jitbiegħdu minn max-xtajta jew inkella li jiksbu d-dritt li jidħlu fil-portijiet Maltin. 

Taħt l-istess għolja hemm ħbula ta' raba' li jwasslu sa' Wied il-Għasri, wied dejjaq u tawwali li l-ħanek tiegħu huwa ċagħqi. Mat-tul tal-wied insibu ħafna qasab, imsejjħa bil-latin bħala arundo donax, u siġar tat-tin.

Bejn l-Għasri u r-raħal tal-Għarb insibu l-irħajjel Ta' Għammar li jżomm mitt ruħ. Ta' Għammar jagħmel mal-kunsill lokali ta' l-Għasri, imma bħala parroċċa hu ma' l-Għarb. Hekk kif taqsam it-triq issib il-bażilka ta' Ta' Pinu. 

 
Is-sindku huwa Dr. Daniel Attard, maħtur f'isem il-Partit Nazzjonalista.

Nistgħu ngħidu li fl-Għasri, waħda mill-iżjed bini importanti hija l-Knisja Parrokjali tal-Għasri.Insibu wkoll il-Fanal ta'Ġurdan, Wied il-Għasri u l-Bażilika tal-Patrocinju.

Nies Magħrufa Għasrin

L-aktar Għasri magħruf huwa Toni Calleja, folklorista li ta' kull sena jikteb dwar drawwiet u twemmin f'dan ir-raħal tant ċkejken. Kull sena joħroġ enċikolpedija dwar dan ir-Raħal, bit-titlu: Korpus.

Jissemmew wkoll il-benefattur Salvu Gambin, Ġanni Saliba Ta' l-Għasfur, daqqaq tal-qoton u Ġużepp Sultana, bejjiegħ ta' l-ilma żahar.

Ħoloq
 Sit uffiċjali tal-Kunsill Lokali ta' l-Għasri
 Ritratti ta' Wied il-Għasri

Bliet ta' Malta
Għawdex
Jum ir-Ringrazzjament

Jum ir-Ringrazzjament (Thanksgiving Day) huwa festa pubblika fl-Istati Uniti li tiġi ċċelebrata fir-raba' Ħamis ta' Novembru, u fit-tieni Tnejn fil-Kanada.

Storja 
Il-biċċa kbir tan-nies jafu biss dak li ġara nhar Jum ir-Ringrazzjament iżda ftit jiftakru li fil-ħarifa ta' 1621 fil-Lvant tal-Amerika, il-Pellegrini (grupp ta' separatisti reliġjużi mill-Ingilterra) għamlu festa ta' tlett ijiem biex jiċċelebraw sena tajba u jirringrazzjaw lill-Alla, flimkien ma' Amerikani Nattivi.

Tradizzjonijiet fl-Istati Uniti 
Fl-Istati Uniti l-famili jeċċelebraw din il-festa billi jieklu d-dundjan. Ħafna nies iqisu l-għada ta' Jum ir-Ringrazzjament (il-Ġimgħa) bħala festa wkoll, biex b'hekk jieħdu weekend ta' erbat ijiem.

Stati Uniti
Festi pubbliċi fl-Istati Uniti
Pangea

Alfred Wegener kien l-ewwel wieħed li ippropona il-mixi tal-kontinenti fil-ktieb tiegħu Die Entstehung der Kontinente und Ozeane (bil-Ġermaniż; "L-Origni tal-Kontinenti u Oċjani") ippublikat fl-1915. Huwa ssuġerixxa illi 200 miljun sena ilu eżista superkontinent wieħed bl-isem ta' Pangea (Art Kollha)(mill-Grieg γεα =Art, παν=Kollha). Din ma kinitx proprja xi idea ġdida, imma Wegener offra diversi linji ta' evidenza biex isaħħaħ il-proposta tiegħu.

Paġni Relatati 

 Astronomija
 Pjaneta
 Art

Preistorja‎
Kontinenti
Alfred Wegener

Alfred Lothar Wegener (Berlin, 1 ta' Novembru 1880 – Groenlandja, 3 ta' Novembru 1930) kien meterojolgu Ġermaniż.

Xogħolijiet 
 Thermodynamik der Atmosphäre, 1911 u 1924 
 Die Entstehung der Kontinente und Ozeane,  
 Wind- und Wasserhosen in Europa, 1917.
 Das detonierende Meteor vom 3. April 1916, 3 1/2 Uhr nachmittags in Kurhessen, 1917 u 1918
 Der Farbenwechsel grosser Meteore, 1918 
 Durch die weiße Wüste, 1919 
 Theorie der Haupthalos, 1926 
 Versuche zur Aufsturztheorie der Mondkrater, 1920 
 Die Entstehung der Mondkrater, 1921 
 Pilotballonaufstiege auf einer Fahrt nach Mexiko März bis Juni 1922 
 Vertraulicher Bericht über die Grönland-Expedition 1929
 Vorlesungen über Physik der Atmosphäre, 1935 
 Mit Motorboot und Schlitten in Grönland, 1935

Ħoloq esterni 
 Sit elettroniku tal-Istitut Alfred Wegener
 Alfred-Wegener-Stiftung
 Wegener Zentrum für Klima und globalen Wandel - Graz
 Alfred Wegener, Entdecker der Plattentektonik
 Alfred-Wegener-Schule in Kirchhain, Hessen
 Alfred Wegener; Wind- und Wasserhosen in Europa, Vieweg, Braunschweig, 1917, 301 S. Digitalisiert (PDF) bei TorDACH

Twieldu fl-1880
Mietu fl-1930
Ġeofiżiċi
Xjentisti Ġermaniżi
Meteoroloġisti Ġermaniżi
Ġeoloġisti Ġermaniżi
Imperu Brittaniku

L-Imperu Brittaniku kien l-ewwel potenza mondjali kif ukoll l-ikbar imperu fl-istorja tad-dinja. Dan l-imperu kien il-prodott ta' sekli ta' kolonjaliżmu minn pajjiżi Ewropej, l-iktar prominenti fosthom kienu Spanja, il-Portugall, il-Pajjiżi Baxxi, Franza u l-Gran Brittanja. Sal-1921 l-Imperu Brittaniku kien jikkontrolla madwar 458 miljun ruħ — bejn wieħed u ieħor kwart tal-popolazzjoni mondjali — u kien jikkomprendi 13 miljun mil kwadru (iktar minn 33 miljun km²), kważi terz tal-art kollha tad-dinja. Anki jekk mis-snin sittin 'l hawn dan l-imperu żżarma, għad fadal influwenza qawwija fuq bosta pajjiżi u f'ħafna sferi, bħal prattiki ekonomiċi, ġuridiċi u sistemi ta' gvern, it-tixrid ta' ħafna sports tipiċi ingliżi (bħall-futbol) kif ukoll it-tixrid tal-Lingwa Ingliża.

Imperi
Imperjaliżmu
Kolonjaliżmu
Indoewropew

L-Indoewropew hija kostruzzjoni xjentifika ta', dik li tissejjaħ protolingwa: lingwa prototipika komuni, li minnha nissoponu  li  tnisslu d-diversi lingwi tal-familja Indoewropea. Illum huwa meqjus aktar preċiż li nitkellmu fuq il-Proto-Indoewropew għaliex rikostruzzjoni, fis-sens ta' lingwa li tista' tintuża  għall-komunikazzjoni, mhijiex possibli. Rikostruzzjonijiet ta' l-Indoewropew iwasslu biss għall-għerq ta' kliem, fenomeni fonoloġiċi u strutturi sintattiċi bażiċi.  

Il-lingwi tal-familja Indoewropeja jingħad li għandhom relazzjoni ġenetika  (mhux fis-sens darwinistiku). Biex jigi ikkonstatat jekk lingwa għandhiex relazzjoni ġenetika ma' lingwa oħra, il-lingwi jiġu mqabbla fuq il-bażi tar-regoli fonetici tagħhom. Billi jmorru lura f'numru ta' rikostruzzjonijiet, il-lingwisti huma kapaci jestrapolaw u jaslu għall-protolingwa. Naturalment ma jeżistux sorsi miktuba ta' l-Indoewropew.

Sprachbund vs. Relazzjoni Ġenetika 
Ta' min jiddistingwi bejn, l-hekk imsejjaħ Sprachbund u r-Relazzjoni Ġenetika. Sprachbund hija kelma Ġermaniża li tfisser "unjoni/għaqda lingwistika" u tiġi użata mil-lingwisti f'diversi lingwi bħala kelma teknika. Bħala Sprahchbund nifhmu grupp ta' Lingwi li x-xebh ta' bejniethom hu bbażat fuq kuntatt lingwistiku li seħħ f'ċertu punt ta' l-evoluzzjoni tal-lingwa osservata. Dawn il-lingwi ma jistgħux ikunu ġenetikament relatati – jekk tassew, din tkun relazzjoni mbiegħda ħafna.  Dan huwa dak li jagħżel  Sprachbund minn Familja Lingwistika, li għaliha, ir-relazzjoni ġenetika hija essenzjali. L-Indoewropew ma ġiex iffurmat fi Sprachbund iżda tnissel minn familja waħda. Sprachbund tingħaraf mill-fatt li relazzjoni bejn żewġ lingwi ma turix xebh fil-vokabularju biss iżda xebh  fl-istruttura wkoll.  

Fi kliem aktar ġenerali, nistgħu ngħidu li lingwi ta' l-ewwel tip għandhom l-istess omm, l-oħrajn kienu ġirien għal żmien twil.

Lingwa
Lingwi Indo-Ewropej
Lingwistika
Brendi

Brendi (li hija verżjoni mqassra ta' brandywine, mill-Olandiż brandewijn—inbid jaħraq) huwa terminu ġenerali għal inbid distillat, normalment 40–60% ethyl alcohol b'volum. Minbarra inbid, dan l-ispirtu jista' jiġi magħmul anke mill-meraq ta' l-għeneb jew meraq tal-frott fermentat. Jekk ma jkunx speċifikat mod ieħor, il-brendi jkun magħmul mill-għenba. Normalment jiġi servut bħala xarba ta' wara l-ikel.

Alkoħol
Tibdil fil-Lingwa

Tibdil fil-Lingwa wkoll magħruf bħala Drift (tkarkir, xejra, xeħta), fil-lingwistika jirreferi għat-tibdil, jew tendenza ta' tibdil bil-mod f'lingwa jew djalett, li eventwalment jwassal għall tibdil ta' l-istruttura. Għalkemm, dan it-tibdil jidher, li jsir b'mod każwali, ħafna drabi jiġbed f'ċerta direzzjoni. Eżempju ta' dan il-proċess huwa spostament tal-vokali (vowel shift). L-iżvilupp fl-użu tal-kliem ukoll juri ċerta direzzjoni fit-tifsir tal-kliem li jingħataw tifsira iktar dejqa jew tifsira iktar wiesgħa.

Lingwistika
Fonoloġija

Il-fonoloġija hija fergħa fil-lingwistika li tistudja l-ħsejjes lingwistiċi mil-lat tal-funzjoni tagħhom u tal-organizzazzjoni tagħhom fil-kliem. Tradizzjonalment, din tiffoka fuq l-istudju ta' sistemi ta' fonemi f'lingwi partikolari, imma tista' tkopri wkoll kwalunkwe analisi lingwistika.

Etimoloġija u definizzjoni 

Il-kelma fonoloġija ġejja mill-Grieg φωνή (phōnḗ) li tfisser "vuċi, ħoss", u s-suffiss -loġija li ġej mill-Grieg λόγος (lógos) għal "kelma, suġġett ta' diskussjoni".

It-tifsiriet ta' dan it-terminu jvarjaw. Nikolai Trubetzkoy f'Grundzüge der Phonologie (1939) jiddefinixxi fonoloġija bħala "l-istudju ta' ħsejjes li jappartjenu għas-sistema ta' lingwa", bil-kontra tal-fonetika, li huwa "l-istudju ta' ħsejjes li jappartjenu għall-att tad-diskors".

Ara wkoll 

 Fonetika
 Fonema

Lingwistika
Ġużè Bonnici

Ġużè Bonnici (Valletta, 14 ta' Awwissu 1907 - 6 ta' Ottubru 1940) kien politiku u awtur. 

Bin Pawlu u Ġovanna mwielda Debono, it-tnejn Għawdxin, Ġużè Bonnici kien it-tieni wild tagħhom. Ħa l-edukazzjoni tiegħu fl-iskola primarja tal-Belt, is-Seminarju t'Għawdex u l-Università ta' Malta minn fejn ġab il-B.Sc. u Ph.C. fl-1927. Fl-1931 sar tabib. Inħatar Kap tad-Dipartiment fl-Isptar Ċentrali. Fl-1934 iżżewweġ lil Evelyn Testa u kellu tliet ulied.

Politika
Ġużè Bonnici sar delegat tal-Partit Laburista fl-1926, ħames snin wara t-twaqqif tiegħu. Daħal fl-Eżekuttiv fl-1928. Fl-1931 ħareġ il-ktieb L-Istorja tal-Partit tal-Ħaddiema, fuq l-ewwel għaxar snin tal-Partit. Qatt ma kkontesta l-elezzjonijiet ġenerali, forsi għax miet ħesrem fl-età ta' 33 sena.

Ħidma għall-Ilsien Malti
Ġużè Bonnici kien wieħed mill-fundaturi u l-ewwel President tax-Xirka għat-Tixrid tal-Ilsien Malti. Fl-1931 waqqaf l-Għaqda tal-Malti (Università) ma' sieħbu Rużar Briffa, it-tnejn studenti tal-Mediċina, bil-għan li l-Malti jingħata l-prestiġju li jistħoqqlu fl-Università. Bdew ukoll il-pubblikazzjoni Leħen il-Malti. Fl-1938 beda jippubblika Ġabra ta' Kitba Maltija, minn Dar tal-Pubblikazzjoni Excelsior li kien xtara minn butu fil-Belt, Triq Sant'Ursula, u f'sentejn ħareġ tnax-il ktieb, bl-għajnuna tal-Kaptan A.V.Laferla, il-Professur Saydon u Ġużè Chetcuti. F'din is-sensiela kien hemm Anġli tan-Niket ta' Ġino Muscat Azzopardi, Taħt Tliet Saltniet ta' Ġużè Aquilina, Leli ta' Ħaż-Żgħir ta' Ġużè Ellul Mercer, San Ġwann ta' Ġużè Galea, Is-Salib tal-Fidda ta' Wistin Born u r-rumanzi tiegħu stess Il-Qawwa tal-Imħabba u Ħelsien. Stampa ukoll tliet kotba bil-poeżiji ta' Dun Karm.

Kiteb ir-rumanzi:
 Imħabba u mibegħda (1927) ġrajja ta' żmien il-Feniċi
 Il-Qawwa tal-Imħabba (1938)
 Ħelsien (1940)
 Lejn ix-Xemx(1974)

Kiteb ukoll:
 L-Istorja tal-Partit tal-Ħaddiema (1931)
 It-Trobbija tat-Tfal (1932)
 Il-Ġmiel ta' Ġisimna (1939) - ġabra ta' artikli fuq is-saħħa li kien kiteb f' Il-Berqa

Ġuzè Bonnici : ħidmietu u kitbietu hi teżi tal-Baċellerat fl-Arti (bl-Unuri) li Nora Sammut għamlet fl-Università ta' Malta fl-1974.

Fl-1990 ġie stampat id-dramm tiegħu Imħabba aktar mill-Ħajja. Fl-2007, f'għeluq il-100 sena minn twelidu, l-Għaqda tal-Malti - Università ħarġet In-Novelli, in-novelli miġbura ta' Ġużè Bonnici.

Tobba Maltin
Kittieba Maltin bil-Malti
Politiċi tal-Partit Laburista (Malta)
Politiċi Maltin
Immanuel Mifsud

Immanuel Mifsud (Raħal Ġdid, 12 ta' Settembru 1967) huwa kittieb Malti tal-proża u l-poeżija. Għal xi żmien kien imdaħħal fit-teatru sperimentali. Kiteb sitt ġabriet ta' novelli, sitt ġabriet ta' poeżija u anki xi stejjer għat-tfal.

Xogħlijiet

Proża 
 Stejjer ta' Nies Koroh, 1991
 Il-Ktieb tas-Sibt Filghaxija, 1993
 Il-Ktieb tal-Maħbubin Midruba, 1999
 L-Istejjer Strambi ta' Sara Sue Sammut, 2002 (rebaħ il-Premju Nazzjonali għal-Letteratura fl-2002)
 Kimika, 2005
 Happy Weekend (bl-Ingliż), 2006
 Stejjer li ma kellhomx jinkitbu, 2008

Poeżija 
 Fid-Dar ta' Clara, 1998
 Il-Ktieb tar-Riħ u l-Fjuri, 2001
 Polska-Slovensko, 2004
 km, 2005
 Confidential Reports, 2005

Letteratura għat-tfal 
 Stejjer li Kibru fl-Art, 2004

Referenzi

Ħoloq esterni 

 Sit uffiċjali
 Blogg tal-kittieb

Twieldu fl-1967
Nies ħajjin
Kittieba Maltin bil-Malti
Kittieba Maltin bl-Ingliż
Poeti Maltin
Poeti bil-Malti
Poeti bl-Ingliż
Sfera ċelesti

Fl-astronomija u n-navigazzjoni, l-isfera ċelesti hija sfera rotazzjonali imaġinarja  ta’ raġġ ġgantesk, konċentrika u koassjali ma’ l-Art. L-isfera ċelesti hija dik l-sfera fuq liema jidru li huma imwaħla l-astri kif narawhom mill-Art. 

L-oriġni ta’ illużjoni bħal din tinstab fil-fatt li iktar ‘l hinn minn ċerta distanza m’aħniex kapaċi nivvalutaw sewwa d-distanza tal-iġsma, għalhekk l-astri jidru kollha tal-istess distanza. 

Ħafna mis-soċjetajiet antiki kienu jemmnu li l-kwiekeb kienu ekwidistanti mill-Art u li l-isfera kienet il-mudell veru tal-univers. Dan il-mudell huwa asstrazzjoni utli, iżda mhux korett. L-oġġetti kollha li naraw fis-sema huma daqshekk 'il bogħod li d-distanza tagħhom hija impossibli biex tikkalkulha billi sempliċiment tħares lejhom.  Peress li d-distanzi huma indeterminati, kull ma wieħed irrid jagħmel hu  biss li jkun jaf id-direzzjoni lejn l-oġġett biex isibu fis-sema. F’dan is-sens il-mudell tal-isfera ċelesti huwa għodda prattika għal-astronomija pożizzjonali.

Waqt il-jum żewġ punti tal-astri biss huma viżibbli u dawn huma il-poli ċelesti Pol tat-Tramuntana Ċelesti u Pol tan-nofs in-nhar Ċelesti. Is-sema tidher li ddur fuqna mil-lvant għall-punent, u tlesti ċirkwit komplut f'24 siegħa siderali. Dan il-fenomenu iseħħ minħabba id-dawrien tal-Art fuq l-assi tagħha. 

L-isfera ċelesti tidher għalhekk iddur fuqha nfisha madwar assi mgħoddija mill-poli: l-assi ċelesti. Hekk kif l-Art iddur fuq l-assi tagħha, l-oġġetti fuq l-isfera ċelesti tagħti l-impressjoni li qed iddur madwar il-poli ċelesti.

L-ekwatur ċelesti huwa ċ-ċirkonferenza massima ekwidistanti mill-poli ċelesti, li jaqsam l-isfera ċelesti fiż-żewġt emisferi Tramuntana u Nofs in-nhar. 

Dawk li jissejħu stillel fissi — il-parti l-kbira tal-astri — iżommu l-pożizzjoni relativa tagħhom (jew aħjar issir varjazzjoni iżda minima), u għaldaqstant huma ta' riferiment għall-isfera ċelesti. Huma tradizjonalment miġbura f’kostellazjonijiet, u għalhekk jagħtu riferiment approssimativ għall-iġsma ċelesti. 
Pożizzjonijiet aktar preċiżi tal-astri jistgħu jiġu individwati permezz tal-Koordinati ċelesti.

Astronomija
Faxxa ta' Kuiper

L-esitenza tal-Faxxa ta Kuiper kienet issuġġerita sa minn qabel ma ġiet osservata. Minħabba l-fatt li l-Kometi ta' perijodu qasir iduru madwar ix-Xemx fuq l-istess pjan u fl-istess direzzjoni bħall-pjaneti, huwa probabbli li huma joriġinaw mill-pjan tas-Sistema Solari.

F'Awissu 1992, l-ewwel oġġett tal-Faxxa ta' Kuiper ġie skopert minn David Jewitt u Jane Luu, u xi 100 oġġett simili ġew skoperti wara dik id-data. Kien issuġġerit ukoll li ċ-ċkejken Plutone u qamru Karonte x'aktarx jagħmlu parti mill-Faxxa ta' Kuiper, hekk ukoll kif jista' jkun li hu Tritone, l-akbar satellita ta' Nettunu. Tritone huma satellita barra min normal, l-orbita tiegħu madwar Nettunu hija retrograda (kontra l-orbita tal-oħrajn). Din l-imġieba iġġiegħel lill-esperti jaħsbu li oriġinarjament kienet oġġett tal-Faxxa ta' Kuiper u ġiet maqbuda mill-kamp gravitazzjonali ta' Nettunu.

Astronomija
Sistema solari
Buddiżmu

Il-Buddiżmu hu bbażat fuq it-tagħlim ta' Siddhārtha Gautama li għex fl-Indja bejn il-563 u l-483 Q.K. Skont dan it-twemmin, il-ħajja ma tintemx mal-mewt iżda terga' tiġġedded fi twelid mill-ġdid. L-iskop tal-Buddiżmu hu li l-bniedem joħroġ miċ-ċiklu tedjanti tat-twelid, ix-xjuħija u l-mewt billi jilħaq l-istat tan-Nirvana, stat mhux maħkum mil-liġi tal-bidla kontinwa u t-tbatija.Fiċ-ċentru tat-tagħlim Buddist, wieħed isib l-erba' Veritajiet Nobbli: 
 Fil-ħajja hemm it-tbatija u l-ħajja hi kkaratterizzata minn nuqqas ta' sodisfazzjon.
 L-oriġini tat-tbatija hi l-ġibda għamja lejn is-senswalità.
 Wieħed jista' joħroġ mit-tbatija.
 Il-mod kif wieħed joħrog mit-tbatija huwa li jimxi skont il-gwida maqsuma fi tmien partijiet:
 Fehma korretta
 Intenzjoni tajba
 Użu tajjeb tad-diskors
 Imġiba u azzjoni tajba
 Stil ta' għajxien korrett
 Sforz ġust
 Kontroll u perfezzjoni tal-fakultajiet konxji
 Konċentrazzjoni ġusta

Il-meditazzjoni tagħmel parti essenzjali fil-ħajja ta' Buddist. Permezz tal-kwiet tal-meditazzjoni, wieħed isib is-serħan il-moħħ li jgħin lill-individwu fid-deċiżjonijiet tal-ħajja ta' kuljum. Barra min hekk, wieħed jagħmel ħbieb miegħu nnifsu sabiex ikun jista' jħobb ukoll lill-oħrajn.

Hemm diversi għamliet ta' Buddiżmu iżda dawn nistgħu naqsmuhom kollha taħt żewg skejjel. Dik tat-"Theravada" li hi l-eqdem skola u dik tal-"Mahayana". Madankollu nsibu wkoll iż-Żen li xi nies iqisuh bħala dixxendent tal-Mahayana u oħrajn iqisuh bħala skola separata. 

Hemm differenzi sostanzjali bejn it-tliet skejjel iżda fil-fond tagħhom wieħed isib l-istess sustanza.

Reliġjon
Terminoloġija reliġjuża
Emblema ta' Malta

L-Emblema ta' Malta hija l-emblema ta' Malta.

L-emblema attwali ta' Malta hija deskritta mill-Att dwar l-Emblema u s-Siġill Pubbliku ta' Malta tal-1988. L-emblema turi tarka b'rappreżentazzjoni eraldika tal-Bandiera Nazzjonali ta' Malta. Fuq it-tarka tidher kuruna tad-deheb donnha magħmula mill-ġebel bi tmien turretti (għalkemm ħamsa biss jidhru rappreżentati fl-emblema) li jirrappreżentaw il-fortifikazzjonijiet ta' Malta kif ukoll il-fatt li Malta hija stat. Madwar it-tarka hemm girlanda b'żewġ friegħi, dik tal-lemin taż-żebbuġ u dik tax-xellug tal-palm. Dawn huma simboli tal-paċi u huma tradizzjonalment assoċjati ma' Malta. Dawn il-friegħi għandhom kulur naturali, u huma marbuta flimkien b'żigarella bajda. In-naħa ta' wara taż-żigarella huwa ta' kulur aħmar. Fuq din iż-żigarella hemm miktub bl-iswed, Repubblika ta' Malta b'ittri kapitali.

Ara wkoll 
 Bandiera ta' Malta
 Storja ta' Malta
 Kultura ta' Malta
 Politika ta' Malta

Links esterni 
 Simboli nazzjonali ta' Malta

Simboli nazzjonali ta' Malta
Mara

Mara hija uman adult tas-sess femminili. Nużaw il-kelma "mara" (pl. nisa) f'kuntest ta' sesswalità bijoloġika. Mara għandha utru u hija l-kontraparti tar-raġel; is-sess maskili.

Bniedem
Aristotli

Aristotli (Grieg Αριστοτέλης Aristotelēs) (twieled 384 qK f'Stagira, fil-Maċedonja, il-Greċja; miet 7 ta' Marzu, 322 qK f'Chalicis, Euboea, il-Greċja) kien filosfu Grieg. Aristotli bil-Malti hu magħruf ukoll bħala Aristotele, Aristotile u Aristotlu

Ħafna nies huma ta' l-opinjoni li flimkien ma' Platun, Aristotli huwa wieħed mill-iktar filosfi importanti fejn jidħol il-ħsieb tad-dinja tal-Punent. Jingħad li Aristotli kiteb madwar 150 ktieb.

Introduzzjoni 
Missier Aristotli, Nicomachus, kien it-tabib tar-re Amyntas tal-Maċedonja. Minn tmintax sa seba' u tletin sena, Aristotli għex Ateni, fejn kien ukoll wieħed mill-istudenti ta' Platun.

Il-filosfi l-kbar tal-Greċja antika kienu Aristotli, Platun, u Sokrate. Platun kien l-għalliem ta' Aristotli, u minn naħa tiegħu, Socrate għallem lil Platun. Dawn it-tliet ħassieba rnexxielhom isawwru l-filosofija tal-Punent kif nafuha llum, mill-filosofija Griega. Aristotli għallem lil Alessandru l-Kbir, li aktar 'il quddiem rebaħ il-Lvant Nofsani kollu.

L-ideat ta' Platun kienu primarjament li t-tagħrif li nieħdu mis-sensi huwa konfuż u mhux pur. L-għerf ġenwin jista' jittieħed biss mir-ruħ, wara li din titgħallem taħseb u jirnexxielha tiċħad id-dinja. Ir-ruħ biss jista' jkollha tagħrif dwar il-"Forom", jew aħjar, kif inhuma verament l-affarjiet. Id-dinja m'hija xejn aktar ħlief kopja ta' dawn il-"Forom" u għalhekk mhix perfetta.

Fuq dan l-aspett, Aristotli kien jaħsibha differenti. Huwa kien tal-fehma li l-għerf li nġibu mis-sensi huwa iktar importanti. Dawn il-ħsibijiet eventwalment saru l-bażi tal-metodu xjentifiku wara mijiet ta' snin. Parti kbira mill-kitbiet ta' Aristotli li għandna f'idejna illum il-ġurnata huma noti tad-diskorsi tiegħu. Xi xogħlijiet importanti tiegħu jinkludu Fiżika, Metafiżika, Etika, Politika, De Anima (Dwar ir-Ruħ), u Poetika.

Storja u influwenza tax-xogħol ta' Aristotli 

Ftit li xejn nafu dwar x'sar mix-xogħolijiet ta' Aristotli wara li miet sa l-ewwel seklu qK. Hemm xi leġġendi li jgħidu li l-kollezzjoni sħiħa tal-kitbiet tiegħu tħalliet f'idejn Theophrastus, li kien is-suċċessur tiegħu. Jingħad li dan ta' l-aħħar ħeba x-xogħlijiet ta' Aristotli biex ma jħallix li dawn jinsterqu, jinsterqu jew inkella jiġu distrutti. Dawn kienu reġgħu nstabu fis-sena 70 qK.

Filosfi Griegi
Kurów

Kurów () huwa villaġġ fil-Lbiċ tal-Polonja, li jinsab bejn Puławy u Lublin, fuq ix-xmara Kurówka. Skont statistika maħruġa fl-2009, kien hemm 2822 abitant jgħixu f'dan il-villaġġ. 

Fost il-ħafna attrazzjonijiet turistiċi, hemm knisja rinaxximentali (restawrata fl-1692) fejn hemm midfuna l-familja Zbąski, kif ukoll xi skulturi ta' Santi Gucci (1587). Kurów huwa wkoll il-post fejn twieled il-ġeneral Wojciech Jaruzelski.
Villaġġi fil-Polonja
Poeżija

Poeżija tista' tieħu ħafna forom u tista' tiddeskrivi bosta affarjiet. Tista' tagħmel sens jew le, tista' tkun bir-rima jew mingħajra, u anke t-tul ivarja ħafna bejn poeżija u oħra. Jaf ukoll ikollha laqta umoristika kif ukoll serja.

Bħala struttura, poeżija tista' ssegwi forma tradizzjonali u regolari, kif ukoll forma iktar irregolari. Teżisti wkoll il-poeproża, li hija poeżija li ssegwi forma tradizzjonali prożaika. Kittieb Malti li huwa magħruf għal din it-teknika huwa Victor Fenech.

Li tgħid xi ħaġa b'mod poetiku jiġifieri tesprimi ruħek b'mod artistiku.
No (teatru)

In-No (能) huwa forma ta' teatru li jsib l-għeruq tiegħu fil-Ġappun fis-seklu 14 fost dawk ta' kultura għolja, kuntrarju għall-kabuki li huwa t-teatru iktar vulgari (mhux f'sens moralistiku). It-testi tan-no huma mibnija b'tali mod li jistgħu jiġu interpretati b'mod ħieles mill-ispettatur; dan huwa dovut għall-partikolarità tal-lingwa użata li tikkonsisti minn ħafna omofoni. It-teatru No huwa kkaratterizzat minn maskri karatteristiċi, il-grazzja tal-atturi, kif ukoll il-lajma li biha jiġu interpretati l-partijiet.

Rappreżentazzjoni tipika tan-No tkun twila bejn 30 u 120 minuta. Ir-repertorju kollu tan-No jgħodd mal-250 rappreżentazzjoni, maqsuma f'ħames kategoriji (organizzati skont it-tema prinċipali):

 l-ewwel kategorija: rappreżentazzjonijiet fuq id-divinità.
 it-tieni kategorija: rappreżentazzjonijiet fuq il-ġellieda.
 it-tielet kategorija: rappreżentazzjonijiet fuq in-nisa.
 ir-raba' kategorija: rappreżentazzjonijiet varji.
 il-ħames kategorija: rappreżentazzjonijiet fuq id-dimonji.

Ġappun
Ġeneri teatrali
Oscar Wilde

Oscar Fingal O'Flahertie Wills Wilde (twieled f'Dublin fis-16 ta' Ottubru 1854 – miet f'Pariġi fit-30 ta' Novembru 1900) kien drammaturgu bisesswali Irlandiż. Huwa magħruf għal xogħlijiet kbar fosthom Salomé, L-Importanza li tkun Serju (The Importance of Being Earnest), Żewġ Ideali (An Ideal Husband), u Ir-Ritratt ta' Dorian Grey (The Portrait of Dorian Grey). 

Wilde kien kittieb tal-era Vittorjana. Kien ġie arrestat u kkundannat għal sentejn xogħol iebes minħabba relazzjoni sesswali li kellu ma' ġuvni iżgħar minnu. Dan il-fatt huwa maħsub illi kkontribwixxa għall-mewt tiegħu fl-età ta' 46 sena.

Ħoloq esterni 
 Oscar Wilde

Wilde, Oscar
Wilde, Oscar
Wilde, Oscar
Wilde, Oscar
Kittieba Brittaniċi bl-Ingliż
H. G. Wells

Herbert George Wells (21 ta' Settembru, 1866 – 13 ta' Awissu, 1946) kien l-awtur ta' ħafna kotba lejn l-aħħar tas- Snin 1800. Huwa kiteb kotba bħal Ir-Raġel Inviżibbli (The Invisible Man), Il-Magna tal-Ħin (The Time Machine) u Il-Gwerra bejn id-Dinjiet (The War of the Worlds). Huwa spjega wkoll, kif dawn l-affarjiet li kiteb setgħu jsiru realtà.

Wells, H. G.
Wells, H. G.
Kittieba Brittaniċi bl-Ingliż
Friedrich Nietzsche

Friedrich Wilhelm Nietzsche (twieled f'Röcken, viċin Lützen, fil-15 ta' Ottubru 1844 - miet f'Weimar, fil-25 ta' Awwissu 1900) kien wieħed mill-iktar filosfi importanti tas-seklu 19 u kellu influwenza imponenti, artikulata u kontroversjali fuq il-ħsieb filosofiku tas-seklu 20.

Twieldu fl-1844
Mietu fl-1900
Filosfi tas-seklu 19
Filosfi atei
Eżistenzjalisti
Filosfi Ġermaniżi
Karl Marx

Karl Marx (5 ta' Mejju, 1818 Trier, Ġermanja – 14 ta' Marzu, 1883 Londra) kien filosfu Ġermaniż influwenti ħafna, ekonomista politiku, u organizzatur rivoluzzjonarju tal-Assoċjazzjoni Internazzjonali tal-Ħaddiema. Filwaqt li Marx indirizza numru vast ta' punti u suġġetti, huwa jibqa' miftakar l-aktar għall-analiżi tal-istorja f'termini tal-ġlieda bejn il-klassijiet, miġbura fis-sentenza introduttorja tal-Manifest Komunista: "L-istorja tas-soċjetà eżistenti sal-lum, hija l-istorja tal-ġlieda bejn il-klassijiet."''

Teoristi
Marx, Karl
Marx, Karl
Marx, Karl
Marx, Karl
Marx, Karl
Marx, Karl
Marx, Karl
Marx, Karl

Marx, Karl
Filosfi tas-Seklu XIX



Lista ta' filosfi 
Immanuel Kant, 1724 - 1804
Gotthold Ephraim Lessing, 1729 - 1781
Moses Mendelssohn, 1729 - 1786
Georg Johann Hamann, 1730 - 1788
Thomas Jefferson, 1743 - 1826
Johann Gottfried von Herder, 1744 - 1803
Jeremy Bentham, 1748 - 1832
Solomon Maimon, 1754 - 1800
Friedrich Schiller, 1759 - 1805
Mary Wollstonecraft, 1759 - 1797
Johann Gottlieb Fichte, 1762 - 1814
Anne Louise Germaine Necker, Baronne de Staël-Holstein, 1766 - 1817
Wilhelm von Humboldt, 1767 - 1835
Friedrich Ernst Daniel Schleiermacher, 1768 - 1834
Georg Wilhelm Friedrich Hegel, 1770 - 1831
Friedrich Wilhelm Joseph von Schelling, 1775 - 1854
Johann Friedrich Herbart, 1776 - 1841
Bernard Bolzano, 1781 - 1848
Karl C.F. Krause, 1781 - 1832
Arthur Schopenhauer, 1788 - 1860
Auguste Comte, 1798 - 1857
Ludwig Andreas Feuerbach, 1804 - 1872
John Stuart Mill, 1806 - 1873
Charles Darwin, 1809 - 1882
Søren Aabye Kierkegaard, 1813 - 1855
Mikhail Bakunin, 1814 - 1876
Karl Marx, 1818 - 1883
Frederick Engels, 1820 - 1895
Herbert Spencer, 1820 - 1903
Fyodor Dostoevsky, 1821 - 1881
Wilhelm Dilthey, 1833 - 1911
Thomas Hill Green, 1836 - 1882
Franz Brentano, 1838 - 1907
Ernst Mach, 1838 - 1916
Charles Sanders Peirce, 1839 - 1914
William James, 1842 - 1910
Peter Kropotkin, 1842 - 1921
Friedrich Nietzsche, 1844 - 1900
Georg F.L.P. Cantor, 1845 - 1918
Francis Herbert Bradley, 1846 - 1924
Bernard Bosanquet, 1848 - 1923
Hans Vaihinger, 1852 - 1933
Josiah Royce, 1855 - 1916
Sigmund Freud, 1856 - 1939
Henri Bergson, 1859 - 1941
John Dewey, 1859 - 1952
Edmund Husserl, 1859 - 1938
Charlotte Perkins Gilman, 1860 - 1936
Lou Andreas Salomé, 1861 - 1937
Alfred North Whitehead, 1861 - 1947
George Santayana, 1863 - 1952
John Ellis McTaggart, 1866 - 1925

Ara wkoll 
Filosofija f'Malta

Filosfija