Teatru Antik ta’ Epidaurus

It-Teatru Antik ta’ Epidaurus huwa teatru fil-belt Griega ta’ Epidaurus, li jinsab fin-naħa tax-Xlokk tas-santwarju ddedikat lill-alla Grieg antik tal-mediċina, Asclepius. It-teatru nbena fuq in-naħa tal-Punent tal-muntanja Cynortion, ħdejn ir-raħal modern ta’ Lygourio, u jagħmel parti mill-Muniċipalità ta’ Epidaurus. It-teatru huwa meqjus bħala l-iktar teatru Grieg antik perfett fir-rigward tal-akustika u l-estetika. Is-Santwarju ta’ Asclepius, inkluż it-Teatru Antik ta’ Epidaurus, tniżżel bħala Sit ta’ Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1988.

Storja 

Skont Pausanias, it-teatru antik inbena fl-aħħar tas-seklu 4 Q.K. mill-arkitett Polykleitos iż-Żgħir. Pausanias ifaħħar lit-teatru għas-simetrija u għas-sbuħija tiegħu. B’kapaċità massima ta’ 13,000 sa 14,000 spettatur, it-teatru ospita avvenimenti mużikali, avvenimenti tal-kant u logħob drammatiku li kienu inklużi fil-qima ta’ Asclepius. It-Teatru Antik ta’ Epidaurus intuża wkoll bħala mezz ta’ fejqan tal-pazjenti, peress li kien hemm it-twemmin li l-osservazzjoni ta’ spettakli drammatiċi kellha effetti pożittivi fuq is-saħħa mentali u fiżika.

Illum il-ġurnata, il-monument jattira għadd kbir ta’ viżitaturi Griegi u barranin u jintuża għar-rappreżentazzjoni ta’ drammi teatrali tal-qedem. L-ewwel spettaklu modern li twettaq fit-teatru kienet it-traġedja ta’ Sofokle msejħa Electra. L-ispettaklu sar fl-1938, taħt id-direzzjoni ta’ Dimitris Rontiris, u fost l-atturi ewlenin kien hemm Katina Paxinou u Eleni Papadaki.

L-ispettakli waqfu ħesrem minħabba t-Tieni Gwerra Dinjija. L-ispettakli teatrali, fil-qafas ta’ festival organizzat, reġgħu bdew fl-1954. Fl-1955 ġew stabbiliti bħala avveniment annwali għall-preżentazzjoni ta’ drammi teatrali tal-qedem. Il-Festival ta’ Epidaurus għadu jsir kull sena matul ix-xhur tas-sajf.

It-teatru ntuża b’mod sporadiku biex jospita avvenimenti mużikali kbar. Fil-qafas tal-Festival ta’ Epidaurus, dehru atturi Griegi u barranin magħrufa, fosthom is-sopran Griega Maria Callas f’Norma fl-1960 u f’Médée fl-1961.

Deskrizzjoni 
Il-monument għandu l-istruttura tripartitika karatteristika ta’ teatru Ellenistiku b’theatron, orkestra u skene. Fi Żmien ir-Rumani, it-teatru (għall-kuntrarju ta’ ħafna teatri Griegi) ma saritlu l-ebda modifika.

L-awditorju huwa maqsum vertikalment f’żewġ partijiet mhux ugwali, il-vojt jew it-teatru t’isfel u t-teatru ta’ fuq jew l-epiteatru. Iż-żewġ sottosezzjonijiet huma separati minn kuritur orizzontali biex jippermetti l-moviment tal-ispettaturi (wiesa’ 1.82 metru), magħruf bħala l-freġju. Il-parti t’isfel tal-awditorju hija maqsuma fi 12-il sezzjoni, filwaqt li l-parti ta’ fuq hija maqsuma fi 22 sezzjoni. Ir-ringieli t’isfel tal-awditorji ta’ fuq u t’isfel għandhom spazju ta’ presidenza, jiġifieri postijiet riżervati għal nies importanti. Id-disinn tal-awditorju huwa uniku u huwa bbażat fuq tliet ċentri tal-immarkar. Minħabba dan id-disinn speċjali, l-arkitetti kisbu kemm akustika ottimali kif ukoll fetħa aħjar biex l-udjenza tkun tista’ tara l-ispettaklu aħjar.

L-orkestra ċirkolari, b’dijametru ta’ 20 metru, tikkostitwixxi ċ-ċentru tat-teatru. Fiċ-ċentru hemm thymele, bażi ċirkolari tal-ġebel jew il-bażi ta’ artal. Taħt l-art, mad-dawra tal-orkestra, hemm sistema speċjali ta’ pajpijiet tad-drenaġġ b’wisa’ ta’ 1.99 metru, imsejħa l-euripos. L-euripos kienet mgħottija minn mogħdija ċirkolari tal-ġebel.

Fuq in-naħa opposta tal-awditorju u wara l-orkestra, hemm il-bini tal-palk tat-teatru (skene), li nbena f’żewġ fażijiet: l-ewwel fażi tal-kostruzzjoni x’aktarx li bdiet lejn l-aħħar tas-seklu 4 Q.K. u t-tieni fażi tal-kostruzzjoni x’aktarx li seħħet fin-nofs tas-seklu 2 Q.K. Il-format tal-iskene (li ġie parzjalment ippreservat) x’aktarx li jmur lura għall-perjodu Ellenistiku u kien jikkonsisti minn bini ta’ palk fuq żewġ sulari u minn proscenium quddiem il-palk. Kien hemm kolonnat quddiem il-proscenium u fuq iż-żewġ naħat tiegħu kienu jibqgħu ħerġin kemxejn iż-żewġ sezzjonijiet ta’ wara l-kwinti. Fil-Lvant u fil-Punent taż-żewġ sezzjonijiet ta’ wara l-kwinti kien hemm żewġ kmamar rettangolari żgħar għall-ħtiġijiet tal-artisti tal-ispettakli. Żewġ rampi jagħtu għas-saqaf tal-proscenium, magħruf bħala l-logeion, fejn l-atturi kienu jwettqu l-ispettakli. Fl-aħħar nett, it-teatru kellu żewġ daħliet jew bibien tal-aċċess li ġew irrestawrati.

Skavi 
L-ewwel skavi sistematiċi tat-teatru bdew fl-1881 mis-Soċjetà Arkeoloġika, taħt id-direzzjoni tal-arkeologu Panayis Kavvadias, u t-teatru baqa’ ppreservat f’kundizzjoni tajba ħafna bis-saħħa tar-restawr li twettaq minn P. Kavvadias (fl-1907), minn A. Orlandos (mill-1954 sal-1963) u mill-Kumitat tal-Preservazzjoni tal-Monumenti ta’ Epidaurus (mill-1988 sal-2016). Permezz tax-xogħol li sar, it-teatru ġie rkuprat – minbarra l-bini tal-palk – kważi kompletament fil-forma oriġinali tiegħu.

Sit ta’ Wirt Dinji 

Is-Santwarju ta’ Asclepius, inkluż it-Teatru Antik ta’ Epidaurus, ġie ddeżinjat bħala Sit ta’ Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1988.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta’ ħames kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (i) “Rappreżentazzjoni ta’ kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem”; il-kriterju (ii) “Wirja ta’ skambju importanti ta’ valuri umani, tul perjodu ta’ żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ”; il-kriterju (iii) “Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta’ tradizzjoni kulturali jew ta’ ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet”; il-kriterju (iv) “Eżempju straordinarju ta’ tip ta’ bini, ta’ grupp ta’ siti jew ta’ pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem”; u l-kriterju (vi) “Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma’ avvenimenti jew ma’ tradizzjonijiet ħajjin, ma’ ideat jew ma’ twemmin, jew ma’ xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta’ valur universali straordinarju”.

Referenzi 

Greċja
Teatri
Monumenti
Siti ta' Wirt Dinji