Katerina II tar-Russja

Katerina II Alekseevna tar-Russja, bir-Russu: Екатерина II Алексеевна, Ekaterina II Alekseevna (Szczecin, 21 ta' April 1729 – Puškin, 6 ta' Novembru 1796), magħrufa bħala Katerina l-Kbira, kienet imperatriċi tar-Russja mill-1762 sa mewtha. Kienet wieħed mill-eżempji l-iżjed importanti ta' sovran imdawwal.

Twieldet Sofia Federica Augusta, bint il-prinċep Ġermaniż ta' Anhalt-Zerbst u fl-1745, ta' 16-il sena, iżżewġet lill-Granduka Pietru Fëdorovič, eredi għat-tron Russu. Kienet mara intelliġenti, kolta u sensittiva u ma damitx ma nfirdet minn żewġha li kien żorr u goff. Pietru III tilef l-appoġġ tal-Gwardja u ċ-ċirku tan-nies tal-qorti billi kien ixaqleb lejn il-Prussjani u għalhekk ġie depost. Imbagħad fl-20 ta' Ġunju 1762, Katerina II, telgħet fuq it-tron u ftit jiem wara żewġha miet fil-ħabs. L-imperatriċi l-ġdida ġiet akkużata li kienet il-kawża tal-mewt tiegħu. Taħt it-tmexxija tagħha, l-imperu Russu sar dejjem iżjed qawwi u kellu influwenza kbira fl-Ewropa.

Billi riedet tapplika l-prinċipji, li kienet segwaċi tagħhom, għall-metodu tat-tmexxija tagħha, bdiet bil-ħolqien ta' kodiċi ġdid ispirat mill-ideat tal-enċiklopedisti. Fl-istess ħin bl-għajnuna tal-favoriti tagħha, li kienet tavda fihom, b'mod partikolari Grigorij Orlov u Grigorij Potëmkin, u anki bis-suċċess tal-ġenerali bħal Pëtr Rumjancev u Aleksandr Suvorov, u l-ammiralli bħal Fëdor Ušakov, espandiet malajr l-eġemonija Russa f'bosta territorji: fil-punent kien hemm l-annessjoni tat-territorju kbir li kisbet meta xoljiet il-Konfederazione zjoni Polakka-Litwana, wara l-gwerer Russo-Torok l-imperu Russu okkupa l-Krimea u, lejn il-lvant estrem bdiet il-kolonizzazzjoni tal-Alaska.

Katerina kienet tammira ħafna 'l Pietru l-Kbir u kompliet timmodernizza ir-Russja tal-Punent billi timxi mal-idejat tal-assolutiżmu mdawwal: kienet tinteressa ruħha fil-problemi tat-tagħlim u waqfet l-ewwel istitut feminili għat-tagħlim superjuri. Kienet tinteressa ruħha wkoll fil-finanzi u fil-ħolqien ta' bliet żgħar imwaqqfin bl-ordi tagħha.    
Minkejja dan, il-politika tagħha wasslet biex in-numru tas-servi tal-gleba żdied u dan  ġab miegħu skuntentizza fost in-nies u bosta rvelli li ġew imrażżna bil-vjolenza bħal dik immexxija mil-Kożakk Emel'jan Ivanovič Pugačëv.

Minkejja dawn l-ambigwitajiet politiċi, minħabba l-korrispondenza li kellha mal-filosfi illuministi li kienu jfaħħru il-gvern tagħha, il-perjodu tal-ħakma ta' Katerina l-Kbira hu sikwit meqjus bħala l-Epoka tad-Deheb tal-imperu Russu

Bijografija

Ħajjitha qabel ma saret Imperatriċi 

Sofia Federica Augusta ta' Anhalt-Zerbst twieldet fil-21 ta' April, 1729 f'Szczecin, fil-Pomeranja, bint Kristjan Awgustu ta' Anhalt-Zerbst, ġeneral Prussjan, u Ġovanna ta' Holstein- Gottorp, Prinċipessa Ġermaniża. Ommha ma kinetx tagħti kasha għax kienet tippreferli 'l ħuha ż-żgħir Guljiermu Frederiku Kristjan, u Sofia sofriet minn din s-sitwazzjoni. Wara, mikejja li l-familja tagħha ma kinetx ta' l-ogħla linjaġġ, Sofia u ħuha irċevew edukazzjoni ta' livell għoli sew.

Minkejja li ma kinetx partikolarment sabiħa, minn mindu kienet tifla, kellha karattru vivaċi, estrovers, animat minn kurżità mhux tas-soltu, li bih, meta ħadet sehem fil-ballijiet, pranzijiet jew kient tmur fis-salotti tan-nobbiltà, kienet tgħaġġeb lil minn ikellimha. Hemm episodju li juri kemm kellha karattru kburi: meta ppreżentat ruħha quddiem Federiku Guljielmu I tal-Prussja, it-tifla rrefjutat li tbus il-keffa tal-libsa tar-re għax kient qasira wisq u Sofia ma setgħetx tilħaqha. Kienet edukata minn preċettur protestant, imma ż-żagħżugħa Sofia ma kient taqbel xejn mal-viżjoni tad-dinja tal-preċettuor.

Fl-1744, meta kellha biss ħmistax-il sena, iz-zarina Eliżabetta għażlet lil Sofia biex tkun il-mara ta' neputiha Pietru, li ridet tħalli bħala eredi tagħha. Sofia bidlet isimha għal "Katerina" (Ekaterina jew Jekaterina) meta kkonvertiet għall-fidi Russo-Ortodossa. Iż-żwieġ malajr mar ħażin: Pietru, raġel ta' karattru vjolenti u mogħti għas-sakra, wera li kien jobgħod lil martu u kien jimmaltrattaha fil-pubbliku. Katerina ma damitx ma saret popolari fost il-ħafna gruppi qawwijin li kienu jopponu 'l żewġha. Hi ddedikat ruħha għall-qari ta' xogħlijiet tal-filosofija, fosthom ta' Voltaire, Diderot u Montesquieu, u żammet ruħha infurmata dwar x'kien qiegħed jiġri fir-Russja.

Fl-1762, Pietru tela' fuq it-tron bħala Pietru III tar-Russja, imma l-istramberiji tiegħu u l-pulitka tiegħu għamluh mhux popolari ma' dawk il-gruppi li magħhom qabel Katerina kienet żammet u żviluppat relazzjonijiet tajbin. Grigorij Orlov, il-maħbub ta' Katerina, mexxa konfoffa biex tieħu t-tron hi. Inqas imnn sitt xhur wara li tela' fuq it-tron, fis-17  ta' Lulju 1762, Pietru ġie msakkar fil-ħabs fejn miet.

Politika interna 
Katerina kitbet dokument ibbażat fuq il-kitba ta' Cesare Beccaria u Montesquieu, dwar ir-riforma tas-sistema ġudizjarja. Ħalqet kummissjoni li kienet tirrappreżenta l-klassijiet kollha, barra s-servi tal-gleba (il-maġġjoranza tal-popolazzjoni), bl-iskop li tirrivedi l-liġijiet kollha fl-ispirtu tad-dokument. Imma Katerina xoljietha qabbel ma temmet xogħolha, x'aktarx wara bidla fid-direzzjoni fil-pulitka tagħha, ipprovokata mill-irvell tal-bdiewa ta' Emel'jan Pugačëv fl-1773 - 1774.

Katerina rriorganizzat l-amministrazzjoni tal-gubernije (governaturati: reġjuni immexxija minn gvernatur) u tagħthom poter ikbar fuq iż-żoni rurali fil-prevenzjoni ta' rvelli mill-bdiewa. Dan kien proċess li tlesta fl-1775. Ir-riforma ħalqet provinċji u distretti li setgħu jitmexxew aħjar mill-governaturati. Fl-1785 Katerina ppubblikat editt li rrikonoxxa d-dritt tan-nobbiltà li jippreżentaw petizzjonijiet lit-tron, ħelset in-nobbli mis-servizi obbligatorji u mit-taxxi, għamlet in-nobbiltà ereditarja u tat lin-nobbli l-kontroll sħiħ fuq is-servi li jgħixu fuq l-art tagħhom. Barra minn hekk tat xi artijiet tal-kuruna fl-Ukrajna lin-nobbli l-iżjed fidili, u tathom ukoll għadd ta' servi. Inkoraggiet il-kolonizzazzjoni ta' Alaska u ta' erji oħra li kienu għadhom kif intrebħu.

Affarijiet barranin 

Fl-1764 Katerina qiegħdet lil Stanislao Poniatowski, li qabel kien maħbub tagħha, fuq it-tron tal-Polonja. Ir-Russja, imbagħad, inkorporat parti kbira mill-Polonja bħala riżultat tal-qsim miftiehem mal-Awstrija u l-Prussja (1772, 1793, 1795).

Wara l-Guerra Russo-Torka tal-1768 - 1774, Katerina għamlet lir-Russja potenza dominanti fil-Lvant Nofsani. L-għan tagħha kien li l-Imperu Ottoman jinqasam bejn il-potenzi Ewropej, fuq l-istess skema li ntużat għall-Polonja, imma din id-darba, il-politika tagħha ma rnexxitx kif xtaqet hi. Bil-ħila li m'hemmx dubju li kellu il-maħbub ġdid tagħha Grigorij Aleksandrovič Potëmkin (li diġa kien wera fit-trażżin tal-irvell ta' Emel'jan Pugačëv), annessat il-Krimea fl-1783, disa' snin biss wara li din kienet kisbet l-indipendenza mill-Imperu Ottoman bħala riżultat tal-gwerra Russo-Torka tal-1768 - 1774. Minħabba dan l-Imperu Ottoman beda gwerra oħra, li damet mill-1787 sal-1792 u li intemmet bit-trattat ta' Jassy, li bih ġew legittimati l-preteżi Russi fuq il-Krimea. 

Fit-teatru politiku Ewropew Katerina kellha rwol importanti u għamlitha ta' medjatriċi matul il-Gwerra tas-suċċessjoni tal-Bavarja (1778 - 1779) bejn il-Prussja u l-Awstrija. Fl-1780 iffurmat grupp inkarigat li jiddefendi mill-Gran Brittanja, il-vapuri indipendenti matul ir-Rivoluzzjoni Amerikana.

Mill-1788 sal-1790 ir-Russja kienet fi gwerra kontra l-Iżvezja, gwerra li fiha Katerina sabet ruħha tiġġieled ma' kuġinuha Gustavu III tal-Iżvezja. Il-gwerra bdiet meta l-Iżvediżi riedu jieħdu t-territorji tal-Baltiku ċeduti lir-Russja fl-1720. L-Iżvediżi li kienu konvinti li ħa jirbħu lill-għadu malajr, ġarrbu telfit kbar ta' nies u territorji.

Wara li d-Danimarka daħlet fil-gwerra fl-1789, l-affarijiet marru tassew ħażin għall-Iżvediżi, li però, kontra li kien mistenni, irnexxielhom jieħdu l-offensiva fl-1790. L-azzjoni laħqet il-qawwa tagħha fil-battalja ta' Svensksund (illum Ruotsinsalmi, fil-Finlandja) bejn id-9  u l-10 ta' Lulju 1790. Il-flotta Russa, ikkmandata mill-prinċep ta' Nassau, li kellha 232 vapur b'1,200 kanun u 14,000 baħri, iltaqet mal-flotta Żvediża ikkmandata minn Gustavu III innifsu, magħmula minn 200 vapur, 1,000 kanun u 12,500 baħri. Ir-Russi malajr sabu problemi fl-użu tal-artillerija minħabba li l-baħar kien imqalleb waqt li l-Iżvediżi ma kellhomx din il-problrma billi l-vapuri tagħhom kienu ankrati. Fit-tmiem tal-battalja ir-Russi kienu tilfu bejn 50 u 60 vapur u 9,500 baħri. L-Iżvediżi tilfu 6 vapuri biss imma bejn 6,000 u 7,000 baħri. Il-gwerra intemmet bi trattat iffirmat fl-14 ta' Awwissu 1790 li rratifika r-ritorn tat-territorji kkontestati kollha lin-nazzjon tal-oriġni.

L-uniku settur li fih l-ispirazzjoni illuministika influwenzat l-għemil ta' Katerina II kien dak tal-edukazzjoni u s-saħħa: f'Moska u Pietruburgu twaqqfu djar tal-edukazzjoni waqt li fil-bliet importanti infetħu skejjel anki għall-adulti, inbnew sptarijiet ġodda u l-bliet kienu obbligati li jipprovdu tobba u spiżeriji.

Arti u kultura 
Katerina kienet favur l-Illuminiżmu u kienet tqis lilha nfisha bħala filosfu fuq it-tron; saret magħrufa bħala protettriċi tal-arti u tal-letteratura. Kitbet xi kummiedji, rumanzi u memoirs u saret taf lil Voltaire, Diderot u D'Alembert, kollha enċiklopedisti Franċiżi, li min-naħa tagħhom saħħu l-fama tagħha f'kitbithom. Katerina rnexxielha tikkonvinċi l-matematiku Leonhard Euler biex iħalli Berlino u jmur San Pietruburgu. 
Fost il-kummiedji li kitbet insbu L-ingannat u Is-saħħar Siberjan miktubin kemm bl-intenzjoni li tgħallem u kemm biex tikkritika xi għedewwa ipotetiċi bħall-mażunerija.

Madankollu, meta fl-1790 Aleksandr Radiščev ipubblika il-Vjaġġ minn San Pietruburgu għal Mosca li avża li ħa jkun hemm irvelli minħabba l-kondizzjonijiet soċjali deplorevoli tal-bdiewa u s-servi - kontra dak li kienu juru lill-imperatriċi fil-Villaġġ Potemkin - Katerina eżiljatu fis-Siberja.

Ħajja privata 

Matul ir-renju twil tagħha Katerina kellha ħafna maħbubin, li bosta minnhom laħħqithom għal-pożizzjonijiet għolja. Kienet iżżommhom sakemm baqgħu jinteressawha, u mbagħad biex teħles minnhom kienet ittiehom "pensjoni" ta' servi u ħafna art. Il-perċentaġġ tal-flus tal-istat li ntefqu fuq il-qorti tela' minn 10.4% fl-1767 għal 11.4% fl-1781 għal 13.5% fl-1795. Katerina tat 66,000 serv mill-1762 sal-1772, 202,000 mill-1773 sal-1793, u 100,000 f'jum wieħed: it-18 ta' Awwissu 1795. Bl-istess mod kif il-knisja kienet tappoġġaha bit-tama li tieħu l-art tagħha lura, Katerina xtrat il-burokrazija.
Mid-19 ta' April 1764, kull amministratur fis-servizz tal-gvern li kien fl-istess grad għal seba' snin tela' grad minnufih. Fit-13 ta' Settembru 1767 ordnat li wara seba' snin fl-istess grad, kull amministratur għandu jieħu promozzjoni anki jekk ma jkunx jistħoqqlu..

Jgħidu li wara li ntemmet ir-relazzjoni ta' mħabba li kellha mal-kunsilier tagħha Grigorij Aleksandrovič Potëmkin, fl-1776, dan għażillha kandidat biex ikun il-maħbub tagħha, bħal Aleksandr Matveevič Dmitriev-Mamonov li kien sabiħ u intelliġenti biżżejjed biex iżommha interessata.  Xi wħud minn dawn l-irġiel kienu jħobbuha lura, u hi dejjem uriethom ġenerożità kbira, anki wara t-tmiem tar-relazzjoni. Wieħed minn dawn il-maħbubin, Pyotr Zavadovsky, irċieva received 50,000 rublu, pensjoni ta' 5,000 rublu, u 4,000 bidwi fl-Ukrajna wara li ħelset minnu fl-1777. L-aħħar maħbub tagħha kien il-prinċep Platon Zubov, 40 sena iżgħar minnha. L-independenza sesswali tagħha bdiet ħafna leġġendi.

Fil-memoirs tagħha , Katerin qalet li l-ewwel maħbub tagħha, Sergéi Saltykov, kien missier binha Pawlu, però Pawlu kien jixbaħ lil żewġha, Pietru. Katerina kellha tifel illeġittmu, Alekséi Bobrinskói, minn Grigorij Orlov. Dan it-tifel kient iżommu Tula, 'l bogħod mill-qorti (iktar tard Pawlu għamlu Konti). Sena qabel Katerina u Orlov kellhom tifla jisimha Eliżabetta Alexandrovna Alexeeva, (twieldet San Pietruburgu, 1761 – mietet 1844). Fl-1787 iżżewġet lil Friedrich Maximilian Klinger u minn dan iż-żwieġ kellha tifel, Alessandru, li milli jidher miet żgħir fl-1812.
Binha Pawlu sar iz-zar Pawlu I tar-Russja. Katerina indifnet fil-Katidral ta' San Pietru u San Pawl f'San Pietruburgu.

Katerina II fil-kultura popolari 

Il-persunaġġ straordinarju ta' Katerina tar-Russja, barra minn għadd kbir ta' kotba u saġġi, welled ukoll għexur ta' spettakli teatrali (ta' min isemmi il-kummiedja Whom Glory Still Adores, miktuba minn George Bernard Shaw) u films, ibbażati fuq ħajjitha u l-persunaġġ mitiku tagħha. Fil-films interpretawha l-ikbar attriċi tal-aħħar seklu: Minn Marlene Dietrich (The Scarlet Empress, 1934) sa Bette Davis (John Paul Jones, 1959), minn Tallulah Bankhead (A Royal Scandal, 1945) sa Jeanne Moreau (Great Catherine, 1968) u Viveca Lindfors (La tempesta, 1958).

Il-lat tal-kilba sesswali tal-karattru tagħha affaxxina l-attriċi Mae West li, fis-snin 40, wara li ppruvat tagħmel film dwar il-persunaġġ tagħha, fl-1944 telgħet spettaklu teatrali, bit-titlu Catherine Was Great fi Broadway. Din kienet parodija tal-istorja ta' Katerina u fih dehret imdawra b' "għassa imperjali" ta' ħafna rġiel żagħżagħ muskolużi.

Films 
 Forbidden Paradise ta' Ernst Lubitsch, taħdem Pola Negri (1924) (ispirat mill-figura ta' Katerina)
 The Eagle, ta' Clarence Brown, taħdem Louise Dresser  (1925])
 Casanova ta' Alexandre Volkoff, taħdem Suzanne Bianchetti (1927)
 Le joueur d'échecs ta' Raymond Bernard, taħdem Marcelle Charles Dullin (1927)
 Spielereien einer Kaiserin ta' Vladimir Strizhevsky, taħdem Lil Dagover (1930)
 The Rise of Catherine the Great ta' Paul Czinner, Alexander Korda, taħdem Elisabeth Bergner (1934)
 The Scarlet Empress ta' Josef von Sternberg, taħdem  Marlene Dietrich (1934)
 Nothing Sacred ta' William A. Wellman, taħdem Elinor Troy (1937)
 Le Joueur d'échecs ta' Jean Dréville, taħdem Françoise Rosay (1938)
 Cossacks in Exile ta' Edgar G. Ulmer, taħdem L. Biberowich (1939)
 A Royal Scandal ta' Otto Preminger, taħdem Tallulah Bankhead (1945)
 Il cavaliere misterioso ta' Riccardo Freda, taħdem Yvonne Sanson (1948)
 Shadow of the Eagle ta' Sidney Salkow, taħdem Binnie Barnes (1950)
 Admiral Ushakov ta' Mikhail Romm, taħdem Olga Zhiznyeva (1953)
 La tempesta ta'  Alberto Lattuada, taħdem Viveca Lindfors (1958)
 John Paul Jones ta' John Farrow , taħdem Bette Davis (1959)
 Caterina di Russia ta' Umberto Lenzi , taħdem Hildegard Knef (1963)
 Great Catherine ta' Gordon Flemyng , taħdem Jeanne Moreau (1968)
 Emel'jan Pugačëv ta' Aleksei Saltykov , taħdem Vija Artmane (1980)
 E Caterina regnò ... sensiela f'żewġ puntati għat-televiżjoni, jaħdmu Julia Ormond u Vanessa Redgrave(1991)
 Caterina di Russia jaħdmu Catherine Zeta Jones u Omar Sharif(1996)
 Russkiy bun ta' Aleksandr Proshkin, taħdem Olga Antonova (2000)
 Russkij Kovčeg ta' Aleksandr Sokurov , jaħdmu Mariya Kuznetsova, Natalya Nikulenko (2002)

Unuri 
  Gran Mastru tal-Ordni ta' Sant'Andrija

  Gran Mastru u Dama tal-ewwel klassi tal-Ordni Imperjali ta' San Ġorġ

  Gran Mastru tal-Ordni ta' San Vladimiru

  Gran Mastru tal-Ordni Imperjali ta' Sant'Alexander Nevsky

  Gran Mastru tal-Ordni ta' Sant'Anna

  Gran Mastru u Dama tas-Salib il-Kbir tal-Ordni ta' Santa Katerina

Bibljografija 
 Hélène Carrère d'Encausse, Catherine II, Un âge d'or pour la Russie, Fayard, 2002
 Henri Troyat, Catherine la Grande, J'ai lu, 2001. ISBN 978-2-290-31911-6.
 Gian Dàuli, La grande Caterina. Caterina II di Russia, Milan, Aurora, 1934.
 Zoe Oldenbourg, La grande Caterina, Ruma, Casini, 1968.
 Gina Kaus, La grande Caterina, Firenze, Giunti Martello, 1981.
 De Madariaga, Isabel, Catherine the Great: A Short History. Yale University Press, New Haven u Londra, 1993. ISBN 0-300-04845-9 (legatura iebsa), ISBN 0-300-05427-0 (legatura ratba).
 Dixon, Simon, Catherine the Great, Ecco, 2009. ISBN 978-0-06-078627-4.
 Fisher, Alan W., Enlightened Despotism and Islam under Catherine II, Slavic Review 27 (4): 542–553, 1968. 
 Hosking, Geoffrey, Russia: People and Empire, 1552–1917. Harvard University Press, (1997).
 Klier, John D, The Ambiguous Legal Status of Russian Jewry in the Reign of Catherine II, Slavic Review 35 (3): 504–517, (1976). 
 Kolchin, Peter, Unfree Labor: American Slavery and Russian Serfdom, Cambridge, Massachusetts, 1990 [ippubblikat 1987].

Ħoloq esterni 
 Maria Pia Perrotta, Una grande donna al servizio di un grande impero
 Catherine the Great 
 Manifesto of the Empress Catherine II, inviting foreign immigration
 Historical Myths: The Death of Catherine the Great
 Catherine the Great of Russia
 The Princess Who Become Catherine the Great
 Douglas Smith, Love and Conquest: Personal Correspondence of Catherine the Great and Prince Grigory Potemkin

Referenzi 

Politiċi Russi