Nexhmije Pagarusha

Nexhmije Pagarusha (pronunzja bl-Albaniż: [neˈd͡ʒmijɛ pagaˈɾuʃa]; is-7 ta’ Mejju 1933 – is-7 ta’ Frar 2020) kienet kantanta u attriċi mir-Repubblika tal-Kosovo, li spiss kienet tissejjaħ ir-reġina tal-mużika tal-Kosovo. Pagarusha kisbet il-fama bħala kantanta fil-Kosovo u fil-pajjiżi ġirien għall-firxa vokali distinta tagħha bħala soprano, li kienet toħroġ fid-dieher meta kienet tkanta diversi kanzunetti folkloristiċi tal-Kosovo matul il-karriera tagħha ta’ 36 sena, mill-1948, fid-debutt tagħha f’Radio Prishtina, sal-1984, fil-kunċert finali tagħha f’Sarajevo. L-istil mużikali tagħha ma kienx limitat biss għall-mużika Albaniża, peress li kienet tkanta b’diversi ġeneri, fosthom rock, pop, funk, opri/mużika klassika, u bosta oħrajn.

Bijografija 
Nexhmije Pagarusha twieldet f’villaġġ żgħir f’Pagarusha, ħdejn ir-raħal ta’ Mališevo, f’Banovina, ir-Renju tal-Jugoslavja (illum il-Kosovo). Hija temmet l-iskola primarja f’Mališevo u mbagħad marret Belgrad, fejn attendiet skola tal-mużika għal tliet snin, fis-sezzjoni magħrufa bħala solo canto. Hija bdiet il-karriera mużikali tagħha bħala kantanta għal Radio Prishtina fl-1948.

Ix-xogħol mużikali kreattiv tagħha dam għaddej għal kważi 40 sena, u fid-dawl tal-kuntrast fil-ġeneri mużikali li kantat, mhix faċli li tillimita lil Pagarusha għal tip speċifiku ta’ kantanta. L-interpretazzjonijiet tagħha fil-mużika folkloristika kienu tal-istess livell għoli bħalma kienu l-interpretazzjonijiet tagħha fil-mużika klassika, speċjalment fl-opri. Pagarusha kienet maħbuba mill-kritiċi tal-mużika u kellha bosta ammiraturi mużikali. Hija kienet tiġi msejħa Bilbili i Kosovës (rużinjol tal-Kosovo), reġina tal-mużika tal-Kosovo, Madame Butterfly, eċċ.

Hija kisbet popolarità mhux biss f’pajjiżha stess iżda anke f’pajjiżi Ewropej oħra, bħall-Albanija, il-Maċedonja ta’ Fuq, il-Bożnija-Ħerzegovina, il-Bulgarija, eċċ. Hija wettqet diversi tours mal-kumpless mużikali Shota f’dawk il-pajjiżi. Fil-Kosovo, hija kisbet it-titlu ta’ Këngëtare e shekullit (Kantanta tas-Seklu).

Waħda mill-iktar kanzunetti popolari tagħha hija Baresha (Ir-Ragħajja). Il-mużika tal-kanzunetta kitibha r-raġel tagħha, Rexho Mulliqi, u l-lirika kitibha Rifat Kukaj. Pagarusha kantat u rreċtat f’diversi opri teatrali u films, u anke bħala attriċi rebħet bosta premjijiet.

Hija temmet il-karriera mużikali tagħha fl-1984 wara li organizzat kunċert aħħari kbir f’Sarajevo. Fis-sena 2000 hija kantat il-kanzunetta Për ty (Għalik) f’programm televiżiv Albaniż, wara 16-il sena ta’ assenza. Hija ħadmet bħala konsulent ewlieni għall-mużika fuq Radio Kosovo u fuq Radio Blue Sky, it-tnejn li huma f’Prishtina.

Nexhmije Pagarusha ngħatat il-premju tal-“Ġieħ tan-Nazzjon” (bl-Albaniż: Nderi i Kombit) mill-President tal-Albanija Bujar Nishani f’Novembru 2012.

Nexhmije Pagarusha mietet fis-7 ta’ Frar 2020 minħabba marda mhux magħrufa.

Kanzunetti mhux f’album 
Pagarusha interpretat iktar minn 150 kanzunetta. Uħud mill-iktar kanzunetti tagħha ta’ suċċess kienu:

 Baresha (Ir-ragħajja)
 Ani mori nuse (Tajjeb wisq, ja żagħżugħa miżżewġa)
 Mora testin (Għamilt it-test)
 Kur më shkon si zog n'hava (Meta ttir bħal għasfur fis-sema)
 Kur më del në derë (Meta titfaċċa fuq l-għatba tal-bieb tiegħi)
 Ke selvitë (Maċ-ċipressi)
 Ç'u ngrit lulja në mëngjes (Kif jiftħu l-fjuri filgħodu)
 Çil njat zemër plot kujtime (Iftaħ dik il-qalb mimlija memorji)
 Dallëndyshe (Ħuttafa)
 Një lule (Fjura)
 Zambaku i Prizrenit (Il-ġilju ta’ Prizren)
 Sytë për ty i kam të njomë (Għajnejja mimlijin dmugħ għalik)

Filmografija 

 Makedonska krvava svadba (bl-Albaniż: Dasma e përgjakur; bl-Ingliż: Bloody Wedding (1967)) bħala Nedžmije Pagaruša
 Jugovizija (bl-Albaniż: Jugovizioni, bl-Ingliż: Jugovision (1973))
 Gëzuar viti i ri (Happy New Year (1976))
 E kafshoja terrin (Biting the darkness (1977))
 I ikuri (Gone (1980))
 Tre vetë kapërcejnë malin (Three people overpass the mountain (1981))
 Lepuri me pesë këmbë (The Five-Legged Hare)
 Fluturimi i Micakut (Micak's flight)
 Daullet e të çmendurve (The drums of the crazy ones)
 Rexha i nënës në grazhd të kalit (Mother's son Rexha in the stall)
 Vrasësit bëjnë dasmë natën (The killers throw a wedding at night time (1997))

Referenzi 

Kantanti mill-Kosovo
Atturi mill-Kosovo
Twieldu fl-1933
Mietu fl-2020