Professjoni

Professjoni hija okkupazzjoni stabbilita permezz ta’ taħriġ edukattiv speċjalizzat, bl-għan li jingħataw pariri u jiġi pprovdut servizz b’mod oġġettiv u mingħajr kunflitt ta’ interessi lill-oħrajn, għal kumpens dirett u definit, lil hinn għalkollox mill-aspettattiva ta’ gwadann kummerċjali ieħor. It-tradizzjoni Medjevali u moderna bikrija kienet tirrikonoxxi tliet professjonijiet biss: id-divinità, il-mediċina u d-dritt, li kollettivament kienu jissejħu l-“professjonijiet tal-imgħallma”. Professjoni mhix sengħa u mhix industrija.

It-terminu professjoni hija forma mqassra tal-kunċett ta’ professjoni liberali, li oriġina mill-kunċett Franċiż profession libérale. Fis-sekli 19 u 20, it-terminu ssellef kemm-il darba. Fil-qasam tal-leġiżlazzjoni tal-Unjoni Ewropea, eżattament fid-Direttiva 2005/36/KE dwar ir-Rikonoxximent tal-Kwalifiki Professjonali, il-“professjonijiet liberali” huma “dawk il-professjonijiet li jiġu pprattikati abbażi ta’ kwalifiki professjonali rilevanti b’mod personali, responsabbli u indipendenti professjonalment minn dawk li jipprovdu servizzi intellettwali u kunċettwali fl-interess tal-klijent u tal-pubbliku”.

Xi professjonijiet ivarjaw kemxejn bħala status u poter, iżda l-prestiġju tagħhom ġeneralment jibqa’ stabbli tul iż-żmien, anke jekk il-professjoni jibda jkollha iktar rekwiżiti ta’ studju u ta’ edukazzjoni formali. Iktar reċentement id-dixxiplini bħal pereżempju l-arkitettura ġew formalizzati u issa jirrikjedu perjodi twal ta’ studju bl-istess mod.

Għalkemm il-professjonijiet jistgħu jgawdu minn status u prestiġju pubbliku relattivament għoljin, mhux il-professjonisti kollha jaqilgħu salarji għoljin, u anke fi ħdan professjonijiet speċifiċi jeżistu differenzi sinifikanti fis-salarji. Fid-dritt, pereżempju, avukat tad-difiża korporattiv li jaħdem bis-siegħa jaf jaqla’ diversi drabi iktar dak li jaqla’ prosekutur jew difensur pubbliku.

Studju u taħriġ 
Professjoni tiġi stabbilita permezz ta’ proċess ta’ professjonalizzazzjoni meta kwalunkwe sengħa jew okkupazzjoni tittrasforma ruħha permezz tal-“iżvilupp tal-kwalifiki formali abbażi tal-edukazzjoni, l-apprendistati u l-eżamijiet, it-twaqqif ta’ korpi regolatorji b’setgħat biex jiġu ammessi u ddixxiplinati l-membri, u xi grad ta’ drittijiet ta’ monopolju”.

Hemm diversi punti importanti li permezz tagħhom okkupazzjoni tiġi identifikata bħala professjoni, fosthom:

 okkupazzjoni issir okkupazzjoni full-time
 l-istabbiliment ta’ skola tat-taħriġ
 l-istabbiliment ta’ università
 l-istabbiliment ta’ assoċjazzjoni lokali
 l-istabbiliment ta’ assoċjazzjoni nazzjoni tal-etika professjonali
 l-istabbiliment ta’ liġijiet statali tal-għoti tal-liċenzji

L-applikazzjoni ta’ dawn il-punti importanti mas-sekwenza storika ta’ żvilupp ngħidu aħna fl-Istati Uniti fil-professjoni ta’ servejer, wasslet biex il-professjoni kienet l-ewwel li kisbet status professjonali (George Washington, Thomas Jefferson, u Abraham Lincoln kollha ħadmu bħala servejers qabel ma daħlu fil-politika), segwita mill-mediċina, ix-xjenza attwarja, id-dritt, id-dentistrija, l-inġinerija ċivili, il-loġistika, l-arkitettura u l-kontabilità.

Fis-seklu 19, biż-żieda tat-teknoloġija u tal-ispeċjalizzazzjoni okkupazzjonali, korpi oħra bdew jiddikjaraw status professjonali, fosthom l-inġinerija mekkanika, il-farmaċewtika, il-mediċina veterinarja, il-psikoloġija, l-indukrar, it-tagħlim, ix-xogħol fil-libreriji, l-optometrija u x-xogħol soċjali, li kollha saru professjonijiet sal-1900 permezz tal-ksib tal-punti importanti msemmija hawn fuq.

Regolamentazzjoni 
Oriġinarjament, kwalunkwe regolamentazzjoni tal-professjonijiet kienet tkun awtoregolamentazzjoni permezz ta’ korpi bħall-organizzazzjonijiet jew l-assoċjazzjonijiet tat-tobba jew tal-prattikanti fil-qrati. Bir-rwol dejjem jikber tal-gvernijiet, il-korpi statutorji kulma jmur bdew jaqdu dan ir-rwol, u l-membri tagħhom kienu jinħatru mill-professjoni stess jew (kulma jmur) mill-gvernijiet. Il-proposti għall-introduzzjoni jew għat-titjib tar-regolamentazzjoni statutorja jaf jiġu aċċettati minn professjoni ladarba jipproteġu lill-klijenti u ttejjeb il-kwalità u r-reputazzjoni tagħhom, jew tirrestrinġi l-aċċess għall-professjoni u b’hekk twassal biex ikunu jistgħu jiġu imposti miżati iktar għoljin. Inkella jistgħu ma jiġux aċċettati peress li jillimitaw il-libertà tal-membri li jinnovaw jew li jipprattikaw kif iridu skont il-ġudizzju professjonali tagħhom.

Eżempju ta’ dan seħħ fl-2008, meta l-gvern Brittaniku ppropona regolamentazzjoni statutorja wiesgħa għall-psikologi. L-ispirazzjoni wara l-bidla kienu għadd ta’ problemi fil-qasam tal-psikoterapija, iżda hemm diversi tipi ta’ psikologi, inkluż fosthom ħafna li ma għandhomx rwol kliniku u fejn ir-raġuni wara r-regolamentazzjoni mhijiex daqshekk ċara. Il-psikoloġija tax-xogħol wasslet għal nuqqas ta’ qbil, u s-Soċjetà Psikoloġika Brittanika kienet favur ir-regolamentazzjoni statutorja tal-“psikologi okkupazzjonali” filwaqt li l-Assoċjazzjoni tal-Psikologi Korporattivi kienet kontra r-regolamentazzjoni statutorja tal-“psikologi korporattivi”.

Minbarra li jirregolaw l-aċċess għal professjoni, il-korpi professjonali jistgħu jistabbilixxu eżamijiet tal-kompetenzi u jinfurzaw kodiċi etiku. Jista’ jkun hemm diversi korpi bħal dawn għal professjoni waħda f’pajjiż wieħed, bħal pereżempju l-korpi tal-kontabilità tar-Renju Unit (ACCA, CAI, CIMA, CIPFA, ICAEW u ICAS), li kollha ngħataw ir-Royal Charter (l-ekwivalenti ta’ warrant), għalkemm il-membri tagħhom mhux neċessarjament kollha għandhom il-kwalifiki, u joperaw flimkien ma’ korpi ulterjuri (AAPA, IFA, CPAA). Eżempju ieħor ta’ korp regolatorju li jirregola professjoni huwa l-Unjoni tal-Għalliema Professjonali ta’ Hong Kong, li tirregola l-imġiba, id-drittijiet, l-obbligi u d-dmirijiet tal-għalliema bis-salarju li jaħdmu fl-istituzzjonijiet edukattivi f’Hong Kong.

Il-professjoni ta’ inġinier hija rregolata ħafna f’xi pajjiżi (eż. il-Kanada u l-Istati Uniti) b’sistema rigoruża tal-għoti tal-liċenzji għall-inġiniera professjonali li tikkontrolla l-prattika, iżda mhux f’pajjiżi oħra (eż. ir-Renju Unit) fejn it-titli u l-kwalifiki huma rregolati iżda l-prattika mhijiex.

Tipikament, l-individwi huma meħtieġa skont il-liġi jkunu kkwalifikati minn korp professjonali lokali qabel ma jitħallew jipprattikaw dik il-professjoni. Madankollu, f’xi pajjiżi, l-individwi ma jistgħux ikunu meħtieġa skont il-liġi jkunu kkwalifikati minn tali korp professjonali biex jipprattikaw, bħall-każ tal-kontabilità fir-Renju Unit (għajr xogħol tal-awditjar u tal-insolvenza li legalment jirrikjedu kwalifika minn korp professjonali). F’każijiet bħal dawn, il-kwalifika mill-korpi professjonali effettivament għadha kkunsidrata bħala prerekwiżit għall-prattika mill-biċċa l-kbira ta’ min iħaddem u l-klijenti jistipulaw li l-individwi għandu jkollhom il-kwalifiki qabel ma jqabbduhom għas-servizzi tagħhom. Pereżempju, sabiex wieħed isir professjonist tat-tagħlim bil-kwalifiki meħtieġa f’Hong Kong u jaħdem fi skola ffinanzjata mill-istat/gvern, wieħed jeħtieġ li jkollu Diploma ta’ wara l-Baċellerat fl-Edukazzjoni ("PGDE") jew Baċellerat fl-Edukazzjoni ("B. Ed") f’istituzzjoni edukattiva terzjarja jew f’università. Dan ir-rekwiżit ġie stabbilit mill-Uffiċċju tad-Dipartiment tal-Edukazzjoni ta’ Hong Kong, li huwa d-dipartiment governattiv li jirregola s-settur tal-edukazzjoni ta’ Hong Kong.

Iktar qari 

 Abbott, A. (1998). The theory of professions. Chicago, IL: University of Chicago Press.
 Brint, Steven. 1994. In an Age of Experts: The Changing Roles of Professionals in Politics and Public Life. Princeton University Press.
 Penelope J. Corfield, Power and the Professions in Britain, 1700–1850, Routledge, Londra, 1995.
 Yves Dezalay and David Sugarman, Professional Competition and Professional Power, Routledge, 1995, ISBN 0-203-97721-1.
 Eliot Freidson, Professional Powers: A Study of the Institutionalization of Formal Knowledge, Chicago: University of Chicago Press, 1986, ISBN 0-226-26225-1.
 Joseph M. Jacob, Doctors and Rules: A Sociology of Professional Values, Transaction Publishers, New Brunswick u Londra, 1999.
 Montgomery, Jonathan (1989). "Medicine, Accountability, and Professionalism". Journal of Law and Society. 16 (3): 319–39.

Referenzi 

Professjonijiet
Kummerċ