joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Fenek ta' denbu qotni ta' Omiltemi

Fenek

Il-Fenek ta' denbu qotni ta' Omiltemi, Sylvilagus insonus, huwa mammiferu plaċentat erbivoru (magħruf biss minn anqas minn 10 eżemplari) endemiku tal-Messiku li jgħix f' arja ristretta ħafna u l' ilu ma jidher mis-snin 1960. 

MacPhee u Flemming fl-1999 ikkunsidraw din l-ispeċi bħala każ ta' estinzjoni moderna tal-llum il-ġurnata solvut. Madankollu Cervantes et al. (fl-istampar) eżamina ġilda ta' annimal li nnġabar fil-viċinanzi fl-1998 minn residenti tal-post. L-eżemplari rriżulta li huwa ġenetikament distint minn Sylvilagus cunicularius, speċi li tinsab fil-madwar u li il-kulur tal-pil jaqbel ma' deskrizzjonijiet ta' Sylvilagus insonus li kienu saru fil-passat. Cervantes et al. (fl-istampar) ikkonkluda li l-ispeċi għada teżisti u probabilment tigħx ristretta fil-muntanji umdi, miksijin bil-foresta li qiegħda fil-qrib ta' Omiltemi.

Distribuzzjoni
Il-Fenek ta' denbu qotni ta' Omiltemi, huwa speċi endemika tal-Messiku u jgħix biss f' Sierra Madre del Sur fl-istat ta' Guerrero, u jippreferi ambjent ta' foresta maquda tas-sħab f' għoli ta' bejn 2,300m u 5,280m.

Klassifikazzjoni

Ordni Lagomorpha
Familja Leporidae
Ġeneru Sylvilagus
Sottoġeneru Tapeti
Fenek ta' denbu qotni ta' Omiltemi, Sylvilagus insonus

Referenzi
Lagomorph Specialist Group (1996). Sylvilagus insonus Fil-Periklu kritiku ta' estinzjoni. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. IUCN 2006. Informazjoni mniżla fid- 9 ta' Novembru 2006
Fenek pigmew

Il-fenek pigmew, xjentifikament magħruf bħala Brachylagus idahoensis, huwa mammiferu plaċentat erbivoru u wieħed mil-uniċi żewġt ifniek Amerikani li jħaffru il-bejta tagħhom stess. Dan il-fenek huwa differenti sew mil-ispeċi fil-ġeneri Lepus u Sylvilagus u b'hekk meqjus bħala fenek monotipiku, l-unika speċi fil-ġeneru Brachylagus. 

Għalkemm bħala speċi fil-Colombia Basin tal-Istati Uniti imniżżla f'"periklu ta' estinzjoni", mil-IUCN din hi mniżżla bħala speċi f'"riskju minuri". Din il-valutazzjoni differenti hi minħabba li l-popolazjoni fil-Columbia Basin hija relitt iżolat u ġenetikament distinta li qiegħda fit-triq ta' żvilupp ta' sottospeċi ġdida, iżda l-IUCN tikkunsidra biss l-istat tal-popolazjoni tal-ispeċi b'mod sħiħ u globali.

Il-fenek pigmew huwa l-iżgħar leporidu fid-dinja, fejn fenek adult jiżen bejn 375 sa massimu ta' 500 gramma u tul totali ta' bejn 23.5 sa 29.5 ċentimeteri, u n-nisa ta' din l-ispeċi huma kemmxejn akbar mil-irġiel. Il-fenek pigmew jingħaraf minn leporidi oħra mid-daqs eċċezjonalment żgħir, mill-widnejn qosra, mis-saqajn ta' wara pjuttost żgħar u n-nuqqas ta' pil abjad mad-denb.

Il-fenek pigmew ġeneralment iħobb jgħix f'arja b'ħaxix għoli tal-Artemisia spp. għal ilqugħ, ikel u protezzjoni matul is-sena kollha.

Distribuzzjoni 

Id-distribuzjoni storika ta' dan il-fenek endemiku, kienet mifruxa mal-ambjenti xotti fir-regjuni tal-Great Basin u ż-żoni muntanjużi fil-Punent tal-Istati Uniti, li jinkludu partijiet minn Montana, Idaho, Wyoming, Utah, Nevada, Kalifornja, Oregon u Washington.

Klassifikazzjoni 

 Ordni Lagomorpha
 Familja Leporidae
 Ġeneru Brachylagus
 Fenek pigmew, Brachylagus idahoensis

Referenzi 

 Brachylagus idahoensis, Lista Ħamra tal-IUCN 2006
 Daħla fir-reġistru federali tal-Gvern tal-Istati Uniti

Fenek
Fenek Ewropew

Il-Fenek Ewropew Oryctolagus cuniculus jew kif jissejjaħ f' Malta Fenek tax-xiber jew Fenek tas-salvaġġ u li jagħmel parti mil-fawna ta' Malta ukoll, huwa speċi ta' mammiferu plaċentat erbivoru oriġinarjament minn naħa ta' Nofs in-nhar tal-kontinent Ewropew, għalkemm il-llum il-ġurnata għandu firxa ħafna akbar grazzi għal bniedem. Din hija l-unika speċi ta' fenek li giet iddomestikata kemm għal-ikel, pil u bħala annimal tad-dar mill-ispeċi kollha ta' leporidi li jeżistu u b' hekk ir-razzez jew varjetajiet kollha ta' fniek iddomestikati huma kollha Oryctolagus cuniculus. 

Il-Fenek Ewropew huwa leporidu ta' daqs żgħir, twil bejn 34 u 45 ċentimetru u jiżen bejn 1.3 u 2.2 kilogrammi. Din l-ispeċi ta' fenek għandha par widnejn twal, is-saqajn ta' wara kbar, u pil qasir ta' lewn griż fil-kannella b'denb qasir u sufi.Il-Fenek Ewropew jiċċaqlaq minn post għal ieħor bil qbież u għal dan l-iskop jużaw is-saqajn ta' wara kbar u b'saħħithom li huma miksijin bi strat ta' pil oħxon biex jassorbi fiħ id-daqqa waqt il-ġiri. Is-swaba tas-saqajn ta' wara għandhom il-ġilda bejniethom biex jibqu maqudin flimkien anke waqt il-ġiri għal aktar stabilita.

Il-Fenek Ewropew huWa magħrufa sew għal bejtiet kumplessi li jħaffer taħt l-art, fejn dan iqatta ħafna mill-ħin tiegħu meta ma jkunx qiegħed jiekol.

Il-Fenek Ewropew ġie ntrodott bħala speċi eżotika f' ħafna gżejjer (eż.fil-gżejjer Brittaniċi, f' uħud mil-gżejjer tal-Ħawaj, fil-gżejjer ta' San Juan, Awstralja u New Zealand) u waqt li f' kull waħda minn dawn ħoloq problemi ekoloġiċi enormi għax irriproduċa f' numru kbir u poġġa ħafna speċi endemiċi f' periklu ta' estinzjoni minn ħabba kompetizjoni, fil-Penisula Iberika (Spanja u Portugal) tant naqas drastikament fin-numru (minn ħabba l-mard myxomatosis u calicivirus tal-fniek, il-kaċċa żejda mill-bniedem u telf ta' abitat) li poġġa lil-Linċi Iberika u l-Ajkla rjali ta' Spanja li kienu jibbażaw id-dieta tagħhom fuqu f' periklu ta' estinzjoni ukoll.

Reproduzzjoni 
Il-Fenek Ewropew għalkemm mhuwiex żgur wieħed mill-aktar b'saħħtu, veloċi jew intelliġenti fost il-mammiferi, żgur qiegħed f' niċċa ekoloġika ferm solida grazzi għar-rata ogħlja ta' ripproduzzjoni li għandu. Il-fenka t' ovula eżatt waqt it-tammir u wara tqala ta' 31 ġurnata (għalkemm din tista tvarja minn 29 sa 35 ġurnata), ġeneralment ikollha boton minn 2 sa 12-il żarmuġ.

Klassifikazzjoni 

 Ordni Lagomorpha
 Familja Leporidae 
 Ġeneru Oryctolagus
 Fenek Ewropew, Oryctolagus cuniculus
 Sottospeċi
 Oryctolagus cuniculus algirus (Loche, 1858) 
 Oryctolagus cuniculus brachyotus (Trouessart, 1917) 
 Oryctolagus cuniculus cnossius (Bate, 1906) 
 Oryctolagus cuniculus cuniculus (Linnaeus, 1758) 
 Oryctolagus cuniculus habetensis (Cabrera, 1923) 
 Oryctolagus cuniculus huxleyi (Haeckel, 1874)

Referenzi 
 Lagomorph Specialist Group (1996). Oryctolagus cuniculus Fi stat ta' l-inqas ħsieb. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. IUCN 2006. Informazjoni mniżla fid- 9 ta' Novembru 2006.
 Reversing Rabbit Decline 2005 report concerning efforts to recover rabbits in Spain and Portugal, supported by the IUCN Lagomorph and Cat Specialist Groups

Fenek
Fenek tal-istrixxi ta' Sumatra

Il-Fenek tal-istrixxi ta' Sumatra (Nesolagus netscheri), magħruf ukoll bħala Fenek tal-widnejn qosra ta' Sumatra jew Fenek Sumatran, huwa mammiferu plaċentat erbivoru tal-familja Leporidae, fl-ordni Lagomorpha.

Dan il-fenek huwa ristrett għal foresti tal-muntanja fil-Punent u l-Lbiċ ta' Sumatra, hemm rekord wieħed biss fl-1972 mill-Park Nazzjonali ta' Gunung Leuser u rapport ta' avvistament fl-1978 fil-qrib tal-Muntanja Kerinci. Kważi r-rekords kollha ta' din l-ispeċi ġejjin minn żoni fejn ikabbru l-pjanti tat-te u l-kafe fejn il-foresta ġiet maqtugħha, f'għoli ta' bejn 600 u 1,600 metru. L-ambjent huwa kollu foresta tal-muntanja li tikber fuq ħamrija vulkanika u l-Fenek tal-istrixxi ta' Sumatra jiekol il-ħxejjex li jikbru fil-livell ta' taħt is-siġar u mhux fejn hemm il-ftuħ jew saret xi tip ta' deforestazzjoni. Dan il-fenek huwa notturn u matul il-ġurnata jistaħba f'bejtiet jew f'toqob taħt l-art qalb l-għeruq tas-siġar. 

Il-Fenek tal-istrixxi ta' Sumatra huwa imniżżel bħala speċi f'periklu kritiku ta' estinzjoni minħabba telf ta' abitat minn deforestazzjoni. Minn dan il-fenek ftit li xejn inqabdu eżemplari u ħafna drabi jkunu għaddew snin twal bejniethom u l-unika Fenek Sumatran li nżamm barra mill-ambjent naturali tiegħu miet fi ftit żmien. Dan kien maħsub li huwa fenek monotipiku, l-unika speċi fil-ġeneru Nesolagus sakemm ftit snin ilu instab il-Fenek tal-istrixxi ta' Annam (Nesolagus timminsi), fil-muntanji ta' Annamite bejn Laos u Vjetnam.

Distribuzzjoni 

Il-Fenek tal-istrixxi ta' Sumatra huwa speċi ta' fenek rari ħafna endemiku tal-Indoneżja li jinsab biss fil-foresta tal-Muntanji Barisan fil-Punent tal-gżira ta' Sumatra.

Klassifikazzjoni 

 Ordni Lagomorpha
 Familja Leporidae 
 Ġeneru Nesolagus
 Fenek tal-istrixxi ta' Sumatra jew Fenek tal-widnejn qosra ta' Sumatra, Nesolagus netscheri

Referenzi 
 Nesolagus netscheri fuq il-Lista Ħamra tal-IUCN 2006.

Strixxi ta' Sumatra
Fenek tax-xmara

Il-Fenek tax-xmara (Bunolagus monticularis) huwa mammiferu plaċentat erbivoru u notturn, tal-familja Leporidae, fl-ordni Lagomorpha. Dan il-fenek huwa wieħed mill-aktar mammiferi rari fid-dinja, li jgħix f'żona ristretta ħafna u jinsab biss fir-reġjuni tan-Nofsinhar u fiċ-ċentru tad-deżert ta' Karoo tal-Afrika t'Isfel fil-Provinċja ta' Kap. Il-fenek tax-xmara huwa fenek monotipiku, l-unika speċi fil-ġeneru Bunolagus.

Normalment il-fenek tax-xmara jkollu strixxa sewda mir-rokna tal-ħalq għal fuq il-warda tal-wiċċ fuq kull naħa. Il-pil lewn il-krema minn taħt l-għonq għal taħt iż-żaqq li jiskura huwa u tiela' mad-dahar, denb sufi fil-kannella ċar bit-tarf ħarira fl-iswed u par saqajn wiesgħajn fuq wara f'forma ta' mazza.

L-evidenza turi li d-daqs tal-popolazzjoni qiegħed dejjem jonqos. Mill-aħħar stimi ħareġ li dawn l-aħħar 70 sena il-popolazzjoni globali naqset saħansitra b'60%. Illum il-ġurnata il-popolazzjoni qiegħda maqsuma u mifruda f'sottopopolazzjonijiet iżgħar li l-ebda waħda ma għandha aktar minn 50 fenek adult fiha. Dan il-fenek tax-xmara jħobb ambjent magħmul minn ħaxix għoli li jikber fuq il-ħamrijja tal-pjanuri tal-għargħar fejn jiffurmaw xmajjar staġjonali, li sfortunatament 80% minn dan l-abitat ġie kkultivat jew immodifikat mill-bniedem.

Distribuzzjoni 
Dan il-fenek huwa speċi endemika tal-Afrika t'Isfel. Illum il-ġurnata l-fenek tax-xmara jinsab jgħix fi ftit postijiet biss fid-Deżert ta' Karoo u l-ebda wieħed minn dawn il-postijiet ma huwa erja protetta. Fraserburg, Sutherland u Victoria West kollha għandhom popolazzjoni żgħira.

Referenzi 
 Lagomorph Specialist Group (1996). Bunolagus monticularis Fil-Periklu kritiku ta' estinzjoni. Lista Ħamra tal-IUCN 2006.

Ħoloq esterni 
 ARKive - images and movies of the riverine rabbit (Bunolagus monticularis)
 additional images available at riverinerabbit.co.za

Xmara
Fenek ta' denbu qotni tad-deżert

Il-Fenek ta' denbu qotni tad-deżert Sylvilagus audubonii jew kif jissejaħ ukoll Denb qotni tad-deżert (l-ispeċi kollha tal-ġeneru Sylvilagus kollha, minflok Fenek ħafna drabi jissejħu denb qotni), huwa mammiferu plaċentat erbivoru membru tal-familja Leporidae, fl-ordni Lagomrpha, tad-Dinja l-Ġdida (il-kontinenti Amerikani). Din l-ispeċi għalkemm ħafna drabi tiġi msieħbha ma' ambjent xott u abitat ta' kważi deżert jew deżert fil-Lbiċ tal-kontinent Amerikan tan-naħa ta' fuq, tgħix ukoll f'ambjenti anqas xotti bħal foresti tal-pinu-ġunipru. 

Il-Fenek ta' denbu qotni tad-deżert huwa simili ħafna fl-apparenza tal-Fenek Ewropew, biss dan għandu widnejn akbar u normalment iżommhom aktar wieqfa. Dan id-denb qotni huwa ħafn' anqas soċjali mill-Fenek Ewropew u jagħmel anqas użu ta' bejtiet taħt l-art ukoll.

Bħall-Fniek ta' denbhom qotni kollha l-oħra, il-Fenek ta' denbu qotni tad-deżert għandu denbu ġej fit-tond bil-pil abjad fuq in-naħa ta' taħt li jidher sew meta jkun qiegħed jaħrab (fenek ta' din l-ispeċi kapaċi jiġri b'veloċita ta' 30 kilometru fis-siegħa). Dan huwa fenek ta' lewn ċar ta' kulur griż fil-kannella, li jsir kważi totalment abjad fuq in-naħa ta' taħt taż-żaqq. Denb qotni tad-deżert adult għandu tul ta' bejn 33 u 43 ċentimetru u jiżen sa 1.5 kilogrammi. Il-widnejn twal normalment ikunu bejn 8 u 10 ċentimetri u s-saqajn kbar ta' wara jilħqu s-7.5 ċentimetri. Bejn is-sessi m' hemmx dimorfismu sesswali kbir, iżda in-nisa għandhom tendenza li jkunu ftit akbar mill-irġiel, biss waqt li l-arja territorjali tan-nisa tkun ta' bejn wieħed u ieħor 4,000 m², tal-irġiel kapaċi tlaħħaq 'il fuq minn 60,000 m².

Il-Fenek ta' denbu qotni tad-deżert għalkemm huwa fenek dijurnu jew attiv matul il-ġurnata jiskarta is-sigħat sħan ta' nofs il-jum. Il-biċċa l-kbira tad-dieta tikkonsisti minn ħaxix iżda jiekol ħafna varjetà ta' pjanti ukoll, saħansitra kaktus. Dan id-denb qotni rarament jixrob għax il-likwidi kollha li għandu bżonn isibhom fil-pjanti li jiekol. 

Dan id-denb qotni fejn l-abbundanza ta' ikel u l-klima jippermettu dawn jipproduċu kemm il-boton fis-sena. Iż-żrameġ għalkemm jitwieldu għomja u bla pil, l-omm tpoġġihom f'ħofra xejn fonda jew f'bejta qalb il-ħaxix mal-art u ma jitilqux minn hemm qabel 3 ġimgħat. Il-Fenek ta' denbu qotni tad-deżert għalkemm ma jiffurmax u ma jaqsamx bejtiet soċjali taħt l-art ma' individwi oħra, meta mqabbel ma' speċi ta' leporidi oħra huwa relativament tolleranti lejn membri tal-istess speċi li jkunu fil-qrib.

Distribuzzjoni 

Il-Fenek ta' denbu qotni tad-deżert jgħix fiċ-ċentru tal-Istati Uniti mil-Lvant tal-Montana sa fil-Punent tat-Texas u fit-Tramuntana tal-Messiku. Lejn il-Punent jinsab jgħix fiċ-ċentru ta' Nevada u fin-Nofs in-nhar ta' California u Baja California. Dan id-denb qotni jgħix sa ogħli ta' 'l fuq minn 2000 metru.

Referenzi 
 Sylvilagus audubonii (TSN 180122). Integrated Taxonomic Information System. Accessed on 10 February 2006.
 1978 issue of Mammalian Species on the Desert Cottontail.

Ħoloq esterni 
 North American Mammals page on Desert Cottontail at the US Smithsonian Institute
 Desert USA page on Desert Cottontail

Fenek
Fenek ta' denbu qotni tal-foresta

Fenek

Il-Fenek ta' denbu qotni tal-foresta Sylvilagus brasiliensis, magħruf ukoll bħala Tapeti u Fenek Brażiljan, huwa mammiferu plaċentat erbivoru tal-familja Leporidae fl-ordni Lagomorpha. Din l-ispeċi hija waħda mis-16-il denb qotni tal-kontinenti Amerikani tal-ġeneru Sylvilagus u flimkien ma' 5 speċi oħra huwa miġbur fis-sottoġeneru Tapeti. 

Il-Fenek ta' denbu qotni tal-foresta huwa wieħed solitarju u ta' abitudni notturni (jkun attiv bil-lejl), ħafna drabi minn ftit wara nżul ix-xemx sa ftit qabel it-tlugħ. Dan id-denb qotni jippreferi jgħix f'ambjent ta' foresta, b'abitat fil-qrib ta' artijiet ta' l-għargħar jew mal-ġnub tax-xmajjar, għalkemm kemm il-darba jinstab jiekol fil-ġonna u f'egħlieqi kkultivati.

It-Fenek ta' denbu qotni tal-foresta jew Tapeti huwa wieħed mil-ftit speċi ta' denb qotni li huwa komuni matul il-firxa tad-distribuzzjoni kollha u b'hekk ma' l-"IUCN Red List of Threatened Species" qiegħed imniżżel bħala leporidu fi stat ta' "L-inqas ħsieb" ("Least Concerned"). 

 Distribuzzjoni 

Il-Fenek ta' denbu qotni tal-foresta għandu distribuzjoni vasta mifruxha ma' bosta pajjiżi fl-Amerika Centrali u fil-kontinent ta' l-Amerika t'isfel. Dan il-fenek huwa speċi li jinsab fil-foresti ta' l-Arġentina, Beliże, Bolivja, Kolombja, Kosta Rika, Ekwador, El Salvador, Gujana, Gujana Franċiża, Gwatemala, Ħonduras, Messiku, Nikaragwa, Panama, Paragwaj, Peru, Surinam u Venezwela.

 Klassifikazzjoni 

Ordni Lagomorpha
Familja Leporidae
Ġeneru SylvilagusSottoġeneru TapetiFenek ta' denbu qotni tal-foresta, Sylvilagus brasiliensisSottospeċiSylvilagus brasiliensis andinus (Thomas, 1897)Sylvilagus brasiliensis apollinaris (Thomas, 1920)Sylvilagus brasiliensis brasiliensis (Linnaeus, 1758)Sylvilagus brasiliensis capsalis (Thomas, 1913)Sylvilagus brasiliensis caracasensis (Mondolfi & Méndez Aroche, 1957)Sylvilagus brasiliensis chillae (Anthony, 1957)Sylvilagus brasiliensis chotanus (Hershkovitz, 1938)Sylvilagus brasiliensis defilippi (Cornalia, 1850)Sylvilagus brasiliensis fulvescens (J.A. Allen, 1912)Sylvilagus brasiliensis gabbi (J.A. Allen, 1877)Sylvilagus brasiliensis gibsoni (Thomas, 1918)Sylvilagus brasiliensis inca (Thomas, 1913)Sylvilagus brasiliensis kelloggi (Anthony, 1923)Sylvilagus brasiliensis meridensis (Thomas, 1904)Sylvilagus brasiliensis minensis (Thomas, 1901)Sylvilagus brasiliensis paraguensis (Thomas, 1901)Sylvilagus brasiliensis peruanus (Hershkovitz, 1950)Sylvilagus brasiliensis sanctamartae (Hershkovitz, 1950)Sylvilagus brasiliensis surdaster (Thomas, 1901)Sylvilagus brasiliensis tapetillus (Thomas, 1913Sylvilagus brasiliensis truei'' (J.A. Allen, 1890)

Referenzi 
Lagomorph Specialist Group (1996). Sylvilagus brasiliensis Fil-Periklu kritiku ta' estinzjoni. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. IUCN 2006. Informazjoni mniżla fid- 9 ta' Novembru 2006
Louise H. Emmons and Francois Feer, 1997 - Neotropical Rainforest Mammals, A Field Guide.
Aztlanolagus

Aztlanolagus huwa ġeneru estint ta' mammiferu lagomorfu (il-fenek, il-liebru u l-pika), fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Eutheria (il-plaċentati), fl-ordni Lagomorpha, fil-familja Leporidae, ma' bosta ġeneri oħra estinti u ma' għaxar ġeneri oħra b'rappreżentanti ħajjin (Bunolagus, Nesolagus, Romerolagus, Brachylagus, Sylvilagus, Poelagus, Oryctolagus, Lepus, Caprolagus  u Pronolagus).

Dan il-ġeneru ġie kkunsidrat u kklassifikat bħala leporidu minn B. D. Russell u A. H. Harris, 1986.

Lista ta' uħud mill-ispeċi tal-ġeneru Aztlanolagus

Ġeneru Aztlanolagus (Russell u Harris 1986)
Aztlanolagus agilis (Russell u Harris 1986)

Referenzi
B. D. Russell and A. H. Harris. 1986. Journal of Mammalogy 67(4):632-639 (J. Alroy/J. Alroy)
Id-Databażi Palebijoloġika

Lagomorpha
Hypolagus

Lagomorpha

Hypolagus huwa ġeneru estint ta' mammiferi lagomorfi (il-Fniek, il-Liebri u l-Piki), fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Eutheria (il-plaċentati), fl-ordni Lagomorpha, fil-familja Leporidae, ma' bosta ġeneri oħra estinti u ma' 10 ġeneri oħra b' rappreżentanti ħajjin (Bunolagus, Nesolagus, Romerolagus, Brachylagus, Sylvilagus, Poelagus, Oryctolagus, Lepus, Caprolagus  u Pronolagus).

(għal aktar informazzjoni ara l-artikli, Leporidu jew Lagomorfu)

Sinonimi

Hypolagus limnetus huwa sinonimu ta' Hypolagus edensis u Lepus vetus huwa sinonimu ta' Hypolagus vetus skond Dice, 1917.

Lista ta' uħud mill-ispeċijiet tal-ġeneru Hypolagus

Ġeneru Hypolagus (Dice, 1917)
Hypolagus arizonensis (Dawney, 1962)
Hypolagus edensis (Frick, 1921)
Hypolagus fontinalis (Dowson, 1958)
Hypolagus furlongi (Gazin, 1934)
Hypolagus gidleyi (White, 1988)
Hypolagus oregonensis (Shotwell, 1956)
Hypolagus parviplicatus (Dawson, 1958) 
Hypolagus regalis (Hibbard, 1939)
Hypolagus ringoldensis (Gustafson, 1978) 
Hypolagus tedfordi (White, 1988)
Hypolagus vetus (Dice, 1917)
Hypolagus voorhiesi (White, 1988)

Referenzi
The Paleobiology Database
Palaeolagus

Lagomorpha

Palaeolagus huwa ġeneru estint ta' mammiferi lagomorfi (il-Fniek, il-Liebri u l-Piki), fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Eutheria (il-plaċentati), fl-ordni Lagomorpha, fil-familja Leporidae, ma' bosta ġeneri oħra estinti u ma' 10 ġeneri oħra b' rappreżentanti ħajjin (Bunolagus, Nesolagus, Romerolagus, Brachylagus, Sylvilagus, Poelagus, Oryctolagus, Lepus, Caprolagus  u Pronolagus).

(għal aktar informazzjoni ara l-artikli, Leporidu jew Lagomorfu)

Sinonimi

Protolagus u Tricium huma sinonimi ta' Palaeolagus skond A.E.Wood, 1940.

Archaeolagus striatus, Palaeolagus agapetillus,  Protolagus affinus,  Tricium annae, Tricium avunculus u  Tricium leporinum huma kollha sinonimi ta' Palaeolagus haydeni skond A.E.Wood, 1940.

Lista ta' uħud mill-ispeċijiet tal-ġeneru Palaeolagus

Ġeneru Palaeolagus (Leidy, 1856)
Palaeolagus burkei (Wood, 1940)
Palaeolagus haydeni (Leidy, 1856)
Palaeolagus hemirhizis (Korth u Hageman, 1988)
Palaeolagus hypsodus (Schlaikjer, 1935)
Palaeolagus intermedius (Matthew, 1899)
Palaeolagus philoi (Dawson, 1956)
Palaeolagus primus (Emry u Gawne, 1986) 
Palaeolagus temnodon (Douglass, 1901)

Referenzi
The Paleobiology Database
Fenek tal-istrixxi ta' Annam

Fenek

Il-Fenek tal-istrixxi ta' Annam Nesolagus timminsi jew kif inhu magħruf ukoll Liebru tal-istrixxi ta' Annam (għalkemm dan huwa fenek), huwa mammiferu plaċentat erbivoru tal-familja Leporidae fl-ordni Lagomorpha, li ġie skopert xjentifikament lejn l-aħħar tas-snin 90. L-ewwel evidenzi tal-eżistenza ta' din l-ispeċi ta' fenek ġew minn eżemplari maqbudin friski fis-swieq tal-ikel f'Laos bejn l-1995 u l-1996 u minn dak iż-żmien 'l hawn instab f'siti oħra fil-Vietnam (Surridge et al. 1999). 

Dan il-fenek huwa ristrett għall-foresti tal-muntanji ta' Annam fuq il-fruntiera bejn Laos u Vietnam, fix-Xlokk tal-kontinent Asjatiku, f'għoli ta' bejn 400 metru l-inqas u 1,500 metru l-aktar. L-ambjent huwa kollu foresta tal-muntanji dejjem ħadra ta' għoli jew altitudni moderata. Dan il-fenek huwa notturnu u matul il-ġurnata jistaħba f'bejtiet jew f'toqob taħt l-art qalb l-għeruq tas-siġar. 

Il-Fenek tal-istrixxi ta' Annam huwa speċi ta' fenek żgħir, b'par widnejn pjuttost ċkejkna, bil-pil lewn il-kannella ċar tar-ramel, bi strixxi suwed minn fuq id-dahar għal-ġenbejn, minn fuq is-saqajn ta' wara għal fuq l-ispallejn u fuq il-wiċċ mal-wardiet għal madwar l-għajnejn, simili għall-istrixxi tal-Fenek ta' l-istrixxi ta' Sumatra l-ispeċi l-oħra fil-ġeneru Nesolagus.

Distribuzzjoni

Il-Fenek tal-istrixxi ta' Annam Nesolagus timminsi huwa speċi ta' fenek rari ħafna li jinsab jgħix fuq il-muntanji ta' Annam fuq il-fruntiera bejn Laos u Vietnam.

Klassifikazzjoni

Ordni Lagomorpha
Familja Leporidae 
Ġeneru Nesolagus
Fenek tal-istrixxi ta' Annam, Nesolagus timminsi

Referenzi
Lagomorph Specialist Group (1996). Nesolagus timminsi Fil-Periklu kritiku ta' estinzjoni. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. IUCN 2006. Informazjoni mniżla fid- 9 ta' Novembru 2006.
Lista ta' bliet kapitali



Il-Bliet Kapitali tal-Pajjiżi Ewropej

Bliet kapitali tal-Pajjiżi Indipendenti 

 Amsterdam () 

 Andorra la Vella () 

 Ankara ()

 Ateni() 

 Baku () 

 Belgrad () 

 Berlin() 

 Bern() 

 Bratislava ()

 Brussell () 

 Budapest ()

 Bukarest () 

 Chisinau ()

 Dublin () 

 Ħelsinki ()

 Il-Belt tal-Vatikan () 

 Valletta () 

 Kiev ()

 Kopenħagen () 

 Liżbona () 

 Ljubljana () 

 Londra () 

 Lussemburgu () 

 Madrid ()

 Minsk ()

 Monako () 

 Moska ()

 Nikosija () 

 Nursultan () 

 Oslo () 

 Pariġi () 

 Podgorika ()

 Praga ()

 Rejkjavik() 

 Riga() 

 Ruma () 

 San Marino () 

 Sarajevo () 

 Skopje () 

 Sofja ()

 Stokkolma () 

 Tallinn () 

 Tbilisi () 

 Tirana () 

 Vaduz () 

 Varsavja ()

 Vilnius() 

 Vjenna () 

 Żagreb ()

Bliet Kapitali tal-Pajjiżi Mhux Indipendenti 

 Douglas (Isle of Man) 

 Ġibiltà (Ġibiltà) 

 Longyearbyen (Gżejjer Svalbard u Jan Mayen) 

 Mariehamn (Aland) 

 St Peter's Port (Guernsey)

 Saint Helier (Jersey) 

 Torshavn (Gżejjer Faroe)

Il-Bliet Kapitali tal-Pajjiżi Afrikani

Bliet Kapitali tal-Pajjiżi Indipendenti 

 Addis Ababa (Etjopja) 

 Antananarivo (Madgasskar) 

 Asmara (Eritrea)

 Bujumbura (Burundi)

 Dodoma (Tanżanja) 

 Ħarare (Żimbabwe) 

 Il-Belt Djibouti (Djibouti)

 Kampala (Uganda) 

 Kigali (Rwanda) 

 Lilongwe (Malawi)

 Lusaka (Żambja) 

 Maputo (Możambik) 

 Mogadishu (Somalja) 

 Moroni (Komoros)

 Najrobi (Kenja) 

 Port Louis (Mawrizju) 

 Vittorja (Sejxels)

Bliet kapitali
Listi ta' bliet
Akropoli ta' Ateni

L-Akropoli ta' Ateni huwa fdal ta' bini, mibni fuq għolja tal-ġebla tal-ġir, li tiddomina l-belt ta' Ateni, il-Greċja. L-Akropoli jinkludi wħud mill-eqdem binjiet klassiċi fid-dinja li għandhom sinifikat arkitettoniku u storiku kbir, u fosthom l-iktar famuż huwa l-Partenon. L-isem akropoli ġej mill-kelma Griega ἄκρον (akron, "tarf, estremità") u πόλις (polis, "belt").

Minkejja li hemm l-evidenza li din l-għolja kienu jgħixu fiha sa mir-raba' millenju qabel Kristu, kien Periklew (għall-ħabta tal-495 – 429 Q.K.) li fis-seklu ħamsa qabel Kristu kien ikkoordina l-kostruzzjoni tal-iktar binjiet importanti ta' dan is-sit, fosthom il-Partenon, il-Propylaea, l-Eructheum u t-tempju ta' Atena Nike.

Partenon 

Il-Partenon huwa tempju ta' stil Doriku, li nbena fl-447 Q.K. għal Atena, l-alla femminili tal-għerf.

Propylaea 

Il-Propylaea hija monument li jikkonsisti minn diversi livelli u li nbena għall-ħabta tal-437 Q.K., b'irħam abjad fuq disinn ta' Mnesicles. Il-Propylaea għandha struttura ta' sala. Fuq in-naħa ta' barra nsibu żewġ settijiet ta' sitt kolonni Doriċi.

Eructheum 

L-Eructheum huwa msemmi għal Eruchthus, re tal-mitoloġija. Huwa wieħed mill-iktar tempji elaborati li wieħed jista' jsib fl-Akropoli u huwa eżempju meraviljuż ta' arkitettura Jonika. Il-veranda ta' quddiem hija mogħnija b'sitt figuri femminili, il-Karjatidi. Dan il-bini nbena fl-407 Q.K.

Tempju ta' Atena Nike 

It-Tempju ta' Atena Nike (Atena rebbieħa) inbena fl-420 Q.K. Huwa eżempju ċar ta' tempju klassiku, b'kolonni Joniċi, u huwa mdawwar bil-burdura man-naħa ta' fuq.

Sit ta' Wirt Dinji 

Il-kumpless tal-Akropoli fl-1987 ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' ħames kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (i) "Rappreżentazzjoni ta' kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem"; il-kriterju (ii) "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; il-kriterju (iii) "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; il-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem"; u l-kriterju (vi) "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju".

Referenzi 
Siti ta' Wirt Dinji
Greċja
Siti arkeoloġiċi
Fatt

Ġeneralment fatt hu ġrajja, jew affermazzjoni dwar ġrajja li hi meqjusa vera. Id-diskussjoni dwar il-korrispondenza biunivoka bejn is-sett ta' affermazzjonijiet veri u s-sett ta' fatti għadha miftuħa. Pereżempju, affermazzjonijiet dwar il-verità ta' teoria jew ta' liġi xjentifika s-soltu jiġu trattati bħala korrispondenti ma' xi fatti. Kulltant joħorġu xi differenzi ta' opinjoni dwar ħaġa jew fatt, u jeżistu metodi li jfittxu jnaqqsu kemm jista' jkun dawn id-differenzi. 
 Fil-filosofija, fatt jista' jkun kemm propożizzjoni vera u kemm xi ħaġa  li trendi vera ċerta propożizzjoni.

 Fl-ambitu xjentifiku, fatt hu informazzjoni miksuba permezz ta' esperiment xjentifiku. Fatt hu osservazzjoni imparzjali. F'dan is-sens, fatt hu riżultat magħmul imparzjali (fl-ikbar miżura possibbli) permezz ta' osservazzjoni minn iżjed minn xjenzjat wieħed. Mela nistgħu nikkonkludu li, fl-ambitu xjentifiku, fatt hu r-riżultat ta' osservazzjoni li hi tant aċċettata li hu diffiċli li wieħed jieħu bis-serjetà ipoteżijiet interpretattivi diversi. Fatt jista' jintuża bħala prova favur (jew kontra) ċerta viżjoni tal-univers (dejjem niftakru li l-fatt ma jippruvax il-korrettezza tal-mudell: hekk jew hekk osservazzjoni waħda ma tipprova xejn). Hemm it-tendenza li nagħtu valur akbar il-fatti li jiffavorixxu il-pożizzjonijiet preferiti tagħna u nagħtu valur anqas (jew anki ninjoraw) l-importanza tal-fatti li jkunu kuntrarji. 
 Fl-ambitu tal-liġi bit-terminu fatt ġuridiku nfissru stat jew ġrajja kostituttiva tal-fattispeċi ta' liġi (Il-parti tal-liġi li fiha hemm deskritti l-kondizzjonijiet li jridu jseħħu biex il-liġi tkun applikabbli). Jekk fatt hu previst fil-fattispeċi ta' liġi, ngħidu li dan hu kkwakifikat bħala ġuridikament rilevanti mill-ordinament ġuridiku (il-ġabra ta' liġijiet). Hemm varjetà kbira ta' fatti ġuridiċi, li deskrizzjoni unitarja jagħmluha diffiċli. M'hemmx dubju li ma jeżistux effetti ġuridiċi li mhumiex marbutin ma' fatt.  l-fatti ġuridiċi nistgħu naqsmuhom fi:
 naturali : li ma jiddependux mill-volontà tal-bniedem;
 umani (jew atti ġuridiċi): jekk jiddependu mill-volontà tal-bniedem.
Filosofija
Teorija tal-Liġi
Halitheriinae

Halitheriinae hija sottofamilja ta' mammiferi plaċentati (il-baqar tal-baħar) (estinti), fil-familja Dugongidae ma' żewġ sottofamilji oħra (Dugonginae u Hydrodamalinae), b'bosta ġeneri estinti u bl-ebda speċi ħajja.

Lista tal-ġeneri tas-sottofamilja Halitheriinae 

Sottofamilja Halitheriinae
Ġeneru Anisotherium (Kordos, 1979)
Anisotherium pannonicum (Kordos, 1979)
Ġeneru Eosiren (paraphyletic) (Andrews, 1902)
Eosiren abeli (Sickenberg, 1934)
Eosiren imenti				
Eosiren libyca (Andrews, 1902)
Eosiren stromeri (Sickenberg, 1934)
Ġeneru Eotheroides (Trouessart, 1905)
Eotheroides aegyptiacum (Owen, 1875)
Eotheroides majus (Zdansky ?, 1938)
Ġeneru Halitherium (paraphyletic) (Fitzinger, 1842)
Halitherium alleni (Simpson, 1932)
Halitherium antillense (Matthew, 1916)
Halitherium bellunense (De Zigno,	1875)
Halitherium christolii (Fitzinger, 1842)
Halitherium schinzii (Kaup, 1838)
Ġeneru Indosiren (Von Koenigswald, 1952)
Indosiren javanensis (Von Koenigswald, 1952)
Indosiren koenigswaldi (Mishra & Sahni, 1975)
Ġeneru Miodugong (Deraniyagala, 1969)
Miodugong brevicranius (Deraniyagala, 1969)
Ġeneru Paralitherium (Kordos, 1977)
Paralitherium tarkanyense	(Kordos, 1977)
Ġeneru Prohalicore (Flot, 1887)
Prohalicore dubaleni (Flot, 1887)
Ġeneru Prototherium (paraphyletic) (De Zigno, 1887)
Prototherium intermedium (Bizzotto, 1983)
Prototherium veronense (De Zigno, 1875)
Ġeneru Sirenavus (Kretzoi, 1941)
Sirenavus hungaricus (Kretzoi, 1941)

Referenzi 
 Wilson, D. E.; Reeder, D. M. Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press,

Ħoloq esterni 
 Manatee & Dugong Research, Education, & Conservation  

Sirenia
Miosireninae

Miosireninae hija sottofamilja ta' mammiferi plaċentati (il-baqar tal-baħar) estinti, fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Eutheria, fl-ordni Sirenia, fil-familja Trichechidae ma' sottofamilja oħra (Trichechinae) bil-ġeneri kollha estinti magħrufa biss minn speċi fossili.

Lista tal-ġeneri tas-sottofamilja Miosireninae 

Sottofamilja Miosireninae	
Ġeneru Anomotherium (Siegfried, 1965)
Anomotherium langewieschei (Siegfried, 1965)
Ġeneru Miosiren (Dollo, 1889)
Miosiren kocki (Dollo, 1889)
Miosiren canhami (Flower, 1874)

Referenzi 

 Wilson, D. E.; Reeder, D. M. Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, ISBN 0-8018-8221-4
 Id-Databażi Palebijoloġika

Ħoloq esterni 

 Manatee & Dugong Research, Education, & Conservation 

Sirenia
Prorastomidae

Prorastomidae hija familja estinta ta' mammiferi plaċentati (il-baqar tal-baħar), fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Eutheria, fl-ordni Sirenia, ma' 4 familji oħra (Dugongidae u Trichechidae li għadhom rappreżentati bi speċi ħajjin u Protosirenidae u Rhytinidae li huma estinti), u bl' ebda ġeneru jew speċi ħajja.

Lista tal-ġeneri tal-familja Prorastomidae

Familja Prorastomidae (estinta)
Ġeneru Pezosiren (estint)
Ġeneru Prorastomus (estint)

Referenzi
 The Paleobiology Database

Ħoloq esterni
Manatee & Dugong Research, Education, & Conservation 
The earliest known Sirenian is Pezosiren portelli.

Sirenia
Prorastomus

Prorastomus huwa ġeneru ta' mammiferi estinti, fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Eutheria (il-plaċentati), fl-ordni Sirenia, fil-familja Prorastomidae ma' ġeneru ieħor (Pezosiren), bi speċi waħda biss estinta.

Lista tal-ispeċi tal-ġeneru Prorastomus 

Ġeneru Prorastomus (Owen, 1855)
Prorastomus sirenoides (Owen, 1855)

Referenzi 
 Id-Databażi Palebijoloġika

Ħoloq esterni 
 Manatee & Dugong Research, Education, & Conservation 
 L-ewwel Sirenia magħrufa hija Pezosiren portelli

Sirenia
Protosiren

Protosiren huwa ġeneru ta' mammiferi estinti, fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Eutheria (il-plaċentati), fl-ordni Sirenia, fil-familja Protosirenidae, b'erba' speċi estinti.

Lista tal-ispeċi tal-ġeneru Protosiren 

 Ġeneru Protosiren (Abel, 1907)
Protosiren minima (Desmarest, 1822)
Protosiren sattaensis				
Protosiren fraasi (Abel, 1907)
Protosiren smithae (Domning u Gingerich, 1994)

Referenzi 
 Id-Databażi Palebijoloġika

Ħoloq esterni 
 Manatee & Dugong Research, Education, & Conservation
 Pezosiren portelli

Sirenia
Metaxytherium

Metaxytherium huwa ġeneru ta' mammiferi estinti (il-baqar tal-baħar), fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Eutheria (il-plaċentati), fl-ordni Sirenia, fil-familja Dugongidae, fis-sottofamilja Hydrodamalinae, ma' żewġ ġeneri oħra u bi 12-il speċi estint.

Lista tal-ispeċi tal-ġeneru Metaxytherium 

Ġeneru Metaxytherium (De Christol, 1844)
Metaxytherium aquitaniae (Piller, 1987)
Metaxytherium arctodites (Aranda-Manteca & Barnes & Domning, 1994)
Metaxytherium beaumontii (De Christol, 1844)
Metaxytherium calvertense (Kellogg, 1966)
Metaxytherium crataegense (Simpson, 1932)
Metaxytherium floridanum (Hay, 1922)
Metaxytherium krahuletzi (Depéret, 1895)
Metaxytherium lovisati (Capellini, 1986)
Metaxytherium medium (Desmarest, 1822)
Metaxytherium meyeri (Abel, 1904)
Metaxytherium serresii (Gervais, 1847)
Metaxytherium subapennium (Bruno, 1839)

Referenzi 
 Id-Databażi Palebijoloġika

Ħoloq esterni 
 Manatee & Dugong Research, Education, & Conservation 

Sirenia
Anomotherium

Anomotherium huwa ġeneru ta' mammiferi estinti (il-baqar tal-baħar), fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Eutheria (il-plaċentati), fl-ordni Sirenia, fil-familja Trichechidae, fis-sottofamilja Miosireninae, ma' ġeneru ieħor estint (Miosiren) u bi speċi waħda biss estinta.

Lista tal-ispeċi tal-ġeneru Anomotherium 
 
Ġeneru Anomotherium (Siegfried, 1965)
Anomotherium langewieschei (Siegfried, 1965)

Referenzi 
 Id-Databażi Palebijoloġika

Ħoloq esterni 
 Manatee & Dugong Research, Education, & Conservation 

Sirenia
Miosiren

Miosiren huwa ġeneru ta' mammiferu estint (il-baqar tal-baħar), fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Eutheria (il-plaċentat), fl-ordni Sirenia, fil-familja Trichechidae, fis-sottofamilja Miosireninae, ma' ġeneru ieħor (Anomotherium estint) u b'żewġ speċi estinti.

Lista tal-ispeċi tal-ġeneru Miosiren 
 
Ġeneru Miosiren (Dollo, 1889)
Miosiren kocki (Dollo, 1889)
Miosiren canhami (Flower, 1874)

Referenzi 
 Id-Databażi Palebijoloġika

Links Esterni 
Manatee & Dugong Research, Education, & Conservation  
The earliest known Sirenian is Pezosiren portelli
Tassonomija tal-Mammiferi

Sirenia
Priżma

Il-Priżma hija strument użat ħafna fix-xjenza u l-istudji tal-fiżika. Tikkonsisti fi ħġieġa b'angoli ekwilaterali (60º, 60º u 60º). Kif wera Newton hi taqsam id-dawl abjad fil-kuluri li minnhom huwa magħmul, minħabba li r-rifrazzjoni sseħħ b'ammonti differenti.

 
Ottika
Kannella (kulur)

Il-kannella huwa kulur naturali. Huwa l-kulur li jidher hafna fiz-zkuk nexfin tas-sigar u fil-ħamrija.

Kuluri
Mimotonidae

Mimotonidae hija familja estinta ta' mammiferi (il-lagomorfi), fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Eutheria (il-plaċentati), fl-ordni [[Lagomorpha ma' erba' familji oħra (Mimolagidae u Prolagidae estinti u Ochotonidae u Leporidae rappreżentati b'bosta speċi ħajjin).

Lista tal-ġeneri u tal-ispeċi fil-familja Mimotonidae 

Familja Mimotonidae (estinta)
Ġeneru Anatolmylus (Averianov, 1994) (estint)
Anatolmylus rozhdestvenskii (Averianov, 1994) (estint)
Ġeneru Gomphos (estint)				
Gomphos elkema (estinta)				
Ġeneru Hypsimylus (Zhai, 1977) (estint)
Hypsimylus beijingensis (Zhai, 1977) (estinta)
Hypsimylus yihesubuensis (Meng & Hu, 2004) (estinta)
Ġeneru Mimotona (Li, 1977) (estint)
Mimotona lii (Dashzeveg & Russell, 1988) (estinta)
Mimotona robusta (Li, 1977) (estinta)
Mimotona wana (Li, 1977) (estinta)

Referenzi 
 Id-Databażi Palebijoloġika

Lagomorpha
MCAST

Il-Kulleġġ Malti tal-Arti, Xjenza u Teknoloġija (MCAST) huwa tip ta' kulleġġ postsekondarju f'Malta fejn l-istudenti jmorru biex ikomplu l-istudji tagħhom qabel jidħlu fid-dinja tax-xogħol.

Istituti jew Ċentri 
Il-Kampus Prinċipali tal-MCAST jinsab fit-Telgħa ta' Kordin, Raħal Ġdid. Hemm istituti oħra tal-MCAST mifruxin ma' Malta u Għawdex, fosthom il-Kalkara, Tas-Sliema, l-Imsida, Ħal Qormi, in-Naxxar u l-Mosta f'Malta, u f'Għawdex hemm ċ-Ċentri fix-Xagħra u x-Xewkija.

B'kollox insibu ħdax-il istitut jew ċentru. Dawn huma:
L-Istitut tal-Inġinerija Mekkanika (Raħal Ġdid)
L-Istitut tal-Inġinerija Elettrika u Elettronika (Raħal Ġdid)
L-Istitut tal-Inġinerija tal-Bini u l-Kostruzzjoni (In-Naxxar)
L-Istitut tat-Teknoloġija tal-Informatika u l-Komunikazzjoni (Raħal Ġdid)
L-Istitut tan-Negozju u l-Kummerċ (Raħal Ġdid)
L-Istitut tal-Arti u d-Disinn (Il-Mosta)
L-Istitut Marittimu (Il-Kalkara)
L-Istitut għas-Servizzi fil-Komunità (Tas-Sliema u l-Imsida)
L-Istitut tal-Agrikummerċ (Ħal Qormi)
Iċ-Ċentri tal-MCAST f'Għawdex (Ix-Xagħra u x-Xewkija)

Referenzi 
Edukazzjoni f'Malta
Gomphos

Gomphos huwa ġeneru estint ta' mammiferi lagomorfi fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Eutheria (il-plaċentati), fl-ordni Lagomorpha, fil-familja Mimotonidae (lagomorfi primitivi), ma' bosta ġeneri u speċi kollha estinti.

Lista ta' uħud mill-ispeċi tal-ġeneru Gomphos 

Ġeneru Gomphos (estint)
Gomphos elkema (estinta)

Referenzi 
 Id-Databażi Palebijoloġika

Lagomorpha
Mimolagus

Mimolagus huwa ġeneru estint ta' mammiferi lagomorfi (il-fniek, liebri u piki), fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Eutheria (il-plaċentati), fl-ordni Lagomorpha u fil-familja Mimolagidae (lagomorfi primittivi). Dan huwa l-uniku ġeneru fil-familja Mimolagidae u għandu speċi waħda biss estinta. 

L-iskeletru postkraniku ta' din l-ispeċi mil-Paleoġen tal-Asja bi żball kien ġie deskritt bħala skeletru ta' ġerriem u b'hekk mhux ta' Mimolagus il-lagomorfu. Madankollu, l-istruttura tas-sieq tikkonferma l-affinità mal-lagomorfi u b'hekk ġie konkluż li l-kranju u l-iskeletru huma tal-istess individwu.

Lista ta' uħud mill-ispeċi tal-ġeneru Mimolagus 

Ġeneru Mimolagus (Bohlin, 1951) (estint)			
Mimolagus rodens (Bohlin, 1951) (estinta)

Referenzi 
 Id-Databażi Palebijoloġika
 Skeletal integrity of Mimolagus rodens (Lagomorpha, Mammalia. American Museum novitates ; no. 2806

Lagomorpha
Luzzu

Il-luzzu huwa mirkeb jew dgħajsa tradizzjonali li jintuża l-aktar għas-sajd.

Isem 
L-isem luzzu jew lozzu, ġej mill-Isqalli guzzu, jew mit-Taljan gozzo, li hija dgħajsa tipika tas-sajd fi Sqallija. Dan għaliex lejn l-aħħar tas-seklu dsatax bdew jidħlu kważi kuljum il-gozzi Sqallin jew Naplitani l-aktar fiż-żmien tas-sajd għat-tonn. L-isem żviluppa biż-żmien meta fonetikament il-ħoss tal-ewwel konsonanti 'g' waqa' u minflokk l-artiklu 'l'- li jmur ma' uzzu beda jagħmel parti mill-isem proprju, u hekk minn uzzu issa sar luzzu. Sal-1958, il-liċenzja biex jopera l-luzzu kienet għadha tkun immarkata bħala gozzo imbagħad bħala gozzu u spiċċat biex bdiet tinkiteb luzzu.

Deskrizzjoni 

Fl-aħħar tas-seklu dsatax, il-Maltin ikkupjaw lid-dgħajjes tas-sajd (jew gozzu) Sqallin li kienu jidħlu Malta ta' spiss. Biss, jidhru bosta karatteristiċi tal-isperonara fosthom il-kuluri isfar u ikħal fuq il-buq u l-mustaċċ. Il-luzzu żviluppa bil-mod il-mod għal kif jidher illum, matul is-seklu għoxrin. Fil-forma żgħira tiegħu dan kien magħruf bħala 'firilla'. Biss fis-snin għoxrin u wara bdew jkunu armati b'mutur fuq ġewwa, (inboard) dawn bdew isiru aktar popolari u bdew jinbnew f'forma akbar. Dan sar kemm biex jiflaħ aktar il-mutur, ikun hemm aktar wisgħa u bil-pruwa mtella' aktar il-fuq il-luzzu issa sata' joħroġ aktar mill-kosta għas-sajd għax sata; jiflaħ aktar għall-mewġ. 

Bħalma kienu jagħtu ismijiet u dekorazzjonijiet lid-dgħajjes tal-pass, hekk ukoll il-luzzijiet jagħtuhom isem. Tista’ tgħid li l-biċċa l-kbira minnhom għandhom fuq il-pruwa, skolpiti jew impinġijin, par għajnejn li x'aktarx il-Feniċi ġabu magħhom għax kienu jemmnu fl-alla Eġizzjan Ħorus, l-alla falkun li skont it-twemmin kien kapaċi jara kollox mis-sema u li jipproteġa lill-bniedem mill-għemejjel ħżiena. Is-sajjieda Maltin, bħal ħafna Maltin oħra għadhom jemmnu fis-superstizzjoni tal-poter tal-għajn. 

Xi drabi il-luzzijiet ikollhom xi biċċa fergħa taż-żebbuġ imbierka f'Ħadd il-Palm, marbuta taħt ir-rota fejn, ġieli jkun hemm ukoll minqux sinjal tas-Salib biex iħares lis-sajjieda mill-periklu. Għalkemm issa ma tantx għadhom jagħtu kas, il-luzzijiet kien ikollhom il-lewn tal-pruwa karatteristiku taghhom bħalma kienu ta’ San Pawl il-Baħar miżbugħin bl-aħmar, ta’ Marsaxlokk bl-isfar. f'Għawdex l-iswed jinżebagħ bħala sinjal ta' vistu meta jmut xi ħadd tal-familja.

Bħal fil-kas tad-dgħajsa tal-pass, il-lasta tal-pruwa, kienet isservi biex il-luzzu jsib il-pożizzjoni tiegħu sewwa meta tkun tidher l-art. Il-luzzu jista’ jkun twil bejn ħmistax-il pied sa xi ħamsa u erbghin pied. L-akbar li kienu dawk li nbnew għas-sajd fil-beraħ u t-tagħbijiet il-kbar. Waqt li għad hawn min għadu jibni l-luzzijiet żgħar, il-luzzijiet il-kbar qed jinħadmu fi Sqallija fuq ordni tas-sajjieda Maltin. Dawn bosta drabi jingħataw isem bit-Taljan relatat mal-maħbubin tal-familja. Hekk tara luzzijiet b'ismijiet bħal, Consiglia Madre, jew Ġużeppe Padre.

F’Awwissu ta’ kull sena f'Marsaxlokk issir ċerimonja li fiha il-kappillan tar-raħal ibierek lis-sajjieda u l-luzzijiet qabel ma dawn jitilqu għas-sajd tal-lampuki.

Referenzi 
Dgħajjes tradizzjonali
Palaeothentidae

Paucituberculata

†Palaeothentidae hija familja ta' mammiferi marsupjali estinti, eżattament dawk relatati fil-qrib mal-opossumi ġrieden jew l-opossumi firien, fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Metatheria, fis-superordni Ameridelphia, fl-ordni Paucituberculata, fis-sottordni Caenolestoidea ma' bosta familji oħra estinti u familja waħda biss b'rapreżentanti ħajjin (il-Caenolestidae). Din il-familja hija maqsuma f' 2 sottofamilji †Acdestinae u †Palaeothentinae.

Lista ta' uħud mill-ispeċijiet tal-familja †Palaeothentidae

Familja †Palaeothentidae			
Sottofamilja Incertae sedis
Ġeneru †Hondathentes (Bown & Dumont, 1993)
†Hondathentes cazador (Bown & Dumont, 1993)
Sottofamilja †Acdestinae				
Ġeneru †Acdestis (Ameghino, 1887)
†Acdestis columnaris				
†Acdestis gracilis				
†Acdestis lemairei	
†Acdestis ligatus
†Acdestis maddeni (Anaya-Daza & Goin & Kay & Sánchez-Villagra & Takai, 2003)
†Acdestis obusta
†Acdestis oweni
†Acdestis robustus				
†Acdestis spegazinii
Ġeneru †Acdestodon (Bown & Fleagle, 1993)
†Acdestodon bonapartei (Bown & Fleagle, 1993)
Ġeneru †Acdestoides (Bown & Fleagle, 1993)
†Acdestoides bonapartei				
†Acdestoides praecursor (Bown & Fleagle, 1993)
Ġeneru †Trelewthentes (Bown & Fleagle, 1993)
†Trelewthentes rothi (Bown & Fleagle, 1993)
Sottofamilja †Palaeothentinae
Ġeneru †Carlothentes (Bown & Fleagle, 1993)
†Carlothentes chubutensis (Bown & Fleagle, 1993)
Ġeneru †Palaeothentes (Ameghino, 1887)
†Palaeothentes aratae				
†Palaeothentes intermedius				
†Palaeothentes lemoinei
†Palaeothentes marshalli
†Palaeothentes migueli	
†Palaeothentes minutus				
†Palaeothentes pascuali				
†Palaeothentes primus				
Ġeneru †Pilchenia (Ameghino, 1903)
†Pilchenia lucina (Ameghino, 1903)
Ġeneru †Propalaeothentes (Bown & Fleagle, 1993)
†Propalaeothentes hatcheri				
†Propalaeothentes lepidus				
Ġeneru †Titanothentes (Bown & Fleagle & Rae, 1996)
†Titanothentes simpsoni (Bown & Fleagle & Rae, 1996)

† jindika estinzjoni

Referenzi
The Paleobiology Database.
Tassonomija tal-Mammiferi.
Abderitidae

Abderitidae hija familja ta' mammiferi marsupjali estinti, relatati fil-qrib mal-opossumi ġrieden jew l-opossumi firien, fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Metatheria, fis-superordni Ameridelphia, fl-ordni Paucituberculata, fis-sottordni Caenolestoidea ma' bosta familji oħra estinti u familja waħda biss b'rappreżentanti ħajjin (il-Caenolestidae).

Lista ta' uħud mill-ispeċi tal-familja Abderitidae 

Familja †Abderitidae (Ameghino, 1889)
Ġeneru †Pitheculites (Ameghino, 1902)
†Pitheculites chenche (Dumont & Bown 1997)
†Pitheculites minimus (Ameghino, 1902)
†Pitheculites rothi (Marshall 1990)
Ġeneru †Abderites (Ameghino, 1887) fossili misjuba fl-artijiet tal-Miocene fl-Amerika t'Isfel.
†Abderites meridionalis (Ameghino, 1887)
†Abderites pristinus (Marshall, 1976)

† jindika estinzjoni

Referenzi 
 Id-Databażi Palebijoloġika

Paucituberculata
Argyrolagoidea

Paucituberculata

†Argyrolagoidea hija superfamilja ta' mammiferi marsupjali estinti, fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Metatheria, fis-superordni Ameridelphia, fl-ordni Paucituberculata, fis-sottordni †Polydolopimorphia, fl-infrordni †Simpsonitheria ma' superfamilja oħra il-†Caroloameghinioidea, b' bosta familji u ġeneri estinti, mingħajr l-ebda speċi ħajja. 

(għal aktar informazzjoni ara l-artikli Paucituberculata)

Lista tal-ġeneri u uħud mill-ispeċijiet tas-superfamilja †Argyrolagoidea
				
Superfamilja †Argyrolagoidea				
Familja †Gashterniidae
Ġeneru †Gashternia (Simpson, 1935)
†Gashternia ctalehor (Simpson, 1935)
Familja †Argyrolagidae				
Ġeneru †Argyrolagus (Ameghino, 1904)
†Argyrolagus palmeri				
†Argyrolagus parodii				
†Argyrolagus scagliai				
Ġeneru †Hondalagus (Marshall & Villaroel, 1988)
†Hondalagus altiplanensis (Marshall & Villaroel, 1988)
Ġeneru †Microtragulus	(Ameghino, 1904)
†Microtragulus argentinus				
†Microtragulus bolivianus				
†Microtragulus catamarcensis
†Microtragulus reigi
Ġeneru †Proargyrolagus (Wolff, 1984)
†Proargyrolagus bolivianus (Wolff, 1984)
Familja †Groeberiidae				
Sottofamilja †Groeberiinae				
Ġeneru †Groeberia (Patterson, 1952)
†Groeberia minoprioi (Patterson, 1952)
†Groeberia pattersoni (Simpson, 1970)
Sottofamilja †Patagoniinae				
Ġeneru †Patagonia (Charlini & Pascual, 1987)  
†Patagonia peregrina (Charlini & Pascual, 1987)
Ġeneru †Klohnia (Flynn & Wyss, 1999)
†Klohnia charrieri (Flynn & Wyss, 1999)

† jindika estinzjoni

Referenzi
The Paleobiology Database.
Tassonomija tal-Mammiferi.
Caroloameghiniidae

Caroloameghiniidae hija familja ta' mammiferi marsupjali estinti, fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Metatheria, fis-superordni Ameridelphia, fl-ordni Paucituberculata, fis-sottordni Polydolopimorphia, fl-infrordni Simpsonitheria, fis-superfamilja Caroloameghinioidea, ma' familja oħra (†Glasbiidae), mingħajr l-ebda ġeneru jew speċi ħajja.

Lista tal-ġeneri u uħud mill-ispeċi tal-familja Caroloameghiniidae 
				
Familja †Caroloameghiniidae
Ġeneru †Caroloameghinia (Ameghino, 1901)
†Caroloameghinia tenuis (Ameghino, 1901)
Ġeneru †Chulpasia (Crochet & Sigé, 1993)
†Chulpasia mattaueri (Crochet & Sigé, 1993)
Ġeneru †Procaroloameghinia (Marshall, 1982)
†Procaroloameghinia pricei (Marshall, 1982)
Ġeneru †Robertbutleria (Marshall, 1987)
†Robertbutleria mastodontoidea (Marshall, 1987)

† jindika estinzjoni

Referenzi 
Id-Databażi Palebijoloġika

Paucituberculata
Argyrolagidae

Argyrolagidae hija familja ta' mammiferi marsupjali estinti, fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Metatheria, fis-superordni Ameridelphia, fl-ordni Paucituberculata, fis-sottordni Polydolopimorphia, fl-infrordni Simpsonitheria, fis-superfamilja Argyrolagoidea, ma' żewġ familji oħra Gashterniidae u Groeberiidae, mingħajr l-ebda ġeneru jew speċi ħajja.

Lista tal-ġeneri u wħud mill-ispeċi tal-familja Argyrolagidae 
	
Familja Argyrolagidae
Ġeneru Argyrolagus (Ameghino, 1904)
Argyrolagus palmeri	
Argyrolagus parodii	
Argyrolagus scagliai	
Ġeneru Hondalagus (Marshall u Villaroel, 1988)
Hondalagus altiplanensis (Marshall u Villaroel, 1988)
Ġeneru Microtragulus (Ameghino, 1904)
Microtragulus argentinus	
Microtragulus bolivianus	
Microtragulus catamarcensis
Microtragulus reigi
Ġeneru Proargyrolagus (Wolff, 1984)
Proargyrolagus bolivianus (Wolff, 1984)

Referenzi 
 Id-Databażi Palebijoloġika

Paucituberculata
Groeberiidae

Paucituberculata

†Groeberiidae hija familja ta' mammiferi marsupjali, fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Metatheria, fis-superordni Ameridelphia, fl-ordni Paucituberculata, fis-sottordni Polydolopimorphia, fl-infrordni †Simpsonitheria, fis-superfamilja †Argyrolagoidea ma' 2 familji oħra †Gashterniidae u †Groeberiidae, b' 2 sottofamilji †Groeberiinae u †Patagoniinae u bl' ebda ġeneru jew speċi ħajja.

(għal aktar informazzjoni ara l-artikli Paucituberculata)

Lista tal-ġeneri u uħud mill-ispeċijiet tal-familja †Groeberiidae
				
Familja †Groeberiidae				
Sottofamilja †Groeberiinae				
Ġeneru †Groeberia (Patterson, 1952)
†Groeberia minoprioi (Patterson, 1952)
†Groeberia pattersoni (Simpson, 1970)
Sottofamilja †Patagoniinae				
Ġeneru †Patagonia (Charlini & Pascual, 1987)  
†Patagonia peregrina (Charlini & Pascual, 1987)
Ġeneru †Klohnia (Flynn & Wyss, 1999)
†Klohnia charrieri (Flynn & Wyss, 1999)

† jindika estinzjoni

Referenzi
The Paleobiology Database.
Tassonomija tal-Mammiferi.