joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Filippu V ta' Spanja

Filippu V (19 ta’ Diċembru, 1683 – 9 ta’ Lulju, 1746 Madrid), imlaqqam “l-Animoso”, kien Re ta’ Spanja f’żewġ okkażjonijiet differenti, l-ewwel mill-1700 sal-abdikazzjoni tiegħu f’Jannar 1724 meta laħaq ibnu Luwigi I; iżda huwa reġa' ħa l-poter f'idejh ftit xhur wara. Filippu kien iben Luwigi id-Dawfin il-kbir u Mariana Victoria tal-Bavarja, u b'hekk in-neputi ta’ Luwigi XIV ta’ Franza

Filippu laħaq wara iż-ziju tiegħu Karlu II, l-ewwel monarka Spanjol tad-Dar ta’ Borbon. Iż-żmien kollettiv fuq dawn iż-żewġ renji tiegħu, 45 sena u 21 jum, huwa l-itwal fl-istorja tal-monarkija ta' Spanjola.

Monarki Spanjoli
Twieldu fl-1683
Mietu fl-1746
Marija I tal-Portugall

D. Maria I (Lisbona, 17 ta’ Diċembru 1734 – Rio de Janeiro, 20 ta’ Marzu 1816), imlaqqma “il-Piju” u “l-Ġenn”, kienet ir-Reġina tal-Portugall u tal-Algarves mill-1777 sal-1815. 
Mill-1792 sal-mewt tiegħu, ibnu l-iżgħar Ġwanni aġixxa bħala reġent tar-renju f’ismu minħabba l-mard mentali tiegħu. Kienet it-tifla l-kbira tar-Re Ġużeppi I u Mariana Victoria ta’ Spanja.

Monarki Portugiżi
Twieldu fl-1734
Mietu fl-1816
Lwiġi XV ta’ Franza

Lwiġi XV (15 ta’ Frar 1710 f’Versailles – 10 ta’ Mejju 1774 f’Versailles), magħruf ukoll bħala Louis il-Maħbub (bil-Franċiż: le Bien-Aimé),[1] kien ir-Re ta’ Franza u ta’ Navarra mill-1715 sal-mewt tiegħek.Huwa ħa post lill-bużnannu tiegħu Lwiġi XIV ta’  ħames snin biss. Sakemm laħaq l-età fl-1723, is-saltna tiegħu kienet immexxija minn ziju l-kbir Filippu II, Duka ta’ Orléans bħala reġent.
Il-Kardinal André Hercule de Fleury kien il-ministru ewlieni tiegħu mill-1726 sal-1743, meta r-re mexxa personalment il-ministeru.

Ir-renju twil tiegħu ta’ 59 sena kien jibqa’ mfakkar mill-imgħallem ewlenin tiegħu Jeane Du Barry u Marquise de pompadour, minbarra t-telfa fil-Gwerra tas-7 Snin.U l-alleanza mal-Awstrija, ma’ Marija Tereża tal-Awstrija, miet fl-1774 wara li kellu neputih Lwiġi XVI ta’ Franza

Monarki Franċiżi
Twieldu fl-1710
Mietu fl-1774
Mariana Victoria ta' Spanja

Mariana Vitória de Bourbon (Madrid, 31 ta’ Marzu, 1718 – Lisbona, 15 ta’ Jannar, 1781) kienet il-mara tar-Re José I u Reġina Konsorti tal-Portugall u l-Algarves mill-1750 sal-1777. Kienet bint Filippu V ta’ Spanja u Isabel de Farnesio. Fid-19 ta’ Jannar, 1729, Mariana Victoria żżewġet lil Ġużeppi I tal-Portugall, u Barbara tal-Portugall ta’ din l-oħt iżżewġet il-futur Ferdinandu Ferdinandu VI ta’ Spanja, ħu Mariana Victoria.

Iż-żwieġ kien ferħan għall-ewwel, iżda maż-żmien, Ġużeppi għeja minn Mariana u tfittex li jħobbu, Mariana kellha 4 ibniet, l-ebda subien, għalhekk riedu jieħdu l-kuruna minn idejn bintha,Iżda rrifjutat u talbet id-drittijiet tagħha, fl-1750 saret reġina konsorti, fl-1777 bintha l-kbira ħadet f’idejha bħala Marija I tal-Portugall, qattgħet l-aħħar jiem tagħha fil-paċi sakemm mietet fl-1781.

Monarkija Spanjola
Twieldu fl-1718
Mietu fl-1781
Pietru III tal-Portugall

Pietru III (Lisbona, 5 ta’ Lulju 1717 – Queluz, 25 ta’ Mejju 1786), imlaqqam il-Capacidónio, is-Sacristão u l-Edificador, kien ir-Re Consort tal-Portugall u l-Algarves mill-1777 sal-mewt tiegħu. 
Huwa kien iben ir-Re Ġwanni V u martu l-Arċidukessa Maria Anna tal-Awstrija, u b’hekk kien ħu ż-żgħir tar-Re Ġużeppi I u z-ziju ta’ Maria I tal-Portugall.

Kien għaqli ħafna, imma aktar intelliġenti minn ħuh il-kbir, għalhekk kien iben il-favorit ta’ Ġwanni V tal-Portugall, u b’hekk Dom Ġużeppi kien igħir.

Minkejja dan kien ta’ natura tajba ħafna, għażżien fl-1760 iżżewweġ lil marija biex ikompli l-familja Bragança, fl-24 ta’ Frar 1777 sar re tal-Portugall bħala Pietru III,Minkejja dan, ħalla l-gvern u l-affarijiet tal-kuruna f’idejn martu marija I tal-Portugall

Nies Portugiżi
Twieldu fl-1717
Mietu fl-1786
Borgward

Borgward kienet kumpanija awtomotiva bbażata fi Bremen, il-Ġermanja, mwaqqfa fl-1933 minn Carl FW Borgward (1890-1963). Il-kumpanija għamlet erba' tipi ta' karozzi li nbiegħu madwar id-dinja: Borgward, Hansa, Goliath u Lloyd. Il-mudell Isabella kien wieħed mill-mudelli premium popolari fil-Ġermanja fis-snin 1950. Il-kumpanija waqfet topera fl-1961 wara proċeduri kontroversjali ta' falliment.

Il-marka ingħatat ħajja ġdida fis-seklu 21 minn Borgward AG, kumpanija bbażata fi Stuttgart li titratta l-bejgħ ta’ karozzi tradizzjonali magħmula fiċ-Ċina.

Referenzi

Ħoloq esterni 
 Sit uffiċjali

Manifatturi tal-vetturi Ġermaniżi
Kumpaniji
Teknoloġija
Muhammad VIII al-Amin

Muhammad VIII al-Amin
Muhammad al-Amin VIII (Għarbi: الأمين باي بن محمد الحبيب; Romaniz.: al-ʾAmīn Bāy bin Muḥammad al-Ḥabīb; 4 ta’ Settembru 1881 [1] – 30 ta’ Settembru ta’ Tunisia 1962 l-aħħar.

Twieldu fl-1881
Mietu fl-1962
Nies mit-Tuneżija
Storja tal-Lhud f'Malta

L-istorja tal-Lhud f'Malta' mifruxa fuq żewġ millenji. Komunità Lhudija hija attestata fuq il-gżejjer mis-seklu 4-5. Il-Lhud rnexxew f’Malta taħt il-ħakma Għarbija u Normanna. Ġew mkeċċija fl-1492, u komunità setgħet terġa' tistabbilixxi ruħha biss wara l-1798 taħt il-ħakma Brittanika. Fis-seklu 19 u 20, il-komunità Lhudija f’Malta laqgħet refuġjati mill-Italja u l-Ewropa Ċentrali, ħarbet mill-ħakma Nażista. Illum, komunità żgħira għadha stabbilita sew fuq il-gżejjer.

Biblijografija 
 ROTH, Cecil, The Jews of Malta. Paper read to the Jewish Historical Society of England, 28 March 1928
 TAYAR, Aline P’nina Tayar, How Shall We Sing?: A Mediterranean Journey Through a Jewish Family, Pan Macmillan/Picador Australia, 2000
 WETTINGER, Godfrey, The Jews of Malta in the Late Middle Ages, Midsea Books Limited, Malta, 1985
 DAVIS, Derek, "The Jewish cemetery at Kalkara, Malta", Transactions & Miscellanies (Jewish Historical Society of England), Vol. 28 (1981-1982), pp. 145–170 (26 pages),
 Cassar Carmel, The Jewesses of Malta: Slaves, Peddlers, Healers, Diviners, Studi sull’ Oriente Cristiano. 2013.
 Shelley Tayar, “Shalom: An Account of Malta's Jewish Community Since 1800.” 2009

Lhud
Lhudija
Malta
Storja
Immigrazzjoni lejn Malta
Malta
Konkwista Normanna tan-Nofsinhar tal-Italja

Il-konkwista Normanna tan-Nofsinhar tal-Italja damet mill-999 sal-1139, u involviet ħafna battalji u rebbieħa indipendenti.

Fl-1130, it-territorji fin-Nofsinhar tal-Italja ngħaqdu bħala Renju ta' Sqallija, li kien jinkludi l-gżira ta' Sqallija, it-terz tan-Nofsinhar tal-Peniżola Taljana (ħlief Benevento). , li nżammet fil-qosor darbtejn), l-arċipelagu ta’ Malta, u partijiet mill-Afrika ta’ Fuq.

Forzi Normanni itineranti waslu fin-Nofsinhar tal-Italja bħala merċenarji fis-servizz tal-fazzjonijiet Lombardi u Biżantini, u kkomunikaw aħbarijiet malajr lura d-dar dwar opportunitajiet fil-[[Mediterran] ]. Dawn il-gruppi nġabru f'diversi postijiet, stabbilixxew fiefdoms u stati tagħhom stess, jgħaqqdu u jgħollu l-istatus tagħhom għal de facto indipendenza fi żmien 50 sena mill-wasla tagħhom.

B'differenza mill-konkwista Normanna tal-Ingilterra (1066), li ħadet ftit snin wara l-battalja waħda deċiżiva, il-konkwista tan-Nofsinhar tal-Italja kienet il-prodott ta' għexieren ta' snin u għadd ta' battalji, ftit deċiżivi. . Ħafna territorji ġew maħkuma b'mod indipendenti, u aktar tard biss ġew unifikati fi stat wieħed. Meta mqabbla mal-konkwista tal-Ingilterra, kienet mhux ippjanata u diżorganizzata, iżda ugwalment kompluta.

 
Italja Biżantina
Gwerer Biżantini–Normanni
Storja ta' Sqallija
Karl Janotta

Karl Janotta imwieled fil-15 ta' Mejju, 1880 fi Vjenna (Awstrija) u miet fl-1966, kien politiku u punentist Awstrijak.

Trajtorja 
Kien iben il-Professur August Janotta. Studja fil-gymnasium Teresiano, fondazzjoni tal-imperatriċi María Teresa I tal-Awstrija, li kienet aċċessibbli biss għaż-żgħażagħ tan-nobbli.

Minkejja dan l-ambjent, Janotta saret soċjalista fiż-żmien li kellha fil-gym wara li qrat ir-rumanz futuristiku ta’ Eduard Bellamy, Flashback to the Year 2000. Wara l-Ewwel Gwerra Dinjija ħadem bħala sindku f'Kaltenleutgeben, ħdejn Vjenna.

Barra s-soċjaliżmu, huwa żamm ruħu okkupat bil-ġlieda kontra l-alkoħoliżmu u l-kwistjoni tal-lingwa internazzjonali, li għaliha ddedika parti kbira minn ħajtu.

Huwa stess indikaha fl-Autobiographiette Interlinguistic tiegħu:

Xogħlijiet

Ido 
 Wörterbuch Ido-Deutsch Linguo internaciona di la delegitaro (sistemo ido)
 Ido, die Weltsprache der Zukunft : systematische Grammatik nebst Lesestücken und Wurzelverzeichnis
 Linguo internaciona di la delegitaro Ido die Weltsprache der Zukunft ; systematische Grammatik nebst Lesestücken und Wurzelverzeichnis
 Traduzzjoni ta' La libro del 100 marveli by Artur Fürst

Interlingue 
 Occidental Die Weltsprache ; Einführg samt Lehrkursus, Lesestücken, Häufigkeitswörterverzeichnis u. a. Beiträge
 Leitfaden der Weltsprache Occidental
 Interlinguist Julius Lott
 Leitfaden der Weltsprache Occidental ; Lehrgang in 7 Kapiteln, Lesestücke und ausführliches Wörterverzeichnis Occidental-Deutsch. Mit einem Bilde des Schöpfers der Occidentalsprache
 Repetitorie del grammatica
 Litt manuale de Occidental
 Complet grammatica

Referenzi 

Lingwisti
Interlingue
Twieldu fl-1880
Mietu fl-1966
Nies Awstrijaċi
No Cav

No Cav huwa terminu ġurnalistiku użat  biex jindika moviment kbir ta’ protesta Taljan li qam fil -bidu tas-seklu 21. Dan sar minn assoċjazzjonijiet u gruppi ta’ ċittadini magħqudin bil-kritika tal-barrieri tal-irħam ta’ Carrara fl-Alpi Apuani.

Isem u simbolu 

It-terminu No Cav, qasir għal "No Cave" ("Le lill-barrieri", bit-Taljan), intuża għall-ewwel darba f'artiklu ta' Il Tirreno fl- 2014 biex jiddefinixxi l-attivisti li kienu ħadu sehem f'dimostrazzjoni tal-kumitat Salviamo le Apuane.

Is-simbolu Nru Cav jikkonsisti f'rappreżentazzjoni stilizzata sewda u bajda tal-vjadott tal-Vara tal -Ferroviji tal-Irħam Privat ta' Carrara qasmu minn X kbira ħamra, li fuqha l-kliem "NO CAV" aħmar ukoll, kollha fuq sfond abjad.

Dan il- banner, li d-disinn grafiku tiegħu jfakkar dak tal-moviment No TAV, deher biss fl -2020, waqt attività organizzata mill- ambjentalista Gianluca Briccolani, li s-sena ta’ wara, flimkien ma’ Claudio Grandi u oħrajn, kien iwaqqaf l-assoċjazzjoni Apuane Libere.

Dan is-simbolu u d-definizzjoni ta '"No Cav" mhumiex użati jew aċċettati mill-gruppi kollha tal-moviment u ħafna jippreferu jiddefinixxu lilhom infushom b'termini aktar preċiżi.

Referenzi 

Ġurnaliżmu
Italja
Politika tal-Italja
Protesti
Prim Imħallef ta' Malta

Il-Prim Imħallef ta' Malta huwa l-primus inter pares tal-membri tal-ġudikatura Maltija u jmexxi n-negozju tal-Qrati Superjuri ta' Malta.

Ħatra 
Il-Prim Imħallef jinħatar mill-President ta' Malta b’riżoluzzjoni ta’ żewġ terzi tal-Kamra tad-Deputati ta' Malta.

Il-Kumitat tal-Ħatriet Ġudizzjarji, li huwa inkarigat li jirrakkomanda l-ħatra tal-membri tal-ġudikatura, ma jiġix ikkonsultat dwar il-ħatra tal-Prim Imħallef. Dan biex jiġi żgurat li l-Prim Imħallef li joħroġ ma jkollux leħen dwar l-għażla tas-suċċessur tiegħu/tagħha.

Prim Imħallfin ta' Malta
Ġudikatura Maltija
Kristjaneżmu fil-Medjuevu

Il-Kristjaneżmu fil-Medjuevu jkopri l-istorja tal-Kristjaneżmu mill-Waqgħa tal-Imperu Ruman tal-Punent (c. 476). It-tmiem tal-perjodu huwa definit b'mod differenti. Skont il-kuntest, xi drabi jintużaw avvenimenti bħall-konkwista ta' Kostantinopli mill-Imperu Ottoman fl-1453, l-ewwel vjaġġ ta' Kristofru Kolombu lejn l-Amerika fl-1492, jew ir-Riforma Protestanta fl-1517.[1]

Fil-Pentarkija antika tal-Kristjaneżmu, ħames patriarki kellhom eminenza speċjali: is-sedi ta’ Ruma, Kostantinopli, Ġerusalemm, Antijokja u Lixandra. Il-prestiġju tal-biċċa l-kbira ta’ dawn is-sedes kien jiddependi parzjalment mill-fundaturi appostoliċi tagħhom, jew fil-każ ta’ Biżanzju/Kostantinopli, li kienet is-sede l-ġdida tar-Ruman tal-Lvant, jew Imperu Biżantin kontinwu. Dawn l-isqfijiet kienu jqisu lilhom infushom bħala s-suċċessuri ta’ dawk l-appostli. Barra minn hekk, il-ħames bliet kollha kienu ċentri bikrija tal-Kristjaneżmu, tilfu l-importanza tagħhom wara li l-Levant kien maħkum mill-Kalifat Sunni.

Kristjaneżmu fil-Medjuevu
Nazlı Tolga

Nazlı Tolga Brenninkmeyer (twieldet fit-8 ta' Novembru 1979) hija ġurnalista u preżentatriċi televiżiva Torka-Olandiża. Tolga kienet tippreżenta l-programm ewlieni tal-affarijiet lokali u barranin Fox On Ana Haber u Nazlı Tolga ile Haber Masası.

Bijografija 
Nazlı Tolga twieldet f'Ankara. Hija twieldet f'familja Musulmana-Torka minn Samsun u Malatya f'Ankara. Hija fluwenti fit-Tork, l-Olandiż, il-Portugiż Brażiljan u l-Ingliż. Wara li temmet l-edukazzjoni primarja u sekondarja tagħha fil-Kulleġġ Amerikan ta' Istanbul, attendiet l-Università ta' Marmara, fil-Fakultà tal-Komunikazzjoni – l-istituzzjoni ewlenija tal-edukazzjoni u l-istudji tal-komunikazzjoni fit-Turkija. Studjat fid-Dipartiment tal-Ġurnaliżmu. Tolga bdiet il-karriera tagħha fil-ġurnaliżmu fuq il-Kanal D Haber fl-1998. Hija ħadmet f'Show TV, Skyturk u Fox. Hija żżewġet lin-negozjant Olandiż Lawrence Brenninkmeyer fil-Katidral tal-Ispirtu s-Santu f'Istanbul f'Settembru 2013. Hija tgħix fil-Brażil, f'Londra u f'Shanghai. Hija saret Kattolika Rumana mill-2013. Dan l-aħħar Tolga saret omm ta' żewġt ibniet.

Programmi tat-TV 

 Kanal D Gece Haberleri (Kanal D, 1998-2002)
 Nazlı Tolga ile Haber Masası (Skyturk, 2004 – Settembru 2007)
 SHOW Haber (2002–2003)
 FOX ON Ana Haber (2008-2010)
 Nazlı Tolga ile Fox Ana Haber (it-3 ta' Settembru 2007 – l-14 ta' Ġunju 2013)

Referenzi 
 
Nies ħajjin
Twieldu fl-1979
Xandara
Nies mit-Turkija
Bartolomé de Escobedo

Bartolomé de Escobedo (twieled fl-1515 – miet fil-11 ta' Awwissu 1563) kien kompożitur Rinaxximentali Spanjol.

Bijografija 
Huwa twieled f'Zamora, studja f'Salamanca fejn kien kantant, u fl-1536 ingħaqad mal-kor Papali f'Ruma bħala t-tieni Spanjol biss wara Cristóbal de Morales. Huwa baqa' Ruma sal-1554, b'interruzzjoni minħabba ritorn qasir lejn raħal twelidu fl-1541-1545. Meta telaq mill-kor Papali, reġa' lura Spanja, u ngħaqad mal-Katidral ta' Segovia bħala persuna mhux residenti.

Huwa ħabbat wiċċu ma' għadd ta' diffikultajiet meta kien Ruma, l-iktar minħabba li kienet taqbiżlu malajr u minħabba l-mard. Rekords mill-Vatikan, id-Diarii Sistini, juru li ngħata multa darbtejn peress li sejjaħ lil kantant ieħor "ħmar" u "ħanżir oħxon", u li ġie skomunikat għal jum fl-1546. Minkejja dan, huwa kien meqjus ferm bħala teoriku u kien involut fil-ġudizzju tad-dibattitu pubbliku tal-1551 bejn Nicola Vicentino u Vicenzo Lusitano dwar ir-rilevanza tal-modalitajiet tal-Greċja Antika għall-mużika tas-seklu 16.

Hemm spekulazzjonijiet li Escobedo kien l-għalliem ta' Tomás Luis de Victoria, iżda ma hemmx evidenza soda dwar dan.

Mill-mużika tiegħu, għadhom jeżistu biss żewġ quddisiet, sitt moteti u villancico waħda.

Xogħlijiet 
Quddisiet:

 Missa Ad te levavi (a6)
 Missa Philippus Rex Hispanie (a6)

Moteti:

 Domme non secundum (a5)
 Erravi sicut ovis (a4)
 Exurge quare obdormis (a4)
 Hodie completi sunt (a5)
 Immutentur habitu (a4)
 Magna opera Domini (a4)

Villancico:

 Ay, ay, ay, quien se queja (a6)

Iktar qari 

 Stevenson, Robert (1980). "Bartolomé de Escobedo". In Sadie, Stanley (ed.). The New Grove Dictionary of Music and Musicians. Vol. vi (l-ewwel edizzjoni). Londra: Macmillan. p. 244.
 Gustave Reese, Music in the Renaissance. New York, W.W. Norton & Co., 1954. ISBN 0-393-09530-4.

Referenzi 

Kompożituri Spanjoli
Twieldu fl-1515
Mietu fl-1563
Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Iran

Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972. Il-wirt kulturali jikkonsisti minn monumenti (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, skulturi monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u bijoloġiċi), ġeoloġiċi u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' annimali u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-xjenza, tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali.

L-Iran aċċetta l-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji fis-26 ta' Frar 1975, u b'hekk is-siti storiċi tiegħu saru eliġibbli biex jiżdiedu mal-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. Mill-2021, l-Iran għandu sitta u għoxrin sit.

L-ewwel tliet siti fl-Iran, Meidan Naghshe Jahan, f'Isfahan, Persepolis u Tchogha Zanbil, tniżżlu fil-lista fit-tielet sessjoni tal-Kumitat għall-Wirt Dinji li sar fil-Kajr u f'Luxor, l-Eġittu, fl-1979. Dawn baqgħu l-unika Siti ta' Wirt Dinji tar-Repubblika Iżlamika tal-Iran sal-2003, meta żdied Takht-e Soleyman mal-lista. L-aħħar żieda kienu l-Foresti Irkani fl-2019.

Siti ta' Wirt Dinji 
Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972.

Referenzi 

Listi ta' Siti ta' Wirt Dinji
Iran
Stećak

Stećak (biċ-Ċirilliku Serbjan: Стећак, pronunzjata [stěːtɕak]) jew Stećci fil-plural (biċ-Ċirilliku Serbjan: Стећци, pronunzjata [stěːtɕtsi]) huwa l-isem mogħti lill-oqbra Medjevali monumentali li jinsabu mifruxa madwar il-Bożnija-Ħerzegovina, u partijiet fil-fruntiera tal-Kroazja, tal-Montenegro u tas-Serbja. Huwa stmat li 60,000 stećak jinsabu fi ħdan il-fruntieri tal-Bożnija-Ħerzegovina moderna u l-10,000 stećak l-oħra jinsabu fit-territorji attwali tal-Kroazja (4,400), tal-Montenegro (3,500), u tas-Serbja (2,100), f'iktar minn 3,300 sit differenti, b'iżjed minn 90 % minnhom f'kundizzjoni mwiegħra.

Tfaċċaw f'nofs is-seklu 12, bl-ewwel fażi fis-seklu 13, id-drawwa tal-qtugħ u tal-użu tal-istećci laħqet il-qofol tagħha fis-sekli 14 u 15, qabel ma spiċċat għalkollox fil-bidu nett tas-seklu 16 matul il-ħakma Ottomana tal-Bożnija-Ħerzegovina. L-istećci kienu tradizzjoni komuni fost il-fidili Kattoliċi u Ortodossi Bożnijaċi, u kienu jintużaw kemm mill-popolazzjoni Slava kif ukoll minn dik Vlach.

Sit ta' Wirt Dinji 
Iċ-Ċimiterji tal-Oqbra Medjevali magħrufa bħala Stećci ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fil-15 ta' Lulju 2016, b'għażla ta' madwar 4,000 qabar individwali, miġbura f'diversi nekropoli fi 28 sit: 22 sit fil-Bożnija-Ħerzegovina, żewġ siti fil-Kroazja, tliet siti fil-Montenegro, u tliet siti fis-Serbja. L-iżjed sit li għandu kollezzjoni ppreservata tajjeb ta' dawn l-oqbra huwa dak ta' Radimlja, fil-Punent ta' Stolac fil-Bożnija-Ħerzegovina.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (iii) "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; u l-kriterju (vi) "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju".

Din li ġejja hija l-lista ta' ċimiterji jew nekropoli li jiffurmaw parti mis-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO:

Referenzi 

Siti ta' Wirt Dinji
Bożnija u Ħerżegovina
Kroazja
Montenegro
Serbja
Knisja u stat fl-Ewropa medjevali

Knisja u stat fl-Ewropa medjevali kienet ir-relazzjoni bejn il-Knisja Kattolika u d-diversi monarkiji u stati oħra fi [ [Ewropa]] matul il-Medju Evu (bejn il-tmiem tal-l-awtorità Rumana fil-il-Punent fil- il-ħames seklu sal-bidu tal-era moderna).

Oriġini
Knisja gradwalment saret istituzzjoni li tiddefinixxi l-Imperu Ruman. Imperatur Kostantinu ħareġ l-Editt ta’ Milan fl-313 li jipproklama tolleranza għar-reliġjon Nisranija, u isejjaħd-Ewwel Konċilju ta’ Niċea fl-325 li l-[Kredu ta’ Niċena]] kien jinkludi. twemmin fi “Knisja waħda, qaddisa, kattolika u appostolika”. L-Imperatur Teodosju I għamel lill-Kristjaneżmu ta’ Niċen il-knisja tal-istat tal-Imperu Ruman bl-Editt ta’ Tessalonika tas-sena 380.

Kristjaneżmu u gvern
Kristjaneżmu fil-Medjuevu
Storja tal-Kristjaneżmu

L-istorja tal-Kristjaneżmu tikkonċerna l-reliġjon Nisranija, pajjiżi Insara, u l-Insara bid-diversi denominazzjonijiet tagħhom, minn il-seklu 1 sal-preżent. Il-Kristjaneżmu oriġina mill-ministeru ta’ Ġesù, għalliem u healer Lhudi li pproklama s-Saltna ta’ Alla imminenti u kien imsallab madwar is-sena 30 AD. –33 f’Ġerusalemm fil-provinċja Rumana tal-Ġuda. Is-segwaċi tiegħu jemmnu li, skont il-Evanġeljus, hu kien l-Iben ta’ Alla u li miet għall-maħfra tad-dnubiet u kien rxoxt mill-imwiet u mgħolli minn Alla, u se jirritorna dalwaqt fil-bidu tas-saltna t’Alla.

L-ewwel segwaċi ta’ Ġesù kienu apokalittiċi Insara Lhud. L-inklużjoni tal-Ġentili fil-Knisja Kristjana bikrija li qed tiżviluppa kkawża l-separazzjoni tal-Kristjaneżmu bikri mill-Ġudaiżmu matul l-ewwel żewġ sekli tal-era Nisranija. Fl-313, l-Imperatur Ruman Kostantin I ħareġ l-Editt ta’ Milan li jillegalizza l-qima Nisranija. Fl-380, bl-Editt ta’ Tessalonika imressaq taħt Teodosju I, l-Imperu Ruman adotta uffiċjalment it-Kristjaneżmu Trinitarju bħala r-reliġjon statali tiegħu, u l-Kristjaneżmu stabbilixxa lilu nnifsu bħala reliġjon predominantement Rumana f’ il-knisja tal-Istat tal-Imperu Ruman. Diversi dibattiti kristoloġiċi dwar in-natura umana u divina ta' Ġesù ikkunsmaw lill-Knisja Nisranija għal tliet sekli, u seba' kunsilli ekumeniċi ġew imsejħa biex isolvu dawn id-dibattiti. L-Arjaniżmu kien ikkundannat fl-Ewwel Konċilju ta’ Niċea (325), li appoġġa d-duttrina Trinitarja kif spjegata fil-Kredu ta’ Niċena.

Fil-Medju Evu Bikri, l-attivitajiet missjunarji xerrdu l-Kristjaneżmu lejn il-punent u t-tramuntana fost il-popli Ġermaniċi; lejn il-Lvant fost Armeni, Ġorġjani, u popli Slavi; fil-Lvant Nofsani fost is-Sirjani u l-Eġizzjani; fl-Afrika tal-Lvant fost l-Etjopjani; u aktar lejn l-Asja Ċentrali, Iċ-Ċina, u Indja . Matul il-Medju Evu Għoli, il-Kristjaneżmu tal-Lvant u tal-Punent kiber, u dan wassal għall-Xiżma tal-Lvant-Punent tal-1054. kritika li qed tikber tal-struttura ekkleżjastika Kattolika Rumana u l-korruzzjoni tagħha wasslu għar-Riforma Protestanti u l-movimenti ta’ riforma relatati magħha fis-sekli 15 u s-16, li kkonkludew mal- gwerer tar-reliġjon Ewropej li wasslu għall-qasma tal-Kristjaneżmu tal-Punent. Mill-era Rinaxximent, bil-Kolonizzazzjoni Ewropea tal-l-Ameriki u kontinenti oħra instigati b'mod attiv mill-knejjes Insara , il-Kristjaneżmu kiber mad-dinja kollha. Illum, hemm aktar minn żewġ biljun Insara madwar id-dinja u Il-Kristjaneżmu sar l-akbar reliġjon fid-dinja. Fl-aħħar seklu, hekk kif l-influwenza tal-Kristjaneżmu naqset progressivament fid-dinja tal-Punent, il-Kristjaneżmu għadu r-reliġjon predominanti fl-Ewropa (inkluża Russja) u l-Amerika, u kiber malajr fl-Asja kif ukoll fil-pajjiżi tan-Nofsinhar Globali u t-Tielet Dinja, l-aktar fl-Amerika Latina, Iċ-Ċina, il-Korea t'Isfel, u ħafna mill-Afrika Sub-Saħarjana.

Referenzi

Biblijografija 
 

Storja tal-Kristjaneżmu
Hewlett-Packard

Il-Hewlett-Packard Company, magħrufha fil-qasir bħala Hewlett-Packard jew HP, kienet kumpanija multinazzjonali tal-informatika Amerikana. Fundata fl-1939 minn Bill Hewlett u David Packard, il-kumpanija kienet tipprovdi varjetà ta' komponenti tal-ħardwer kif ukoll servizzi ta' softwer lill-konsumaturi.

Ħoloq esterni 

 

Kumpaniji tal-Istati Uniti
Interlingua

L-Interlingua (kodiċijiet tal-lingwa ISO 639 ia, ina) hija lingwa internazzjonali awżiljari (IAL) żviluppata bejn l-1937 u l-1951 mill-Assoċjazzjoni Internazzjonali tal-Lingwa Awżiljarja Amerikana (IALA). Tikklassifika fost l-IALs l-aktar użati u hija l-lingwa awżiljarja internazzjonali naturalistika l-aktar użata – fi kliem ieħor, dawk l-IALs li l-vokabularju, il-grammatika u karatteristiċi oħra tagħhom huma derivati minn lingwi naturali, aktar milli jkunu ppjanati ċentralment. Il-letteratura tal-Interlingua ssostni li (bil-miktub) l-Interlingua tinftiehem mill-mijiet ta' miljuni ta' nies li jitkellmu lingwi Rumanzi, għalkemm hija mitkellma b'mod attiv minn ftit mijiet biss.

Links esterni 
 Websajt uffiċjali

Lingwi Internazzjonali Awżiljari
Blagoje Marjanović

Blagoje "Moša" Marjanović (twieled fid-9 ta' Settembru 1907 – miet fl-1 ta' Ottubru 1984) kien plejer u kowċ tal-futbol Jugożlav.

Bijografija 

Marjanović lagħab ma' BSK Beograd bejn l-1926 u l-1939 fejn rebaħ ħames kampjonati u fi tlieta minnhom spiċċa bħala l-aqwa skorer. Mat-tim nazzjonali Jugożlav iddebutta fit-28 ta' Ġunju 1926 f'logħba ta' ħbiberija mitlufa kontra ċ-Ċekoslovakkja li ntlagħbet f'Żagreb. L-ewwel gowls tiegħu man-nazzjonal wasal fil-15 ta' Mejju 1927, b'doppjetta kontra l-Bulgarija. Matul il-karriera internazzjonali skorja 37 gowl fi 58 logħba, li kien rekord mhux mittiefes sakemm Stjepan Bobek skorja 38 gowl fi 63 logħba. Hu ħa sehem fl-Olimpjadi tal-1928 li saru f'Amsterdam u fl-ewwel Tazza tad-Dinja tal-1930 li saret fl-Urugwaj. F'din l-edizzjoni tat-Tazza tad-Dinja l-Jugożavlja spiċċat semifinalista u Marjanović ħalla l-marka b'gowl kontra l-Bolivja. Mar-ritorn tiegħu mill-Amerika t'Isfel, hu u Aleksandar Tirnanić saru l-ewwel plejers tal-futbol professjonali fil-Jugożlavja.

Il-karriera tiegħu bħala kowċ l-ewwel bidet ma' Proleter Osijek, imbagħad ingħaqad ma' OFK Beograd fejn magħhom rebaħ it-tazza nazzjonali fl-1955. Fl-1956 serva bħala kowċ fil-kampjonat Taljan, l-ewwel ma' Torino u sena wara ma' Catania.

Wara logħba fl-1961, Moša sofra puplesija u qatt ma seta' jitkellem iktar u n-naħa leminija ta' ġismu kienet paralizzata. Hu miet fl-1984.

Unuri

Plejer

Klabb 

SK Jugoslavija
 Prva Liga: 1924

BSK Beograd
 Prva Liga: 1930–31, 1932–33, 1934–35, 1935–36, 1938–39
 Tazza Jugożlava: 1934

Internazzjonali 

Jugożlavja
 Tazza tal-Balkani: 1934–35, 1935

Kowċ 

BSK Beograd
 Tazza Jugożlava: 1955

Referenzi

Ħoloq esterni 
 
 

Twieldu fl-1907
Mietu fl-1984
Futbolers Jugożlavi
Telescopus fallax

It-Telescopus fallax huwa serp Ewropew, magħruf ukoll bħala serp Teleskopu jew serp Soosan, inkella f'Malta anke sempliċiment bħala serp. It-Teleskopu huwa tip ta' serp kolubrid velenuż endemiku għar-reġjuni tal-Mediterran u tal-Kawkasu.

Firxa ġeografika 
Jinstab fl-Italja, il-Greċja (Paros, Antiparos, Tourlos, Kreta, Kalymnos, Samos, Milos, Korfù), l-Albanija, is- Slovenja kostali, il-Kroazja (inklużi xi gżejjer Adrijatiċi ), Ħerzegovina, Montenegro, Maċedonja ta’ Fuq, in-Nofsinhar tal-Bulgarija, it-Turkija, Malta, Ċipru, Iran, Iraq, Libanu, Sirja, Iżrael, in-Nofsinhar tar-Russja (reġjun tal-Kawkasu), Armenja, Ġeorġja, u Ażerbajġan.

Ekoloġija 

Is-serp Teleskoppu huwa velenuż, iżda minħabba li l-velenu jinsab fin-naħa ta' wara tax-xedaq ta' fuq, rari jinjetta l-velenu tiegħu f'gdim difensiv, u għalhekk jitqies bħala theddida għall-bnedmin. Jiekol prinċipalment fuq wiżgħat u gremxul. 

Din l-ispeċi ta' sriep tinstab fil-kampanja, kif ukoll ħdejn il-baħar u boskijiet miftuħa.

Aqra aktar 

 Arnold EN, Burton JA. 1978. A Field Guide to the Reptiles and Amphibians of Britain and Europe. London: Collins. 272 pp. + Plates 1-40. 

. (Telescopus fallax, pp. 207–210 + Plate 38, Figures 4a, 4b + Map 120).
 Fleischmann FL. 1831. Dalmatiae Nova Serpentum Genera. Erlangen, Germany: C. Heyder. 35 pp. (Tarbophis fallax, new species, p. 18).

Ħoloq esterni 

 Filmat ta' Telescopus fallax fuq YouTube
 Filmat ta' Telescopus fallax fuq YouTube
 Kif jiċċaqlaq it-Telescopus fallax fuq YouTube

Referenzi 

Rettili
Sriep
Zamenis situla

Is-serp tal-far jew kif inhu magħruf aħjar lifgħa (Zamenis situla), huwa speċi ta' serp kolubrid mhux velenuż endemiku għall-Ewropa, l-Asja Minuri, u l-Kawkasu.

Firxa ġeografika 
Z. situla tinstab fl-Albanija, il-Bożnja u Ħerzegovina, il-Bulgarija, il-Kroazja, il-Greċja, l-Italja, il-Maċedonja ta' Fuq, Malta, il-Montenegro, it-Turkija, l-Ukrajna, u possibbilment Ċipru.

Deskrizzjoni 
Il-lifgħa hija griża jew kannella b'serje dorsali ta' tbajja trasversali ħamranin jew kannella, li għandhom truf suwed. Fuq kull naħa għandha sensiela ta' tikek suwed iżgħar, li jalternaw mat-tbajja dorsali. Hemm marka skura f'forma ta Y fuq in-naħa ta' wara tar-ras fejn tmiss mal-għonq, faxxa sewda f'forma ta' nofs tond minn għajn sa għajn madwar il-ħalq il-faxxa sewda minn wara l-għajnejn djagonalment sal-kantuniera tal-ħalq. Iż-żaqq hija bajda, b'kaxxi suwed żgħar, jew kważi kompletament sewda. L-qoxra tad-dahar hija lixxa u  fiha bejn 25 jew 27 ringiela. L-adulti jistgħu jitwalu sa 90 ċentimetru (35 pulzir) fit-tul totali, b'denb ta' 16-il-ċentimeetru (6.3 pulżier).

Ħabitat 
Il-ħabitats naturali tal-lifgħa huma veġetazzjoni arbustiva tat-tip Mediterranju, mergħat, pjantaġġuni, u ġonna rurali.

Referenzi

Aktar qari 

 Arnold EN, Burton JA (1978). Gwida Qasam għar-Rettili u Anfibji tal-Gran Brittanja u l-Ewropa .... Londra: Collins. 272 pp. + Pjanċi 1-40.ISBN 0-00-219318-3 . ( Elaphe situla, pp. 197–198 + Pjanċa 36 + Mappa 110 fuq p. 266).
 Linnaeus C (1758). Systema naturæ per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, generi, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio Decima, Reformata. Stokkolma: L. Salvius. 824 pp. ( Coluber situla ,speċi ġdida, p. 223). (bil -Latin ).
 Venchi A, Sindaco R (2006). “Lista ta’ kontroll annotata tar-rettili tal-pajjiżi tal-Mediterran, b’ċwievet għall-identifikazzjoni tal-ispeċi. Parti 2 — Sriep (Reptilia, Serpentes)". Annali del Museo di Storia Naturale "G. Doria", Genova 98 : 259–364.
Sriep
Rettili
Siti Ewlenin tal-Estrazzjoni fil-Wallonja

Is-Siti Ewlenin tal-Estrazzjoni fil-Wallonja huma Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO magħmula minn erba' siti fil-Wallonja fin-Nofsinhar tal-Belġju li huma assoċjati mal-industrija tal-estrazzjoni tal-faħam tas-sekli 19 u 20. L-erba' siti, li jinsabu fil-Provinċji li jitkellmu bil-Franċiż ta' Hainaut u ta' Liège, huma Grand-Hornu, Bois-du-Luc, Bois du Cazier u l-Minjiera ta' Blegny.

Deskrizzjoni 
Fid-dokument tad-deżinjazzjoni tal-UNESCO tal-2012 is-Siti Ewlenin tal-Estrazzjoni fil-Wallonja ġew uffiċjalment deskritt b'dan il-mod:L-erba' siti tal-proprjetà jiffurmaw strippa twila 170 kilometru bi tlieta sa 15-il kilometru, li taqsam il-Belġju mil-Lvant għall-Punent. Din tikkonsisti mill-iżjed siti tal-estrazzjoni faħam ippreservati sew fil-Belġju. Is-sit jinkludi eżempji bikrin tal-arkitettura utopika mill-perjodi bikrin tal-era industrijali fl-Ewropa fi ħdan kumpless industrijali u urban integrat ferm, b'mod partikolari l-minjiera tal-faħam ta' Grand-Hornu u l-belt tal-ħaddiema ddisinjata minn Bruno Renard fl-ewwel nofs tas-seklu 19. Bois-du-Luc jinkludi għadd ta' binjiet li nbnew mill-1838 sal-1909 u waħda mill-eqdem minjieri tal-faħam fl-Ewropa li tmur lura għall-aħħar tas-seklu 17. Filwaqt li r-reġjun tal-Wallonja kellu mijiet ta' minjieri tal-faħam, il-biċċa l-kbira tilfu l-infrastruttura tagħhom, mentri l-erba' siti għad għandhom livell kbir ta' integrità.

Storja 
Matul ir-Rivoluzzjoni Industrijali fis-seklu 19, ix-xogħol tal-estrazzjoni u l-industrija tqila li kienet tiddependi fuq il-faħam kienu jiffurmaw parti kbira mill-ekonomija tal-Belġju. Il-biċċa l-kbira tax-xogħol industrijali u tal-estrazzjoni kienet issir fis-sillon industriel (li bil-Franċiż tfisser "wied industrijali"), strippa art minn naħa għall-oħra tal-pajjiż fejn kienu jinsabu l-ikbar bliet fil-Wallonja. L-erba' komponenti ta' dan is-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO jinsabu kollha fis-sillon industriel jew fl-inħawi.

Is-settur tal-estrazzjoni fil-Belġjun naqas matul is-seklu 20 minħabba d-deindustrijalizzazzjoni u llum il-ġurnata l-erba' komponenti mhumiex operattivi iktar. L-erba' komponenti huma miftuħin u jilqgħu lill-viżitaturi bħala mużewijiet u huma parti importanti mill-wirt industrijali Belġjan.

Sit ta' Wirt Dinji 
Is-Siti Ewlenin tal-Estrazzjoni fil-Wallonja ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2012.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (ii) "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".

Komponenti

Referenzi 

Siti ta' Wirt Dinji
Industrija
Belġju
Arkata Trijonfali ta' Orange

L-Arkata Trijonfali ta' Orange (bil-Franċiż: Arc de triomphe d'Orange) hija arkata trijonfali li tinsab fir-raħal ta' Orange fix-Xlokk ta' Franza. Ma hemmx qbil dwar meta nbniet l-arkata, iżda hemm riċerka attwali li taċċetta l-kitba mnaqqxa bħala evidenza ta' data matul ir-renju tal-Imperatur Awgustu (27 Q.K.-14 W.K.). Inbniet fl-eks via Agrippa sabiex tagħti ġieħ lill-veterani tal-Gwerer Galliċi u lil-Legio II Augusta. Iktar 'il quddiem ġiet rikostruwita mill-Imperatur Tiberju biex jiċċelebra r-rebħiet ta' Germanicus kontra t-tribujiet Ġermaniżi fir-Rheinland. L-arkata fiha kitba mnaqqxa ddedikata lill-Imperatur Tiberju fis-27 W.K. Flimkien mat-Teatru Ruman ta' Orange, l-Arkata Trijonfali tniżżlet fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1981 minħabba l-preservazzjoni eċċezzjonali tagħha.

Deskrizzjoni 

L-arkata nbniet fis-swar tar-raħal matul il-Medju Evu sabiex tiddefendi l-punti ta' dħul tat-Tramuntana tar-raħal. L-arkitett Auguste Caristie studja l-arkata u wettaq xogħol ta' restawr fl-aħħar tas-snin 20 tas-seklu 19. Oriġinarjament l-arkata nbniet bl-użu ta' blokok kbar tal-ġebla tal-ġir mingħajr tkaħħil. Fiha tliet ħnejjiet, dik ċentrali ikbar mit-tnejn tal-ġnub. L-istruttura sħiħa hija twila 19.57-il metru, wiesgħa 8.40 metri, u għolja 19.21-il metru. Kull faċċata għandha erba' kolonni Korinzji. L-arkata hija l-eqdem eżempju eżistenti ta' disinn li ntuża iktar 'il quddiem f'Ruma stess, għall-Arkata ta' Septimius Severus u għall-Arkata ta' Kostantinu. It-toqob viżibbli x'aktarx tħallew mill-prattika tas-suldati Medjevali bil-qaws u l-vleġeġ, bi ftit apprezzament għall-arti jew għall-istorja.

Fil-faċċata tat-Tramuntana (li tħares 'il barra), l-arċitravu u l-gwarniċ tal-arkata qegħdin iktar lura biex tħalli spazju għal kitba tal-bronż li ntilfet; tentattivi ta' rikostruzzjoni tat-test mit-tqegħid tal-grampuni għaż-żamma tal-ittri ma rnexxewx. L-arkata hija mżejna b'diversi riljievi ta' temi militari, inkluż battalji navali, oġġetti misruqa fil-gwerra u r-Rumani fil-battalja kontra l-Ġermaniċi u l-Galli. Suldat Ruman b'tarka tal-Legio II Augusta ġie mnaqqax bħala parti mir-riljiev fin-naħa tal-faċċata tat-Tramuntana.

Sit ta' Wirt Dinji 

It-Teatru Ruman ta' Orange u l-inħawi tiegħu flimkien mal-Arkata Trijonfali ta' Orange ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1981. Fl-2007 saret modifika minuri fiż-żona ta' lqugħ tas-sit.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (iii) "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; u l-kriterju (vi) "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju".

Referenzi 

Monumenti
Siti ta' Wirt Dinji
Franza
Imperu Ruman
Casco Viejo, il-Panama

Casco Viejo (li litteralment tfisser "Kwartier Antik" jew "Distrett Storiku"), magħruf ukoll bħala Casco Antiguo jew San Felipe, huwa distrett storiku tal-Belt tal-Panama, il-belt kapitali tal-Panama. Maħluq u insedjat fl-1673, id-distrett storiku nbena wara l-qerda kważi totali tal-Belt tal-Panama oriġinali, Panamá Viejo, fl-1671, meta din ġiet attakkata mill-pirati. Id-distrett tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1997.

Storja 

Il-Belt tal-Panama ġiet stabbilita fil-15 ta' Awwissu 1519 u damet teżisti għal 152 sena. F'Jannar 1671, il-Gvernatur Juan Perez de Guzman taha n-nar, qabel l-attakk kontriha u s-serq tar-rikkezzi tagħha mill-furban Henry Morgan. Fl-1672, Antonio Fernández de Córdoba beda l-kostruzzjoni ta' belt ġdida, li mbagħad ġiet stabbilita fil-21 ta' Jannar 1673. Din il-belt inbniet fuq peniżola iżolata għalkollox mill-baħar u b'sistema difensiva ta' swar. Illum il-ġurnata dan is-sit jippreserva l-ewwel istituzzjonijiet u binjiet tal-belt moderna ta' Panama u huwa magħruf bħala Casco Viejo.

F'dawn l-aħħar snin, Casco Viejo — permezz tal-ġentrifikazzjoni — saret attrazzjoni turistika mimlija ristoranti, lukandi u nightclubs; filwaqt li ġew ippreservati wkoll il-bosta siti storiċi li għandha x'toffri.

Sit ta' Wirt Dinji 

Is-Sit Arkeoloġiku ta' Panamá Viejo u d-Distrett Storiku ta' Casco Viejo ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1997. Fl-2003 saru xi modifiki minuri fiż-żona ta' lqugħ tas-sit.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (ii) "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; il-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem"; u l-kriterju (vi) "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju".

Attrazzjonijiet ewlenin 

 Il-Katidral Metropolitan huwa l-knisja Kattolika prinċipali tal-Belt tal-Panama.
 El Palacio de las Garzas huwa l-uffiċċju tal-gvern u r-residenza tal-President tal-Panama.
 Il-Knisja u l-Kunvent ta' San Franġisk t'Assisi.
 Il-Knisja ta' San José.
 Il-Knisja ta' La Merced.
 Il-Knisja u l-Kunvent ta' San Duminku: Arco Chato.
 Il-Knisja u l-Kunvent tal-Ġiżwiti.
 Il-Palazz Muniċipali li jmur lura għall-bidu tas-seklu 20.
 Il-Palazz Nazzjonali.
 It-Teatru Nazzjonali tal-Panama.
 Il-Mużew tal-Kanal tal-Panama.
 Il-Palazz Bolívar.
 Id-Dar ta' Góngora.
 Il-Pjazza Bolívar.
 Il-Pjazza Herrera.
 Il-Pjazza ta' Franza.
 Il-Pjazza tal-Indipendenza.

Referenzi 

Siti ta' Wirt Dinji
Panama
Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Irlanda

Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972. Il-wirt kulturali jikkonsisti minn monumenti (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, skulturi monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u bijoloġiċi), ġeoloġiċi u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' annimali u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-xjenza, tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali. L-Irlanda rratifikat l-Konvenzjoni fis-16 ta' Settembru 1991.

L-Irlanda attwalment għandha żewġ Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. L-ewwel sit li ġie ddeżinjat kien Brú na Bóinne – il-Kumpless Arkeoloġiku tal-Lilwa tax-Xmara Boyne, fl-1993. It-tieni sit, Skellig Michael, ġie ddeżinjat fl-1996. It-tnejn huma siti kulturali li ntgħażlu skont il-kriterji tal-għażla tal-UNESCO.

Siti ta' Wirt Dinji 
L-UNESCO tiddeżinja s-siti abbażi ta' għaxar kriterji tal-għażla; kull sit irid jissodisfa mill-inqas wieħed mill-għaxar kriterji. Il-kriterji (i) sa (vi) huma kulturali, filwaqt li l-kriterji (vii) sa (x) huma naturali.

Referenzi 

Listi ta' Siti ta' Wirt Dinji
Irlanda
Knisja tal-Pellegrinaġġi ta' Wies

Il-Knisja tal-Pellegrinaġġi ta' Wies (bil-Ġermaniż: Wieskirche) hija knisja ovali bi stil Rokokò, li ġiet iddisinjata fl-aħħar tas-snin 40 tas-seklu 18 mill-aħwa J. B. u Dominikus Zimmermann. Dan tal-aħħar kien jgħix fil-qrib għall-aħħar ħdax-il sena ta' ħajtu. Il-knisja tinsab fl-għoljiet ta' qabel l-Alpi, fil-muniċipalità ta' Steingaden fid-distrett ta' Weilheim-Schongau, il-Bavarja, il-Ġermanja. Bħala rikonoxximent tal-arkitettura Rokokò straordinarja tagħha, il-knisja tniżżlet fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1983.

Storja u deskrizzjoni 

Jingħad li fl-1738 dehru xi dmugħ fuq statwa tal-injam dilapidata ta' Kristu fflaġellat. Il-leġġenda ta' dan il-miraklu rriżultat f'sensiela ta' pellegrinaġġi sal-iskultura. Fl-1740, kappella żgħira nbniet biex tospita l-istatwa iżda f'qasir żmien kien evidenti li l-binja kienet żgħira wisq għall-għadd ta' pellegrini li l-istatwa kienet qed tattira. B'hekk l-Abbazija ta' Steingaden iddeċidiet li tikkummissjona l-kostruzzjoni ta' santwarju separat. Il-kostruzzjoni seħħet bejn l-1745 u l-1754, u fuq ġewwa l-knisja ġiet imżejna b'affreski u bl-istukko skont it-tradizzjoni tal-Iskola ta' Wessobrunner. "Kollox fi ħdan il-knisja sar biex is-sovranaturali jsir viżibbli. L-iskulturi u l-affreski donnhom jiffurmaw ħaġa waħda biex id-divin jieħu l-ħajja u jsir viżibbli".

Hemm twemmin popolari li l-gvern tal-Bavarja ppjana li jbigħ jew iwaqqa' dan il-kapulavur tar-Rokokò matul is-sekolarizzazzjoni tal-Bavarja fil-bidu tas-seklu 19, u li l-knisja ġiet salvata mill-qerda biss bis-saħħa tal-protesti tal-bdiewa lokali. Madankollu, sorsi disponibbli jiddokumentaw li l-kummissjoni statali responsabbli ovvjament kienet favur it-tkomplija ta' Wies bħala sit tal-pellegrinaġġi, minkejja l-oġġezzjonijiet ekonomiċi mis-Superjur tal-patrijiet tal-Abbazija ta' Steingaden. Bosta minn dawk li talbu quddiem l-istatwa ta' Ġesù fuq l-artal saħqu li l-morda mirakolużament ġew imfejqa mill-mard tagħhom, u b'hekk din il-knisja iktar issaħħet bħala sit tal-pellegrinaġġi. Il-knisja sarilha restawr estensiv bejn l-1985 u l-1991.

Il-Knisja tal-Pellegrinaġġi ta' Wies għandha pjanta ovali, bnarthex'' semiċirkolari. Fuq ġewwa, żewġ kolonni quddiem il-ħitan jirfdu l-gwarniċ elaborat, b'tiżjin mirqum tal-istukko mpitter minn J. B. Zimmerman, u b'kor twil u profond. Is-soqfa huma mpittra bi stil ta' trompe-l'œil, donnhom qed jiftħu għas-smewwiet.

 Sit ta' Wirt Dinji 
Il-Knisja tal-Pellegrinaġġi ta' Wies ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1983. Fl-2011 iż-żona ta' lqugħ tas-sit saritilha modifika minuri.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (i) "Rappreżentazzjoni ta' kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem"; u l-kriterju (iii)''' "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet".

Referenzi 

Siti ta' Wirt Dinji
Knejjes
Ġermanja
Bart McGhee

Bartholomew McGhee (twieled fit-30 ta' April 1899 – miet fis-26 ta' Jannar 1979) kien plejer tal-futbol Amerikan.

Bijografija 

Imwieled l-Iskozja, il-familja emigrat lejn l-Istati Uniti fl-1912 wara li missieru kien emigra sentejn qabel. Ta' dsatax-il sena, McGhee beda jilgħab ma' New York Shipbuilding. Fl-istaġun ta' wara ngħaqad ma' Wolfenden Shore. Wara li f'Marzu tal-1921 kellu żmien ta' prova ma' Bethlehem Steel, hu ngħaqad ma' Philadelphia Hibernian.

Fl-1922, McGhee issieħeb ma' New York Field Club. Magħhom għamel żewġ staġuni qabel ma' mar ma' Fleisher Yarn fl-1924. Fleisher kienu għal ħafna żmien klabb dilettant, però fl-1924 qalbu għal mudell professjonali. Madanakollu, ma setgħux imantnu lilhom infushom u l-klabb falla fi tmien l-istaġun. Meta Fleisher fallew, McGhee mar ma' Indiana Flooring, li iktar tard issemmew mill-ġdid bħala New York Nationals, li kienu jilgħabu fil-Belt ta' New York. Fil-karriera tiegħu, McGhee lagħab minn tal-inqas 350 logħba u skorja 137 gowl fil-perjodu ta' bejn l-1921 u l-1931.

Fuq livell internazzjonali, McGhee lagħab tliet logħbiet mat-tim nazzjonali tal-Istati Uniti, kollha fit-Tazza tad-Dinja tal-1930. Hu skorja l-ewwel gowl tal-Istati Uniti fit-Tazza tad-Dinja, u t-tieni wieħed fl-istorja tal-kompetizzjoni, fir-rebħa ta' 3–0 kontra l-Belġju nhar it-13 ta' Lulju 1930. Fl-1986, McGhee ġie onorat meta ġie mniżżel fin-National Soccer Hall of Fame.

Referenzi

Ħoloq esterni 
 

Twieldu fl-1899
Mietu fl-1979
Futbolers Amerikani
Michael Refalo

Michael Refalo (twieled fil-25 ta' Frar 1936 – miet fit-3 ta' Frar 2015) kien politiku u diplomatiku Malti. Refalo kien membru tal-Partit Nazzjonalista. Huwa kien membru tal-Kamra tad-Deputati bejn l-1971 u l-2003 u qeda r-rwoli ta' segretarju parlamentari u iktar 'il quddiem ta' Ministru għat-Turiżmu. Refalo kien il-Kummissarju Għoli ta' Malta fir-Renju Unit bejn l-2005 u Ottubru 2008. Huwa kien ukoll editur tal-gazzetta Il-Mument mill-1972 sal-1980.

Karriera 
Refalo twieled f'Tas-Sliema fil-25 ta' Frar 1936. Huwa attenda l-Kulleġġ ta' San Alwiġi. Refalo sar avukat fl-1961.

Fl-elezzjonijiet ġenerali tal-1962 u tal-1966 huwa kien kandidat għall-Kamra tad-Deputati ta' Malta mal-Partit Nazzjonalista, iżda ma ġiex elett fiż-żewġ elezzjonijiet. Fl-elezzjonijiet ġenerali tal-1971 huwa ġie elett fil-Kamra tad-Deputati. Huwa ġie elett mill-ġdid f'kull elezzjoni li saret wara sal-elezzjonijiet ġenerali tal-2003, għal total ta' 33 sena.

Fl-1987 huwa sar segretarju parlamentari għat-turiżmu, u fl-1992 inħatar mill-ġdid biex jaqdi din il-kariga. Matul il-mandat tiegħu huwa stabbilixxa l-għan li Malta tilqa' miljun turist fis-sena. Fl-1995 huwa sar Ministru għall-Ġustizzja u l-Kultura, u tliet snin wara nħatar bħala Ministru għat-Turiżmu u l-Kultura. Refalo kien il-Kummissarju Għoli għal Malta fir-Renju Unit bejn l-2005 u Ottubru 2008.

Huwa kien l-editur tal-gazzetta Il-Mument bejn l-1972 u l-1980.

Refalo sar Imsieħeb fl-Ordni Nazzjonali tal-Mertu fl-2007. Refalo miet fit-3 ta' Frar 2015 f'Tas-Sliema, tal-età ta' 78 sena.

Referenzi 

Politiċi Maltin
Twieldu fl-1936
Mietu fl-2015
Manuel Ferreira

Manuel Ferreira (twieled fit-22 ta' Ottubru 1905 – miet fid-29 ta' Lulju 1983) kien plejer tal-futbol Arġentin.

Karriera 

Il-karriera ta' Ferreira kienet prinċiparjament ma' Estudiantes li magħhom lagħab f'90 logħba u skorja 26 gowl, minbarra sentejn ma' River Plate. Minkejja l-livell ta' żewġ timijiet hu qatt ma rebaħ titlu.

Mat-tim nazzjonali Arġentin lagħab bejn l-1927 u l-1930, u l-ewwel logħba tiegħu seħħet matul il-Campeonato Sudamericano tal-1927. L-Albicelestes spiċċaw it-turnew bil-punti sħaħ, quddiem ir-rivali tal-Urugwaj, li f'dak iż-żmien kienu f'taqtigħa bejniethom għas-supremazija kontinentali u dinjija. Fil-kompetizzjoni, Ferreira skorja żewġ gowls fl-aħħar logħba kontra l-ospiti tal-Perù.

Fl-1928, Ferreira ħa sehem fid-dixxiplina tal-futbol waqt l-Olimpjadi tal-1928 ġewwa Amsterdam. Wara li għelbu lill-Istati Uniti, il-Belġju u l-Eġittu, l-Arġentini sabu lill-Urugwaj quddiemhom għall-finali tal-10 ta' Ġunju. Ferreira skorja l-gowl tad-dro fil-50 minuta wara li Pedro Petrone fetaħ l-iskor għall-avversarji. Wara li l-logħba spiċċat fi dro, fil-logħba ta' spareġġ, l-Urugwaj kisbu rebħa ta' 2–1 grazzi għall-gowl ta' Héctor Scarone. L-Arġentina temmet bil-midalja tal-fidda u Ferreira spiċċa t-tieni fil-lista tal-aqwa skorers b'sitt gowls. Il-vendetta tal-Arġentina waslet is-sena ta' wara bir-rebħ tal-Campeonato Sudamericano tal-1929; Ferreira reġa' spiċċa t-tieni fil-lista tal-aqwa skorers bi tliet gowls u minn dan it-turnew beda jilbes il-faxxa ta' kaptan.

L-Arġentina ħadet sehem fl-ewwel edizzjoni tat-Tazza tad-Dinja fl-1930. Ferreira ma skorja l-ebda gowl u minfloku plejers bħal Guillermo Stábile u Carlos Peucelle kienu l-istilel tal-Arġentina. Hu ggidwa lit-tim għall-finali kontra l-Urugwaj li ntlagħbet fit-30 ta' Lulju 1930 ġewwa l-Estadio Centenario li ntrebħet mill-Urugwajani b'riżultat ta' 4–2. Wara dan ir-riżultat diżappuntanti, Ferreira għalaq l-esperjenza tiegħu mat-tim nazzjonali.

Unuri

Nazzjonal 

Arġentina
 Copa América: 1927, 1929
 Copa Newton: 1927, 1928

Referenzi

Ħoloq esterni 

 

Twieldu fl-1905
Mietu fl-1983
Futbolers Arġentini
Kowċis Arġentini