Reġina ta' Saba

Ir-Reġina ta' Saba (bil-Lhudi: מלכת שבא, Malkat Shva, bil-Ge'ez ንግሥተ ሳባ, Nigist Saba (Saba Nəgəstä) bl-Għarbi ملكة سبأ , Malikat Saba), kienet mara li saltnet fuq ir-Renju ta' Saba fil-Jemen jew fl-Etjopja u li tissemma' f'bosta rakkonti. 
Is-sorsi kollha jgħidu storja differenti fuqha u jagħtu dettalji differenti dwar il-laqgħa bejnha u r-re Salamun li saret f'Ġerusalemm. Ir-rakkonti kollha jiddeskrivuha bħala mara tal-għaġeb, u xi wħud minnhom iqisuha bħala persuna ta' għerf profond u intelliġenza kbira, u xi oħrajn bħala saħħara tantatura.

Ismijiet 
Għandha bosta ismijiet differenti skont is-sors. Fit-tradizzjoni Etjopika tissejjaħ Makeda, f'tal-Jemen Balqama, u f'tal-Iżlam Balqis jew Bilqis (mill-Grieg antik pallax, pallakis: konkubina). Saba hi trażlitterazzjoni tal-Lhudi שְׁבָא. 

Fit-Testment il-Ġdid, l-Evanġelju skont Luqa jsemmiha bħala s-Sultana tan-Nofsinhar (11: 31). Fil-Koran tissemma' fis-Sura 27 u nsibu f'Ħadith, jiġifieri permezz tal-kliem tal-profeta tal-Iżlam Muħammed, li kienet jisimha Balqis. Xi wħud isejħulha wkoll Kassjopea, u hekk jassoċjawha mar-reġina Etjopika tal-istess isem fil-mitoloġija Griega. Xi rakkonti diversi oħra ġew magħqudin flimkien.

Ir-rakkonti fit-testi reliġjużi 
Il-Kapitlu 10 tal-Ewwel Ktieb tas-Slaten tal-Bibbja Lhudija jirrakonta l-wasla tar-reġina fis-Saltna ta' Iżrael u l-laqgħa tagħha mas-sultan Salamun. 

L-istorja tal-Bibbja tirrakkonta fi 13-il vers kif ir-reġina ta' Saba ġabet magħha "tagħbija kbira ta' ħwawar, u deheb u ħaġar prezzjuż" u kif impressjonat ruħha bis-sbuħija tal-palazz u l-qorti ta' Salamun, imbagħad wara li kienet iddiskutiet miegħu, bl-għerf kbir tiegħu. Stagħġbet meta marret tara l-qima li tingħata lil Alla fit-Tempju ta' Ġerusalemm. Faħħret l-għerf ta' Salamun, u lil Alla li għażlu biex jiggverna fuq niesu: "Ikun imbierek il-Mulej, Alla tiegħek, li tgħaxxaq bik u qiegħdek fuq it-tron ta' Iżrael". Imbagħad, marret lura lejn pajjiżha. 

Ġesù ta' Nazzaret qabbilha fl-Evanġelju skont Luqa (11.31) mal-Lhud li ma ridux jemmnu fih, biex jikkundannahom talli ma ridux jersqu lejh, mhux bħar-Reġina ta' Saba li vvjaġġat distanzi twal biex tiltaqa' ma' Salamun. Kristu li hu iżjed importanti minn Salamun, jistħoqqlu sforzi akbar. 

Il-Koran, (Sura 27, versi 23-44), jgħid li r-reġina ma kinitx temmen f'Alla u l-poplu tagħha kien iqim ix-xemx. Għalhekk Salamun stedinha u mbagħad hi kkonvertit u bdiet temmen f'Alla wieħed. L-isem "Balqis" mhux imsemmi fil-Koran iżda biss fil-Ħadith.

Il-leġġenda 

Fil-fatt insibu ħafna leġġendi dwarha, speċjalment fil-Kebra Nagast, li l-aħħar verżjoni tagħha saret fis-seklu 14. Jgħidu li din hi t-traduzzjoni tal-oriġinal Kopt misjub qabel it-325 fil-teżori ta' Santa Sofija ta' Kostantinopli, li fih ir-rakkont tal-Bibbja hu mogħni bi storja twila li tgħid kif id-dominazzjoni ta' nofs id-dinja kienet imwegħda lis-slaten tal-Etjopja, id-dixxendenti ta' Salamun. Għal ħafna arkeoloġi, din mhux ħlief leġġenda b'valur metaforiku, fundamentali għall-Knisja Kopta Etjopika. Iżda jeżisti tribù ta' Lhud Etjopiċi, imsejjaħ Falaxja, li xi nies iqisuh magħmul mid-dixxendenti ta' Salamun u r-Reġina ta' Saba, għalkemm huma nfushom jiċħdu din-it-teżi. Xi storiċi jemmnu li l-leġġenda intużat għal skopijiet politiċi fis-seklu 14, bl-għan li tiġi żgurata l-istabbilità tal-istat Etjopiku, u baqa' jsir hekk: Ħajle Selassje kien jippretendiha għal snin twal li kien mnsissel mir-Re Salamun u r-Reġina ta' Saba.

L-iskoperti arkeoloġiċi 

Matul l-iskavi fid-deżert fit-Tramuntana tal-Jemen, ġie skopert tempju antik 3000 sena, imsejjaħ Maħram Bilqis (Tempju tal-alla qamar) .
Skond l-arkeoloġi, dan hu sit sagru użat mill-pellegrini bejn l-1200 u l-550 QK. 
It-tempju jinsab ħdejn il-belt antika ta' Marib, il-belt kapitali tar-Renju ta' Saba skont il-Bibbja u t-tradizzjoni Misilmija, u jista' jkun prova tal-eżistenza tar-Reġina ta' Saba. 

Fis-7 ta' Mejju, 2008, xi arkeoloġi mill-Università ta' Hamburg irrappurtaw li skoprew il-palazz tar-Reġina ta' Saba fl-Etjopja. Il-fdalijiet li nstabu huma taħt il-palazz ta' re Nisrani. Jidher li l-ewwel verżjoni tal-palazz ħa postha bini li jħares lejn il-kewkba Sirju, li skont il-Bibbja, ir-Reġina ta' Saba u binha Menelik bdew jaduraw.

Fl-arti

Mużika

Opri 
 Georg Friedrich Haendel, oratorju Salamun (1749)
 Charles Gounod, La Reine de Saba (1862) 
 Károly Goldmark, Die Königin von Saba (1875)

Balletti 
 Ottorino Respighi, Belkis, regina di Saba (1930-31)

Films 
Il-persunaġġ tar-reġina ta' de Saba spira ħafna films, fosthom :
 1913 : La Reine de Saba, film Franċiż ta' Henri Andréani ;
 1921 : The Queen of Sheba, film Amerikan ta' J. Gordon Edwards ;
 1952 : La Regina di Saba, film Taljan ta' Pietro Francisci ;
 1959 : Solomon and the Queen of Sheba, film Amerikan ta' King Vidor, taħdem Gina Lollobrigida.
 1995 : Solomon and Sheba, film Amerikan ta'  Robert Young.

Kotba 
 La regina di Saba - Sandra Reberschak (Bompiani, 1995)
 La reine de Saba. Une aventure géographique - Malraux André (Gallimard, 1993); ISBN-10: 2070734072,
ISBN-13: 978-2070734078
 Die Königin von Saba - Hamsun Knut (Manesse], 2001); ISBN 10: 717519794, ISBN 13:	9783717519799 
 Storia di Bilqis regina di Saba - Ta'labi (Marsilio Editori, 2000); ISBN 88-317-7383-6
 La reine de Saba - Marek Halter (Pocket, 2009); ISBN-10: 2266195301, ISBN-13: 978-2266195300 
 Makeda o la favolosa storia della regina di Saba - Jakub Adol Mar - (Edizioni Seam, 1998) ISBN 88-8179-115-3
 Regina di Saba - Carlo Sgorlon (Mondadori, 1975)

Gastronomija 
Ir-Reġina ta' Saba hu wkoll l-isem ta' kejk taċ-ċikkulata.

Referenzi

Ħoloq esterni 

  Makeda, reġina ta' Saba minn Torrey Philemon.
  It-tempju tar-reġina ta' Saba rrestawrat (2000, BBC)]
  Ir-reġina ta' Saba minn Michael Wood u l-BBC.
  Ir-reġina ta' Saba
 Jewish Encyclopedia informazzjoni fuq leġġendi Lhudin u Misilmin

Persunaġġi tal-Bibbja
Persunaġġi tal-Koran
Storja tal-Jemen
Storja tal-Etjopja
Reġina