joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Il-Knisja ta’ Ġesù Kristu tal-Qaddisin tal-Aħħar Jiem

Il-Knisja ta’ Ġesù Kristu tal-Qaddisin tal-Aħħar Jiem hija l-akbar grupp fil-moviment Mormon. Inbeda fl-1830 fi New York minn Joseph Smith. Huma jemmnu li Joseph Smith kien profeta li rrestawra l-knisja li Ġesù Kristu waqqaf fuq l-art meta kien ħaj. Jgħallmu li huma l-unika knisja li għandha l-Evanġelju sħiħ. Huma jemmnu wkoll li l-Missier, l-Iben u l-Ispirtu s-Santu huma tliet individwi separati, iżda kollha għandhom l-istess għan. L-Iskritturi Mormon jinkludu l-Bibbja, il-Ktieb ta’ Mormon, id-Duttrina u l-Patti, u l-Perla tal-Kbir. Membri tal-knisja, spiss imsejħa Mormons, u magħrufa sew bħala Qaddisin tal-Aħħar Jiem huma magħrufa li huma attivi fil-ħidma missjunarja. Huma jemmnu wkoll fl-importanza tal-familji.

Kristjaneżmu
Mormoniżmu
Lon Kirkop

Marlon Chircop (Twieled fil-5 t'Awwissu tal-1991) magħruf bħala Lon Kirkop hu awtur, dramaturgu u artist viżiv Malti. Rebaħ il-Konkors ta' Kitba Letteratura għaż-Żgħażagħ 2020 organizzat mill-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb u Agenzija Żgħażagħ, bir-rumanz debutt tiegħu Mitt Elf Isem Ieħor: HappyVeganGirlJules aktar tard ippublikat minn Merlin Publishers.

Xogħlijiet

Pubblikazzjonijiet 

 Fil- Ħajja Li Jmiss u Drammi Oħra tat-Triq, (Settembru 2022) - Ġabra ta' drammi qosra
 Mitt Elf Isem Ieħor: HappyVeganGirlJules, 2021 - Rumanz għaż-żgħażagħ

Drammi 

 Fil-Ħajja li Jmiss, 2019 - dramm qasir
 Limbu, 2019 - dramm qasir
 Elektra, 2019 - dramm qasir
 Liżar Roża, 2021 - dramm qasir
 'l Alla ta' Wara l-Ħġieġa, 2021 - dramm qasir
 Passi mill-Kuritur, 2021

Kanzunetti 

 Fil-Kexxun, finalista waqt l-Għanja tal-Poplu 2022 - lirika u mużika 
 Fittixni, finalista waqt Mużika Mużika 2022 - lirika

Ħoloq esterni 

 Personal website

Referenzi 

Nies ħajjin
Twieldu fl-1991
Kittieba Maltin
Letteratura bil-Malti
Letteratura Kontemporanja Maltija
Aladdin Meier

Aladdin Meier (imwieled fil-25 ta’ Novembru, 1995 fi Zurich) huwa attivist Żvizzeru-Marokkin u li jwettaq il-paċi. Aladdin Meier irid proċess ta’ paċi bejn l-Għarab u l-Berberi. Il-profil politiku ta’ Aladdin Meier jista’ jiġi attribwit għan-Nasseriżmu.

Nies ħajjin
Twieldu fl-1995
Partit Popolari (Malta)

Il-Partit Popolari (PP) huwa wieħed mill-partiti politiċi kontemporanji f’Malta. Il-PP ġie imwaqqaf fl-1895 bħala moviment għall-awtonomija li wassal għall-ewwel żviluppi fit-tfittxija għall-Indipendenza ta’ Malta. Ideoloġikament, il-Partit huwa lemini, populista u konservattiv. Il-partit jopponi l-immigrazzjoni illegali u spiss adotta pożizzjonijiet Ewroxettiċi.

Storja

Fondazzjoni u snin bikrija

Il-Partit Popolari twaqqaf fit-2 ta' Ġunju 1895 minn Sigismondo Savona, li qabel kien il-mexxej tal-Partit Unjonista u tal-Partit Riformista. Persuni politiċi oħra involuti fit-twaqqif tal-Partit kienu l-Kanonku Ignazio Panzavecchia, Giuseppe Bonavia, Cesare Darmanin, Giovanni Vassallo, Antonio Dalli, Dr Andrea Pullicino u Dr Ernesto Manara. Bonavia, Darmanin u Vassallo biss kienu qabel partitarji ta’ Savona, filwaqt li Manara qabel kien kritiku evidenti. 

L-elezzjoni tal-1895 intrebħet mill-Partit Nazzjonalista u Panzavecchia ġie megħlub minn Mons. Alfredo Mifsud tal-PN bħala rappreżentant ekkleżjastiku. Madankollu, din l-elezzjoni wriet l-PP bħala forza politika prominenti peress li dan sfida l-poter tal-PN speċjalment meta Sigismondo Savona kien fuq quddiem fl-istħarriġ fost l-eletturi komuni. Ir-raġunijiet ewlenin wara l-popolarità daqshekk f’daqqa tal-Partit kienu l-pożizzjoni ta’ Savona dwar it-tassazzjoni u l-fehmiet ultra-nazzjonalisti tiegħu fir-rigward tal-lingwa Maltija u n-nazzjonalità ta’ Malta. B’kuntrast ma’ Fortunato Mizzi u l-PN, Savona kien kapaċi jidentifika ruħu mal-popolazzjoni li titkellem bil-Malti u li la kienet titkellem bl-Ingliż u lanqas bit-Taljan. Fil-fatt, Savona ħabbatha mal-Kamra tal-Avukati meta fl-1896 ippropona li l-ilsien Malti jintuża fil-qrati tal-liġi.

Il-Partit aġixxa b'mod indipendenti bejn it-twaqqif tiegħu fl-1895 u l-irtirar ta' Savona mill-politika fl-1898, u wara, taħt it-tmexxija ta' Panzavecchia, l-aderenti tiegħu gradwalment bdew joperaw aktar flimkien mal-Partito Nazionale fl-elezzjonijiet u fi ħdan il-Kunsill tal-Gvern, speċjalment wara li Panzavecchia spicca l-mexxej tal-moviment magħqud fl-1910. Wara l-għoti tal-Kostituzzjoni tal-1921, Panzavecchia ifforma l-Unione Politica Maltese, u l-lista tiegħu kienet tinkludi l-eks aderenti tal-PP, fosthom Antonio Dalli. Dan il-Partit rebaħ l-akbar numru ta’ siġġijiet fl-ewwel Parlament ta’ Malta fl-1921.

L-appoġġ tal-Partit ġie prinċiparjament mill-klassi tal-ħaddiema, u mill-Isla, fejn kien imwieled Panzavecchia u li kienet meqjusa bħala fortizza tal-PP.

Tmexxija

L-Att dwar il-Finanzjament tal-Partiti Politiċi, li daħal fis-seħħ fl-1 ta’ Jannar 2016, introduċa r-rekwiżit li l-partiti politiċi jirreġistraw lilhom infushom mal-Kummissjoni Elettorali u l-Partit Popolari finalment irreġistra f’Lulju 2020. Fl-ewwel Laqgħa Ġenerali Annwali li saret fl-4 ta’ Awwissu 2020, Paul Salomone ġie elett mexxej tal-Partit. Salomone nieda l-Partit aktar tard f'Novembru tal-istess sena.

Riżultati tal-elezzjonijiet kkontestati 

Partiti politiċi ta' Malta
Enzo Gusman

Enzo Gusman (9 ta' Awwissu 1947 – 18 ta' Diċembru 2021) kien kantant Malti mwieled f'Tas-Sliema, Malta .  Kien l-attur komiku Malti Johnnie Navarro li skopra lil Enzo u stiednu bħala kantant residenti fuq programm tiegħu TIC TAC trażmess fuq is-sistema tal-Cable Radio tar-Rediffusion. 

Enzo rebaħ il-Malta Song Festival ħames darbiet. Fl-1965, Enzo kellu karriera fil-qasam bankarju f'Malta li kompla fiha anke meta fl-1979 emigra lejn il- Kanada. 

Wara li emigra, xorta reġa' qatta' diversi snin jgħix Malta.

Bħala kantant, Enzo pparteċipa f'diversi festivals internazzjonali tal-kanzunetti, bħal World Popular Song Festival, Tokyo, il-Ġappun; Festival Internacional De la Canción, Viña del Mar, iċ-Ċili; Olympiad De La Chanson, Ateni, il-Greċja; Festival Internazzjonali tal-Kanzunetta Lixandra, Lixandra Eġittu; Castlebar International Song Festival, Castlebar, l-Irlanda; Cavan International Song Festival Cavan, l-Irlanda; Istanbul International Song Festival, Istanbul, it-Turkija; Festival Menschen und meer Rostock, DDR; u Festival Golden Orpheus Slantchev Bryag, il-Bulgarija. L-akbar jisba tiegħu f'dan il-qasam kienet meta rebaħ l-Ewwel Premju fil-Golden Orpheus Festival fil-Bulgarija. Fl-Irlanda, ingħażel bħala l-Aqwa Artist Barrani fil-Festival Internazzjonali tal-Kanzunetta ta’ Cavan, u fit-Turkija ġie ddikjarat bħala l-Aqwa Interpretu fil-Festival Internazzjonali tal-Kanzunetta ta’ Istanbul.

Huwa kiteb u kkompona diversi kanzunetti tiegħu stess, li komplew ikunu popolari ħafna f'Malta u fid-dijaspora Maltija diversi snin wara li ħarġu. F'Malta kien wkoll personalità magħrufa sew tar-radju u tat-televiżjoni. 

Enzo kien miżżewweġ lil Carmen Schembri, kantanta magħrufa fix-xena tal-mużika ħafifa Maltija u kellhom żewġt ibniet, Johanna u Greta. 

F'Awwissu 2020, membri tal-familja ċaħdu xnigħat li Enzo kien miet, għalkemm iddikjaraw li qed jirċievi kura intensiva, wara waqgħa.

Fis-7 ta’ Awwissu 2021, waqt il-festival L-Għanja tal-Poplu, Enzo ingħata rikonoxximent speċjali għall-kontribut kbir tiegħu fix-xena mużikali ta’ Malta. Waqt din l-attività, Enzo wassal video-messaġġ qasir ta' ringrazzjament mis-sodda tal-irkupru tiegħu fil-Kanada. 

Huwa miet fit-18 ta’ Diċembru 2021 fid-dar tiegħu fil-Kanada.

Referenzi 
Mietu fl-2021
Nies ħajjin
Twieldu fl-1947
Kantanti Maltin
Xandara Maltin
Mużiċisti Maltin
Malta Railway

Il-Malta Railway kienet l-unika linja ferrovjarja li qatt kienet fil-gżira ta’ Malta, u kienet tikkonsisti f’linja ferrovjarja waħda mill-Belt Valletta għall-Imdina. Kienet linja single-track f’meter gauge, li kienet topera mill-1883 sal-1931. Il-ferrovija kienet magħrufa lokalment bil-Malti bħala il-vapur tal-art.

Il-linja tgħaqqad il-Belt Valletta u l-Imdina u numru ta’ insedjamenti bejniethom. L-ewwel żewġ stazzjonijiet, Valletta u Furjana, kienu taħt l-art. Il-Linja estiża fuq 11.1 km / 6.9 mi, tixbit 150 metru / 500 pied b'massimu ta '25 Per mil. Il-linja qasmet it-toroq bi 18-il livell ta’ qsim li minnhom 14 kellhom persunal.

Malta
Trasport
Lewn

Lewn jew kulur huwa proprjetà tad-dawl kif jidher min-nies.

L-ismijiet tal-kuluri l-aktar komuni huma : abjad, aħdar, aħmar, blu/ikħal, griż, isfar, iswed, kannella u roża.

"Kuluri primarji" jistgħu jitħalltu biex isiru kuluri oħra. Aħmar, isfar, u blu huma t-tliet kuluri primarji tradizzjonali. Il-kuluri primarji għall-iskrins tat-televiżjoni u l-moniters tal-kompjuter huma ħomor, ħodor u blu. Printers u żebgħa jużaw maġenta, isfar, u cyan bħala kuluri primarji tagħhom; jistgħu wkoll jużaw iswed. Xi drabi dan is-sett ta 'kuluri jissejjaħ sempliċiment aħmar, isfar u blu.

Nies li ma jistgħux jaraw il-kuluri jew li għandhom sens distort tal-kulur jissejħu color blind. Ħafna minnhom huma rġiel.

Kuluri huma kultant miżjuda mal-ikel. Il-kulur tal-ikel jintuża biex jagħti kulur lill-ikel, iżda xi ikel għandu koloranti naturali, bħall-beta carotene.

Meta xi ħaġa m'għandhiex kulur, hija trasparenti. Eżempju l-arja.

Ix-xjenza tal-kulur kultant tissejjaħ kromatika, kolorimetrija, jew sempliċement xjenza tal-kulur.

Materjal trasluċidu mhuwiex l-istess bħal materjal bla kulur għax xorta jista’ jkollu kulur, bħall-ħġieġ imtebba’.

Ara wkoll 
 Lista ta' kuluri

Fiżika
Yerevan

Yerevan (jɛ.ɾɛ.ˈvɑn; bl-Armenjan:Երևան) hija l-belt kapitali tal-Armenja u l-ikbar belt fil-pajjiż. Fl-2018, il-popolazzjoni ta’ Yerevan kienet stmata għal 1,081,800 abitanti.

Armenja
Bliet kapitali fl-Ewropa
Tuneż

Tuneż (ˈtuːnɪs; bl-Għarbi:تونس) hija l-belt kapitali tat-Tuneżija u l-ikbar belt fil-pajjiż. Fl-2014, il-popolazzjoni tal-muniċipalità ta 'Tuneż kienet 638,845 abitant skont iċ-ċensiment tal-Istitut Nazzjonali tal-Istatistika.

Tuneżija
Bliet kapitali fl-Afrika
Perpignan

Perpignan (pɛʁpiɲɑ̃; bl-katalan, Perpinyà, pəɾpi'ɲa) hija belt jinsab fid-dipartiment ta’ Pyrénées-Orientales, fir-reġjun Occitanie, fi Franza. Skont l-INSEE, il-popolazzjoni tagħha kienet 119,344 abitant fl-2019.

Ħoloq esterni 
 Il-websajt tal-belt

Bliet ta' Franza
Yuri Gagarin

Yuri Alekseyevich Gagarin (Russu: Ю́рий Алексе́евич Гага́рин, /ˈjʉrʲɪj ɐlʲɪˈksʲejɪvʲɪt͡ɕ ɡɐˈɡarʲɪn/) twieled fid-9 ta’ Marzu 1934 f’Klushino u miet fis-27 ta’ Marzu 1968 f’Novosyolovo kien pilota u kosmonawt Sovjetiku li sar l-ewwel bniedem li vvjaġġa fl-ispazju. Vjaġġar fil-kapsula Vostok 1, Gagarin lesta orbita waħda tad-Dinja fit-12 ta’ April 1961.

Nies Russi
Twieldu fl-1934
Mietu fl-1968
Marco Polo

Marco Polo (twieled fil-15 ta' Settembru 1254, f'Venezja, u miet għall-ħabta tad-9 ta' Jannar 1324, f'Venezja wkoll) kien merkant, esploratur u kittieb Taljan li vvjaġġa mill-Asja tul ir-Rotta tal-Ħarir bejn l-1271 u l-1295. Il-vjaġġi tiegħu huma rreġistrati f'Il Milione li ddeskriva l-kultura misterjuża ta' dak iż-żmien lill-Ewropej u l-ħidma interna tad-dinja tal-Lvant, inkluż il-ġid u d-daqs kbir tal-Imperu Mongolu u ċ-Ċina fid-dinastija Yuan, u tahom l-ewwel ħarsa komprensiva lejn iċ-Ċina, il-Persja, l-Indja, il-Ġappun u bliet u pajjiżi Asjatiċi oħrajn.

Nies Taljani
Twieldu fl-1254
Mietu fl-1324
Navigaturi
Esploraturi
George Washington

George Washington (Ingliż: /d͡ʒɔɹd͡ʒ ˈwɑʃɪŋtən/) (twieled fit-22 ta’ Frar 1732 u miet fl-14 ta’ Diċembru 1799) kien suldat Amerikan, stat, u Missier Fundatur li serva bħala l-ewwel president tal-Istati Uniti mill-1789 sal-1797.

Politiċi Amerikani
Presidenti tal-Istati Uniti tal-Amerika
Twieldu fl-1732
Mietu fl-1799
Louis Pasteur

Louis Pasteur (pronunzja bil-Franċiż: /lwi pastœʁ/; twieled fis-27 ta' Diċembru 1822 – miet fit-28 ta' Settembru 1895) kien xjenzat, kimiku u fiżiku Franċiż. Pijunier tal-mikrobijoloġija, huwa gawda notorjetà kbira anke matul ħajtu talli żviluppa vaċċin kontra r-rabja.

Twieldu fl-1822
Mietu fl-1895
Xjenzati Franċiżi
Alfred Russel Wallace

Alfred Russel Wallace twieled fit-8 ta’ Jannar 1823 f'Llanbadoc u miet fis-7 ta’ Novembru 1913 f'Broadstone kien naturalista, esploratur, ġeografu, antropologu, bijologu u illustratur Brittaniku. Huwa l-aktar magħruf għall-konċepiment indipendenti tat-teorija tal-evoluzzjoni permezz tal-għażla naturali; id-dokument tiegħu dwar is-suġġett ġie ppubblikat flimkien ma’ xi kitbiet ta’ Charles Darwin fl-1858. Dan wassal lil Darwin biex jippubblika Dwar l-Oriġni tal-Ispeċi.

Naturalisti Brittaniċi
Bijologi Brittaniċi
Teoristi
Bijoloġi evoluzzjonisti
Twieldu fl-1823
Mietu fl-1913
Henry Ford

Henry Ford imwieled fit-30 ta’ Lulju 1863 f’Dearborn u miet fis-7 ta’ April 1947 fl-istess belt, kien industrijalist Amerikan, magnat tan-negozju, fundatur tal-Ford Motor Company, u żviluppatur ewlieni tat-teknika tal-linja tal-assemblaġġ tal-produzzjoni tal-massa. Billi ħoloq l-ewwel karozza li l-Amerikani tal-klassi tan-nofs setgħu jaffordjaw, huwa kkonvertit il-karozza minn kurżità għalja għal ġarr aċċessibbli li laqat profondament il-pajsaġġ tas-seklu 20.

Industrijalisti Amerikani
Twieldu fl-1863
Mietu fl-1947
Carl Friedrich Gauss

Johann Carl Friedrich Gauß (Ġermaniż: /ˈjoːhan ˈkaʁl ˈfʁiːdʁɪç ˈɡaʊs/ ; Latin: Carolus Fridericus Gauss) twieled fit-30 ta’ April 1777 fi Brunswick u miet fit-23 ta’ Frar 1855 f’Göttingen, kien matematiku u fiżiku Ġermaniż li għamel kontribuzzjonijiet sinifikanti għal ħafna oqsma fil-matematika u x-xjenza. Kultant imsejjaħ il-Princeps mathematicorum (Latin għal "Il-mexxej tal-matematiċi") u "l-akbar matematiku mill-antikità", Gauss kellu influwenza eċċezzjonali f'ħafna oqsma tal-matematika u x-xjenza, u huwa kklassifikat fost l-aktar matematiċi influwenti tal-istorja.

Matematiċi Ġermaniżi‎
Xjenzati Ġermaniżi‎
Twieldu fl-1777
Mietu fl-1855
Bażel

Bażel (Franċiż: Bâle ; Ġermaniż: Basel ; Taljan u Rumanċ : Basilea) hija t-tielet l-aktar belt popolata fl-Isvizzera wara Zurich u Ġinevra, u l-kapitali tal-canton ta’ Bażel-Belt. Il-muniċipalità ta' Bażel għandha 173,863 abitant fl-2020.

Ħoloq esterni 
 Il-websajt tal-Canton

Żvizzera
Vladimir Steklov

Vladimir Andreevich Steklov (Russu: Влади́мир Андре́евич Стекло́в) imwieled fid-9 ta’ Jannar 1864 f’Nizhny Novgorod u miet fit-30 ta’ Mejju, 1926 f’Gaspra (Unjoni Sovjetika, issa fl-Ukrajna) huwa matematiku, mekkanik u fiżiku Russu/Sovjetiku.

Matematiċi Russi‎
Twieldu fl-1864
Mietu fl-1926
Maria Gaetana Agnesi

Maria Gaetana Agnesi (Taljan: /maˈriːa ɡaeˈtaːna aɲˈɲɛːzi, -ɲeːz-/) twieldet Milan fis-16 ta’ Mejju 1718 u mietet fid-9 ta’ Jannar 1799 f’belt twelidha, hija matematiku Taljan. Kitbet trattat dwar l-analisi matematika magħrufa għaċ-ċarezza tagħha u l-unità tal-metodu tagħha. Taħt isimha deher ukoll xogħol fuq il-filosofija meta kellha disa’ snin; hija ppreżentat diskors, bil-Latin, dwar id-dritt tan-nisa għall-edukazzjoni.

Matematiċi Taljani‎
Twieldu fl-1718
Mietu fl-1799
Caroline Herschel

Caroline Lucretia Herschel (16 ta' Marzu 1750 – 9 ta' Jannar 1848) kienet astronoma Ġermaniża. Imwielda Hanover, f'familja ta' mużiċisti, hija ngħaqdet ma' ħuha William Herschel, fl-Ingilterra. Hija skopriet kometi ġodda, speċifkament l-kometa perjodika 35P/Herschel-Rigollet, li ġġib isimha, in-nebulosi u l-oġġetti tas-sema fonda. Fl-1828, hija rċeviet il-Midalja tad-Deheb mir-Royal Astronomical Society.

Twieldu fl-1750
Mietu fl-1848
Nies Ġermaniżi
Pier Luigi Nervi

Pier Luigi Nervi imwieled fil-21 ta’ Ġunju 1891 f’Sondrio, il-Lombardija u miet fid-9 ta’ Jannar 1979 f’Ruma, kien inġinier u arkitett Taljan. Studja fl-Università ta’ Bologna u ggradwa fl-1913. Nervi għallem bħala professur tal-inġinerija fl-Università ta’ Ruma mill-1946 sal-1961 u huwa magħruf mad-dinja kollha bħala inġinier strutturali u perit u għall-użu innovattiv tiegħu tal-konkrit rinfurzat, speċjalment strutturi b’ħafna rqiqa qoxra.

Arkitetti Taljani‎
Inġiniera Taljani‎
Twieldu fl-1891
Mietu fl-1979
Knisja Ortodossa Russa

Il-Knisja Ortodossa Russa (KOR; Russu: Ру́сская правосла́вная це́рковь, romanizzata: Rússkaya pravoslávnaya tsérkov), alternattivament magħrufa legalment bħala l-Patrijarkat ta’ Moska. Għandu 194 djoċesi ġewwa r-Russja. Il-primat tal-KOR huwa l-Patrijarka ta’ Moska u r-Rus kollha. Il-KOR, kif ukoll il-primat tiegħu, uffiċjalment jikklassifika l-ħames fl-ordni ta’ preċedenza Ortodossa tal-Lvant, immedjatament taħt l-erba’ patrijarkati antiki tal-Knisja Ortodossa Griega: Kostantinopli, Lixandra, Antijokja, u Ġerusalemm.

Kristjaneżmu
Denominazzjonijiet Kristjani
Bob Saget

Robert Lane "Bob" Saget (imwieled fis-17 ta’ Mejju, 1956 f’Philadelphia, Pennsylvania u miet fid-9 ta’ Jannar, 2022 f’Orlando (Florida)) kien attur, stand-up comedian, produttur tal-films, u xeneġġjatur Amerikan.

Atturi Amerikani
Twieldu fl-1956
Mietu fl-2022
Edgar de Wahl

Edgar Alexei Robert von Wahl jew de Wahl (23 ta' Awwissu 1867 – 9 ta' Marzu 1948) kien għalliem, matematiku u lingwista tal-Ġermaniż Baltiku. Huwa l-aktar famuż talli kien il-kreatur tal-Interlingue (magħruf bħala Occidental tul ħajtu), lingwa naturalistika mibnija bbażata fuq il-lingwi Indo-Ewropej, li inizjalment ġiet ippubblikata fl-1922. 

Twieldu fl-1867
Twieldu fl-1948
Lingwisti Ġermaniżi
Interlingue
Esperanto
Jean Dubuffet

Jean Dubuffet, kien pittur, poeta, disinjatur u skultur Franċiż, imwieled fil-31 ta' Ġunju 1901 f'Le Havre, u miet fit-12 ta' Mejju 1985 f'Pariġi. 

Pitturi Franċiżi
Twieldu fl-1901
Mietu fl-1985
Skulturi Franċiżi
Robert Doisneau

Robert Doisneau, imwieled fl-14 ta' April, 1912 f'Gentilly u miet fl-1 ta' April, 1994 f'Montrouge, kien fotografu umanista Franċiż.

Referenzi 

Twieldu fl-1912
Mietu fl-1994
Fotografi Franċiżi
Pierre Sanfourche-Laporte

Pierre Sanfourche-Laporte (twieled fl-24 ta’ Marzu, 1774 f’Sarlat u miet fit-30 ta’ Ġunju, 1856 f’Belleville) kien avukat u kittieb Franċiż.

Referenzi 

Twieldu fl-1774
Mietu fl-1856
Noël Mamère

Noël Mamère, imwieled fil-25 ta’ Diċembru 1948 f’Libourne (Gironde), huwa eks ġurnalist u politiku Franċiż, sostenitur tal-ekoloġija politika.

Membru tal-Ħodor u mbagħad tal-Europe Écologie Les Verts (EÉLV) sal-2013, kien sindku ta' Bègles mill-1989 sal-2017 u deputat mill-1997 sal-2017.

Ħoloq esterni 

Twieldu fl-1948
Sydney

Sydney hija l-akbar belt fl-Awstralja u l-Nofsinhar Ġdid Wales.

Awstralja
Bliet tal-Awstralja
Awstraljani Maltin

L-Awstraljani Maltin huma Awstraljani ta’ dixxendenza Maltija jew persuni mwielda Malta li jgħixu fl-Awstralja.

Ara ukoll
 Maltralian, id-djalett Malti mitkellem fl-Awstralja
 Maltin ta' Zealand Ġdida, nies Maltin fi Zealand Ġdida

Awstralja
Alphonse Matejka

Alphonse Matejka (twieled fid-9 ta' Jannar 1902 f'Sankt Gallen, l-Iżvizzera - miet fis-27 ta' Ottubru 1999 f'La Chaux-de-Fonds, l-Iżvizzera) kien Oċċidentalist famuż ta' oriġini Ċeka.

Huwa beda jappoġġa l-Interlingue fl-1937.

Bijografija 
Matejka oriġinarjament kien minn Wischkovitz (Boemja). Missieru ġie l-Iżvizzera qabel l-1900, forsi minħabba nuqqas ta' opportunitajiet ta' xogħol fir-Repubblika Ċeka. Ingħata ċ-ċittadinanza Żvizzera fl-1915. Ibnu Alphonse twieled f'Sankt Gallen fid-9 ta' Jannar 1902. Għamel l-aħħar snin tiegħu bħala student fis-sezzjoni merkantili tal-iskola kantonali fejn waqqaf għaqda studenteska msejħa Industria Sangallensis.

Minħabba l-kapaċità lingwistika tiegħu, irnexxielu jsib impjieg f'Reichenbach & Co. Dik il-kumpanija aktar tard ittrasferietu fis-sussidjarja tagħha f'Pariġi. Hemmhekk iltaqa' ma' martu, Jeanne Bellanger. Il-koppja żżewġet fl-1928. Fis-snin tletin mar jgħix fi Zurich u mbagħad f'Amsterdam, in-Netherlands. Fl-1936 mar lura l-Iżvizzera u finalment mar joqgħod f'La Chaux-de-Fonds fejn kiseb impjieg fl-industrija tal-arloġġi.

Interlingwistika 
Alphonse Matejka kien jitkellem diversi lingwi Rumanzi u Ġermaniċi. Kien ukoll fluwenti bir-Russu, u kien kapaċi jikteb għal rivista Russa u saħansitra jittraduċi f'dik il-lingwa għall-Akkademja tax-Xjenzi Russa.

Impenja ruħu mal-moviment Idista. Madankollu beda jappoġġa l-lingwa Oċċidental fl-1937.

Fl-1942 huwa ppubblika l-ewwel edizzjoni tal-ktieb tat-test OCCIDENTAL die internationale Welthilfssprache. Kien segwit fl-1945 minn Wörterbuch Occidental-Deutsch, Deutsch-Occidental. Dan il-ktieb kien ibbażat fuq ix-xogħlijiet ta' Joseph Gär u Ric Berger. Wara li biddel l-isem tal-lingwa għal Interlingue, kiteb u aġġorna l-ktieb Interlingue die natürliche Welthilfssprache, für Millionen geschaffen, von Millionen verstanden. Vollständiger Lehrgang en 20 Lektionen.

Kien ukoll l-editur ewlieni ta' Cosmoglotta għal diversi snin.

Referenzi 

Twieldu fl-1902
Mietu fl-1999
Lingwistika
Interlingue
Vicente Costalago

Vicente Costalago huwa filologu, awtur u sostenitur tal-lingwa awżiljarja internazzjonali Interlingue. Huwa wieħed mill-awturi letterarji ewlenin fl-Interlingue.

Studja l-Lingwi Moderni u t-Traduzzjoni u l-Interpretazzjoni fl-università.

Lingwi Internazzjonali Awżiljari 
Huwa ppubblika diversi testi fuq l-internet b’lingwi mibnija differenti, bħal Lingua Franca Nova, Interlingua u Interlingue.

Xogħlijiet 
L-ewwel xogħol tiegħu kien La xerca per Pahoa, fil-Lingua Franca Nova. Din l-istorja qasira tirrakkonta l-vjaġġ li ħadet Joan sabiex issib ix-xabla bl-isem ta’ Pahoa, li jista’ juża biss is-sultan leġittimu ta’ Lincuo. Kienet l-ewwel storja oriġinali ppubblikata f'Elefen.

Imbagħad beda jippubblika f’Interlingue. L-ewwel ktieb tiegħu kien l-oriġinali Li sercha in li castelle Dewahl e altri racontas, li fih tliet stejjer, b’ċerta influwenza ta’ The Tell-Tale Heart ta’ Edgar Allan Poe fit-tieni wieħed, bl-isem Li Confession (‘The Qrar'). Ix-xogħol li jmiss tiegħu, Antologie hispan, kien ġabra ta’ siltiet tradotti mill-aktar testi importanti tal-letteratura Spanjola. Kien segwit minn Fabules, racontas e mites, ġabra ta’ ħrejjef u stejjer tradotti għall-Interlingue.

Biblijografija 
 (2021) La xerca per Pahoa
 (2021) Li sercha in li castelle Dewahl e altri racontas.
 (2021) Antologie hispan.
 (2021) Fabules, racontas e mites.
 (2022) Li tresor de Fluvglant
 (2022) Antologie de poesie europan
 (2022) Subuqti
 (2022) Verses escapat de mi mente

Referenzi 

Lingwistika
Interlingue
Twieldu fl-1991
Nies Spanjoli
Filippo Castagna

Filippo Castagna (19 ta’ Novembru 1765 – 26 ta’ Jannar 1830), magħruf ukoll bħala Filippu Castagna kien politiku Malti lejn l-aħħar tas-seklu 18 u l-bidu tas seklu 19.

Castagna twieldet Ħal Għaxaq fid-19 ta’ Novembru 1765. Waqt l-okkupazzjoni Franċiża ta’ Malta fl-1798, huwa ntagħżel bħala rappreżentant tal-muniċipalità taż-Żurrieq, Ħal Safi, Ħal Kirkop u l- Gudja. Meta faqqgħet ribelljoni kontra l-ħakma Franċiża f'Settembru 1798, Castagna appoġġja lir-ribelli u kien involut fil-qbid tat-Torri ta' San Tumas minn taħt idejn il-Franċiżi. Fit-18 ta’ Frar 1799, ġie elett bħala rappreżentant tal-Gudja għar-ribelli Consiglio Popolare. Inħatar ukoll bħala spettur tas-swar mill-Kummissarju Ċivili Brittaniku Alexander Ball. 

Wara li l-Franċiżi ċedew u Malta saret protettorat Brittaniku, Castagna inħatar bħala l- luogotenente tal-Isla u Bormla. F’Novembru tal-1801, beda jagħmel parti minn delegazzjoni ta’ sitt rappreżentanti  li vvjaġġaw lejn Londra biex jippreżentaw il-bżonnijiet tal-poplu Malti lill-gvern Ingliż. Il-membri l-membri l-oħra ta' din id-delegazzjoni kieku l-Markiż Mario Testaferrata, l-inginier Michele Cachia,  Antonio Mallia, u żewġ qassisin, Pietro Mallia u Emmanuele Ricaud. Il-Kummissarju Ċivili Charles Cameron iddeskrivieh bħala popolari, għaqli u li għandu fehmiet moderati. Wara l-mewt ta' Emmanuele Vitale fl-1802, Castagna inħatar Gvernatur ta' Għawdex u okkupa din il-kariga sakemm tneħħiet fl-1814.

Castagna irtira fl-1814 u mar joqgħod f'dar fil-Bajja ta' San Ġorġ f'Birżebbuġa.  Miet fis-26 ta’ Jannar 1830 wara marda twil, u ndifen ġewwa l-knisja parrokkjali ta’ Ħal Għaxaq.

Referenzi 

Mietu fl-1830
Twieldu fl-1765
Gvernaturi ta' Għawdex
Politiċi Maltin
Malta taħt il-Franċiżi
Franklin D. Roosevelt

Franklin Delano Roosevelt (Ingliż: /ˈfɹæŋklɪn ˈdɛlənoʊ ˈɹoʊzəvɛlt/) imwieled fit-30 ta’ Jannar 1882 f’Hyde Park (l-Istat ta’ New York) u miet fit-12 ta’ April 1945 f’Warm Springs (l-Istat tal-Ġeorġja), kien stat Amerikan, it-32 President tal-Istati Uniti, fil-kariga mill-1933 sa miet fl-1945. Figura ċentrali tas-seklu 20, huwa l-uniku president Amerikan li ġie elett erba’ darbiet.

Roosevelt huwa wieħed mill-atturi ewlenin fit-Tieni Gwerra Dinjija.

Politiċi Amerikani
Presidenti tal-Istati Uniti tal-Amerika
Twieldu fl-1882
Mietu fl-1945
Ħ

Ħ, Ħħ (b barra b’salib) hija ittra użata bil-Malti. Fil-mekkanika kwantistika, is-simbolu ħ (ipplottjat h) jindika l-kostanti ta' Planck mnaqqsa (kostanti ta' Dirac). L-ittra cie (Ћ) fiċ-ċirilliku hija simili ħafna fil-forma.

Lingwa Maltija
Chris u Moira

Chris u Moira kienu duo Malti, iffurmat minn Moira Stafrace u Christopher Scicluna. Huma magħrufa l-aktar għax irrappreżentaw lil Malta fil-Eurovision Song Contest tal-1994.

Ħajja u karriera 
Stafrace twieldet Malta fl-1970. Ta’ 12-il sena bdiet il-karriera tagħha fil-kant.  Xtrat kitarra u bdiet tkanta ma’ diversi gruppi. Ħadet sehem f’bosta festivals fejn rebħet bosta premjijiet. Fl-1992 ingħatat il-premju għall-Aħjar Personalità fl-industrija tal-mużika ta’ pajjiżha.  Fl-1993 iltaqgħet u tħabbet mal-kitarrist, Chris Scicluna. Is-sena ta' wara huma żżewġu.

Scicluna twieled Malta fl-1959 u beda l-istudju tal-mużika ta' 8 snin u qatta' l-biċċa l-kbira tas-snin tmenin jaħdem freelance fir- Renju Unit. Huwa Irrekordja l-ewwel album tiegħu fl-1979 'Starlights' bħala kompożitur u kantant. Fl-1990 huwa deher fl-abum 'Ever Changing Moods' tal-grupp Malti Getting Closer. Meta l-kanzunetta 'This Time' ta' William Mangion intgħażlet biex tirrappreżenta lil Malta fil-Eurovision Song Contest tal-1993 huwa ħa sehem bħala kitarrist. Kien hemm l Chris iltaqa' ma' Moira li kienet waħda mill-kantanti li akkumpanjaw lil Mangion. Fl-1994 huma kkomponew il-kanzunetta More than Love, li rrappreżentat lil Malta fil-konkors tal-Eurovision f'Dublin. Huma kklassifikaw fil-5 post b’97 punt – wieħed mill-aħjar riżultati għal Malta matul is-snin f'dan il-konkors.

Fl- 1999, id-duo rritorna għall-Eurovision, din id-darba kitbu kanzunetta bl-isem Believe 'n Peace għall-girlband Times Three . Il-kantanta ewlenija tal-grupp kienet oħt Moira. Kemm Chris kif ukoll Moira kienu fuq il-palk bħala kantanti fl-isfond.

Scicluna miet fit-18 ta' Frar 2022, fl-età ta’ 62 sena.

Referenzi 

Twieldu fl-1970
Twieldu fl-1959
Mietu fl-2022
Mużiċisti Maltin
Kantanti Maltin
Kontestanti fil-Festival tal-Eurovision
Caroline Mikkelsen

Caroline Mikkelsen (twieldet fl-20 ta' Novembru 1906 – mietet fil-15 ta' Settembru 1998; iktar 'il quddiem ħadet il-kunjom Mandel wara li żżewġet) kienet esploratriċi Daniża-Norveġiża li fl-20 ta' Frar 1935 kienet l-ewwel mara li rifset fuq l-Antartika, għalkemm mhux ċert jekk rifsitx fuq l-art kontinentali jew fuq gżira.

Esplorazzjoni tal-Antartiku 
Caroline Mikkelsen twieldet fl-1906 fid-Danimarka, u iktar 'il quddiem iżżewġet l-ewwel raġel tagħha, il-Kaptan Norveġiż Klarius Mikkelsen u marret tgħix in-Norveġja.
Fix-xitwa tal-1934-1935, Mikkelsen ġiet akkumpanjata mir-raġel Norveġiż tagħha Klarius fuq spedizzjoni fl-Antartika sponsorjata minn Lars Christensen, fuq il-bastiment ta' riforniment M/S Thorshavn b'istruzzjonijiet biex ifittxu għal artijiet Antartiċi li setgħu jiġu annessi man-Norveġja. Il-Muntanja Caroline Mikkelsen ingħatat isimha u kunjomha.

Fl-20 ta' Frar 1935, l-ispedizzjoni niżlet l-art xi mkien fuq il-blata kontinentali tal-Antartika. Mikkelsen żbarkat mill-vapur u pparteċipat fl-olzar tal-bandiera Norveġiża u fil-bini ta' girna jew borġ ġebel ta' mafkar. Mikkelsen qatt ma għamlet xi dikjarazzjonijiet irreġistrati li żbarkat fuq l-art kontinentali, iżda inizjalment kien maħsub li żbarkat fuq l-Għoljiet ta' Vestfold mhux wisq 'il bogħod mill-Istazzjon ta' Davis attwali. Hi ma tkellmitx pubblikament dwar il-vjaġġ tagħha fl-Antartika sa sittin sena wara l-iżbark tagħha, fl-1995, meta tkellmet dwar il-vjaġġ tagħha fil-gazzetta Norveġiża Aftenposten, wara li ġiet ikkuntattjata mill-Mexxejja tal-Istazzjon ta' Davis, Diana Patterson.

Fl-1941 ir-raġel tagħha Klarius miet u fl-1944 iżżewġet lil Johan Mandel minn Tønsberg. Mikkelsen-Mandel mietet fl-1998.

Fl-1998 u fl-2002, riċerkaturi Awstraljani ppubblikaw artikli storiċi fil-Polar Record u kkonkludew li l-grupp li kien żbarka mit-Thorshavn — jiġifieri anke Mikkelsen — kien żbarka fuq il-Gżejjer Tryne fejn għad hemm markatur fil-girna ta' Mikkelsen sa llum. Is-sit tal-iżbark jinsab bejn wieħed u ieħor xi ħames kilometri mill-art kontinentali tal-Antartika. Ma ġie skopert l-ebda sit ieħor ta' żbark fuq l-art kontinentali li seta' żbarka fuqu l-grupp ta' Mikkelsen, minkejja snin sħaħ ta' tfittxija mill-ħaddiema tal-Istazzjon ta' Davis.

B'hekk, Mikkelsen titqies bħala l-ewwel mara li rifset fuq gżira tal-Antartika, u Ingrid Christensen titqies bħala l-ewwel mara li rifset fuq l-art kontinentali tal-Antartika.

References 

Esploraturi
Twieldu fl-1906
Mietu fl-1998
Antartika
Enrico Fermi

Enrico Fermi (Taljan: []) imwieled fid-29 ta’ Settembru 1901 f’Ruma u miet fit-28 ta’ Novembru, 1954 f’Chicago kien fiżiku Taljan (aktar tard naturalizzat Amerikan) u l-kreatur tal-ewwel reattur nukleari fid-dinja, il-Chicago Pile-1. Ġie msejjaħ il-“perit tal-era nukleari” u l-“perit tal-bomba atomika”.

Fermi ingħata l-Premju Nobel għall-Fiżika tal-1938 għax-xogħol tiegħu fuq ir-radjuattività indotta mill-bumbardament tan-newtroni u għall-iskoperta ta’ elementi transuranju.

Fiżiċi Taljani‎‎
Twieldu fl-1901
Mietu fl-1954
Albert Einstein

Albert Einstein (Ġermaniż: []) imwieled fl-14 ta’ Marzu 1879 f’Ulm (Ġermanja) u miet fit-18 ta’ April, 1955 fi Princeton (Stati Uniti) kien fiżiku teoretiku mwieled Ġermanjż (aktar tard naturalizzat Amerikan), rikonoxxut b’mod wiesa’ bħala wieħed mill-akbar fiżiċi ta’ kull żmien. Einstein huwa magħruf l-aktar għall-iżvilupp tat-teorija tar-relattività, iżda għamel ukoll kontributi importanti għall-iżvilupp tat-teorija tal-mekkanika kwantistika. Ir-relattività u l-mekkanika kwantistika huma flimkien iż-żewġ pilastri tal-fiżika moderna. Il-formula tiegħu tal-ekwivalenza tal-massa-enerġija , li tirriżulta mit-teorija tar-relattività, ġiet imsejħa "l-aktar ekwazzjoni famuża tad-dinja".

Huwa rċieva l-Premju Nobel għall-Fiżika fl-1921 "għas-servizzi tiegħu lejn il-Fiżika Teorika, u speċjalment għall-iskopera tal-liġi tal-effett fotoelettriku".

Fiżiċi Ġermaniżi
Twieldu fl-1879
Mietu fl-1955
Fiżiċi Amerikani
Ludwig Boltzmann

Ludwig Eduard Boltzmann (Ġermaniż: []) imwieled fl-20 ta’ Frar 1844 fi Vjenna u miet fil-5 ta’ Settembru 1906 f’Duino (Italja) kien fiżiku u filosofu Awstrijak. L-akbar kisbiet tiegħu kienu l-iżvilupp tal-mekkanika statistika, u l-ispjegazzjoni statistika tat-tieni liġi tat-termodinamika. Fl-1877 huwa pprovda d-definizzjoni attwali tal-entropija,  , interpretat bħala miżura ta' diżordni statistika ta' sistema. Max Planck sejjaħ il-kostanti  il-kostanti ta' Boltzmann.

Fiżiċi Awstrijaċi
Twieldu fl-1844
Mietu fl-1906
Georges Charpak

Hersz Georges Charpak (Franċiż: []) imwieled f'Dąbrowica (fil-Polonja, issa l-Ukrajna) fit-8 ta' Marzu, 1924 u miet f'Pariġi fid-29 ta' Settembru, 2010 kien fiżiku Franċiż (imwieled Pollakk) minn familja Lhudija li ngħata l-Premju Nobel għall-Fiżika fl-1992 għall-invenzjoni tiegħu u l-iżvilupp ta' strument ta' sejbien tal-partiċelli, partikularment il-kamra proporzjonali b'wajers multipli.

Fiżiċi Franċiżi
Twieldu fl-1924
Mietu fl-2010
Luan Rodrigues

Luan Rodrigues huwa plejer tal-futbol Brażiljan, li jilgħab bħala attakkant.

Fl-2015, ingħaqad mat-tim Esporte Clube Comercial de Campo Grande.

F'Diċembru 2021, tħabbar li kien se jiġi impjegat mit-tim tal-Clube do Remo de Belém għall-2022 u bħala attakkant.

Referenzi 

Futbolers
Twieldu fl-1996
Nies ħajjin
Lwiġi XIV ta' Franza

Lwiġi XIV ta' Franza (Franċiż: Louis XIV) imwieled fil-5 ta' Settembru 1638 fix-Château Neuf f'Saint-Germain-en-Laye u miet fl-1 ta' Settembru 1715 f'Versailles, huwa re ta' Franza u ta' Navarra. Saltan mill-14 ta' Mejju 1643 sal-mewt tiegħu fl-1715. Ir-renju tiegħu ta' 72 sena huwa wieħed mill-itwal fl-istorja Ewropea u l-itwal fl-istorja ta' Franza.

Monarki Franċiżi
Twieldu fl-1638
Mietu fl-1715
Winston Churchill

Sir Winston Leonard Spencer Churchill (Ingliż: []) imwieled fit-30 ta’ Novembru, 1874 f’Woodstock u miet fl-24 ta’ Jannar, 1965 f’Londra, kien statista u kittieb Ingliż. Membru tal-Partit Konservattiv minkejja interludju fil-Partit Liberali, kien Prim Ministru tar-Renju Unit minn Mejju 1940 sa Lulju 1945 u mbagħad minn Ottubru 1951 sa April 1955; notevolment kellu rwol deċiżiv fir-rebħa tal-Alleati matul it-Tieni Gwerra Dinjija.

Politiċi Brittaniċi
Twieldu fl-1874
Mietu fl-1965
Indian Premier League

L-Indian Premier League (IPL) huwa kampjonat tal-cricket tal-irġiel professjonali, ikkontestat minn għaxar timijiet ibbażati minn għaxar ibliet Indjani. Il-kampjonat twaqqfet mill- Bord tal-Kontroll għall-Cricket fl-Indja (BCCI) fl-2007.

L-IPL huwa l-kampjonat tal-cricket li attenda l-aktar fid-dinja u fl-2014 ġie kklassifikat fis-sitt post bl-attendenza medja fost il-kampjonati sportivi kollha. Fl-2010, IPL sar l-ewwel avveniment sportiv fid-dinja li xxandar dirett fuq YouTube. Il-valur tad-ditta tal-IPL fl-2019 kien US$6.3 biljon. L-istaġun tal-IPL tal-2015 kkontribwixxa US$150 miljun għall-PGD tal-ekonomija Indjana. 

Kien hemm erbatax-il staġun tat-tournament IPL. Id-detenturi attwali tat-titlu tal-IPL huma ċ-Chennai Super Kings, li rebħu l-istaġun 2021.

Referenzi

Sport fl-Indja
Park Storiku ta' Ayutthaya

Il-Park Storiku ta' Ayutthaya (bit-Tajlandiż: อุทยานประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยา) ikopri l-fdalijiet tal-belt antika ta' Ayutthaya, fil-Provinċja ta' Phra Nakhon Si Ayutthaya, it-Tajlandja. Fl-1969, id-Dipartiment tal-Belle Arti tat-Tajlandja beda r-rinnovazzjonijiet tal-fdalijiet, u saħħaħ il-proġett wara li s-sit ġie ddikjarat bħala park storiku fl-1976. Parti mill-park tniżżel bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1991.

Storja 

Il-belt ta' Ayutthaya ġiet stabbilita mir-Re Ramathibodi I fl-1351, għalkemm x'aktarx li hija ferm iktar antika, abbażi ta' evidenza li turi li ż-żona diġà kienet abitata matul il-perjodu ta' Mon Dvaravati. Barra minn hekk, xi sorsi jsemmu li għall-ħabta tat-850 W.K., il-Khmer okkupaw iż-żona u stabbilew fortizza tagħhom hemmhekk, u semmewha Ayodhya, f'ġieħ waħda mill-iżjed bliet sagri tal-Induiżmu bl-istess isem. L-istorja bikrija ta' Ayutthaya hija marbuta ma' dan l-insedjament tal-Khmer. Barra minn hekk, il-Prinċep Damrong saħaq ukoll li kienet teżisti belt li kien jisimha Ayodhya, li ġiet stabbilita mill-Khmer li kienu jirrenjaw minn Lopburi sal-punt fejn it-tliet xmajjar jiltaqgħu. Mappa tal-iskavi turi traċċi ta' baray antik (ġibjun tal-ilma) qrib it-tarf tal-Majjistral ta' Wat Yai Chai Mongkhon, li seta' kien inbena fuq kumpless importanti preċedenti ta' tempji tal-Khmer.

Il-belt inħakmet mill-Burmiżi fl-1569. Għalkemm ma nqerditx għalkollox, il-belt tilfet "bosta oġġetti ta' valur u artistiċi". Kienet il-belt kapitali tal-pajjiż sa ma nqerdet mill-armata Burmiża fl-1767.

Attrazzjonijiet 

 Wat Chaiwatthanaram
 Wat Kasatrathiraj
 Wat Kudi Dao
 Wat Lokayasutharam
 Wat Mahathat
 Wat Phanan Choeng
 Wiharn Phra Mongkhon Bopit
 Wat Phra Ram
 Wat Phra Sri Sanphet
 Wat Ratchaburana, Ayutthaya
 Wat Yai Chai Mongkhon
 Phra Chedi Suriyothai
 Ċentru ta' Studji Storiċi ta' Ayutthaya
 Villaġġ Ġappuniż
 Baan Hollanda (Villaġġ Olandiż)
 Wat Phu Khao Thong
 Kamp tal-Iljunfanti

Sit ta' Wirt Dinji 
Il-parti ewlenija tal-Park Storiku ta' Ayutthaya ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1991 bit-titlu ta' "Belt Storika Ayutthaya".

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' kriterju wieħed tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (iii) "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet".

Stampi

Referenzi 

Siti arkeoloġiċi
Tajlandja
Siti ta' Wirt Dinji
Antonio Grech Dimech

Antonio Grech Dimech (imwieled fis-6 ta’ Novembru 1886 il-Belt Valletta) kien perit Malti. Iżżewweġ lill-Kontessa Melita Cremona, oħt il-mara tal-Baruni Pietro Paolo Testaferrata Abela Moroni.

Grech Dimech iddisinja dik li kienet il-fabbrika tal-ġelati Wembley f'Triq D'Argens, il-Gżira, li tlestiet lesta fl-1937 għall-industrijalist Luke V. Gauci.

Fis-snin tletin Grech Dimech iddisinja wkoll diversi vilel imponenti f’Ta’ Xbiex, fosthom Villa Trafalgar (ispirata minn Casa Said ta’ Andrea Vassallo) u Villa Bel Air, 1935 (issa r-residenza tal-ambaxxatur Taljan għal Malta).

Referenzi 

Twieldu fl-1886
Arkitetti Maltin
Kampnari tal-Belġju u ta' Franza

Il-Kampnari tal-Belġju u ta' Franza huma grupp ta' 56 binja storika li ġew iddeżinjati kollha f'daqqa bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO, bħala rikonoxximent tal-kampnari ċiviċi (iktar milli tal-knisja) li jservu bħala manifestazzjoni arkitettonika tal-indipendenza ċivika emerġenti mill-influwenzi fewdali u reliġjużi fl-eks Kontea tal-Fjandri (illum il-ġurnata ż-żona Franċiża tal-Fjandri fi Franza u r-reġjun tal-Fjandri tal-Lvant u tal-Fjandri tal-Punent fil-Belġju) u f'żoni ġirien li fl-imgħoddi kienu proprjetà tal-familja Bourgogne (illum il-ġurnata l-Wallonja, fil-Belġju).

Għalkemm il-lista ta' kampnari l-iktar li fiha huma strutturi ta' torrijiet ta' kampnari ċiviċi, tinkludi sitt torrijiet ta' kampnari tal-knisja Belġjani (ara l-katidrali, il-knejjes u l-bażiliki fil-lista ta' hawn taħt) bil-pretest li kienu ntużaw ukoll bħala torrijiet tal-għassa jew torrijiet tal-allarm.

Il-biċċa l-kbira tal-istrutturi f'din il-lista huma torrijiet li joħorġu minn binjiet ikbar. Madankollu, ftit minnhom huma strutturi individwali, u minnhom, ftit huma torrijiet li nbnew mill-ġdid li fl-imgħoddi kienu kollegati ma' binjiet maġenbhom. Kampnar notevoli li mhux parti minn din il-lista huwa t-torri tal-Muniċipju ta' Brussell, iżda proprjament mhuwiex kampnar. Il-kampnar oriġinali ta' Brussell kien jinsab ħdejn il-Knisja ta' San Nikola, sakemm iġġarraf fl-1714. Minkejja dan, il-Muniċipju ta' Brussell huwa parti mis-Sit ta' Wirt Dinji tal-Grand-Place ta' Brussell.

Sit ta' Wirt Dinji 

Is-Sit ta' Wirt Dinji oriġinarjament kien imsejjaħ il-Kampnari tal-Fjandri u tal-Wallonja fl-1999, b'lista ta' 32 kampnar f'dawk iż-żewġ reġjuni tal-Belġju. Fl-2005, il-lista ġiet estiża u s-sit beda jissejjaħ bl-isem attwali, biż-żieda ta' 23 kampnar ieħor mir-reġjuni ta' Nord-Pas-de-Calais u ta' Picardy fil-Grigal ta' Franza, u l-kampnar ta' Gembloux fil-Wallonja, il-Belġju.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (ii) "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".

Lista tal-kampnari

Referenzi 

Monumenti
Torrijiet
Siti ta' Wirt Dinji
Belġju
Franza
Georges J.F. Kohler

Georges Jean Franz Köhler (pronunzja bil-Ġermaniż: [ˈʒɔʁʃ ˈkøːlɐ]; twieled fis-17 ta' April 1946 fi Munich – miet fl-1 ta' Marzu 1995 fi Freiburg im Breisgau) kien bijologu Ġermaniż.

Flimkien ma' César Milstein u Niels Kaj Jerne, Köhler rebaħ il-Premju Nobel għall-Fiżjoloġija jew għall-Mediċina fl-1984, "għax-xogħol fuq is-sistema immunitarja u l-produzzjoni ta' antikorpi monoklonali". It-teknika ta' Milstein u Köhler għall-produzzjoni ta' antikorpi monoklonali wittiet it-triq għall-isfruttament tal-antikorpi għad-dijanjostika, għat-terapewtika u għal ħafna applikazzjonijiet xjentifiċi oħra.

Karriera 
F'April 1974, Köhler beda jaħdem fuq riċerka postdottorali fil-Laboratorju tal-Bijoloġija Molekulari f'Cambridge, ir-Renju Unit, fejn beda jaħdem flimkien ma' César Milstein biex jiżviluppaw għodda li setgħet tgħinhom jinvestigaw il-mekkaniżmu li jwassal għad-diversità tal-antikorpi. Kien matul din il-ħidma li ħarġu bit-teknika ibridoma tagħhom għall-produzzjoni tal-antikorpi. Köhler kompla l-kollaborazzjoni tiegħu rigward it-teknika meta rritorna fl-Istitut għall-Immunoloġija ta' Basel f'April 1974. Köhler baqa' jaħdem fl-Istitut ta' Basel għal disa' snin oħra, u matul dan iż-żmien kompla jinvestiga d-diversità tal-antikorpi. Fil-bidu tas-snin 80 tas-seklu 20 beda jaħdem fuq l-iżvilupp ta' ġrieden transġeniċi bħala għodda biex jifhem il-mekkaniżmu li jwassal għall-awtotolleranza. Fl-1986 Köhler sar id-direttur tal-Istitut Max Planck għall-Immunoloġija fejn baqa' jaħdem sa mewtu fl-1995. Huwa miet bħala konsegwenza ta' kundizzjoni tal-qalb.

Ħajja personali 
Missier Kohler, Karl, kien Ġermaniż, filwaqt li ommu, Raymonde, kienet tagħmel parti minn familja Franċiża. Huwa żżewweġ lil Claudia Reintjes fl-1968. Huwa ltaqa' għall-ewwel darba ma' Claudia waqt l-istudji universitarji meta Claudia kienet taħdem bħala assistent ta' tabib. Flimkien kellhom tlett itfal: Katharina, Lucia u Fabian. Huwa ħadem qatigħ mhux biss fuq l-antikorpi iżda ddedika ħinu wkoll għall-familja tiegħu. George kien jaħdem ukoll bħala sewwieq tat-taksi billejl biex isostni lill-familja tiegħu. Il-biċċa l-kbira tal-ħin li kien iqatta' mat-tfal tiegħu kien joqgħod isuq trattur żgħir u jipprattika r-roller-skating magħhom fit-toroq.

Referenzi 

Premju Nobel
Bijologi Ġermaniżi
Twieldu fl-1946
Mietu fl-1995
Ċikli ta' affreski tas-seklu 14 ta' Padova

Iċ-Ċikli ta' affreski tas-seklu 14 ta' Padova huma Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO f'Padova, l-Italja, mill-2021.

Is-sit jinkludi tmien binjiet, kemm reliġjużi kif ukoll lajċi, miġbura f'erba' raggruppamenti. Dawn il-binjiet fihom ċikli ta' affreski li ġew impittrin bejn l-1302 u l-1397 minn diversi pitturi prominenti: Giotto, Guariento di Arpo, Giusto de' Menabuoi, Altichiero da Zevio, Jacopo d'Avanzi, u Jacopo da Verona. L-affreski huma innovattivi fil-mod kif iħaddnu narrattiva allegorika u jużaw mod ġdid kif tintwera l-perspettiva. L-emozzjonijiet tal-karattri fl-affreski jintwerew b'mod realistiku. F'xi affreski, il-patrun li kkummissjonahom jintwera bħala wieħed mill-karattri fi ġrajja. Dan l-istil ġdid ta' affreski fforma l-bażi ta' ispirazzjoni għal sekli sħaħ ta' xogħol tal-affreski fir-Rinaxximent Taljan u lil hinn.

Sit ta' Wirt Dinji 
Iċ-Ċikli ta' affreski tas-seklu 14 ta' Padova huma lista ta' tmien binjiet bl-affreski li ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-24 ta' Lulju 2021 matul l-44 sessjoni tal-Kumitat tal-Wirt Dinji li saret f'Fuzhou, iċ-Ċina. Inizjalment dan is-sit kien ġie nnominat bit-titlu ta' "Padova Urbs Picta" iżda l-Kumitat issuġġerixxa li l-isem jinbidel. Is-sit ġie ddeżinjat bħala sit kulturali peress li "juri mod ġdid għalkollox ta' kif tiġi rrappreżentata n-narrattiva fil-pittura, bi prospettivi ġodda ta' spazju influwenzati mill-progressi tax-xjenza tal-ottika u kapaċità ġdida ta' rappreżentazzjoni tal-figuri umani bil-karatteristiċi kollha tagħhom, inkluż is-sentimenti u l-emozzjonijiet. Dawn l-innovazzjonijiet jirrappreżentaw era ġdida fl-istorja tal-arti, u ħolqu bidla irreżistibbli fid-direzzjoni tal-istorja tal-arti".

Għalkemm twettqu minn artisti differenti u f'binjiet differenti b'diversi funzjonijiet, l-affreski tas-seklu 14 għandhom stil u kontenut komuni. Il-mudell ta' dawn l-affresk nistgħu ngħidu li huwa l-opra tal-arti ta' Giotto fuq ġewwa tal-Kappella tal-familja Scrovegni. Dawn il-pitturi mal-ħitan jirrappreżentaw il-bidu ta' rivoluzzjoni ġdida fl-istorja tal-pittura u juru kif it-teknika tat-tpittir tal-affreski, imqanqla minn impetu kreattiv u studji dwar ir-rappreżentazzjoni tal-ispazji, evolviet tul seklu sħiħ.

Lista ta' siti 
Dan is-Sit ta' Wirt Dinji huwa magħmul minn tmien binjiet f'erba' raggruppamenti:

Referenzi 

Italja
Siti ta' Wirt Dinji
Nîmes Olympique

Nîmes Olympique, magħruf ukoll bħala sempliċement NO, huwa klabb tal-futbol professjonali Franċiż, ibbażat ġewwa l-belt ta' Nîmes, fi Franza. Huma jilagħbu fit-tieni diviżjoni Franċiża, Ligue 2.

Unuri

Kompetizzjonijiet Domestiċi 
 Ligue 1
 Runners-up (4): 1957-58, 1958-59, 1959-60, 1971-72

 Coupe de France
 Runners-up (3): 1957-58, 1960-61, 1995-96

 Trophée des Champions
 Runners-up (1): 1958

 Ligue 2 Rebbieħa (1):' 1949-50
 Runners-up (3):'' 1967-68, 1990-91, 2017-18

Plejers

Skwadra 

Mid-2 ta’ Marzu 2022.

Referenzi

Ħoloq esterni 

  Sit uffiċjali

Klabbs tal-futbol stabbiliti fl-1937
Palermo Għarbija-Normanna u l-Katidrali ta' Cefalù u Monreale

Palermo Għarbija-Normanna u l-Katidrali ta' Cefalù u Monreale hija sensiela ta' disa' strutturi reliġjużi u ċiviċi li jinsabu fil-kosta tat-Tramuntana ta' Sqallija u li jmorru lura għal żmien ir-Renju tan-Normann ta' Sqallija (1130-1194): żewġ palazzi (u kappella fi ħdan wieħed minnhom), tliet knejjes, katidral u pont f'Palermo, kif ukoll il-katidrali ta' Cefalù u Monreale. Dawn l-istrutturi ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2015.

Storja u restawr 
Il-mexxejja Normanni ta' Sqallija bnew diversi strutturi bi stil magħruf bħala stil Għarbi-Normann. Huma inkorporaw l-aqwa prattiki tal-arkitettura Għarbija u Biżantina fl-arti tagħhom stess. Ta' min jinnota li d-disa' strutturi nbnew minn bennej differenti, u huma kkollegati flimkien minħabba l-arkitettura kondiviża tagħhom u peress li nbnew kollha bejn wieħed u ieħor fl-istess perjodu. Dawn is-siti flimkien isawru identità kondiviża fost iż-żoni fejn inbnew. Dan għaliex bosta nies għażlu li jżuru s-siti flimkien, mhux wieħed wieħed f'mawriet differenti. Dan iġġenera u għadu jiġġenera dħul kostanti mit-turiżmu.

Attwalment il-binjiet kollha jiġu mħarsa b'mod kontinwu u jiġu rrestawrati minn żmien għal żmien kull meta jkun hemm bżonn. Fost il-proġetti ta' restawr li jsiru hemm it-tindif tas-siti, iż-żamma tal-affreski u tal-mużajk, ir-riċerka kostanti biex kemm jista' jkun tinżamm id-dehra oriġinali waqt ir-restawr, u r-restawr strutturali biex jiġi żgurat li l-aċċess għas-siti jkun sikur u l-binjiet ikunu sodi strutturalment.

Sit ta' Wirt Dinji 
Fl-2015, Palermo Għarbija-Normanna u l-Katidrali ta' Cefalù u Monreale ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

Il-valur universali straordinarju tad-disa' strutturi ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (ii) "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".

Strutturi

Referenzi 

Italja
Sqallija
Siti ta' Wirt Dinji
Davido

David Adedeji Adeleke (imwieled fil-21 ta’ Novembru, 1992), magħruf popolarment bħala Davido, huwa kantant, kittieb tal-kanzunetti u produttur tad-diski Niġerjan-Amerikan. Davido jħallat elementi Afrikani tradizzjonali mal-pop mainstream globali.

Davido rebaħ il-premju Next Rated fl-2012 f'The Headies wara li ħareġ "Dami Duro", it-tieni single mill-album tal-istudjo debutt tiegħu Omo Baba Olowo(2012). Bejn l-2013 u l-2015, ħareġ ukoll numru ta’ hits singles u f’Jannar 2016 iffirma kuntratt ta’ diski ma’ Sony Music. Imbagħad waqqaf id-diski Davido Music Worldwide (DMW), li għaliha ġew iffirmati l-atti Dremo, Mayorkun, Peruzzi u Liya. F'Lulju 2016, Davido ffirma kuntratt ta' rekord ma' RCA Records ta' Sony. F'Ottubru 2016, ħareġ l-EP ta' 5 binarji Son of Mercy, li kien appoġġjat mis-singles "Gbagbe Oshi", "How Long" u "Coolest Kid in Africa". F'April 2017, Davido reġa' nnegozja l-kuntratt tiegħu ma' Sony minħabba kwistjonijiet ta' kontroll kreattiv u aktar tard dik is-sena ħareġ ħames singles inklużi "Jekk" u "Fall". "Jekk" iġġenera attività tal-midja soċjali madwar id-dinja filwaqt li "Fall" saret l-itwal kanzunetta pop Niġerjana fl-istorja ta' Billboard. Davido ġie msejjaħ b'mod famuż bħala "Ir-re tal-afrobeats ta' żmienna".

Twieldu fl-1992
Kantanti
Niġerja