joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Tserkva ta' Santa Marija Omm Alla, Chotyniec

It-''Tserkva ta' Santa Marija Omm Alla, Chotyniec hija tserkva (knisja) Gotika tal-injam tas-seklu 17 li tinsab fil-villaġġ ta' Chotyniec, il-Polonja, u flimkien ma' 15-il tserkva (knisja) tal-injam tal-Karpazji fil-Polonja u fl-Ukrajna oħra hija Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

 Storja 
L-ewwel dokumentazzjoni li turi l-eżistenza tat-tserkva tmur lura għall-1671. It-tserkva hija waħda minn bosta knejjes tal-injam attivi fil-Polonja tal-Knisja Kattolika Ortodossa Griega Ukrena, li ħelsitha ħafif mit-Tieni Gwerra Dinjija u mit-trasferimenti sussegwenti tal-popolazzjoni Pollakka. Il-knisja tal-injam sarulha diversi rinnovazzjonijiet u ġiet rikostruwita fl-1733, fl-1858, u fl-1925. Wara l-Operazzjoni Vistula tal-1947 (l-ispostament ta' minoranzi Ukreni 'l barra mir-Repubblika tal-Poplu Pollakk), il-knisja tal-injam ingħalqet, u ġiet ittrasformata fi Knisja Kattolika Rumana. Fis-snin 80 tas-seklu 20, it-tserkva ngħalqet minħabba l-qagħda strutturali mwiegħra tagħha. Fl-1990, is-sjieda tat-tserkva reġgħet għaddiet għand is-sidien preċedenti u reġgħet ġiet ittrasformata ftserkva tal-Knisja Kattolika Ortodossa Griega Ukrena. Bejn l-1991 u l-1994, it-tserkva saritilha rinnovazzjoni kumplessa, l-iktar bl-għajnuna taċ-ċittadini lokali tal-parroċċa.

 Sit ta' Wirt Dinji 
It-Tserkva ta' Santa Marija Omm Alla f'Chotyniec hija waħda minn 16-il Tserkva tal-Injam tal-Karpazji fil-Polonja u fl-Ukrajna li ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji transnazzjonali tal-UNESCO fl-2013.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (iii) "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; u l-kriterju (iv)''' "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".

Referenzi 

Siti ta' Wirt Dinji
Knejjes
Polonja
Xogħlijiet ta' Jože Plečnik f'Ljubljana – Disinn Urban Iċċentrat fuq il-Bniedem

Ix-Xogħlijiet ta' Jože Plečnik f'Ljubljana – Disinn Urban Iċċentrat fuq il-Bniedem huwa Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO f'Ljubljana, il-belt kapitali tas-Slovenja. Is-sit jinkludi wħud mill-iżjed xogħlijiet prominenti tal-arkitett Sloven Jože Plečnik f'Ljubljana. Matul il-perjodu bejn il-gwerer, Plečnik ħadem biex jittrasforma l-belt ta' Ljubljana minn belt provinċjali għall-belt kapitali tas-Slovenja billi ħoloq sensiela ta' spazji pubbliċi u istituzzjonijiet pubbliċi, u integrahom fin-nisġa urbana li kienet diġà teżisti qabilhom. Ix-xogħlijiet jinkludu l-Knisja ta' San Mikiel f'Črna Vas, u x-xogħlijiet li ġejjin f'Ljubljana: il-mogħdija tal-mixi tul ix-xtut tax-xmara Ljubljanica u l-pontijiet min-naħa għall-oħra tax-xmara, il-"Mogħdija tal-Mixi Ekoloġika": Triq Vegova bil-Librerija Nazzjonali u l-Librerija Universitarja mill-Pjazza tar-Rivoluzzjoni Franċiża sal-Pjazza tal-Kungressi u l-Park tal-Istilla, il-Pont ta' Trnovo, il-Ħitan Rumani f'Mirje, il-Knisja ta' San Franġisk t'Assisi, u l-Ġnien tal-Qaddisin Kollha fiċ-Ċimiterju ta' Žale.

Sit ta' Wirt Dinji 
Ix-Xogħlijiet ta' Jože Plečnik f'Ljubljana – Disinn Urban Iċċentrat fuq il-Bniedem ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2021.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' kriterju tal-għażla wieħed tal-UNESCO: il-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".

Lista tal-komponenti tas-sit

Referenzi 

Siti ta' Wirt Dinji
Slovenja
Monumenti
Għar ta' Karain

L-Għar ta' Karain (bit-Tork: Karain Mağarası) huwa sit arkeoloġiku Paleolitiku li jinsab fil-villaġġ ta' Yağca, 27 kilometru fil-Majjistral tal-belt ta' Antalya fir-reġjun Mediterran tat-Turkija.

Ħarsa ġenerali 
Is-sit preistoriku tal-Għar ta' Karain jinsab 430 metru 'l fuq mil-livell tal-baħar u madwar 80 metru 'l fuq mix-xaqliba tal-Lvant tal-muntanja Sam Dağı (Katran), fejn iż-żona tal-ġebla tal-ġir tal-muntanji Taurus tal-Punent tikkonfina mal-Pjanura tat-Travertin. L-Għar ta' Karain huwa kumpless ta' għerien li jikkonsisti fi tliet kompartimenti u kurituri prinċipali, isseparati minn ħitan tal-kalċit, kurvi dojoq u passaġġi. Xi kompartimenti u galleriji fihom xi speleotemi. Is-sit huwa wieħed mis-siti indikattivi tat-Turkija biex fil-ġejjieni jiġi nnominat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

Insedjament 
Framment ta' kranju tan-Neandertal ġie skopert hawnhekk u jikkonferma li l-għar kien abitat fil-Paleolitiku bikri bejn 150,000 u 200,000 sena ilu. Ir-riċerkaturi ddokumentaw il-kontinwità ta' preżenza tal-bniedem fl-għar għal perjodu ta' iktar minn 25,000 sena, mill-Mesolitiku, għan-Neolitiku u l-Kalkolitiku, sa Żmien il-Bronż. Jingħad li x'aktarx matul żmien il-kolonizzazzjoni ta' Asja Minuri min-naħa tal-Griegi (Żmien il-Ħadid), l-għar kellu funzjoni reliġjuża, kif jissuġġerixxu l-kitbiet bil-Grieg u t-tiżjin, li ġew imnaqqxa fil-blat quddiem id-daħla.

Artefatti 

Fl-Għar ta' Karain ġew skoperti xfafar, barraxa u ponot tal-vleġeġ taż-żnied Paleolitiċi u Neolitiċi, uħud minnhom magħmula bit-teknika ta' Levallois. Fis-saffi sussegwenti nstabu figurini litiċi u skulturi bl-għadam, li jissuġġerixxu rabtiet mal-kultura Hacilar fil-qrib. L-attenzjoni tar-riċerkaturi nġibdet b'mod partikolari lejn it-tinqix ta' wiċċ uman, stilistikament simili għall-prodotti tal-kultura Natufjana li ffjorixxiet fil-Lvant matul il-perjodu Mesolitiku. Din l-iskoperta jaf tikkorrobora relazzjoni kummerċjali tal-popolazzjonni tan-Nofsinhar tal-Asja Minuri u l-Palestina.

Il-Mużew taċ-Ċivilizzazzjonijiet tal-Anatolja fil-belt kapitali Ankara fih kollezzjoni estensiva ta' artefatti mill-Għar ta' Karain.

Referenzi 

Turkija
Siti arkeoloġiċi
Preistorja
Għerien tat-Turkija
Delta tax-xmara Kızılırmak

Id-Delta tax-xmara Kızılırmak (bit-Tork: Kızılırmak Deltası) hija l-bokka tax-xmara Kızılırmak. Hija l-ikbar art mistagħdra fir-reġjun tal-Baħar Iswed u hija wieħed mis-siti Ramsar importanti rikonoxxuti internazzjonalment fit-Turkija. L-ewwel u t-tieni pjanuri kollha tad-delta u l-biċċa l-kbira tat-tielet pjanura tad-delta huma ddominati mill-agrikoltura. Hija importanti għall-bijodiversità tal-pjanti u tal-għasafar. Tinsab madwar 40 kilometru minn Samsun.

Lagi 
Uħud mil-lagi għandhom ilmijiet ewtrofiċi minħabba t-tniġġis mill-agrikoltura.

Bijoloġija

Għasafar 
Fid-Delta tax-xmara Kızılırmak jitnisslu ċ-ċikonji bojod u jgħixu bosta speċijiet oħrajn, fosthom il-gallozza ta' rasha griża u r-russett abjad. Fid-delta hemm ukoll post fejn l-għasafar jitlibbsu ċrieket xjentifiċi ma' saqajhom għat-traċċar.

Rettili 
Fost l-ispeċijiet ta' rettili li nstabu fid-delta huma l-fekruna tal-art Griega, il-fekruna tal-ilma ħelu Ewropea, il-gremxula Darevskia saxicola, il-gremxula ħadra Ewropea, il-gremxula ħadra tal-Balkani, id-dud, is-serp Ewropew Telescopus fallax, is-serp tal-Kaspju, is-serp tal-kullar, is-serp Natrix tessellata, u l-lifgħa tal-qrun.

Anfibji 
Mid-disa' speċijiet ta' anfibji li jinstabu fid-delta, żewġ speċijiet huma salamandri u seba' speċijiet huma żrinġijiet. L-ispeċijiet ewlenin fiż-żona huma s-salamandra tal-istrixxi (Triturus vittatus), is-salamandra raffa (Triturus karaelinii), ir-rospu tal-qoxra, ir-rospu (Bufo bufo), ir-rospu aħdar (Bufo viridis), iż-żrinġ tas-siġar (Hyla arborea), iż-żrinġ tal-ħamrija, iż-żrinġ aġli (Rana dalmatin), u r-rospu ta' Uludağ (Rana macrocnemis).

Ħut 
Ġlejjeb żgħar tal-isturjun ġew osservati fl-estwarju u jaf xorta jippruvaw jitilgħu l-kurrent tax-xmara.

Theddid 
Minn studju tal-2020 ħareġ li fil-kanali tax-xmara hemm id-dranaġġ u t-tniġġis agrikolu. Membri tal-ġendarmerija jiġu stazzjonati biex jipprevjenu l-kaċċa illegali. L-ippumpjar tal-ilma tal-pjan qed jikkawża wkoll l-intrużjoni tal-ilma baħar.

Ġestjoni 
Xi prattiki tradizzjonali jgħinu bil-ġestjoni tad-Delta tax-xmara. Pereżempju l-użu tal-bufli tal-ilma u d-dgħajjes tas-sajd jgħinu biex il-konnessjonijiet bejn il-lagi jibqgħu miftuħin.

Storja 
Fost il-festivals li jiġu organizzati hemm il-festa taċ-ċikonji, ir-rilaxx tal-bufli fir-rebbiegħa, u t-tnissil tan-nagħaġ. Tradizzjonalment jitqies li huwa dnub li wieħed joqtol ċerti annimali u pjanti s-sena kollha jew inkella f'ċerti żminijiet tas-sena. Fl-2016 id-delta tax-xmara tniżżlet bħala sit indikattiv tat-Turkija biex xi darba fil-ġejjieni tiġi nnominata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

Iktar qari 

 Natural Protected Areas of the Wetland and Bird Paradise in the Kizilirmak Delta in Samsun: 2019-2023 Management Plan, Environment Ministry.
 Scaramelli, Caterina. How to Make a Wetland: Water and Moral Ecology in Turkey.

Referenzi 

Turkija
Diga ta' Karakaya

Id-Diga ta' Karakaya hija waħda mill-21 diga tal-Proġett tax-Xlokk tal-Anatolja fit-Turkija mibnija fuq ix-xmara Ewfrate u li tlestiet fl-1987. Id-diga idroelettrika tiġġenera l-enerġija b'sitt unitajiet ta' 300 MW, b'total ta' kapaċità installata ta' 1,800 MW.

Kunflitt mal-Iraq u mas-Sirja 
Ix-xmara Ewfrate hija sors importanti tal-ilma kemm għas-Sirja kif ukoll għall-Iraq, u ż-żewġ pajjiżi esprimew it-tħassib tagħhom dwar il-proġett tal-kostruzzjoni tad-Diga ta' Karakaya. Trattat iggarantixxa fluss minimu tal-ilma ta' 500 m3 mid-diga.

Risistemazzjoni involontarja 
Skont l-istudju tar-riċerka ta' Terminski (2013), il-kostruzzjoni tad-Diga ta' Karakaya rriżultat fir-risistemazzjoni involontarja ta' madwar 30,000 ruħ.

Referenzi 

Turkija
Industrija
Pavlo Lee

Pavlo 'Pasha' Romanovych Lee (bl-Ukren: Павло «Паша» Романович Лі; twieled fl-10 ta' Lulju 1988 – miet fis-6 ta' Marzu 2022) kien attur u preżentatur televiżiv Ukren.

Ħajja bikrija 
Lee twieled f'Yevpatoria, il-Krimea, f'familja b'missier Koryo-saram jew Korean-Ukren u b'omm Ukrena. Huwa kien magħruf ukoll bl-ismijiet ta' Pavlo Li u Pasha Li.

Karriera 
Lee kien preżentatur televiżiv tal-istazzjon Dom. Huwa kien ħadem fit-teatru u f'għadd ta' reklami u kien magħruf għax ħadem fil-films Tini nezabutykh predkiv. Tayemnytsi molfara (2013), Shtolnya (2006), Pravilo boya (2017), u Zustrich odnoklasnykiv (2019), u kien id-doppjatur f'films popolari bl-Ingliż bħal The Lion King u The Hobbit bl-Ukren. Huwa kien id-doppjatur ukoll ta' karattri bħal Eric Cartman f'South Park, Steve Smith f'American Dad!, Glenn Quagmire f'Family Guy, u Psyduck f'Detective Pikachu. Fl-2021 kien ħadem fis-sensiela televiżiva Provincial.

Mewt 
Lee ssieħeb fil-Forzi tad-Difiża Territorjali tal-Ukrajna fl-ewwel jum tal-invażjoni Russa. Matul iż-żmien li qatta' jiġġieled għal pajjiżu, huwa kien attiv ħafna fil-midja soċjali, l-iktar fil-kont tal-Instagram tiegħu, biex jixħet dawl fuq il-kundizzjonijiet li kienu jinsabu fihom l-Ukreni u l-qawwa tal-poplu Ukren.

Huwa nqatel bħala riżultat ta' attakk Russu f'Irpin, subborg ta' Kiev, fis-6 ta' Marzu 2022, u l-mewta tiegħu ġiet imħabbra mill-Festival Internazzjonali tal-Films ta' Odessa. Huwa ndifen fit-18 ta' Marzu f'Vorokhta, fl-Oblast ta' Ivano-Frankivsk, fejn għadha tgħix ommu.

Referenzi 

Twieldu fl-1988
Mietu fl-2022
Atturi
Preżentaturi televiżivi Ukreni
Nies Ukreni
Maria Dobroniega ta' Kiev

Maria Dobroniega ta' Kiev (twieldet wara l-1012 – mietet fit-13 ta' Diċembru 1087) kienet prinċipessa ta' Rus minn Kiev, l-Ukrajna, tad-dinastija Rurik u biż-żwieġ saret Dukessa tal-Polonja.

Ħajja

Familja 
Hija kienet waħda mit-tfal iż-żgħar ta' Vladimir I, il-Gran Prinċep ta' Kiev. L-identità ta' ommha mhix ċerta fost l-istoriċi u s-sorsi tal-web.

Il-Gran Prinċep Vladimir I kien iżżewweġ seba' darbiet u kien il-missier ta' bosta tfal, kemm leġittimi kif ukoll illeġittimi. Huwa magħruf li Anna Porphyrogeneta, is-sitt mara tiegħu, mietet erba' snin qabel Vladimir I. Il-kittieb tal-kronaki Thietmar ta' Merseburg, abbażi ta' rendikonti kontemporanji, isemmi li Bolesław I tal-Polonja qabad lill-armla ta' Vladimir I matul l-attakk tiegħu fuq Kiev fl-1018. L-istoriċi ilhom ma għandhomx ċertezza dwar l-identità ta' din il-mara. Madankollu, l-istoriku emigrat Nicholas Baumgarten indika r-rendikont kontroversjali tal-Genealogia Welforum u l-Historia Welforum Weingartensis, li skonthom bint waħda tal-Konti Kuno von Oenningen (li mbagħad sar id-Duka Konrad I ta' Swabia), filia Ottonis Magni imperatoris (bint Otto l-Kbir; possibbilment Rechlinda Otona jew Regelindis, indikata minn uħud bħala bint illeġittima u minn oħrajn bħala leġittima, li twieldet mill-ewwel żwieġ ma' Edith tal-Ingilterra) li żżewġet lil rex Rugorum (ir-Re ta' Rus). Huwa interpreta din l-evidenza bħala referenza għall-aħħar mara ta' Vladimir I. Din il-mara x'aktarx tidentifika bħala omm Maria.

Żwieġ 
Maria żżewġet għall-ħabta tal-1040 lil Casimir I ir-Restawratur u d-Duka tal-Polonja. Dan iż-żwieġ għen lil Casimir I jikseb l-appoġġ biex jerġa' jikseb it-tron Pollakk. Casimir I kien ipprova jaħtaf it-tron darbtejn qabel, iżda d-darbtejn li huma ma rnexxielux. Bl-appoġġ ta' ħu Maria, Yaroslav I l-Għaref, Casimir I fl-aħħar rnexxielu jikseb it-tron.

Il-koppja kellha ħamest itfal:

 Bolesław II l-Kunfidenti (twieled għall-ħabta tal-1043 – miet fit-2/3 ta' April 1081/82),
 Władysław I Herman (twieled għall-ħabta tal-1044 – miet fl-4 ta' Ġunju 1102),
 Mieszko (twieled fis-16 ta' April 1045 – miet fit-28 ta' Jannar 1065),
 Otto (twieled għall-ħabta tal-1046 – miet fl-1048).
 Świętosława (twieldet għall-ħabta tal-1048 – mietet fl-1 ta' Settembru 1126), iżżewġet għall-ħabta tal-1062 lid-Duka (li fl-1085 sar Re) Vratislaus II tal-Boemja.

Ir-raġel ta' Maria miet fit-28 ta' Novembru 1058. Binha ta' sittax-il sena, Bolesław, iktar 'il quddiem, fl-1076, sar ir-Re tal-Polonja. Bolesław II jitqies bħala wieħed mill-iżjed mexxejja kapaċi tad-dinastija Piast. Madankollu, tneħħa mit-tron u tkeċċa mill-pajjiż fl-1079.

Maria baqgħet ħajja għal ħames jew sitt snin iktar mill-ewwel iben tagħha u mietet fl-1087.

Referenzi 

Twieldu fl-1012
Mietu fl-1087
Monarki
Palianytsia

Il-palianytsia (bl-Ukren: Паляниця, pronunzja: [pɐlʲɐˈnɪt͡sʲɐ]) hija tip ta' ħobża Ukrena moħmija fil-fuklar, magħmula l-iktar mid-dqiq tal-qamħ. Il-ħobża għandha għamla semiċirkolari u l-parti ta' fuq fiha, lejn żewġ terzi tagħha, ikollha qasma tipika.

Etimoloġija 
Il-kelma "palianytsia" ġejja minn "пали́ти", il-kelma bl-Ukren li tfisser "taħraq" jew "duħħan". Dan għaliex, meta l-ħobża tinħema, il-qoxra ġieli tinħaraq meta tkun qed togħla u ssir. Fis-seklu 19, ir-Russi kienu jużaw ismijiet simili.

Ahatanhel Krymsky, Ukrenofilu u studjuż magħruf, kien jemmen li l-kelma "palianytsia" ġejja mill-Grieg "pelanos" (Πελανος).

Riċetta 
Il-palianytsia tradizzjonali kienet tinħema mill-għaġina tal-ħmira. L-ewwel nett, il-ħops kien jitgħalla f'borma, li mbagħad kien jiġi mferra' f'makitra, u jiżdied id-dqiq tal-qamħ mgħarbul. L-għaġina li kienet tirriżulta minn dan il-proċess kienet tingħaġen, titgħatta b'makitra u titħalla tibred. Il-ħmira jew il-ħmira prima kienet tiżdied mal-għaġina meta tibred u mbagħad titqiegħed f'forn mhux imsaħħan għal mal-lejl. Filgħodu, l-għaġina li kienet tkun għoliet diġà kienet tkompli tingħaġen bid-dqiq tal-qamħ, u kienu jiżdiedu l-misħun u l-melħ. L-għaġina kienet terġa' tingħaġen mal-lejl sakemm ma kinitx tibqa' teħel iktar ma' idejn il-furnar. Wara dan il-proċess, l-għaġina kienet tiġi maqsuma f'biċċiet, li mbagħad kienu jiġu miftuħa b'lembuba fuq il-mejda. Il-ħobż li kien jirriżulta minn dan il-proċess kien jitqiegħed fil-forn fuq pala twila tal-injam, u jitraxxax bid-dqiq jew weraq tal-kaboċċi fuq il-fwar. Finalment, kienet issir il-qatgħa fuq il-parti ta' fuq tal-ħobża biex tkun tista' tkompli togħla iktar meta tinħema.

Skont l-istandard tekniku internazzjonali GOST 12793-77, il-furnara tal-Unjoni Sovjetika kienu jipproduċu "palianytsia Ukrena" standardizzata li kienet tinħema fuq il-forom. Kien ikollha piż ta' 750 gramma sa kilogramma, u kien ikollha qasma laterali lejn tliet kwarti tal-parti ta' fuq ġejja għat-tond tagħha.

Simboliżmu 
Fil-Kristjaneżmu, il-palianytsia, bħall-ħobż inġenerali, jissimboleġġa l-ferħ u l-benessri, il-ġisem ta' Kristu, l-għożża, l-ospitalità u s-sigurtà. Il-palianytsia tista' tiġi interpretata wkoll bħala simbolu tax-xemx.

Skont it-twemmin popolari, ma għandekx tiekol biċċa palianytsia wara ħaddieħor, għaliex inkella teħdilhom il-ferħ tagħhom. Bħala superstizzjoni l-aħjar li tiekol biċċa sħiħa u mhux tħalli xi biċċa mhux mikula; barra minn hekk, superstizzjoni oħra hi li jekk wieħed jiekol il-ħobża minn wara dahar persuna oħra, "jiklilha" saħħitha.

Użi oħra 
Il-kelma "palianytsia" tintuża bħala drawwa fil-lingwa Ukrena, li tidentifika min ma għandux il-lingwa Ukrena bħala lingwa nativa. Ir-Russi għandhom it-tendenza li jippronunzjaw il-kelma "palianytsia" b'ħoss ta' "i" artab iktar milli "и", u xi kultant "ц" tieħu post "тс". Matul l-invażjoni Russa tal-Ukrajna fl-2022, il-kelma saret waħda minn dawk li ġew proposti għall-użu biex jiġu identifikati l-membri ta' gruppi sovversivi tal-għadu.

Referenzi 

Ukrajna
Ikel
Vitaliy Kim

Vitaliy Oleksandrovich Kim (bl-Ukren: Віталій Олександрович Кім; twieled fit-13 ta' Marzu 1981) huwa negozjant u politiku Ukren ta' dixxendenza Koreana li kien ilu Gvernatur tal-Oblast ta' Mykolaiv Oblast mill-2020. Huwa wkoll wieħed mill-figuri ewlenin fl-invażjoni Russa tal-Ukrajna fl-2022.

Bijografija 
Vitaliy Kim twieled fit-13 ta' Marzu 1981 f'Mykolaiv. Missieru, Oleksandr, huwa kowċ tal-basketball bl-unuri ta' dixxendenza Koryo-Saram u kien plejer fit-tim taż-żgħażagħ tal-Unjoni Sovjetika.

Kim iggradwa mil-Liċeo Nru 2 ta' Mykolaiv u mill-Università Nazzjonali tal-Ammirall Makarov tal-Bini tal-Vapuri b'lawrja fix-xjenza ekonomika tal-impriżi.

Fl-1998, beda jinvolvi ruħu fl-attivitajiet imprenditorjali. Huwa kien sħab fil-ġestjoni tal-kumpless tal-intratteniment ta' Ushuaja.

Fl-2003, huwa ħadem għall-kumpanija Ukrpromresurs, li kienet involuta fl-awditjar tas-settur pubbliku. Mill-2005 sal-2011 huwa kellu f'idejh il-ġestjoni ta' għadd ta' impriżi f'Mykolaiv, u kien involut f'investimenti internazzjonali. Mill-2015 sal-2016, huwa kien il-kap tad-dipartiment analitiku tal-Ministeru għall-Politika Agrarja tal-Ukrajna. Huwa kien ukoll il-fundatur ta' grupp ta' kumpanija tal-iżvilupp involuti fil-kostruzzjoni tal-kumplessi residenzjali "Orange", "Concert" u "Uyutny".

Attività politika 
Fl-2019, huwa kien voluntier tal-fergħa ta' Mykolaiv tal-partit Qaddej tal-Poplu fl-elezzjonijiet presidenzjali u parlamentari. Matul l-elezzjonijiet lokali tal-2020, huwa kien kandidat għal deputat tal-kunsill lokali tal-belt ta' Mykoklaiv mill-partit Qaddej tal-Poplu taħt id-distrett nru 2, filwaqt li baqa' meqjus bħala mhux partiġjan. Kim kien ukoll il-kap tal-kwartieri ġenerali tal-elezzjoni fi ħdan il-partit u kkontesta għall-kunsill lokali tal-belt u għall-kunsill reġjonali.

Fil-25 ta' Novembru 2020, il-President tal-Ukrajna Volodymyr Zelensky ħatar lil Kim bħala l-Gvernatur tal-Oblat ta' Mykolaiv.

Ħajja personali

Familja 
Huwa miżżewweġ lil Yuliya Vitalivna Kim, u flimkien qed irabbu tlett itfal. Għandhom żewġt ibniet, Yevheniya u Oleksandra, u iben, Ruslan.

Kim jitkellem bl-Ingliż, kif ukoll ftit bil-Franċiż u bil-Korean bis-saħħa tad-dixxendenza Koryo-Saram tiegħu.

Saħħa 
Fid-9 ta' Diċembru 2020, Kim stqarr li martu kellha l-COVID-19 u b'hekk għamlet awtoiżolament.

Referenzi 

Twieldu fl-1981
Politiċi
Nies ħajjin
Nies Ukreni
Valentyna Radzymovska

Valentyna Radzymovska (twieldet fl-1 ta' Ottubru 1886 – mietet fit-22 ta' Diċembru 1953) kienet riċerkatriċi Ukrena fil-oqsma tal-bijokimika u l-fiżjoloġija, kif ukoll attivista pubblika tal-moviment nazzjonali Ukren.

Ħajja bikrija u karriera 
Valentyna twieldet f'Lubny f'familja ta' kittieba Ukreni. Ommha kienet Lyubov Yanovska.

Studjat fl-Università ta' San Pietruburgu, ir-Russja, bis-saħħa ta' permess speċjali mingħand l-Imperatur Russu Nicolas II, minkejja li n-nisa dak iż-żmien ma kinux jitħallew jistudjaw fl-università. Madankollu, ma tħallietx tistudja l-mediċina peress li ħadet sehem f'attività politika illegali li kienet tappoġġa r-rinaxximent nazzjonali Ukren. B'hekk fl-1904 kellha titlaq lejn Kiev fejn iggradwat mill-università fl-1913. Radzymovska ngħaqdet mal-persunal tal-presidenza tal-kimika fiżjoloġika taħt Oleksii Sadoven.

Fl-1924 ressqet it-teżi tad-dottorat tagħha u saret professur tal-bijokimika u tal-fiżjoloġija fl-Istitut Mediku u fl-Istitut Edukattiv tal-Poplu fi Kiev.

Iktar 'il quddiem fl-1930 ġiet arrestata mid-Direttorat Politiku tal-Istat Sovjetiku fuq akkużi politiċi fil-proċediment ġuridiku dwar l-Unjoni għal-Libertà tal-Ukrajna. Wara l-proċediment ġiet irrilaxxata mill-kustodja iżda xorta tkeċċiet mill-karigi tar-riċerka tagħha. Radzymovska rkuprat uħud mill-karigi f'nofs is-snin 30 tas-seklu 20. Fl-1939-1941 hija kienet professur tal-fiżjoloġija fl-Istitut Edukattiv ta' Melitopol.

Fl-1941 baqgħet fl-Ukrajna matul l-invażjoni u l-okkupazzjoni Ġermaniża. Kellha karigi fl-Istitut tal-Mediċina Klinika fi Kiev u kienet President fl-Università ta' Lviv. Fl-1943 marret tgħix il-Ġermanja u fl-1950 marret tgħix fl-Istati Uniti.

Mewt 
Hija mietet f'Illinois fit-22 ta' Diċembru 1953.

Familja 
Kellha żewġ ulied: Olga u Eugene Radzymovsky. Eugene kien riċerkatur fl-inġinerija (1905-1975) u professur fl-Università ta' Illinois f'Urbana-Champaign mill-1959.

Xogħlijiet notevoli 

 Krontovski, A. A.; Radzimovska, V. V. (1922). "On the influence of changes of concentration of the H• resp. OH′ ions on the life of the tissue cells of vertebrates". The Journal of Physiology. 56 (5): 275–282. ISSN 0022-3751.
 Radzimowska, W. W.; Jazimirska, M. C. (1925). "Über die Bestimmung der Wasserstoffionen-Konzentration in Einzelnen Bakterienkolonien". Klinische Wochenschrift. 4 (2): 72–73. ISSN 0023-2173.

Referenzi 

Twieldu fl-1886
Mietu fl-1953
Nies Ukreni
Għoljiet ta' Donets

L-Għoljiet ta' Donets (bir-Russu: Доне́цкий кряж, Doneckij krjaž; bl-Ukren: Донецький кряж, Donec'kij krjaž) huma grupp ta' għoljiet li jiffurmaw l-ogħla parti fil-Grigal tal-art b'elevazzjoni għolja ta' Donets fil-Lvant tal-Ukrajna u fin-Nofsinhar tar-Russja Ewropea. L-għoljiet jinsabu fi ħdan l-Oblasts ta' Donetsk u ta' Luhansk u parzjalment imissu wkoll mat-territorju tal-Oblast ta' Rostov, ir-Russja. L-ogħla quċċata hija l-għolja Mohyla Mechetna, b'elevazzjoni ta' 367 metru (1,204 piedi).

Għolja oħra, Savur-Mohyla, b'elevazzjoni ta' 278 metru (912-il pied), kienet sit notevoli fil-Gwerra fir-reġjun ta' Donbass.

L-għoljiet huma estiżi fuq assi mill-Punent għal-Lvant għal madwar 370 kilometru, b'wisa' li tvarja bejn il-50 u l-120 kilometru; l-elevazzjoni medja hija ta' madwar 150-200 metru.

Fiż-żona tal-Għoljiet ta' Donets hemm depożiti tal-faħam, li għenu fit-twelid u fl-iżvilupp ta' bosta bliet industrijali kemm fl-Ukrajna, kif ukoll fuq livell iżgħar fir-Russja; fost iċ-ċentri urbani ewlenin, ta' min isemmi dawk ta' Šachty fir-Russja, kif ukoll Donetsk, Luhansk e Gorlovka fl-Ukrajna.

Isem 
Isem l-għoljiet oriġina minn isem ix-xmara Seversky Donets, li tnixxi maġenbhom għat-tul kollu tagħhom, u tiddelimita l-konfini tat-Tramuntana u tal-Lvant tagħhom.

Referenzi 

Ukrajna
Muntanji tal-Krimea

Il-Muntanji tal-Krimea (bl-Ukren: Кримські гори, trażlitterata Krymski hory; bir-Russu: Крымские горы, trażlitterata Krymskie gory; bit-Tatar tal-Krimea: Qırım dağları) huma medda ta' muntanji li jinsabu b'mod parallel mal-kosta tax-Xlokk tal-Krimea, bejn madwar tmien kilometri u 13-il kilometru mill-baħar. Lejn il-Punent, il-muntanji jibqgħu neżlin f'daqqa sal-Baħar l-Iswed, u lejn il-Lvant, il-muntanji jinbidlu bil-mod f'pajsaġġ tal-isteppa.

Il-Muntanji tal-Krimea jikkonsisti minn tliet ktajjen muntanjużi. L-ogħla waħda hija dik ewlenija. Il-katina muntanjuża Ewlenija hija maqsuma f'diversi mases, magħrufa bħala yayla jew promontorji muntanjużi (Yayla bit-Tatar tal-Krimea tfisser "Mergħa Alpina"). Dawn jinkludu:

 Baydar Yayla
 Ay-Petri Yayla
 Yalta Yayla
 Nikita Yayla
 Hurzuf Yayla
 Babugan Yayla
 Chatyr-Dag Yayla
 Dologorukovskaya (Subatkan) Yayla
 Demirji Yayla
 Karabi Yayla

L-ogħla qċaċet 

L-ogħla quċċata tal-Krimea hija dik ta' Roman-Kosh (bl-Ukren: Роман-Кош; bir-Russu: Роман-Кош, bit-Tatar tal-Krimea: Roman Qoş) fuq Babugan Yayla b'għoli ta' 1,545 metru (5,069 pied). Qċaċet importanti oħra 'l fuq minn 1,200 metru jinkludu:

 Demir-Kapu (bl-Ukren: Демір-Капу, bir-Russu: Демир-Капу, bit-Tatar tal-Krimea: Demir Qapı), 1,540 metru, f'Babugan Yayla;
 Zeytin-Kosh (bl-Ukren: Зейтин-Кош; bir-Russu: Зейтин-Кош, bit-Tatar tal-Krimea: Zeytün Qoş), 1,537 metru, f'Babugan Yayla;
 Kemal-Egerek (bl-Ukren: Кемаль-Егерек, bir-Russu: Кемаль-Эгерек, bit-Tatar tal-Krimea: Kemal Egerek), 1,529 metru, f'Babugan Yayla;
 Eklizi-Burun (bl-Ukren: Еклізі-Бурун, bir-Russu: Эклизи-Бурун, bit-Tatar tal-Krimea: Eklizi Burun), 1,527 metru, f'Chatyrdag Yayla;
 Lapata (bl-Ukren: Лапата; bir-Russu: Лапата, bit-Tatar tal-Krimea: Lapata), 1,406 metru, f'Yaltynska Yayla, f'Yalta Yaylası;
 Demirji tat-Tramuntana (bl-Ukren: Північний Демірджі, bir-Russu: Северный Демирджи, bit-Tatar tal-Krimea: Şimaliy Demirci), 1,356 metru, f'Demirci Yayla;
 Ai-Petri (bl-Ukren: Ай-Петрі, bir-Russu: Ай-Петри, bit-Tatar tal-Krimea: Ay Petri), 1,234 metru, f'Ay Petri Yaylası.

Mogħdijiet u xmajjar 

Il-mogħdijiet muntanjużi tul il-Muntanji tal-Krimea huma:

 il-Mogħdija ta' Angarskyi ħdejn Perevalne, fi triq minn Alushta sa Simferopol
 il-Mogħdija jew id-Daħla ta' Baydar ħdejn Foros, li tikkollega l-Wied ta' Baydar u xatt il-baħar
 il-Mogħdija ta' Laspi ħdejn il-Kap Aya, fi triq minn Yalta sa Sevastopol.

Ix-xmajjar tal-Muntanji tal-Krimea jinkludu x-xmara Alma, ix-xmara Chernaya, u x-xmara Salhir fix-xaqliba muntanjuża tat-Tramuntana u x-xmara Uchan-su fix-xaqliba muntanjuża tan-Nofsinhar li tifforma l-kaskata ta' Uchan-su, l-ogħla kaskata fil-Krimea.

Storja 
L-arkeologi sabu l-iżjed bnedmin anatomikament moderni fl-Ewropa fl-għerien ta' Buran-Kaya tal-Muntanji tal-Krimea. Il-fossili għandhom 32,000 sena, u nstabu artefatti marbuta mal-kultura Gravettjana. Il-fossili għandhom marki ta' qatgħat li jissuġġerixxu xi ritwal ta' tneħħija tal-laħam wara l-mewt.

Referenzi 

Krimea
Ukrajna
Muntanji
Denys Shmyhal

Denys Anatoliyovych Shmyhal (bl-Ukren: Денис Анатолійович Шмигаль; twieled fil-15 ta' Ottubru 1975) huwa politiku u imprenditur Ukren li ilu jaqdi l-kariga ta' Prim Ministru tal-Ukrajna mill-2020. Qabel il-ħatra tiegħu bħala Prim Ministru, Shmyhal kien il-Gvernatur tal-Oblast ta' Ivano-Frankivsk.

Bħala Prim Ministru, Shmyhal kien responsabbli mill-ġestjoni tar-rispons fir-rigward tal-pandemija tal-COVID-19 fl-Ukrajna.

Bijografija 
Fl-1997 huwa ggradwa mill-Istitut Politekniku ta' Lviv. Fl-2003 kiseb it-titlu ta' Kandidat tax-Xjenzi Ekonomiċi. Minn meta ggradwa fl-1997 sa Settembru 2005, Shmyhal ħadem bħala kontabilist f'diversi kumpaniji. Minn Settembru 2005 sa Ġunju 2006, Shmyhal kien il-Viċi Direttur Ġenerali ta' kumpanija msejħa "LA DIS". Minn Ġunju 2006 sa Awwissu 2008, huwa kien id-Direttur tal-kumpanija tal-investiment "Comfort-Invest". Minn Settembru 2008 sa Settembru 2009, Shmyhal kien id-Direttur Ġenerali ta' kumpanija msejħa "ROSANINVEST LLC".

Shmyhal ħadem f'diversi rwoli politiċi ewlenin fl-Oblast ta' Lviv fl-Ukrajna mill-2009 sa Diċembru 2013. L-ewwel nett kien il-Kap tad-Dipartiment tax-Xjenza Ekonomika fl-Amministrazzjoni tal-Oblast ta' Lviv bejn l-2009 u l-2011. Hemmhekk iltaqa' u ħadem ma' Oleh Nemchinov, li fl-2020 sar Ministru tal-Kabinett tal-Ministri fil-Gvern ta' Shmyhal. Shmyhal imbagħad sar il-Kap tad-Dipartiment tax-Xjenza Ekonomika u l-Politika Industrijali għas-sena 2012. Fl-2013 huwa kien il-Kap tad-Dipartiment tax-Xjenza Ekonomika, l-Investiment, il-Kummerċ u l-Industrija.

Għall-ewwel erba' xhur tal-2014, Shmyhal kien konsulent għal Deputat tal-Poplu tal-Ukrajna.

Minn Mejju 2014 sa Diċembru 2014, Shmyhal ħadem bħala Viċi Kap tal-Oblast ta' Lviv tal-uffiċċju reġjonali tal-Ministeru għad-Dħul u d-Dazji.

Huwa ħadem bħala l-Viċi President tad-distributur tal-oġġetti ffriżati, TVK Lvivkholod, ibbażat fi Lviv mill-2015 sal-2017.

Mill-2018 sal-2019, Shmyhal ħadem bħala d-Diretturs ta' Burshtyn TES li huwa l-ikbar produttur tal-elettriku f'Ivano-Frankivsk, u huwa parti mill-holdings ta' Rinat Akhmetov.

Mill-1 ta' Awwissu 2019 sal-ħatra ministerjali tiegħu, Shmyhal kien il-Gvernatur tal-Oblast ta' Ivano-Frankivsk.

Fl-4 ta' Frar 2020 huwa nħatar bħala l-Ministru għall-Iżvilupp Reġjonali.

Shmyhal issostitwixxa lil Oleksiy Honcharuk bħala l-Prim Ministru tal-Ukrajna f'Marzu 2020.

Ħajja personali 
Shmyhal huwa miżżewweġ lil Kateryna Shmyhal u flimkien għandhom żewġt ibniet. Kateryna hija eks sid konġunt tal-Fran Kamyanetsky ta' Lviv u ta' NextBike, kumpanija lokali tal-kiri tar-roti. Hija bigħet l-ishma tagħha f'dawn il-kumpaniji fl-2019.

Referenzi 

Prim Ministri
Politiċi Ukreni
Twieldu fl-1975
Nies ħajjin
Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Ukrajna

Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972. Il-wirt kulturali jikkonsisti minn monumenti (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, skulturi monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u bijoloġiċi), ġeoloġiċi u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' annimali u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-xjenza, tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali. L-Ukrajna adottat il-Konvenzjoni tal-UNESCO uffiċjalment u saret membru indipendenti fit-12 ta' Ottubru 1988, filwaqt li uffiċjalment kienet għadha Repubblika tal-Unjoni Sovjetika (qabel xoljiet fl-1991).

Attwalment, hemm seba' Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-Ukrajna; sitta minnhom huma siti kulturali u sit wieħed, il-Foresti Antiki u Primordjali tal-Fagu tal-Karpazji u ta' Reġjuni Oħra tal-Ewropa, huwa sit naturali. L-ewwel sit li tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji kien dak tal-Katidral ta' Santa Sofija (Kiev) u l-Binjiet Monastiċi Relatati fl-1990. L-iżjed siti li tniżżlu reċentement kienu t-Tserkva tal-Injam tal-Karpazji fil-Polonja u fl-Ukrajna u tal-Belt Antika ta' Chersonesus Tawrika fl-2013. Tliet siti huma transnazzjonali: it-Tserkva tal-Injam huma kondiviżi mal-Polonja, l-Ark Ġeodetiku ta' Struve huwa kondiviż ma' disa' pajjiżi, u l-Foresti Antiki u Primordjali tal-Fagu tal-Karpazji u ta' Reġjuni Oħra tal-Ewropa huma kondiviżi ma' 17-il pajjiż.

Siti ta' Wirt Dinji 
Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972.

NB: * Siti transnazzjonali (bl-ikħal)

Referenzi 

Listi ta' Siti ta' Wirt Dinji
Ukrajna
Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji f'Ċipru

Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972. Il-wirt kulturali jikkonsisti minn monumenti (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, skulturi monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u bijoloġiċi), ġeoloġiċi u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' annimali u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-xjenza, tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali. Ir-Repubblika ta' Ċipru aċċettat il-Konvenzjoni fl-14 ta' Awwissu 1975, u dan wassal biex is-siti indikattivi tagħha jkunu eliġibbli għad-deżinjazzjoni fuq il-lista.

Ċipru għandu tliet Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO, u t-tlieta huma siti kulturali. L-ewwel sit li ġie ddeżinjat kien dak ta' Paphos fl-1980. Fl-1985 tniżżlu l-Knejjes Impittrin fir-Reġjun ta' Troodos. In-nominazzjoni oriġinali kienet tinkludi disa' knejjes, iżda fl-2001 żdiedet knisja oħra magħhom. L-iżjed sit reċenti li żdied fil-lista huwa dak ta' Choirokoitia fl-1998 (b'modifika minuri fil-konfini taż-żona ta' lqugħ tas-sit li saret fl-2012). Fl-2010, il-komponenti kollha tat-tliet Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO f'Ċipru ngħataw status imsaħħaħ ta' protezzjoni mill-Kumitat għall-Protezzjoni tal-Proprjetajiet Kulturali fil-Każ ta' Kunflitt Armat.

Siti ta' Wirt Dinji 
Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972.

Referenzi 

Listi ta' Siti ta' Wirt Dinji
Ċipru
Riżerva Naturali tal-Flora fil-Ġibs

Ir-Riżerva Naturali tal-Flora fil-Ġibs (bl-Ingliż: Chalk Flora Nature Reserve; bl-Ukren: Крейдова флора (заповідник)), magħrufa wkoll bħala r-Riżerva Naturali tal-Flora Kretaċja, hija riżerva naturali protetta tal-Ukrajna li tinsab fuq xaqlibiet tal-ġibs (xjentifikat magħruf bħala karbonat tal-kalċju) fil-beraħ tal-għoljiet tul ix-xmara Donets. Ir-riżerva tinsab fid-distretti amministrattivi ta' Lyman u Sloviansk tal-Oblast ta' Donetsk. Hija sottounità tar-Riżerva Naturali tal-Isteppa Ukrena, mifruxa fuq 1,134 ettaru.

Topografija 
Is-superfiċe tar-riżerva tinsab madwar 50-70 metru 'l fuq mit-territorju tal-madwar, u wieqfa b'pendil sa 70 grad. Iż-żona tar-riżerva ġiet ippreservata fil-biċċa l-kbira tagħha minħabba li l-art mhix adattata għall-agrikoltura.

Klima u ekoreġjun 
Il-klima tar-Riżerva Naturali tal-Flora fil-Ġibs hija klima kontinentali umduża bi sjuf sħan (klassifikazzjoni klimatika ta' Köppen ta' Dfb). Din il-klima hija kkaratterizzata minn differenzi staġonali kbar fit-temperatura u minn sjuf sħan (mill-inqas erba' xhur b'medja ta' iktar minn  10 °C (50 °F), iżda l-ebda xahar b'medja ta' iktar minn 22 °C (72 °F).

Flora u fawna 

Kważi terz mit-territorju tar-riżerva huwa miksi mill-foresti, imdawra mill-isteppa. Il-foresti tipikament huma tas-siġar taż-żnuber jew tal-betulli. L-isteppa hija ta' varjetà b'diversi tipi ta' ħaxix li jinstabu fir-reġjuni Ukreni medji, fuq ħamrija bil-ġibs u ħamrija sewda.

Użu pubbliku 
Bħala riżerva naturali stretta, l-iskop primarju tar-riżerva huwa l-protezzjoni tan-natura u l-istudju xjentifiku. L-aċċess tal-pubbliku huwa pprojbit.

Referenzi 

Ukrajna
Ġibjun ta' Kiev

Il-Ġibjun ta' Kiev (bl-Ukren: Київське водосховище, b'ittri Rumani: Kyyivs’ke vodoskhovyshche), lokalment magħruf bħala l-Baħar ta' Kiev, huwa ġibjun kbir tal-ilma li jinsab max-xmara Dnieper fl-Ukrajna. Il-ġibjun ingħata isem il-belt ta' Kiev, li tinsab fin-Nofsinhar, u jkopri erja ta' 922 kilometru kwadru fi ħdan l-Oblast ta' Kiev. Il-ġibjun imtela fl-1964-1966 wara li nbniet id-diga għall-Impjant tal-Enerġija Idroelettrika ta' Kiev f'Vyshhorod. Il-ġibjun jintuża l-iktar għall-ġenerazzjoni tal-idroelettriċità, għall-konsum industrijali u pubbliku, u għall-irrigazzjoni.

Il-ġibjun twil 110 kilometri, wiesa' 12-il kilometru, fond bejn erba' u tmien metri, għandu volum ta' 3.7 km3, u volum li jista' jintuża ta' 1.2 km3. Il-ġibjun, flimkien mal-Ġibjun ta' Kakhovka, il-Ġibjun ta' Dnieper, il-Ġibjun ta' Kamianske, il-Ġibjun ta' Kremenchuk, u l-Ġibjun ta' Kaniv, ħoloq rotta fonda għall-ilma fuq ix-xmara. Madankollu, il-ħolqien tiegħu kkontribwixxa wkoll għal problemi ambjentali sinifikanti bħat-tnaqqis fil-veloċità tal-fluss li jnaqqas l-ossiġenazzjoni tal-ilma, u dan iwassal għal impatt negattiv fuq il-bilanċ tal-ħlejqiet akkwatiċi. Barra minn hekk, xi villaġġi fil-qrib ġew mgħerrqa meta mtela. Wieħed minnhom kien Teremtsi, fejn ir-residenti tal-villaġġ kienu pperswadew lill-awtoritajiet Sovjetiċi biex iħalluhom joqogħdu fil-villaġġ, iżda mbagħad iktar 'il quddiem fl-1986 kellhom jiġu evakwati minħabba d-diżastru ta' Chernobyl.

Kwistjonijiet ta' sikurezza 

Bħall-ġibjuni kollha tax-xmara Dnieper, il-Ġibjun ta' Kiev huwa ta' theddida potenzjali ta' għargħar qerriedi li kieku d-diga tinqered. Barra minn hekk, hemm theddida ewlenija addizzjonali – wara d-diżastru nukleari ta' Chernobyl fl-1986, radjonuklidi skulaw max-xita u kkontaminaw sew is-sedimenti f'qiegħ il-ġibjun. Matul is-snin ta' wara d-diżastru, kien hemm suġġerimenti li jsir id-drenaġġ tal-ġibjun peress li kien baxx wisq. Kien intqal li kieku dan kellu jsir, setgħet tinħoloq theddida ta' trab radjuattiv li jittajjar mar-riħ, u possibbilment jaffettwa l-bqija tal-Ewropa.

Theddida simili ġiet diskussa b'mod permanenti fir-rigward tal-qerda potenzjali tad-diga (b'aċċident naturali, terroriżmu jew gwerra). Iżda l-awtoritajiet komplew isostnu li tali perikli ma kinux reali, u sostnew li kellhom il-kontroll sħiħ tas-sikurezza tad-diga. Madankollu, tqajjem tħassib serju fl-2005, meta kien hemm allerta falza ta' terroriżmu.

It-tħassib dwar il-possibbiltà ta' qerda feġġ mill-ġdid fi Frar 2022 matul l-offensiva tal-Ukrajna. Il-forzi Russi ħadu l-kontroll tal-impjant tal-enerġija fil-25 u fis-26 ta' Frar. Il-forzi Ukreni reġgħu ħadu l-kontroll tal-impjant fis-26 ta' Frar. Intqal li d-difiżi tal-ajru Ukreni interċettaw missila ttir lejn id-diga. Interfax iddikjaraw li kieku d-diga kellha tfalli, l-għargħar seta' jeqred "ix-xatt sħiħ tax-xellug ta' Kiev".

Referenzi 

Ukrajna
Industrija
Mina tal-Imħabba ta' Klevan

Il-Mina tal-Imħabba ta' Klevan (bl-Ukren: Туне́ль Коха́ння, Tunel Kokhannya) hija sezzjoni ta' linja ferrovjarja industrijali li tinsab qrib Klevan, l-Ukrajna, u tikkollegaha ma' Orzhiv. Din is-sezzjoni tal-linja ferrovjarja hija mdawra minn ħnejjiet bil-ħdura u hija twila bejn tliet kilometri u ħames kilometri. Hija magħrufa bħala post għal qalb il-koppji għal xi mixja romantika.

Rotta ferrovjarja 

Il-linja ferrovjarja tibda fl-istazzjon ta' Klevan, fuq il-linja Kovel-Rivne, u tlaħħaq saż-żona tat-Tramuntana ta' Orzhiv, li hija moqdija wkoll minn stazzjon fuq il-linja ferrovjarja prinċipali. Il-linja kollha hija twila madwar 6.4 kilometri, u madwar 4.9 kilometri huma miksija bil-foresti, u fihom il-Mina tal-Imħabba hija twil bejn tliet kilometri u 4.9 kilometri, skont minn fejn wieħed jibda jkejjilha.

Biblijografija 

 Ristuccia, Marco; Roth, Christine (2018). In the Tunnel of Love: images of Ukraine today (Hardcover). Berlin: The Light Beam Publishing. p. 124. ISBN 978-3-947714-06-3.
 Ristuccia, Marco; Roth, Christine (2018). In the Tunnel of Love: images of Ukraine today (Softcover). Berlin: The Light Beam Publishing. p. 124. ISBN 978-3-947714-07-0.
 Ristuccia, Marco; Roth, Christine (2018). In the Tunnel of Love: images of Ukraine today (eBook). Berlin: The Light Beam Publishing. p. 124. ISBN 978-3-947714-08-7.

Referenzi 

Ukrajna
Industrija
Letoon

Il-Letoon (bil-Grieg Antik: Λητῷον), xi kultant Latinizzat bħala Letoum, kien santwarju ta' Leto ħdejn il-belt antika ta' Xanthos f'Lycia. Kien wieħed mill-iżjed ċentri reliġjużi importanti fir-reġjun. Is-sit jinsab fin-Nofsinhar tal-villaġġ ta' Kumluova fid-distrett ta' Fethiye tal-Provinċja ta' Muğla, it-Turkija. Jinsab bejn wieħed u ieħor erba' kilometri fin-Nofsinhar ta' Xanthos tul ix-xmara Xanthos.

Flimkien ma' Xanthos tniżżel bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1988.

Storja 

Is-sejbiet arkeoloġiċi fis-sit, li qatt ma kien insedjament okkupat għalkollox, iżda essenzjalment baqa' ċentru reliġjuż, imorru lura għall-aħħar tas-seklu 6 Q.K. Dan kien qabel l-eġemonija kulturali Griega f'Lycia, li bdiet fil-bidu tas-seklu 4. Fi żminijiet iktar bikrin, is-sit x'aktarx li diġà kien jitqies imqaddes għall-qima ta' alla femminili tal-fertilità iktar bikrija — din kienet Eni Mahanahi f'Lycia — li mbagħad ġiet sostitwita bil-qima ta' Leto, flimkien man-nisel tewmi tagħha.

Fil-mitoloġija Griega, kien hemm xnigħat ta' qima bikrija ta' Apollo fil-wied ta' Xanthos, mhux appoġġati mill-istorja jew mill-arkeoloġija, kienu pprovduti minn żewġ miti, kull wieħed konness ma' "Lycus". Wieħed nibet minn Telchines ta' Rodi awtoktonu li kien maħsub li kkolonizza r-reġjun fi żmien l-għargħar ta' Deucalion; il-Lycus l-ieħor kien patri minn Ateni ta' Aegeus, li introduċa l-qima ta' Apollo ta' Lycia, li l-etimoloġija folkloristika kienet tikkollegah ma' Lycia u għaldaqstant għamlitu kolonizzatur minn Ateni.

Il-pedamenti tat-tempju Ellenistiku ddedikat lil Leto, u lil uliedha, Artemis u Apollo, ġew skavati taħt id-direzzjoni ta' H. Metzger mill-1962. L-arkeologi skavaw il-biċċa l-kbira tal-fdalijiet; l-iskoperti jinkludu l-istele trilingwi ta' Letoon, b'kitbiet bil-Grieg, bil-lingwa ta' Lycia u bl-Aramajk, li pprovdiet ħjiel kruċjali biex ġiet iddeċifrata l-lingwa ta' Lycia; attwalment hija kkonservata fil-Mużew ta' Fethiye.

Is-sagrosantità tas-sit hija deskritta f'aneddotu rrakkontat minn Appjanu rigward Mitridates, li kien qed jippjana li jaqta' s-siġar fil-ġnien imqaddes għall-iskopijiet tiegħu stess fl-assedju tiegħu tal-belt kostali ta' Patara f'Lycia, iżda ġie mwissi biex ma jagħmilx din l-azzjoni ta' sagrileġġ fi ħmar il-lejl li kellu. Is-sit baqa' attiv matul Żmien ir-Rumani. Is-sit ġie Kristjanizzat permezz tal-kostruzzjoni ta' knisja bikrija, fejn reġgħu ntuża l-ġebel mis-santwarju, iżda ġie abbandunat mis-seklu 7 Q.K.

Sit ta' Wirt Dinji 

Is-siti arkeoloġiċi ta' Xanthos-Letoon tniżżlu bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1988.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (ii) "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-kriterju (iii) "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet".

Referenzi 

Siti ta' Wirt Dinji
Turkija
Siti arkeoloġiċi
Bucha

Bucha (bl-Ukren: Буча, pronunzja bl-Ukren: [ˈbut͡ʃɐ]) hija belt fl-Oblast ta' Kiev, l-Ukrajna. Amministrattivament, hija inkorporata bħala belt ta' importanza ta' Oblast. Il-popolazzjoni tagħha kienet ta' madwar 36,971 ruħ fl-2021. Jum Bucha jiġi ċċelebrat fil-belt fit-13 ta' Settembru.

Storja 
L-insedjament stabbilixxa ruħu bil-kostruzzjoni tal-linja ferrovjarja bejn Kiev u Kovel fl-1898 madwar waqfa ferrovjarja żgħira qrib ix-xmara Bucha. Bucha kienet waqfa ferrovjarja tal-linja ferrovjarja bejn Kiev u Kovel, simili għal waqfa tal-belt moderna ta' Irpin. Qrib ħafna tal-waqfa ferrovjarja ta' Bucha kien hemm villaġġ żgħir imsejjaħ Yablunka, fejn kien hemm fabbrika tal-brikks. Yablunka jissemma fid-dizzjunarju ġeografiku bil-Pollakk fis-seklu 19 bħala l-villaġġ ta' Jabłonka 37 verst 'il bogħod minn Kiev.

Matul it-Tieni Gwerra Dinjija, qabel il-liberazzjoni ta' Kiev mill-forzi Nażisti f'Diċembru 1943, Bucha kienet il-post fejn kien hemm il-kwartieri ġenerali tal-Ewwel Front Ukren taħt il-kmand tal-Ġeneral Vatutin.

Bucha ngħatat l-istatus ta' belt fid-9 ta' Frar 2006 (preċedentement, Bucha kien raħal fi ħdan il-muniċipalità tal-belt ta' Irpin).

Battalja ta' Bucha 

Matul l-invażjoni Russa tal-Ukrajna tal-2022, seħħ ħafna ġlied bil-bumbardamenti f'Bucha bħala parti mill-offensiva ta' Kiev, u dan irriżulta f'telfiet kbar imġarrba mir-Russi. Il-belt inħakmet mill-forzi Russi fit-12 ta' Marzu 2002. Is-sindku Anatoliy Fedoruk ħabbar li l-forzi Ukreni reġgħu ħadu lura l-belt ta' Bucha f'idejhom fil-31 ta' Marzu 2022.

Massakru ta' Bucha 
Fit-2 ta' April 2022, ħarġu rapporti tal-aħbarijiet u filmati fejn dehru t-toroq ta' Bucha mimlija katavri ta' nies lebsin ilbies ċivili. Uħud minnhom instabu b'idejhom marbutin. Skont l-ewwel stimi nstabu mill-inqas 280 katavru.

Ġeografija 
Bucha tinsab fl-Oblast ta' Kiev, 25 kilometru fil-Punent ta' Kiev. Fil-konfini tagħha hemm il-bliet ta' Irpin u ta' Hostomel u l-villaġġi ta' Vorzel, ta' Mykhailivka-Rubezhivka, u ta' Blystavytsia.

Postijiet u nies 

Hemm grawnd tal-futbol f'Bucha msejjaħ Yuvileiny Stadium, fejn f'Ottubru 2016 seħħew xi partiti tal-kwalifikazzjonijiet tal-Kampjonat Ewropew ta' Taħt id-19-il Sena tal-UEFA tal-2017.

F'Bucha hemm fabbrika tal-ħġieġ. Din inbniet fl-1946 u ngħalqet fl-2016. Ħdejha hemm waqfa ferrovjarja żgħira msejħa "Sklozavodska".

L-għeliem prinċipali tal-belt huwa stazzjoni ferrovjarju tas-seklu 19 li jinsab fit-tarf tan-Nofsinhar tal-belt. L-awtostrafa ewlenija M07 tgħaddi mill-belt.

L-awtur Mikhail Bulgakov qagħad f'Bucha ma' familtu matul l-istaġun tas-sajf fid-dar tal-villeġġjatura tiegħu.

Ġemellaġġ 
Bucha hija ġemellata ma':

 Kovel, l-Ukrajna
 Tiachiv, l-Ukrajna
 Tuszyn, il-Polonja
 Jasło, il-Polonja

Referenzi 

Bliet tal-Ukrajna
Bliet Ewropej
Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fit-Turkija

Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972. Il-wirt kulturali jikkonsisti minn monumenti (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, skulturi monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u bijoloġiċi), ġeoloġiċi u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' annimali u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-xjenza, tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali. Mill-2021, it-Turkija għandha dsatax-il Sit ta' Wirt Dinji, inkluż sbatax-il sit kulturali u żewġ siti mħallta (kulturali u naturali).

L-ewwel tliet siti fit-Turkija, il-Moskea l-Kbira u l-Isptar ta' Divriği, iż-Żoni Storiċi ta' Istanbul u l-Park Nazzjonali ta' Göreme u s-Siti fil-Blat ta' Cappadocia, tniżżlu fil-lista fid-disa' sessjoni tal-Kumitat tal-Wirt Dinji, li saret f'Pariġi, Franza, fl-1985. L-aħħar siti li żdiedu kienu Afrodisja fl-2017, Göbekli Tepe fl-2018 u Arslantepe fl-2021.

Siti ta' Wirt Dinji 
Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972.

Referenzi 

Turkija
Listi ta' Siti ta' Wirt Dinji