joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Griegi fil-Każakistan

Il-Griegi tal-Każakistan huma prinċipalment dixxendenti tal-Grieg tal-Pont li kienu deportati hemm minn Ġużeppi Stalin mill-Krimea, in-nofsinhar tar-Russja u l-Kawkażu bejn l-1944 u l-1950. In-numru ta' deportati kien madwar 60,000 persuna.

Illum hemm madwar 10 u 12-il elf Griegi etniċi jgħixu fil-Każakistan f'17-il komunità, li flimkien mal-komunità Kirgiża jiffurmaw il-Federazzjoni FILIA (ħbiberija bil-Grieg) tal-Komunitajiet Griegi tal-Każakistan u Kirġiżistan. Il-Federazzjoni toħroġ gazzetta qasira, torganizza ż-żfin, u toffri klassijiet tal-Grieg u taż-żfin. Bħalissa fil-Każakistan, hemm madwar 6 għalliema ta' etniċità Griega ffinanzjati mill-Segretarjat Ġenerali tal-Griegi Barra mill-Pajjiż. Barra minn hekk, il-Grieg huwa mgħallem minn żewġ għalliema ssekondati mill-Greċja.

Nies notevoli
Ilya Ilyin, weightlifter (nannuh min-naħa t'ommu kien il-Grieg tal-Pont Iakovos Fountoukidis)
Aleksandr Khapsalis, plejer Sovjetiku irtirat tal-futbol
Evstaphiy Pechlevanidis, plejer irtirat Sovjetiku u Grieg tal-futbol professjonali

Ara wkoll
 Dijaspora Griega
 Relazzjonijiet bejn il-Greċja u l-Każakistan
 Demografija tal-Każakistan
 Griegi fl-Użbekistan
 Griegi fil-Kirġiżistan

Referenzi

Każakistan
Ethnic groups in Kazakhstan
European diaspora in Kazakhstan
Kazakhstan
Greece–Kazakhstan relations
Jim Hanks

James Mathew Hanks (Kalifornja, Stati Uniti, 15 ta' Ġunju, 1961) huwa attur, produttur tal-films, u xeneġġjatur Amerikan.

Nies ħajjin
Twieldu fl-1961
Atturi Amerikani
Marcinkonys

Marcinkonys huwa raħal fid-distrett ta' Varėna, fil-Litwanja, li jinsab fix-Xlokk ta' Merkinė. Huwa ċ-ċentru amministrattiv tal-Park Nazzjonali ta' Dzūkija u tal- Marsh Čepkeliai. Skont iċ-ċensiment tal-2001, dan kellu 765 resident.  

L-ismijiet alternattivi tagħha jinkludu Marcinkańce, Martsinkantse, Martsinkantsy u Martsinkonis.  

Din il-kolonizzazjoni hija magħrufa sa mill-1637, meta kien kamp ta' foresti. Din bdiet tikber wara li tlestiet l-istazzjon tal-ferrovija għall-Varsavja - San Pietruburgu fl-1864. Matul l-Olokawst, ir-raħal kellu l-Ghetto Marcinkonys għal-Lhud Litwani . Xi Lhud ħarbu waqt il-likwidazzjoni tal-ghetto u rnexxielhom jibqgħu ħajjin il-gwerra.

Referenzi 

Litwanja
Kultura ta' Montenegro

Il-kultura ta' Montenegro hija pluralista u diversa kif bħall-istorja u l-pożizzjoni ġeografika tagħha. Il-kultura tal-Montenegro ġibdet influwenzi prinċipalment minn   Ruma l-Antika, il-Kristjaneżmu, l-Islam, l-Imperu Biżantin, l-Imperu Ottoman, ir-Repubblika ta’ Venezja, l-Awstrija-Ungerija, u l-Jugoslavja .

Valuri u normi

Twemmin u liġijiet etiċi 
Dimensjoni importanti ħafna tal-kultura Montenegrina hija l-ideal etiku ta' "Čojstvo" (l-att li tiddefendi lil xi ħadd minnek innifsek) u ta' "Junaštvo" (il-qlubija), bejn wieħed u ieħor tradott bħala "Umanità u Kuraġġ", kodiċi ta' unur ta' Montenegro antik. Riżultat ieħor ta' l-istorja twila ta' gwerrier tagħha, huwa l-kodiċi mhux miktub ta' Kavallerija li jistipula li biex jistħoqqlu rispett veru ta' niesha, persuna trid turi virtujiet ta' integrità, dinjità, umiltà, sagrifiċċju tiegħek innifsek għall-kawża ġusta, rispett għal oħrajn, u Rettitudni flimkien mal- qlubija.

Letteratura 

Il-letteratura Montenegrina tirreferi għall-corpus kollu (storiku u modern) tal-letteratura maħluqa f'Montenegro, miktuba prinċipalment b'Montenegro, Serb u lingwi relatati oħra mitkellma fil-pajjiż.

Pittura u skultura 
Il-pitturi minn Montenegro taw kontribut kbir għall-affermazzjoni tal-kultura Montenegrina fid-dinja. Ħerġin lejn il-partijiet l-oħra tad-dinja (Pariġi, Belgrad, Żagreb), huma ħadu r-ruħ u l-wirt Montenegrin tagħhom magħhom u għaddewha lill-oħrajn permezz tal-arti tagħhom. L-aħħar 15-il sena raw il-ftuħ tal-Fakultà tal-Arti f'Cetinje, li ħolqot mewġa ġdida ta' talent. Uħud mill-iktar pitturi prominenti mill-Montenegro jinkludu: Milo Milunović, Petar Lubarda, Dado Đurić, Uroš Tošković, Vojo Stanić, Dimitrije Popović, Boris Dragojević u l-iskultur Risto Stijović .

Montenegro bħala tema fix-xogħlijiet barranin 

 Kittieb u poeta Kroat Ivan Mažuranić, kiteb poeżija epika b'tema Montenegrina The Death of Smail-aga Čengić.(Il-Mewt ta' Smail-aga Čengić). 
 Il-film tal-2006 James Bond Casino Royale huwa parzjalment maħdum f'Montenegro. 
 The Great Gatsby minn F. Scott Fitzgerald, jirreferi għal dekorazzjoni li Jay Gatsby irċieva għall-isforzi tal-gwerra tiegħu. 
 Nero Wolfe, il-karattru fittizju ta' Rex Stout jitwieled f'Montenegro.

Referenzi 

Kultura f'Montenegro
Elena Lagadinova

Elena Lagadinova (bil-Bulgaru: Елена Атанасова Лагадинова; twieldet fid-9 ta' Mejju 1930 – mietet fid-29 ta' Ottubru 2017) kienet agronomista Bulgara, inġinier ġenetiku u politikant. 

Matul it-Tieni Gwerra Dinjija, Lagadinova kkontribwixxiet għar-reżistenza Bulgara kontra l-okkupazzjoni tan-Nażisti, fejn kisbet il-laqam “Амазонка” jew “L-Amażonja.” Hija kienet l-iżgħar ġellieda mara fil-Bulgarija, li bdiet il-kontribuzzjonijiet tagħha għall-isforz tal-gwerra ta' 11-il sena u ġlied attiv fl-età ta' 14.

Mewt 
Fl-1989, Lagadinova rtirat mill-ħajja pubblika. Sebgħa u għoxrin sena wara l-irtirar, Lagadinova kellha intervista ma' Kristen Ghodsee, li fiha hija avżat, "You must fight for something you believe in." (Int trid tiġġieled għal xi ħaġa li temmen fiha) Fid-29 ta' Ottubru, 2017, Lagadinova mietet fl-irqad tagħha f'Sofia, il-Bulgarija.

Referenzi 

Mietu fl-2017
Twieldu fl-1930
Nies Bulgari
Politiċi nisa
Bożnija (reġjun)

Bożnija (Bożnija :Bosna / Босна, pronunzjat [bɔ̂sna]) huwa r-reġjun tat-tramuntana tal-Bożnja u Ħerzegovina, li jkopri madwar 81% tal-pajjiż; ir-reġjun l-ieħor, il - parti tan-nofsinhar, huwa Ħerzegovina . 

Iż-żewġ reġjuni ffurmaw entità ġeopolitika minn żminijiet medjevali, u l-isem "Bosnia" ġeneralment iseħħ fis-sensi storiċi u ġeopolitiċi kif ġeneralment jirreferi għaż-żewġ reġjuni (il-Bożnja u Ħerzegovina). L-użu uffiċjali tal-isem ikkombinat beda biss fil-perjodu tard tar-regola Ottomana .

Gallerija

Referenzi 

Bożnija u Ħerżegovina
Ikel tal-Moldova

Ikel tal-Moldova hija stil ta ’tisjir relatat man-nies tal-Moldova u r-reġjun li nfired minn Transnistria. Tikkonsisti prinċipalment f’ikel tradizzjonali Ewropew, bħal ċanga, majjal, patata, kaboċċi, u varjetà ta’ ħbub taċ-ċereali.

Platti

Bolol tal-posta

Referenzi 

Moldova
Ikel skont in-nazzjonalità
Maria Pronchishcheva

Maria Pronchishcheva (bir-Russu: Мария Прончищева; twieldet qabel l-1713 – mietet fit-23 ta' Settembru 1736), magħrufa wkoll bħala Tatiana Fyodorovna Pronchishcheva, kienet esploratriċi Russa. 

Fl-1735 mar-raġel tagħha, Vasili Pronchishchev, niżlet ix-Xmara Lena minn Yakutsk fuq dgħajsa żgħira bil-qlugħ. Huma waqfu għax-xitwa fil-bokka tax-Xmara Olenek. Ħafna membri tal-ekwipaġġ mardu u mietu, l-aktar minħabba l-qrugħ. Minkejja d-diffikultajiet, fl-1736, huma laħqu x-xatt tal-Lvant tal-Peniżola Taymyr u marru fit-Tramuntana tul il-kosta tagħha. Fl-aħħar Pronchishcheva u r-raġel tagħha ċedew għall-iskorbutu u mietu fit-triq lura. 

Maria hija meqjusa bħala l-ewwel esploratur polari femminili. Il-Bajja Maria Pronchishcheva fil-Baħar Laptev hija msemmi għaliha.

Referenzi 

Twieldu fl-1710
Mietu fl-1736
Nies Russi
Esploraturi
Nadežda Petrović

Nadežda Petrović (Serb Ċirilliku: Надежда Петровић; 11/12 ta’ Ottubru 1873   - 3 ta' April 1915) kienet pittrijċi Serba u waħda mill-pijunieri tan-nisa fil-gwerra fir-reġjun.    Ikkunsidrata bħala l-aktar impressjonista famuża u fauvista tas-Serbja, hija kienet l-aktar artist importanti Serb mara tal-perjodu. Imwielda fil-belt ta' Čačak, Petrović marret tgħix Belgrad fiż-żgħożija u attendiet l-iskola tan-nisa hemmhekk. Fl-1891 ggradwat, għallmet hemm għal perjodu li beda fl-1893 qabel ma marret toqgħod fi Munich biex tistudja mal-artist Sloven Anton Ažbe. Bejn l-1901 u l-1912, hija esibiet ix-xogħol tagħha f'ħafna bliet madwar l-Ewropa.

Xogħlijiet magħżula

Referenzi 

Mietu fl-1915
Twieldu fl-1873
Artisti Nisa
Nisa Serbjani
Artisti Serbi
Mária Kolíková

Mária Kolíková (twieldet fid-29 ta' Awwissu 1974) hija politika Slovakka li bħalissa tinsab isservi bħala l-Ministru tal-Ġustizzja tas-Slovakkja. Hija qed taħdem fuq ir-riforma tas-sistema tal-ġudikatura u t-tnaqqis tal-korruzzjoni billi tinvestiga ġudizzji korrotti u ttejjeb il-fiduċja tal-pubbliku fil-ġudikatura. Kolíková qabel ħadmet fil-Ministeru tal-Ġustizzja meta Lucia Žitňanská kienet ministru.

Referenzi 

Nies ħajjin
Twieldu fl-1974
Politiċi Slovakki
Angela Piskernik

Angela Piskernik (27 ta’ Awwissu 1886 - 23 ta’ Diċembru 1967) kienet botanista u konservazzjonista Awstro-Jugoslava.

Bijografija 
Piskernik twieldet f'Ben Eisenkappel fin-Nofsinhar tal-Karintja, li baqa' mal-Awstrija wara l-Ewwel Gwerra Dinjija, u kellu Ph.D. fil-botanika mill-Università ta' Vjenna. Fost l-għalliema akkademiċi tagħha kien hemm Hans Molisch. Ħadmet għall-mużew provinċjali f'Ljubljana u għallmet f'diversi skejjel sekondarji. 

Bħala mara Slovena konxja mill-pajjiż, hija kienet attiva fil-Plebiscite Carintin u fil-klabb ta' migranti. Fl-1943 hija kienet il-ħabs u ġiet miżmuma fil-kamp tal-konċentrament Nażista ta’ Ravensbrück.  Hija msemmija fir-rumanz awtobijografiku "Angel of Oblivion" mill-awtur Awstrijak Maja Haderlap.  

Wara l-1945 hija saret direttriċi tal-Mużew tal-Istorja Naturali f'Ljubljana u ħadmet fis-servizz tal-konservazzjoni. B'mod partikolari, għamlet sforzi biex iġġedded u tipproteġi l-Ġnien Botaniku Alpina Juliana u l-Park Nazzjonali Triglav. Kienet ispirata mill-konservazzjonista Taljana Renzo Videsott . 

Fis-snin sittin hija mexxiet id-delegazzjoni Jugoslava tal-Kummissjoni Internazzjonali għall-Protezzjoni ta' l-Alpi (CIPRA) u pproponiet park tan-natura transnazzjonali mal-Awstrija fl-Alpi ta' Savinja u l- Karawanks. Il-park bilaterali, madankollu, qatt ma kien realizzat. Illum, din iż-żona hija parti miċ-Ċinturin Ekoloġiku Ewropew. Mietet fl-1967 f'Ljubljana. 

Fl-2019, Piskernik ġie onorat bi timbru kommemorattiv maħruġ fis-Slovenja.

Kitbiet 

 Jugoslovansko-Avstrijski visokogorski park (predlog za zavarovanje) (li fih sommarju bl-Ingliż: Park tal-muntanji għolja Jugoslav-Awstrijaċi (proposta għal protezzjoni ) (1965), Varstvo narave 4, pp. 7-15

Referenzi 

Mietu fl-1967
Twieldu fl-1886
Slovenja
Mina Witkojc

Mina Witkojc (Mejju 28, 1893, f'Burg, Imperu Ġermaniż – Nov 11, 1975, f'Kolkwitz, Ġermanja tal-Lvant ) kienet ġurnalista Sorbiana, advocate etniku, u poeta. Hija kitbet bil-lingwa tas-Sorbian t'Isfel.

Xogħlijiet 
 Dolnoserbske basni, Budyšin 1925 
 Wĕnašk błośańskich kwĕtkow, Budyšin 1934 
 K swĕtłu a słyńcu, Berlin 1955 
 Prĕdne Kłoski, Berlin 1958 
 Po drogach casnikarki, Budyšin 1987

Referenzi 
Mietu fl-1975
Twieldu fl-1893
Sorb
Alfiya Avzalova

Avzalova Alfiya Avzalovna ( Tatar: Әлфия Афзал кызы Авзалова;15 ta'Jannar 1933 - 15 ta' Ġunju 2017) kienet kantanta Sovjetika u Russa tat-Tatar. Kienet Artista Onorata tar-Repubblika Soċjalista Soċjalista Awtonoma tat-Tatar, Artist tal-Poplu tal-ASSR tat-Tatar, Artist Onorata ta' l-RSFSR, solista tas-Soċjetà Filarmonika tat-Tatar u premjata bill-Premju tal-Istat tar-Repubblika tat-Tatarstan.

Ħajja 
Alfia Avzalova twieldet fir-raħal ta' Aktanysh, fid- Distrett ta' Aktanyshsky tar-Repubblika tat-Tatarstan. Hi saret orfni: meta ommha mietet, u missierha miet fil- Gwerra Patrijottika l-Kbira. Alfia trabbiet minn oħt ommha. 

Fl-1957, hija saret solista tal-Ensemble State Song and Dance Ensemble, u wettqet xogħlijiet ta' Soltan Ğäbäşi, A. Klyucharev, Mansur Muzafarov, Z. Khabibullin u bosta kompożituri oħra. Ir-repertorju tagħha kien jinkludi kanzunetti folkloristiċi antiki u moderni. Studjat ma' Raisa Volkova - imbagħad ħadmet bħala direttur tal-arti fis-Soċjetà Filarmonika tal-Istat tat-Tatar. 

Wara sena ta’ xogħol fl-ensemble, Alfia Avzalova daħlet fl-iskola tal-mużika. Imbagħad, fuq ir-rakkomandazzjoni tat-tmexxija artistika tal-Filarmonika tat-Tatghost, Alfiya Avzalova ħolqot il-grupp ta' kunċert tagħha stess, li kien jinkludi l-ensemble strumentali "Kazan Utlary", li jikkonsisti f'organu, kitarra, tastiera u sintetizzatur taħt id-direzzjoni ta' Karim Gabidullin, u wkoll grupp ta’ żfin. 

Flimkien ma' dan l-ensemble, Alfia Avzalova daret ir-Repubbliki ta' l-Asja Ċentrali u l-Istati Baltiċi, żaret Moska, Leningrad u ħafna bliet tar-Russja. Għal kull tour, li jista’ jdum xahrejn jew tliet xhur, hija tat iktar minn 100 kunċert. 

L-ewwel suċċess kbir tal-kantanta rebaħ fuq il-prestazzjoni fid-Deċennju tal-arti tat-Tatar u l-letteratura f’Moska fl-1957. 

Alfia Avzalova mietet fl-età ta’ 85 sena f’Kazan.

Premjijiet 

 Artist Onorat tat-Tatar ASSR (1962) 
 Artist tal-Poplu tat-Tatar ASSR (1970) 
 Żewġ Ordnijiet tar-Red Banner tax-Xogħol (l-ewwel darba - fl-1976) 
 Artista Onorat tal-RSFSR (1983) 
 Premju Ğabdulla Tuqay (1992) 
 Id-Diploma Onorarja tal-Kumitat tal-Paċi Sovjetika "Għal ħidma attiva biex issaħħaħ il-paċi fost in-nazzjonijiet" (1960) 
 Premju Onorarju - "Il-Leġġenda tal-Varjetà tat-Tatar" (2008)

Referenzi 

Mietu fl-2017
Twieldu fl-1933
Kantanti Nisa
Nies Tatari
Ajruport ta' Istanbul

Ajruport ta' Istanbul (IATA: IST, ICAO: LTFM) (Tork: İstanbul Havalimanı)  huwa l-ajruport internazzjonali ewlieni li jservi lil Istanbul, it-Turkija. Huwa jinstab fid-distrett ta' Arnavutköy fuq in-naħa Ewropea tal-belt. 

It-titjiriet kummerċjali kollha skedati tal-passiġġieri ġew trasferiti mill-Ajruport ta’ Istanbul Atatürk għall dak ta' l-Ajruport ta’ Istanbul fis-6 ta’ April, 2019 . Wara dan, l-Ajruport ta’ Istanbul Atatürk gie magħluq għal titjiriet skedati tal-passiġġieri.  Il-kodiċi tal-ajruport IATA IST ġie wkoll trasferit lejn l-ajruport il-ġdid.  Ladarba l-fażijiet kollha jitlestew sa nofs l-2020, l-ajruport ikun jista' jakkomoda 200 miljun passiġġier fis-sena.

Storja

Post 
Ġie deċiż li jinbena l-ajruport il-ġdid fl-intersezzjoni ta' toroq lejn Arnavutköy, Göktürk u Çatalca, fit-tramuntana ta' Istanbul ċentrali u bejn il-bliet tal-kosta tal-Baħar l-Iswed ta' Yeniköy, Tayakadın u Akpınar. Iż-żona hija reġjun ta'  qrib Lag Terkos. Xi  ta' din iż-żona kienet proprjetà tal-istat. Id-distanza bejn l-Ajruport ta' Istanbul u l-Ajruport ta' Atatürk hija ta' madwar . Iż-żona kienet tinkludi minjieri tal-faħam qodma, li aktar tard kienu mimlija bil-ħamrija.

Kostruzzjoni

Trasport bl-art 
Għalkemm bħalissa l-ajruport jaħdem mill-belt biss minn Havaist privata u xarabanks İETT pubbliċi,  eventwalment se jkun marbut b'żewġ linji tal-Metro Istanbul. Il-linja l-ġdida M11 li tibda mill-istazzjon Gayrettepe hija skedata li tiftaħ f'Awwissu 202. Ieħor minn Halkalı fuq il-linja ferrovjarja Marmaray huwa mistenni li jitlesta fl-2022.  

Il-ferrovija tal-linja ewlenija se tikkonnettja l-ajruport ma’ Halkalı, u bypass tal-belt li tgħaddi minn barra, minn fuq il-Pont Sultan Yavuz Selim madwar il-Bosporus u tikkonnettja man-netwerk tal-ferroviji Ażjatiċi f’Gebze.

Referenzi 

Ajruporti
Turkija
Il-Mużew Nazzjonali tal-Arti tal-Ukraina

Il-Mużew Nazzjonali tal-Arti tal-Ukraina (Ukrainiar: Національний Художній Музей України) huwa mużew iddedikat għall-arti tal-Ukraina fi Kiev, l- Ukrajna .

Arkitettura 
Fl-1936 il-mużew sar magħruf bħala l-Mużew Statali tal-Arti tal-Ukraina f'Kiev u fl-1964 bħala l-Mużew tal-Arti dekorattivi tar-Repubblika Soċjalista Sovjetika tal-Ukraina.

Storja 

Oriġinarjament imsejjaħ il-Mużew tal-Antikitajiet u l-Arti f'Kiev, il-fundaturi waqqfu biex jiġbru flimkien kollezzjoni ta' biċċiet rappreżentattivi tal-arti fina tal-Ukraina. Li jvarjaw minn ikoni medjevali għal ritratti ta' mexxejja militari u tal-knisja matul iż-żminijiet tal- Cossack, uħud juru l-karikaturi ta' Mamay. Xogħlijiet ta' artisti famużi ta' dan iż-żmien, kienu jinkludu dawk ta' Taras Shevchenko, Ilya Yefimovich Repin, Vladimir Borovikovsky, Vasily Andreevich Tropinin, Mykola Pimonenko, Mikhail Vrubel, Nikolai Ge, Serhiy Svetoslavsky, u Oleksandr Murashko fost ħafna oħrajn. 

Wara l-Ewwel Gwerra Dinjija, il-mużew serva wkoll bħala Mużew tal-Istorja. Waħda mill-aktar esponimenti memorabbli tagħha kienet esebixxiet tank antik tat-trofew, li ġie misluf mit-Tripla Entente lill-Armata l-Bajda .

Wirja kurrenti 
Illum, il-mużew ikompli jespandi l-kollezzjoni tiegħu. Xi żidiet ġodda jinkludu ikona unika ta' eżenzjoni ta' San Ġorġ u xogħlijiet mill-pijunier tat-twelid internazzjonali f'Kiev tal-arti astratta ġeometrika Kazimir Malevich. 

Fis-26 ta' April 2014, Arti irkuprata mid-dar tal-ex president Victor Yanukovich ġiet esibita fil-mużew.

Gallerija

Referenzi 

Kiev
Ukrajna
Mużewijiet tal-Arti
Clannad

Clannad kien grupp mużikali popolari tas-sittinijiet, oriġinarjament minn Gweedore, l-Irlanda. Il-membri tal-grupp kienu Moya Brennan, Ciaran Brennan, Pol Brennan, u Noel Duggan.

Ħoloq esterni 
  Sit uffiċjali

Gruppi mużikali Irlandiżi
Esperanto

Esperanto ((/ˌɛspəˈrɑːntoʊ, -ˈræn-/)   hija l-aktar mitkellma mibnija lingwa awżiljarju internazzjonali. Inħoloq mill-oftalmologu Pollakk LL Zamenhof fl-1887. Zamenhof l-ewwel iddeskriva l-lingwa f'International Language, li ppubblika f'ħames lingwi taħt il-psewdonimu "Doktoro Esperanto". (Dan il-ktieb ħafna drabi huwa mlaqqam bl-Esperanto bħala la Unua Libro jiġifieri L-Ewwel Ktieb.) Il-kelma esperanto tittraduċi bl-Ingliż bħala "wieħed li jittama".  

L-għan ta' Zamenhof kien li joħloq lingwa faċli u flessibbli li sservi bħala t-tieni lingwa universali biex trawwem il-paċi fid-dinja u l-għarfien internazzjonali, u biex tibni "komunità ta' kelliema", għax hu jemmen li wieħed ma jistax ikollu lingwa mingħajr komunità bħal din.

Frażijiet sempliċi 
Hawn taħt huma elenkati xi kliem u frażijiet utli tal-Esperanto flimkien ma 'traskrizzjonijiet tal- IPA :

Awturi notevoli fl-Esperanto 
Xi awturi ta 'xogħlijiet bl-Esperanto huma:
Taġikistan

Il-Taġikistan (Persjana Taġik: Тоҷикистон‎ Toġikiston), uffiċjalment Repubblika tat-Taġikistan (Taġik: Ҷумҳурии Тоҷикистон Ġumħurii Toġikiston) huwa pajjiż fl-Asja Ċentrali bil-belt kapitali tiegħu Duxambè. Il-popolazzjoni tal-pajjiż hija stmata li tikkonsisti f'9 miljun ċittadin. Huwa l-akbar erbgħa u disgħin-il pajjiż fid-dinja, it-territorju tiegħu jkopri erja ta' 143,100 kilometru kwadru (55,300 mi kw).

Referenzi 

Taġikistan
Papa

Il-Papa huwa l-isqof ta' Ruma u l-kap tal-Knisja Kattolika. Mis-seklu tmienja, il-papa jservi wkoll bħala kap tal-istat tal-Belt tal-Vatikan. Il-papa attwali huwa Papa Franġisku li ġie elett fit-13 ta' Marzu 2013.

Referenzi 

Knisja Kattolika Rumana
Lingwa tat-Tatari tal-Krimea

Il-lingwa tat-Tatar tal-Krimea (Tatar tat-Krimea: Къырымтатарджа, Къырымтатар тили), hija lingwa lokali mitkellma min-nies b'popolazzjoni mitkellma ta 'madwar 400,000.
Jappartjeni għall-grupp ta 'lingwi Torok. Id-djaletti tagħha huma tat-tramuntana, tan-nofsinhar u ċentrali tal-Krimea. Huwa differenti mil-lingwa tat-Tatar.

Nies, stazzjonati fl-Ukrajna u r-Rumanija.

L-iktar li tkellimt huwa fil-Krimea (260,000) u l-Uzbekistan (189,000 - fl-1993), u l-bqija fil-parti Asjatiċi tat-Turkija; fir-Rumanija (21.482 - fl-2002); u fil-Bulgarija (6,000 - fl-1990).

Ħoloq esterni 
 Wiktionary's category of Crimean Tatar words
 Linguistic corpus of Crimean Tatar language
 Mejlis of the Crimean Tatar People
 Wiktionary's category of Crimean Tatar words (Fit-Tork)
 Crimean Tatar internet library
 Automatic Latin<>Cyrillic transliterator for Crimean Tatar texts

Referenzi 
Tatari tal-Krimea
Krimea
Użbekistan
Turkija
Rumanija
Bulgarija
Staka Skenderova

Staka Skenderova (1831-26 ta' Mejju 1891) kienet għalliema Bosnijaka, ħaddiema soċjali, kittieba u folklorista. Hija stabbiliet l-ewwel skola għal-bniet f'’Sarajevo fid-19 ta’ Ottubru 1858. Is-sena ta' wara, hija saret l-ewwel awtur mara ppubblikata fil-Bosnja moderna.

Ħajja 
Skenderova twieldet fl-1831 f'Sarajevo lil ġenituri immigranti mill-belt Serba Prijepolje . Ħuha anzjan kien ħajjat għall-Armata tal-Ottomani. Skenderova tgħallmet il-lingwa Torka minn età żgħira u għallmet lilha nnifisha tikteb. 

Skenderova, bil-permess tal-awtoritajiet Ottomani, fetħet l-ewwel skola tal-bniet f'Sarajevo fl-1858. Kienet ukoll l-ewwel għalliema mara fil-Bosnja-Ħerzeġovina. 

Eventwalment Skenderova ddeċidiet li ssir soru. Peress li l-Bożnija ma kellhiex monasteru għan-nisa Serbi-Ortodossi, hija ġiet ordnata bħala soru Ortodossa tal-Lvant f'Ġerusalemm fl-1870.

Mewt 
Skenderova mietet f'Mejju tal-1891 meta karozzin miġbud minn żwiemel saq dritt qalb folla fil-belt ta' Ilidža. Skenderova kienet fil-folla u kienet midruba b'mod gravi. Hija għamlet xi żmief fil-kura ta' ħabiba tagħha li kien jisimha Miss Irby, iżda mietet ftit wara. Irby organizzat il-funeral fejn Skenderova kienet midfuna f'Sarajevo.

Xogħlijiet 

 Ljetopis Bosne, 1825–1856 ("Il-Kronika tal-Bosnija, 1825-1856", 1859)

Referenzi 

Edukazzjoni
Mietu fl-1891
Nies Bożnijaċi
Kittieba
Twieldu fl-1831
Nana Alexandria

Nana Alexandria (Georgian: ნანა გიორგის ასული ალექსანდრია, Nana Giorgis asuli Aleksandria ; imwielda fit-13 ta’ Ottubru 1949) hija Granmaster taċ-ċess tal-Ġeorġja (1976) u l-Arbitru Internazzjonali (1995). Kienet l-isfidanti f'żewġ logħbiet għall- Kampjonat Dinji taċ-Ċess tan-Nisa. Hija l-omm tal-politikanta Ġeorġjana Giga Bokeria.

Karriera 
Alexandria kienet ingħatat it-titlu ta' Woman International Master (WIM) fl-1966 u t-titlu tal-WGM fl-1976, kienet Champion tan-Nisa tal-USSR fl-1966, fl-1968 (flimkien) u fl-1969. Lixandra kienet l-Isfidatur tal-Kampjonat Dinji tan-Nisa fl-1975 u l-1981. Fl-1975 hija tilfet lil Nona Gaprindashvili (+3 = 1 −8). Fl-1981 hija ġiet ma' Maia Chiburdanidze (+4 = 8 −4), bi Chiburdanidze żżomm it-titlu tagħha bħala champion. Alexandria lagħbet għall-Unjoni Sovjetika fl-Olimpijadi taċ-Ċess ta’ l-1969, 1974, 1978, 1980, 1982 u 1986.  Hija kienet waħda mill-plejers li kkontribwew fit-tim tal-USSR li ddominaw l-Olimpijadi tan-nisa tas-snin 1980. 

L-aqwa klassifikazzjoni tagħha ta' Elo kienet ta' 2415 fl-1988. 

Alexandria hija amministratur tal-FIDE. Kienet il-president tal-Kummissjoni Nisa FIDE mill-1986 sal-2001.

Referenzi 

Nies ħajjin
Twieldu fl-1949
Ċess
Ene Ergma

Ene Ergma (imwielda fid-29 ta' Frar 1944, f'Rakvere) hija politika Estonjana, membru tar-Riigikogu (parlament Estonjan) u xjentista. Kienet membru tal-partit politiku tal-Unjoni ta’ Pro Patria u Res Publica u, qabel ma ngħaqdu ż-żewġ partiti, kienet membru tal-Partit Res Publica. Fl-1 ta' Ġunju 2016, Ergma ħabbret ir-riżenja tagħha mill-partit, minħabba li l-partit tilef l-identità tiegħu u kien populist.

Edukazzjoni u karriera xjentifika 
Ergma rċeviet il-lawrija cum laude tagħha (ekwivalenti BSc/MSc) fl-astronomija u dottorat fil-fiżika u l-matematika minn Lomonosov Moscow State University, u l-awrija DSc mill-Istitut tar-Riċerka Spazjali, Moska. Qabel ma daħlet fil-politika hija ħadmet bħala professur tal-astronomija fl- Università ta' Tartu, l-Estonja (mill-1988). Fl-1994, ġiet eletta fl-Akkademja tax-Xjenzi Estonjana. Ħafna mir-riċerka xjentifika tagħha saret dwar l-evoluzzjoni tal-oġġetti kompatti (bħal dwar nani bojod u stilel tan-newtroni) u wkoll tifqigħ tar-raġġi gamma.

Karriera politika 
Minn Marzu 2003 sa Marzu 2006, Ergma kienet l-Ispeaker tar-Riigikogu. Minn Marzu 2006 sa April 2007, hija kienet it-tieni Viċi President tar-Riigikogu. Fit-2 ta’ April 2007 hija ġiet eletta mill-ġdid bħala l-Ispeaker tar-Riigikogu u żammet il-kariga sa Marzu 2014.  

Hija l-president tal-Kumitat tar-Riċerka Spazjali tar-Riigikogu.

Referenzi 

Nies ħajjin
Twieldu fl-1944
Politiċi Estonjani
Inija Trinkūnienė

Inija Trinkūnienė (twieldet 25 ta' Ottubru 25, 1951 f'Kelmė) hija etnoloġista Litwana, folklorista, soċjoloġista, psikoloġista, mexxejja tal-grupp mużikali folk Kūlgrinda u is-saċerdotessa l-kbira (krivė) tal-komunità Romuva tat-twemmin Litwan qadim. Saret is-saċerdotessa l-kbira wara l-mewt tas-saċerdotessa l-kbira ta' qabilha (krivis) u r-raġel tagħha Jonas Trinkūnas fl-2014. Hija membru fundatura tal-Kungress Ewropew ta' Reliġjonijiet Etniċi. Għandha lawrija ta' grad maġisteru fil-psikoloġija mill-Università ta' Vilnius. Tkellmet ukoll fis-Sessjoni Plenarja Indiġina fil-Parlament ta' Reliġjonijiet Dinjin f'Toronto fl-2015.

Referenzi

Ħoloq esterni 

 Indirizz lill-Parlament tal-2015 ta' Reliġjonijiet Dinjin fuq YouTube.

Twieldu fl-1951
Nies ħajjin
Nies Litwani
Tajlandja

It-Tajlandja (Tajlandiża: ประเทศไทย Pratheṣ̄thịy), uffiċjalment Renju tat-Tajlandja (Tajlandiża: ราชอาณาจักรไทย Ratxa-anaxak) huwa pajjiż fl-Asja tax-Xlokk bil-belt kapitali tiegħu Bangkok. Il-popolazzjoni tal-pajjiż hija stmata li tikkonsisti f'69 miljun ċittadin. Huwa l-akbar ħamsin-il pajjiż fid-dinja, it-territorju tiegħu jkopri erja ta' 513,120 kilometru kwadru (198,120 mi kw).

Referenzi 

Tajlandja
Tatari tal-Krimea

It-Tatari tal-Krimea huma grupp etniku li oriġinarjament kien joqgħod fil-Krimea. Huma jitkellmu l-lingwa tat-Tatari tal-Krimea. Ma għandhomx jiġu konfużi mat-Tatar Volga, huma ta 'l-istess etniċità iżda għandhom storja separata. Huma l-abitanti oriġinali tal-Krimea.

Fl-era moderna, minbarra dawk li jgħixu fil-Krimea u l-Ukrajna hemm numru kbir ta 'Tatari tal-Krimea fit-Turkija, ir-Rumanija, il-Bulgarija, l-Uzbekistan, l-Ewropa tal-Punent, il-Lvant Nofsani u l-Amerika ta' Fuq, kif ukoll komunitajiet żgħar fil-Finlandja, il-Litwanja, ir-Russja, il-Belarussja u l-Polonja. (Ara t-Tatari tal-Krimea fid-Diaspora).

Storja 
Ir- "Repubblika tat-Tatari tal-Krimea" kienet waħda mir-repubbliki Iżlamiċi fil-Baħar l-Iswed tat-tramuntana u "Krimea" kienet tfisser fil-lingwa tat-Tatar "il-kastell". Fl-invażuri tat-Tatar Mongoljan, il-gżira kien fiha suq għall-kummerċ tal-iskjavi, minn fejn niżlu ħafna Mamluki, bħal Zahir Baybars. Mit-tmien seklu AH, l-istat tat-Tatari tal-Krimea ħareġ bis-saħħa u estenda l-influwenza tiegħu għar-reġjuni ġirien tiegħu, u xi darba t-tribut ġie impost fuq Moska. Fl-1783 ġew deportati kompletament lejn l-Asja Ċentrali matul l-era ta 'Stalin, u ma rritornawx lejn art twelidhom qabel għexieren ta' snin wara.

It-traġedja tal-ispostament 
Il-gżira baqgħet awtonoma sakemm din ir-repubblika Iżlamika tat-Tatar ġiet abolita permezz ta ’deċiżjoni tal-Kunsill Sovjetiku f’Diċembru 1943 wara l-AD taħt l-iskuża ta’ kooperazzjoni ma ’Hitler u permezz ta’ deċiżjoni minn Stalin li ssottomettiet ir-residenti kollha tar-Repubblika tat-Tatar tal-Krimea għall-ispostament sfurzat inuman. Għall-akbar deżert tal-glaċieri fid-dinja, li hija s-Siberja, u wara din ir-Repubblika kienet waħda mill-iktar oqsma importanti tal-kostruzzjoni tal-bniedem. Inbidel fi fdalijiet wara li nqerdet mir-Russi. In-numru ta 'moskej li nqerdu mir-Russi fil-Krimea ammonta għal ħames mija u waħda. L-intensità tal-akkumulazzjoni ta 'vetturi li kienu jivvjaġġaw lejl u nhar għal xahar sħiħ It-Tatari tagħha issa huma aktar minn 20% tal-popolazzjoni u huma kontra li jingħaqdu mar-Russja u jistgħu jwasslu operazzjonijiet biex jirreżistu l-invażjoni attwali.

Il-lingwa 
Lingwa tat-Tatari tal-Krimea, lingwa Torka, lingwa Russa, lingwa Urum.

Reliġjon 
L-Iżlam isegwi l-iskola tal-ħsieb Sunni Hanafi.

Duttrina tal-Kredu 
Mistiku.

Soċjetà
Nies skont in-nazzjonalità
Krimea
Bakhchisaray

Bakhchisaray (Бахчисарай) hija belt fin-nofs tal-Krimea.

Il-popolazzjoni tagħha hija ta 'madwar 26,119 persuna.

Ġemellaġġ 
Pakchisaray għandu ftehim ta 'ġemellaġġ ma':
 Bursa

Bnadar 
 Ismail Gasprinsky

Referenzi 

Bliet tal-Krimea
Ismail Gasprinsky

Ismail Gasprinsky jew Gasparaly (twieled fl-20 ta' Marzu 1851 – miet fil-11 ta' Settembru 1914) huwa intelletwali tal-Krimea, għalliem, pubblikatur, u politiku. Huwa kien wieħed mill-ewwel intellettwali Musulmani fl-Imperu Russu, li rrealizza l-ħtieġa għal edukazzjoni, riforma kulturali u modernizzazzjoni tas-soċjetajiet Torok u Iżlamiċi. U ismu huwa relatat mal-belt ta’ Gaspara fil-Krimea.

Twieldu fl-1851
Mietu fl-1914
Nies Russi
Leilia Adzhametova

Leilia Adzhametova (imwielda 3 ta' Settembru, 1994) hija atleta Ukrena para-track tal-post. 

Adzhametova kkompetiet fil-Paralimpiku tas-Sajf tal-2016 fil-klassifika T13, rebħet midalja tad-deheb fl-avveniment T13 tan-nisa tal-100 metru u midalja tal-bronż fl-avveniment T13 tan-nisa tal-400 metru. 

Fil-Kampjonati Dinjija tal-Atletika Para 2019, hija rebħet medalji tad-deheb fl-avvenimenti 100 m T13 tan-nisa u 100 m T13 tan-nisa u midalja tal-bronż fl-avveniment 400 m T13 tan-nisa.

Referenzi 

Nies ħajjin
Twieldu fl-1994
Nies Ukreni
Krimea
Il-Khanate tal-Krimea

Il-Khanate tal-Krimea huwa wieħed mill-khanati li jirriżulta mid-diżintegrazzjoni tar-renju tat-tribù tad-deheb imwaqqfa mill-Mongoli u t-Tatari f'nofs is-seklu tlettax wara l-konkwista ta 'partijiet kbar tal-Ewropa tal-Lvant u l-Kawkasu mit-tribujiet tat-Tatar u Mughal taħt il-kmand ta' Genghis Khan u s-segwaċi tiegħu. L-ewwel wieħed mill-khans kien magħruf bħala l-kabchak khan, minħabba li ħafna mill-abitanti tagħha kienu Torok mit-tribù tal-kabchak. L-Iżlam adotta r-reliġjon tal-Imperu tat-Tribu tad-Deheb fl-1313 AD wara li kien ix-Xamaniżmu.

L-imperu tat-Tatari u l-Mughals jiddiżintegra u jinbidel fi khanate 
L-imperu tad-dinastija tad-Deheb beda jiddiżintegra fil-bidu tas-seklu ħmistax, wara l-attakki tiegħu mill-Slavi tat-Tramuntana, kif ukoll mill-gwerer interni ma 'l-Imperu tat-Timorese fin-nofsinhar, immexxija minn Tamerlane. Sadanittant, il-Khanate Khanate oriġinat f'idejn Haji Ghairay fl-1441AD u hija dixxendent tat-Tribu tad-Deheb, jiġifieri, Genghis Khan.

Il-Khanate tal-Krimea nbidel fi protettorat tal-Ottomani 
Wara l-mewt tal-fundatur, Haji Gairay, inqalgħet ġlieda għall-poter bejn uliedu, li kienet teħtieġ interferenza esterna mill-ġenealoġija tat-Tatari. Semmi muftis. Bakhshi Saray saret il-kapitali tal-Khanate fl-1532. Kif jidher fil-mappa fuq ix-xellug tat-test, il-Khanate tal-Krimea kien fih partijiet kbar mill-Ukrajna tal-lum u ma kinitx limitata għall-Krimea stess.

Il-Khanate waqa 'u waqa' f'idejn ir-Russi 
Hekk kif il-bilanċ tal-poter inbidel fl-Ewropa tal-Lvant bl-influwenza dejjem tiżdied tar-Russja u d-dgħajjef tal-Imperu Ottoman, il-fruntieri tal-Khanate tal-Krimea bdew jonqsu gradwalment sakemm l-armati Russi daħlu fiha matul il-ħames gwerra Russa-Torka bejn l-1735 u l-1739. Il-Khanate tal-Krimea kompla jkun kenn għall-Tatari sal-waqgħa tagħha waqt ir-renju ta ’Katerina II, l-Imperatriċi Russa fl-1774 AD, li fl-aħħar annessetha fl-1783. Mal-waqgħa tal-Krimea, il-purtiera kienet waqgħet fuq l-aħħar fortalja tal-Khanate tar-Razza tad-Deheb, peress li kienet l-unika werriet għal dak l-imperu vast.

Fortizzi 
 Yeni-Kale

Storja
Krimea
Tal-Pietà

Tal-Pietà (magħrufa ukoll bħala Pieta') hija belt żgħira fir-Reġjun Ċentrali ta’ Malta, li tinsab qrib il-periferija tal-belt kapitali Valletta. Pietà hija s-subborg l-aktar viċin għall-kapitali wara l-Furjana. Isem din-lokalita jiġi mil-kelma Taljana pieta li jfisser “ħniena”.

Deskrizzjoni 
Tal-Pietà hija belt kostali zghira li fiha sit partikolari ta’ interess storiku notevoli maghruf bhala Kamra tad-Dghajjes (li bhalissa qed tintuża bħala restorant). Din tinsab fuq il-front tal-ilma. vicin ferm tal-Marina di Valletta fejn qabel kien jitrakka l-vapur t' Ghawdex. F'din il-lokalita' hemm i-isptar nazzjonali l-antik ta’ Malta, St. Luke’s. Ta’ interess storiku, u viżibbli f’diversi stampi antiki, hija l-kappella żgħira tal-Madonna tad-Duluri, li tmur lura għas-seklu sbatax u li għadha tintuża b’mod attiv sal-illum.

Diversi toroq fil-lokalita ghandhom​ ismijiet bhal Santu Wistin u ommu, Santa Monika.  L-imħażen tad-dgħajjes tal-għassa tal-Forzi Armati ta’ Malta jinsabu hawn f’Hay Wharf qrib il-Furjana. Fil-konfini ta’ Pietà hemm siti ta' mportanza bhal l-Orfanatrofju ta' Sant' Ursula,  Ix-xandar nazzjonali PBS (Public Broadcasting Services) Villa Guardamangia, li serviet bħala r-residenza ta’ dak iż-żmien tal-Prinċipessa Elizabetta tar-Renju Unit (aktar tard ir-Reġina Elizabetta II), meta għexet f’Malta bejn l-1949 u l-1951, Il-Kumpless tac-Ċimiterju ta' Braxia, huwa sit tal-Kummissjoni ta' l-Oqbra tal-Gwerra tal-Commonwealth. Hawn issib midfuna ħafna veterani mill-armata u forza navali Brittanica. Dan ic-Cimterju jinstab fil-Pieta'. Il-Kwartieri Generali tal-Partit Nazzjonalista jinstab ukoll fil-Pieta. 

Tal-Pietà huwa meqjus bħala subborg ta’ Ħamrun, l-Imsida, il-Furjana u l-Belt Valletta. Il-biċċa l-kbira tal-popolazzjoni residenti f’din il-lokalita f'dawn l-aħħar 30 sena ġiet minn din iż-żona.

Bliet ta' Malta
Rita Ora

Rita Sahatçiu Ora (imwielda Rita Sahatçiu; 26 ta' Novembru 1990) hija kantanta, kittieba ta' diski u attriċi Ingliża. Hija ħadet prominenza fi Frar 2012 meta dehret fis-single ta' DJ Fresh "Hot Right Now", li laħqet in-numru wieħed fir-Renju Unit. L-album tad-debutt tagħha, Ora, li ħareġ f’Awwissu 2012, iddebutta bin-numru wieħed fir-Renju Unit. L-album kellu ukoll żewġ singles li kienu fin-numru wieħed fir-Renju Unit, " RIP " u " How We Do (Party) ". Kienet l-artist l-aktar bl-iktar numru wieħed fis-singles fuq ir-Renju Unit fis-Singles Chart fl-2012, bi tliet singles li laħqu l-aqwa pożizzjoni.  

It-tieni album tal-istudjo l-ieħor, Phoenix, ġie rilaxxat f'Novembru tal-2018. Is-single single, " Your Song ", laħqet l-ewwel għaxar tar-Renju Unit, u s-singles sussegwenti " Anywhere " u " Let You Love Me " laħqu l-aqwa ħamsa fir-Renju Unit. "Let You Love Me" li għamluha l-ewwel artista Ingliża Brittanika li kellha tlettax il-kanzunetta li kienu fl-aqwa għaxar fir-Renju Unit.

Ħajja bikrija 

Nies ħajjin
Twieldu fl-1990
Jamala

Dzhamala (Lingwa tat-Tatari tal-Krimea: Camala) (Lingwa Ukranjan: Джамала) (Lingwa Ingliża: Jamala) L-isem oriġinali Susana Alimovna Dzhamaladinova (Lingwa tat-Tatari tal-Krimea: Susana Alim qızı Camaladinova) (Lingwa Ukranjan: Суса́на Алі́мівна Джамаладі́нова) (Lingwa Ingliża: Susana Alimivna Jamaladinova) Armenja Սուսաննա Ջամալադինովա (imwielda fis-27 ta 'Awwissu 1983) hija kantanta Ukrajna mill-Ukrajna. Hija twieldet minn missier Tatari tal-Krimea (Musulman mill-Krimea) u omm Kristjana Armenja fir-Repubblika Kirgiża f’dik li kienet magħrufa bħala l-Unjoni Sovjetika. Hija rebħet il-Eurovision Song Contest 2016 fil-kapitali Żvediża, Stokkolma (Ukraina fil-Festival tal-Eurovision). L-isem tal-kanzunetta li ħadt sehem fiha u rebaħ il-kompetizzjoni huwa intitolat 1944 u jirrakkonta l-istorja tal-ispostament tal-abitanti tal-Krimea minn Stalin matul it-Tieni Gwerra Dinjija. Il-familja tal-artist kienet ġiet deportata minn Stalin u kienet marret il-Kirġiżistan. Iżda l-familja reġgħet lura l-Krimea wara l-kollass tal-Unjoni Sovjetika. Hija ddedikat il-kanzunetta tar-rebħa lin-nanna tagħha li kienet deportata mill-Krimea.

Twieldu fl-1983
Kantanti Ukreni
Krimea
Rebbieħa tal-Festival tal-Eurovision
Valdete Idrizi

Valdete Idrizi (imwielda fl-1973)  hija d-direttur eżekuttiv tal-pjattaforma CiviKos (fl-2017).  Kienet id-direttur eżekuttiv tal-NGO Community Building Building Mitrovica, li hija waqqfet, u li taħdem għall-paċi u tibni komunità fir-reġjun ta’ Mitrovica fit-tramuntana tal-Kosovo.   Għal sitt snin qabel l-2008, il-Bini tal-Komunità Mitrovica kien l-unika organizzazzjoni f'Mitrovica li inkoraġġiet ir-rikonċiljazzjoni u l-bini mill-ġdid ta' relazzjonijiet bejn l-Albaniżi etniċi u s-Serbi.  Idrizi nfisha hija Albaniża etnika mill-Kosovo fit-Tramuntana Mitrovica li tilfet id-dar tagħha fl-1999 meta s-Serbi invadew.    Fl-2008 id-dar tagħha kienet għadha okkupata mis-Serbi.  Il-Bini tal-Komunità Mitrovica rnexxielu jirranġa r-ritorn ta' xi Serbi lejn djarhom fil-Kosovo, li għalihom Idrizi rċieva theddid ta' mewt minn militanti Albaniżi tal-Kosovo.  

Idrizi rċieviet l-Premju Internazzjonali għan-Nisa tal-Kuraġġ tal-2008 u l-Premju Internazzjonali għall-Paċi Soroptimist tal-2009.    

Hija ġiet magħżula bħala id-Direttur Eżekuttiv tal-Pjattaforma CiviKos f'Diċembru 2011; CiviKos hija inizjattiva ta' organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili fil-Kosovo "immirati biex joħolqu ambjent li jippermetti [għall] kooperazzjoni tas-settur formali tas-soċjetà ċivili u l-Gvern."

Referenzi 

Twieldu fl-1973
Nies ħajjin
Era Istrefi

Era Istrefi (twieldet fl-4 ta' Lulju 1994) hija kantanta u kittieba tad-diski mill-Kosovo, b'dixxendenza Albaniża.  Imwielda u mrobbija fi Pristina, hi telgħet għar-rikonoxximent internazzjonali bil-kanzunetta innovattiva "BonBon", li ġabet paraguni max-xogħlijiet mużikali ta' Rihanna u Sia . Minħabba s-suċċess, hi ffirmat kuntratt mal-kumpaniji tad-diski Sony Music u sussegwentement ma' Ultra Music xahar wara.   

Id-diskografija ta' Istrefi tinkludi xogħlijiet kemm bl-Albaniż u bl-Ingliż fost oħrajn "Shume Pis", "Redrum", "Nuk E Di" u "Live It Up". Hija rċeviet numru ta' premjijiet u nominazzjonijiet, fosthom il-European Border Breakers Awards u t-Top Music Award. Fl-2018, hija kantat il-kanzunetta uffiċjali għat-Tazza tad-Dinja tal-FIFA 2018 flimkien ma' Nicky Jam u Will Smith, fiċ-ċerimonja tal-għeluq fil-finali f'Moska.  

Nies ħajjin
Twieldu fl-1994
Magda Frank

Magda Frank Fischer (20 ta' Lulju 1914 - 23 ta' Ġunju 2010) kienet skultur Ungeriż - Arġentina .

Ħajja 
Hija twieldet f'Kolozsvár, Transilvania, dak iż-żmien kienet tagħmel parti mil-Ungerija iżda fl-1918, ġiet inkorporata mar-Rumanija. Minħabba persekuzzjoni tan-Nażisti, hija telqet mill-Ungerija biex tissetilja fl-Isvizzera. Snin wara, marret tgħix Pariġi biex tistudja fl- Académie Julian. Fl-1950, hi waslet Buenos Aires, l- Arġentina biex iżżur lil ħuha, l-uniku membru tal-familja tagħha. Hawnhekk, ġiet maħtura professur fl-Artes Visuales de Buenos Aires u esibit fil-Galería Pizarro.  Hija ħadet sehem fil-Premio Palanza Buenos Aires. Hija rċeviet il-premju Benito Quinquela Martín fil- Mużew Eduardo Sívori, u ġiet onorata mis-Senat Arġentin. Ix-xogħlijiet tagħha huma parti mill-kollezzjonijiet fil-Musée National d’Art Moderne f’Pariġi, fil-Mużew Nazzjonali tal-Arti ta’ Pariġi, fil-Mużew Nazzjonali tal-Arti ta’ Buenos Aires. Frank irritornat mill-ġdid fl-Arġentina fl-1995 u bena l-Magda Frank House Museum fil-barrio ta' Saavedra fil-Vedia 3546. Mietet fl-2010 f’Buen Aires, l- Arġentina.

Referenzi 

Mietu fl-2010
Twieldu fl-1914
Süreyya Ağaoğlu

Süreyya Ağaoğlu (1903, Shusha – 29 ta' Diċembru 1989, Istanbul) kienet kittieba Torka - Ażerbajġana, ġurista, u l-ewwel avukata fl-istorja Torka.

Ħajja bikrija u edukazzjoni 
Ağaoğlu kienet it-tifla ta' Ahmet Ağaoğlu, l-Ażerbajġan prominenti u aktar tard politikanta Torka tal-bidu tas-seklu 20.  Wara l-waqgħa tar-Repubblika Demokratika tal-Ażerbajġan fl-1920, il-familja Ağaoğlus marru jgħixu fit-Turkija fejn Süreyya rreġistrat fil-Fakultà tal-Liġi fl-Università ta' Istanbul.

Karriera 
Wara l-gradwazzjoni Ağaoğlu ħadmet bħala avukat mill-1927 sal-mewt tagħha fl-1989. F’ħin minnhom hi ħadmet bħala assistenta għall-Professur Schwartz, Turkan Rado.  Hija l-awtrijċi ta' kotba What I Saw in London ( Londra'da Gördüklerim ) u One Life has Pass Just Like This ( Bir Hayat Böyle Geçti ), fejn iddiskutiet ħafna kwistjonijiet legali u kitbet ta' informazzjoni bijografiċi dwar missierha.

Mewt 
Süreyya Ağaoğlu mietet b'puplesija fl-1989.

Referenzi 

Mietu fl-1989
Twieldu fl-1903
Leman Altınçekiç

Leman Bozkurt Altınçekiç (twieldet fl-1932 – mietet fl-4 ta' Mejju 2001) kienet l-ewwel pilota tal-ġett mara fil-Forza tal-Ajru Torka u n-NATO .

Bijografija 
Leman Bozkurt twieldet fl-1932 f'Sarıkamış, fil-Provinċja ta' Kars. Wara li ggradwat mill-skola sekondarja tal-bniet f'Istanbul, hija applikat fiċ-Ċentru għat-Taħriġ ta' İnönü tal-Assoċjazzjoni Aeronawtika Torka fid-distrett ta' Inönü tal-Provinċja ta' Eskişehir biex tkun imħarrġa bħala pilota tal-glider. 

Meta l-Forza tal-Ajru Torka ddeċidew li jħallu lin-nisa jinkitbu fl-1954, hija applikat għall-Forzi tal-Ajru. Hi kienet l-ewwel studenta mara fl-iskola militari f'İzmir. Kienet imħarrġa fuq l-ajruplani tal-iskrun bejn l-1955 u l-1957. F'intervista tgħid li fil-jiem bikrija l-iskola ma kellhiex faċilità fejn joqgħodu l-istudenti nisa u hi kellha toqgħod bħala mistiedna fid-dar ta' familja ta' uffiċċjal. Fit-30 ta' Awwissu 1957 hija ggradwat bħala pilota militari. Minkejja li aktar tard ħames studenti nisa oħra ġew aċċettati l-iskola, hija kienet l-unika studenta mara li ssiebħet fl-unità tal-avjazzjoni fil-bażi militari ta' Eskişehir. Kienet imħarrġa f'Eskişehir bħala pilota tal-ġett u kisbet il-grad tat-tieni logutenent fit-22 ta' Novembru 1958. Sal-1967 hija taret fir-Republic F-84 Thunderjet u Lockheed T-33. Lejn tmiem il-karriera tagħha serviet bħala kurunell tal-ajru.

Ħajja privata 

Fl-1959, Leman Bozkurt iżżewġet lil Tahir Altınçekiç, kollega f'Eskişehir. Hi mietet fl-4 ta' Mejju 2001 f'İzmir u tinsab midfuna fiċ-ċimiterju ta' Karabağlar.

Fl-1 ta'Diċembru 1984, li kien jaħbat il-50 anniversarju mis-suffraġju għan-nisa Torok, hi ġiet mistiedna fil-Parlament Tork biex tirċievi plakka talli kienet l-ewwel mara f'din il-professjoni.

Referenzi 

Mietu fl-2001
Twieldu fl-1932
Avjaturi Torok
Emine Semiye Önasya

Emine Semiye Önasya (28 ta' Marzu 1864 - 1944), l-aktar magħrufa bħala Emine Semiye u Emine Vahide, kienet kittieba Torka, attivista, u femminista minn tal-bidu.

Ħajja bikrija u edukazzjoni 
Emine Semiye twieldet f'Istanbul fit-28 ta' Marzu 1866.  Hija kienet it-tieni tifla ta' Ahmed Cevdet Pasha u oħt ta’ Fatma Aliye.   Ommha kienet Adviye Rabia Hanım. Emine Semiye studjat il-psikoloġija u s-soċjoloġija fi Franza u fl-Isvizzera għal seba’ snin. Hija kienet waħda mill-ewwel nisa Musulmani Ottomani edukati fl-Ewropa.

Karriera 
Mill-1882, Emine Semiye ħadmet bħala għalliem tat-Tork u tal-letteratura f'Istanbul u fi provinċji oħra.  Hija serviet bħala spettur fl-iskejjel tal-bniet u assistenta infermiera fl-Isptar Şişli Etfal.  Il-kitbiet tagħha dwar il-politika u l-edukazzjoni ġew ippubblikati fil-gazzetti bħal Mütalaa ( f'Tessalonika ) u Hanımlara Mahsus Gazete ("Gazzetta għan-Nisa" bl-Ingliż) wara d-dikjarazzjoni tal-monarkija kostituzzjonali fl-1908.  Hija wkoll kitbet ktieb tal-matematika intitolat Hulasa-i Ilm-i Hesap fl-1893.  Ir-rumanzi l-iktar magħrufa tagħha huma Sefalet (1908) ("Faqar")  u Gayya Kuyusu ("Il- Ħofra tal-Infern").  

Emine Semiye, flimkien ma' oħtha akbar Fatma Aliye, kienet figura sinifikanti għall-moviment tan-nisa Ottomani.   Hi waqqfet diversi organizzazzjonijiet ta' karità biex tgħin lin-nisa.  Hija dejjem issielet għad-drittijiet tan-nisa. Hija saret membru tal-Kumitat progressiv tal-Unjoni u l-Progress u wara, il-Partit Demokratiku Ottoman.  Fl-1920, hija ġiet imsemmija membru tal-bord ta' tmexxija tal-Assoċjazzjoni tal-Istampa Torka, li kienet ilha tissejjaħ l-Assoċjazzjoni tal-Istampa Ottomana sa dik is-sena.

Ħajja personali u mewt 
Emine Semiye għexet għal żmien twil f'Pariġi. Hija miżżewġa darbtejn.  L-ewwel raġel tagħha kien Mustafa Bey. It-tieni kienet Reşit Pasha. Huma ddivorzjaw aktar tard.  Kellha żewġt subien; wieħed minn kull raġel. Isimhom huma Hasan Riza, iben Mustafa Bey u Cevdet Lagaş, iben Reissu Pasha.  Mietet f'Istanbul fl-1944.

Referenzi 

Twieldu fl-1864
Nejla Ateş

Nejla Ateş (7 ta 'Marzu, 1932 - mietet f'Istanbul fid-19 ta' Settembru, 1995) kienet żeffiena taż-żaqq u attriċi Torka, imwieleda f'Constanța, ir-Rumanija. Imwieleda bħala Naciye Batır, kisbet fama taħt l-isem tal-palk Nejla Ateş fit-Turkija u bħala Nejla Ates fl-Istati Uniti . Kienet magħrufa wkoll bħala Turkish Delight .  Notevolment, hi dehret fil-films King Richard and the Crusaders and Son of Sinbad  u Fanny, mużikali ta’ Broadway.   

Statwa għarwiena tagħha tpoġġiet fil-Park Ċentrali f'New York f'Novembru 1954.  

Ates kellu numru ta' mumenti ta' skandlu, fosthom ġrajja mar-reġina Burlesque Rose la Rose, li sostniet li Ates serqet l-aħjar moviment tagħha taż-żfin taż-żaqq mill-att ta' Rose.  

Ates, minkejja s-suċċess u s-sbuħija tagħha, waqet fil-faqar u darbtejn ipprovat tagħmel suwiċidju. L-ewwel attentat ta' suwiċidju tagħha kien permezz ta' doża eċċessiva ta' kalmanti u asprin segwiet minn argument mal-maħbub tagħha ta' dak iż-żmien, il-kantant Bobby Colt. Ates ġiet msemmija bħala il-korrispondent fid-divorzju tiegħu mill-mara ta' Colt Hope Diamond. Ates tkellmet pubblikament dwar id-dipressjoni tagħha u b'hekk: "jien xbajt bil-ħajja ... bl-imħabba ... minn kollox."  

It-tieni attentat tas-suwiċidju tagħha kien b'doża eċċessiva ta' barbiturati ħallietha f'koma temporanja. 

Hija wkoll sofriet serje ta' ġrieħi, inkluż slipped disc, apparentement relatata maż-żfin tagħha. Mietet fi sptar f’Istanbul fid-19 ta’ Settembru, 1995.

Referenzi 

Mietu fl-2005
Twieldu fl-1932
Taħt Tliet Saltniet

Taħt Tliet Saltniet Huwa rumanz bil-Malti miktub minn Ġużè Aquilina, ppublikat għall-ewwel darba fl-1938, imbagħad fis-snin 1945, 1969, 1978, 1997 u 2003 konsegwentement.

Aquilina kiteb bl-ortografija iddisinjata mill-Akkademja tal-Malti (dak iż-żmien magħrufa bħala l-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti) ukoll għażel li jikteb bis-sura Semitika milli bil-forma romanza  biex jibni din il-karatteristika li l-lingwa Maltija hija Ewropeja. 

F’taħlita storika u invenzjonijiet ta’ letteratura storika, għamel kundizzjonijiet u aspetti mill-ħajja umana biex jibnu lil min jaqra opinjonijiet favur il-ġrajja Maltija.

Il-Ġrajja 
Iż-żmien li fih seħħew l-istejjer tar-rumanz Taħt Tliet Saltniet huwa dak ta’ rivoluzzjoni. Fl-Amerika, faqgħet il-ġlieda għall-ħelsien mill-ktajjen tas-serviliżmu. Fi Franza, waħda mill-aktar revoluzzjonijiet imdemmija spiċċat u madwar l-Ewropa kollha, l-għajta għall-ġustizzja u ugwaljanza kienet qed tidwi minn saltna għall-oħra. F’Malta maħkuma mill-Kavallieri Ospitalieri ta’ San Ġwann ukoll. 

Ir-rumanz t’Aquilina huwa miktub fuq din l-idea. Alessandru Habela, bin il-barunissa Isabella, sar iħobb lil Pawlina, xbejba ta’ 18-il sena, bint il-bidwi Pawlu ta' Menzju. Darba, Alessandru ra lil Pina, fqajra u moribonda. Mingħajr ma’ ħasibha darbtejn, huwa daħal għand ommu u kien se jibda’ jieħu kura tagħha, infatti mietet wara ftit jiem. Għall-ommu u nobbli oħrajn din kienet ħaġa skandaluża għall-aħħar. Wara dan l-episodju Isabella, keċċiet lill-binha Alessandru minn darha u neħħitlu it-titli kollha nobblijari. Alessandru għalhekk beda jgħix bħal iben ta’ gabillot, mill-għellejel tiegħu beda jitma lill-oħrajn.

Letteratura bil-Malti
Luciano Micallef

Luciano Micallef (twieled fl-1 ta' Novembru 1954) huwa artist Malti magħruf primarjament għall-arti astratta tiegħu.

Ħajja 
Huwa twieled f'Birkirkara fl-1 ta' Novembru 1954. Fl-età ta' 10 snin huwa beda jistudja l-arti privatament taħt l-artist Malti Ġużeppi Briffa. Aktar tard attenda l-Iskola tal-Arti ta' Malta. Ingħata borża ta' studju mill-Gvern Taljan biex jistudja l-arti fl-Accademia di Belli Arti di Firenze. Huwa meqjus bħala wieħed mill-aktar artisti Maltin prominenti tal-seklu għoxrin permezz tal-arti astratta tiegħu.

Xogħlijiet

Arti 
Fl-1991 għamel l-ewwel wirja tiegħu ta' pitturi astratti fis-Sala Kontemporanja tal-Mużew Nazzjonali tal-Arti ta' Malta, filwaqt li esebixxa wkoll bħala parti minn grupp fi ħdan l-istess Mużew iżda f'żewġ postijiet oħra, dawk tas-Salon fl-Auberge de Provence u ex-Preti Rooms, Auberge de Provence, Malta

Apparti x-xogħlijiet astratti, Micallef huwa magħruf ukoll għall-pitturi ta' personalitajiet ewlenin b'stil ikkulurit distintiv. Fost dawn il-kwadri insibu dawk tal-Perit Renzo Piano, Roberto Benigni,  Luciano Benetton u Gilberto Benetton, Ornella Muti, u politiċi Maltin bħal Eddie Fenech Adami u Ugo Mifsud Bonnici fost oħrajn.

Micallef tella wirjiet kemm f'Malta kif ukoll barra minn Malta. L-ispazju tal-wiri tiegħu Gallerija 5 fin-Naxxar fejn isiru wirjiet regolari ta' xogħlijiet tiegħu kien inawgurat fl-1996.

Fl-2010 ġie kkummissjonat biex iwettaq tliet xogħlijiet kbar bil-ħġieġ imdewweb għall-Knisja tal-Ħniena Divina f'San Pawl tat-Tarġa.

Referenzi

Ħoloq esterni 
 Sit uffiċjali

Nies ħajjin
Twieldu fl-1954
Artisti Maltin
Pitturi Maltin