joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Lucavsala

Lucavsala hija gżira li tinsab fix-xmara Daugava f’Riga, il-Latvja. Għandha popolazzjoni ta’ 98 ruħ.

Pożizzjoni u ġeografija 

Lucavsala hija parti mis-Subborg Zemgale ta’ Riga u mill-kwartier ta’ Salas. Il-gżira tinsab fix-xmara Daugava, qrib il-gżira ta’ Zaķusala, li tospita t-Torri tar-Radju u tat-Televiżjoni ta’ Riga. Il-Pont ta’ Salu jgħaqqad lill-gżira ta’ Lucavsala mal-kumplament ta’ Riga. Il-gżira ta’ Lucavsala fiha triq waħda li jisimha Lucavsalas iela, tlettax-il dar privata, u iktar minn sitt mitt ġnien żgħir. Hemm pjanijiet biex tinbena sala hockey fuq is-silġ fil-gżira ta’ Lucavsala.

Karatteristiċi oħra tal-gżira ta’ Lucavsala jinkludu monument għas-suldati Russi li mietu matul il-Gwerra l-Kbira tat-Tramuntana,  pixxina, u wakepark. Lucavsala hija post popolari fejn in-nies imorru jgħumu, u fiha wkoll ċentru sportiv u ta’ rilassament, kif ukoll ċentru tal-qdif imsemmi għal Ivans Klementjevs.

Storja 

Il-gżira ta’ Lucavsala nħolqot fis-seklu 18 bil-fużjoni ta’ ħafna gżejjer żgħar fil-Jumpravsala twila u dejqa. Dan seħħ minħabba li nbniet diga li nħolqot biex tikkontrolla l-ilmijiet tax-xmara Daugava. Id-diga għaqqdet ukoll il-gżira ta’ Vīberta mal-art kontinentali u biddlet lill-gżira ta’ Zvirgzdu f’peniżola, jew nofs gżira. Fit-territorju ta’ qabel id-diga fejn twettqet il-fużjoni ta’ bosta gżejjer, inbena l-pont ta’ Dienvidu. L-isem “Lucavsala” oriġina minn isem raġel nobbli msejjaħ Klauss Lucavs, li kien jgħix fuq waħda minn dawk il-gżejjer. Id-dar kbira tiegħu kienet magħrufa bħala “Lucavmuiža”. Mill-1904, il-gżira ta’ Lucavsala bdiet tifforma parti mill-kwartier ta’ Salas f’Riga, il-belt kapitali tal-Latvja.

Fid-9 ta’ Lulju 2014, il-Kunsill tal-Belt ta’ Riga vvota biex ibigħ l-art ta’ 102.9 ettari tal-gżira ta’ Lucavsala, peress li sostna li kien hemm il-ħtieġa li l-gżira tiġi żviluppata, u li l-gvern tal-belt ma kellux biżżejjed riżorsi biex iħallas għal dan l-iżvilupp. Dan ma ntlaqax tajjeb miċ-ċittadini, u ħafna nġabru biex jipprotestaw u juru l-oppożizzjoni tagħhom għal dan il-pass, għaliex kienu tal-fehma li l-kunsill ma kellux l-awtorità biex ibigħ l-art.

Fl-2015 u fl-2016, il-gżira ospitat il-Kubana Festival, festival tal-mużika kontemporanja Russa.

Mill-2015 ’l hawn, il-gżira saret popolari bħala post fejn isiru l-kunċerti. Fil-21 ta’ Ġunju 2017, il-Foo Fighters wettqu spettaklu mużikali fil-park tal-gżira, u fis-27 ta’ Lulju 2017 wettqu spettaklu ieħor ir-Red Hot Chili Peppers bħala parti minn The Getaway World Tour. Fl-2018 u fl-2019 wettqu spettakli mużikali oħra artisti bħal James Arthur, Ed Sheeran, Rammstein.

Referenzi 

Latvja
Riga
Gżejjer
Knejjes Impittrin fir-Reġjun ta’ Troodos

Il-Knejjes Impittrin fir-Reġjun ta' Troodos fiż-żona muntanjuża ta' Troodos f'nofs il-gżira ta' Ċipru tniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1985. Dan is-sit huwa magħmul minn għaxar knejjes u monasteri Biżantini bil-ħitan fuq ġewwa miksijin b'affreski Biżantini u post-Biżantini. L-istil arkitettoniku rurali tal-knejjes u tal-monasteri joħloq kuntrast qawwi mal-livell ta' dekorazzjoni raffinata ferm fuq ġewwa.

Knejjes u Monasteri 
L-għaxar knejjes u monasteri mpittrin fir-reġjun ta' Troodos li jiffurmaw parti mis-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO huma dawn li ġejjin:

 il-Knisja ta' San Nikola tas-Saqaf (Agios Nikolaos tis Stegis) f'Kakopetria
 il-Monasteru ta' San Ġwann (Agios Ioannis Lampadistis) f'Kalopanagiotis
 il-Knisja tal-Verġni Marija ta' Phorviotissa/Asinou (Panagia tis Asinou/Phorviotissa) f'Nikitari
 il-Knisja tal-Verġni Marija ta' Arakos (Panagia tou Arakos) f'Lagoudhera
 il-Knisja tal-Verġni Marija ta' Moutoullas (Panagia tou Moutoullas) f'Moutoullas
 il-Knisja tal-Arkanġlu Mikiel (Panagia Archangelos Michael) f'Pedoulas
 il-Knisja tas-Salib Imqaddes (Panagia Timios Stavros) f'Pelendri
 il-Knisja tal-Verġni Marija ta' Podithou (Panagia tis Podithou) f'Galata
 il-Knisja tas-Salib Imqaddes ta' Agiasmati (Panagia Stavros Agiasmati) f'Platanistasa
 il-Knisja tat-Trasfigurazzjoni tas-Salvatur (Panagia Agia Sotira tou Soteros) f'Palaichori Oreinis

Sit ta' Wirt Dinji 

Inizjalment, fl-1985 ġew iddeżinjati disa' knejjes u monasteri mpittrin bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. Il-Knisja tat-Trasfigurazzjoni tas-Salvatur (Panagia Agia Sotira tou Soteros) f'Palaichori Oreinis żdiedet mal-lista fl-2001 bl-estensjoni tas-sit. Fl-2002, il-Knisja msejħa Panagia Chrysokourdaliotissa f'Kourdali, fi Spilia, tressqet ukoll għal estensjoni ulterjuri potenzjali iżda din baqgħet fil-lista tas-siti indikattivi.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (ii) "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; il-kriterju (iii) "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; u l-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".

Referenzi 

Siti ta' Wirt Dinji
Knejjes f'Ċipru
Festival tal-Eurovision 1957

Il-Festival tal-Eurovision tal-1957 kien it-tieni edizzjoni ta' dan il-konkors u sar fil-belt ta' Frankfurt, il-Ġermanja.

Ħoloq esterni 

 Sit uffiċjali

1957
Monika Kryemadhi

Monika Kryemadhi (twieldet fid-9 ta’ April 1974) hija politiku Albaniż, membru tal-parlament u l-mexxej tal-partit Moviment Soċjalista għall-Integrazzjoni. Hija wkoll il-mara ta’ Ilir Meta, il-President tal-Albanija. Monika Kryemadhi rrifjutat il-pożizzjoni tal-Ewwel Mara tal-Albanija u minflok iddelegat ir-rwol lil bintha l-kbira, Bora.

Ħajja bikrija u edukazzjoni 
Monika Kryemahi twieldet fid-9 ta’ April 1974 f’Tirana. Fl-1992, rebħet id-dritt li tistudja fil-Fakultà tax-Xjenzi Naturali fil-fergħa tal-Bijokimika. Fl-1999, wettqet studji fiċ-Ċentru George Marshall fil-Garmisch-Partenkirchen għall-politiki dwar is-sigurtà reġjonali. Bejn is-sena 2000 u l-2002 wettqet studji fil-Masters tal-Amministrazzjoni tan-Negozju fl-Università ta’ Tirana, fil-Fakultà tal-Ekonomija, b’kooperazzjoni mal-Università tan-Nebraska. Wettqet ukoll studji terzjarji oħra u kisbet PhD fil-Fakultà tal-Ekonomija tal-Università ta’ Tirana.

Hija miżżewġa ma’ Ilir Meta u għandha tlett itfal: Bora, Besar, u Era Metaj.

Politika 
L-involviment politiku tagħha beda fl-1991 meta kienet waħda mill-fundaturi ta’ FRESSH. F’Jannar 1992 ġiet eletta membru tal-Presidenza u f’Mejju tal-istess sena, ġiet eletta Segretarju Ġenerali tal-ewwel u tat-tieni kungressi ta’ FRESSH. Kellha r-rwol ta’ President ta’ FRESSH sa April 2002. Mill-1995 sas-sena 2000 ġiet eletta Viċi President taż-Żgħażagħ Soċjalisti Internazzjonali (IUSY).

Monika Kryemahi kienet membru tal-Partit Soċjalista minn Diċembru 1991 sa Settembru 2004. Matul dan iż-żmien hija kienet ukoll membru tal-parlament tal-Albanija mill-2001 sal-2005, u ntgħażlet darbtejn fil-Kunsill Muniċipali ta’ Tirana fejn ġiet eletta segretarju tad-delegazzjoni tal-gvern lokali għall-Kunsill tal-Ewropa. F’Settembru 2004, kienet waħda mill-fundaturi tal-partit Moviment Soċjalista għall-Integrazzjoni (LSI).

Mexxejja tal-partit 
Mill-5 ta’ Lulju 2017, Monika Kryemadhi hija l-mexxejja tal-Moviment Soċjalista għall-Integrazzjoni. Hija l-mara tal-President Ilir Meta u kienet mistennija li tingħata l-pożizzjoni onorevoli bħala l-Ewwel Mara tal-Albanija, iżda rrifjutata u ċedietha lil bintha l-kbira. B’din id-deċiżjoni hija l-ewwel mara ta’ President u mexxejja ta’ partit politiku fl-Albanija.

Attwalment hija wkoll Membru tal-Parlament.

Televiżjoni 
Kantat duett ma’ Majlinda Bregu fuq Kënga Magjike 07 fejn kienet ukoll membru tal-ġurija.

Ħajja privata 
Fis-6 ta’ Lulju 2019, Monika Kryemadhi żvelat li kienet ġiet dijanjostikata b’kanċer fl-utru, u kienet għamlet operazzjoni biex tneħħi massa li x’aktarx kienet karċinoġenika. Fl-2019 kienet fieqet għalkollox.

Referenzi 

Albanija
Politiċi Albaniżi
Nies ħajjin
Twieldu fl-1974
Katarina Vitale

Katarina Vitale (twieldet fl-1566 – mietet fl-1619), jew Katerina Vitale jew Caterina Vitale, kienet l-ewwel spiżjara f'Malta, u l-ewwel spiżjara tal-Kavallieri tal-Ordni ta' San Ġwann.

Ħajja privata u professjonali 
Katarina Vitale kienet oriġinarjament mill-Greċja. Hija żżewġet lil Ettore Vitale, spiżjar tal-Kavallieri tal-Ordni ta' San Ġwann, meta kienet adolexxenti. Meta r-raġel tagħha miet fl-1590, hi wirtet l-ispiżerija tiegħu kif ukoll il-kompitu li tissodisfa l-ħtiġijiet tal-ispiżeriji tal-Furmarija, jew kif inhi magħrufa aħjar, is-Sacra Infermeria. Katarina Vitale ġiet deskritta bħala negozjant ta' suċċess, saret sinjura ħafna, u hija magħrufa bħala benefattur tal-Karmelitani.

Peress li kienet twettaq professjoni li ma kinitx waħda komuni fost in-nisa ta' dak iż-żmien, kienet persuna kontroversjali u kienet fil-mira ta' għadd ta' leġġendi, qlajjiet u xnigħat, tant li kien jingħad li kienet prostituta, ġellieda, u sadista li kienet tittortura l-iskjavi.

Katarina Vitale mietet fl-1619 f'Siracusa u l-katavru tagħha ndifen fil-Knisja Karmelitana fil-Belt Valletta. Malli wieħed jidħol fil-Knisja Karmelitana, fuq ix-xellug u fuq il-lemin hemm il-lapida tagħha kif ukoll il-lapida ta' Caterina Scappi, il-fundatriċi tal-ewwel sptar għan-nisa f'Malta.

Iktar qari 

 Is-sorijiet li għexu mir-rikavat tal-prostituzzjoni

Referenzi 

Nies Maltin
Twieldu fl-1566
Mietu fl-1619
Nisa
Flora Martirosian

Flora Artashesi Martirosian (bl-Armen: Ֆլորա Արտաշեսի Մարտիրոսյան) (twieldet fil-5 ta’ Frar 1957 u mietet fl-20 ta’ Novembru 2012) kienet kantanta folkloristika Armena, fundatur tal-Fondazzjoni “Artisti għall-Paċi”, u tat bidu għall-moviment kulturali “Qatt Iktar”.

Bijografija 
Flora Martirosian twieldet fil-5 ta’ Frar 1957 f’Leninakan (issa magħrufa bħala Gyumri), l-SSR Armena, l-Unjoni Sovjetika. Missierha kien atleta u ommha kienet mara tad-dar. Flora Martirosian wirtet il-ħiliet vokali tagħha mingħand ommha. 

Martirosian studjat fl-Iskola Mużikali ta’ Gyumri. Hija pparteċipat fil-kompetizzjoni ta’ Garun tal-1973 u rebħet l-ewwel premju. Flora Martirosian ġabet id-diploma mill-Konservatorju Statali ta’ Yerevan, u iktar ’il quddiem fl-1987 iżżewġet lill-ġurnalista Hrahat Gevorgyan. Martirosian rebħet l-ewwel premju internazzjonali tagħha fil-Festival Internazzjonali ta’ Hamburg fl-1978. Il-kanzunetta Tsovastghik (tal-awtur Gusan Ashot) għamlitha famuża ħafna u l-kanzunetta ġiet irrikonoxxuta bħala kanzunetta minn ta’ quddiem fil-klassifiki lokali għal ħmistax-il sena. Martirosian ħadet sehem bħala mistiedna f’diversi kunċerti, f’iktar minn 60 pajjiż madwar id-dinja. 

Il-familja tagħha marret tgħix f’Los Angeles, California fl-1987 u reġgħet lura f’Yerevan fl-1997. Martirosian kienet il-prinċipal tal-Iskola Mużikali Armena ta’ Tigranyan f’Yerevan bejn l-1997 u l-2001. Imbagħad reġgħet marret tgħix f’Los Angeles wara li r-raġel tagħha ngħata pożizzjoni importanti bħala ġurnalista. Martirosian stabbiliet l-Akkademja Mużikali ta’ Komitas f’Los Angeles fl-2002. Fl-2007, hija stabbiliet il-Fondazzjoni Karitatevoli tal-Artisti għall-Paċi li attirat għadd kbir ta’ kantanti rinomati mad-dinja kollha u stilel kbar ta’ Hollywood li ssieħbu bl-islogan “Never Again” (Qatt Iktar) biex isemmgħu leħinhom fi protesta kontra l-ġenoċidji. Martirosian għamlet l-ewwel kunċert tagħha f’Los Angeles fl-2011. Fl-2005, flimkien ma’ Christine Pepelyan, rebħet premju msejjaħ “The Best Duet” (L-Aqwa Dwett) f’Los Angeles.

Il-kantanta mietet fl-20 ta’ Novembru 2012. X’aktarx li l-kawża ta’ mewtha kienu l-komplikazzjonijiet li kellha minħabba operazzjoni kirurġika fil-bużżieqa tal-marrara. Il-kantanta ġiet midfuna fil-Panteon tal-Belt ta’ Komitas f’Yerevan fit-12 ta’ Diċembru 2012.

Il-President Serzh Sargsyan stqarr li kienet “tassew nazzjonali”, u kompla jgħid li “l-udjenzi tagħha f’art twelidha u fid-Diaspora, jitkellmu dwar ir-rotot etniċi tal-kanzunetti tagħha, li jistħoqqilha bħal kantanta distinta u artista Armena”.

Referenzi 

Kantanti Armeni
Twieldu fl-1957
Mietu fl-2012
Mira Alečković

Mira Alečković (twieldet fit-2 ta’ Frar 1924 f’Novi Sad – mietet fis-27 ta’ Frar 2008) kienet poeta Serba u Jugoslava.

Bijografija 
Mira Alečković kisbet lawrja fl-Istudji Slavi f’Belgrad, u marret tkompli tistudja iktar fis-Sorbonne, f’Pariġi, Franza. Hija pparteċipat fil-moviment tax-Xellug ta’ qabel it-Tieni Gwerra Dinjija. Matul it-Tieni Gwerra Dinjija fil-Jugoslavja hija pparteċipat fl-azzjonijiet tal-moviment tal-Partiġjani Jugoslavi. Fil-Jugoslavja Soċjalista hija kisbet popolarità konsiderevoli, speċjalment bis-saħħa tal-poeżiji tat-tfal u l-kanzunetti partiġjani li kitbet.

Ix-xogħlijiet tagħha ġew tradotti b’iktar minn 20 lingwa.

Xogħlijiet

Kollezzjonijiet ta’ poeżiji 

 Zvezdane balade, 1946
 Pionirsko proleće, 1955
 Prijatelji, 1956
 Lastavica, 1957
 Srebrni voz, 1963
 Sunčani soliteri, 1970
 Da život bude ljubav, 1972
 Sanjalica, 1975
 Ne mogu bez snova, 1980
 Staza srebrom izvezena, 1982

Rumanzi 

 Srebrna Kosa, 1953
 Zbogom velika tajno, 1960
 Zašto grdiš reku?
 Ġutro

Ħoloq esterni 

 Xogħlijiet tradotti ta’ Mira Alečković

Referenzi 

Poeti Serbi
Twieldu fl-1924
Mietu fl-2008
Olga Tass

Olga Tass (kunjomha meta żżewġet: Lemhényi) kienet ġinnasta olimpika Ungeriża li twieldet f’Pécs fid-29 ta’ Marzu 1929 u mietet fl-10 ta’ Lulju 2020.

Ħajja privata 
Olga Tass kienet miżżewġa lil Dezső Lemhényi (1917-2003), plejer u kowċ tal-waterpolo Ungeriż li kkompeta wkoll fil-Logħob Olimpiku tal-1948 u tal-1952. Hija mietet fl-10 ta’ Lulju 2020 meta kellha 91 sena.

Ħajja professjonali 
Olga Tass kienet ġinnasta olimpika li kkompetiet fil-Logħob Olimpiku tal-1948, tal-1952, tal-1956 u tal-1960 u b’kollox rebħet sitt medalji.

Fil-Logħob Olimpiku tal-1948 ta’ Londra, tal-1952 ta’ Helsinki, tal-1956 ta’ Melbourne rebħet il-medalja tal-fidda fil-ġinnastika fil-kompetizzjoni kollettiva għat-timijiet.

Fil-Logħob Olimpiku tal-1952 ta’ Helsinki rebħet il-medalja tal-bronż fil-ġinnastika artistika individwali fuq iż-żiemel (tagħmir tal-ġinnastika). Fil-Logħob Olimpiku tal-1956 ta’ Melbourne rebħet medalja tal-bronż fil-ġinnastika fil-kompetizzjoni kollettiva għat-timijiet.

Fil-Logħob Olimpiku tal-1956 ta’ Melbourne rebħet il-medalja tad-deheb fil-ġinnastika fil-kompetizzjoni kollettiva għat-timijiet.

Referenzi 

Logħob Olimpiku
Sportivi Ungeriżi
Twieldu fl-1929
Mietu fl-2020
Festival tal-Eurovision 1958

Il-Festival tal-Eurovision tal-1958 kien it-tielet edizzjoni ta' dan il-konkors u sar fil-belt ta' Hilversum, in-Netherlands.

Ħoloq esterni 

 Sit uffiċjali

1958
Festival tal-Eurovision 1959

Il-Festival tal-Eurovision tal-1959 kien ir-raba' edizzjoni ta' dan il-konkors u sar fil-belt ta' Cannes, Franza.

Ħoloq esterni 

 Sit uffiċjali

1959
Festival tal-Eurovision 1960

Il-Festival tal-Eurovision tal-1960 kien il-ħames edizzjoni ta' dan il-konkors u sar fil-belt ta' Londra, ir-Renju Unit.

Ħoloq esterni 

 Sit uffiċjali

1960
Festival tal-Eurovision 1961

Il-Festival tal-Eurovision tal-1961 kien is-sitt edizzjoni ta' dan il-konkors u sar fil-belt ta' Cannes, Franza.

Ħoloq esterni 

 Sit uffiċjali

1961
Festival tal-Eurovision 1975

Il-Festival tal-Eurovision tal-1975 kien l-20 edizzjoni ta' dan il-konkors u sar fil-belt ta' Stokkolma, l-Iżvezja.

Ħoloq esterni 

 Sit uffiċjali

1975
Festival tal-Eurovision 1984

Il-Festival tal-Eurovision tal-1984 kien id-29 edizzjoni ta' dan il-konkors u sar fil-belt tal-Lussemburgu, il-Lussemburgu.

Ħoloq esterni 

 Sit uffiċjali

1984
Giulio Natta

Giulio Natta (twieled fis-26 ta’ Frar 1903 – miet fit-2 ta’ Mejju 1979) kien kimiku Taljan u rebbieħ tal-Premju Nobel. Huwa rebaħ il-Premju Nobel tal-Kimika fl-1963 flimkien ma’ Karl Ziegler għall-ħidma fuq il-polimeri għoljin. Huwa rċieva wkoll Medalja tad-Deheb ta’ Lomonosov fl-1969.

Bijografija

Ħajja bikrija 
Giulio Natta twieled f’Imperia, l-Italja. Huwa kiseb il-lawrja tiegħu fl-inġinerija kimika mill-università tal-Politecnico di Milano f’Milan fl-1924. Fl-1927 għadda mill-eżamijiet biex isir professur fl-istess università. Fl-1933 huwa sar professur full-time u direttur tal-Istitut tal-Kimika Ġenerali tal-Università ta’ Pavia, fejn ħadem sal-1935. Dik is-sena ġie maħtur bħala professur full-time fil-kimika fiżika fl-Università ta’ Ruma.

Karriera 
Mill-1936 sal-1938 beda jaħdem bħala professur full-time u direttur tal-Istitut tal-Kimika Industrijali fl-Istitut Politekniku ta’ Torino. Fl-1938 sar kap tad-dipartiment tal-inġinerija kimika fl-università tal-Politecnico di Milano, b’mod kemxejn kontroversjali, meta l-predeċessur tiegħu Mario Giacomo Levi ġie mġiegħel jirreżenja minħabba liġijiet razzjali kontra l-Lhud li kienu ġew introdotti fl-Italja Faxxista.

Ix-xogħol ta’ Natta fil-Politecnico di Milano wassal għat-titjib tax-xogħol preċedenti ta’ Karl Ziegler u għall-iżvilupp tal-katalizzatur Ziegler-Natta. Huwa ngħata l-Premju Nobel tal-Kimika fl-1963 flimkien ma’ Karl Ziegler għar-riċerka tagħhom fil-polimeri għoljin.

Ħajja privata 
Fl-1935 Giulio Natta żżewweġ lil Rosita Beati; li kienet iggradwata fil-letteratura, u ħolqot in-neoloġiżmi “isotattiku”, “atattiku” u “sindjotattiku” għall-polimeri li skopra r-raġel tagħha. Kellhom żewġt itfal, Giuseppe u Franca. Rosita mietet fl-1968.

Giulio Natta ġie dijanjostikat bil-marda ta’ Parkinson fl-1956. Fl-1963, il-kundizzjoni tiegħu pprogrediet sal-punt li kellu bżonn l-assistenza ta’ ibnu u ta’ erba’ kollegi biex jagħmel id-diskors tiegħu fiċ-ċerimonji tal-Premju Nobel fi Stokkolma, l-Iżvezja. Natta miet f’Bergamo, l-Italja, meta kellu 76 sena.

Iktar Qari 

 C.E.H. Bawn (1979). "Giulio Natta, 1903—1979". Nature. 280 (5724): 707.

Referenzi 

Kimika
Xjenzati Taljani
Twieldu fl-1903
Mietu fl-1979
Festival tal-Eurovision 1985

Il-Festival tal-Eurovision tal-1985 kien it-30 edizzjoni ta' dan il-konkors u sar fil-belt ta' Göteborg, l-Iżvezja.

Ħoloq esterni 

 Sit uffiċjali

1985
Festival tal-Eurovision 2000

Il-Festival tal-Eurovision tal-2000 kien il-45 edizzjoni ta' dan il-konkors u sar fil-belt ta' Stokkolma, l-Iżvezja.

Ħoloq esterni 

 Sit uffiċjali

2000
Festival tal-Eurovision 2001

Il-Festival tal-Eurovision tal-2001 kien is-46 edizzjoni ta' dan il-konkors u sar fil-belt ta' Copenhagen, id-Danimarka.

Ħoloq esterni 

 Sit uffiċjali

2001
Festival tal-Eurovision 2002

Il-Festival tal-Eurovision tal-2002 kien is-47 edizzjoni ta' dan il-konkors u sar fil-belt ta' Tallinn, l-Estonja.

Ħoloq esterni 

 Sit uffiċjali

2002
Festival tal-Eurovision 2003

Il-Festival tal-Eurovision tal-2003 kien it-48 edizzjoni ta' dan il-konkors u sar fil-belt ta' Riga, il-Latvja.

Ħoloq esterni 

 Sit uffiċjali

2003
Festival tal-Eurovision 2004

Il-Festival tal-Eurovision tal-2004 kien id-49 edizzjoni ta' dan il-konkors u sar fil-belt ta' Istanbul, it-Turkija.

Ħoloq esterni 

 Sit uffiċjali

2003
Festival tal-Eurovision 2015

Il-Festival tal-Eurovision tal-2015 kien is-60 edizzjoni ta' dan il-konkors u sar fil-belt ta' Vjenna, l-Awstrija.

Ħoloq esterni 

 Sit uffiċjali

2015
Festival tal-Eurovision 2016

Il-Festival tal-Eurovision tal-2016 kien il-61 edizzjoni ta' dan il-konkors u sar fil-belt ta' Stokkolma, l-Iżvezja.

Ħoloq esterni 

 Sit uffiċjali

2016
Festival tal-Eurovision 2017

Il-Festival tal-Eurovision tal-2017 kien it-62 edizzjoni ta' dan il-konkors u sar fil-belt ta' Kiev, l-Ukrajna.

Ħoloq esterni 

 Sit uffiċjali

2017
Festival tal-Eurovision 2018

Il-Festival tal-Eurovision tal-2018 kien it-63 edizzjoni ta' dan il-konkors u sar fil-belt ta' Lisbona, il-Portugall.

Ħoloq esterni 

 Sit uffiċjali

2018
Festival tal-Eurovision 2019

Il-Festival tal-Eurovision tal-2019 kien l-64 edizzjoni ta' dan il-konkors u sar fil-belt ta' Tel Aviv, Iżrael.

Ħoloq esterni 

 Sit uffiċjali

2019
Festival tal-Eurovision 2020

Il-Festival tal-Eurovision tal-2020 suppost kien il-65 edizzjoni ta' dan il-konkors u suppost kellu jsir fil-belt ta' Rotterdam, Netherlands, iżda tħassar minħabba l-pandemija tal-COVID-19.

Ħoloq esterni 

 Sit uffiċjali

2020
Festival tal-Eurovision 1964

Il-Festival tal-Eurovision tal-1964 kien id-disa' edizzjoni ta' dan il-konkors u sar fil-belt ta' Copenhagen, id-Danimarka.

Ħoloq esterni 

 Sit uffiċjali

1964
Festival tal-Eurovision 1965

Il-Festival tal-Eurovision tal-1965 kien l-għaxar edizzjoni ta' dan il-konkors u sar fil-belt ta' Napli, l-Italja.

Ħoloq esterni 

 Sit uffiċjali

1965
Festival tal-Eurovision 1971

Il-Festival tal-Eurovision tal-1971 kien is-16-il edizzjoni ta' dan il-konkors u sar fil-belt ta' Dublin, l-Irlanda.

Ħoloq esterni 

 Sit uffiċjali

1971
Festival tal-Eurovision 1972

Il-Festival tal-Eurovision tal-1972 kien is-17-il edizzjoni ta' dan il-konkors u sar fil-belt ta' Edinburgu, ir-Renju Unit.

Ħoloq esterni 

 Sit uffiċjali

1972
Riżerva Naturali ta’ Kaniv

Ir-Riżerva Naturali ta’ Kaniv (bl-Ukren: Канівський природний заповідник) hija riżerva naturali protetta tal-

Ukrajna li tkopri porzjon tax-xatt tal-lemin tax-xmara Dnieper, u żewġ gżejjer tal-pjanura alluvjonali fix-xmara stess. Ir-riżerva tinsab fiċ-ċentru tal-Ukrajna, tul ix-xifer tal-Grigal taż-Żona Muntanjuża ta’ Dnieper. Ir-riżerva nħolqot biex jiġi protett il-ħabitats prezzjużi tal-isteppa forestali u tal-pjanura alluvjonali. Is-sit huwa magħruf għal abbundanza ta’ siti arkeoloġiċi li tħallew minn kulturi ta’ Żmien il-Paleolitiku. Ir-riżerva hija unità tal-Università Nazzjonali ta’ Taras Shevchenko ta’ Kjev, u tinsab fl-Oblast ta’ Cherkasy.

Topografija 
L-għoljiet fuq ix-xatt tal-lemin (in-naħa tal-Punent) tax-xmara Dnieper huma msaġġra bil-foresti u jirrappreżentaw il-maġġoranza tar-riżerva. L-ikbar gżejjer tal-pjanura alluvjonali huma l-Gżejjer Serpentini (116-il ettaru) fil-Ġibjun ta’ Kaniv, il-Gżira ta’ Shelest (394 ettaru) fix-xmara Dnieper, u l-Gżira ta’ Kruglik fix-xmara Dnieper. Hemm żona protetta ta’ 1,353 ettaru madwar il-konfini tar-riżerva. Ir-riżerva ġiet stabbilita oriġinarjament fl-1923 bħala r-Riżerva Nazzjonali tal-Isteppa Forestali, u sarulha diversi bidliet fil-kontroll qabel ma ħadet l-għamla preżenti tagħha fl-1986.

Klima u ekoreġjun 
Il-klima tar-Riżerva Naturali ta’ Kaniv hija waħda kontinentali umduża, b’sajf sħun (klassifikazzjoni klimatika ta’ Köppen (Dfb)). Din il-klima hija kkaratterizzata minn differenzi kbar fit-temperatura staġonali u b’sajf sħun (mill-inqas erba’ xhur ikollhom bħala medja iktar minn 10 °C, iżda l-ebda xahar bħala medja ma jkollu iktar minn 22 °C.

Ir-Riżerva Naturali ta’ Kaniv hija mifruxa fiż-żewġ naħat taż-żona ta’ tranżizzjoni bejn l-ekoreġjun tal-foresti mħallta tal-Ewropa Ċentrali u l-ekoreġjun tal-isteppa forestali tal-Ewropa tal-Lvant.

Flora u fawna 
85 % tar-riżerva hija msaġġra bil-foresti, u l-iktar siġar komuni huma s-siġar tal-ulmu u tal-ballut. L-annimali huma dawk tipiċi tal-isteppa forestali, inkluż iċ-ċriev selvaġġi, il-baġers, u l-martori. Fir-Riżerva Naturali ta’ Kaniv ġew irreġistrati 233 speċi ta’ għasafar.

Użu pubbliku 

Bħala riżerva naturali stretta, l-iskop primarju tar-Riżerva Naturali ta’ Kaniv huwa l-protezzjoni tan-natura u l-istudju xjentifiku. L-aċċess pubbliku huwa possibbli f’ċerti punti ta’ interess kulturali, b’mod partikolari l-Għolja ta’ Taras, is-sit fejn hemm monument għall-poeta Ukren Taras Shevchenko.

Ir-riżerva tospita wkoll Mużew tan-Natura li huwa miftuħ għall-pubbliku, li fih wirja ta’ 2,000 oġġett b’rabta mal-paleontoloġija, mal-arkeoloġija, mal-forestrija, mal-botanika, maż-żooloġija, u mal-istorja tar-Riżerva Naturali ta’ Kaniv. Żewġ kmamar fil-mużew jagħtu ġieħ lix-xjenzat Ukren Mykola Biliashivsky. Il-persunal tar-riżerva joffru żjarat iggwidati għall-pubbliku li jsiru fi tliet rotot ekoloġiċi turistiċi fir-riżerva. Dawn ir-rotot huma miftuħa biss fix-xhur meta t-temperatura tkun sħuna. Akkomodazzjoni limitata hija disponibbli wkoll fuq il-post.

Referenzi 

Ukrajna
Riżervi naturali
Festival tal-Eurovision 1963

Il-Festival tal-Eurovision tal-1963 kien it-tmien edizzjoni ta' dan il-konkors u sar fil-belt ta' Londra, ir-Renju Unit.

Ħoloq esterni 

 Sit uffiċjali

1963
Lazzaro Pisani

Lazzaro Pisani (twieled fil-15 ta’ Diċembru 1854 – miet fil-31 ta’ Awwissu 1932) kien pittur Malti li twieled Ħaż-Żebbuġ. Huwa meqjus bħala wieħed mill-iktar artisti Maltin importanti tal-aħħar tas-seklu 19 u tal-bidu tas-seklu 20.

Bijografija 

Pisani studja Ruma fl-Accademia di San Luca iżda rritorna Malta fl-1874 wara li marad bil-malarja. Huwa rċieva premju finanzjarju mill-Għaqda Maltija tal-Arti, tal-Manifattura u tal-Kummerċ. Fl-1885, Pisani rebaħ midalja tal-fidda fil-Wirja Kolonjali f’Londra għax-xogħol tiegħu Il-Mewt ta’ Abel. Huwa rebaħ midalja oħra tal-fidda fil-Wirja Kolonjali tal-1924.

Pisani miet f’San Pawl il-Baħar. Dak iż-żmien meta miet kien qed jaħdem fuq xi affreski fil-knejjes tas-Siġġiewi u tal-Imġarr li ma laħaqx temm.

Bint l-artist, Maria Rosa Lazzaro, ħalliet kollezzjoni ta’ ħdax-il pittura li wirtet mingħand missierha lil Heritage Malta fl-2008 li ntwerew bejn il-15 ta’ Jannar u l-25 ta’ Marzu 2008. Il-wirja kienet tinkludi wkoll katalgu ppubblikat għall-okkażjoni li nkiteb mill-istoriku tal-arti Lino Borg.

Xogħlijiet 

 Il-Mewt ta’ Abel (żejt fuq it-tila, 1885), Mużew Nazzjonali tal-Belle Arti, Malta, biha Pisani rebaħ midalja tal-fidda fil-Wirja Kolonjali ta’ Londra fl-1885.
 Is-saqaf tal-Bażilika ta’ San Pietru u San Pawl, in-Nadur, jinkludi iktar minn 150 tila mwaħħla mas-saqaf bil-volti.
 Il-Beatitudnijiet, il-koppla tal-Knisja Parrokkjali tas-Siġġiewi, tinkludi tmien maruflaġġi - waħda minnhom inqalgħet mill-koppla tal-knisja fl-2013; ix-xogħol ta’ konservazzjoni beda fl-1 ta’ Mejju 2014.
 L-Aħħar Ċena, il-Knisja tal-Corpus Christi, l-Għasri, Għawdex, restawrata permezz ta’ sponsorizzazzjoni mill-Bank of Valletta fl-2007.
 Il-Madonna tar-Rużarju, il-Knisja ta’ Ġesù ta’ Nażaret, Tas-Sliema.
 Ritratt ta’ Concetta Pisani, 1916
 Awtoritratt tal-artist, 1916
 Ritratt ta’ Mary Pisani
 Id-Duluri, 1924
 Ritratt tas-Sinjura Gauci, 1907
 Ritratt ta’ Roby Pisani
 San Dismas
 Ritratt ta’ Lady Edeline Strickland
 Ritratt ta’ Pietro Paolo Mompalao
 L-Ittra
 Ritratt tal-Imħallef Sir Salvatore Naudi

Iktar Qari 

 Mallia-Milanes, Victor. (1988), The British colonial experience 1800-1964: the impact on Maltese society, Il Delfino.
 Pelligrini, V.M. (1976), Il pittore Lazzaro Pisani (1854 -1932), Il Delfino.
 "GENERAL NOTES". Journal of the Royal Society of Arts. 115 (5126): 124-125. 1967. JSTOR 41369840.
 Gaul, Simon. (2007), Malta, Gozo and Comino, New Holland Publishers, p. 297.

Referenzi 

Pitturi Maltin
Twieldu fl-1854
Mietu fl-1932
Asuman Baytop

Dr. Asuman Baytop (twieldet fis-27 ta’ Marzu 1920 - mietet fit-18 ta’ Frar 2015) kienet botanika, kollezzjonista tal-pjanti, farmakologa, u edukatriċi Torka li kienet magħrufa għar-riċerka tagħha fil-proprjetajiet mediċinali tal-flora tat-Turkija.

Bijografija 
Asuman Baytop twieldet f’Istanbul, it-Turkija, fis-27 ta’ Marzu 1920 u mietet fl-istess belt fit-18 ta’ Frar 2015. Hija żżewġet lil Turhan Baytop, botaniku u spiżjar Tork minn Istanbul, u kellha lil binha Feza Günergun, storiku Tork tax-xjenza.

Fl-1964 waqqfet id-Dipartiment tal-Botanika Farmaċewtika fl-Università ta’ Istanbul, u stabbiliet l-erbarju (kollezzjoni organizzata ta’ pjanti mnixxfin), fejn ikkontribwiet saħansitra iżjed minn 23,000 eżemplar. Asuman Baytop hija magħrufa wkoll għad-deskrizzjonijiet li tat rigward bosta speċijiet ta’ żagħfran, tant li l-ispeċijiet Allium baytopiorum u Colchicum baytopiorum issemmew b’isimha sabiex tingħata ġieħ.

L-abbrevjazzjoni standard A. Baytop tintuża wkoll biex tindikaha bħala l-awtur meta jiġi kkwotat xi isem botaniku.

Referenzi 

Botanika
Twieldu fl-1920
Mietu fl-2015
Xjenzati
Zofia Zamenhof

Zofia Zamenhof (twieldet fit-13 ta’ Diċembru 1889 – mietet x’aktarx f’Awwissu 1942) kienet pedjatra Pollakka u bint Klara Silbernik u Ludwik Lejzer Zamenhof, l-inventur tal-Esperanto.

Bijografija 
Zofia Zamenhof twieldet fit-13 ta’ Diċembru 1889 fl-Ukrajna. 

Mill-1907 sal-1913 temmet l-istudji mediċi tagħha fl-Università ta’ Lausanne u għaddiet eżami statali f’San Pietruburgu fl-1914. Imbagħad kompliet tispeċjalizza fil-mard intern u pedjatriku. Zofia Zamenhof ħadmet l-isptar ta’ Lebedin, u mill-1922 ħadmet fi sptar ta’ Varsavja, il-Polonja. 

Matul it-Tieni Gwerra Dinjija, marret tgħix fil-getto ta’ Varsavja. Minkejja l-preżenza tan-Nażisti, kompliet bil-prattika medika tagħha sa ma ġiet arrestata u ttrasportata lejn kamp ta’ konċentrament. Fl-1942 hija ttieħdet mill-Umschlagplatz fil-getto ta’ Varsavja u ntefgħet fil-kamp ta’ konċentrament fi Treblinka, fejn inqatlet, wisq iggassjata x’aktarx f’Awwissu 1942.

Il-qabar simboliku tagħha (lapida kommemorattiva ħdejn il-qabar ta’ ommha Klara Zamenhof) jinsab fiċ-Ċimiterju tal-Lhud, f’Varsavja.

Referenzi 

Twieldu fl-1889
Mietu fl-1942
Lhud Pollakki
Xjenza spazjali

Ix-xjenza spazjali tinkludi d-dixxiplini xjentifiċi kollha li jinvolvu l-esplorazzjoni spazjali u li jistudjaw fenomeni naturali u korpi fiżiċi li jokkorru fl-ispazju, bħall-mediċina spazjali u l-astrobijoloġija.

Fergħat tax-xjenzi spazjali

Astronomija 
Ix-xjenzati jistudjaw għadd sħiħ ta’ oġġetti astronomiċi. Il-pożizzjoni tad-Dinja fl-univers meta mqabbel mal-oġġett astronomiku tintuża għall-orjentazzjoni tagħhom.

 Astronomija

 Deskrizzjoni tal-astronomija
 Oqsma tal-astronomija definiti skont l-approċċ
 Astronomija osservazzjonali –  l-osservatorji fuq l-art kif ukoll l-osservatorji spazjali jkejklu l-entitajiet u l-fenomeni spazjali
 Astrometrija – l-istudju tal-pożizzjoni u tal-movimenti tal-oġġetti spazjali
 Astronomija dilettanteska
 Astronomija teorika – l-immudellar matematiku tal-entitajiet u tal-fenomeni spazjali
 Oqsma tal-astronomija definiti skont l-ambitu tagħhom
 Astrofiżika – l-istudju tal-fiżika tal-univers; ta’ oġġetti ekstraterrestri u spazji interstizjali
 Fiżika tal-plażma spazjali
 Mekkanika orbitali jew astrodinamika, li għandha wkoll applikazzjonijiet għall-inġenji spazjali
 Astronomija stellari – l-istudju tal-istilel
 Astronomija solari – l-istudju tax-xemx
 Xjenza planetarja – l-istudju tal-pjaneti, speċjalment dawk għajr id-Dinja
 Ġeoloġija planetarja
 Astronomija galattika – l-istudju tal-galassja tat-Triq ta’ Sant’Anna
 Astronomija ekstragalattika – l-istudju tal-univers usa’ lil hinn mit-Triq ta’ Sant’Anna
 Kożmoloġija fiżika – l-istudju tal-univers bħala entità sħiħa

Astronawtika 

Astronawtika – xjenza u inġinerija tat- trasport spazjali u tat-titjiriet spazjali, sottogrupp tal-inġinerija ajruspazjali (li tinkludi t-titjir atmosferiku)

 Deskrizzjoni tal-ajruspazju
 Inġinerija ajruspazjali
 Ajrunawtika
 Astronawtika
 Titjir spazjali
 Titjir spazjali bil-bnedmin
 Bijoastronawtika
 Arkitettura fl-ispazju
 Sistema ta’ sostenn għall-ħajja
 Stazzjon spazjali
 Modulu ta’ Abitazzjoni Spazjali
 Deskrizzjoni tal-esplorazzjoni spazjali
 Ħajja fl-ispazju
 Organiżmi ħajjin fl-ispazju
 Bnedmin fl-ispazju
 Nisa fl-ispazju
 Annimali fl-ispazju
 Qtates fl-ispazju
 Félicette
 Klieb fl-ispazju
 Klieb spazjali Sovjetiċi
 Ġrieden fl-ispazju
 Fe, Fi, Fo, Fum, u Phooey
 Xadini u primati fl-ispazju
 Fkieren tal-art fl-ispazju
 Zond 5
 Mikroorganiżmi ttestjati fl-ispazju ekstratmosferiku
 Pjanti fl-ispazju
 Abitazzjoni spazjali
 Effett tat-titjir spazjali fuq il-ġisem tal-bniedem
 Ikel fl-ispazju
 Mediċina fl-ispazju
 Newroxjenza fl-ispazju
 Reliġjon fl-ispazju
 Milied fuq l-Istazzjon Spazjali Internazzjonali
 Sess fl-ispazju
 Kitba fl-ispazju

Oqsma interdixxiplinari relatati mal-ispazju 

 Astrobijoloġija
 Astrobotanika
 Astrokimika jew kożmokimika
 Kożmoloġija
 Xjenza planetarja – trikkib max-xjenza tad-Dinja
 Riċerka dwar l-ambjent mikro-g
 Astronomija forensika
 Arkeoloġija spazjali – l-istudju tal-artefatti umani fl-ispazju ekstratmosferiku
 Mediċina spazjali
 Arkitettura spazjali
 Arkeoastronomija – l-istorja tal-fehim uman tal-univers
 Astroantropoloġija

Referenzi 

Xjenza
Spazju
Eugenija Šimkūnaitė

Eugenija Šimkūnaitė (twieldet fil-11 ta’ Frar 1920 – mietet fis-27 ta’ Jannar 1996) kienet spiżjara, etnografa u erbalista Litwana.

Bijografija 
Eugenija Šimkūnaitė twieldet f’Novorossiysk, Krasnodar Krai, ir-Russja fil-11 ta’ Frar 1920. Missierha, Franz Šimkūno, kien spiżjar u ommha, Olga Lebedeva, kienet infermiera. Fl-1922, il-familja telqet flimkien ma’ refuġjati oħra biex tirritorna fil-Litwanja. Il-familja stabbiliet ruħha f’Tauragnai, fejn missier Šimkūnaitė fetaħ spiżerija. Wara l-iskola primarja, Šimkūnaitė attendiet l-iskola sekondarja ta’ Utena u lestietha fl-1937. Fl-istess sena, daħlet l-Università ta’ Vytautas Magnus biex tistudja għal spiżjar. Fl-1941, ħadmet fi spiżerija f’Tauragnai, u mbagħad fl-Università ta’ Vilnius fl-1942, u ggradwat fl-1943.

Fl-1945, Šimkūnaitė ġiet impjegata bħala spiżjara fi ħdan l-isptar ta’ Vilnius. Fl-1947, ġiet maħtura bħala spettur tal-Bord Farmaċewtiku tad-Diviżjoni Kummerċjali tal-Ministeru tas-Saħħa. Hija marret tgħix f’Kaunas fl-1949 biex taħdem bħala assistent primarju tar-riċerka fil-Ġnien Botaniku ta’ Kaunas u biex tibda t-teżi tad-dottorat tagħha. Šimkūnaitė rritornat f’Vilnius f’Settembru 1950 biex tkompli r-riċerka għad-dottorat tagħha fl-Istitut tal-Bijoloġija tal-Akkademja tax-Xjenzi, u lestiet it-teżi tagħha fl-1952.

Mill-1955 sal-1957, hija ħadmet fil-Każakistan fl-impjant tal-pjanti mediċinali tal-Unjoni Sovjetika kollha. Meta reġgħet lura l-Litwanja fl-1957, reġgħet ġiet impjegata bħala spettur tal-Bord Farmaċewtiku tal-Ministeru tas-Saħħa, u saret kap tas-sezzjoni erbali fl-1969. Šimkūnaitė rtirat fl-1975. Fl-1993, il-Kunsill tax-Xjenza Litwan ta grad ta’ dottorat tax-xjenzi naturali. Hija mietet fis-27 ta’ Jannar 1996, u ġiet midfuna maġenb il-ġenituri tagħha f’Tauragnai.

Legat 
Il-Fundazzjoni ta’ Mafkar ta’ Eugenija Šimkūnaitė ġiet stabbilita fl-1997 u għandha l-għan li tippromwovi l-istudju tal-farmaċewtika u l-ħidma fil-qasam tar-riċerka erbali. Fl-1998, l-iskola sekondarja ta’ Tauragnai ssemmiet f’isimha.

Referenzi 

Twieldu fl-1920
Mietu fl-1996
Xjenzati
Yuliya Gushchina

Yuliya Aleksandrovna Gushchina (bir-Russu: Ю́лия Александровна Гу́щина, twieldet fl-4 ta' Marzu 1983 f'Novocherkassk, l-Oblast ta' Rostov) hija atleta veloċista Russa li tispeċjalizza fit-tlielaq tal-200 metru.

Fit-30 ta' Novembru 2017, ir-riżultati tagħha mil-Logħob Olimpiku tal-2012 ġew skwalifikati minħabba li rriżultat pożittiva għat-test tad-doping.

Karriera 
Gushchina rrappreżentat lir-Russja fil-Logħob Olimpiku tal-2008 f'Beijing u kkompetiet fir-relay tal-4x100 metru, flimkien ma' Aleksandra Fedoriva, Yuliya Chermoshanskaya u Yevgeniya Polyakova. Fit-tieni round tal-kwalifikazzjoni ġew it-tieni wara l-Ġamajka, iżda qabel il-Ġermanja u ċ-Ċina. Permezz ta' dan ir-riżultat ikkwalifikaw għall-finali fejn lestew it-tellieqa fi 42.31 sekonda, u b'hekk ġew l-ewwel u rebħu l-medalja tad-deheb. Il-Belġju u n-Niġerja ġew it-tieni u t-tielet. It-tim tal-Ġamajka ma lestiex it-tellieqa minħabba żball huma u jgħaddu t-tubu tat-tellieqa lil xulxin. F'Awwissu 2016, il-medalja tad-deheb ta' Gushchina u t-tliet atleti Russi sħabha l-oħra fil-Logħob Olimpiku ġiet irrevokata minħabba ksur tar-regoli dwar id-doping min-naħa ta' Chermoshanskaya.

Wara t-tħabbira tal-2017 tal-iskwalifikazzjoni tat-tim Russu tal-4x400 tal-2012, minħabba ksur tar-regoli dwar id-doping min-naħa ta' Antonina Krivoshapka, it-tliet medalji Olimpiċi ta' Gushchina ġew irrevokati.

Fil-Kampjonati tad-Dinja tal-2009 li saru f'Berlin, Gushchina bidlet mit-tellieqa tal-400 metru għal dik tal-200 metru u kkompetiet sas-semifinali iżda bi żbrixx ma għaddietx għal finali. Fir-relay tal-4x100 metru, ir-Russja ġiet ir-raba' fil-finali u dan kien diżappunt kbir. Fl-ewwel post ġiet il-Ġamajka, fit-tieni l-Bahamas u fit-tielet il-Ġermanja.

Fil-Kampjonati tad-Dinja tal-2013, matul iċ-ċerimonja tal-għoti tal-medalji għar-relay tal-4x100 metru tan-nisa, ittieħdu ritratti ta' Kseniya Ryzhova u Yuliya Gushchina jbusu lil xulxin fuq ix-xofftejn u dawn saru popolari ferm fuq il-midja soċjali. Dawn ġew interpretati bħala protesta fir-rigward tal-liġijiet kontra l-persuni omosesswali fir-Russja. Kemm Ryzhova kif ukoll Gushchina ċaħdu kwalunkwe intenzjoni li jagħmlu tali protesta, u qalu li sempliċement kienu ferħanin se jtiru bis-suċċess atletiku li kisbu, u stqarru li t-tnejn kienu miżżewġin ma' rġiel. Għalkemm il-mezzi tax-xandir iffukaw fuq Ryzhova u Gushchina, l-erba' atleti Russi tar-relay biesu lil xulxin fuq ix-xofftejn għal żmien qasir meta ngħataw il-medalji. Ryzhova ddeskriviet l-allegazzjonijiet tal-konnessjoni tagħha mal-LGBT bħala insult. Il-Ministru Russu għall-Isport, Vitaly Mutko, qal li l-mezzi tax-xandir tal-Punent kienu kabbru l-kwistjoni żżejjed, u saħaq li r-relazzjonijiet bejn persuni tal-istess sess mhumiex illegali fir-Russja u li l-mezzi tax-xandir lokali ma għamlux l-istess għagħa li għamlu dawk tal-Punent.

Kompetizzjonijiet internazzjonali

L-aqwa ħinijiet personali 

 100 metru – 11.13 s (2006)
 200 metru – 22.53 s (2005)
 400 metru – 49.28 s (2012)

Referenzi 

Twieldu fl-1983
Sportivi Russi
Lučka Kajfež Bogataj

Lučka Kajfež Bogataj (twieldet fit-28 ta’ Ġunju 1957) hija klimatologa Slovena li tispeċjalizza fil-meteoroloġija agrikola.

Ħajja bikrija u edukazzjoni 
Lučka Kajfež Bogataj twieldet fit-28 ta’ Ġunju 1957. Hija ggradwat fl-1980 mill-Fakultà tax-Xjenzi Naturali u t-Teknoloġija tal-Università ta’ Ljubljana u ngħatat id-dottorat tagħha mill-Fakultà tal-Bijoteknoloġija. Imbagħad hija wettqet taħriġ ta’ wara d-dottorat fl-Istati Uniti u fl-Iżvezja.

Xogħol u esperjenza 
Hija riċerkatur u professur fl-Università ta’ Ljubljana. Lučka Kajfež Bogataj taħdem full-time bħala professur fil-Fakultà tal-Bijoteknoloġija u hija President tad-Dipartiment tal-Meteoroloġija Agrikola. Hija kienet ukoll il-kap taċ-Ċentru għall-Bijometroloġija fil-Fakultà tal-Bijoteknoloġija mill-1966. Hija tagħti lekċers fil-Fakultà tal-Matematika u tal-Fiżika kif ukoll fil-Fakultà tal-Arkitettura. Hija wkoll membru tal-Għaqda Meteoroloġika Ewropea. F’pajjiżha hija meqjusa bħala waħda mill-pijunieri fl-istudju tal-impatt tat-tibdil fil-klima, b’mod partikolari fir-rigward tat-tkabbir u l-produzzjoni agrikola. Bogataj inħatret bħala membru tal-Grupp Intergovernattiv ta’ Esperti dwar it-Tibdil fil-Klima (IPCC) f’Ġinevra, u fl-2007 kienet il-Viċi President tal-Grupp ta’ Ħidma II “Impatti, Adattament u Vulnerabbiltà” fit-tħejjija tar-Raba’ Rapport ta’ Valutazzjoni tal-IPCC.

Rikonoxximenti 
Fl-2008, il-President tas-Slovenja ta’ dak iż-żmien, Danilo Türk, taha l-Ordni tal-Mertu għax-xogħol xjentifiku tagħha dwar it-tibdil fil-klima u d-dedikazzjoni tagħha għall-ħarsien tal-ambjent. Hija kienet parti mill-grupp ta’ esperti tal-IPCC li fl-2007, flimkien ma’ Albert Arnold (Al) Gore Jr., li ngħataw il-Premju Nobel tal-Paċi għall-isforzi tagħhom biex jibnu u jxerrdu iktar għarfien dwar it-tibdil fil-klima kkawżat mill-bniedem. L-Università ta’ Veracruz tat medalja lil Bogataj għall-mertu xjentifiku fl-2008. Bogataj għandha wkoll dottorat onorarju mill-Università ta’ Primorska (2011), u ssemmiet fil-grupp ta’ nisa ta’ ispirazzjoni fl-Ewropa fl-2012.

Referenzi 

Xjenzati
Twieldu fl-1957
Slovenja
WorldCat

Il-WorldCat huwa katalgu kkonsolidat li jelenka l-kollezzjonijiet ta' 15,600 librerija f'107 pajjiżi li jipparteċipaw fil-kooperattiva globali OCLC. Dan imħaddem minn OCLC, Inc. Il-libreriji membri li jabbonaw fih, kollettivament jieħdu ħsieb il-manutenzjoni tal-bażi tad-data tal-WorldCat, l-akbar bażi tad-data biblijografika fid-dinja. Il-bażi tad-data tinkludi sorsi oħra ta' informazzjoni flimkien mal-kollezzjonijiet tal-libreriji membri. L-OCLC tipprovdi l-katalgu WorldCat b'xejn għal-libreriji, iżda l-katalgu huwa l-pedament għal servizzi OCLC oħra ta' abbonament (bħall- qsim tar-riżorsi u l-immaniġġjar tal-ġbir). Il-WorldCat jintuża mil-librara għall-ikkatalogar u r-riċerka u mill-pubbliku ġenerali.

Storja 
L-OCLC twaqqfet fl-1967 taħt it-tmexxija ta' Fred Kilgour. Dik l-istess sena, OCLC bdiet tiżviluppa t-teknoloġija tal-katalgu kkonsolidat li aktar tard evolviet fil-WorldCat; l-ewwel xogħlijiet fil-katalgu ġew miżjuda fl-1971.

Fl-2003, l-OCLC bdiet il-programm pilota "Open WorldCat", u għamlet rekords imqassra minn sottogrupp tal-WorldCat disponibbli għal siti web u bejjiegħa tal-kotba msieħba, biex tiżdied l-aċċessibilità tal-kollezzjonijiet għal-libreriji membri abbonati magħha.

F'Ottubru 2005, l-istaff tekniku tal-OCLC beda proġett wiki, WikiD, li jippermetti lill-qarrejja jżidu kummentarju u informazzjoni strutturata fuq il-post assoċjata ma' kwalunkwe rekord tal-WorldCat. Il-proġett WikiD eventwalment tneħħa gradwalment, u l-WorldCat aktar tard inkorpora kontenut iġġenerat mill-utenti b'modi oħra.

Fl-2006, il-WorldCat infetah biex kulħadd seta' jfittex direttament fis-sit web tiegħu, mhux biss permezz tal-interfaċċa tal-FirstSearch tal-abbonament li kien ilu għaxar snin disponibbli fuq il-web għal-libreriji abbonati. Tfittxijiet aktar sofistikati tal-WorldCat baqgħu disponibbli permezz tal-interfaċċa tal-FirstSearch.

Fl-2007, il-WorldCat Identities bdew jipprovdu paġni għal 20 miljun "identità", li huma metadata dwar l-ismijiet –prinċipalment awturi u persuni li huma s-suġġetti ta' titli ppubblikati.

Fl-2017, l-API tat-tiftix fuq il-WorldCat tal-OCLC ġiet integrata fl-għodda għar-referenzi tal-VisualEditor fil-Wikipedija, li tippermetti lill-edituri tal-Wikipedija jikkwotaw sorsi mill-WorldCat faċilment.

Mill-2017, l-OCLC u l-Internet Archive bdew jikkollaboraw biex ir-rekords tal-Internet Archive tal-kotba diġitalizzati jkunu disponibbli fil-WorldCat.

Minn Lulju 2020, il-WorldCat kien fih kważi 500 miljun rekord biblijografiku f'483 lingwa, li jirrappreżentaw aktar minn tliet biljun assi tal-libreriji fiżiċi u diġitali, u s-sett tad-data tal-persuni fil-WorldCat (miġbur mill-WorldCat) kien jinkludi 'l fuq minn 100 miljun persuna.

Il-kontribuzzjonijiet tal-libreriji lill-WorldCat isiru permezz tal-programm tal-kompjuter Connexion, li ġie introdott fl-2001; il-predeċessur tiegħu, Passaport OCLC, tneħħa gradwalment f'Mejju 2005.

Ħoloq esterni 
 Sit web uffiċjali
 
 X'inhu l-WorldCat? — spjegazzjoni iqsar fil-WorldCat

Referenzi 
Kopertattivi
Databases u indiċi bibliografiċi
Pubblikazzjoni
Toto Cutugno

Toto Cutugno (twieled fis-7 ta' Lulju 1943) huwa kantant, mużiċist u kittieb Taljan tal-kanzunetti pop. Huwa famuż l-iktar għall-kanzunetta internazzjonali "L'italiano" li nħarġet fl-1983 fl-album tiegħu bl-istess isem. Cutugno rebaħ il-festival tal-Eurovision fl-1990.

Diskografija 

 Voglio l’anima (1979)
 Innamorata, innamorato, innamorati (1981)
 La mia musica (1982)
 Per amore o per gioco (1985)
 Azzura malinconia (1986)
 Mediterraneo (1987)
 Toto Cutugno: sucessi in TV (1988)
 Toto Cutugno (1990)
 Non è facile essere uomini (1991)
 Se mi ami (Mediterraneo) (1994)
 Voglio andare a vivere in campagna (1995)
 Canzoni nascoste (1997)
 Star profile (2000)
 Il treno va... (2002)
 Come noi nessuno al mundo (2005)
 Cantando (2006)
 Un falco chiuso in gabbia (2008)

Ħoloq esterni 

 IMDb
 AllMusic
 Discogs
 MusicBrainz

Twieldu fl-1943
Rebbieħa tal-Festival tal-Eurovision
Kontestanti fil-Festival tal-Eurovision
Kantanti Taljani
Lika Kavzharadze

Lika Kavzharadze (bil-lingwa tal-Georgia: ლიკა ქავჟარაძე, twieldet is-26 ta’ Ottubru 1959 – mietet fil-11 ta’ Ottubru 2017) kienet attriċi tal-films mill-Georgia, li kienet magħrufa l-iktar għar-rwol tagħha fil-film drammatiku tal-1976 The Wishing Tree tar-reġista Tengiz Abuladze.

Bijografija 
Lika Kavzharadze twieldet fi Tbilisi fis-26 ta’ Ottubru 1959 fejn tħarrġet bħala pjanista fil-Konservatorju Statali ta’ Tbilisi sal-1973. Fl-1972, Lika Kavzharadze ġiet mistiedna mill-istudjo ċinematografiku ta’ Kartuli Pilmi taħdem bħala attriċi u ħadmet f’diversi films. L-iktar film li baqgħet magħrufa għalih kien The Wishing Tree ta’ Tengiz Abuladze fl-1976 fejn ħadmitha ta’ Marita.

Lika Kavzharadze nstabet mejta fl-appartament tagħha stess fi Tbilisi fil-11 ta’ Ottubru 2017 meta kellha 57 sena. Uffiċjali tal-pulizija sostnew li kienu qed jistħarrġu fil-possibbiltà ta’ suwiċidju.

Filmografija 

 Rotsa akvavda nushi (1972)
 Shadrevani (film televiżiv qasir) (1972)
 Mshvenieri kostiumi (1973)
 Kavkasiuri romansi (1975)
 The Wishing Tree (1976)
 Pepela (1977)
 Satadarigo borbali (1977)
 Iveria, da sikvaruli (1978)
 Dyuma na Kavkaze (1980)
 Shekhvedramde, megobaro... (1980)
 Dmitry II (1982)
 Blue Mountains (1983)
 Ojakhi (1985)
 Argonavtebi (1986)
 Dakarguli saganzuris sadzebnelad (1987)
 Chidaobas ra unda (1988)
 Tskhovreba Don Kikhotisa da Sancho Panchosi
 Shemsrulebeli 977 (1989)
 Spirali (1990)
 The Sun of the Sleepless (1992)
 Oqros oboba (1992)
 Mkholod ertkhel (1994)
 Chakluli suli (1994)
 Die kaukasische Nacht (1998)
 “Abandoned Don Juan” „მიტოვებული დონჟუანი“ (2000)
 “Trilogy” „ტრილოგია“ (2009)
 “Medusa Gorgonas” „მედუზა გორგონა“ (2012)
 “Muses for Painters” „მხატვრის მუზები“ (2014)

Referenzi 

Twieldu fl-1959
Mietu fl-2017
Atturi mill-Georgia
Ċensu Apap

Ċensu Apap, magħruf ukoll bħala Vincent Apap, (twieled it-13 ta’ Novembru 1909 – miet il-15 ta’ Frar 2003) kien skultur Malti li kien magħruf sew għad-disinn ta’ diversi monumenti pubbliċi u statwi tal-knisja, l-iktar il-Funtana tat-Tritoni fil-Belt Valletta. Huwa ġie msejjaħ “wieħed mill-aqwa skulturi ta’ Malta tal-Perjodu Modern” mill-istudjo ta’ Renzo Piano.

Bijografija 

Apap twieled il-Belt Valletta fl-1909, u kien ħu l-kbir tal-mużiċist Joseph Apap u tal-pittur William Apap. Huwa mar l-iskola ċentrali tal-gvern, u fl-1920 beda jattendi l-klassijiet ta’ filgħaxija tal-immudellar u tat-tpinġija. Huwa kien wieħed mill-ewwel studenti li rreġistra fl-Iskola tal-Arti li kienet għadha kif ġiet stabbilita fl-1925, fejn studja l-iskultura taħt Antonio Micallef. Fl-1927, rebaħ borża ta’ studju tal-Akkademja Brittanika tal-Arti f’Ruma, jistudja taħt l-iskultur Malti rinomat Antonio Sciortino.

Huwa rritorna Malta fl-1930, u ftit wara rebaħ l-ewwel kummissjoni tiegħu, il-monument ta’ Fra Diegu fil-Ħamrun. B’hekk sar magħruf fix-xena artistika ta’ Malta, u regolarment wera x-xogħlijiet tiegħu fil-wirjiet tal-Assoċjazzjoni tad-Dilettanti tal-Arti ta’ Malta matul is-snin 30 tas-seklu 20. Ċensu Apap inħatar assistent għalliem tal-immudellar fl-Iskola tal-Arti fl-1934, u sar kap tal-iskola fl-1947. Huwa baqa’ hemm sa meta rtira fl-1971, iżda reġgħu għajtulu seba’ snin wara fl-1978.

Il-patruni tax-xogħol ta’ Apap kienu jinkludu l-Logutenent Gvernatur ta’ Malta Sir Harry Luke kif ukoll Lord Mountbatten. Il-familja ta’ dan tal-aħħar għad għandha wħud mill-aqwa skulturi ta’ Apap. Fis-sittinijiet tas-seklu 20, ġew organizzati żewġ wirjiet tax-xogħlijiet tiegħu u ta’ ħuh William Apap f’Londra.

L-iktar xogħlijiet magħrufa ta’ Apap jinkludu diversi monumenti pubbliċi fil-Belt Valletta, bħall-Funtana tat-Tritoni 

(1959), il-bust ta’ Enrico Mizzi (1964), l-istatwa ta’ Pawlu Boffa (1976) u l-istatwa ta’ Ġorġ Borg Olivier (1990). Xogħlijiet oħra notevoli ta’ Apap jinkludu statwi fir-Rotunda tal-Mosta, fil-Knisja ta’ Santu Wistin fil-Belt Valletta, il-Katidral tal-Imdina, il-Bażilika ta’ San Ġorġ f’Għawdex, il-Knisja Parrokkjali tal-Qawra, il-Bażilika ta’ Santa Liena f’Birkirkara u l-Knisja Parrokkjali ta’ Ġesù Nazzarenu f’Tas-Sliema. L-aħħar xogħol maġġuri tiegħu kien il-bust ta’ Guido de Marco li tlesta meta kellu 89 sena. Il-motivi tat-teatru f’Palazzo Carafa fil-Belt Valletta ġew iddisinjati minn Apap.

Ċensu Apap iżżewweġ lil Maria Bencini fl-1941, u kellhom tlett itfal: John, Nella u Manon. Huwa miet fl-2003 meta kellu 93 sena.

Premjijiet u unuri 

 Membru tal-Ordni tal-Imperu Brittaniku (1956)
 Midalja tad-deheb tal-Għaqda tal-Arti, tal-Manifattura u tal-Kummerċ (1965)
 Cavaliere Ufficiale della Repubblica Italiana (1968)
 Ordni tal-Mertu (1993)

Huwa ġie nnominat kavallier tal-Ordni Militari Sovran ta’ Malta fl-1963.

Referenzi 

Skulturi Maltin
Twieldu fl-1909
Mietu fl-2003
Bandiera tas-Sorbi

Il-bandiera tas-Sorbi għandha tliet strixxi orizzontali ugwali. L-istrixxa ta' fuq hija blu, tan-nofs ħamra, u ta' isfel bajda. Il-bandiera għandha proporzjonijiet ta' 3:5.

Referenzi

Ħoloq esterni 

 FOTW – Sorb People (Brandenburg and Saxony) 
 Constitution of the Free State of Saxony of 1992 

Bnadar
Gruppi etniċi