Lagomorpha

Il-Lagomorfi fis-singular lagomorfu (Grieg "lagos" liebru: + "morphē" forma), li jiffurmaw l-ordni Lagomorpha, huma l-Fniek, il-Liebri u l-Piki. Dawn il-mammiferi plaċentati jinqasmu f'2 familji, il-Leporidae (fniek u liebri) u Ochotonidae (piki).

L-ispeċijiet lagomorfi jixbħu r-rodituri (l-ispeċijiet tal-ordni Rodenzja) u sas-seklu 20 dawn kienu kklassifikati bħala superfamilja fl-istess ordni. Minn dak iż-żmien 'l hawn il-klassifikazzjoni tagħhom inbidlet u ġew miġbura fl-ordni Lagomorpha għalihom biss. Għal ċertu żmien kien komuni li jitqiesu bħala relatati biss mill-bogħod mar-rodituri u li x-xebħ kien superfiċjali. Madankollu, minn studji ġenetiċi ħareġ li għalkemm huma distinti mir-rodituri, huma relatati fil-qrib sew, wara kollox.

Karatteristiċi 
 Il-Lagomorfi, għandhom 4 snien ta' quddiem jew inċisivi par wara l-ieħor (u mhux 2 biss bħar-rodituri) fix-xedaq ta' fuq.
 Il-Lagomorfi, jieklu biss ħxejjex (mhux bħar-rodituri, li jieklu kemm laħam u ħaxix)
 Il-Lagomorfi fir-raġel l-iscrotum (il-borża tal-ġilda li jkun hemm fiha t-testikoli) qiegħda quddiem jew fuq il-pene u mhux taħt.
 Fil-pene tal-lagomorfi m'hemmx għadma (il-baculum) (waqt li r-rodituri għandhom)
 Fil-Lagomorfi l-ikel jgħaddi darbtejn mis-sistema tad-diġestjoni tagħhom, billi jerġgħu jieklu l-cecotropes li jarmi ġisimhom għall-ewwel darba, dan jagħmluh biex jieħdu dak kollu li hu possibli bħala nutrimenti mid-dieta veġetarjana tagħhom.

Klassifikazzjoni 

 Ordni Lagomorpha
 Familja Ochotonidae
 Ġeneru Ochotona
 Sottoġeneru Pika: piki tat-Tramuntana
 Pika Alpina, Ochotona alpina
 Pika tal-fidda, Ochotona argentata
 Pika tal-kullar, Ochotona collaris
 Pika ta' Hoffmann, Ochotona hoffmanni
 Pika tat-Tramuntana jew Pika tas-Siberja, Ochotona hyperborea
 Pika ta' Pallas, Ochotona pallasi
 Pika Amerikana, Ochotona princeps
 Pika ta' Turuchan, Ochotona turuchanensis
 Sottoġeneru Ochotona: piki tal-isteppe
 Pika ta' Gansu jew Pika Griża, Ochotona cansus
 Pika tax-xofftejn suwed, Ochotona curzoniae
 Pika ta' Daurian, Ochotona dauurica
 Pika ta' Tsing-ling, Ochotona huangensis
 Pika ta' Nubra, Ochotona nubrica
 Pika ta' l-isteppa, Ochotona pusilla
 Pika tal-Afganistan, Ochotona rufescens
 Pika ta' Moupin, Ochotona thibetana
 Pika ta' Thomas, Ochotona thomasi
 Sottoġeneru Conothoa: piki tal-muntanji
 Pika ħamra taċ-Ċina, Ochotona erythrotis
 Pika ta' Forrest, Ochotona forresti
 Pika ta' Gaoligong, Ochotona gaoligongensis
 Pika ta' Glover, Ochotona gloveri
 Pika tal-Ħimalaja, Ochotona himalayana
 Pika ta' Ili, Ochotona iliensis
 Pika ta' Kozlov, Ochotona koslowi
 Pika ta' Ladak, Ochotona ladacensis
 Pika tal-widnejn kbar, Ochotona macrotis
 Pika ta' Muli, Ochotona muliensis
 Pika sewda, Ochotona nigritia
 Pika ta' Royle, Ochotona roylei
 Pika ħamra tat-Turkestan, Ochotona rutila
 Familja Prolagidae (estinta) 
 Ġeneru Prolagus 
 Pika ta' Sardinja, Prolagus sardus (estint)
 Familja Leporidae : Fniek u Liebri
 Ġeneru Pentalagus
 Fenek ta' Amami jew Fenek ta' Ryukyu, Pentalagus furnessi
 Ġeneru Bunolagus
 Fenek tax-xmara, Bunolagus monticularis
 Ġeneru Nesolagus
 Fenek tal-istrixxi ta' Sumatra, Nesolagus netscheri
 Fenek tal-istrixxi ta' Annam, Nesolagus timminsi
 Ġeneru Romerolagus
 Fenek tal-vulkan jew Teporingo, Romerolagus diazi
 Ġeneru Brachylagus
 Fenek pigmew, Brachylagus idahoensis
 Ġeneru Sylvilagus
 Sottoġeneru Tapeti
 Fenek tal-art mistgħadra, Sylvilagus aquaticus
 Fenek ta' denbu qotni tal-foresta jew Tapeti, Sylvilagus brasiliensis
 Fenek ta' denbu qotni ta' Dice, Sylvilagus dicei
 Fenek ta' denbu qotni ta' Omiltemi, Sylvilagus insonus
 Fenek tal-bassasa, Sylvilagus palustris
 Fenek ta' denbu qotni tal-artijiet baxxi tal-Veneżwela, Sylvilagus varynaensis
 Sottoġeneru Sylvilagus
 Fenek ta' denbu qotni tad-deżert, Sylvilagus audubonii
 Fenek ta' denbu qotni tal-muntanji ta' Manzano, Sylvilagus cognatus
 Fenek ta' denbu qotni tal-Messiku, Sylvilagus cunicularis
 Fenek ta' denbu qotni tal-Lvant, Sylvilagus floridanus
 Fenek tat-Tres Marias, Sylvilagus graysoni
 Fenek ta' denbu qotni tal-muntanji, Sylvilagus nuttallii
 Fenek ta' denbu qotni tal-muntanji ta' Appalach jew Fenek ta' denbu qottni skur, Sylvilagus obscurus
 Fenek robust, Sylvilagus robustus
 Fenek ta' denbu qotni ta' l-Ingilterra l-Ġdida, Sylvilagus transitionalis
 Sottoġeneru Microlagus
 Fenek xkupilja, Sylvilagus bachmani
 Fenek xkupilja ta' San Jose, Sylvilagus mansuetus
 Ġeneru Oryctolagus
 Fenek Ewropew, Oryctolagus cuniculus
 Ġeneru Poelagus
 Fenek ta' Bunyoro, Poelagus marjorita
 Ġeneru Caprolagus
 Fenek ta' Assam jew Liebru ispidu, Caprolagus hispidus
 Ġeneru Pronolagus
 Liebru l-ġebel aħmar ta' Natal, Pronolagus crassicaudatus
 Liebru l-ġebel aħmar ta' Jameson, Pronolagus randensis
 Liebru l-ġebel aħmar ta' Smith, Pronolagus rupestris
 Liebru l-ġebel aħmar ta' Hewitt, Pronolagus saundersiae
 Ġeneru Lepus
 Sottoġeneru Macrotolagus
 Liebru antilop, Lepus alleni
 Sottoġeneru Poecilolagus
 Liebru taż-żarbuna tas-silġ, Lepus americanus
 Sottoġeneru Lepus
 Liebru tal-Artiku, Lepus arcticus
 Liebru tal-Alaska, Lepus othus
 Liebru tal-muntanji, Lepus timidus
 Sottoġeneru Proeulagus
 Liebru ta' denbu iswed, Lepus californicus
 Liebru tal-ġnub bojod, Lepus callotis
 Liebru ta' Kap, Lepus capensis
 Liebru ta' Tehuantepec, Lepus flavigularis
 Liebru iswed, Lepus insularis
 Liebru tax-xgħari, Lepus saxatilis
 Liebru tad-deżert, Lepus tibetanus
 Liebru ta' Tolai, Lepus tolai
 Sottoġeneru Eulagos
 Liebru xkupa, Lepus castroviejoi
 Liebru ta' Yunnan, Lepus comus
 Liebru Korean, Lepus coreanus
 Liebru Korsikan, Lepus corsicanus
 Liebru Ewropew, Lepus europaeus
 Liebru ta' Granada, Lepus granatensis
 Liebru Manċurjan, Lepus mandshuricus
 Liebru sufi, Lepus oiostolus
 Liebru tal-altipjan ta' l-Etjopja, Lepus starcki
 Liebru ta' denbu abjad, Lepus townsendii
 Sottoġeneru Sabanalagus
 Liebru Etjopjan, Lepus fagani
 Liebru tas-savana Afrikana, Lepus microtis
 Sottoġeneru Indolagus
 Liebru ta' Hainan, Lepus hainanus
 Liebru Indjan, Lepus nigricollis
 Liebru ta' Burma, Lepus peguensis
 Sottoġeneru Sinolagus
 Liebru Ċiniż, Lepus sinensis
 Sottoġeneru Tarimolagus
 Liebru ta' Yarkand, Lepus yarkandensis
 Sottoġeneru incertae sedis
 Liebru Ġappuniż, Lepus brachyurus
 Liebru Abissinjan, Lepus habessinicus

Referenzi 
 Hoffmann, Robert S., Andrew T. Smith (November 16, 2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds) Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, 185-211. ISBN 0-8018-8221-4.
 The Paleobiology Database.
 Tassonomija tal-Mammiferi.

Lagomorpha