Indiċi

Indiċi huwa lista ta' kliem jew frażijiet ("intestaturi") u indikaturi assoċjati ("lokalizzaturi") fejn materjal utli relatat mal-intestatura jista' jinstab f'dokument jew f'ġabra ta' dokumenti. Xi eżempji huma l-indiċi fl-aħħar ta' ktieb u l-indiċi li jservi bħala katalgu tal-librerija.

F'indiċi tradizzjonali fl-aħħar paġni ta' ktieb, l-intestaturi jinkludu l-ismijiet tan-nies, il-postijiet, l-avvenimenti u l-kunċetti magħżula minn min iwettaq l-indiċjar għaliex iqishom rilevanti u ta' interess għall-qarrejja tal-ktieb. Min iwettaq l-indiċjar jista' jkun l-awtur, l-editur, jew parti terza professjonali li twettaq dan ix-xogħol. L-indikaturi tipikament ikunu n-numri tal-paġni, in-numri tal-paragrafi jew in-numri tat-taqsimiet.

F'katalgu tal-librerija, il-kliem ikun l-awturi, it-titli, l-intestaturi tas-suġġetti, eċċ., u l-indikaturi jkunu numri indikattivi. Il-magni tat-tiftix fuq l-internet (bħal Google) u t-tiftix fit-test kollu jgħinu biex ikun hemm aċċess għall-informazzjoni iżda mhumiex selettivi daqs indiċi, peress li jipprovdu ħoloq mhux rilevanti, u jaf iħallu barra xi informazzjoni rilevanti jekk ma tkunx espressa b'mod li jista' jiġi identifikat jew imbassar minn magna.

X'aktarx li l-iktar investigazzjoni avvanzata tal-kwistjonijiet relatati mal-indiċi tal-kotba ssir fl-iżvilupp tal-mapep skont is-suġġetti, li bdiet bħala mod kif jiġu rrappreżentati l-istrutturi tal-għarfien inerenti fl-indiċi tradizzjonali fl-aħħar tal-kotba. Il-kunċett integrat fl-indiċi tal-kotba ntuża wkoll għall-indiċi tal-bażijiet tad-data, li bl-istess mod jipprovdi mod sistematiku kif wieħed ifittex l-informazzjoni f'kollezzjoni kbira, għalkemm f'dan il-każ ikun għall-użu informatiku iktar milli għall-bnedmin.

Etimoloġija u plural 
Il-kelma oriġinat mil-Latin, fejn index tfisser "wieħed li jindika", "indikazzjoni", jew "it-tieni saba' jew il-werrej".

Bil-Latin, il-plural tal-kelma huwa indices. Bil-Malti, il-plural "indiċijiet" jintuża kemm għall-plural kif ukoll għal kuntesti matematiċi u informatiċi, u xi kultant għal kuntesti bibljografiċi – pereżempju, f'Women in World History: A Biographical Encyclopedia (1999-2002) li fih 17-il volum.

Il-plural jintuża ferm ukoll fl-industrija tal-pubblikazzjoni; fl-Istandard Internazzjonali ISO 999, Informazzjoni u dokumentazzjoni – Linji gwida għall-kontenut, għall-organizzazzjoni u għall-preżentazzjoni tal-indiċijiet.

Proċess tal-indiċjar

Indiċjar konvenzjonali 
Min iwettaq l-indiċjar jaqra t-test kollu u jidentifika kunċetti tajbin għall-indiċi (dawk li t-test jipprovdi informazzjoni utli dwarhom u li jaf ikunu rilevanti għall-qarrejja tal-ktieb). Min iwettaq l-indiċjar joħloq intestaturi tal-indiċi biex jirrappreżenta dawk il-kunċetti, u jinkitbu b'tali mod li jkunu jistgħu jinstabu skont l-ordni alfabetika (għaldaqstant, pereżempju, wieħed jikteb "proċess tal-indiċjar" u mhux "kif toħloq indiċi"). Dawn l-intestaturi u l-lokalizzaturi assoċjati magħhom (l-indikaturi għall-pożizzjonament fit-test) jiddaħħlu f'software tal-indiċjar speċjalizzat li jieħu ħsieb l-ifformattjar tal-indiċi u jiffaċilita l-fażi tal-editjar. L-indiċi mbagħad jiġi editjat biex tiġi imposta l-konsistenza fl-indiċi kollu.

Min iwettaq l-indiċjar irid janalizza t-test biex jippermetti l-preżentazzjoni ta' kunċetti u ta' ideat fl-indiċi li jaf ma jkunux imsemmija fit-test. L-indiċi huwa maħsub biex jgħin lill-qarrej, lir-riċerkatur, jew lill-professjonist tal-informazzjoni, iktar milli lill-awtur, isibu l-informazzjoni, allura min iwettaq l-indiċjar b'mod professjonali irid jaġixxi bħala pont bejn it-test u l-utent aħħari tiegħu.

F'diversi pajjiżi fosthom l-Istati Uniti, skont it-tradizzjoni l-indiċi ta' ktieb mhux fizzjoni jkun responsabbiltà tal-awtur, iżda l-biċċa l-kbira tal-awturi fil-fatt ma jagħmlux l-indiċjar. Ħafna mill-indiċjar isir minn ħaddiema esterni li jiġu impjegati mill-awturi, mill-pubblikaturi jew minn negozju indipendenti li jieħu ħsieb il-produzzjoni ta' ktieb, jew minn min jieħu ħsieb l-ippakkjar tal-kotba. Xi pubblikaturi u kumpaniji tal-bażijiet tad-data jimpjegaw lil ħaddiema apposta biex iwettqu l-indiċjar.

Qabel ma kien jeżisti s-software tal-indiċjar, l-indiċijiet kienu jinħolqu bl-użu ta' karti jew iktar tard ta' karti tal-indiċjar. Wara li kienu jimtlew mijiet ta' karti ta' dan it-tip (sakemm min iwettaq l-indiċjar jaqra l-ktieb minn qoxra sa qoxra), dawn imbagħad kienu jitpoġġew bl-idejn f'ordni alfabetika, u b'hekk kienu jservu bħala manuskritt għall-impaġnar u għall-istampar tal-indiċi.

Software tal-indiċjar 
Hemm software disponibbli biex jgħin lil min iwettaq l-indiċjar jibni indiċi ta' ktieb. Jeżistu diversi programmi tas-software tal-indiċjar apposta li jgħinu biex jiġu ssodisfati l-ħtiġijiet speċjali tal-għażla u tal-ikkupjar involuti fit-tħejjija tal-indiċi.

Indiċjar inkorporat 
L-indiċjar inkorporat jinvolvi l-inklużjoni tal-intestaturi tal-indiċi f'nofs it-test innifsu, iżda mdawra b'kodiċijiet sabiex normalment ma jintwerewx. Indiċi li jista' jintuża mbagħad jiġi ġġenerat awtomatikament mit-test inkorporat billi tintuża l-pożizzjoni tal-intestaturi inkorporati biex jiġu ddeterminati l-lokalizzaturi. Għalhekk, meta l-impaġnar jinbidel, l-indiċi jista' jiġi ġġenerat mill-ġdid bil-lokalizzaturi l-ġodda.

Id-dokumenti LaTeX jappoġġaw l-indiċijiet inkorporati primarjament permezz tal-pakkett MakeIndex. Diversi XML DTDs li jintużaw b'mod mifrux, inkluż DocBook u TEI, għandhom elementi li jippermettu l-ħolqien ta' indiċi direttament fil-fajls XML. Il-biċċa l-kbira tas-software tal-ipproċessar tat-testi, bħal StarWriter/OpenOffice.org Writer, Microsoft Word, u WordPerfect, kif ukoll xi software tal-pubblikazzjoni elettronika (pereżempju, FrameMaker u InDesign), kif ukoll għodda oħra (pereżempju, Flare ta' MadCap Software), għandhom xi faċilità għall-indiċjar inkorporat ukoll. TExtract u IndexExploit jappoġġaw l-indiċjar inkorporat tad-dokumenti tal-Microsoft Word.

Indiċi inkorporat jeħtieġ iktar żmien biex jinħoloq minn indiċi statiku konvenzjonali; madankollu, fit-tul indiċi inkorporat jista' jiffranka l-ħin meta l-materjal jiġi aġġornat jew impaġnat mill-ġdid. Dan għaliex, b'indiċi statiku, anke jekk jinbidlu ftit paġni, l-indiċi kollu jkollu jiġi revedut jew jinħoloq mill-ġdid filwaqt li b'indiċi inkorporat, il-paġni li jkunu nbidlu biss ikunu jeħtieġu aġġornament jew indiċjar.

Skop 
L-indiċijiet jiġu mfassla wkoll biex jgħinu lill-qarreja jsibu l-informazzjoni malajr u faċilment. Indiċi komplut u tassew utli mhuwiex sempliċement lista tal-kliem u tal-frażijiet li ntużaw f'pubblikazzjoni (li teknikament tissejjaħ konkordanza), iżda mappa organizzata tal-kontenut tagħha, inkluż kontroreferenzi, raggruppament ta' kunċetti simili, u xi analiżi intellettwali utli oħra.

Silta minn eżempju ta' indiċi bl-Ingliż fl-aħħar ta' ktieb:

 sage, 41–42. See also Herbs ← directing the reader to related terms
 Scarlet Sages. See Salvia coccinea ← redirecting the reader to term used in the text
 shade plants ← grouping term (may not appear in the text; may be generated by indexer)
 hosta, 93 ← subentries
 myrtle, 46
 Solomon's
 sunflower, 47 ← regular entry

Fil-kotba, l-indiċijiet ġeneralment jitpoġġew fl-aħħar (dan huwa komunement magħruf bħala indiċjar fl-aħħar tal-ktieb). Dawn jikkomplementaw il-werrej billi jippermettu l-aċċess għall-informazzjoni skont is-suġġetti speċifiċi, filwaqt li l-listi tal-kontenut jippermettu l-aċċess permezz ta' diviżjonijiet wesgħin tat-test irranġati skont l-ordni kif jidhru fil-ktieb. Ġie rrimarkat li, filwaqt li "mal-ewwel daqqa t'għajn, l-indiċi jidher bħala l-iktar parti xotta tal-ktieb, iżda wara spezzjoni iktar mill-qrib l-indiċi jista' jipprovdi kemm interess kif ukoll divertiment minn żmien għal żmien".

Kwalità tal-indiċi 
Xi prinċipji ta' indiċjar tajjeb jinkludu:

 L-iżgurar li is-suġġetti/it-taqsimiet jinkludu varjetà ta' entrati rilevanti fl-indiċi; ikun hemm żewġ jew tliet entrati għal kull suġġett
 Il-fehim tal-udjenza u l-fehim ta' x'tip ta' entrati fl-indiċi x'aktarx tfittex l-udjenza
 L-użu tal-istess stil fl-indiċi kollu (singular vs plural, kapitalizzazzjoni, eċċ.), billi jintużaw il-konvenzjonijiet tal-indiċjar standard

Nuqqasijiet fl-indiċjar (mhux daqstant ta' kwalità tajba):

 Suġġetti sinifikanti mingħajr entrati fl-indiċi
 Indiċjar żejjed mhux għax entrata tkun sinifikanti iżda sempliċement għax tissemma fil-ktieb
 Kontroreferenzi ċirkolari jiġifieri li jwasslu għal xulxin u ma jkunux ta' valur miżjud
 Referenzi għal diskussjonijiet ta' suġġett wieħed imxerrdin fost diversi intestaturi ewlenin
 Indiċjar ta' suġġetti simili b'mod inkonsistenti
 Taħwid ta' ismijiet simili
 Ordni alfabetika mhux korretta
 Inverżjonijiet mhux xierqa
 Subintestaturi mhux xierqa
 Indiċjar elettroniku abbażi tal-intestaturi tat-taqsimiet

Rwoli ta' min iwettaq l-indiċjar 
Uħud li jwettqu l-indiċjar bħala professjoni jispeċjalizzaw f'formati speċifiċi, bħal kotba akkademiċi, mikroformoli, indiċjar tat-testi online, l-indiċjar tal-magni tat-tiftix, l-indiċjar tal-bażijiet tad-data (l-applikazzjoni ta' vokabularju kkontrollat prestabbilit bħal MeSH għal artikoli li jridu jiġu inklużi f'bażi tad-data), u l-indiċjar tal-gazzetti, tal-ġurnali u tar-rivisti.

Uħud li jwettqu l-indiċjar bħala professjoni u li jkollhom l-esperjenza fil-vokabularji kkontrollati ħafna drabi jaħdmu wkoll bħala tassonomisti u bħala ontoloġisti.

Uħud jispeċjalizzaw f'oqsma partikolari, bħall-antropoloġija, in-negozju, il-kompjuters, l-ekonomija, l-edukazzjoni, id-dokumenti tal-gvern, l-istorja, il-liġi, il-matematika, il-mediċina, il-psikoloġija u t-teknoloġija. Prattikament wieħed jista' jwettaq l-indiċjar ta' kwalunkwe suġġett.

Referenzi fil-kultura popolari 
F'Il-Librerija ta' Babel, storja qasira ta' Jorge Luis Borges, hemm indiċi ta' indiċijiet li jikkataloga l-kotba kollha fil-librerija, li fiha l-kotba kollha possibbli.

Ir-rumanz ta' Kurt Vonnegut Cat's Cradle jinkludi personaġġ li jwettaq l-indiċjar bħala professjoni u jemmen li "l-indiċjar huwa xi ħaġa li awtur li jkun tassew dilettant iwettaq għall-ktieb tiegħu stess". Il-personaġġ isostni li kapaċi jifhem il-karattru ta' awtur permezz tal-indiċi li jkun ħoloq għat-test tiegħu stess, u jwissi lin-narratur li awtur, "Qatt ma għandek twettaq l-indiċjar tal-ktieb tiegħek stess".

Il-ktieb ta' Vladimir Nabokov Pale Fire jinkludi parodija ta' indiċi, li tirrifletti l-ġenn tan-narratur.

Ir-rumanz ta' Mark Danielewski House of Leaves jinkludi indiċi eżawrjenti u twil 41 paġna ta' kliem fir-rumanz, inkluż anke listi kbar ta' kliem bħal bħal, u, u l-artiklu.

The Index ta' J. G. Ballard huwa storja qasira li tiġi rrakkontata permezz ta' forma ta' indiċi ta' awtobijografija "mhux ippubblikata u forsi mħassra".

Standards 

 ISO 999: Linji Gwida tal-1996 għall-Kontenut, għall-Organizzazzjoni, u għall-Preżentazzjoni tal-Indiċijiet (dan huwa wkoll l-istandard nazzjonali fir-Renju Unit, fl-Awstralja, u f'New Zealand)

Għaqdiet 
L-Għaqda Amerikana għall-Indiċjar (ASI - American Society for Indexing) hija assoċjazzjoni nazzjonali mwaqqfa fl-1968 biex tippromwovi l-eċċellenza fl-indiċjar u żżid is-sensibilizzazzjoni tal-valur ta' indiċijiet imfassla tajjeb. L-ASI taqdi lill-indiċizzaturi, lil-librara, lill-astratturi, lill-edituri, lill-pubblikaturi, lill-produtturi tal-bażijiet tad-data, lill-fittiexa tad-data, lill-iżviluppaturi tal-prodotti, lill-kittieba tekniċi, lill-professjonisti akkademiċi, lir-riċerkaturi u lill-qarrejja, u lil oħrajn li għandhom x'jaqsmu mal-indiċjar. Hija l-unika organizzazzjoni professjonali fl-Istati Uniti ddedikata biss għall-avvanzar tal-indiċjar, tal-astrazzjoni u għal metodi relatati ta' rkupru tal-informazzjoni.

Għaqdiet simili oħra jinkludu:

 l-Assoċjazzjoni tal-Professjonisti tal-Indiċjar u tal-Bibljografi tan-Nofsinhar tal-Afrika (ASAIB)
 l-Għaqda Awstraljana u ta' New Zealand tal-Professjonisti tal-Indiċjar
 il-British Record Society
 l-Għaqda Ċiniża tal-Professjonisti tal-Indiċjar
 in-Network Ġermaniż tal-Professjonisti tal-Indiċjar/Deutsches Netzwerk der Indexer (DNI)
 l-Għaqda tal-Indiċjar tal-Kanada/Société canadienne d'indexation (ISC/SCI)
 in-Network tal-Professjonisti tal-Indiċjar tan-Nederlands (NIN)
 l-Għaqda tal-Professjonisti tal-Indiċjar

Iktar Qari 

 Booth, Pat (2001) Indexing: The Manual of Good Practice (K. G. Saur), 
 Borko, Harold & Bernier, Charles L. (1978) Indexing Concepts and Methods, 
 Browne, Glenda and Jermey, Jon (2007), The Indexing Companion (Cambridge University Press), 
 Diodato, V. (1994). User preferences for features in back of book indexes. Journal of the American Society for Information Science. 45(7), 529–536.
 Diodato, V. & Gandt, G. (1991). Back of book indexes and the characteristics of author and nonauthor indexing: Report of an exploratory study. Journal of the American Society for Information Science. 42(5), 341–350.
 Enser, P. G. B. (1985). Automatic classification of book material represented by back-of-the-book index. Journal of Documentation. 41(3), 135–155.
 Fugmann, R. (2006). Das Buchregister Methodische Grundlagen und praktische Anwendung. Frankfurt am Main: DGI. (DGI Schrift; Informationswissenschaft – 10).
 Grosch, A. N. (1986). Index-aid: Computer assisted back-of-the-book indexing. Electronic Library. 4(5), 278–280.
 Hornyak, B. (2002). Indexing Specialties: Psychology. Medford, NJ : Information Today, Inc.
 Kendrick, P. & Zafran, E. L. (Eds.). (2001). Indexing Specialties: Law. Medford, NJ : Information Today, Inc.
 Mulvany, Nancy (2005) Indexing Books, 2nd ed. (University of Chicago Press) 
 School of Library, archival and information studies, The University of British Columbia. Indexing resources on the WWW. Back-of-the-Book indexing. Hentet fra: https://web.archive.org/web/20140805233922/http://www.slais.ubc.ca/resources/indexing/backof2.htm
 Schütze, H. (1998). The Hypertext Concordance: A Better Back-of-the-Book Index. I: Proceedings of Computerm ´98 (Montreal, Canada, 1998). D. Bourigault, C. Jacquemin, and M.-C. L´Homme, Eds., pp. 101–104.
 Smith, Sherry & Kells, Kari (2005) Inside Indexing: the Decision-Making Process (Northwest Indexing Press), 
 Stauber, Do Mi (2004) Facing the Text: Content and Structure in Book Indexing (Cedar Row Press) 
 Towery, M. (Ed.). (1998). Indexing Specialties: History. Medford, NJ: Information Today, Inc.
 Wellisch, Hans (1995) Indexing from A to Z, 2nd ed. (H. W. Wilson) 
 Wellisch, Hans, H. (1986). "The Oldest Printed Indexes." The Indexer vol 15 no 2 October., pp. 1–10.
 Witty, F. J. (1965). Early indexing techniques. Library Quarterly 35, 141–148.
 Wu, Z. etc. (2013). Can Back-of-the-Book Indexes be Automatically Created? In Proceedings of CIKM 2013. San Francisco, CA, USA.
 Wyman, L. P. (Ed.). (1999). Indexing Specialities: Medicine. Medford, NJ: Information Today, Inc.

Referenzi 

Pubblikazzjoni
Kotba