Irħula ta' Malta

Din hija lista' ta' Irħula ta' Malta.

Malta

Ħ'Attard
Ta' Qali
Ħal Balzan
Il-Birgu
Birkirkara
Fleur De Lys
Mrieħel
Birżebbuġa
Hal-Far
Kalafrana
Qajjenza
Bormla
Dingli
Fgura
Il-Furjana
Ħal-Għarghur
Għasri
Għaxaq
Gudja
Gżira
Manoel Island
Il-Ħamrun
L-Iklin
L-Isla
Kalkara
Ħal Kirkop
Ħal Lija
Ħal Luqa
Il-Marsa
Marsaskala
Marsaxlokk
Mdina
Mellieħa
Ċirkewwa
Għadira
Għajn Tuffieħa
Manikata
Mġarr
Żebbiegh
Mosta
Bidnija
Mqabba
Msida
Mtarfa
Naxxar
Baħar iċ-ċagħaq
Birguma
Magħtab
Salina
San Pawl tat-Tarġa
Raħal Ġdid
Pembroke
Pieta
Gwardamangia
Qrendi
Rabat
Baħrija
L-Imtaħleb
Tal-Virtù
Ħal Safi
San Ġiljan
Paceville
San Ġwann
Il-Kappara
San Pawl il-Baħar
iIl-Bidnija
Buġibba
Burmarrad
Pwales
Il-Qawra
San Martin
Wardija
Xemxija
Santa Luċija
Siġġiewi
Sliema
Swieqi
Ibraġ
Madliena
Ta' Xbiex
Hal Tarxien
Valletta
Xgħajra
Żejtun
Żurrieq
Bubaqra

Għawdex

Fontana
Għajnsielem
Għarb
Kemmuna
Kerċem
Munxar
Xlendi
Nadur
Qala
Rabat
San Lawrenz
Sannat
Xagħra
Xewkija
Żebbuġ
Marsalforn

Laqmijiet ta' xi rħula 
Il-laqam huwa ħaġa mill-aktar komuni f'kull soċjetà, kemm dawk l-imsejjħa żviluppati, kif ukoll f'dawk li mhumiex meqjusa bħala tali. L-artiklu li ġej ma jiddiskutiex il-laqam in ġenerali imma jiffoka fuq it-tradizzjoni antika ta' laqmijiet mogħtija lill-irħula Maltin u lil min jgħamarhom. Qed jitniżżlu wkoll l-aktar tifsiriet komuni l-għaliex ir-raħal partikolari għandu dak il-laqam.

L-Isla 
Fi żmien l-Assedju l-kbir il-kmandant li kien inkarigat mill-Isla kien jismu xi ħaġa tixbah Ċejċu . Jum minnhom, it-truppi li kienu jiehdu hsieb l-Isla għamlu attakk  b'saħħtu fuq l-għedewwa. La Vallette staqsa minn kienu u ta' madwaru weġbuh li kienu grupp taht ta' Ċejċu. B'hekk in-nies tal-Isla bdew jissejħu ta' Ċejċu, Ċacu. Zmien wara, kien hemm drawwa li meta nies issajru xi tjur, kienu jitfghu r-rix wara il-bieb biex kulhadd ikun jaf u biz-zmien Ta' Ċaċu sar il-laqam sinonomu għan-nies ta l-Isla li jħobbu jiftaħru.

Il-Birgu 
Lin-nies tal-belt tal-Birgu jgħidulhom tat-Tokba. Din hija l-kelma Maltija "toqba", biss tingħad bil-"k" minflok bil-"q" minħabba d-drawwa li għandhom in-nies tal-Birgu, bħan-nies ta' xi rħula oħra li jlissnu l-"q" bil-ħoss ta' "k". Jingħad li t-Tokba hija referenza għal-post fejn imorru jgħumu n-nies tal-Birgu. Oħrajn jgħidu li t-Tokba hija referenza għal bieb ċkejken li hemm fis-sur u li jissejjaħ b'dan l-isem.

Bormla 
Il-laqam tan-nies ta' Bormla huwa "Ta' baħarhom" jew "Ta' baħar iċ-ċwieċ". Dan jingħad minħabba li l-baħar tagħhom ġie meħud kollhu mit-tarzna. Dan il-laqam illum ma jregix ghax it-tarzna f'Bormla giet zarmata.

Ir-Rabat 
Rabti kibx. Hekk jissejħu r-Rabtin. Kibx hija kelma oħra Maltija għal muntun. Jista' jkun li b'dan il-laqam iridu jfissru li r-Rabtin huma nies ta' rashom iebsa. Filfatt teżisti l-idjoma li tgħid Rabti u Żebbuġi jagħmlu Lhudi (Il-Lhud huma meqjusa bħala nies ta' rashom iebsa u li jagħmlu li jfettlilhom u għall-flus.)

Il-Furjana 
Tal-kagħka u tal-Irish. Tal-kagħka gej minn traffic island żgħira li hemm waqtli tal-Irish ġej mir-rabta li hemm bejn il-Furjana u ħafna Irlandiżi li kienu jgħixu hemm u mill-gear tal-futbol li jilbsu Floriana FC aħdar u abjad li ġie mgħoti lit-tim fl-1905 mill-Royal Irish Fusiliers.

Ħal Għargħur 

Fil-passat dan ir-raħal kien jiġi msejjaħ pajjiż it-tewm, peress li ħafna tewm kien jiġi prodott u mnixxef f'dan ir-raħal. L-Għargħurin ta' dari kienu magħrufin illi jisirqu t-tewm ta'xulxin, illi kien ikun fuq il-bjut biex jinxef. Dan kien jinsteraq billi kienu jdendlu qattus minn denbu ma' lasta u jresquh lejn tarf bejt. Il-qattus kien jibda jipprova jaqbad mal-bejt u b'hekk kien iwaqqa` fl-art it-tewm li kien ikun hemm fuq il-bejt.

Partijiet minn ħal Għargħur li llum jagħmlu parti mis-Swieqi kienu jissejħu pajjiż il-baqar. Dan minhabba li kien hemm ħafna rziezet tal-baqar fl-inħawi.

L-Għargħurin, fil-passat, kienu magħrufin ukoll bħala tas-sikkina fost in-nies l-oħra tan-naħa ta' fuq ta' Malta. Dan minħabba illi ħafna rġiel minn dan ir-raħal kienu jġorru sikkina jew mus magħhom, fil-waqt illi n-nisa kienu jżommu fuqhom tip ta'arma msejjħa dies, illi kienet forma ta virga kemxejn ħoxna ġejja għall-ponta miż-żewġ naħat. L-Għargħurin kellhom ukoll il-fama ta'nies 
ħorox, u dan seta` wassal iktar biex jinħoloq dan il-laqam.

Il-Ħamrun 
Il-Ħamruniżi huma magħrufa bħala tas-sikkina minħabba li huma meqjusa bħala nies ġellidin.

Tas-Sliema 
Tax-Xelin u Tal-pepè huma żewġ laqmijiet tas-Slimiżi. L-ewwel wiehed gej mill-fatt li meta tas-Sliema kienet taht l-Inglizi, dawn kienu jharsu l-isfel lejn il-Maltin kollha inkluzi is-Slimizi, u biex juru superjorita, kienu jistidnuwhom imorru l-knisja u hemm kienu jghatuhom "hobza u xelin" biex jitrejjqu. It-tieni wieħed ġej mill-fatt li n-nies ta' Tas-Sliema kienu meqjusa bħala ta' klassi għolja u li jħobbu jitfgħu ħafna kliem bl-Ingliż. B'hekk b'pepè jkunu jridu juru ċertu snobbiżmu. Hemm min jgħid li l-kelma pepè ġejja mill-fatt li s-Slimiżi kienu jsejjħu lil missierhom papà b'ċertu tgħawwiġ tal-ilsien minflok missier, pà jew tà kif kienu jsejjħulu n-nies t'irħula oħra. B'hekk ħadu l-laqam tal-papà li bit-tgħawwiġ tal-ilsien inbidel f'pepè.

L-Imsida 
Il-Misidjani huma msejjħa Tal-Ħama. Meta tinżel ħafna xita l-Imsida kien (u f'xi postijiet għadu) jsofri minn għargħar. Għalhekk, mal-ilma li kien jinżel l-Imsida u jgħerreq il-post, kien jinżel ħafna ħama.

Birkirkara 
Il-Karkariżi huma magħrufa bħala ta' sormhom ċatt. Ma hemm ebda referenza ufficjali li tindika minfejn gej dan il-laqam izda hafna isostnu li il-karkarizi setghu kienu assocjati ma nies ghazzenin, li dejjem bilqegheda.  Hemm storja li tghid li darba il-Karkarizi kienu qedin itellghu il-qampiena l-kbira tal-Parrocca ta' Santa Elena, inqata' l-habel u kulhadd mar ghal sormu.....

Ħal-Qormi 
Sa nofsinhar irġiel. Dan hu l-laqam marbut mal-Qriema. Hemm bosta tifsiriet għal dan. Xi wħud jgħidu li dan il-laqam ġej għax il-Qriema kienu jħobbu l-qatra wara l-ikel u għalhekk wara ma jibqgħux daqshekk f'tagħhom. Tifsira oħra hija li minħabba li Ħal-Qormi huwa magħruf għall-furnara tiegħu, dawn peress li jgħaddu l-lejl jagħmlu l-ħobż, wara nofsinhar kienu jmorru jistrieħu. Tifsira oħra, mhux daqshekk popolari hija li l-arloġġ tal-knisja kien waqaf fuq nofsinhar u ma baqax jaħdem u b'hekk ingħatalhom dan il-laqam.

Birżebbuġa 
In-nies ta' Birżebbuġa jsibuhom bħala Ta' Wara l-Muntanji għaliex ir-raħal ta' Birżebbuġa jinsab fin-nofsinhar nett ta' Malta f'ħalq il-ħuta maqtugħ minn irħula oħrajn.

Valletta 
Tal-Iljun.  Il-Beltin maghrufin ta l-iljun minhabba li l-arma tal-belt kapitali, li hija mehuda mill-istemma tal-Gran Mastru La Valette.  Huma ukoll maghrufin Tal-Palestina, ghaliex huma nies gellieda u passjonali hafna, specjalment ghal Belt taghhom.

Bliet ta' Malta