joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Park Naturali Nazzjonali tal-Karpazji

Il-Park Naturali Nazzjonali tal-Karpazji (bl-Ukren: Карпатський національний природний парк) huwa park nazzjonali li jinsab fl-Oblast ta' Ivano-Frankivsk, fl-Ukrajna. Il-park ġie stabbilit fit-3 ta' Ġunju 1980 biex jiġu protetti l-pajsaġġi muntanjużi tal-Karpazji fl-Ukrajna. Il-kwartieri ġenerali tal-park jinsabu f'Yaremche. Il-Park Naturali Nazzjonali tal-Karpazji kien l-ewwel park nazzjonali fl-Ukrajna u huwa wieħed mill-ikbar parks nazzjonali tal-pajjiż.

Topografija 

Iż-żona tal-park hija kondiviża bejn ir-Raion ta' Nadvirna u r-Raion ta' Verkhovyna fil-Lbiċ tal-Oblast ta' Ivano-Frankivsk, fil-fruntiera mal-Oblast ta' Zakarpattia. L-erja tal-park hija 515.7-il kilometru kwadru, li minnhom 3,834 kilometru kwadru huma l-erja fejn kwalunkwe attività ekonomika hija pprojbita. Il-park jinsab fl-ogħla parti tal-Karpazji Ukreni, fuq ix-xaqlibiet tal-Lvant tal-baċiri tad-drenaġġ tax-xmara Prut u tax-Xmara s-Sewda ta' Cheremosh. Ix-xmara Prut tnixxi fi ħdan il-park, u l-ogħla punt tal-Ukrajna, il-muntanja Hoverla (2,061 metru (6,762 pied)), jinsab fi ħdan il-fruntieri tal-park. L-iżjed punt baxx tal-park huwa madwar 500 metru (1,600 pied).

Fl-1921, fl-ogħla parti tal-Karpazji Ukreni nħolqot riżerva naturali li oriġinarjament kellha erja ta' 4.47 kilometru kwadru. Fl-1968, kien hemm fużjoni tagħha fir-Riżerva Statali l-ġdida tal-Karpazji. Il-Park Naturali Nazzjonali tal-Karpazji ġie stabbilit fl-1980 permezz ta' digriet tal-Kunsill tal-Ministri tar-Repubblika Soċjalista Sovjetika Ukrena, u kien jinkludi madwar nofs l-erja li qabel kienet tagħmel parti mir-Riżerva Statali tal-Karpazji. Il-park huwa unità indipendenti subordinata għall-Ministeru għall-Ekoloġija u r-Riżorsi Naturali tal-Ukrajna.

Ekoreġjun u klima 
Il-park jinsab fl-ekoreġjun tal-foresti muntanjużi tal-Karpazji. Minħabba l-altitudni tiegħu, il-klima tal-park tal-Karpazji hija klima Subartika, mingħajr staġun niexef (klima Subartika (Dfc) skont il-klassifikazzjoni klimatika ta' Köppen). Din il-klima hija kkaratterizzata minn sjuf miti (bejn xahar u tliet xhur biss b'temperaturi 'l fuq minn 10 °C (50.0 °F)) u minn xtiewi kesħin u bil-borra (l-iksaħ xahar ikollu temperaturi ta' −3 °C (26.6 °F)).

Flora u fawna 

Il-pajsaġġi fil-park jinkludu l-mergħat u l-foresti Alpini. L-iżjed tliet speċijiet komuni ta' siġar fil-park huma ż-żnuber abjad (Abies alba), il-fagu Ewropew (Fagus sylvatica), u l-abit (Picea abies). Il-Kaskata ta' Huk, li tinsab fi ħdan il-park, hija l-ogħla kaskata unika mhux imtarrġa fil-Karpazji Ukreni (84 metru (276 pied)). Hemm ukoll żewġ lagi ta' oriġini glaċjali.

Użu pubbliku 
Iż-żona tal-Park Naturali Nazzjonali tal-Karpazji storikament kienet abitata mill-hutsuls u fiha għadd ta' monumenti storiċi u arkitettoniċi, fosthom binjiet storiċi tal-injam. Tintuża b'mod attiv għat-turiżmu, u sal-2012 kellha 48 mogħdija tal-mixi b'manutenzjoni tajba.

Referenzi 

Ukrajna
Parks Nazzjonali
Riżervi Naturali
Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fis-Slovenja

Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972. Il-wirt kulturali jikkonsisti minn monumenti (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, skulturi monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u bijoloġiċi), ġeoloġiċi u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' annimali u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-xjenza, tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali. Is-Slovenja, wara d-dikjarazzjoni tal-indipendenza mill-Jugoslavja fil-25 ta' Ġunju 1991, ratified the convention on 5 November 1992.

Mill-2021, is-Slovenja għandha ħames Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. L-ewwel sit fis-Slovenja li żdied mal-lista kienu l-Għerien ta' Škocjan, li tniżżlu fl-għaxar sessjoni tal-UNESCO fl-1986. Fis-snin 10 tas-seklu 21, tniżżlu tliet Siti ta' Wirt Dinji oħra, kollha kemm huma siti transnazzjonali: is-Siti preistoriċi bil-puntali madwar l-Alpi f'Ig, fl-2011, Idrija, bħala parti mill-Wirt tal-Merkurju ta' Almadén u Idrija, fl-2012, u żewġ riżervi forestali, il-Foresti Verġni ta' Krokar u Snežnik–Ždrocle fl-2017, bħala parti mill-estensjoni tas-sit tal-Foresti Antiki u Primordjali tal-Fagu tal-Karpazji u ta' Reġjuni Oħra tal-Ewropa. L-iżjed sit li żdied dan l-aħħar kienu x-Xogħlijiet ta' Jože Plečnik f'Ljubljana – Disinn Urban Iċċentrat fuq il-Bniedem, fl-2021. Minn dawn il-ħames siti, l-Għerien ta' Škocjan u l-Foresti Primordjali tal-Fagu huma siti naturali filwaqt li t-tliet siti l-oħra huma siti kulturali, abbażi tal-kriterji tal-għażla tal-UNESCO.

Siti ta' Wirt Dinji 
L-UNESCO tiddeżinja s-siti abbażi ta' għaxar kriterji tal-għażla; kull sit irid jissodisfa mill-inqas wieħed mill-għaxar kriterji. Il-kriterji (i) sa (vi) huma kulturali, filwaqt li l-kriterji (vii) sa (x) huma naturali.

NB: * Siti transnazzjonali (bl-ikħal)

Slovenja
Listi ta' Siti ta' Wirt Dinji
Madagascar (film)

Madagascar huwa film animazzjoni Amerikan tal-2005, dirett u miktub minn Eric Darnell u Tom McGrath. Fil-partijiet ewlenin Ben Stiller, Chris Rock, David Schwimmer, Jada Pinkett Smith, Sacha Baron Cohen, Cedric the Entertainer, u Andy Richter.

Ħoloq Estreni 

 Websajt Uffiċjali
 Madagascar fuq IMDb
 Madagascar fuq Rotten Tomatoes

Ċinema
Għar tal-Irħam

L-Għar tal-Irħam (bir-Russu: Мра́морная пещера, bl-Ukren: Мармурова печера, bit-Tatari tal-Krimea: Mermer qobası, Мермер къобасы) huwa għar fil-Krimea, fil-promontorju baxx tal-katina muntanjuża ta' Chatyr-Dag. Huwa attrazzjoni turistika popolari u wieħed mill-iżjed għerien li jżuruh nies fl-Ewropa.

Minħabba l-uniċità tiegħu, l-Għar tal-Irħam sar famuż mad-dinja kollha. L-ispeleologi jqisuh fost l-isbaħ ħames għerien fid-dinja, u wieħed mis-Seba' Għeġubijiet Naturali tal-Ukrajna. Fl-1992, ġie inkluż fl-Assoċjazzjoni Internazzjonali ta' għerien mgħammra.

Storja 

Fl-1987, it-tim tal-ispeleoliġija ta' Simferopol skopra għar b'sistema kumpless ta' kompartimenti u galleriji bejn Bin Bash-Koba (litteralment "Elf Ras") u Suuk-Koba (litteralment "Kesħa"). L-għar il-ġdid, li kien jinsab f'altitudni ta' 920 metru (3,020 pied) 'il fuq mil-livell tal-baħar, ingħata l-isem ta' Għar tal-Irħam (inizjalment kien issejjaħ ukoll Għar Afgan ukoll), minħabba l-fatt li ġie ffurmat minn tip ta' ġebla tal-ġir li qisha irħam. Fl-1988, iċ-ċentru tal-ispeleoloġija turistika Onyx-tour stabbilixxa żjarat turistiċi, wara li nbnew mogħdijiet tal-mixi bil-konkos u ġiet installata sistema ta' tidwil fl-għar.

Iż-żjara turistika tgħaddi mill-Gallerija tal-Ħrejjef, mill-Mogħdija tat-Tigra, b'mijiet ta' stalaktiti differenti, il-Kompartiment tar-Rikostruzzjoni, l-ikbar kompartiment ta' għar fil-Krimea u wieħed mill-iktar kompartimenti mgħammrin fl-Ewropa b'tul ta' 100 metru u b'għoli ta' 28 metru, il-Kompartiment Roża, b'ward tal-ġebel li jiksu l-parti ta' fuq tal-kompartiment, il-Kompartiment tal-Palazz, b'kolonni msejħa r-"Reġina" u r-"Re", u l-Kompartiment tat-Tama u tal-Gallarija. "Foresta" ta' stalaktiti twassal sal-Kompartiment Ileqq. Tużżani ta' "kandilabri" prezzjużi jinżlu mis-saqaf tal-għar bi "fjuri" tal-koralit, u wħud minnhom kważi jaslu sal-art. Hemmhekk iż-żjara turistika tasal fi tmiemha, għalkemm l-għar fih erba' kompartimenti oħra mhux miftuħa għat-turisti: il-Kompartiment taċ-Ċediment tal-Art, il-Kompartiment tal-Kanal, il-Kompartiment taċ-Ċikkulata, u l-Kompartiment tal-Geliktit.

Referenzi 

Ukrajna
Għerien tal-Krimea
Għajn Tuffieħa

Ir-Ramla ta' Għajn Tuffieħa (jew sempliċiment Għajn Tuffieħa) hija bajja bir-ramel ħamrani li tinsab fil-limiti tal-Imġarr, Malta. Il-bajja tinsab 345 metru fin-Nofsinhar tar-Ramla tal-Mixquqa (magħrufa wkoll bl-isem 'Golden Bay'). Normalment bħala bajja tkun iktar kwieta mill-Mixquqa u spiss iżuruha kemm il-Maltin kif ukoll it-turisti. Sabiex wieħed jasal f'din il-bajja, irid jinżel 187 tarġa. Fuq l-irdumijiet fil-Punent tar-Ramla ta' Għajn Tuffieħa hemm torri antik tad-difiża li nbena fl-1637, imsejjaħ 'it-Torri ta' Għajn Tuffieħa'. Dan huwa wieħed mis-seba' torrijiet li nbnew mill-Gran Mastru Giovanni Paolo Lascaris tal-Kavallieri ta' San Ġwann.

Bl-Ingliż il-bajja ġieli ġiet tradotta bħala "Apple's Eye", iżda x'aktarx li hija traduzzjoni żbaljata peress li "Għajn" huwa format pjuttost standard fit-tismija tal-postijiet fil-Gżejjer Maltin u jirreferi iktar għal sors tal-ilma milli għal għajn ta' bniedem.

Kif wieħed jinżel it-taraġ tar-Ramla ta' Għajn Tuffieħa, lejn il-lemin hemm ir-ristorant 'Singita Miracle Beach'.

Referenzi 

Malta
Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Polonja

Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972. Il-wirt kulturali jikkonsisti minn monumenti (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, skulturi monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u bijoloġiċi), ġeoloġiċi u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' annimali u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-xjenza, tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali. Il-Polonja rratifikat il-Konvenzjoni fid-29 ta' Ġunju 1976, u b'hekk is-siti storiċi tagħha saru eliġibbli biex jiżdiedu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

Mill-2021, il-Polonja għandha 17-il Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO; 15 minnhom huma siti kulturali u 2 huma siti naturali. L-ewwel żewġ siti li tniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO kienu l-Minjiera tal-Melħ ta' Wieliczka u ċ-Ċentru Storiku ta' Krakovja, fl-1978. L-iżjed żieda reċenti huwa l-Park Nazzjonali ta' Bieszczady bħala estensjoni tal-Foresti Antiki u Primordjali tal-Fagu tal-Karpazji u ta' Reġjuni Oħra tal-Ewropa, li żdied f'Lulju 2021. Erba' mis-siti huma transnazzjonali. Il-Foresta ta' Białowieża hija kondiviża mal-Belarussja, it-Tserkva tal-Injam tal-Karpazji mal-Ukrajna, il-Park ta' Muskau / il-Park ta' Mużakowski mal-Ġermanja u l-Foresti Antiki u Primordjali tal-Fagu ma' 18-il pajjiż Ewropew.

Siti ta' Wirt Dinji 
L-UNESCO tiddeżinja s-siti abbażi ta' għaxar kriterji tal-għażla; kull sit irid jissodisfa mill-inqas wieħed mill-għaxar kriterji. Il-kriterji (i) sa (vi) huma kulturali, filwaqt li l-kriterji (vii) sa (x) huma naturali.

NB: * Siti transnazzjonali (bl-ikħal)

Referenzi 

Polonja
Listi ta' Siti ta' Wirt Dinji
Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji taċ-Ċekja

Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972. Il-wirt kulturali jikkonsisti minn monumenti (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, skulturi monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u bijoloġiċi), ġeoloġiċi u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' annimali u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-xjenza, tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali.

L-ewwel siti fit-territorju taċ-Ċekja attwali żdiedu fis-16-il Sessjoni tal-Kumitat tal-Wirt Dinji, li saret f'Santa Fe, l-Istati Uniti, fl-1992, meta l-pajjiż kien parti mir-Repubblika Federali Ċeka u Slovakka (magħrufa wkoll bħala Ċekoslovakkja). F'dik is-sessjoni żdiedu tliet siti: iċ-Ċentru Storiku ta' Praga, iċ-Ċentru Storiku ta' Český Krumlov u ċ-Ċentru Storiku ta' Telč.

Bix-xoljiment taċ-Ċekoslovakkja fl-1 ta' Jannar 1993, il-pajjiż inqasam fiċ-Ċekja u fis-Slovakkja. Iċ-Ċekja uffiċjalment adottat il-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO fis-26 ta' Marzu 1993, u wirtet dawk it-tliet siti. Mill-2021, iċ-Ċekja għandha 16-il Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. L-iżjed żidiet reċenti fil-lista kienu t-tliet irħula bi spa fl-Irħula Kbar bi Spa fl-Ewropa kif ukoll il-foresta tal-Muntanji ta' Jizera bħala estensjoni tal-Foresti Antiki u Primordjali tal-Fagu tal-Karpazji u ta' Reġjuni Oħra tal-Ewropa, it-tnejn li huma fl-2021. Dan iż-żewġ siti huma transnazzjonali; l-Irħula Kbar bi Spa fl-Ewropa huwa sit kondiviż ma' sitt pajjiżi u l-Foresti Antiki u Primordjali tal-Fagu tal-Karpazji u ta' Reġjuni Oħra tal-Ewropa huma kondiviżi ma' 17-il pajjiż Ewropew. Ir-Reġjun tal-Estrazzjoni tal-Minerali ta' Erzgebirge/Krušnohoří huwa kondiviż mal-Ġermanja. Il-Foresti tal-Fagu huma l-unika sit naturali fiċ-Ċekja; is-siti l-oħra kollha huma kulturali.

Siti ta' Wirt Dinji 
L-UNESCO tiddeżinja s-siti abbażi ta' għaxar kriterji tal-għażla; kull sit irid jissodisfa mill-inqas wieħed mill-għaxar kriterji. Il-kriterji (i) sa (vi) huma kulturali, filwaqt li l-kriterji (vii) sa (x) huma naturali.

NB: * Siti transnazzjonali (bl-ikħal)

Referenzi 
Listi ta' Siti ta' Wirt Dinji
Ċekja
Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Estonja

Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972. Il-wirt kulturali jikkonsisti minn monumenti (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, skulturi monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u bijoloġiċi), ġeoloġiċi u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' annimali u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-xjenza, tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali.

L-Estonja ffirmat il-Konvenzjoni fis-27 ta' Ottubru 1995, u b'hekk is-siti indikattivi tagħha saru eliġibbli biex jiżdiedu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. L-ewwel sit tal-Estonja li żdied kien iċ-Ċentru Storiku ta' Tallinn fl-1997. It-tieni sit, l-Ark Ġeodetiku ta' Struve, żdied fl-2005. Dan tal-aħħar huwa sit transnazzjonali u huwa kondiviż ma' disa' pajjiżi oħra. Iż-żewġ siti huma siti kulturali.

Siti ta' Wirt Dinji 
L-UNESCO tiddeżinja s-siti abbażi ta' għaxar kriterji tal-għażla; kull sit irid jissodisfa mill-inqas wieħed mill-għaxar kriterji. Il-kriterji (i) sa (vi) huma kulturali, filwaqt li l-kriterji (vii) sa (x) huma naturali.

NB: * Siti transnazzjonali (bl-ikħal)

Referenzi 

Listi ta' Siti ta' Wirt Dinji
Estonja
Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Latvja

Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972. Il-wirt kulturali jikkonsisti minn monumenti (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, skulturi monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u bijoloġiċi), ġeoloġiċi u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' annimali u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-xjenza, tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali.

Il-Latvja ffirmat il-Konvenzjoni fl-10 ta' Jannar 1995 u b'hekk is-siti indikattivi tagħha saru eliġibbli biex jiżdiedu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. L-ewwel sit tal-Latvja li żdied fil-lista kien iċ-Ċentru Storiku ta' Riga fl-1997 u mbagħad fl-2005 żdied is-sit transnazzjonali tal-Ark Ġeodetiku ta' Struve li huwa kondiviż ma' disa' pajjiżi oħra. Iż-żewġ siti huma siti kulturali.

Siti ta' Wirt Dinji 
L-UNESCO tiddeżinja s-siti abbażi ta' għaxar kriterji tal-għażla; kull sit irid jissodisfa mill-inqas wieħed mill-għaxar kriterji. Il-kriterji (i) sa (vi) huma kulturali, filwaqt li l-kriterji (vii) sa (x) huma naturali.

NB: * Siti transnazzjonali (bl-ikħal)

Referenzi 

Listi ta' Siti ta' Wirt Dinji
Latvja
Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Każakistan

Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972. Il-wirt kulturali jikkonsisti minn monumenti (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, skulturi monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u bijoloġiċi), ġeoloġiċi u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' annimali u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-xjenza, tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali. Il-Każakistan iffirma l-Konvenzjoni fid-29 ta' April 1994.

Mill-2021, il-Każakistan għandu ħames Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. L-ewwel sit li tniżżel fil-lista kien il-Mawżolew ta' Khoja Ahmed Yasawi, fis-27 Sessjoni tal-Kumitat tal-Wirt Dinji, li saret f'Pariġi, Franza, fl-2003. L-iżjed siti reċenti huma żewġ siti transnazzjonali: it-Toroq tal-Ħarir: in-Network ta' Rotot tal-Kuritur ta' Chang'an-Tianshan, li tniżżlu fl-2014, huma sit kondiviż maċ-Ċina u mal-Kirgiżistan, u l-Punent ta' Tian Shan, li huwa sit kondiviż mal-Kirgiżistan u l-Użbekistan, li tniżżel fl-2016. Tliet siti huma kulturali filwaqt li Saryarka, l-Isteppa u l-Lagi tat-Tramuntana tal-Każakistan u Tian Shan huma siti naturali.

Siti ta' Wirt Dinji 
L-UNESCO tiddeżinja s-siti abbażi ta' għaxar kriterji tal-għażla; kull sit irid jissodisfa mill-inqas wieħed mill-għaxar kriterji. Il-kriterji (i) sa (vi) huma kulturali, filwaqt li l-kriterji (vii) sa (x) huma naturali.

NB: * Siti transnazzjonali (bl-ikħal)

Referenzi 

Listi ta' Siti ta' Wirt Dinji
Każakistan
Ziba Ganiyeva

Ziba Pasha qizi Ganiyeva (bl-Ażerbajġani: Ziba Paşa qızı Qəniyeva, twieldet fl-20 ta' Awwissu 1923, f'Shamakhi, fl-Ażerbajġan jew fl-Użbekistan – 2010, f'Moska, ir-Russja) kienet sniper fl-Armata l-Ħamra matul it-Tieni Gwerra Dinjija kkreditata b'21 qtil. Wara l-gwerra saret filologa.

Ħajja 
Ziba Ganiyeva kienet Ażerbajġana min-naħa ta' missierha u Użbeka min-naħa ta' ommha. Fl-1937, ġiet ammessa għall-korsijiet taż-żfin fil-Filarmonija Użbeka l-ġdida. Fl-1940, marret tgħix f'Moska u daħlet fl-Akkademja Russa tal-Arti Teatrali, iżda b'mod volontarju ssieħbet fl-armata fis-7 ta' Novembru 1941, ftit wara l-ftuħ tal-Front tal-Lvant tat-Tieni Gwerra Dinjija. Hija kienet akkumpanjata minn sniper oħra, Nina Solova.

Matul il-gwerra, Ganiyeva kienet operatur tar-radju u spjun li qasmet il-front 16-il darba. Hija pparteċipat fil-Battalja ta' Moska. Is-servizz militari ta' Ziba waqaf ħesrem wara li ndarbet b'mod serju waqt operazzjoni ta' rikonjizzjoni fis-subborgi ta' Moska fl-1942. Hija tneħħiet mill-post fejn kienet qed titwettaq il-battalja u sussegwentement qattgħet 11-il xahar l-isptar.

Matul il-gwerra r-ritratt tagħha deher fil-Komsomolskaya Pravda u fuq il-qoxra tar-rivista Ogonek.

Wara l-gwerra hija kompliet l-edukazzjoni postsekondarja tagħha u fl-1965 iggradwat bħala Kandidat tax-Xjenzi fil-filoloġija.

Xogħlijiet 

 Qorkinin dekadentçiliyə və naturalizmə qarşı mübarizəsi (It-Taqbida ta' Gorky Kontra d-Dekadenza u n-Naturaliżmu), "Azərbaycan", 1955, Nru 6.
 О сатире Горького в период первой русской революции (Is-Satira ta' Gorky fl-Ewwel Perjodu tar-Rivoluzzjoni Russa), "Литературный Азербайджан", 1955, Nru 12.
 Страницы из истории революционной поэзии на урду (Paġni mill-Istorja tal-Poeżija Rivoluzzjonarja bl-Urdu), "Народы Азии и Африки", 1970, Nru 2.

Referenzi 

Militari
Twieldu fl-1923
Mietu fl-2010
Nies Ażerbajġani
Nies Użbeki
Júlia Sigmond

Júlia Sigmond (twieldet fil-11 ta' Lulju 1929 – mietet fit-23 ta' Marzu 2020) kienet attriċi bil-pupazzi Ungeriża-Rumena, u kittieba u editriċi bl-Esperanto. Hija twieldet f'Turda, ir-Rumanija, u mietet fi Piacenza, l-Italja, bil-marda tal-coronavirus.

Karriera 
Júlia Sigmond kienet attriċi bil-pupazzi tas-sezzjoni tal-lingwa Ungeriża tat-teatru tal-pupazzi ta' Cluj, ir-Rumanija. Hija saret Esperantista fl-1956. Hija kienet il-kap editur tar-rivista Bazaro u kontributur regolari tar-rivista Monato.

Xogħlijiet 

 2001 – Mi ne estas Mona Lisa, (pub. Bero, Berkeley)
 2008 – Kiam mi estis la plej feliĉa en la vivo? (kompilazzjoni tal-awtur), (pub. Triade, Cluj-Napoca)
 2009 – Novaj fabeloj pri Ursido Pu kaj Porketo (kd)
 2011 – Nomoj kaj sortoj (12 novels), (pub. Exit, Cluj-Napoca)
 2013 – Dialogo (poeżija oriġinali bi 52 traduzzjoni), (pub. Exit, Cluj-Napoca)
 2013 – Libazar' kaj Tero (xogħol konġunt ma' Sen Rodin, ir-raġel tagħha), (pub. Mondial, New York), l-Istati Uniti
 2015 – Kvodlibeto (xogħol konġunt ma' Sen Rodin, ir-raġel tagħha), (pub. Exit, Cluj-Napoca)
 2016 – Kvin geamikoj, (pub. Exit, Cluj-Napoca)
 2017 – Fronto aŭ dorsko, (pub. Dokumenta Esperanto-Centro, Đurđevac)
 2017 – Doloro (poeżija oriġinali b'54 traduzzjoni), (pub. Exit, Cluj-Napoca)
 2018 – Steĉjo-Fabeloj, (pub. Exit, Cluj-Napoca)
 2018 – Dankon (poeżija oriġinali bi 62 traduzzjoni), (pub. Exit, Cluj-Napoca)
 2019 – 90, diversi testi fl-okkażjoni ta' għeluq id-90 sena tal-awtriċi (pub. Exit, Cluj-Napoca).

Referenzi 

Esperanto
Kittieba
Atturi
Twieldu fl-1929
Mietu fl-2020
Riżerva Naturali ta' Bashkiriya

Ir-Riżerva Naturali ta' Bashkiriya jew ta' Zapovednik (bir-Russu: Башкирский; bil-Baxkir: Башҡортостан дәүләт ҡурсаулығы) tinsab fil-parti ċentrali tal-Muntanji Ural (tan-Nofsinhar) tal-Baxkortostan . Fiha xaqlibiet muntanjużi bil-foresti mix-xaqlibliet tal-Punent tal-Muntanji Ural tan-Nofsinhar sax-xmara Kaga, b'tranżizzjoni viżibbli minn foresti muntanjużi għal foresti tal-isteppa. Ir-riżerva tinsab fid-Distrett ta' Burzyansky tal-Baxkortostan.

Topografija 
Ir-riżerva hija kkonfinata lejn it-Tramuntana mix-xmara Kaga, lejn il-Lvant mill-qċaċet tan-Nofsinhar tal-Muntanji Ural, lejn in-Nofsinhar mix-xmara Uzyan, u lejn il-Punent mill-muntanji ta' Krakovja. Il-qċaċet ta' bosta ktajjen muntanjużi huma llixxati u miksija bil-foresti. Il-foresti jinsabu wkoll fuq ix-xaqlibiet tal-muntanji fil-Lvant tat-tranżizzjoni tar-riżerva lejn l-isteppa u iktar fil-baxx hemm il-mergħat.

Klima u ekoreġjun 
Ir-Riżerva Naturali ta' Bashkiriya tinsab fin-naħa tan-Nofsinhar tal-foresti muntanjużi tal-Ural u l-ekoreġjun tat-tundra, li huwa żona fejn jiltaqgħu ż-żoni tal-veġetazzjoni Ewropej u Asjatiċi (fil-Muntanji Ural) (ID #610 tad-WWF).

Il-klima tar-Riżerva Naturali ta' Bashkiriya hija klima kontinentali umduża, bi sjuf friski (klima Subartika skont il-klassifikazzjoni klimatika ta' Köppen (Dfc)). Din il-klima hija kkaratterizzata minn sjuf miti (minn xahar sa tliet xhur biss 'il fuq minn 10 °C (50.0 °F)) u minn xtiewi kesħin u bil-borra (l-iksaħ xhar ikollu temperatura ta' −3 °C (26.6 °F)).

Flora u fawna 

Minħabba l-post fejn tinsab, f'punt fejn jiltaqgħu diversi ekoreġjuni, ir-riżerva għandha livelli għoljin ta' bijodiversità. Il-veġetazzjoni tinkludi tipi Siberjani, Ewropej, Asjatiċi Ċentrali u Artiċi. Il-foresti jkopru 80 % tar-riżerva; il-biċċa l-kbira foresti boreali tas-siġar taż-żnuber u tal-lerċi, b'xi sezzjonijiet tar-riżerva b'betulli twal. Tul ix-xmajjar iktar fil-baxx hemm meded ta' foresti tal-alnu u taż-żafżafa. Ir-riżerva fiha 812-il speċi ta' pjanti vaskulari, 95 speċi ta' algi, 42 speċi ta' fungi (makromiċiti), 322 speċi ta' likeni, u 124 speċi ta' ħażiż. L-annimali tar-riżerva huma tipiċi tal-foresti tan-Nofsinhar tal-Ural: orsijiet kannella, skojjattli, linċi, skojjattli ħomor, u gallozzi. Fir-riżerva ġew irreġistrati 275 speċi ta' vertebrati, inkluż 17-il speċi ta' ħut, tliet speċijiet ta' anfibji, sitt speċijiet ta' rettili, 196 speċi ta' għasafar u 53 speċi ta' mammiferi. In-nixxigħat kesħin u rapidi fihom it-troti.

Ġestjoni 
Fir-riżerva hemm mużew naturali, iżda biex wieħed iżur it-territorju tar-riżerva huwa meħtieġ permess mit-tim tal-ġestjoni tar-riżerva. Barra minn hekk, għadd limitat biss ta' rotot ekoloġiċi jistgħu jintużaw mill-gwidi.

Referenzi 

Riżervi Naturali
Baxkortostan
Beatriz Carrillo

Beatriz Micaela Carrillo de los Reyes (twieldet fit-2 ta' Ġunju 1975) hija politika u attivista soċjali Spanjola. Hija membru tat-13-il Kungress tad-Deputati integrat fi ħdan il-Grupp Parlamentari Soċjalista, u tirrappreżenta lil Sivilja.

Bijografija 
Twieldet fit-2 ta' Ġunju 1975 f'Palma del Río, fil-provinċja ta' Córdoba. L-etniċità tagħha hija Romani. Ilha Soċjalista "minn ċkunitha", u missierha kien klandestinament membru fil-Partit tal-Ħaddiema Soċjalist Spanjol (PSOE) matul l-era ta' Franco fi Spanja, u ġġieled kontra l-iskartar tal-iskola fost it-tfal tal-popolazzjoni Roma. Hija studjat l-Amministrazzjoni Kummerċjali, kisbet diploma fix-Xogħol Soċjali u ggradwat b'liċenzja fl-Antropoloġija; hija ħallset għall-istudji tagħha billi ħadmet bħala bejjiegħa fit-toroq u fl-industrija tal-larinġ f'raħal twelidha.

Hija attivista soċjali magħrufa għal ħidmietha bħala President ta' Fakali, il-Federazzjoni tal-Assoċjazzjonijiet tan-Nisa Żingari, u ġiet fit-tielet post fil-lista tal-PSOE għal Sivilja għall-Kungress tad-Deputati fl-elezzjoni ġenerali tal-2019. Ġiet eletta membru tat-13-il mandat tal-Kamra tad-Deputati Spanjola.

Referenzi 

Politiċi Spanjoli
Twieldu fl-1975
Nies ħajjin
Julia Malinova

Julia Malinova, isimiha u kunjomha ta' xebba Jakovlevna Scheider (bil-Bulgaru: Юлия Маринова (Яковлевна Шнайдер; twieldet fil-15 ta' Settembru 1869 u mietet fil-5 ta' Ottubru 1955), kienet suffraġista u attivista tad-drittijiet tan-nisa Bulgara. Kienet il-kofundatriċi tal-Unjoni tan-Nisa Bulgari, u kienet il-President tagħha darbtejn: fl-1908-1910, u mill-1912 sal-1926.

Ħajja 
Malinova twieldet fil-15 ta' Settembru 1869 bħala Lhudija Russa, ġiet edukata fi Franza u fl-Iżvizzera qabel ma marret tgħix il-Bulgarija malli kkonvertiet u żżewġet lill-avukat Alexander Malinov, li iktar 'il quddiem sar il-Prim Ministru tal-Bulgarija. Mill-1899, ħadet ħsieb l-editjar tar-rivista Zhenski glas ("Vuċi femminili") mal-għalliema, is-Soċjalista u l-kittieba Anna Karima, il-mara tas-Soċjalist Yanko Sakazov, u fl-1901, saru l-kofundaturi tal-Unjoni tan-Nisa Bulgari, u Karima kienet l-ewwel President tal-Unjoni. L-organizzazzjoni kienet organizzazzjoni li tħaddan fiha 27 organizzazzjoni lokali tan-nisa li kienu ġew stabbiliti fil-Bulgarija mill-1878. Ġiet stabbilita bħala rispons għal-limitazzjonijiet fl-edukazzjoni tan-nisa u fl-aċċess għall-istudji universitarji fis-snin 90 tas-seklu 19, bl-għan li javvanzaw l-iżvilupp intellettwali u l-parteċipazzjoni tan-nisa, permezz ta' kungressi nazzjonali u r-rivista Zhenski glas.

Fl-1908, laħqet President tal-Unjoni u daħlitha bħala parti mill-Kunsill Internazzjonali tan-Nisa. Matul il-mandat tagħha, sawret il-politika tal-Unjoni bħala soċjetà għall-klassijiet kollha u għan-nies ta' kull fehma politika, u organizzat lin-nisa tas-suldati matul il-gwerra.

Fl-1925, ġiet attakkata min-nisa nazzjonalisti Bulgari minħabba l-oriġini barranija tagħha. Hija rtirat bħala President tal-Unjoni fl-1926 u warajha laħqet Dimitrana Ivanova. Malinova mietet fil-5 ta' Ottubru 1955.

Referenzi 

Twieldu fl-1869
Mietu fl-1955
Bulgarija
Ludovico Carracci

Ludovico (jew Lodovico) Carracci (twieled fil-21 ta' April 1555 – miet fit-13 ta' Novembru 1619) kien pittur, inċiżur u tipografu Taljan tal-Barokk bikri li twieled f'Bologna. Ix-xogħlijiet tiegħu huma kkaratterizzati minn burdata li tispikka u li hija invokata minn ġesti mifruxa u dawl iteptep li joħolqu emozzjoni spiritwali u li huma kkreditati li reġgħu taw ħajja ġdida lill-arti Taljana, speċjalment l-arti tal-affreski, li ngħatat il-ġenb bil-Manjeriżmu formalistiku. Huwa miet f'Bologna fl-1619.

Bijografija 

Ludovico kien apprendist ta' Prospero Fontana f'Bologna u vvjaġġa lejn Firenze, Parma u Venezja, qabel ma reġa' lura lejn belt twelidu. Flimkien mal-kuġini tiegħu Annibale u Agostino Carracci, Ludovico ħadem f'Bologna fuq iċ-ċikli ta' affreski tal-Ġrajjiet ta''' Giasone u Medea (1584) f'Palazzo Fava, u l-Ġrajjiet ta' Romolu u Remu (1590-1592) f'Palazzo Magnani. Il-kontributi individwali tagħhom għal dawn ix-xogħlijiet mhumiex ċari, għalkemm Annibale, li kien iżgħar minn Ludovico b'ħames snin kien kiseb il-fama bħala l-aqwa wieħed minnhom it-tlieta. Dan wassal għall-kummissjoni famuża ta' Annibale tal-Maħbubin tal-Allat f'Palazzo Farnese f'Ruma. Agostino ngħaqad ma' Annibale hemmhekk għal żmien qasir.

Filwaqt li Ludovico baqa' f'Bologna, dan ma jfissirx li kien inqas influwenti. Il-bijografija ta' Lanzi tiddikjara li għall-ħabta tal-1585, Ludovico u l-kuġini tiegħu stabbilew l-hekk imsejħa Akkademja Ekklettika tal-pittura (imsejħa wkoll Accademia degli Incamminati''). Skont teoriji iktar reċenti ma kien hemm l-ebda Akkademja b'kurrikulu, mentri Ludovico għamilha ta' tutur għal bosta pitturi fl-istudjo tiegħu.

Madankollu, dan l-istudjo wassal biex għadd ta' artisti tal-Emilia jsiru prominenti f'Ruma u f'inħawi oħra, u wassal biex iħeġġeġ l-hekk imsejħa Skola ta' Bologna tal-aħħar tas-seklu 16, li kienet tinkludi lil Albani, Guercino, Sacchi, Reni, Lanfranco u Domenichino. Il-familja Carracci kienu jordnaw lill-apprendisti tagħhom ipinġu studji ffukati fuq l-osservazzjoni tan-natura u l-pożi naturali, u jużaw skala imponenti fit-tpinġija tal-figuri. Żewġ studenti ta' Ludovico kienu Giacomo Cavedone u Francesco Camullo.

Restituzzjoni 
Fl-2009 il-pittura ta' San Ġlormu (tal-ħabta tal-1595) ta' Carracci ntraddet lura lill-werrieta tagħha ta' Dr. Max Stern, kummerċjant tal-arti Lhudi Ġermaniż li kien ġie ppersegwitat u misruq min-Nażisti.

Referenzi 

Pitturi Taljani
Pitturi Barokki Taljani
Twieldu fl-1555
Mietu fl-1619
Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Awstrija

kilometruIs-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972. Il-wirt kulturali jikkonsisti minn monumenti (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, skulturi monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u bijoloġiċi), ġeoloġiċi u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' annimali u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-xjenza, tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali. L-Awstrija rratifikat il-Konvenzjoni fit-18 ta' Diċembru 1992, u b'hekk is-siti indikattivi tagħha setgħu jitqiesu biex jiżdiedu mal-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

L-ewwel siti tal-Awstrija tniżżlu fil-lista fl-20 Sessjoni tal-Kumitat tal-Wirt Dinji, li sar f'Mérida, il-Messiku, fl-1996. F'dik is-sessjoni żdiedu żewġ siti: iċ-Ċentru Storiku ta' Salzburg, u l-Palazz u l-Ġonna ta' Schönbrunn. Mill-2021, l-Awstrija għandha 12-il Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. Ħames siti huma kondiviżi ma' pajjiżi oħra: il-Pajsaġġ Kulturali ta' Fertő / Neusiedlersee huwa kondiviż mal-Ungerija; is-Siti Preistoriċi bil-Puntali madwar l-Alpihuma kondiviżi ma' Franza, mal-Ġermanja, mal-Italja, mas-Slovenja u mal-Iżvizzera; il-Foresti Antiki u Primordjali tal-Fagu tal-Karpazji u ta' Reġjuni Oħra tal-Ewropa huma kondiviżi ma' 17-il pajjiż Ewropew; l-Irħula Kbar bi Spa fl-Ewropa huma kondiviżi mal-Belġju, maċ-Ċekja, mal-Ġermanja, ma' Franza, mal-Italja, u mar-Renju Unit; u l-Fruntieri Rumani tad-Danubju huma kondiviżi mal-Ġermanja u mas-Slovakkja. Fl-2017, iċ-Ċentru Storiku ta' Vjenna tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji fil-Periklu minħabba l-ippjanar ta' binjiet moderni għoljin ġodda. Is-siti kollha tal-Awstrija ħlief wieħed huma siti kulturali.

Siti ta' Wirt Dinji 
L-UNESCO tiddeżinja s-siti abbażi ta' għaxar kriterji tal-għażla; kull sit irid jissodisfa mill-inqas wieħed mill-għaxar kriterji. Il-kriterji (i) sa (vi) huma kulturali, filwaqt li l-kriterji (vii) sa (x) huma naturali.

NB: * Siti transnazzjonali (bl-ikħal); † Siti fil-periklu (bir-roża)

Referenzi 

Listi ta' Siti ta' Wirt Dinji
Awstrija
Alatyr

L-Alatyr (bir-Russu: Ала́тырь) hija xmara fil-Mordovja, ir-Russja, u hija t-tributarja tax-xellug tax-xmara Sura. Ix-xmara Alatyr twila 296 kilometru (184 mil), u għandha baċir wiesa' 11,200 kilometru kwadru. Ix-xmara tiffriża kollha f'Novembru u tibqa' solida bis-silġ sa April. L-irħula ta' Ardatov u ta' Alatyr (bl-Erżjan: Ратор, b'ittri Rumani: Rator) jinsabu max-xmara Alatyr.

Referenzi 

Xmajjar
Russja
Krater ta' Logoisk

Il-Krater ta' Logoisk huwa krater li fforma b'impatt ta' meteorita fil-Belarussja qrib il-belt ta' Lahojsk.

Għandu dijametru ta' 15-il kilometru (9.3 mili) u età stmata ta' 42.3 ± 1.1 miljun sena (fl-Eoċen). Il-krater mhuwiex espost fis-superfiċe.

Iktar qari 

 Sherlock, S. C., Kelley, S. P. , Glazovkaya, L., A New Age for the Logoisk Impact Structure, Berlarus and Implications for the Late Eocene Comet Shower, First International Conference on Impact Cratering in the Solar System. 2006.
 Glazovskaya, L. I., Impact transformation of the crystalline basement in the Logoisk astrobleme, Meteorite Impacts in Precambrian Shields. Programme and Abstracts, the 4th Workshop of the European Science Foundation IMpact Programme, Lappajarvi-Karikkoselka-Saaksjarvi, il-Finlandja, 24-28 ta' Mejju 2000, ed. J. Plado u L.J. Pesonen. 2000.
 Masaitis V. L. et al., The Logoysk Astrobleme, 1984.

Referenzi 

Belarussja
Astronomija
Manhush

Manhush jew Мангуш huwa insedjament urban (raħal) fl-Oblast (provinċja) ta' Donetsk, li jinsab fir-reġjun industrijali tal-Baċir tax-xmara Donets, fl-Ukrajna. Huwa s-sede amministrattiva tar-Raion ta' Manhush b'popolazzjoni ta' 7,858 ruħ (skont l-istimi tal-2021).

Storja 

L-insedjament ġie stabbilit mill-Griegi tal-Krimea (minn Mangup) li kienu ġew deportati (madwar 800 ruħ) mit-truppi ta' Alexander Suvorov.

Kien villaġġ fl-uyezd ta' Mariupol tal-Governorat ta' Yekaterinoslav tal-Imperu Russu.

Mill-1946 sal-1995 kien magħruf bħala Pershotravneve jew Pershotravnevy (bir-Russu).

F'Jannar 1989 il-popolazzjoni tal-insedjament kienet tammonta għal 7,467 ruħ.

F'April 2022, matul il-Gwerra bejn ir-Russja u l-Ukrajna, ġie rrapportat li fir-raħal kien hemm qabar tal-massa magħmul minn 300 fossa, u kull waħda kienet kbira sitt piedi b'għaxar piedi. Il-qabar tal-massa jingħad li fih il-katavri taċ-ċivili li nqatlu fl-assedju ta' Mariupol fil-qrib.

Referenzi 

Ukrajna
Bliet Ewropej
Pont ta' Mehmed Paša Sokolović

Il-Pont ta' Mehmed Paša Sokolović (bis-Serbjan: Мост Мехмед-паше Соколовића, b'ittri Rumani: Most Mehmed-paše Sokolovića) huwa pont storiku f'Višegrad, li jaqsam ix-xmara Drina fil-Lvant tal-Bożnja-Ħerzegovina. Tlesta fl-1577 mill-arkitett tal-qorti tal-Imperu Ottoman Mimar Sinan skont l-ordni tal-Gran Viżier Mehmed Paša Sokolović. Il-pont tniżżel bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2007.

Karatteristiċi 
Il-pont huwa karatteristiku tal-qofol tal-arkitettura monumentali u tal-inġinerija ċivili Torka. Fih ħdax-il ħnejja tal-ġebel, b'wisa' ta' 11 sa 15-il metru kull waħda, u rampa ta' aċċess f'angoli retti b'erba' ħnejjiet fuq ix-xatt tax-xellug tax-xmara.

Il-pont twil 179.5 metru (589 pied) u huwa kapulavur rappreżentattiv ta' Mimar Sinan, wieħed mill-ikbar arkitetti u inġiniera tal-perjodu Ottoman klassiku u kontemporanju tar-Rinaxximent Taljan, li miegħu jista' jitqabbel ix-xogħol tiegħu. Is-sommarju tal-UNESCO jiddikjara: L-eleganza unika tal-proporzjon u tan-nobbiltà monumentali tal-proprjetà kollha kemm hi huma xhieda tal-kobor ta' dan l-istil ta' arkitettura.

Storja 

Il-pont ta' Višegrad ġie kkummissjonat mill-Gran Viżier Mehmed Pasha Sokolović, li eżerċita s-setgħa għal perjodu twil fit-tmun tal-Imperu Ottoman matul ir-renju ta' tliet sultani bħala tribut għar-reġjun fejn twieled u bħala simbolu ta' kummerċ u ta' prosperità. Il-kostruzzjoni tal-pont seħħet bejn l-1571 u l-1577. Saru rinnovazzjonijiet maġġuri tal-pont fl-1664, fl-1875, fl-1911, fl-1940 u fl-1950-1952. Tliet ħnejjiet tal-pont inqerdu matul l-Ewwel Gwerra Dinjija u ħames ħnejjiet ġarrbu xi ħsarat matul it-Tieni Gwerra Dinjija iżda sussegwentement ġew irrestawrati.

Rinnovazzjoni 
L-Aġenzija Torka għall-Kooperazzjoni u għall-Iżvilupp Internazzjonali (TIKA) ipprovdiet 3.5 miljun ewro għar-restawr tal-Pont ta' Mehmed Paša Sokolović. Ir-rappreżentanti ta' TIKA, il-Kummissjoni għall-Kooperazzjoni mal-UNESCO tal-Bożnija-Ħerzegovina, il-Ministeru Kulturali tar-Repubblika tas-Serbja u l-muniċipalità ta' Višegrad iffirmaw ftehim ta' rinnovazzjoni tal-pont fid-19 ta' April 2010.

Sit ta' Wirt Dinji 

Il-Pont ta' Mehmed Paša Sokolović f'Višegrad ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2007.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (ii) "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".

Fil-letteratura 
Il-pont huwa magħruf ferm bis-saħħa tal-ktieb Il-Pont fuq id-Drina (1945) tal-kittieb Jugoslav  Ivo Andrić, li huwa rebbieħ tal-Premju Nobel.

Referenzi 

Siti ta' Wirt Dinji
Bożnija u Ħerżegovina
Pontijiet
Monumenti
Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Bożnija-Ħerzegovina

Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972. Il-wirt kulturali jikkonsisti minn monumenti (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, skulturi monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u bijoloġiċi), ġeoloġiċi u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' annimali u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-xjenza, tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali. Il-Bożnija-Ħerzegovina wirtet l-adeżjoni tal-Eks Jugoslavja għall-Konvenzjoni fit-12 ta' Lulju 1993 bħala wieħed mill-istati suċċessuri.

Mill-2021, il-Bożnija-Ħerzegovina għandha erba' Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. L-ewwel sit, il-Pont Antik ta' Mostar, tniżżel fil-lista fid-29 Sessjoni tal-UNESCO fl-2005. Il-Pont ta' Mehmed Paša Sokolović f'Višegrad tniżżel fil-lista fl-2007. Fl-2016 tniżżlu ċ-Ċimiterji bl-Oqbra Medjevali magħrufa bħala Stećci bħala sit transnazzjonali kondiviż mal-Kroazja, mas-Serbja u mal-Montenegro. Mit-28 komponent tas-sit tal-iStećci, 20 komponent jinsabu fil-Bożnija-Ħerzegovina, u l-iktar wieħed prominenti huwa dak f'Radimlja. L-iżjed sit reċenti li tniżżel fil-lista kien il-foresta ta' Janj fl-2021, bħala estensjoni tas-sit Foresti Antiki u Primordjali tal-Fagu tal-Karpazji u ta' Reġjuni Oħra tal-Ewropa, li huwa sit transnazzjonali kondiviż bejn 18-il pajjiż Ewropew. Il-foresta ta' Janj hija sit naturali, filwaqt li t-tliet siti l-oħra huma siti kulturali.

Siti ta' Wirt Dinji 
L-UNESCO tiddeżinja s-siti abbażi ta' għaxar kriterji tal-għażla; kull sit irid jissodisfa mill-inqas wieħed mill-għaxar kriterji. Il-kriterji (i) sa (vi) huma kulturali, filwaqt li l-kriterji (vii) sa (x) huma naturali.

NB: * Siti transnazzjonali (bl-ikħal)

Referenzi 

Listi ta' Siti ta' Wirt Dinji
Bożnija u Ħerżegovina
Żona Protetta ta' Pliva, Janj u r-Riżerva ta' Janjske Otoke

Iż-Żona Protetta ta' Pliva, Janj u r-Riżerva ta' Janjske Otoke huma żoni naturali protetti fir-Republika Srpska u fil-Bożnija-Ħerzegovina.

Deskrizzjoni 
Ir-Riżerva Naturali Rigoruża tal-Foresta Primordjali ta' Janj tinsab fil-Muniċipalità ta' Šipovo u tkopri l-baċir tax-xmara Janj minn Babići sal-bokka tax-xmara Pliva ħdejn Šipovo. Il-Foresta ta' Janj hija waħda mill-Foresti Antiki u Primordjali tal-Fagu tal-Karpazji u ta' Reġjuni Oħra tal-Ewropa u fl-2021 tniżżlet bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

Referenzi 

Siti ta' Wirt Dinji
Bożnija u Ħerżegovina
Foresti
Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Litwanja

Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972. Il-wirt kulturali jikkonsisti minn monumenti (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, skulturi monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u bijoloġiċi), ġeoloġiċi u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' annimali u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-xjenza, tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali.

Il-Litwanja ffirmat il-Konvenzjoni fil-31 ta' Marzu 1992, u b'hekk is-siti naturali u storiċi tagħha saru eliġibbli biex jitniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. L-ewwel sit Litwan li żdied fil-lista kien iċ-Ċentru Storiku ta' Vilnius fl-1994. Fis-sena 2000, fl-2004 u fl-2005 żdiedu tliet siti oħra. B'kollox hemm erba' siti Litwani fuq il-lista u kollha huma siti kulturali. Żewġ siti huma transnazzjonali: l-Istmu Kuronjan huwa kondiviż mar-Russja u l-Ark Ġeodetiku ta' Struve huwa kondiviż ma' disa' pajjiżi oħra.

Siti ta' Wirt Dinji 
L-UNESCO tiddeżinja s-siti abbażi ta' għaxar kriterji tal-għażla; kull sit irid jissodisfa mill-inqas wieħed mill-għaxar kriterji. Il-kriterji (i) sa (vi) huma kulturali, filwaqt li l-kriterji (vii) sa (x) huma naturali.

NB: * Siti transnazzjonali (bl-ikħal)

Referenzi 

Listi ta' Siti ta' Wirt Dinji
Litwanja
Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Maċedonja ta' Fuq

Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972. Il-wirt kulturali jikkonsisti minn monumenti (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, skulturi monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u bijoloġiċi), ġeoloġiċi u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' annimali u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-xjenza, tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali. Wara l-Ftehim ta' Prespa, l-isem tal-pajjiż inbidel uffiċjalment għal Maċedonja ta' Fuq fl-2019.

Mill-2021, il-Maċedonja ta' Fuq għandha żewġ Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. Is-sit naturali u kulturali tar-Reġjun ta' Ohrid tniżżel fil-lista fit-tielet Sessjoni tal-UNESCO fl-1979. Fl-2019, is-sit twessa' biex tiġi inkluża wkoll il-parti Albaniża tal-lag ta' Ohrid, u b'hekk sar sit transnazzjonali. Fl-2021, is-sit tal-Foresti Antiki u Primordjali tal-Fagu tal-Karpazji u ta' Reġjuni Oħra tal-Ewropa ġie estiż biex tiġi inkluża foresta tal-fagu fi ħdan il-Park Nazzjonali ta' Mavrovo. Dan is-sit huwa kondiviż ma' 17-il pajjiż Ewropew.

Sit ta' Wirt Dinji 
L-UNESCO tiddeżinja s-siti abbażi ta' għaxar kriterji tal-għażla; kull sit irid jissodisfa mill-inqas wieħed mill-għaxar kriterji. Il-kriterji (i) sa (vi) huma kulturali, filwaqt li l-kriterji (vii) sa (x) huma naturali.

NB: * Siti transnazzjonali (bl-ikħal)

Referenzi 

Listi ta' Siti ta' Wirt Dinji
Maċedonja ta' Fuq
Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Kroazja

Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972. Il-wirt kulturali jikkonsisti minn monumenti (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, skulturi monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u bijoloġiċi), ġeoloġiċi u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' annimali u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-xjenza, tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali. Il-Kroazja wirtet l-adeżjoni tal-Eks Jugoslavja għall-Konvenzjoni fis-6 ta' Lulju 1992 bħala wieħed mill-istati suċċessuri wara d-dikjarazzjoni tal-indipendenza tagħha fil-25 ta' Ġunji 1991.

Attwalment il-Kroazja għandha għaxar Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. L-ewwel tliet siti, il-Kumpless Storiku ta' Split bil-Palazz ta' Djoklezjanu, Dubrovnik, u l-Park Nazzjonali tal-Lagi ta' Plitvice, tniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fit-tielet Sessjoni tal-UNESCO fl-1979. Is-siti l-oħra żdiedu fl-1997, fis-sena 2000, fl-2008, fl-2016 u fl-2017. B'kollox, il-Kroazja għandha tmien siti kulturali u żewġ siti naturali. Tliet siti huma kondiviżi ma' pajjiżi oħra.

Matul il-Gwerra tal-Indipendenza tal-Kroazja, wara x-xoljiment tal-Jugoslavja, f'Dubrovnik seħħew konfrontazzjonijiet militari (l-Assedju ta' Dubrovnik) kif ukoll fiż-żona tal-Lagi ta' Plitvice. Minħabba l-ħsarat estensivi tal-artillerija f'Dubrovnik u l-mini tal-art li tqiegħdu madwar Plitvice, iż-żewġ siti tniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji fil-Periklu. Wara r-restawr u t-tindif tagħhom, Plitvice u Dubrovnik tneħħew mil-lista fil-periklu fl-1997 u fl-1998, rispettivament. Għalkemm is-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fil-Kroazja jiġġeneraw għadd kbir ta' viżitaturi, qed ifeġġu theddidiet ġodda minħabba l-effetti ta' detriment tat-turiżmu tal-massa mhux ikkontrollat.

Siti ta' Wirt Dinji 
L-UNESCO tiddeżinja s-siti abbażi ta' għaxar kriterji tal-għażla; kull sit irid jissodisfa mill-inqas wieħed mill-għaxar kriterji. Il-kriterji (i) sa (vi) huma kulturali, filwaqt li l-kriterji (vii) sa (x) huma naturali.

NB: * Siti transnazzjonali (bl-ikħal)

Referenzi 

Listi ta' Siti ta' Wirt Dinji
Kroazja
Getbol, il-Pjanuri tal-Marea tal-Korea t'Isfel

Getbol, il-Pjanuri tal-Marea tal-Korea t'Isfel, huwa Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fil-Korea t'Isfel li tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2021. Is-sit fih erba' komponenti li jinsabu tul il-kosta tal-Lbiċ u tan-Nofsinhar tal-Korea t'Isfel, fil-Baħar l-Isfar.

Deskrizzjoni 
Is-sit huwa magħmul minn erba' żoni differenti: il-Getbol ta' Boseong-Suncheon, il-Getbol ta' Gochang, il-Getbol ta' Seocheon u l-Getbol ta' Shinan. Il-kosti, magħmula mill-hekk imsejħa pjanura tal-marea, iħaddnu kundizzjonijiet ġeoloġiċi, oċeanografiċi u klimatoloġiċi li maż-żmien iddeterminaw żoni kbar u kumplessi ta' sedimentazzjoni tul il-kosta.

Is-sedimentazzjoni f'dawn l-ambjenti essenzjalment tista' tinqasam f'żewġ tipi fundamentali:

 tal-ħamrija: li żviluppat fil-latitudnijiet kollha u li ġiet ikkontrollata biss mill-proċessi fiżiċi fis-seħħ, mid-disponibbiltà tas-sedimenti u minn fattur ġeomorfoloġiċi;
 tal-karbonat: li żviluppat fi klimi sħan (tropikali-ekwatorjali), kemm aridi kif ukoll umdużi, u li hija kkaratterizzata minn produttività kbira fil-post ta' materjal karbonatiku ta' oriġini bijotika kif ukoll abijotika.

Is-sistemi tal-kosta jistgħu jinqasmu f'erba' sottotipi: estwarju, bajja miftuħa, arċipelagu u lagi semimagħluqa żgħar. Dawn iż-żoni fihom preżenza eċċezzjonali ta' bijodiversità b'madwar 2,150 speċi ta' flora u ta' fawna, u fosthom mill-inqas 22 speċi mhedda. Il-fawna hija magħmula minn invertebrati tal-baħar u minn 118-il speċi ta' għasafar tal-passa.

Sit ta' Wirt Dinji 
Is-sit Getbol, il-Pjanuri tal-Marea tal-Korea t'Isfel ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2021.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' kriterju wieħed tal-għażla: il-kriterju (x) "Post fejn hemm l-iktar ħabitats naturali importanti u sinifikanti għall-konservazzjoni fil-post tad-diversità bijoloġika, inkluż fejn hemm speċijiet mhedda ta' valur universali straordinarju mill-perspettiva tax-xjenza jew tal-konservazzjoni".

Komponenti

Referenzi 

Siti ta' Wirt Dinji
Korea t'Isfel