joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Liebru iswed

Il-liebru iswed jew fenek ħmar iswed (Lepus insularis) huwa speċi ta' mammiferu plaċentat tal-familja Leporidae, fl-ordni Lagomorpha u mifrux fuq gżira fil-kontinent tal-Amerika ta' Fuq.

Dan il-liebru huwa speċi b'distribuzzjoni limitata u jinsab biss f'lokalità waħda fuq il-gżira ta' Espiritu Santo fil-Golf ta' Kalifornja u huwa speċi endemika tal-Messiku u m'hemm ebda informazzjoni disponibli fuq l-abitat u l-ekoloġija ta' dan il-liebru.

Klassifikazzjoni 

Ordni Lagomorpha
Familja Leporidae
Sottofamilja Leporinae
Tribù Leporini
Ġeneru Lepus
Sottoġeneru Proeulagus
Liebru iswed Lepus insularis

Referenzi 
 
Id-Databażi Palebijoloġika

Ħoloq esterni  

 Lepus insularis fuq il-Lista Ħamra tal-IUCN (2006)

iswed
Liebru tad-deżert

deżert

Il-Liebru tad-deżert jew il-Liebru tar-ramel li hu magħruf xjentifikament bħala Lepus tibetanus huwa speċi ta' mammiferu plaċentat tal-familja Leporidae (leporidu), fl-ordni Lagomorpha (lagomorfu), ta' daqs żgħir u huwa speċi ta' liebru nativ tal-kotinent ta' l-Asja.

Il-Liebru tad-deżert huwa speċi b' distribuzzjoni vasta u jinsab mifrux fl-ambjent xott tad-deżert ta' ħafna pajjiżi fiċ-ċentru tal-kontinent ta' l-Asja. Dan il-liebru jinsab fl-Afganistan, fiċ-Ċina, fl-Indja, fil-Pakistan u fit-Tajikistan.

Sinonimi

"Lepus capensis tibetanus" u "Lepus tolai tibetanus" huma it- 2 sinonimi u b' hekk l-istess bħal u jirreferu għal Lepus tibetanus ta' Waterhouse, 1841.

Klassifikazzjoni
Dan il-liebru wara ħafna riklassifikazjonijiet bħala sottospeċi gie ikklassifikat bħala 1 minn 8 speċi li qegħdin ikklassifikati fis-sottoġeneru Proeulagus u l-ispeċi maqsuma minn ta' linqas f' 5 sottospeċijiet.

Ordni Lagomorpha
Familja Leporidae
Sottofamilja Leporinae
Tribù Leporini
Ġeneru Lepus
Sottoġeneru Proeulagus
Liebru tad-deżert jew Liebru tar-ramel, Lepus tibetanus
Sottospeċi
Lepus tibetanus centrasiaticus (Satunin, 1907)
Lepus tibetanus craspedotis (Blanford, 1875)
Lepus tibetanus pamirensis (Günther, 1875)
Lepus tibetanus stoliczkanus (Blanford, 1875)
Lepus tibetanus tibetanus (Waterhouse, 1841)

Referenzi
Hoffmann, Robert S.; Andrew T. Smith (November 16, 2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds): Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press. ISBN 0-801-88221-4.
The Project Gutenberg EBook of Natural History of the Mammalia of India and Ceylon, by Robert A. Sterndale.Deskrizzjoni ta' 4 sottospeċijiet tal-Liebru tad-deżert Lepus tibetanus .
The Paleobiology Database.
Tassonomija tal-Mammiferi.
Liebru ta' Yarkand

Il-liebru ta' Yarkand, magħruf xjentifikament bħala Lepus yarkandensis huwa speċi ta' mammiferu plaċentat tal-familja Leporidae (leporidu) fl-ordni Lagomorpha (lagomorfu) endemiku taċ-Ċina. 

L-isem Yarkand ġej minn arja fertili ta' madwar 3,210 km² li tinsab f'altitudni ta' madwar 1,189 metru li jinsab mifrux fiha l-Liebru ta' Yarkand.

Dan il-liebru huwa ristrett għall-baċir ta' Tarim f'Xinjiang, bejn il-latitudni 3–42°N u l-lonġitudni 76–92°E u għandu distribuzzjoni ċirkulari madwar id-deżert Taklamakan u jgħix fuq ħxejjex li jiddependu fuq xmajjar li jinżlu mill-muntanji fil-madwar.

Referenzi 
 Hoffmann, Robert S.; Andrew T. Smith (November 16, 2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds): Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press. ISBN 0-8018-8221-4.
 Lagomorph Specialist Group (1996).Lepus yarkandensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
 Id-Databażi Palebijoloġika
 Tassonomija tal-Mammiferi

Yarkand
Liebru xkupa

Il-Liebru xkupa (Lepus castroviejoi) huwa speċi ta' mammiferu plaċentat tal-familja Leporidae, fl-ordni Lagomorpha, nattiv tal-kontinent tal-Ewropa u endemiku ta' Spanja. 

Dan il-liebru huwa speċi rari u ristretta ħafna, mifruxa ma' arja żgħira fil-peninżula Iberika fuq il-Muntanji ta' Kantabrija fit-Tramuntana ta' Spanja bejn Sierra de Ancares u Sierra de Pena Labra. Il-liebru xkupa jgħix fil-muntanji b'elevazzjoni bejn 1,300 u 1,900 metru, għalkemm fix-xitwa jinżel aktar fil-baxx f'elevazzjoni ta' madwar 1000 metru biex jiskarta it-temperaturi kesħin u s-silġ għoli.

Il-liebru xkupa għal żmien twil kien ikkunsidrat bħala sottospeċi tal-Liebru Ewropew (Lepus europaeus) sakemm fl-1976 ġiet deskritta xjentifikament bħala speċi distinta. Ftit li xejn hemm informazzjoni dwar l-ikel, ir-riproduzzjoni u l-imġieba ta' dan il-liebru, imma x-xjentisti jaħsbu li jgħix ħajja simili tal-liebru Ewropew. 

Liebru xkupa adult jikber bejn 45 u 60 ċentimetru twil, b'denb ta' bejn 5 u 10 ċentimetri oħra, par saqajn fuq wara ta' madwar 20 ċentimetru u par widnejn enormi li kapaċi jilħqu it-tul inkredibli ta' 20 ċentimetru.

Klassifikazzjoni 

Dan il-liebru wara li għal ħafna żmien kien ikkunsidrat bħala sottospeċi ta' Lepus europaeus ġie kklassifikat bħala speċi separata fl-1976, u huwa wieħed minn għaxar speċi li qegħdin klassifikati fis-sottoġeneru Eulagos u ma' hemm l-ebda sottospeċi rikonoxxuta.

 Ordni Lagomorpha
 Familja Leporidae
 Sottofamilja Leporinae
 Tribù Leporini
 Ġeneru Lepus
 Sottoġeneru Eulagos
 Liebru xkupa, Lepus castroviejoi

Sinonimi 

"Lepus europaeus castroviejoi" huwa sinonimu jew l-istess bħal u jirreferi għal Lepus castroviejoi ta' Palacios, 1976.

Referenzi 
 Wilson, D. E.; Reeder, D. M. Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, ISBN 0-8018-8221-4
 Lepus castroviejoi, Lista Ħamra tal-IUCN 2006
 Id-Databażi Palebijoloġika

Xkupa
Liebru ta' Yunnan

Il-liebru ta' Yunnan, jew kif inhu magħruf xjentifikament Lepus comus, huwa speċi ta' mammiferu plaċentat tal-familja Leporidae (leporidu), fl-ordni Lagomorpha (lagomorfu), nattiv tal-kontinent tal-Asja u endemiku taċ-Ċina.

Il-liebru ta' Yunnan huwa speċi komuni mifrux sew f'arja vasta f'Yunnan u Guizhou, żewġ provinċji li qegħdin fir-rokna fin-naħa tal-Lbiċ lejn in-Nofsinhar taċ-Ċina.

Klassifikazzjoni 
Dan il-liebru huwa wieħed minn għaxar speċi li qegħdin ikklassifikati fis-sottoġeneru Eulagos u m'hemm l-ebda sottospeċi rikonoxxuta.

 Ordni Lagomorpha
 Familja Leporidae
 Sottofamilja Leporinae
 Tribù Leporini
 Ġeneru Lepus
 Sottoġeneru Eulagos
 Liebru ta' Yunnan, Lepus comus

Referenzi 
 Hoffmann, Robert S.; Andrew T. Smith (November 16, 2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds): Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press. ISBN 0-8018-8221-4.
 Lagomorph Specialist Group (1996).Lepus comus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
 The Paleobiology Database.
 Tassonomija tal-Mammiferi.

Yunnan
Liebru Korean

Il-Liebru Korean (Lepus coreanus) huwa speċi ta' mammiferu plaċentat tal-familja Leporidae, fl-ordni Lagomorpha, nattiv tal-kontinent tal-Asja. 

Dan il-liebru huwa speċi komuni b'distribuzzjoni fil-penisula Koreana li tikkonsisti fiż-żewġ pajjiżi Koreani, il-Korea ta' Fuq u l-Korea t'Isfel, u fin-naħa tal-Grigal taċ-Ċina.

Il-liebru Korean adult jista jikber minn 45 sa massimu ta' 54 ċentimetru twil u jiżen bejn 2.1 u 2.6 kilogrammi. Id-denb jista jkun bejn 2 u 5 ċentimetri twil u l-widnejn normalment ikunu minn 7.6 sa 8.3 ċentimetri.

Klassifikazzjoni 

Dan il-liebru huwa wieħed minn għaxar speċi li qegħdin ikklassifikati fis-sottoġeneru Eulagos u m'hemm l-ebda sottospeċi rikonoxxuta.

Ordni Lagomorpha
Familja Leporidae
Sottofamilja Leporinae
Tribù Leporini
Ġeneru Lepus
Sottoġeneru Eulagos
Liebru Korean Lepus coreanus

Referenzi 

 Wilson, D. E.; Reeder, D. M. Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, ISBN 0-8018-8221-4
 Lepus coreanus fuq il-Lista Ħamra tal-IUCN, 2006.
 Id-Databażi Palebijoloġika
 Tassonomija tal-Mammiferi

Ħoloq esterni 

  2001 Studji ġenetiċi minn Koh et. al, li jikkonfermaw lill-Lepus coreanus bħala speċi distinta
 Profil fuq Korea-DMZ

Korean
Liebru Taljan

Il-liebru Taljan jew liebru Korsikan, magħruf xjentifikament bħala Lepus corsicanus huwa speċi ta' mammiferu plaċentat tal-familja Leporidae (leporidu), fl-ordni Lagomorpha (lagomorfu), nattiv tal-kontinent tal-Ewropa u endemiku tal-Italja. 

Dan il-liebru huwa speċi mifruxa fil-peniżola Taljana, b'distribuzzjoni miċ-ċentru san-Nofsinhar tal-Italja fejn ħafna drabi jaqsam l-abitat mal-liebru Ewropew (speċi introdotta mil-bniedem għal skop ta' kaċċa) fil-gżira ta' Sqallija, fejn jidher komuni b'popolazzjoni stabbli u b'distribuzzjoni kontinwa, u fil-gżejjer ta' Elba u Korsika fejn kien ġie introdott mill-bniedem.

Il-liebru Taljan għal żmien twil kien meqjus bħala sottospeċi tal-liebru Ewropew.

Klassifikazzjoni 

Dan il-liebru huwa wieħed minn għaxar speċi li qegħdin ikklassifikati fis-sottoġeneru Eulagos u m'hemm 'l ebda sottospeċi rikonoxxuta.

Ordni]] Lagomorpha
Familja]] Leporidae
Sottofamilja]] Leporinae
Tribù]] Leporini
Ġeneru]] Lepus
Sottoġeneru]] Eulagos
Liebru Taljan jew Liebru Korsikan, Lepus corsicanus

Referenzi 
 
Id-Databażi Palebijoloġika
Tassonomija tal-Mammiferi

Ħoloq esterni 
Differenzi morfometriċi ġenetiċi bejn il-liebru Taljan Lepus corsicanus (De Winton, 1898) u l-liebru Ewropew Lepus europaeus (Pallas, 1778)

Taljan
Liebru ta' Granada

Il-Liebru ta' Granada, jew kif inhu magħruf xjentifikament Lepus granatensis, huwa speċi ta' mammiferu plaċentat tal-familja Leporidae, fl-ordni Lagomorpha, nattiv tal-kontinent tal-Ewropa. 

Dan il-liebru huwa speċi komuni mifruxa sew ma' arja vasta fil-peninżula Iberika u rari jekk mhux estinta fuq il-gżira ta' Majorka.

Din l-ispeċi kienet ikkunsidrata għal żmien twil bħala sottospeċi tal-Liebru Ewropew (Lepus europaeus) u anke bħala sottospeċi tal-Liebru ta' Kap (Lepus capensis). Il-Liebru ta' Granada huwa l-iżgħar speċi ta' liebru li hemm fil-peninżula Iberika, b'tul massimu ta' 45 ċentimetru, b'10 ċentimetri oħra f'denb u b'piż li jvarja bejn 2 u 2.5 kilogrammi.

Klassifikazzjoni 

Dan il-liebru wara ħafna riklassifikazzjonijiet bħala sottospeċi ġie kklassifikat bħala speċi separata, waħda minn għaxar speċi li qegħdin klassifikati fis-sottoġeneru Eulagos u maqsuma minn tal-inqas fi tliet sottospeċi.

Ordni Lagomorpha
Familja Leporidae
Sottofamilja Leporinae
Tribù Leporini
Ġeneru Lepus
Sottoġeneru Eulagos
Liebru ta' Granada Lepus granatensis
Sottospeċi
Liebru Galliku, Lepus granatensis gallaecius (Miller, 1907)	
Liebru Kastellan, Lepus granatensis granatensis (Rosenhauser, 1856)
Liebru Majorkin, Lepus granatensis solisi (Palacios & Fernández, 1992)

Sinonimi 

"Lepus europaeus granatensis" u "Lepus capensis granatensis" huma sinonimi jew l-istess bħal u jirreferu għal Lepus granatensis ta' Rosenhauser, 1856.

Referenzi 
Hoffmann, Robert S.; Andrew T. Smith (November 16, 2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds): Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press. ISBN 0-8018-8221-4.
Id-Databażi Palebijoloġika
Tassonomija tal-Mammiferi

Granada
Liebru ta' Hainan

Hainan

Il-Liebru ta' Hainan magħruf xjentifikament bħala Lepus hainanus huwa speċi ta' mammiferu plaċentat tal-familja Leporidae (leporidu) fl-ordni Lagomorpha (lagomorfu) jinsab fil-kontinent ta' l-Asja u huwa liebru endemiku taċ-Ċina. 

L-isem komuni Liebru ta' Hainan kif ukoll l-isem xjentifiku Lepus hainanus ifissru it-2 l-istess u juru biċ-ċar il-lokalita fejn jinsab mifrux dan il-liebru endemiku dik tal-gżira ta' Hainan, fin-naħa ta' Nofs in-nhar taċ-Ċina. Il-popolazzjoni ta' dan il-leporidu tinsab bl-akbar densita fin-naħa tal-Punent bejn il-Majjistral u l-Lbiċċ tal-gżira fejn hemm abitat ideali, fil-Lvant, fuq il-muntanji u f' artijiet agrikoli dan il-liebru ma' jgħix jew jinsab f' numru żgħir ħafna.

Klassifikazzjoni
Dan il-liebru huwa 1 minn 3 speċi li qegħdin ikklassifikati fis-sottoġeneru Indolagus u m' hemm 'l ebda sottospeċi magħrufa.

Ordni Lagomorpha
Familja Leporidae
Sottofamilja Leporinae
Tribù Leporini
Ġeneru Lepus
Sottoġeneru Indolagus
Liebru ta' Hainan Lepus hainanus

Referenzi
Hoffmann, Robert S.; Andrew T. Smith (November 16, 2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds): Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press. ISBN 0-801-88221-4.
Lagomorph Specialist Group (1996).Lepus hainanus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
The Paleobiology Database.
Tassonomija tal-Mammiferi.
Liebru ta' Burma

Burma

Il-Liebru ta' Burma li hu magħruf xjentifikament bħala Lepus peguensis huwa speċi ta' mammiferu plaċentat tal-familja Leporidae (leporidu) fl-ordni Lagomorpha (lagomorfu) mifrux ma' bosta pajjiżi fix-Xlokk tal-kontinent ta' l-Asja.

Klassifikazzjoni
Dan il-liebru huwa 1 minn 3 speċijiet li qegħdin ikklassifikati fis-sottoġeneru Indolagus u bħala speċi qiegħda maqsuma minn ta' linqas f' 2 sottospeċijiet.

Ordni Lagomorpha
Familja Leporidae
Sottofamilja Leporinae
Tribù Leporini
Ġeneru Lepus
Sottoġeneru Indolagus
Liebru ta' Burma Lepus peguensis
Sottospeċi
Lepus peguensis peguensis (Blyth, 1855)
Lepus peguensis vassali (Thomas, 1906)

Referenzi
Hoffmann, Robert S.; Andrew T. Smith (November 16, 2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds): Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press. ISBN 0-801-88221-4.
Lagomorph Specialist Group (1996).Lepus peguensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
The Paleobiology Database.
Tassonomija tal-Mammiferi.
Liebru Manċurjan

Il-liebru Manċurjan, jew kif inhu magħruf xjentifikament Lepus mandshuricus, huwa speċi ta' mammiferu plaċentat tal-familja Leporidae (leporidu), fl-ordni Lagomorpha (lagomorfu), u nattiv tal-kontinent tal-Asja. Dan il-liebru huwa speċi mifrux ma' tliet pajjiżi Ażjatiċi, b'distribuzzjoni qalb il-muntanji fit-Tramuntana tal-peninsula Koreana fil-Korea ta' Fuq, fil-Grigal taċ-Ċina u fil-baċir tax-xmara Amur fir-Russja.

Liebru Manċurjan adult jista' jikber minn 40 sa massimu ta' 48 ċentimetru twil u jiżen madwar 2 kilogrammi. Id-denb jista jkun bejn 4.5 u 7.5 ċentimetri twil u l-widnejn normalment ikunu minn 7.5 sa 10.4 ċentimetri.

Klassifikazzjoni 

Dan il-liebru huwa wieħed minn 10 speċi li qegħdin ikklassifikati fis-sottoġeneru Eulagos u m'hemm l-ebda sottospeċi rikonoxxuta.

 Ordni Lagomorpha
 Familja Leporidae
 Sottofamilja Leporinae
 Tribù Leporini
 Ġeneru Lepus
 Sottoġeneru Eulagos
 Liebru Manċurjan, Lepus mandshuricus

Referenzi 
 
 Lepus mandshuricus fuq il-Lista Ħamra tal-IUCN 2006
 Id-Databażi Palebijoloġika

Ħoloq esterni 
 Tree of Life: Lepus

Manċurjan
Liebru sufi

Il-Liebru sufi, jew kif inhu magħruf xjentifikament Lepus oiostolus, huwa speċi ta' mammiferu plaċentat tal-familja Leporidae (leporidu), fl-ordni Lagomorpha (lagomorfu), nattiv tal-kontinent tal-Asja. 

Il-liebru sufi huwa speċi komuni mifrux sew fuq arja vasta u jippreferi jgħix fil-muntanji b'elevazzjonijiet għolja u għandu distribuzzjoni fiċ-Ċina, l-Indja u n-Nepal.

Klassifikazzjoni 

Dan il-liebru huwa wieħed minn għaxar speċi li qegħdin klassifikati fis-sottoġeneru Eulagos u l-ispeċi maqsuma minn tal-inqas f'erba' sottospeċi.

Ordni Lagomorpha
Familja Leporidae
Sottofamilja Leporinae
Tribù Leporini
Ġeneru Lepus
Sottoġeneru Eulagos
Liebru sufi, Lepus oiostolus
Sottospeċi
Lepus oiostolus hypsibius (Blanford, 1875)	
Lepus oiostolus oiostolus (Hodgson, 1840)	
Lepus oiostolus pallipes (Hodgson, 1842)	
Lepus oiostolus przewalskii (Satunin, 1907)

Referenzi 
 
 Lepus oiostolus fuq il-Lista Ħamra ta' Speċi Mhedda tal-IUCN
 Id-Databażi Palebijoloġika

Sufi
Liebru tas-savana Afrikana

Il-liebru tas-savana Afrikana, magħruf xjentifikament bħala Lepus microtis huwa speċi ta' mammiferu plaċentat tal-familja Leporidae (leporidu), fl-ordni Lagomorpha (lagomorfu) li hu mifrux f'arja kbira tal-kontinent tal-Afrika. 

Id-distribuzzjoni ta' dan il-liebru hija waħda enormi u qiegħda mifruxa ma' bosta pajjiżi mit-Tramuntana san-Nofsinhar u mil-Punent għal-Lvant tal-kontinent Afrikan.

Klassifikazzjoni 
Dan il-liebru huwa wieħed minn żewġ speċi li qegħdin ikklassifikati fis-sottoġeneru Sabanalagus u bħala speċi qiegħda maqsuma minn tal-inqas f'erba' sottospeċi.

Ordni Lagomorpha
Familja Leporidae
Sottofamilja Leporinae
Tribù Leporini
Ġeneru Lepus
Sottoġeneru Sabanalagus
Liebru tas-savana Afrikana, Lepus microtis
Sottospeċi
Lepus microtis angolensis (Thomas, 1904)	
Lepus microtis microtis (Heuglin, 1865)
Lepus microtis senegalensis (Rochebrune, 1883)	
Lepus microtis whytei (Thomas, 1894)

Referenzi
 
 
Id-Databażi Palebijoloġika
Tassonomija tal-Mammiferi

Savana Afrikana
Liebru Etjopjan

Il-Liebru Etjopjan magħruf xjentifikament bħala Lepus fagani huwa speċi ta' mammiferu plaċentat tal-familja Leporidae (leporidu) fl-ordni Lagomorpha (lagomorfu) mifrux fiċ-ċentru lejn il-Lvant tal-kontinent ta' l-Afrika. 

Għalkemm dan jissejaħ bl-isem komuni ta' Liebru Etjopjan dan il-liebru ma jinsabx mifrux fl-Etjopja biss, il-popolazzjoni għandha firxa fil-Kenja ukoll. Il-Liebru Etjopjan huwa speċi ta' leporidu li jippreferi artijiet b' elevazzjoni għolja.

Klassifikazzjoni 
Dan il-liebru huwa 1 minn 2 speċijiet li qegħdin ikklassifikati fis-sottoġeneru Sabanalagus u m' hemm 'l ebda sottospeċi magħrufa.

 Ordni Lagomorpha
 Familja Leporidae
 Sottofamilja Leporinae
 Tribù Leporini
 Ġeneru Lepus
 Sottoġeneru Sabanalagus
 Liebru Etjopjan Lepus fagani

Referenzi 
 Hoffmann, Robert S.; Andrew T. Smith (November 16, 2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds): Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press. ISBN 0-8018-8221-4.
 Lagomorph Specialist Group (1996).Lepus fagani. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
 The Paleobiology Database.
 Tassonomija tal-Mammiferi.

Etjopjan
Liebru l-ġebel aħmar ta' Natal

Il-Liebru l-ġebel aħmar ta' Natal jew Liebru l-ġebel aħmar il-kbir jew Fenek aħmar ta' Natal li huwa magħruf xjentifikament bħala Pronolagus crassicaudatus, huwa mammiferu plaċentat notturn u solitarju tal-familja Leporidae fl-ordni Lagomorpha mifrux fil-kontinent Afrikan. Dan il-leporidu bħaż-żewġ speċi l-oħra tal-ġeneru Pronolagus, għalkemm jissejjaħ "Liebru l-ġebel" huwa speċi ta' fenek.

Dan il-liebru huwa l-ikbar fost it-tliet speċi ta' liebri l-ġebel u għandu pil ta' lewn griż imnaqqax bil-kannella man-naħa tad-dahar, filwaqt dak tas-sider, id-denb u l-erba' saqajn huma ta' lewn ħamrani kulur is-sadid. Liebru adult jista' jkun bejn 42 u 50 ċentimetru eskluż id-denb li jista' jkun minn 6 sa 14-il ċentimetru twil.

Il-Liebru l-ġebel aħmar il-kbir għandu firxa f'abitat kollu ġebel u rdum mal-ġnub ta' għoljiet u muntanji u fil-madwar u din hija r-raġuni minn fejn oriġina l-isem komuni ta' din l-ispeċi.

Riproduzzjoni

Ftit hemm informazzjoni dwar kif jirriproduċi l-liebru l-ġebel aħmar ta' Natalż. L-unika tagħrif fiċ-ċert huwa li boton minn żarmuġ 1 sa 2 jitwieldu għomja, bi ftit jew xejn pil u totalment dipendenti fuq l-omm bħall-fniek kollha l-oħra wara tqala jew ġestazzjoni ta' madwar 30 jum.

Distribuzzjoni

Il-liebru l-ġebel aħmar ta' Natal jinsab jgħix lejn in-Nofsinhar tal-kontinent tal-Afrika u huwa mifrux fil-Lvant tar-Repubblika tal-Afrika t'Isfel minn Natal sal-provinċa ta' Kap, fil-Lvant ta' Lesoto, fin-Nofsinhar ta' Sważiland u fit-tarf estrem tan-Nofsinhar tal-Możambikk.

Klassifikazzjoni

Ordni Lagomorpha
Familja Leporidae 
Ġeneru Pronolagus
Liebru l-ġebel aħmar ta' Natal jew Liebru l-ġebel aħmar il-kbir Pronolagus crassicaudatus
Sottospeċi
Pronolagus crassicaudatus crassicaudatus (I. Geoffroy Saint-Hilaire, 1832) 
Pronolagus crassicaudatus ruddi (Thomas & Schwann, 1905)

Referenzi

 Lagomorph Specialist Group (1996).Pronolagus crassicaudatus. Lista Ħamra tal-IUCN 2006.

Fenek
Liebru l-ġebel aħmar ta' Jameson

Il-Liebru l-ġebel aħmar ta' Jameson Pronolagus randensis jew kif inhu msejjaħ ukoll Fenek aħmar ta' Jameson, huwa mammiferu plaċentat notturn u solitarju tal-familja Leporidae fl-ordni Lagomorpha mifrux fil-kontinent Afrikan. Dan il-leporidu bħaż-2 speċijiet l-oħra tal-ġeneru Pronolagus, għalkemm jissejjaħ "Liebru l-ġebel" huwa speċi ta' fenek.

Dan il-liebru l-ġebel għandu pil fin ħafna lewn kannella fil-ħamrani, denb imdaqqas ta' l-istess kulur bit-tarf iswed u par widnejn kbar ftit li xejn pilusi xi kultant bit-truf suwed ukoll. Il-geddum, is-sider u ż-żaqq huma fil-bajdani, waqt li l-wardiet tal-wiċċ, il-ġnub tax-xedaq ta' isfel u l-għonq huma fil-griż ċar.

Il-Liebru l-ġebel aħmar ta' Jameson jippreferi jgħix f' abitat kollu ġebel u rdum mal-ġnub ta' ogħljiet u muntanji fil-madwar u din hija r-raġuni minn fejn oriġina l-isem komuni ta' din l-ispeċi. Madankollu dan il-liebru l-ġebel jinsab mifrux ma' ħafna tipi ta' abitat aktar fil-baxx madwar il-muntanji speċjalment fejn ikun hemm ħaxix u pjanti li jista' juża bħala kenn għal matul il-ġurnata.

Riproduzzjoni 

Il-Liebru l-ġebel aħmar ta' Jameson ftit li xejn hemm informazzjoni dwar ir-riproduzzjoni tiegħu. L-unika tagħrif li hemm huwa li jirriproduċu matul is-sena kollha u kull boton ikun magħmul minn 1 sa 3 żrameġ li jitwieldu ogħmja, bla pil u totalment dipendenti fuq l-omm bħal fniek kollha l-oħra.

Distribuzzjoni 

Il-Liebru l-ġebel aħmar ta' Jameson huwa speċi ta' fenek mifruxa fin-Nofs in-nhar tal-kontinent ta' l-Afrika. Ir-Repubblika ta' l-Afrika ta' Isfel għandha popolazzjoni fil-Majjistral tal-pajjiż waqt li fil-Botzwana il-biċċa l-kbira tal-popolazzjoni qiegħda fir-reġjuni tal-Lvant. L-akbar popolazzjonijiet huma ta' Żimbabwe u Namibja fejn il-Liebru l-ġebel aħmar ta' Jameson huwa mifrux mat-territorju kollu taż-2 pajjiżi.

Klassifikazzjoni 

 Ordni Lagomorpha
 Familja Leporidae 
 Ġeneru Pronolagus
 Liebru l-ġebel aħmar ta' Jameson, Pronolagus randensis
 Sottospeċi
 Pronolagus randensis caucinus (Thomas, 1929) 
 Pronolagus randensis randensis (Jameson, 1907) 
 Pronolagus randensis whytei (Roberts, 1938)

Referenzi 

 Lagomorph Specialist Group (1996).Pronolagus randensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. IUCN 2006. Retrieved on 12 May 2006. Database entry includes a brief justification of why this species is of least concern

Fenek
Liebru l-ġebel aħmar ta' Smith

Il-Liebru l-ġebel aħmar ta' Smith Pronolagus rupestris jew kif inhu msejjaħ xi kultant ukoll Fenek aħmar ta' Smith, huwa mammiferu plaċentat notturn (ta' bil-lejl) u solitarju tal-familja Leporidae fl-ordni Lagomorpha mifrux fil-kontinent Afrikan. Dan il-leporidu bħat-3 speċijiet l-oħra tal-ġeneru Pronolagus, għalkemm jissejjaħ "Liebru l-ġebel" huwa speċi ta' fenek.

Dan il-liebru l-ġebel għandu pil oħxon ta' lewn kannella man-naħa tad-dahar, filwaqt dak tas-sider u ż-żaqq huwa fin ħafna ta' kulur bajdani. Id-denb u l-erba' saqajn huma lewn is-sadid ħamrani waqt il-wiċċ u l-widnejn huma ta' kulur griż. Liebru l-ġebel aħmar ta' Smith adult jista jkun twil bejn 39 u 57 ċentimetru bid-denb b'kollox, b' par saqajn ta' wara bejn 7.5 u 10 centimetri kull sieq, b' par widnejn bejn 6 u 10 ċentimetri kull widna u jiżen madwar 2 kilogrammi. 

Il-Liebru l-ġebel aħmar ta' Smith mifrux f'abitat kollu ġebel, blat u rdum, ħaxix għoli u xtieli mdaqqsa, mal-ġnub u l-madwar tal-għoljiet u l-muntanji fejn ikun jista' jsib kenn matul il-ġurnata u din hija r-raġuni minn fejn oriġina l-isem komuni ta' din l-ispeċi.

Riproduzzjoni

Il-Liebru l-ġebel aħmar ta' Smith wara tqala jew ġestazzjoni ta' madwar 30 jum jirriproduċi boton ta' żarmuġ jew 2 li jitwieldu ogħmja, bla pil u totalment dipendenti fuq l-omm, ġo bejta qalb ix-xquq fil-ġebel magħmula minn ħaxix u pil ta' l-omm stess.

Distribuzzjoni

Il-Liebru l-ġebel aħmar ta' Smith huwa speċi ta' fenek mifrux ma' bosta pajjiżi lejn iċ-ċentru u n-Nofsinhar tal-kontinent tal-Afrika. Dan  il-Liebru l-ġebel għandu popolazzjonijiet fil-Kenja, il-Malawi, in-Namibja, ir-Repubblika tal-Afrika t'Isfel, ir-Rodeżja, it-Tanżanija u ż-Żambja.

Klassifikazzjoni

Ordni Lagomorpha
Familja Leporidae 
Ġeneru Pronolagus
Liebru l-ġebel aħmar ta' Smith, Pronolagus rupestris
Sottospeċi
Pronolagus rupestris curryi (Thomas, 1902) 
Pronolagus rupestris nyikae (Thomas, 1902) 
Pronolagus rupestris rupestris (A. Smith, 1834) 
Pronolagus rupestris vallicola (Kershaw, 1924)

Reċentement is-sottospeċi Pronolagus rupestris saundersiae (Hewitt, 1927) ġiet riklassifikata bħala speċi, Pronolagus saundersiae (Hewitt, 1927) bl-isem komuni ta' Liebru l-ġebel aħmar ta' Hewitt.

Referenzi

 Lagomorph Specialist Group (1996).Pronolagus rupestris.

Fenek
Pika tal-isteppa

Il-Pika tal-isteppa (Ochotona pusilla) hija speċi ta' mammiferu plaċentat, erbivoru, tal-familja Ochotonidae fl-ordni Lagomorpha.

Din l-ispeċi tagħmel parti mill-grupp tal-piki tal-isteppa li hu magħmul minn disa' speċi u miġburin fis-sottoġeneru Ochotona. 

Il-Pika tal-isteppa hija speċi pjuttost unika fost il-piki, din l-ispeċi partikolari hija notturna jew attiva ħafna bil-lejl u l-komunikazzjoni vokali ssir minn inżul ix-xemx sa wara fit-tard bil-lejl. Din tħobb tħaffer il-bejta taħt l-art f'ħamrijja umda f'ambjent b'ħafna veġetazzjoni u siġar żgħar. Din l-ispeċi qiegħda klassifikata fil-"IUCN Red List of Threatened Species" bħala waħda fi stat vulnerabli, dan minħabba li l-popolazzjoni naqset drastikament fi żmenijiet reċenti kemm fin-numru u d-densità, kif ukoll fil-firxa u d-distribuzzjoni.

Riproduzzjoni 

Il-pika tal-isteppa tirriproduċi billi twelled boton ta' minn wieħed sa tlettax-il żarmuġ kull darba. In-nisa jimmaturaw sesswalment fir-raba' jew fil-ħames ġimgħa ta' ħajja waqt li l-irġiel irid ikollhom minn tal-anqas sena.

Distribuzzjoni 

Din hija speċi mifruxa minn naħa ta' fuq tax-xmara Volga san-Nofsinhar tal-Muntanji Urali min-Nofsinhar għal-Lvant mal-fruntiera taċ-Ċina, il-Każakistan u r-Russja.

Klassifikazzjoni 

 Ordni Lagomorpha
 Familja Ochotonidae 
 Ġeneru Ochotona
 Sottoġeneru Ochotona: piki tal-isteppa
 Pika tal-isteppa, Ochotona pusilla
 Sottospeċi
 Ochotona pusilla aktogaiensis (Savinov, 1981) 
 Ochotona pusilla angustifrons (Argyropulo, 1932) 
 Ochotona pusilla occidentalis (Chaline & Erbajeva & Montuire, 2001) 
 Ochotona pusilla pusilla (Pallas, 1769) 
 Ochotona pusilla spelea (Owen, 1846)

Referenzi 
 Hoffmann, Robert S., Andrew T. Smith (November 16, 2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds) Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, 191-192. ISBN 0-8018-8221-4.
 Lagomorph Specialist Group (1996).Ochotona pusilla. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.

Pika
Ronaldo (diżambigwazzjoni)

L-isem Ronaldo (varjanti Ronaldinho u Ronaldão) jista' jirreferixxi għal:

Persuni 

 Ronaldo Luís Nazário de Lima (twieled fl-1976), futboler ta' AC Milan u tat-tim nazzjonali Brażiljan
 Ronaldo de Assis Moreira (twieled fl-1980), futboler ta' FC Barcelona u tat-tim nazzjonali Brażiljan, magħruf ukoll bħala Ronaldinho Gaucho, u aktar komuni bħala Ronaldinho
 Cristiano Ronaldo (twield fl-1985), futboler ta' Manchester United u tat-tim nazzjonali Portugiż
 Ronaldo Guiaro (twieled fl-1974), futboler ta' Benfica u Beşiktaş
 Ronaldo Rodrigues de Jesus (twieled fl-1965), Ronaldão, rebbieħ tat-Tazza tad-Dinja 1994
 Ronaldo Soares Giovanelli (twieled fl-1967), gowler fil-bidu tas-snin disgħin
 Ronaldo Silva, rebbieħ tal-midalja tal-fidda fl-Olimpjadi ta' l-1984
 Ronaldo da Costa, ġerrej tal-maratona mill-Brażil

Postijiet 

 Estádio Dr. Ronaldo Junqueira, stadju tal-futbol ta' Associação Atlética Caldense

Mużika 

 Los Ronaldos, grupp mużikali Spanjol tal-mużika pop

Ara wkoll 

 Ronaldinho (diżambigwazzjoni), varjant ta' Ronaldo
 Ronaldão, varjant ta' Ronaldo
8 ta' Diċembru

8 ta' Diċembru - F'dan il-Jum minn tal-bidu tax-xahar kiesaħ ta' Diċembru, l-Knisja Kattolika tiċċelebra l-festa tat-Tnissil bla Tebgħa tal-Verġni Mqaddsa Marija Immakulata. Din hija festa li hija bikrija tant li bdiet fin-naħiet tal-Lvant u li fi ftit żmien infirxet mad-Dinja. Kien hemm diversi dubji fir-rigward tat-Tnissil bla Tebgħa ta' Marija u kienu diversi persuni li ddefendew dan it-Twemmien. Fost dawn wiehed mill-Iktar bikrija kien hemm il-Beatu Giovanni Duns Skotu. Wara ħafna snin, kellu jkun il-Beatu Papa Piju IX li ddefinixxa d-Domma ta' l-Immakulata propju f'din il-ġurnata tas-sena 1854, permezz tal-Bolla "Ineffabilis Deus".

Din il-festa kompliet tikber u tiġġedded minn sena ghall-ohra fil-knisja nisranija.

Diċembru
Ġranet tas-sena
Scooch

Scooch irrapreżentaw lir-Renju Unit fil-Festival tal-Eurovision 2007. Il-kanzunetta tagħhom ngħatat 12-il punt minnn Malta.

Ħoloq esterni
Sit uffiċjali
Profil fuq MySpace

Gruppi Brittanċi tal-mużika pop
Kontestanti fil-Festival tal-Eurovision
Dima Bilan

Dima Bilan (Ust-Dzheguta, 24 ta' Diċembru 1981) huwa kantant Russu, li ħa sehem darbtejn f'isem pajjiżu fil-Festival tal-Eurovision, fejn rebaħ l-edizzjoni tal-2008 bil-kanzunetta Believe.

Twieldu fl-1981
Nies ħajjin
Kantanti Russi
Olivia Lewis

Olivia Lewis (Ħal Qormi, 18 ta' Ottubru 1978) hi kantanta Maltija.

Lewis bdiet tkanta ta' tifla żgħira u kienet tinvolvi ruħha f'diversi festival mużikali. Hi tkanta diversi stili mużikali, minn pop għal jazz, imma tippreferi aktar l-mużika soul.

Fix-xena mużikali lokali, hi hi l-aktar popolari miħabba n-numru ta' parteċipazzjonijiet li għamlet fil-festival tal-Kanzunetta Maltija għall-Ewropa, li tagħżel il-kanzunetta Maltija li se tikkompeti fil-Festival tal-Eurovision. Fil-ħdax-il attentat tagħha, hi finalment rebħet il-festival tal-2007, li sar fit-3 ta' Frar 2007, bil-kanzunetta "Vertigo". Hi rrapreżentat lil Malta fis-semifinali tal-Eurovision 2007 f'Ħelsinki, fil-Finlandja, nhar l-10 ta' Mejju 2007. Hi kantat fl-20 post wara l-kantanta Norveġiża Guri Shanke bil-kanzunetta "Ven a bailar conmigo" u qabel il-grupp Anonymous mill-Andorra bil-kanzunetta "Salvem El Món". Madanakollu hi ma rnexxilhiex taqta' passaġġ għall-finali, fejn ikklassifikat fil-25 post minn 28 pajjiż b'total minimu ta' 15-il punt.

Parteċipazzjoni fil-Malta Song For Europe

Nies ħajjin
Twieldu fl-1978
Kantanti Maltin
Kontestanti fil-Festival tal-Eurovision
Chiara Siracusa

Chiara Siracusa (Valletta, 25 ta' Settembru 1976) hija kantanta Maltija, magħrufa l-aktar għat-tliet parteċipazzjonijiet f'isem Malta fil-Festival tal-Eurovision, festival mużikali Ewropew, fl-1998, fl-2005 u fl-2009.

Karriera

Festival tal-Eurovision 1998 
Fl-1998, Chiara rebħet il-Festival Kanzunetta Maltija għall-Ewropa, is-serata nazzjonali għas-selezzjoni tal-kanzunetta għall-Eurovision, permezz tal-kanzunetta "The One That I Love". F'Birmingham, ġewwa l-Ingilterra, Chiara irnexxielha taqta' figura tajba fejn spiċċat fit-tielet post. Malta, li tħaddan passjoni kbira lejn dan il-konkors, sofriet frustrazzjoni kbira meta fl-aħħar sett ta' voti mill-Maċedonja, il-Maċedoni ma taw l-ebda punt lil Chiara, fejn b'hekk spiċċat mhux biss wara Dana International tal-Iżrael, iżda wkoll wara Imaani tar-Renju Unit. Xorta waħda dan ir-riżultat kien biżżejjed biex jegwalja l-aqwa pożizzjoni ta' Malta mill-festival tal-1992. Lura Malta wara l-Eurovision hi ġiet milqugħa minn madwar 6,000 persuna fl-Ajruport Internazzjonali ta' Malta.

Aktar suċċess 
Mill-1998 sal-2003, Chiara kienet immexxija minn M&E Management Group, taħt il-konsulent Massimo Ellul. Matul dan il-perjodu, Chiara drammatikament tbiddlet minn kantant mistħija għal waħda kunfidenti, u ħarġet tliet albums. Kantat għal diversi drabi barra minn Malta, u wara, taħt il-gwida tal-istudjo tar-rikordings Malti, Bridge Productions, bdiet tipprepara għal avventura oħra fil-Eurovision.

Festival tal-Eurovision 2005 
Fl-2005, wara madwar seba' snin assenti minn dan il-konkors, Chiara reġgħet ħadet iċ-ċans biex terġa' tidħol u flimkien ma' 21 parteċipant ieħor ikkompetiet fil-final tad-19 ta' Frar bil-kanzunetta "Angel", kanzunetta oħra fuq stil ballad li kitbet hi stess. Għall-ewwel darba, ir-rappreżentat ta' Malta kien magħżul biss mill-vot pubbliku. Chiara rebħet bi 11,935 vot, 566 'il fuq mit-tieni klassifikata Olivia Lewis. B'hekk fi Kjiv, ġewwa l-Ukrajna, kienet fit-triq li tagħmel it-tieni dehra tagħha.

F'dan il-konkors, Chiara iltaqgħet ma' diversi kantanti oħra li xi darba oħra ħadu sehem f'dan il-konkors, fosthom Selma tal-Iżlanda li kienet spiċċat it-tieni fl-1999, u l-Griega Helena Paparizou, li fl-2001 kienet il-kantanta prinċipali tal-grupp Antique li kklassifika fit-tielet post. 

Chiara ġiet it-tieni b'192 punt, wara l-istess Ġreċja. Hi kisbet aktar punti minn Ira Losco, li kienet ikklassifikat fit-tieni post, biex b'hekk "Angel" saret l-aqwa kanzunetta li qatt irrapreżentat lil Malta f'dan il-konkors.

Festival tal-Eurovision 2009 
Wara l-festival Chiara ippublikat album ieħor. Chiara irritornat għall-Eurovision meta nhar is-7 ta' Frar 2009, intgħażlet biex tirrapreżenta lil Malta għat-tielet darba din id-darba ġewwa Moska, fir-Russja, permezz tal-kanzunetta "What If We", għall-edizzjoni tal-2009. Chiara kkwalifikat biex tipparteċipa fil-finali wara li spiċċat fis-sitt post tal-ewwel semifinali. Madanakollu, ir-riżultat ma rrepetiex ruħu fil-finali minħabba li Malta temmet l-avventura f'Moska bit-22 post b'total ta' 31 punt.

Referenzi

Ħoloq esterni 
 Profil fuq MySpace

Twieldu fl-1976
Nies ħajjin
Kontestanti fil-Festival tal-Eurovision
Kantanti Maltin
Trofew Zarra

It-Trofew Zarra hu unur mogħti kull sena mill-gazzetta sportiva Spanjola Marca għall-aktar plejer Spanjol li skorja gowls fil-La LigaŻKampjonat tal-futbol Spanjol. Dan l-unur hu msemmi wara l-attakkant ta' Athletic Bilbao Telmo Zarra.

Dan l-unur kien mogħti l-ewwel darba fis-sena 2006 lil David Villa ta' Valencia CF.

Rebbieħa

Primera División

Segunda División

Ara wkoll 

 Trofew Pichichi

Zarra
Zarra
Lista ta' l-ispeċi tal-mammiferi l-ġodda li ġew deskritti xjentifikament fis-sena 2008

Listi ta' speċi ta' mammiferi
2008
Din hija il-lista ta' l-ispeċi tal-mammiferi il-ġodda li ġew deskritti xjentifikament fis-sena 2008. It-terminu "mammiferi" hawn jinkludi l-ispeċi klassifikati fil-"Mammaliaformes" (Docodonta, Haramiyida, Morganucodonta u xi ġeneri oħrajn) ukoll.

Taksa għoljin fossili

|}

Ġeneri fossili

|}

Speċi fossili

|}

Sottoġeneri estanti (b' rappreżentanti ħajjin sal-llum)

|}

Speċi estanti (ħajjin)

|}

Sottospeċi estanti (ħajjin)

|}
Końskowola

Końskowola (aqra: IPA [kɔɲskɔ'wɔla]) huwa villaġġ fil-Lbiċ tal-Polonja, li jinsab bejn Puławy u Kurów, fuq ix-xmara Kurówka. Skond statistika maħruġa fl-2004, kien hemm 2.188 abitant jgħixu f’dan il-villaġġ.

Villaġġi fil-Polonja
Kimika organika

Il-Kimika Organika hija dixxiplina fil-Kimika li tinvolvi l-istudju xjentifiku ta' l-istruttura, proprjetajiet, kompożizzjoni, reazzjonijiet u l-preparazzjoni ta' materjali kimiċi li jikkonsistu primarjament mill-Karbonju u l-Idroġenu, li jista' jkun fihom kwalunkwe numru t'elementi oħrajn fosthom Ażotu, Ossiġenu, l-Aloġeni, Fosfru, Siliċju u Żolfu.

Id-definizzjoni oriġinali tal-Kimika Organika ġiet mill-ħsieb li l-materjali organiċi kellhom dejjem x'jaqsmu mal-ħajja. Imma fil-fatt, materjali organiċi jistgħu jiġu prodotti minn proċessi li ma jinvolvux il-ħajja. Il-ħajja tiddependi fuq il-Kimika Organika.

Minħabba l-proprjetajiet uniċi tagħhom, molekuli li fihom aktar minn atomu wieħed tal-Karbonju , jistgħu ivarjaw ħafna u allura l-użi tal-materjali organiċi huma ħafna ukoll. Huma jagħmlu parti minn ħafna prodotti fosthom il-plastik, iż-żebgħa, l-ikel, l-isplussivi, u anke drogi. Huma l-bażi tal-proċessi kollha fid-Dinja.

Il-forom u reattivitajiet differenti tal-molekuli organiċi jipprovdu varjetà ta' funzjonijiet bħall dawk tal-enżimi katalisti f'reazzjonijiet biokimiċi f'sistemi ħajjin.

Materjali/Kimiċi Organiċi 

Ara l-Artiklu Lista ta' kimiċi organiċi

Referenzi 

Kimika
Kimika Organika
Lista ta' kimiċi organiċi



Kimika Organika 

Ara l-artiklu Kimika organika.

Lista tat-Tipi ta' Kimiċi Organiċi 

Fost il-materjali organiċi nsibu:

 l-Idrokarburi 

       l-Alkani (en:Alkanes) 
    l-Alkeni (en:Alkenes) 
    l-Alkini (en:Alkynes) 
    l-Idrokarburi aromatiċi (en:Arenes) 
    id-Derivati tal-Benżina 
    id-Derivati tat-Toluwina 

   

 l-Aloġenuri alkiliċi (Kloru, Jodju, Fluworu u Bromu) 
 l-Alkoħol 
 il-Ketoni 
 l-Aldeidi 
 il-Karboksilati 
 l-Aċidi Karboksiliċi 
 l-Eteri 
 l-Esteri 
 l-Ammidi 
 l-Ammini 
 l-Immini 
 l-Immidi 
 l-Ażidi 

Mur hawn għal-lista kompluta ta' materjali organiċi.

Stampi ta' xi Molekoli Organiċi li huma parti mill-kategoriji msemmija aktar 'il fuq

Referenzi 

Il-Paġna Functional Group tal-Wikipedija Ingliża.

Kimika Organika
Listi
Element kimiku

Element kimiku huwa sustanza pura magħmula minn tip wieħed ta’ atomi, li jikkaratterizzawh u jiddistingwuh mill-elementi l-oħra bin-numru atomiku (Z). 

L-elementi jistgħu jidhru taħt forom diversi:

 taħt forma monoatomika: il-gassijiet nobbli (He, Ne, Ar, Kr, Xe, Rn).
 taħt forma molekulari: dawn huma xi eżempji H2, N2, O2, O3, F2, P4, S8, Cl2, Br2, I2.
 taħt forma ta’ ġabra kontinwa (kristallina jew amorfa) ta’ atomi marbutin b’mod kovalenti: pereżempju C, Si, B, Sb.
 taħt forma metallika: il-biċċa kbira ta’ l-elementi huma metalli, pereżempju, il-ħadid, is-sodju, id-deheb, il-kalċju, l-uranju .

L-istess element jista’ jeżisti f’forom allotropiċi differenti bħad-djamanti u l-graffit, li fihom il-karbonju għandu strutturi kristallini differenti jew l-ossiġenu diatomiku O2 u l-ożonu O3, li huma differenti fl-istruttura molekulari.
L-elementi ġew klassifikati fit-Tavla perjodika, strument tas-sintesi estremament qawwi. 

L-atomi ta’ l-istess element jista’ jkollhom numru tal-massa (A), jiġifieri numru ta’ nuklejuni, differenti. Dawn il-varjetajiet differenti jissejħu isotopi, billi għandhom l-istess post fit-tavla perjodika.
L-elementi li jinstabu naturalment fi-Dinja huma 94 (mill-idroġenu sa l-uranju mingħajr it- teknezju u l-promezju) li minhom 80 għandhom almenu isotopu stabbli wieħed. Sa issa jistgħu jinħolqu 24 oħra artifiċjalment, u għalhekk b’kollox nafu b’118 element. L-element l-iżjed tqil hu l-oganesson bin-numru atomiku ta’ 118.

Hawn taħt nagħtu tabella li tiġbor fiha xi informazzjoni fuq l-elementi, irranġati skond in-numru atomiku.

Lista ta' l-Elementi 

Kimika
Elementi Kimiċi
Karbonju



Propjetajiet

Referenzi 

Non-Metalli
Lingwa Sileżjana

Il-lingwa Sileżjana (bis-Sileżan: ślůnsko godka, ślůnski, u xi kultant ukoll pů našymu) hija lingwa mitkellma min-nies fir-Reġjun tas-Sileżja ta' Fuq fil-Polonja, imma anke fir-Repubblika Ċeka u fil-Ġermanja. Fl-2011 xi 509 000 persuna iddikjaraw s-Sileżjan bħala l-lingwa nattiva tagħhom, imma n-numru ta' kelliema huwa estimat li huwa 1 250 000.

Is-Sileżjan għandu relazzjoni mill-viċin mal-Pollakk, għalekk huwa kkunsidrat bħala djalett tal-Pollakk minn xi lingwistiċi.

L-Alfabett 

Hemm aktar minn alfabett Sileżjan wieħed. Il-kelliema Sileżjani draw jiktbu l-lingwa tagħhom bill-karattri Pollakki. Fl-2006 ġie vvintat l-alfabett Sileżjan il-ġdid, ibbażat fuq il-kitbiet Sileżjani kollha (hemm għaxra minnhom). Huwa użat ħafna fl-Internet kif ukoll fil-Wikipedija Sileżjana.

Aa Bb Cc Ćć Čč Dd Ee Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Mm Nn Ńń Oo Pp Rr Řř Ss Śś Šš Tt Uu Ůů Ww Yy Zz Źź Žž

U xi digrafiċi: Ch Dz Dź Dž.

Ħoloq Oħra 

 Il-Wikipedija Sileżjana
 Aħbarijiet bis-Sileżjan
 Pů našymu – djalykt ślůnski kodyfikowůny

Referenzi

Sileżjana
Polonja
Ċekja
Ġermanja
Nitroġenu



Proprjetajiet

Referenzi 

Non-Metalli
Katrine Camilleri

Katrine Camilleri (twieldet fl-24 ta' Frar 1970) hija avukatessa Maltija, direttriċi tal-JRS Malta (Servizz tal-Ġiżwiti għar-Refuġjati). Fl-2007 ġiet mogħtija il-premju Nansen Refugee Award (United Nations Refugee Award) mill-Aġenzija tal-Ġnus Magħquda għar-Refuġjati bħala rikonoxximent għax-xogħol li twettaq mar-refuġjati u għal-ħidma fid-difiża tad-drittijiet tar-refuġjati. Camilleri ġiet maħtura ambaxxatriċi nazzjonali għas-Sena Ewropea tad-Djalogu Interkulturali (EYID) 2008

Bijografija

Camilleri twieldet fl-24 ta' Frar 1970 u studjat il-liġi fejn bħala studenta għamlet xogħol fuq il-protezzjoni tar-refuġjati, speċjalment fuq kif refuġjati jaslu biex jagħrfu u jiksbu d-drittijiet tagħhom. Wara li ggradwat mil-Università ta' Malta fl-1994 bdiet taħdem ma ditta ta' avukati fejn għall-ewwel darba ġiet f'kuntatt ma' refuġjati.

Xogħol

Fl-2002, in-numru ta' refuġjati u immigranti irregolari li kienu qed jaslu Malta bil-baħar għoliet sew. Wara li għenet tegħleb id-deportazzjoni ta' ċittadin Libjan li kien qed ifittex il-kenn ta' refuġjat u li kien jgħaddi riskju ta' persekuzzjoni f'każ ta' deportazzjoni, l-interess ta' Camilleri fil-protezzjoni tar-refuġjati żdied u fl-1996> bdiet taħdem fl-uffiċju ta Malta tal JRS – l-ewwel bħala voluntiera u aktar tard bħala impjegata. JRS kienet l-ewwel organizzazzjoni biex toffri servizz legali fuq bażi regolari lill-detenuti f'Malta. Fl-2011 saret direttriċi tal-JRS.

Titli u rikonoxximenti

 2007 – Nansen Refugee Award (United Nations Refugee Award) mill-Aġenzija tal-Ġnus Magħquda għar-Refuġjati
 2008 – Ambaxxatriċi Nazzjonali għas-Sena Ewropea tad-Djalogu Interkulturali (EYID)

Noti

Referenzi

Twieldu fl-1970
Nies ħajjin
Avukati Maltin
Marcon Bezzina

Marcon Bezzina (twieldet fil-11 ta' Settembru 1985) hija ġudoka Maltija. Fl-età ta' disa' snin bdiet tippratika l-ġudo, u fl-età tenera ta' sbatax-il sena rnexxielha tirbaħ il-midalja tal-bronż fil-Logħob tal-Pajjiżi ż-Żgħar 2003 u anki l-midalja tal-fidda fl-avveniment tal-iskwadra. Fl-Olimpjadi ddebuttat fl-Olimpjadi tas-sajf 2004 ġewwa Ateni. Bħalissa qiegħda tattendi l-Università ta' Bath ġewwa l-Ingilterra. Fl-Olimpjadi tas-sajf 2008 hi ġarret il-bandiera Maltija fiċ-ċerimonja tal-ftuħ tal-Olimpjadi. Sfortunatament għal Marcon, hi sfat elimata fl-ewwel rawnd minn Kahina Saidi tal-Alġerija.

Referenzi

Ħoloq esterni 
 Statistika fuq JudoInside.com

Nies ħajjin
Twieldu fl-1985
Ġudoki Maltin
Ġudoki fl-Olimpjadi tas-sajf 2004
Ġudoki fl-Olimpjadi tas-sajf 2008
Anġlu ta' Sqallija

Sant'Anġlu ta' Sqallija (ta' Ġerusalemm) (twieled fit-2 ta' Marzu 1185 – miet fil-5 ta' Mejju 1220) kien saċerdot u martri minn Ġerusalemm.

Anġlu kien wieħed mill-ewwel Karmelitani li waslu Sqallija mill-Għolja tal-Karmel. Skond għejjun tradizzjonali ta' min joqgħod fuqhom, xi infidili qatluh f'Licata fl-ewwel nofs tas-seklu tlettax. Kien mill-ewwel meqjum bħala martri u f'post mewtu ma damitx ma nbniet knisja tal-Karmelitani. Il-qima lejn Sant'Anġlu xterdet ħafna, kemm fl-Ordni Karmelitan u kemm fost il-poplu. Hu meqjum bħala patrun ta' għadd ta' mkejjen fi Sqallija fejn sal-lum id-devoti tiegħu għadhom jitolbuh fi ħtigijiethom u jdawwruh b'imħabba u qima. F'Malta għal dan il-qaddis Karmelitan għandna msemmijin il-Forti Sant'Anġlu u kappella fiż-Żejtun.

Storja 
Anġlu, qaddis u martri li twieled fl-1185 f'Ġerusalemm minn familja ta' Lhud Insara. Wara l-mewt tal-ġenituri Anġlu, flimkien ma ħuh it-tewmi Ġwanni, issieħbu mal-Eremiti Karmelitani li kienu jgħixu fuq l-Għolja tal-Karmelu qirb l-Għajn imsejħa tal-Profeta Elija. 

Ta' 26 sena, Anġlu ġie ordnat saċerdot u ftit snin wara jingħad li ntbagħat Ruma flimkien ma' Karmelitani oħra biex jitlob mill-Papa Onorju III il-konferma tar-Regola li l-Karmelitani rċevew mingħand Albertu, il-Patrijarka ta' Ġerusalemm. Kien mogħti din il-missjoni minħabba li l-Konċilju Lateran fl-1215 qatgħaha li fil-Knisja ma kenux se jiġu magħrufa aktar regoli għal Ordnijiet Reliġjużi ġodda. Minn dik id-data 'il quddiem Ordnijiet Reliġjużi ġodda kellhom jadottaw xi waħda mir-Reġuli l-Kbar tal-Ħajja Reliġjuża. Infatti r-Regola Karmelitana, għalkemm ma kenitx għadha approvata mill-Knisja, kienet diġà' teżisti qabel dan id-digriet tal-Konċilju Lateran. Fil-fatt il-Papa Onorju III aċċetta r-Regola Karmelitana u approvaha fl-1226.

Sant'Anglu kien magħruf għall-predikazzjoni u kellu wkoll id-don tal-fejqan. Minħabba f'hekk kien predikatur u tawmaturgu imfittex ħafna. Matul iż-żjara tiegħu f'Ruma ħafna ndunaw bil-kapaċitajiet u l-qdusija t'Anġlu. Għalhekk intbagħat fi Sqallija biex jippriedka kontra t-tagħlim qarrieq tal-Katari. F'Licata (Agrigento), fl-1220 Anġlu ltaqa' ma' ċertu Berengarju, li kien Kataru u kien qed jgħix ma' oħtu bħallikieku kienet martu. Anġlu fittex li jipperswadi lil dan Berengarju biex idur mill-erezija, u jikkonverti. Wara li Anġlu rnexxielu jikkonverti lil oħt Berengarju, dan tal-aħħar imqanqal mill-korla ħebb għall-qaddis li kien qed jippriedka fil-knisja ta' San Filippu u San Ġakbu, darbu b'ħames daqqiet ta' stallett. Midrub kif kien Anġlu miet erbat'ijiem wara, jaħfer lil dak li kien ħebb għalih.

Sant'Anġlu huwa meqjum Martri fl-Ordni Karmelitan u meqjus bħala Missier (Pater Ordinis) flimkien ma' San Albert ta' Trapani. Il-festa tiegħu tiġi ċċelebrata nhar il-5 ta' Mejju

Ħoloq Oħra 
 Santwarju ta' Sant'Anġlu ta' Sqallija
 Qaddisin tal-Ordni Karmelitan

Anġlu ta' Sqallija
A
A
David Beckham

David Robert Joseph Beckham (twieled fit-2 ta' Mejju 1975) huwa eks-plejer tal-futbol Ingliż li attwalment huwa l-president u ko-proprjetarju ta' Inter Miami u ko-proprjetarju ta' Salford City.

Beckham beda l-karriera professjonali tiegħu ma' Manchester United, fejn iddebutta ta' 17-il sena fl-1992. Ma' United, Beckham rebaħ sitt titli tal-Premier League, żewġ FA Cups, u l-UEFA Champions League fl-1999. Hu ħalla lil Manchester United biex jingħaqad ma' Real Madrid fl-2003, fejn baqa' magħhom għal erba' staġuni u rebaħ it-titlu tal-La Liga fl-aħħar staġun mal-klabb. F'Jannar tal-2007 ġie mħabbar li Beckham kien se jissieħeb mal-klabb Amerikan tal-Major League Soccer, Los Angeles Galaxy, fejn iffirma kuntratt ta' ħames snin fl-1 ta' Lulju ta' wara. Waqt li kien plejer ma' Galaxy, ġie misluf darbtejn lill-klabb ta' Milan fl-2009 u fl-2009.

Fil-kamp internazzjonali, Beckham iddebutta mat-tim nazzjonali tal-Ingilterra fl-1 ta' Settembru 1996, fl-età ta' 21 sena. Hu kien kaptan tat-tim bejn il-15 ta' Novembru 2000 sal-fażi finali tat-Tazza tad-Dinja 2006, fejn lagħab għal 58 darba. Hu lagħab il-100 logħba tiegħu kontra Franza fis-26 ta' Marzu 2008, u b'115-il preżenza hu jibqa' t-tieni l-iktar plejer li għamel preżenzi mat-tim nazzjonali Ingliż.

Beckham spiċċa darbtejn fit-tieni post għall-unur tal-Plejer tas-Sena tal-FIFA u fl-2004 kien l-aktar plejer imħallas fid-dinja meta jiġu inklużi s-salarju u r-reklamar. Beckham kien l-ewwel plejer Brittaniku illi lagħab 100 logħba fiċ-Champions League, u hu hu t-tielet fil-klassifika tal-aktar assists mogħtija fil-Premier League, b'152 assist f'265 dehra.

Hu hu miżżewweġ lil Victoria Beckham u għandhom erbat itfal — Brooklyn Joseph, Romeo James, Cruz David, u Harper Seven. Sal-2009, il-ġid tal-koppja flimkien huwa smat li jammonta mal-£125 sterlina.

Unuri

Klabb 

Manchester United
 Premier League: 1995–96, 1996–97, 1998–99, 1999–2000, 2000–01, 2002–03
 FA Cup: 1995–96, 1998–99
 FA Community Shield: 1993, 1994, 1996, 1997
 FA Youth Cup: 1991–92
 UEFA Champions League: 1998–99
 Tazza Interkontinentali: 1999

Real Madrid
 La Liga: 2006–07
 Supercopa de España: 2003

Los Angeles Galaxy
 Major League Soccer:  2011
 MLS Supporters' Shield: 2010, 2011

Individwali 

 Plejer tax-Xahar tal-Premier League: Awwissu 1996
 Plejer Żagħżugħ tas-Sena tal-PFA: 1996–97
 Tim tas-Sena tal-PFA: 1996–197, 1997–98, 1998–99, 1999–2000
 Plejer tas-Sena tal-UEFA: 1998–99
 L-Aqwa Midfilder tal-UEFA: 1998–99
 Tim tas-Sena tal-UEFA: 2000–01, 2002–03
 Plejer tas-Sena tal-Ingilterra: 2003

Ħoloq esterni 
  
 

Nies ħajjin
Twieldu fl-1975
Futbolers Ingliżi
Plejers ta' Manchester United FC
Plejers ta' Real Madrid CF
Plejers ta' Los Angeles Galaxy
Plejers ta' AC Milan
Plejers ta' Paris Saint-Germain FC
Plejers tas-Serie A
Grawnd Nazzjonali ta' Bejġing

L-iStadju Nazzjonali ta' Bejġing (bl-Ingliż: Beijing National Stadium), huwa mgħaruf ukoll bħala l-Istadju Nazzjonali, jew ukoll bħala 'Il-Bejta ta' l-Għasfur' minħabba l-forma ta' l-arkitetura tiegħu, huwa stadju fl-Olympic Green f'Bejġing, iċ-Ċina li tlesta f'Marzu 2008. L-Istadju qed josspita il-kompetizzjonijiet ta' l-atletika tal-Logħob Olimpiku tas-Sajf 2008, kif ukoll iċ-ċeremonji tal-ftuħ u l-għeluq. jinsab fuq in-naħa tal-Lvant taċ-Ċentru Akwatiku Nazzjonali ta' Bejġing.

Ċina
Sport